Pietermaritzburg

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="af">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>afwiki</dbname>
    <base>https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Spesiaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Bespreking</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Gebruikerbespreking</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipediabespreking</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Lêer</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Lêerbespreking</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWikibespreking</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Sjabloonbespreking</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulpbespreking</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategoriebespreking</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portaal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Portaalbespreking</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Konsep</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Konsepbespreking</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Pietermaritzburg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>258</id>
    <revision>
      <id>2974359</id>
      <parentid>2722832</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geskiedenis */</comment>
      <origin>2974359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7068" sha1="pjcb5ffeyx4bg23cy7x9tqz28s700w4" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp
| naam                    = Pietermaritzburg
| inheemse_naam           =
| ander_naam              =
| bynaam                  = Maritzburg, PMB
| slagspreuk              = ''&quot;City of Choice&quot;''&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=http://www.msunduzi.gov.za/site/economic-development-and-growth#pf64 |title=www.msunduzi.org.za |accessdate=12 Augustus 2010 |archive-date=22 Oktober 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171022012449/http://www.msunduzi.gov.za/site/economic-development-and-growth#pf64 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;span style=&quot;font-size:8pt&quot;&gt;(Stad van keuse)&lt;/span&gt;
| nedersetting_tipe       = Stad
| beeld_stadsilhoeët      = PMB Town Hall.JPG
| beeldgrootte            = 250px
| beeldbyskrif            = Pietermaritzburg se stadsaal uit die jaar [[1893]] is na bewering die grootste baksteengebou in die Suidelike Halfrond. Die stadsaal is in 1895 deur 'n brand verwoes en in 1901 herbou.
| posisie                 = links
| latd  = 29 |latm  = 37 |lats  =
| longd = 30 |longm = 23 |longs =
| provinsie               = KwaZulu-Natal
| distrik                 = Umgungundlovu
| munisipaliteit          = Msunduzi
| stigtingsdatum          = 1838&lt;ref name=established&gt;{{en}} {{cite web |title=Chronological order of town establishment in South Africa based on Floyd (1960:20-26) |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |pages=xlv-lii |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |archive-date=13 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=16 Januarie 2014 }}&lt;/ref&gt;
| regeringstipe           = &lt;!-- Wyknommer --&gt;
| leier_party             = [[ANC]]
| leiertitel              = Burgemeester
| leiernaam               = Mzimkhulu Thebolla
| oppervlakvoetnotas      = &lt;ref name=census2011 /&gt;
| oppervlak_totaal_km2    =
| hoogte_m                =
| bevolking_totaal        =
| bevolking_soos_op       = 2011
| bevolkingvoetnotas      = &lt;ref name=census2011 /&gt;
| demografie1_voetnotas   = &lt;ref name=census2011 /&gt;
| persent_swart           = 70,0%
| persent_kleurling       = 6,9%
| persent_asiër           = 8,4%
| persent_wit             = 14,2%
| persent_ander           = 0,5%
| demografie2_voetnotas   = &lt;ref name=census2011 /&gt;
| demografie2_titel1      = [[Zoeloe]]
| demografie2_info1       = 57,0%
| demografie2_titel2      = [[Engels]]
| demografie2_info2       = 28,9%
| demografie2_titel3      = [[Afrikaans]]
| demografie2_info3       = 4,2%
| demografie2_titel4      = [[Xhosa]]
| demografie2_info4       = 3,5%
| demografie2_titel5      = Ander
| demografie2_info5       = 6,3%
&lt;!-- tweelingdorpe -------
| tweeling1               = [[Hampton]]
| tweeling1_land          = [[VSA]]
| tweeling2               = [[Taichung]]
| tweeling2_land          = [[Taiwan]]
| tweeling3               =
| tweeling3_land          =
-------&gt;
| poskode                 = 3180
| poskode2                = 3180
| skakelkode              = 034
| sensuskode              = 566003
| webwerf                 = [http://www.msunduzi.gov.za/ Msunduzi-munisipaliteit]
}}

'''Pietermaritzburg''' (ook bekend slegs as ''Maritzburg'') is die [[hoofstad]] van die provinsie [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]. Die stad, wat 596&amp;nbsp;meter bo [[seevlak]] in die hart van [[Zoeloeland]] lê, was oorspronklik die eerste hoofstad van die Boererepubliek [[Natalia]]. Desondanks het die stad vandag 'n sterk [[Verenigde Koninkryk|Britse]] voorkoms. Danksy die bewaring van sy historiese geboue word Pietermaritzburg dikwels as een van die mooiste [[Neogotiese styl|Victoriaanse]] stede in [[Afrika]] beskryf.&lt;ref&gt;{{af}} Williams, Janet: ''Pietermaritzburg – Victoriaanse stad''. In: Suid-Afrikaanse Panorama, volume 32, nommer 8 (Augustus 1987), bl. 48&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==
[[Lêer:Geloftekerkie.jpg|duimnael|links|'n Skildery deur [[Pierneef]] van die Geloftekerkie soos dit moes gelyk het kort na voltooiing]]
[[Lêer:KwaZulu-Natal Parliament building, Pietermaritzburg, South Africa.jpg|duimnael|links|Die setel van die [[KwaZulu-Natalse Provinsiale Wetgewer]] in Pietermaritzburg]]
Die eerste [[Voortrekkers]], wat die gebied van die Midlands in [[1837]] bereik het, het hulle in die vrugbare heuwellandskap van die Umsindusirivier gevestig. Die dorp, wat hulle as die sentrum van die nuwe republiek Natalia gestig het, is vernoem na die Voortrekkerleiers [[Piet Retief]] en [[Gerrit Maritz]] en in 'n soort dreineringsruitpatroon aangelê. In 1839 is die dorp Pietermaritzburg amptelik geproklameer.&lt;ref&gt;{{af}} Williams (1987), bl. 49&lt;/ref&gt;

Onder die [[Verenigde Koninkryk|Britte]], wat in [[1843]] aan bewind gekom het, het Pietermaritzburg 'n administratiewe en militêre sentrum van die kolonie Natal geword. Die oorspronklike Voortrekkerpatroon het behoue gebly, tog het die Britte ook begin om kruisstrate aan te lê, terwyl arkades en lane vir die gebruik van voetgangers ontstaan het. [[Indië]]rs, wat deur die Britte as werkers na die gebied gebring is, gee die stad later ook 'n Oosterse inslag.

Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] is Pietermaritzburg se [[Pietermaritzburg-ovaal]] vir twee wedstryde ingespan.

== Besienswaardighede ==
* '''Voortrekkerhuis''' is die enigste gebou uit die vroeë geskiedenis van Pietermaritzburg, wat bewaar is. Die gebou met twee verdiepings is gerestoureer en gee met sy geelhoutplafon en houtvloer 'n goeie indruk van die Voortrekkers se ambagskuns.
* Die '''Voortrekkermonument''' en die '''[[NG gemeente Pietermaritzburg|Geloftekerk]]''' is in [[1838]] ná die Voortrekkers se oorwinning oor die Zoeloes in die [[Slag van Bloedrivier]] opgerig. Die museum is in [[1912]] ingewy en vertoon onder meer 'n stoel van die Zoeloekoning [[Dingaan]], wat van [[ysterhout]] gemaak is. Die gerestoureerde huis van die Voortrekkerleier [[Andries Pretorius]] lê langsaan die museum.
* Die '''[[Macrorie Huis]]''' behandel die Victoriaanse lewenstyl van die eerste [[1820-Setlaars|Britse setlaars]]. Dit is oorspronklik die tuiste van biskop William Macrorie, wat hier in die tydperk tussen [[1869]] en [[1891]] gewoon het.
* Die [[Tatham-kunsgalery]].
* Die '''[[Wêreldsig-terrein (Pietermaritzburg)|Wêreldsig-terrein]]''' digby die ou Howickweg bied ’n pragtige blik op Pietermaritzburg en die Umsundusivallei.

== Susterstede ==
* {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Hampton]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]]
* {{vlagikoon|Republiek China}} [[Taichung]], [[Republiek China]]

== Sien ook ==
* [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg]]
* [[Maritzburg United]]
* [[NG gemeente Pietermaritzburg]]
* [[Lys van nedersettings in Suid-Afrika]]

== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}

== Eksterne skakels ==
{{CommonsKategorie-inlyn}}
* {{en}} {{Wikivoyage}}
* {{en}} [http://www.msunduzi.gov.za/ Amptelike webwerf]

{{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC22}}
{{Provinsiale hoofstede van Suid-Afrika}}
{{SA grootste stede}}
{{Normdata}}

[[Kategorie:Pietermaritzburg| ]]
[[Kategorie:Provinsiehoofstede van Suid-Afrika]]</text>
      <sha1>pjcb5ffeyx4bg23cy7x9tqz28s700w4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1970</title>
    <ns>0</ns>
    <id>413</id>
    <revision>
      <id>2974380</id>
      <parentid>2973402</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:37:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Geboortes */</comment>
      <origin>2974380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8975" sha1="pe1cyiaqb0c7fmcid724ao6phht0ijp" xml:space="preserve">{{jare|beeld=Charles de Gaulle-1963.jpg|teks=Charles de Gaulle}}

Die '''jaar 1970''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Donderdag]] begin het. Dit was die 70ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

== Gebeure ==
* [[3 Januarie]] - Die Beatles voltooi vir die laaste keer 'n opname van 'n lied, &quot;I Me Mine&quot;.
* [[5 Januarie]] – ''All My Children'' word vir die eerste keer op die ABC televisienetwerk uitgesaai, en vier in [[2005]] sy 35ste draaijaar in die [[Verenigde State]].
* [[15 Januarie]] - Die Nigieriëse Burgeroorlog eindig.
* [[22 Januarie]] - Die eerste geskeduleerde vlug van die Boeing 747, Pan American Vlug 001, vertrek uit New York na Londen.
* [[28 Januarie]] – Die [[Henley on Klip]] busramp vind plaas.
* [[31 Januarie]] - Die 1969-70 Springbok rugbytoer na Ierland en Brittanje eindig in Cardiff, Wallis.
* [[1 Maart]] – [[Ysland]] sluit aan by die [[Europese Vryhandelsvereniging]].
* [[31 Maart]] – [[Explorer 1]] val terug na die [[aarde]].
* [[11 April]] – Die ruimtetuig [[Apollo 13]] word gelanseer.
* [[17 April]] – Die [[Apollo 13]]-ruimtetuig keer veilig terug aarde toe, na 'n suurstoflekkasie aanboord.
* [[22 April]] – Die eerste [[Aardedag]] word gevier.
* [[24 April]] – [[Gambië]] word ’n republiek.
* [[4 Mei]] – Die [[Kent State-skietvoorval]] vind plaas in [[Ohio]].
* [[31 Mei]]-[[21 Junie]] – Die negende [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi]] word in [[Meksiko]] gespeel, wat deur [[Brasilië]] gewen word.
* [[4 Junie]] – [[Tonga]] word onafhanklik binne die [[Britse Statebond]].
* [[1 Julie]] - Die Portugese Weermag begin Operasie Gordiese Knoop (Operação Nó Górdio) in Mosambiek.
* [[25 Julie]] - Die Springbokke verslaan die All Blacks in Pretoria met 'n eindtelling van 17-6.
* [[6 September]] – Vier passasierstralers word tegelykertyd gekaap deur lede van die [[Populêre Front vir die Bevryding van Palestina]] (PFBP) waaronder [[Leila Khaled]].
* [[3 Oktober]] – Die ''[[National Oceanic and Atmospheric Administration]]'' word in Amerika gestig.
* [[10 Oktober]] – [[Fidji]] word onafhanklik van die Verenigde Koninkryk.
* [[4 November]] – Die [[Concorde]] bereik die eerste keer 'n [[snelheid]] van Mach 2 en vlieg 53 minute lank teen hierdie spoed.
* [[29 November]] – Die Sondagblad [[Rapport]] word gestig ná die samesmelting van [[Dagbreek (Sondagkoerant)|Dagbreek]] en [[Die Beeld]].
* [[18 Desember]] – Egskeidingswetgewing kom tot stand ten spyte van teenkanting deur die [[Rooms-Katolieke Kerk]].
* [[Benoit Mandelbrot]] speel ’n sleutelrol in die ontwikkeling van die chaosteorie deur die konsep van [[fraktaalmeetkunde]] bekend te stel.

== Geboortes ==
* [[2 Januarie]] – [[Fanie Viljoen]], [[Afrikaanse skrywer]] en kunstenaar. 
* [[3 Januarie]] – [[Rocco de Villiers]], Suid-Afrikaanse pianis.
* [[4 Januarie]] – [[Marc Batchelor]], Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspeler († [[2019]]).
* [[27 Januarie]] – [[Martin Watt]], Suid-Afrikaanse komponis († [[2025]]).
* [[2 Februarie]] – [[Busisiwe Mkhwebane]], voormalige [[Openbare Beskermer]] van Suid-Afrika.
* [[19 Februarie]] – [[Kurt Darren]], Afrikaanse sanger en liedjieskrywer.
* [[7 Maart]] – [[Rachel Weisz]], Engels-Amerikaanse aktrise en vervaardiger.
* [[16 Maart]] – [[Joakim Berg]], Sweedse musikant.
* [[18 Maart]] – [[Suzan Anbeh]], Duitse aktrise.
* [[21 Maart]] – [[Cenk Uygur]], Turksgebore Amerikaanse media-persoonlikheid en politikus.
* [[24 Maart]] – [[Lara Flynn Boyle]], Amerikaanse toneelspeelster.
* [[28 Maart]] – [[Vince Vaughn]], Amerikaanse akteur.
* [[30 Maart]] – [[Leleti Khumalo]], Suid-Afrikaanse aktrise.
* [[4 April]] – [[Barry Pepper]], Kanadese akteur.
* [[6 April]] – [[Irina Bilyk]], Russiese sangeres en musikant.
* [[19 April]] – [[Andre Agassi]], Amerikaanse tennisster.
* [[21 April]] – [[Waldemar Schultz]], Suid-Afrikaanse akteur, regisseur en stemkunstenaar.
* [[26 April]] – [[Melania Trump]], Amerikaanse [[Eerste Dame]].
* [[29 April]] – [[Andre Agassi]], Amerikaanse tennisster.
* 29 April – [[Uma Thurman]], Amerikaanse aktrise.
* [[10 Mei]] – [[Kang Hee-chan]], [[Suid-Korea]]anse [[tafeltennis]]speler.
* [[18 Mei]] – [[Tina Fey]], skrywer, komediant, aktrise.
* [[25 Mei]] – [[Kim Taek-soo]], Suid-Koreaanse tafeltennisspeler en -afrigter.
* [[29 Mei]] – [[Astro Teller]]], [[Amerikaanse]]] [[entrepreneur]], rekenaarwetenskaplike en skrywer met kundigheid op die gebied van intelligente [[tegnologie]].
* [[4 Junie]] – [[Ekrem İmamoğlu]], Turkse politikus, sakeman en eiendomsontwikkelaar.
* [[6 Junie]] – [[Randy Becker]], Amerikaanse akteur.
* [[16 Junie]] – [[Phil Mickelson]], Amerikaanse beroepsgholfspeler.
* [[3 Julie]] – [[Arlene Foster]], Noord-Ierse politikus.
* [[14 Julie]] – [[Missy Gold]], Amerikaanse sielkundige en voormalige kinderaktrise.
* [[19 Julie]] – [[Nicola Sturgeon]], Skotse politikus.
* [[2 Augustus]] – [[Yu Sun-bok]], Noord-Koreaanse vrouetafeltennisspeler wat aan die Olimpiese Spele van 1992 deelgeneem het.
* [[8 Augustus]] – [[Chester Williams]], [[Springbokrugbyspeler]] († [[2019]]).
* [[25 Augustus]] – [[Claudia Schiffer]], Duitse model, aktrise en mode-ontwerper.
* [[31 Augustus]] – [[Debbie Gibson]], Amerikaanse sangeres en aktrise.
* [[3 September]] – [[Einat Kalisch-Rotem]], Israelse argitek en [[burgemeester]]. 
* [[8 Oktober]] – [[Sadiq Khan]], Britse politikus.
* 8 Oktober – [[Matt Damon]], Amerikaanse akteur.
* [[9 Oktober]] – [[Savannah (aktrise)|Shannon Wilsey (Savannah)]], Amerikaanse [[aktrise]] en [[pornoster]] († [[1994]]).
* [[22 Oktober]] – [[Javier Milei]], Argentynse ekonoom, skrywer en politikus en verkose president van Argentinië.
* [[23 Oktober]] – [[Grant Imahara]], Amerikaanse elektroniese ingenieur en televisie-aanbieder († [[2020]]).
* [[31 Oktober]] – [[Otilia Bădescu]], [[Roemenië|Roemeense]] vrouetafeltennisspeler wat verskeie medaljes by die [[Wêreld Tafeltenniskampioenskap]] gewen het.
* [[22 Desember]] – [[Ted Cruz]], Amerikaanse Republikeinse senator van [[Texas]].

== Sterftes ==
* ''Datum onbekend'' – [[Matthys van Rensburg]], Suid-Afrikaanse [[politikus]] (* [[1919]]).
* [[28 Januarie]] – [[Johan le Roux]], seunsheld gedurende die Henley on Klip-busramp.
* [[2 Februarie]] – [[Bertrand Russell]], Britse [[filosoof]] (* [[1872]]).
* [[19 Februarie]] – Dr. [[Hendrik Johannes van Eck]], Suid-Afrikaanse [[ingenieur]] en nyweraar (* [[1902]]).
* [[25 Februarie]] – [[Mark Rothko]], Amerikaanse skilder (* [[1903]]).
* [[1 Maart]] – [[Ed. Hoornik]], [[Nederland]]se [[digter]], skrywer, [[dramaturg]] (* [[1910]]).
* [[5 April]] – [[Louisa Bolus]], Suid-Afrikaanse [[plantkundige]] en herbariumhouer (* [[1877]]).
* [[5 April]] – [[Richard Bergmann]], Oostenrykse en Britse tafeltennisspeler (* [[1919]]).
* [[16 April]] – [[Richard Neutra]], Oostenryks-Amerikaanse modernistiese argitek (* [[1892]]).
* [[26 April]] – [[Gypsy Rose Lee]], Amerikaanse aktrise (* [[1911]]).
* [[30 April]] – [[Inger Stevens]], Amerikaanse aktrise (* [[1934]]).
* [[7 Junie]] – [[E.M. Forster]],  Engelse novelis, kortverhaalskrywer en essayis (* [[1879]])
* [[13 Julie]] – [[Leslie Groves]], lt-generaal in die [[Amerikaanse Leër]] en projekbestuurder van die [[Manhattan-projek]] (* [[1896]])
* [[18 Junie]] – [[NP van Wyk Louw]], Suid-Afrikaanse digter, akademikus en dramaturg (* [[1906]]).
* [[21 Junie]] – [[Sukarno]], president van [[Indonesië]] (* [[1901]])
* [[29 Julie]] – [[John Barbirolli]], Britse [[dirigent]] en [[tjello|tjellis]] (* [[1899]]).
* [[30 Julie]] – [[George Szell]], Hongaarsgebore Amerikaanse dirigent en komponis (* [[1897]]).
* [[5 Augustus]] – [[Wollie Bronkhorst]], argitek van kerkgeboue, sendinghospitale, weeshuise en ouetehuise. (* [[1901]]).
* [[1 September]] – [[François Mauriac]], Franse skrywer (* [[1885]]).
* [[8 September]] – [[Percy Spencer]], Amerikaanse ingenieur en uitvinder van die [[mikrogolfoond]] (* [[1894]]).
* [[14 September]] – [[Rudolf Carnap]], Duitse filosoof (* [[1891]]).
* [[18 September]] – [[Jimi Hendrix]], popster (* [[1942]])
* [[28 September]] – [[Gamal Abdel Nasser]], [[Egipte]] se tweede president (* [[1918]]).
* [[31 Oktober]] – Dr. [[P.C. Schoonees]], Afrikaanse [[leksikograaf]] (* [[1891]]).
* [[8 November]] – [[Napoleon Hill]], Amerikaanse skrywer (* 1883).
* [[9 November]] – [[Charles de Gaulle]], Franse militêre generaal en staatshoof (* [[1890]]).
* [[16 November]] – [[James Norval]], Suid-Afrikaanse teater- en filmakteur (* [[1908]]).
* [[25 November]] – [[Yukio Mishima]], [[Japan]]nese skrywer, digter, akteur en stigter van die Tate no kai (* [[1925]]).
* [[14 Desember]] – [[Cecilia Wessels]], Suid-Afrikaanse [[opera]]sangeres (* [[1895]]).

[[Kategorie:1970| ]]
[[Kategorie:20ste eeu]]</text>
      <sha1>pe1cyiaqb0c7fmcid724ao6phht0ijp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974381</id>
      <parentid>2974380</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:37:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geboortes */</comment>
      <origin>2974381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8974" sha1="m1ca3gj8qgbeqlp1gfwguvlvzuq5qhk" xml:space="preserve">{{jare|beeld=Charles de Gaulle-1963.jpg|teks=Charles de Gaulle}}

Die '''jaar 1970''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Donderdag]] begin het. Dit was die 70ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

== Gebeure ==
* [[3 Januarie]] - Die Beatles voltooi vir die laaste keer 'n opname van 'n lied, &quot;I Me Mine&quot;.
* [[5 Januarie]] – ''All My Children'' word vir die eerste keer op die ABC televisienetwerk uitgesaai, en vier in [[2005]] sy 35ste draaijaar in die [[Verenigde State]].
* [[15 Januarie]] - Die Nigieriëse Burgeroorlog eindig.
* [[22 Januarie]] - Die eerste geskeduleerde vlug van die Boeing 747, Pan American Vlug 001, vertrek uit New York na Londen.
* [[28 Januarie]] – Die [[Henley on Klip]] busramp vind plaas.
* [[31 Januarie]] - Die 1969-70 Springbok rugbytoer na Ierland en Brittanje eindig in Cardiff, Wallis.
* [[1 Maart]] – [[Ysland]] sluit aan by die [[Europese Vryhandelsvereniging]].
* [[31 Maart]] – [[Explorer 1]] val terug na die [[aarde]].
* [[11 April]] – Die ruimtetuig [[Apollo 13]] word gelanseer.
* [[17 April]] – Die [[Apollo 13]]-ruimtetuig keer veilig terug aarde toe, na 'n suurstoflekkasie aanboord.
* [[22 April]] – Die eerste [[Aardedag]] word gevier.
* [[24 April]] – [[Gambië]] word ’n republiek.
* [[4 Mei]] – Die [[Kent State-skietvoorval]] vind plaas in [[Ohio]].
* [[31 Mei]]-[[21 Junie]] – Die negende [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi]] word in [[Meksiko]] gespeel, wat deur [[Brasilië]] gewen word.
* [[4 Junie]] – [[Tonga]] word onafhanklik binne die [[Britse Statebond]].
* [[1 Julie]] - Die Portugese Weermag begin Operasie Gordiese Knoop (Operação Nó Górdio) in Mosambiek.
* [[25 Julie]] - Die Springbokke verslaan die All Blacks in Pretoria met 'n eindtelling van 17-6.
* [[6 September]] – Vier passasierstralers word tegelykertyd gekaap deur lede van die [[Populêre Front vir die Bevryding van Palestina]] (PFBP) waaronder [[Leila Khaled]].
* [[3 Oktober]] – Die ''[[National Oceanic and Atmospheric Administration]]'' word in Amerika gestig.
* [[10 Oktober]] – [[Fidji]] word onafhanklik van die Verenigde Koninkryk.
* [[4 November]] – Die [[Concorde]] bereik die eerste keer 'n [[snelheid]] van Mach 2 en vlieg 53 minute lank teen hierdie spoed.
* [[29 November]] – Die Sondagblad [[Rapport]] word gestig ná die samesmelting van [[Dagbreek (Sondagkoerant)|Dagbreek]] en [[Die Beeld]].
* [[18 Desember]] – Egskeidingswetgewing kom tot stand ten spyte van teenkanting deur die [[Rooms-Katolieke Kerk]].
* [[Benoit Mandelbrot]] speel ’n sleutelrol in die ontwikkeling van die chaosteorie deur die konsep van [[fraktaalmeetkunde]] bekend te stel.

== Geboortes ==
* [[2 Januarie]] – [[Fanie Viljoen]], [[Afrikaanse skrywer]] en kunstenaar. 
* [[3 Januarie]] – [[Rocco de Villiers]], Suid-Afrikaanse pianis.
* [[4 Januarie]] – [[Marc Batchelor]], Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspeler († [[2019]]).
* [[27 Januarie]] – [[Martin Watt]], Suid-Afrikaanse komponis († [[2025]]).
* [[2 Februarie]] – [[Busisiwe Mkhwebane]], voormalige [[Openbare Beskermer]] van Suid-Afrika.
* [[19 Februarie]] – [[Kurt Darren]], Afrikaanse sanger en liedjieskrywer.
* [[7 Maart]] – [[Rachel Weisz]], Engels-Amerikaanse aktrise en vervaardiger.
* [[16 Maart]] – [[Joakim Berg]], Sweedse musikant.
* [[18 Maart]] – [[Suzan Anbeh]], Duitse aktrise.
* [[21 Maart]] – [[Cenk Uygur]], Turksgebore Amerikaanse media-persoonlikheid en politikus.
* [[24 Maart]] – [[Lara Flynn Boyle]], Amerikaanse toneelspeelster.
* [[28 Maart]] – [[Vince Vaughn]], Amerikaanse akteur.
* [[30 Maart]] – [[Leleti Khumalo]], Suid-Afrikaanse aktrise.
* [[4 April]] – [[Barry Pepper]], Kanadese akteur.
* [[6 April]] – [[Irina Bilyk]], Russiese sangeres en musikant.
* [[19 April]] – [[Andre Agassi]], Amerikaanse tennisster.
* [[21 April]] – [[Waldemar Schultz]], Suid-Afrikaanse akteur, regisseur en stemkunstenaar.
* [[26 April]] – [[Melania Trump]], Amerikaanse [[Eerste Dame]].
* [[29 April]] – [[Andre Agassi]], Amerikaanse tennisster.
* 29 April – [[Uma Thurman]], Amerikaanse aktrise.
* [[10 Mei]] – [[Kang Hee-chan]], [[Suid-Korea]]anse [[tafeltennis]]speler.
* [[18 Mei]] – [[Tina Fey]], skrywer, komediant, aktrise.
* [[25 Mei]] – [[Kim Taek-soo]], Suid-Koreaanse tafeltennisspeler en -afrigter.
* [[29 Mei]] – [[Astro Teller]], [[Amerikaanse]]] [[entrepreneur]], rekenaarwetenskaplike en skrywer met kundigheid op die gebied van intelligente [[tegnologie]].
* [[4 Junie]] – [[Ekrem İmamoğlu]], Turkse politikus, sakeman en eiendomsontwikkelaar.
* [[6 Junie]] – [[Randy Becker]], Amerikaanse akteur.
* [[16 Junie]] – [[Phil Mickelson]], Amerikaanse beroepsgholfspeler.
* [[3 Julie]] – [[Arlene Foster]], Noord-Ierse politikus.
* [[14 Julie]] – [[Missy Gold]], Amerikaanse sielkundige en voormalige kinderaktrise.
* [[19 Julie]] – [[Nicola Sturgeon]], Skotse politikus.
* [[2 Augustus]] – [[Yu Sun-bok]], Noord-Koreaanse vrouetafeltennisspeler wat aan die Olimpiese Spele van 1992 deelgeneem het.
* [[8 Augustus]] – [[Chester Williams]], [[Springbokrugbyspeler]] († [[2019]]).
* [[25 Augustus]] – [[Claudia Schiffer]], Duitse model, aktrise en mode-ontwerper.
* [[31 Augustus]] – [[Debbie Gibson]], Amerikaanse sangeres en aktrise.
* [[3 September]] – [[Einat Kalisch-Rotem]], Israelse argitek en [[burgemeester]]. 
* [[8 Oktober]] – [[Sadiq Khan]], Britse politikus.
* 8 Oktober – [[Matt Damon]], Amerikaanse akteur.
* [[9 Oktober]] – [[Savannah (aktrise)|Shannon Wilsey (Savannah)]], Amerikaanse [[aktrise]] en [[pornoster]] († [[1994]]).
* [[22 Oktober]] – [[Javier Milei]], Argentynse ekonoom, skrywer en politikus en verkose president van Argentinië.
* [[23 Oktober]] – [[Grant Imahara]], Amerikaanse elektroniese ingenieur en televisie-aanbieder († [[2020]]).
* [[31 Oktober]] – [[Otilia Bădescu]], [[Roemenië|Roemeense]] vrouetafeltennisspeler wat verskeie medaljes by die [[Wêreld Tafeltenniskampioenskap]] gewen het.
* [[22 Desember]] – [[Ted Cruz]], Amerikaanse Republikeinse senator van [[Texas]].

== Sterftes ==
* ''Datum onbekend'' – [[Matthys van Rensburg]], Suid-Afrikaanse [[politikus]] (* [[1919]]).
* [[28 Januarie]] – [[Johan le Roux]], seunsheld gedurende die Henley on Klip-busramp.
* [[2 Februarie]] – [[Bertrand Russell]], Britse [[filosoof]] (* [[1872]]).
* [[19 Februarie]] – Dr. [[Hendrik Johannes van Eck]], Suid-Afrikaanse [[ingenieur]] en nyweraar (* [[1902]]).
* [[25 Februarie]] – [[Mark Rothko]], Amerikaanse skilder (* [[1903]]).
* [[1 Maart]] – [[Ed. Hoornik]], [[Nederland]]se [[digter]], skrywer, [[dramaturg]] (* [[1910]]).
* [[5 April]] – [[Louisa Bolus]], Suid-Afrikaanse [[plantkundige]] en herbariumhouer (* [[1877]]).
* [[5 April]] – [[Richard Bergmann]], Oostenrykse en Britse tafeltennisspeler (* [[1919]]).
* [[16 April]] – [[Richard Neutra]], Oostenryks-Amerikaanse modernistiese argitek (* [[1892]]).
* [[26 April]] – [[Gypsy Rose Lee]], Amerikaanse aktrise (* [[1911]]).
* [[30 April]] – [[Inger Stevens]], Amerikaanse aktrise (* [[1934]]).
* [[7 Junie]] – [[E.M. Forster]],  Engelse novelis, kortverhaalskrywer en essayis (* [[1879]])
* [[13 Julie]] – [[Leslie Groves]], lt-generaal in die [[Amerikaanse Leër]] en projekbestuurder van die [[Manhattan-projek]] (* [[1896]])
* [[18 Junie]] – [[NP van Wyk Louw]], Suid-Afrikaanse digter, akademikus en dramaturg (* [[1906]]).
* [[21 Junie]] – [[Sukarno]], president van [[Indonesië]] (* [[1901]])
* [[29 Julie]] – [[John Barbirolli]], Britse [[dirigent]] en [[tjello|tjellis]] (* [[1899]]).
* [[30 Julie]] – [[George Szell]], Hongaarsgebore Amerikaanse dirigent en komponis (* [[1897]]).
* [[5 Augustus]] – [[Wollie Bronkhorst]], argitek van kerkgeboue, sendinghospitale, weeshuise en ouetehuise. (* [[1901]]).
* [[1 September]] – [[François Mauriac]], Franse skrywer (* [[1885]]).
* [[8 September]] – [[Percy Spencer]], Amerikaanse ingenieur en uitvinder van die [[mikrogolfoond]] (* [[1894]]).
* [[14 September]] – [[Rudolf Carnap]], Duitse filosoof (* [[1891]]).
* [[18 September]] – [[Jimi Hendrix]], popster (* [[1942]])
* [[28 September]] – [[Gamal Abdel Nasser]], [[Egipte]] se tweede president (* [[1918]]).
* [[31 Oktober]] – Dr. [[P.C. Schoonees]], Afrikaanse [[leksikograaf]] (* [[1891]]).
* [[8 November]] – [[Napoleon Hill]], Amerikaanse skrywer (* 1883).
* [[9 November]] – [[Charles de Gaulle]], Franse militêre generaal en staatshoof (* [[1890]]).
* [[16 November]] – [[James Norval]], Suid-Afrikaanse teater- en filmakteur (* [[1908]]).
* [[25 November]] – [[Yukio Mishima]], [[Japan]]nese skrywer, digter, akteur en stigter van die Tate no kai (* [[1925]]).
* [[14 Desember]] – [[Cecilia Wessels]], Suid-Afrikaanse [[opera]]sangeres (* [[1895]]).

[[Kategorie:1970| ]]
[[Kategorie:20ste eeu]]</text>
      <sha1>m1ca3gj8qgbeqlp1gfwguvlvzuq5qhk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974382</id>
      <parentid>2974381</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Geboortes */</comment>
      <origin>2974382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8973" sha1="nuotespcyczt7i2feh9qox8dqgp8u7v" xml:space="preserve">{{jare|beeld=Charles de Gaulle-1963.jpg|teks=Charles de Gaulle}}

Die '''jaar 1970''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Donderdag]] begin het. Dit was die 70ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

== Gebeure ==
* [[3 Januarie]] - Die Beatles voltooi vir die laaste keer 'n opname van 'n lied, &quot;I Me Mine&quot;.
* [[5 Januarie]] – ''All My Children'' word vir die eerste keer op die ABC televisienetwerk uitgesaai, en vier in [[2005]] sy 35ste draaijaar in die [[Verenigde State]].
* [[15 Januarie]] - Die Nigieriëse Burgeroorlog eindig.
* [[22 Januarie]] - Die eerste geskeduleerde vlug van die Boeing 747, Pan American Vlug 001, vertrek uit New York na Londen.
* [[28 Januarie]] – Die [[Henley on Klip]] busramp vind plaas.
* [[31 Januarie]] - Die 1969-70 Springbok rugbytoer na Ierland en Brittanje eindig in Cardiff, Wallis.
* [[1 Maart]] – [[Ysland]] sluit aan by die [[Europese Vryhandelsvereniging]].
* [[31 Maart]] – [[Explorer 1]] val terug na die [[aarde]].
* [[11 April]] – Die ruimtetuig [[Apollo 13]] word gelanseer.
* [[17 April]] – Die [[Apollo 13]]-ruimtetuig keer veilig terug aarde toe, na 'n suurstoflekkasie aanboord.
* [[22 April]] – Die eerste [[Aardedag]] word gevier.
* [[24 April]] – [[Gambië]] word ’n republiek.
* [[4 Mei]] – Die [[Kent State-skietvoorval]] vind plaas in [[Ohio]].
* [[31 Mei]]-[[21 Junie]] – Die negende [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi]] word in [[Meksiko]] gespeel, wat deur [[Brasilië]] gewen word.
* [[4 Junie]] – [[Tonga]] word onafhanklik binne die [[Britse Statebond]].
* [[1 Julie]] - Die Portugese Weermag begin Operasie Gordiese Knoop (Operação Nó Górdio) in Mosambiek.
* [[25 Julie]] - Die Springbokke verslaan die All Blacks in Pretoria met 'n eindtelling van 17-6.
* [[6 September]] – Vier passasierstralers word tegelykertyd gekaap deur lede van die [[Populêre Front vir die Bevryding van Palestina]] (PFBP) waaronder [[Leila Khaled]].
* [[3 Oktober]] – Die ''[[National Oceanic and Atmospheric Administration]]'' word in Amerika gestig.
* [[10 Oktober]] – [[Fidji]] word onafhanklik van die Verenigde Koninkryk.
* [[4 November]] – Die [[Concorde]] bereik die eerste keer 'n [[snelheid]] van Mach 2 en vlieg 53 minute lank teen hierdie spoed.
* [[29 November]] – Die Sondagblad [[Rapport]] word gestig ná die samesmelting van [[Dagbreek (Sondagkoerant)|Dagbreek]] en [[Die Beeld]].
* [[18 Desember]] – Egskeidingswetgewing kom tot stand ten spyte van teenkanting deur die [[Rooms-Katolieke Kerk]].
* [[Benoit Mandelbrot]] speel ’n sleutelrol in die ontwikkeling van die chaosteorie deur die konsep van [[fraktaalmeetkunde]] bekend te stel.

== Geboortes ==
* [[2 Januarie]] – [[Fanie Viljoen]], [[Afrikaanse skrywer]] en kunstenaar. 
* [[3 Januarie]] – [[Rocco de Villiers]], Suid-Afrikaanse pianis.
* [[4 Januarie]] – [[Marc Batchelor]], Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspeler († [[2019]]).
* [[27 Januarie]] – [[Martin Watt]], Suid-Afrikaanse komponis († [[2025]]).
* [[2 Februarie]] – [[Busisiwe Mkhwebane]], voormalige [[Openbare Beskermer]] van Suid-Afrika.
* [[19 Februarie]] – [[Kurt Darren]], Afrikaanse sanger en liedjieskrywer.
* [[7 Maart]] – [[Rachel Weisz]], Engels-Amerikaanse aktrise en vervaardiger.
* [[16 Maart]] – [[Joakim Berg]], Sweedse musikant.
* [[18 Maart]] – [[Suzan Anbeh]], Duitse aktrise.
* [[21 Maart]] – [[Cenk Uygur]], Turksgebore Amerikaanse media-persoonlikheid en politikus.
* [[24 Maart]] – [[Lara Flynn Boyle]], Amerikaanse toneelspeelster.
* [[28 Maart]] – [[Vince Vaughn]], Amerikaanse akteur.
* [[30 Maart]] – [[Leleti Khumalo]], Suid-Afrikaanse aktrise.
* [[4 April]] – [[Barry Pepper]], Kanadese akteur.
* [[6 April]] – [[Irina Bilyk]], Russiese sangeres en musikant.
* [[19 April]] – [[Andre Agassi]], Amerikaanse tennisster.
* [[21 April]] – [[Waldemar Schultz]], Suid-Afrikaanse akteur, regisseur en stemkunstenaar.
* [[26 April]] – [[Melania Trump]], Amerikaanse [[Eerste Dame]].
* [[29 April]] – [[Andre Agassi]], Amerikaanse tennisster.
* 29 April – [[Uma Thurman]], Amerikaanse aktrise.
* [[10 Mei]] – [[Kang Hee-chan]], [[Suid-Korea]]anse [[tafeltennis]]speler.
* [[18 Mei]] – [[Tina Fey]], skrywer, komediant, aktrise.
* [[25 Mei]] – [[Kim Taek-soo]], Suid-Koreaanse tafeltennisspeler en -afrigter.
* [[29 Mei]] – [[Astro Teller]], [[Amerikaanse]] [[entrepreneur]], rekenaarwetenskaplike en skrywer met kundigheid op die gebied van intelligente [[tegnologie]].
* [[4 Junie]] – [[Ekrem İmamoğlu]], Turkse politikus, sakeman en eiendomsontwikkelaar.
* [[6 Junie]] – [[Randy Becker]], Amerikaanse akteur.
* [[16 Junie]] – [[Phil Mickelson]], Amerikaanse beroepsgholfspeler.
* [[3 Julie]] – [[Arlene Foster]], Noord-Ierse politikus.
* [[14 Julie]] – [[Missy Gold]], Amerikaanse sielkundige en voormalige kinderaktrise.
* [[19 Julie]] – [[Nicola Sturgeon]], Skotse politikus.
* [[2 Augustus]] – [[Yu Sun-bok]], Noord-Koreaanse vrouetafeltennisspeler wat aan die Olimpiese Spele van 1992 deelgeneem het.
* [[8 Augustus]] – [[Chester Williams]], [[Springbokrugbyspeler]] († [[2019]]).
* [[25 Augustus]] – [[Claudia Schiffer]], Duitse model, aktrise en mode-ontwerper.
* [[31 Augustus]] – [[Debbie Gibson]], Amerikaanse sangeres en aktrise.
* [[3 September]] – [[Einat Kalisch-Rotem]], Israelse argitek en [[burgemeester]]. 
* [[8 Oktober]] – [[Sadiq Khan]], Britse politikus.
* 8 Oktober – [[Matt Damon]], Amerikaanse akteur.
* [[9 Oktober]] – [[Savannah (aktrise)|Shannon Wilsey (Savannah)]], Amerikaanse [[aktrise]] en [[pornoster]] († [[1994]]).
* [[22 Oktober]] – [[Javier Milei]], Argentynse ekonoom, skrywer en politikus en verkose president van Argentinië.
* [[23 Oktober]] – [[Grant Imahara]], Amerikaanse elektroniese ingenieur en televisie-aanbieder († [[2020]]).
* [[31 Oktober]] – [[Otilia Bădescu]], [[Roemenië|Roemeense]] vrouetafeltennisspeler wat verskeie medaljes by die [[Wêreld Tafeltenniskampioenskap]] gewen het.
* [[22 Desember]] – [[Ted Cruz]], Amerikaanse Republikeinse senator van [[Texas]].

== Sterftes ==
* ''Datum onbekend'' – [[Matthys van Rensburg]], Suid-Afrikaanse [[politikus]] (* [[1919]]).
* [[28 Januarie]] – [[Johan le Roux]], seunsheld gedurende die Henley on Klip-busramp.
* [[2 Februarie]] – [[Bertrand Russell]], Britse [[filosoof]] (* [[1872]]).
* [[19 Februarie]] – Dr. [[Hendrik Johannes van Eck]], Suid-Afrikaanse [[ingenieur]] en nyweraar (* [[1902]]).
* [[25 Februarie]] – [[Mark Rothko]], Amerikaanse skilder (* [[1903]]).
* [[1 Maart]] – [[Ed. Hoornik]], [[Nederland]]se [[digter]], skrywer, [[dramaturg]] (* [[1910]]).
* [[5 April]] – [[Louisa Bolus]], Suid-Afrikaanse [[plantkundige]] en herbariumhouer (* [[1877]]).
* [[5 April]] – [[Richard Bergmann]], Oostenrykse en Britse tafeltennisspeler (* [[1919]]).
* [[16 April]] – [[Richard Neutra]], Oostenryks-Amerikaanse modernistiese argitek (* [[1892]]).
* [[26 April]] – [[Gypsy Rose Lee]], Amerikaanse aktrise (* [[1911]]).
* [[30 April]] – [[Inger Stevens]], Amerikaanse aktrise (* [[1934]]).
* [[7 Junie]] – [[E.M. Forster]],  Engelse novelis, kortverhaalskrywer en essayis (* [[1879]])
* [[13 Julie]] – [[Leslie Groves]], lt-generaal in die [[Amerikaanse Leër]] en projekbestuurder van die [[Manhattan-projek]] (* [[1896]])
* [[18 Junie]] – [[NP van Wyk Louw]], Suid-Afrikaanse digter, akademikus en dramaturg (* [[1906]]).
* [[21 Junie]] – [[Sukarno]], president van [[Indonesië]] (* [[1901]])
* [[29 Julie]] – [[John Barbirolli]], Britse [[dirigent]] en [[tjello|tjellis]] (* [[1899]]).
* [[30 Julie]] – [[George Szell]], Hongaarsgebore Amerikaanse dirigent en komponis (* [[1897]]).
* [[5 Augustus]] – [[Wollie Bronkhorst]], argitek van kerkgeboue, sendinghospitale, weeshuise en ouetehuise. (* [[1901]]).
* [[1 September]] – [[François Mauriac]], Franse skrywer (* [[1885]]).
* [[8 September]] – [[Percy Spencer]], Amerikaanse ingenieur en uitvinder van die [[mikrogolfoond]] (* [[1894]]).
* [[14 September]] – [[Rudolf Carnap]], Duitse filosoof (* [[1891]]).
* [[18 September]] – [[Jimi Hendrix]], popster (* [[1942]])
* [[28 September]] – [[Gamal Abdel Nasser]], [[Egipte]] se tweede president (* [[1918]]).
* [[31 Oktober]] – Dr. [[P.C. Schoonees]], Afrikaanse [[leksikograaf]] (* [[1891]]).
* [[8 November]] – [[Napoleon Hill]], Amerikaanse skrywer (* 1883).
* [[9 November]] – [[Charles de Gaulle]], Franse militêre generaal en staatshoof (* [[1890]]).
* [[16 November]] – [[James Norval]], Suid-Afrikaanse teater- en filmakteur (* [[1908]]).
* [[25 November]] – [[Yukio Mishima]], [[Japan]]nese skrywer, digter, akteur en stigter van die Tate no kai (* [[1925]]).
* [[14 Desember]] – [[Cecilia Wessels]], Suid-Afrikaanse [[opera]]sangeres (* [[1895]]).

[[Kategorie:1970| ]]
[[Kategorie:20ste eeu]]</text>
      <sha1>nuotespcyczt7i2feh9qox8dqgp8u7v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1957</title>
    <ns>0</ns>
    <id>447</id>
    <revision>
      <id>2974337</id>
      <parentid>2909706</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:56:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sterftes */</comment>
      <origin>2974337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7650" sha1="0vqul3c2ijzijhfxjd84lm3rjntwrix" xml:space="preserve">{{jare|beeld=Kwame Nkrumah (JFKWHP-AR6409-A).jpg|teks=Kwame Nkrumah}}

Die '''jaar 1957''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Dinsdag]] begin het. Dit was die 57ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

== Gebeure ==
* [[6 Maart]] – [[Ghana]] word van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik.
* [[27 Junie]] – 500 mense sterf as gevolg van [[orkaan]] Audrey in [[Louisiana]] en [[Texas]].
* [[1 Julie]] – Die Internasionale Geofisiese Jaar begin.
* [[6 Julie]] – Althea Gibson wen die [[Wimbledon Kampioenskappe|Wimbledon]] vroue-enkelspeltitel.
* [[13 April]] – [[Elvis Presley]] se eerste nommer een treffer: ''All Shook Up''.
* [[4 Oktober]] – [[Spoetnik-ruimteprogram]]: [[Rusland]] lanseer [[Spoetnik 1]], die eerste [[satelliet]] wat om die [[Aarde]] wentel.
* [[3 November]] – Die [[Sowjet-Unie]] lanseer [[Spoetnik 2]]. Aan boord is een van die eerste [[dier]]e in die ruimte - 'n [[hond]] genaamd ''[[Laika]]''.
* [[20 Desember]] – Die [[Boeing 707]] onderneem sy nooiensvlug.

== Geboortes ==
* [[7 Januarie]] – [[Ivan Glasenberg]], Suid-Afrikaanse besigheidsman en multimiljardêr.
* [[8 Januarie]] – [[Sisi Khampepe]], regter in die [[Konstitusionele Hof van Suid-Afrika]].
* [[17 Januarie]] – [[Steve Harvey]], Amerikaanse akteur.
* [[21 Januarie]] – [[Stanley Mathabatha]], ANC-politikus en oudpremier van [[Limpopo]].
* [[25 Januarie]] – [[Luis Garavito]], [[Colombia]]anse verkragter en kinderreeksmoordenaar.
* [[16 Februarie]] – [[Roy Bennett]], [[Zimbabwe|Zimbabwiese]] politikus († [[2018]]).
* [[18 Februarie]] – [[Vanna White]], [[Amerika]]anse rolprentaktrise en TV-gasvrou van die ''Wheel of Fortune''.
* [[15 Februarie]] – [[Dawid van Lill]], Suid-Afrikaanse vasvra spesialis en skrywer.
* [[19 Februarie]] – [[Falco (sanger)|Falco]] (eintlik Johann Hölzel), [[Oostenryk]]se sanger († [[1998]]).
* [[10 Maart]] – [[Osama bin Laden]], Saoedi-Arabiese terroris en stigter van [[al-Kaïda]] († [[2011]]).
* [[11 Maart]] – [[Qasem Soleimani]], [[Iran]]se generaalmajoor van die [[Islamitiese Revolusionêre Wagkorps]] († [[2020]]).
* [[14 Maart]] – [[Mark Gordon]], Amerikaanse politikus.
* [[20 Maart]] – [[Spike Lee]], Amerikaanse rolprentregisseur.
* [[23 Maart]] – [[Edna Molewa]], ANC-politikus en Minister van Omgewingsake van Suid-Afrika († [[2018]]).
* [[25 Maart]] – [[Ben Kruger]], Suid-Afrikaanse [[akteur]] († [[2021]]).
* [[30 Maart]] – [[Paul Reiser]], Amerikaanse akteur.
* [[9 April]] – [[Seve Ballesteros]], Spaanse gholfspeler († [[2011]]).
* [[12 April]] – [[Suzzanne Douglas]], Amerikaanse aktrise en vervaardiger († [[2021]]).
*   12 April   – [[Ronald Plasterk]], Nederlandse bioloog en voormalige PvdA-politikus.
* [[14 April]] – [[Mikhail Pletnev]], Russiese pianis, dirigent en komponis.
* [[15 April]] – [[Koos Prinsloo]], Afrikaanse joernalis en skrywer van postmodernistiese kortverhale († [[1994]]).
* [[22 April]] – [[Donald Tusk]], Poolse Christen-Demokratiese politikus, Eerste minister van [[Pole]].
* [[29 April]] – [[Daniel Day-Lewis]], Brits-Ierse akteur.
* [[5 Mei]] – [[Richard E. Grant]], Swazi-Engelse akteur.
* [[10 Mei]] – [[Sid Vicious]], Britse musikant († [[1979]]).
* [[17 Mei]] – [[Abbas Maroufi]], Iranse skrywer, toneelskrywer, publisis en dissident.
* [[19 Mei]] – [[Danny Titus]], Suid-Afrikaanse regsman, taalstryder en historikus († [[2020]]).
* [[21 Mei]] – [[Judge Reinhold]], Amerikaanse akteur.
* [[3 Junie]] – [[Peter de Villiers]], voormalige [[Springbokafrigter]].
* [[23 Junie]] – [[Frances McDormand]], Amerikaanse aktrise.
* [[26 Junie]] – [[Ryk Hattingh]], Suid-Afrikaanse skrywer († [[2017]]).
* [[26 Junie]] – [[Franci Greyling]], professor in Skryfkuns aan die Noordwes-Universiteit en skrywer van jeugverhale. 
* [[28 Junie]] – [[Annelie Botes]], [[Afrikaans]]e roman-, kortverhaal- en rubriekskrywer († [[2024]]).
* [[1 Julie]] – [[Lisa Blount]], Amerikaanse filmaktrise en -vervaardiger († [[2010]]).
* [[9 Julie]] – [[Kelly McGillis]], Amerikaanse filmaktrise en -vervaardiger.
* [[10 Julie]] – [[Schalk Schoombie]], Suid-Afrikaanse joernalis en skrywer († [[2023]]).
* [[11 Julie]] – [[Joe Phaahla]], Suid-Afrikaanse politikus, minister van gesondheid.
* [[24 Julie]] – [[Stephen Fry (akteur)|Stephen Fry]], Britse akteur.
* [[1 Augustus]] – [[Taylor Negron]], Amerikaanse akteur, skrywer, skilder en vervaardiger († [[2015]]).
* [[28 Augustus]] – [[Rick Rossovich]], Amerikaanse akteur.
* [[31 Augustus]] – [[Rachelle Greeff]], Afrikaanse joernalis en skrywer.
* [[13 September]] – [[Bongbong Marcos]], president van die Filippyne.
* [[14 September]] – [[Kepler Wessels]], Suid-Afrikaans-Australiese internasionale [[krieket]]speler.
* [[15 September]] – [[Fulton Allem]], Suid-Afrikaanse beroeps[[gholf]]speler.
* [[21 September]] – [[Kevin Rudd]], Australiese politikus en vorige Eerste Minister van [[Australië]]. 
* [[24 September]] – [[Sibongile Khumalo]], Suid-Afrikaanse sanger († [[2021]]).
* [[9 Oktober]] – [[Herman Brusselmans]], Vlaamse digter, dramaturg en rubriekskrywer. 
* [[22 Oktober]] – [[Ram Barkai]], Suid-Afrikaanse oopwaterswemmer.
* [[17 November]] – [[Hannes Visser]], [[Afrikaanse skrywer]], digter  en uitgewer.
* [[22 November]] – [[Alan Stern]], Amerikaanse planetêre wetenskaplike en deel van die [[New Horizons]]-projek.
* [[9 Desember]] – [[Riana Scheepers]], [[Afrikaanse skrywer]] en [[digter]].
* [[10 Desember]] – [[Michael Clarke Duncan]], Amerikaanse akteur († [[2012]]).
* Onbekend – Dr. [[Japie van Zyl]], [[Namibië|Namibiese]] elektriese ingenieur wat werksaam was by [[NASA]] († [[2020]]).

== Sterftes ==
* [[14 Januarie]] – [[Humphrey Bogart]], Amerikaanse akteur (* [[1899]]).
* [[16 Januarie]] – [[Alexander Cambridge, 1ste Graaf van Athlone|Alexander Cambridge]], Britse politikus, 16de Goewerneur-generaal van Kanada (1940–1946) en vierde [[Goewerneur-generaal van Suid-Afrika]] (1924–1930) (* [[1874]]).
* 16 Januarie – [[Arturo Toscanini]], [[Italië|Italiaanse]] [[dirigent]] (* [[1867]]).
* [[22 Februarie]] – [[Jochem van Bruggen]], Afrikaanse skrywer (* [[1881]]).
* [[17 Maart]] – [[Ramon Magsaysay]], [[Filippyne|Filippynse]] politikus en president (* [[1907]]).
* [[26 Maart]] – [[Édouard Herriot]], Franse politikus (* [[1872]]).
* [[21 Junie]] – [[Johannes Stark]], Duitse fisikus, [[Nobelprys vir fisika|Nobelpryswenner]] (* [[1874]]).
* [[27 Junie]] – [[Malcolm Lowry]], Engelse digter en romanskrywer (* [[1909]]).
* [[8 Julie]] – [[C.M. van den Heever]], Afrikaanse skrywer en digter (* [[1902]]).
* [[29 Augustus]] – [[Jozef Cantré]], Belgiese beeldhouer  (* [[1890]]). 
* [[1 September]] – [[Dennis Brain]], Britse virtuoos [[Franse horing|horing]]speler (* [[1921]])
* [[20 September]] – [[Jean Sibelius]], Finse komponis van die laat-Romantiese tydperk (* [[1865]]).
* [[21 September]] – [[Haakon VII van Noorweë]], eerste koning van [[Noorweë]] (* [[1872]])
* [[4 Oktober]] – [[Jacobus Hendrik Pierneef]], [[Suid-Afrika]]anse kunsskilder (* [[1886]]).
* [[25 Oktober]] – [[Henry van de Velde]], [[België|Belgiese]] argitek en ontwerper (* 1863).
* [[25 November]] – [[Ernest Oppenheimer]], Suid-Afrikaanse mynmagnaat. (* [[1880]]).
* [[10 Desember]] – Majoor [[James Stevenson-Hamilton]] in [[Skotland]]. Met sy aftrede is sy droom van die stigting van die Nasionale [[Krugerwildtuin]] in [[Suid-Afrika]] bewaarheid (* [[1867]]).

[[Kategorie:1957| ]]
[[Kategorie:20ste eeu]]</text>
      <sha1>0vqul3c2ijzijhfxjd84lm3rjntwrix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1886</title>
    <ns>0</ns>
    <id>563</id>
    <revision>
      <id>2974338</id>
      <parentid>2916934</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geboortes */</comment>
      <origin>2974338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4191" sha1="sgk76qav1m4zd7xm7kxrt4r3hnq6qxb" xml:space="preserve">{{jare|beeld=Adolf-Lüderitz-2.jpg|teks=Lüderitz}}

Die '''jaar 1886''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Vrydag]] begin het. Dit was die 86ste jaar van die [[19de eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

== Gebeure ==
* 'n Vloedramp tref die stad [[Montreal|Montréal]].
* Stigting van [[Vancouver, British Columbia]].
* [[Henry James]] publiseer sy bittersoet tragedie/komedie ''The Bostonians'' asook sy politieke roman ''The Princess Casamassima''.
* Die Franse chemikus [[Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran]] ontdek die element [[disprosium]].
* Die [[Wêreldrugby|Internasionale Rugbyvoetbalraad]] (IRVR; nou Wêreldrugby) word deur verteenwoordigers uit [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]], [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] en [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] in [[Dublin]] gestig.
* [[22 Februarie]] – Die eerste [[goud]] (61 onse) word van Kromdraai aan die [[Witwatersrand]] na die [[Standard Bank]] in [[Pretoria]] gestuur.
* [[8 Mei]] – Die Amerikaanse apteker dr. John Styth Pemberton skep ’n drankie wat later bekend staan as ''[[Coca-Cola]]''.
* [[2 Junie]] – Frances Cleveland (geb. Folsom) trou op 21-jarige ouderdom met die Amerikaanse president [[Grover Cleveland]] en word die jongste &quot;First Lady&quot; in die Amerikaanse geskiedenis.
* [[3 Julie]] – [[Carl Benz]] onderneem 'n proefrit met sy eerste [[motor]] in [[Mannheim]].
* [[4 Oktober]] – Amptelike stigtingsdag van die [[goud]]stad [[Johannesburg]], na die ontdekking van goud aan die [[Witwatersrand]].

== Geboortes ==
* [[8 Februarie]] – [[Sannie Uys (skrywer)|Sannie Uys]], Suid-Afrikaanse [[skrywer]] en moeder van [[Uys Krige]] († [[1976]]).
* [[27 Maart]] – [[Ludwig Mies van der Rohe]], Duitse argitek († [[1969]]).
* [[13 April]] – [[Christian Rub]], Duitse akteur († [[1956]]).
* [[14 April]] – [[Maggie Laubser]], [[Suid-Afrikaanse]] skilder († [[1973]]).
* [[23 April]] – [[Iva Shepard]], Amerikaanse aktrise († [[1973]]).
* [[26 Mei]] – [[Al Jolson]], Amerikaanse akteur en komponis († [[1950]]).
* [[1 Junie]] – [[Daisy de Melcker]], moordenares wat haar twee mans en seun vergiftig het († [[1932]]).
* [[20 Junie]] – [[Robert Schuman]], Franse staatsman († [[1963]]).
* [[25 Junie]] – [[Henry H. Arnold]], Amerikaanse generaal in beide die [[Amerikaanse Leër]] en [[Amerikaanse Lugmag]] († [[1950]]). 
* [[5 Julie]] – [[Felix Timmermans]], Vlaamse skrywer († [[1947]]).
* 5 Julie – [[Willem Drees]], [[Nederland]]se eerste minister († [[1988]]).
* [[6 Julie]] – [[Annette Kellermann]], Australiese aktrise († [[1975]]).
* [[13 Augustus]] – [[Jacobus Hendrik Pierneef]], Suid-Afrikaanse skilder († [[1957]]).
* [[8 September]] – [[Siegfried Sassoon]], Engelse digter, skrywer en soldaat († [[1967]]).
* [[25 September]] – [[Nobutake Kondō]], admiraal in die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] († [[1953]]).
* [[3 Oktober]] – [[Alain-Fournier]], Franse skrywer († [[1914]]).
* [[4 Oktober]] – [[Luis Alberni]], Amerikaanse akteur († [[1962]]). 
* [[6 Oktober]] – [[Edwin Fischer]], Switserse pianis en dirigent († [[1960]]).
* [[16 Oktober]] – [[Armin Wegner]], Duitse skrywer en menseregte-aktivis († [[1978]]). 
* [[26 Oktober]] – [[Isidore Fattal]], biskop in Libanon en Sirië († [[1961]]).
* [[1 Desember]] – [[Pierre Kemp]], Nederlandse [[digter]] († [[1967]]).
* [[3 Desember]] – [[Chris Euvrard]], [[Afrikaanse skrywer]] en digter († [[1984]]).

== Sterftes ==
* [[17 Mei]] – [[John Deere (persoon)|John Deere]], Amerikaanse grofsmid en uitvinder (* [[1804]]).
* [[31 Julie]] – [[Franz Liszt]], Hongaarse komponis (* [[1811]]).
* [[8 Oktober]] – [[G.F. Angas|George French Angas]], Britse en Australiese kunstenaar (* [[1822]]).
* [[30 Oktober]] – [[Adolf Lüderitz]], [[Duitsland|Duitse]] koopman en stigter van die eerste Duitse kolonie in [[Suidwes-Afrika]], vandag [[Namibië]] (* [[1834]]).
* [[18 November]] – [[Chester A. Arthur]], die een-en-twintigste [[President van die Verenigde State]] (* [[1829]]).

[[Kategorie:19de eeu]]
[[Kategorie:1886]]</text>
      <sha1>sgk76qav1m4zd7xm7kxrt4r3hnq6qxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>4 Oktober</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2423</id>
    <revision>
      <id>2974336</id>
      <parentid>2956235</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:55:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sterftes */</comment>
      <origin>2974336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5185" sha1="ruyyzipevelx0z7h4b5d4xs2ydsf4px" xml:space="preserve">{{OktoberKalender}}

'''4 Oktober''' is die 277ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (278ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 88 dae in die res van die jaar.

== Gebeure ==
[[Lêer:Langlaagte.jpg|duimnael|regs|120px|Langlaagte, die plek van die eerste [[goud]]myne in Johannesburg (1886)]]
[[Lêer:Tupolew Tu 144 Sinsheim.JPG|duimnael|regs|120px|Tupolew Tu-144]]
* [[1159]] – [[Octaviano de Monticelli]] word gekroon as [[Teenpous Victor IV (Octavianus)|Pous Victor IV]].
* [[1209]] – [[Pous Innocentius III]] kroon Otto IV as keiser van die [[Heilige Romeinse Ryk]].
* [[1535]] – Die eerste volledige Engelse vertaling van die [[Bybel]] is in [[Zürich]], [[Switserland]], gedruk. Die vertaling is deur William Tyndale en Miles Coverdale gedoen.
* [[1582]] – [[Spanje]], [[Portugal]], [[Pole]], [[Litaue]] en dele van [[Italië]] vervang die [[Juliaanse kalender]] met die [[Gregoriaanse kalender]], met die gevolg dat Donderdag 4 Oktober 1582 direk gevolg word deur Vrydag 15 Oktober 1582.
* [[1644]] – [[Pous Innocentius X]] word gekroon deur kardinaal Carlo de' Medici.
* [[1676]] – [[Pous Innocentius XI]] word gekroon deur kardinaal Francesco Maidalchini.
* [[1886]] – Amptelike stigtingsdag van die [[goud]]stad [[Johannesburg]], na die ontdekking van goud aan die [[Witwatersrand]].
* [[1929]] – Die oorspronklike [[Tafelberg#Die_kabelkar|Tafelberg-kabelkar]] word in [[Kaapstad]], [[Suid-Afrika]], geopen. 'n Verbeterde kabelkar word op 4 Oktober [[1997]] ingewy.
* [[1957]] – [[Rusland]] lanseer [[Spoetnik 1]], die eerste [[satelliet]] wat om die [[Aarde]] wentel en daarmee word die  [[ruimtetydperk]] ingelei.
* [[1958]] – Die grondwet van die [[Frankryk|Vyfde Republiek]], wat met medewerking van [[Charles de Gaulle]] en Michel Debré geskryf is, word aanvaar.
* [[1966]] – [[Lesotho]] word van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik.
* [[1984]] – Die laaste volledige [[Toepolef Tu-144]], die eerste [[klankgrens|supersoniese]] [[vliegtuig|passasiersvliegtuig]] ter wêreld wat deur die [[Sowjetunie|Sowjetse]] vliegtuigbouer Aleksei Andrejewitsj Toepolef ontwikkel is, word in diens geneem.
* [[1997]] – [[Tafelberg]] kry 'n nuwe kabelkar op sy sweefspoor, wat in die rondte kan draai vir beter uitsig.
* [[2001]] – Aanvalle met [[antraks]] in die VSA bekend gemaak.

== Geboortes ==
* [[1289]] – Koning Lodewyk X van Frankryk († [[1316]]).
* [[1822]] – [[Rutherford B. Hayes]], 19de [[President van die Verenigde State]] († [[1893]]).
* [[1836]] – [[Piet Cronjé]], Suid-Afrikaanse militaris en boeregeneraal († [[1911]]).
* [[1875]] – [[Gustav Preller]], Suid-Afrikaanse joernalis, redakteur en geskiedskrywer († [[1943]]).
* [[1886]] – [[Luis Alberni]], Amerikaanse akteur († [[1962]]). 
* [[1895]] – [[Buster Keaton]], Amerikaanse akteur († [[1966]]).
* [[1910]] – [[Pierre Etienne Rousseau]], Suid-Afrikaanse wetenskaplike en die stigter van [[SASOL]] († [[1993]]).
* [[1916]] – [[Anton Rupert]], Suid-Afrikaanse entrepreneur, sakeman en omgewingsbewaarder († [[2006]]).
* [[1923]] – [[Charlton Heston]], Amerikaanse akteur († [[2008]]).
* [[1928]] – [[Alvin Toffler]], Amerikaanse [[futuris]], joernalis en skrywer († [[2016]]).
* [[1931]] – [[Richard Rorty]], Amerikaanse [[filosoof]] († [[2007]]).
* 1931 – [[Basil D'Oliveira]], veelsydige bruin Suid-Afrikaanse krieketspeler († [[2011]]).
* [[1941]] – [[Anne Rice]], Amerikaanse skryfster († [[2021]]).
* [[1946]] – [[Susan Sarandon]], Amerikaanse aktrise.
* [[1947]] – [[Marianne de Jong]], lektrise, vryskutskrywer, feminis en vegter vir vroueregte († [[2026]]).
* [[1976]] – [[Alicia Silverstone]], Amerikaanse aktrise.

== Sterftes ==
* [[1669]] – [[Rembrandt van Rijn]], Nederlandse skilder (* [[1606]]).
* [[1747]] – [[Amaro Pargo]], Spaanse kaper en handelaar (* [[1678]]).
* [[1842]] – Sir [[Galbraith Lowry Cole]], die vyfde Britse goewerneur van die [[Kaap die Goeie Hoop]] (* [[1772]]).
* [[1871]] – [[Sarel Cilliers]], Voortrekkerleier (* [[1801]]).
* [[1919]] – [[Petrus Postma]], Suid-Afrikaanse predikant en Christelike onderwysaktivis (* [[1854]]).
* [[1947]] – [[Max Planck]], Duitse fisikus (* [[1858]]).
* [[1957]] – [[Jacobus Hendrik Pierneef]], [[Suid-Afrika]]anse kunsskilder (* [[1886]]).
* [[1970]] – [[Janis Joplin]], Amerikaanse sangeres (* [[1943]]).
* [[1979]] – [[Gerard Rissik]], Suid-Afrikaanse bankier; vierde president van die [[Suid-Afrikaanse Reserwebank]] (* [[1903]]).
* [[1999]] – [[De Villiers Graaff]], leier van die [[Verenigde Party]] tussen 1956 en 1977 (* [[1913]]).
* [[2019]] – [[Diahann Carroll]], Amerikaanse aktrise (* [[1935]]).
* [[2020]] – [[Pieter Spaarwater]], rubriekskrywer, motorredakteur en omroeper (* [[1936]]).
* [[2022]] – [[Günter Lamprecht]], Duitse [[akteur]] en skrywer (* [[1930]]).
* 2022 – [[Loretta Lynn]], Amerikaanse country-[[sanger]] (* [[1932]]).

== Vakansies, vierings en waarnemingsdae ==
*
== Gepubliseer ==
===Teologie===
* [[1833]] – ''Quo Graviora'': Oor die pragmatiese konstitusie, deur [[Pous Gregorius XVI]].

{{commonskat|4 October|4 Oktober}}

[[Kategorie:Oktober]]</text>
      <sha1>ruyyzipevelx0z7h4b5d4xs2ydsf4px</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>29 Mei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4326</id>
    <revision>
      <id>2974378</id>
      <parentid>2907906</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geboortes */ byvoeg</comment>
      <origin>2974378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13325" sha1="47kijgvgv7fpzklenfv2pndzvydzusu" xml:space="preserve">{{MeiKalender}}

'''29 Mei''' is die 149ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (150ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 216 dae.

== Gebeure ==
* [[363]] – Die [[Antieke Rome|Romeinse]] [[Keiser]] Julian en sy leër behaal 'n oorwinning oor die leër van die Sassanide by Ktesiphon.
* [[757]] – [[Pous Paulus I]] volg sy ouer broer [[Pous Stefanus II]] op.
* [[1138]] – [[Pous Innocentius II]] se pontifikaat nie verder betwis nie. [[Teenpous Victor IV (Gregorius)]] onderwerp hom aan Innocentius.
* [[1157]] – Die [[Cisterciënsers]] open hul eerste abdei buite Europa, die klooster van Balamand in die hertogdom van Tripoli.
* [[1176]] – Slag van Legnano, die leër van die Lombardiese Liga verslaan die leër van keiser Frederik I Barbarossa.
* [[1289]] – [[Pous Nicolaas IV]] kroon Karel II van [[Napels]] en [[Sisilië]] tot koning.
* [[1328]] – Philip VI word as koning van Frankryk gekroon.
* [[1390]] – [[Pous Bonifatius IX]] kroon Ladislaus tot koning van Napels.
* [[1418]] – In die [[burgeroorlog]] tussen die Armagnacs en Bourguignons slaag laasgenoemde daarin om die stad Parys in te neem. Die stad se inwoners open een van die stadspoorte vir die offisier Jean de Villiers de l'isle-Adam.
* [[1453]] – [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse]] magte aangevoer deur Sultan [[Mehmet II]] Fatih neem  [[Konstantinopel]] in na 'n beleg van byna twee maande. Die verowering verseël die ondergang van die [[Bisantynse Ryk]].
* [[1453]] – In die [[Aya Sophia|Hagia Sophia]] kerk in Konstantinopel word die eerste [[Salat|Moslemgebed]] na die val van die stad gehou.
* [[1500]] – Voor die [[Kaap die Goeie Hoop]] sink vier skepe van die tweede Portugese Indië Ekspedisie wat deur Pedro Álvares Cabral gelei word. [[Bartolomeus Dias]] sterf tydens die voorval.
* [[1529]] – Die Protestantse predikant Jakob Kaiser word in Schwyz as ketter op die brandstapel verbrand omdat hy in die Rooms-Katolieke stadjie Uznach die gereformeerde leer gepreek het. Sy teregstelling word een van die beweegredes vir die Eerste Kappeleroorlog.
* [[1537]] – [[Pous Paulus III]] publiseer die bul ''Sublimus Dei'' wat die verslawing van Amerikaanse [[Indiane]] verbied.
* 1555 – Ottomaanse–Safawidiese oorlog: Die vrede van Amasya beëindig die Ottomaanse–Safawidiesevid oorlog wat tussen van [[1532]] te [[1555]] gewoed het. Vir die volgende 20 jaar is daar vrede tussen die [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse]] en die [[Persiese Ryk]]. 
* [[1605]] – [[Pous Paulus V]] word gekroon deur kardinaal Francesco Sforza.
* [[1660]] – [[Charles II van Engeland|Charles II]] herstel tot die troon van [[Engeland]].
* [[1692]] – Die [[Franse Vloot]] word tydens die seeslagte van Barfleur en La Hougue teen die [[Koninklike Nederlandse Vloot|Nederlandse]] en [[Britse Vloot]] drasties uitgedun.
* [[1715]] – [[Pous Clemens XI]] stel vier nuwe kardinale aan waaronder Henri-Pons de Thiard de Bissy, biskop van Meaux, [[Frankryk]].
* [[1717]] – In [[Suid-Amerika]] word die Spaanse vise-koninkryk Nieuw-Granada gestig.
* [[1724]] – [[Pous Benedictus XIII]] volg [[Pous Innocentius XIII]] op as [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]].
* [[1727]] – [[Pieter II van Rusland|Pieter II]] word [[tsaar]] van [[Rusland]].
* [[1733]] – Reg van [[Kanada|Kanadese]] om Indiaanse slawe te besit goedgekeur in [[Québec (provinsie)|Quebec]]
* [[1775]] – [[Pous Pius VI]] stel sy oom Giovanni Carlo Bandi, biskop van Imola, aan as kardinaal.
* [[1790]] – [[Rhode Island]] word die 13de [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstaat]] van die [[Verenigde State]].
* [[1807]] – Onder die druk van die Janissaries word [[Selim III]], wat sedert 1789 die heerser van die [[Ottomaanse Ryk]] was, onttroon en in hegtenis geneem.
* [[1809]] – In die tweede slag van Bergisel verslaan die Tirolers onder Andreas Hofer, die Beiere wat in bondgenootskap met die Franse staan.
* [[1813]] – Die Optiese Telegraaflyn Metz–Mainz word deur die Franse na die stelsel Claude Chappes geopen. Belangrike boodskappe is in ´n gekodeerde vorm deur middel van sein-stasies aangestuur.
* [[1814]] – Die Franse besetting van die stad [[Hamburg]] word beëindig. Die Franse onder die bevel van Louis-Nicolas Davout wat die stad sedert 30 Mei 1813 in hulle mag hou, oorhandig de stad aan die Koalisiemagte onder Levin August von Bennigsen. 
* [[1848]] – [[Wisconsin]] word ingehuldig as die dertigste staat van die Verenigde State.
* [[1864]] – Keiser [[Maximilian van Meksiko]] arriveer die eerste meer in [[Meksiko]].
* [[1865]] – In [[Kiel, Duitsland|Kiel]] word die Duitse Seereddingsvereniging gestig.
* [[1886]] – Apteker John Pemberton begin om [[Coca-Cola]] te adverteer (advertensie in die ''Atlanta Journal'').
* [[1886]] – Die Putneybrug word in Wes-Londen geopen.
* [[1895]] – Japannese magte land in Keelung op die eiland Taiwan (wat China aan Japan gesedeer het) om [[Republiek van Formosa|die Republiek van Formosa]] te beveg.
* [[1900]] – Die [[Franse koloniale ryk|Franse]] stig ''Fort Lamy in Noord-Afrika''. Dit word later die hoofstad van [[Tsjad]] , en word later in [[N'Djamena]] herdoop.
* 1900 – [[Die Slag van Biddulphsberg]] vind plaas.
* [[1903]] – Alexander Obrenovic, Koning van [[Serbië]] vermoor in [[Belgrade]] deur die  ''Swart Hand'' (''Crna Ruka'') organisasie.
* [[1913]] – [[Igor Strawinski]] se tweeledige avantgardistiese [[ballet]]- en orkesstuk ''[[Le Sacre du printemps]]'' word vir die eerste keer deur die Russiese balletgeselskap ''Ballets Russes'' in die [[Parys]]e ''Théâtre des Champs-Élysées'' opgevoer.
* [[1914]] – Die skip ''Empress of Ireland'' sink in die Golf van St. Lawrence; 1&amp;nbsp;024 mense sterf.
* [[1918]] – [[Finland]] ontvang sy nasionale vlag, die wit en blou simboliseer mere en sneeu.
* [[1919]] – Die waarneming van die verskuiwing van sterposisies gedurende 'n [[sonsverduistering]] bevestig [[Albert Einstein]] se [[relatiwiteitsteorie]].
* [[1920]] – [[Giovanni Battista Montini]] (later [[Pous Paulus VI]]) word priester. 
* [[1921]] – In 'n referendum in [[Salzburg]] stem 99.5% van die stemgeregtigdes vir ´n aansluiting van Salzburg aan Duitse Ryk. Die referendum het egter geen staatskundige gevolge nie. 
* [[1935]] – Die Franse passasierskip ''Normandie'' vertrek op sy nooiensvaart. Die reuseskip is vir vyf jaar lank die wêreld se grootste skip.
* [[1940]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: Tydens die begrafnis van Wilhelm, prins van Pruise in Potsdam vind ´n spontane betoging plaas waaraan ongeveer 50&amp;nbsp;000 mense deelneem. Hierdie betoging gee aanleiding tot Hitler se &quot;Prinzenerlass&quot;, 'n proklamasie waarin alle prinse se deelname aan die oorlog verbied word. Prins Wilhelm het tydens Duitsland se veldtog in die Weste gesneuwel. 
* [[1950]] – ''St. Roch'', die eerste skip wat rondom [[Noord-Amerika]] vaar, arriveer in [[Halifax, Nova Scotia]].
* [[1953]] – Sir [[Edmund Hillary]] en [[Sherpa]] [[Tenzing Norgay]] word die eerste mense wat die piek van [[Everest]] bereik.
* [[1954]] – In die Hotel de Bilderberg in die Nederlandse dorp [[Renkum|Oosterbeek]] begin die eerste streng geheime ''Bilderbergkonferensies.''
* [[1954]] – [[Pous Pius XII]] verklaar [[Pous Pius X]] heilig.
* [[1963]] – In [[Oslo]], word die Munchmuseum geopen om die werke van die Noorse skilder en grafiese kunstenaar [[Edvard Munch]] te vertoon.
* [[1974]] – In [[Israel]] volg [[Yitzhak Rabin]] die afgetrede [[Golda Meir]] as Eerste Minister op, en [[Shimon Peres]] die voormalige Minister van Verdediging, [[Moshe Dayan]].
* [[1977]] – Janet Guthrie word die eerste vrou om te kwalifiseer vir die Indianapolis 500.
* [[1986]] – Die nuwe [[Vlag van Europa]] word vir die eerste keer op maat van die Europese volkslied voor die Berlaymontgebou in Brussel gehys.
* [[1990]] – [[Boris Jeltsin]] word tot President van die Parlement van die Sowjetrepubliek van [[Rusland]] verkies.
* [[1992]] – Switserland word lid van die [[Wêreldbank]] en [[Internasionale Monetêre Fonds|die Internasionale monetêre Fonds]].  
* [[1993]] – In [[Solingen|Solingen, Duitsland]] word tydens 'n [[xenofobie]]se brandstigting van 'n huis, vyf Turkse vroue en meisies vermoor.
* [[1999]] – [[Nigerië]] word 'n Federale Republiek met 'n presidensiële demokrasie. Die President is [[Olusegun Obasanjo]].
* [[2000]] – Nadat die hele Kabinet van [[Fidji]] tydens 'n staatsgreep op 19 Mei deur George Speight gyselaar geneem is, en die President Kamisese Mara bedank het, verklaar die hoof van die gewapende magte, Frank Bainimarama, homself as tussentydse staatshoof om die staatsgreep af te weer.
* [[2001]] – In [[Afghanistan]] word bepaal dat alle nie-Moslems 'n geel teken op hulle klere moet vertoon.
* [[2005]] – 54,8% van die [[Frankryk|Franse]] kiesers verwerp die nuwe EU-grondwet tydens 'n referendum. 9 EU-Lande het egter reeds die nuwe grondwet bekragtig.
* [[2012]] – [[Aung San Suu Kyi]], die opposisie-politikus van [[Mianmar]], besoek op haar eerste reis na die buiteland in 24&amp;nbsp;jaar die naburige [[Thailand]]. Die militêre regering van Mianmar het haar jarelank onder huisarres geplaas.
* [[2024]] – Die sewende [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|algemene verkiesing in Suid-Afrika]] wat onder die voorwaardes van algemene volwasse stemreg gehou word sedert die einde van die [[Apartheid|apartheidsera]] in 1994.

== Geboortes ==
* [[1439]] – [[Francesco Todeschini Piccolomini]] (later [[Pous Pius III]]), die 215de pous van die Rooms-Katolieke Kerk († [[1503]]).
* [[1630]] – Koning [[Charles II van Engeland]] († [[1685]]).
* [[1804]] – Ds. [[Gottlieb Wilhelm Anthonie van der Lingen]], predikant († [[1869]]).
* [[1860]] – [[Isaac Albeniz]], Spaanse komponis († [[1909]]).
* [[1874]] – [[G. K. Chesterton]], Britse skrywer († [[1936]]).
* [[1877]] – [[Otto Gebühr]], Duitse akteur († [[1954]]).
* [[1880]] – [[Oswald Spengler]], Duitse kultuurhistorikus; (''Die ondergang van die [[Awendland]])'' († [[1936]]).
* [[1894]] – [[Beatrice Lillie]], Engelse [[aktrise]] († [[1989]]).
* [[1901]] – [[Wolfgang Schmieder]], Duitse bibliotekaris en musiekkundige († [[1990]]).
* [[1903]] – [[Bob Hope]], Amerikaanse komediant, akteur († [[2003]]).
* [[1907]] – [[Alfred Rasser]], Switserse komediant, akteur en politikus (* [[1977]]).
* [[1914]] – Sherpa [[Tenzing Norgay]] (''sien ook gebeure van 1953 hierbo'') († [[1986]]).
* [[1917]] – [[John F. Kennedy]], 35ste [[President van die Verenigde State]] († [[1963]]).
* [[1926]] – [[Abdoulaye Wade]], Senegalese president.
* [[1935]] – [[André P. Brink]], Suid-Afrikaanse skrywer (prosaïs, dramaturg, teoretikus) († [[2015]]).
* [[1939]] – [[Ilse Pagé]], Duitse aktrise (* [[2017]]).
* [[1940]] – Farooq Leghari, voormalige president van [[Pakistan]].
* [[1958]] – [[Annette Bening]], Amerikaanse aktrise.
* [[1959]] – [[Rupert Everett]], Britse akteur.
* [[1970]] – [[Astro Teller]]], [[Amerikaanse]]] [[entrepreneur]], rekenaarwetenskaplike en skrywer met kundigheid op die gebied van intelligente [[tegnologie]].
* [[1981]] – [[Juliana Knust]], [[Brasilië|Brasiliaanse]] aktrise.
* [[1987]] – [[Anita Briem]], Yslandse musikant en aktrise.

== Sterftes ==
* [[1259]] – [[Christoffel I van Denemarke|Christoph I]], koning van Denemarke (* [[1219]]).
* [[1453]] – [[Konstantyn XI Palaiologos]], die laaste [[Lys van Bisantynse keisers|Bisantynse keiser]] (* [[1405]]).
* [[1500]] – [[Bartolomeus Dias|Bartolomeu Dias]] (50), Portugese seevaarder en ontdekkingsreisiger (* [[1450]]).
* [[1691]] – [[Cornelis Tromp]], Nederlandse admiraal (* [[1629]]).
* [[1814]] – [[Joséphine de Beauharnais]], keiserin van Frankryk (* [[1763]]).
* [[1861]] – [[Joachim Lelewel]], [[Pole|Poolse]] geskiedkundige, muntkundige en vryheidsvegter (* [[1786]]).
* [[1876]] – [[Friedrich Christian Diez]], Duitse filoloog.
* [[1884]] – Sir [[Henry Bartle Frere]], 'n Britse goewerneur aan die [[Kaapkolonie]] (* [[1815]]).
* [[1897]] – [[Julius Sachs]], Duitse plantkundige (* [[1934]]).
* [[1935]] – [[Josef Suk]], Tsjeggiese komponis, skoonseun van Antonín Dvořák (* [[1874]]).
* [[1942]] – [[John Barrymore]], Amerikaanse akteur (* [[1882]]).
* [[1948]] – Dame [[May Whitty]], Britse aktrise (* [[1865]]).
* [[1950]] – [[Wilhelm Bendow]], Duitse akteur en komediant.
* [[1951]] – [[Fanny Brice]], Amerikaanse sanger, komediant, aktrise (* [[1891]]).
* [[1958]] – [[Juan Ramón Jiménez]], Spaanse digter en Nobelpryswenner.
* [[1973]] – [[P. Ramlee]], Maleisiese sanger, akteur en liedjieskrywer (* [[1929]]).
* [[1975]] – [[Kurt Großkurth]], Duitse akteur en sanger.
* [[1979]] – [[Mary Pickford]], Amerikaanse aktrise (* [[1892]]).
* [[1982]] – [[Romy Schneider]], Oostenrykse aktrise (* [[1938]]).
* [[1994]] – [[Erich Honecker]], leier van [[Duitse Demokratiese Republiek]], gedurende sy ballingskap in [[Chili]] (* [[1912]]).
* [[2014]] – [[Stefans Grové]], Suid-Afrikaanse klassieke komponis (* [[1922]]).
* [[2021]] – [[Gavin MacLeod]], Amerikaanse akteur (* [[1931]]).
* 2021 – [[B.J. Thomas]], Amerikaanse sanger en akteur (* [[1942]]).

== Vakansiedae ==
* [[Baha’i]]-geloof: Dood van [[Baha'u'llah]]
* [[Engeland]]: [[Oak Apple Day]]

{{commonskat|29 May}}

[[Kategorie:Mei]]</text>
      <sha1>47kijgvgv7fpzklenfv2pndzvydzusu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974379</id>
      <parentid>2974378</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Geboortes */</comment>
      <origin>2974379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13324" sha1="dw6v6q5y4bmaapoies4qn0vo9kz11fd" xml:space="preserve">{{MeiKalender}}

'''29 Mei''' is die 149ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (150ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 216 dae.

== Gebeure ==
* [[363]] – Die [[Antieke Rome|Romeinse]] [[Keiser]] Julian en sy leër behaal 'n oorwinning oor die leër van die Sassanide by Ktesiphon.
* [[757]] – [[Pous Paulus I]] volg sy ouer broer [[Pous Stefanus II]] op.
* [[1138]] – [[Pous Innocentius II]] se pontifikaat nie verder betwis nie. [[Teenpous Victor IV (Gregorius)]] onderwerp hom aan Innocentius.
* [[1157]] – Die [[Cisterciënsers]] open hul eerste abdei buite Europa, die klooster van Balamand in die hertogdom van Tripoli.
* [[1176]] – Slag van Legnano, die leër van die Lombardiese Liga verslaan die leër van keiser Frederik I Barbarossa.
* [[1289]] – [[Pous Nicolaas IV]] kroon Karel II van [[Napels]] en [[Sisilië]] tot koning.
* [[1328]] – Philip VI word as koning van Frankryk gekroon.
* [[1390]] – [[Pous Bonifatius IX]] kroon Ladislaus tot koning van Napels.
* [[1418]] – In die [[burgeroorlog]] tussen die Armagnacs en Bourguignons slaag laasgenoemde daarin om die stad Parys in te neem. Die stad se inwoners open een van die stadspoorte vir die offisier Jean de Villiers de l'isle-Adam.
* [[1453]] – [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse]] magte aangevoer deur Sultan [[Mehmet II]] Fatih neem  [[Konstantinopel]] in na 'n beleg van byna twee maande. Die verowering verseël die ondergang van die [[Bisantynse Ryk]].
* [[1453]] – In die [[Aya Sophia|Hagia Sophia]] kerk in Konstantinopel word die eerste [[Salat|Moslemgebed]] na die val van die stad gehou.
* [[1500]] – Voor die [[Kaap die Goeie Hoop]] sink vier skepe van die tweede Portugese Indië Ekspedisie wat deur Pedro Álvares Cabral gelei word. [[Bartolomeus Dias]] sterf tydens die voorval.
* [[1529]] – Die Protestantse predikant Jakob Kaiser word in Schwyz as ketter op die brandstapel verbrand omdat hy in die Rooms-Katolieke stadjie Uznach die gereformeerde leer gepreek het. Sy teregstelling word een van die beweegredes vir die Eerste Kappeleroorlog.
* [[1537]] – [[Pous Paulus III]] publiseer die bul ''Sublimus Dei'' wat die verslawing van Amerikaanse [[Indiane]] verbied.
* 1555 – Ottomaanse–Safawidiese oorlog: Die vrede van Amasya beëindig die Ottomaanse–Safawidiesevid oorlog wat tussen van [[1532]] te [[1555]] gewoed het. Vir die volgende 20 jaar is daar vrede tussen die [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse]] en die [[Persiese Ryk]]. 
* [[1605]] – [[Pous Paulus V]] word gekroon deur kardinaal Francesco Sforza.
* [[1660]] – [[Charles II van Engeland|Charles II]] herstel tot die troon van [[Engeland]].
* [[1692]] – Die [[Franse Vloot]] word tydens die seeslagte van Barfleur en La Hougue teen die [[Koninklike Nederlandse Vloot|Nederlandse]] en [[Britse Vloot]] drasties uitgedun.
* [[1715]] – [[Pous Clemens XI]] stel vier nuwe kardinale aan waaronder Henri-Pons de Thiard de Bissy, biskop van Meaux, [[Frankryk]].
* [[1717]] – In [[Suid-Amerika]] word die Spaanse vise-koninkryk Nieuw-Granada gestig.
* [[1724]] – [[Pous Benedictus XIII]] volg [[Pous Innocentius XIII]] op as [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]].
* [[1727]] – [[Pieter II van Rusland|Pieter II]] word [[tsaar]] van [[Rusland]].
* [[1733]] – Reg van [[Kanada|Kanadese]] om Indiaanse slawe te besit goedgekeur in [[Québec (provinsie)|Quebec]]
* [[1775]] – [[Pous Pius VI]] stel sy oom Giovanni Carlo Bandi, biskop van Imola, aan as kardinaal.
* [[1790]] – [[Rhode Island]] word die 13de [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstaat]] van die [[Verenigde State]].
* [[1807]] – Onder die druk van die Janissaries word [[Selim III]], wat sedert 1789 die heerser van die [[Ottomaanse Ryk]] was, onttroon en in hegtenis geneem.
* [[1809]] – In die tweede slag van Bergisel verslaan die Tirolers onder Andreas Hofer, die Beiere wat in bondgenootskap met die Franse staan.
* [[1813]] – Die Optiese Telegraaflyn Metz–Mainz word deur die Franse na die stelsel Claude Chappes geopen. Belangrike boodskappe is in ´n gekodeerde vorm deur middel van sein-stasies aangestuur.
* [[1814]] – Die Franse besetting van die stad [[Hamburg]] word beëindig. Die Franse onder die bevel van Louis-Nicolas Davout wat die stad sedert 30 Mei 1813 in hulle mag hou, oorhandig de stad aan die Koalisiemagte onder Levin August von Bennigsen. 
* [[1848]] – [[Wisconsin]] word ingehuldig as die dertigste staat van die Verenigde State.
* [[1864]] – Keiser [[Maximilian van Meksiko]] arriveer die eerste meer in [[Meksiko]].
* [[1865]] – In [[Kiel, Duitsland|Kiel]] word die Duitse Seereddingsvereniging gestig.
* [[1886]] – Apteker John Pemberton begin om [[Coca-Cola]] te adverteer (advertensie in die ''Atlanta Journal'').
* [[1886]] – Die Putneybrug word in Wes-Londen geopen.
* [[1895]] – Japannese magte land in Keelung op die eiland Taiwan (wat China aan Japan gesedeer het) om [[Republiek van Formosa|die Republiek van Formosa]] te beveg.
* [[1900]] – Die [[Franse koloniale ryk|Franse]] stig ''Fort Lamy in Noord-Afrika''. Dit word later die hoofstad van [[Tsjad]] , en word later in [[N'Djamena]] herdoop.
* 1900 – [[Die Slag van Biddulphsberg]] vind plaas.
* [[1903]] – Alexander Obrenovic, Koning van [[Serbië]] vermoor in [[Belgrade]] deur die  ''Swart Hand'' (''Crna Ruka'') organisasie.
* [[1913]] – [[Igor Strawinski]] se tweeledige avantgardistiese [[ballet]]- en orkesstuk ''[[Le Sacre du printemps]]'' word vir die eerste keer deur die Russiese balletgeselskap ''Ballets Russes'' in die [[Parys]]e ''Théâtre des Champs-Élysées'' opgevoer.
* [[1914]] – Die skip ''Empress of Ireland'' sink in die Golf van St. Lawrence; 1&amp;nbsp;024 mense sterf.
* [[1918]] – [[Finland]] ontvang sy nasionale vlag, die wit en blou simboliseer mere en sneeu.
* [[1919]] – Die waarneming van die verskuiwing van sterposisies gedurende 'n [[sonsverduistering]] bevestig [[Albert Einstein]] se [[relatiwiteitsteorie]].
* [[1920]] – [[Giovanni Battista Montini]] (later [[Pous Paulus VI]]) word priester. 
* [[1921]] – In 'n referendum in [[Salzburg]] stem 99.5% van die stemgeregtigdes vir ´n aansluiting van Salzburg aan Duitse Ryk. Die referendum het egter geen staatskundige gevolge nie. 
* [[1935]] – Die Franse passasierskip ''Normandie'' vertrek op sy nooiensvaart. Die reuseskip is vir vyf jaar lank die wêreld se grootste skip.
* [[1940]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: Tydens die begrafnis van Wilhelm, prins van Pruise in Potsdam vind ´n spontane betoging plaas waaraan ongeveer 50&amp;nbsp;000 mense deelneem. Hierdie betoging gee aanleiding tot Hitler se &quot;Prinzenerlass&quot;, 'n proklamasie waarin alle prinse se deelname aan die oorlog verbied word. Prins Wilhelm het tydens Duitsland se veldtog in die Weste gesneuwel. 
* [[1950]] – ''St. Roch'', die eerste skip wat rondom [[Noord-Amerika]] vaar, arriveer in [[Halifax, Nova Scotia]].
* [[1953]] – Sir [[Edmund Hillary]] en [[Sherpa]] [[Tenzing Norgay]] word die eerste mense wat die piek van [[Everest]] bereik.
* [[1954]] – In die Hotel de Bilderberg in die Nederlandse dorp [[Renkum|Oosterbeek]] begin die eerste streng geheime ''Bilderbergkonferensies.''
* [[1954]] – [[Pous Pius XII]] verklaar [[Pous Pius X]] heilig.
* [[1963]] – In [[Oslo]], word die Munchmuseum geopen om die werke van die Noorse skilder en grafiese kunstenaar [[Edvard Munch]] te vertoon.
* [[1974]] – In [[Israel]] volg [[Yitzhak Rabin]] die afgetrede [[Golda Meir]] as Eerste Minister op, en [[Shimon Peres]] die voormalige Minister van Verdediging, [[Moshe Dayan]].
* [[1977]] – Janet Guthrie word die eerste vrou om te kwalifiseer vir die Indianapolis 500.
* [[1986]] – Die nuwe [[Vlag van Europa]] word vir die eerste keer op maat van die Europese volkslied voor die Berlaymontgebou in Brussel gehys.
* [[1990]] – [[Boris Jeltsin]] word tot President van die Parlement van die Sowjetrepubliek van [[Rusland]] verkies.
* [[1992]] – Switserland word lid van die [[Wêreldbank]] en [[Internasionale Monetêre Fonds|die Internasionale monetêre Fonds]].  
* [[1993]] – In [[Solingen|Solingen, Duitsland]] word tydens 'n [[xenofobie]]se brandstigting van 'n huis, vyf Turkse vroue en meisies vermoor.
* [[1999]] – [[Nigerië]] word 'n Federale Republiek met 'n presidensiële demokrasie. Die President is [[Olusegun Obasanjo]].
* [[2000]] – Nadat die hele Kabinet van [[Fidji]] tydens 'n staatsgreep op 19 Mei deur George Speight gyselaar geneem is, en die President Kamisese Mara bedank het, verklaar die hoof van die gewapende magte, Frank Bainimarama, homself as tussentydse staatshoof om die staatsgreep af te weer.
* [[2001]] – In [[Afghanistan]] word bepaal dat alle nie-Moslems 'n geel teken op hulle klere moet vertoon.
* [[2005]] – 54,8% van die [[Frankryk|Franse]] kiesers verwerp die nuwe EU-grondwet tydens 'n referendum. 9 EU-Lande het egter reeds die nuwe grondwet bekragtig.
* [[2012]] – [[Aung San Suu Kyi]], die opposisie-politikus van [[Mianmar]], besoek op haar eerste reis na die buiteland in 24&amp;nbsp;jaar die naburige [[Thailand]]. Die militêre regering van Mianmar het haar jarelank onder huisarres geplaas.
* [[2024]] – Die sewende [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|algemene verkiesing in Suid-Afrika]] wat onder die voorwaardes van algemene volwasse stemreg gehou word sedert die einde van die [[Apartheid|apartheidsera]] in 1994.

== Geboortes ==
* [[1439]] – [[Francesco Todeschini Piccolomini]] (later [[Pous Pius III]]), die 215de pous van die Rooms-Katolieke Kerk († [[1503]]).
* [[1630]] – Koning [[Charles II van Engeland]] († [[1685]]).
* [[1804]] – Ds. [[Gottlieb Wilhelm Anthonie van der Lingen]], predikant († [[1869]]).
* [[1860]] – [[Isaac Albeniz]], Spaanse komponis († [[1909]]).
* [[1874]] – [[G. K. Chesterton]], Britse skrywer († [[1936]]).
* [[1877]] – [[Otto Gebühr]], Duitse akteur († [[1954]]).
* [[1880]] – [[Oswald Spengler]], Duitse kultuurhistorikus; (''Die ondergang van die [[Awendland]])'' († [[1936]]).
* [[1894]] – [[Beatrice Lillie]], Engelse [[aktrise]] († [[1989]]).
* [[1901]] – [[Wolfgang Schmieder]], Duitse bibliotekaris en musiekkundige († [[1990]]).
* [[1903]] – [[Bob Hope]], Amerikaanse komediant, akteur († [[2003]]).
* [[1907]] – [[Alfred Rasser]], Switserse komediant, akteur en politikus (* [[1977]]).
* [[1914]] – Sherpa [[Tenzing Norgay]] (''sien ook gebeure van 1953 hierbo'') († [[1986]]).
* [[1917]] – [[John F. Kennedy]], 35ste [[President van die Verenigde State]] († [[1963]]).
* [[1926]] – [[Abdoulaye Wade]], Senegalese president.
* [[1935]] – [[André P. Brink]], Suid-Afrikaanse skrywer (prosaïs, dramaturg, teoretikus) († [[2015]]).
* [[1939]] – [[Ilse Pagé]], Duitse aktrise (* [[2017]]).
* [[1940]] – Farooq Leghari, voormalige president van [[Pakistan]].
* [[1958]] – [[Annette Bening]], Amerikaanse aktrise.
* [[1959]] – [[Rupert Everett]], Britse akteur.
* [[1970]] – [[Astro Teller]], [[Amerikaanse]]] [[entrepreneur]], rekenaarwetenskaplike en skrywer met kundigheid op die gebied van intelligente [[tegnologie]].
* [[1981]] – [[Juliana Knust]], [[Brasilië|Brasiliaanse]] aktrise.
* [[1987]] – [[Anita Briem]], Yslandse musikant en aktrise.

== Sterftes ==
* [[1259]] – [[Christoffel I van Denemarke|Christoph I]], koning van Denemarke (* [[1219]]).
* [[1453]] – [[Konstantyn XI Palaiologos]], die laaste [[Lys van Bisantynse keisers|Bisantynse keiser]] (* [[1405]]).
* [[1500]] – [[Bartolomeus Dias|Bartolomeu Dias]] (50), Portugese seevaarder en ontdekkingsreisiger (* [[1450]]).
* [[1691]] – [[Cornelis Tromp]], Nederlandse admiraal (* [[1629]]).
* [[1814]] – [[Joséphine de Beauharnais]], keiserin van Frankryk (* [[1763]]).
* [[1861]] – [[Joachim Lelewel]], [[Pole|Poolse]] geskiedkundige, muntkundige en vryheidsvegter (* [[1786]]).
* [[1876]] – [[Friedrich Christian Diez]], Duitse filoloog.
* [[1884]] – Sir [[Henry Bartle Frere]], 'n Britse goewerneur aan die [[Kaapkolonie]] (* [[1815]]).
* [[1897]] – [[Julius Sachs]], Duitse plantkundige (* [[1934]]).
* [[1935]] – [[Josef Suk]], Tsjeggiese komponis, skoonseun van Antonín Dvořák (* [[1874]]).
* [[1942]] – [[John Barrymore]], Amerikaanse akteur (* [[1882]]).
* [[1948]] – Dame [[May Whitty]], Britse aktrise (* [[1865]]).
* [[1950]] – [[Wilhelm Bendow]], Duitse akteur en komediant.
* [[1951]] – [[Fanny Brice]], Amerikaanse sanger, komediant, aktrise (* [[1891]]).
* [[1958]] – [[Juan Ramón Jiménez]], Spaanse digter en Nobelpryswenner.
* [[1973]] – [[P. Ramlee]], Maleisiese sanger, akteur en liedjieskrywer (* [[1929]]).
* [[1975]] – [[Kurt Großkurth]], Duitse akteur en sanger.
* [[1979]] – [[Mary Pickford]], Amerikaanse aktrise (* [[1892]]).
* [[1982]] – [[Romy Schneider]], Oostenrykse aktrise (* [[1938]]).
* [[1994]] – [[Erich Honecker]], leier van [[Duitse Demokratiese Republiek]], gedurende sy ballingskap in [[Chili]] (* [[1912]]).
* [[2014]] – [[Stefans Grové]], Suid-Afrikaanse klassieke komponis (* [[1922]]).
* [[2021]] – [[Gavin MacLeod]], Amerikaanse akteur (* [[1931]]).
* 2021 – [[B.J. Thomas]], Amerikaanse sanger en akteur (* [[1942]]).

== Vakansiedae ==
* [[Baha’i]]-geloof: Dood van [[Baha'u'llah]]
* [[Engeland]]: [[Oak Apple Day]]

{{commonskat|29 May}}

[[Kategorie:Mei]]</text>
      <sha1>dw6v6q5y4bmaapoies4qn0vo9kz11fd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Beaufort-Wes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6817</id>
    <revision>
      <id>2974383</id>
      <parentid>2912362</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18843" sha1="0hmj9tszv3wqffc1nlsbeld8l8k1w2c" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Nedersetting
|amptelike_naam=Beaufort-Wes
|ander_naam=Beaufort West
|nedersetting_tipe=[[Dorp]]
|beeld_stadsilhoeët=Dutch Reformed Church, Beaufort West (24305080232).jpg
|beeldbyskrif=Die [[NG gemeente Beaufort-Wes]] se kerkgebou, ontwerp deur [[James Bisset]].
|duimdrukkerkaart=Wes-Kaap
|duimdrukkeretiketposisie=links
|onderafdelingtipe=[[Land]]
|onderafdelingnaam={{vlag|Suid-Afrika}}
|onderafdelingtipe1=[[Provinsies van Suid-Afrika|Provinsie]]
|onderafdelingtipe2=[[Distriksmunisipaliteit]]
|onderafdelingtipe3=[[Plaaslike Munisipaliteit]]
|onderafdelingnaam1=[[Wes-Kaap]]
|onderafdelingnaam2=[[Sentraal-Karoo-distriksmunisipaliteit|Sentraal-Karoo]]
|onderafdelingnaam3=[[Beaufort-Wes Plaaslike Munisipaliteit|Beaufort-Wes]]
|leiertitel=Burgemeester
|leiernaam=
|stigtingstitel=Stigting
|stigtingsdatum=[[1818]]
|oppervlak_totaal_km2=56.5
|hoogte_m=650
|koördinate   = {{Koördinate|32|21|0|S|22|35|0|O|region:ZA_type:city_source:GNS-enwiki|aansig=inlyn,titel}}
|bevolking_soos_op=2011
|bevolkingnotas=
|bevolking_totaal=34085
|bevolkingsdigtheid_km2=600
|tydsone=[[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]
|utcafset=+2
|poskodetipe=[[Poskode]]
|poskode=6970
|skakelkode=023
|voetnotas=
|webwerf=
}}
[[Beeld:Beaufortmeisieskool.JPG|duimnael|240px|Die eertydse openbare meisieskool huisves tans sekere munisipale kantore. Dis in 1898 vergroot volgens die plan van [[John Parker]].]]
[[Beeld:Beaufortsendingkerk.JPG|duimnael|210px|Die NG sendingkerk is as sulks gebruik tot 1964. Dr. [[Christiaan Barnard|Chris Barnard]] is in die sendingpastorie gebore in 1922 terwyl sy vader  leraar van die sendinggemeente was.]]
[[Beeld:Beaufortkerksaal.JPG|duimnael|220px|Die Jongeliedesaal oftewel kerksaal van [[NG gemeente Beaufort-Wes]].]]
[[Beeld:Beaufortougebou.JPG|duimnael|230px|Talle ou geboue uit 'n wye verskeidenheid verskillende eras het in die geskiedkundige middedorp behoue gebly.]]
[[Beeld:Karoolodge.JPG|duimnael|230px|Beaufort-Wes is 'n gewilde oornagplek op die N1 en N12, met talle gastehuise, hotelle en herberge, soos die Karoo Lodge in Donkinstraat.]]
[[Beeld:Karoohuis.JPG|duimnael|220px|'n Tipiese Karoohuis in Birdstraat.]]
[[Beeld:Ou Stadhuis Beaufort-Wes.jpg|regs|duimnael|230px|Beaufort-Wes se ou stadhuis, ontwerp deur [[James Bisset]], nes die NG moederkerk. Die dorpsraad het die gebou op [[20 Julie]] [[1866]] sonder veel omslag of seremonie betrek.]]

'''Beaufort-Wes''' ([[Engels]]: Beaufort West) is die hoofdorp van die [[Karoo|Groot-Karoo]] met sowat 34 000 inwoners (2011) en 'n oase vir reisigers onderweg op die [[N1]] nasionale pad tussen die Suidwes-Kaap en die [[Vrystaat]] en [[Gauteng]], en op die [[N12 (Suid-Afrika)|N12]] nasionale pad tussen die Suid- en [[Noord-Kaap]]. Die [[R61 (Suid-Afrika)|R61]]-provinsiale roete na die [[Oos-Kaap]] en [[KwaZulu-Natal]] draai ook hier weg. Verder is dit 'n belangrike administratiewe, opvoedkundige, landbou-, handel- en vervoersentrum.

== Voorgeskiedenis ==
Die eerste trekboere het teen 1760 die [[Koup]] en die Nuweveld binnegetrek en word die eerste plase in die later distrik Beaufort-Wes aangelê. In daardie jaar is die [[leningsplaas]] ''Hooyvlakte in de Carro'', waarop die latere dorp uitgelê sou word, uitgegee. Die streek het egter nog baie jare uiters dun bevolk gebly. Selfs in 1804 was die naaste buurman van komm. Abraham de Klerk van Hooivlakte amper 100&amp;nbsp;km ver. Teen die einde van die 18de het enkele boere hul veeplase reeds ver noord van die [[Nuweveldberge]] gehad. So is die grondslag gelê vir die latere gemeente, dorp en distrik Beaufort-Wes.

Teen 1804 was een van die mooiste en mees beboude plase in die omtrek Hooivlakte, waarop die dorp Beaufort-Wes 15 jaar later aangelê sou word en wat toe in die besit van veldkommandant Abraham de Klerk was. In 1805 het De Klerk deur 'n wolkbreuk 3&amp;nbsp;000 skape verloor, maar hy was oortuig daarvan dat die skade binne twee jaar weer vergoed sou kon word. Afgesien van die beperkte afsetmoontlikhede, die roofsugtige [[Boesman]]s en wildediere, was die gebied wat die weiding en die grond betref het, ideaal vir die skaapboer.

Die [[Slagtersnek-rebellie]] van [[1815]] het onverwagse voordele vir die omgewing van die latere Beaufort-Wes ingehou omdat, behalwe vir die vyf wat tereggestel is, sewe na die omgewing verban is. Hulle het hulle saam met hul gesin in die Koup kom vestig, naamlik Willem Krugel, Adriaan Engelbrecht, Andries Meyer, Nicolaas Prinsloo, David Malan, Pieter Prinsloo en Maria Faber. Laasgenoemde was die weduwee van Jan Bezuidenhout, wat sy lewe in die opstand verloor het. Martha en haar 12-jarige seun het haar man se gewere tydens die rebellie een na die ander gelaai en hom getrou bygestaan tot 'n koeël uit die geweer van een van die pandoere (Khoi-soldate) hom dodelik tref en hulle oorweldig is. Die Slagtersnek-huisgesinne het saam met hul bloedverwante en vriende wat later gevolg het, ook hul aandeel gehad in die ontwikkeling van die streek en stigting van die gemeente vyf jaar later. Uit dié kring het baie van die Beaufortse Voortrekkers (1836–1838) gekom.

In die middel van die 18de eeu was daar nog net drie distrikte: die Kaapse distrik, [[Stellenbosch]] en [[Swellendam]]. Teen [[1769]] is die streek nood van die Swartberge as behorende tot die distrik Stellenbosch verklaar. Met die stigting van die distrik [[Graaff-Reinet]] in 1798 het die [[Gamkarivier|Gamka]] die wesgrens daarvan uitgemaak. Die gebied wes en suid van die Gamka het onder Stellenbosch bly ressorteer tot 1805 toe dit aan die nuutgestigte distrik van [[Tulbagh]] gesny is. Toe die [[Kaapkolonie]] in [[1814]] finaal aan Groot-Brittanje oorgemaak is, was daar sewe distrikte, naamlik voorgenoemde vyf asook [[Uitenhage]] ([[1804]]) en [[George]] ([[1811]]).

Die drosdye van Graaff-Reinet, Stellenbosch en Tulbagh se houvas op die afgeleë streek van die Koup en Nuweveld was uiteraard uiters swak. Daar is dus heelwat wetteloosheid gepleeg, veral deur die rondswerwende [[Khoi]], [[San]] en Basters. Gewetenlose handelaars het byvoorbeeld 'n smokkelhandel in vuurwapens en kruit gedryf met die inboorlinge. Die wetsoortreders moes net noordwaarts oor die [[Oranjerivier]] vlug om heeltemal buite bereik van die gereg te wees.

== Stigting van die distrik Beaufort ==
Veral om aan dié wetteloosheid 'n einde te bring, het lord [[Charles Somerset]] op [[27 November]] [[1818]] die distrik Beaufort geproklameer, so genoem ter ere van sy vader, die hertog van Beaufort, na wie hy ook [[Port Beaufort]] en [[Fort Beaufort]] genoem het.&lt;ref&gt;[http://ia700407.us.archive.org/17/items/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames/SaPlaceNames.pd ''Dictionary of Southern African Place names''.] URL besoek op 26 Julie 2013.&lt;/ref&gt; Die nuwe distrik is saamgestel uit die oostelike deel van Tulbagh, die westelike deel van Graaff-Reinet en die strook land anderkant die [[Sakrivier]], en is onderverdeel in tien veldkornetskappe. Die distrik was geweldig uitgestrek, 'n oppervlakte van amper 40&amp;nbsp;000&amp;nbsp;km², oftewel 'n derde van die provinsie Wes-Kaap of nagenoeg so groot soos [[Switserland]], [[Denemarke]] of [[Nederland]]. Buiten Beaufort (soos dit eers genoem is), het dit dele ingesluit van die latere distrikte [[Prins Albert]], [[Fraserburg]], [[Willowmore]], [[Aberdeen]], [[Murraysburg]] en [[Victoria-Wes]]. Dit was dan ook in die praktyk die grense van die oorspronklike gemeente Beaufort.

== Stigting van die dorp ==
Die here Fischer en Andries Stockenström, vader van die latere luitenent-goewerneur van die Oostelike-Provinsie, ook [[Andries Stockenström]], onderskeidelik landdroste van Tulbagh en Graaff-Reinet, moes 'n geskikte plaas uitsoek wat kon dien as dorp en setel van die nuwe distrik. Hul keuse het geval op die pragtige Hooivlakte, wat die regering toe tesame met die aangrensende Bosjesmansberg van Abraham de Klerk aangekoop het vir die bedrag van 13&amp;nbsp;333 riksdaalders, sowat £1025&amp;nbsp;11s. Die dorp is toe op eersgenoemde plaas aangelê.

In [[1819]] is die [[NG gemeente Beaufort-Wes]] afgestig as slegs die negende gemeente in die huidige Sinode van Wes-en-Suid-Kaapland en die twaalfde in die destydse Kaapkolonie.

Beaufort-Wes is in 1820 uitgelê en die eerste erwe in Maart 1821 verkoop. Die spilpunt van die nuwe dorp was die regeringskantore. Die eerste landdros, J. Baird, het die watervore aangelê wat tot vandag water langs die strate in die middedorp gelei. Hoewel die reënvalsyfer slegs sowat 200&amp;nbsp;mm per jaar is, is dit byvoorbeeld vier keer meer as dié van 'n ander bekende Karoodorp, [[Laingsburg]]. Die [[Gamkarivier]] wat deur die dorp loop, is gewoonlik droog, maar oorstroom soms sy oewers, soos byvoorbeeld in 1877 toe die mense van die dorp onder water was.

Die eerste landdros het ook lane peerbome aan weerskante van die strate in die ou deel van die dorp aangeplant, waarvan twee tot nasionale gedenkwaardighede verklaar is, wat almal skadu bied, en 'n aangename atmosfeer aan die middedorp verleen.

== Eerste Kaapse munisipaliteit ==
Beaufort-Wes is, ingevolge 'n nuwe koloniale verordening van destyds wat verkose dorpsrade moontlik gemaak het, op [[3 Februarie]] [[1837]] tot die Kaapkolonie se heel eerste munisipaliteit verklaar, sowat 'n maand voor [[Somerset-Oos]]. Die ou stadshuis is in 1864 deur [[James Bisset]] ontwerp en in 1866 in gebruik geneem, die heel eerste gebou van sy soort in die Karoo. Vandag huisves dit die Beaufort-Wes-museum met onder meer 'n versameling nalatenskappe van [[Napoléon Bonaparte]], wat vanaf [[St. Helena]] na die dorp gebring is. Die twee permanente uitstallings was jare lank dié oor die lewe van die dorp se bekendste boorling, [[Christiaan Barnard|dr. Chris Barnard]], wat die eerste hartoorplanting gedoen het en wie se vader die dominee van die plaaslike NG sendinggemeente was, en een oor die lewe van [[Eric Louw]], voormalige VN-gesant, minister en dekades lank volksraadslid vir Beaufort-Wes. Louw se uitstalling sou egter in 2011 vervang word deur 'n uitstalling wat al die inwoners van die dorp verteenwoordig.

Langs die ou stadshuis staan die eertydse sendingkerk, wat van 1873 tot 1964 in gebruik was en daar langsaan die sendingpastorie, waarin Barnard gebore is. Dié twee geboue is ook verklaarde nasionale gedenkwaardighede, tesame met 'n sipres voor die kerk wat in 1898 aangeplant is. Nog gedenkwaardighede in die middedorp sluit die majestueuse NG kerkgebou (wat in 1892 vergroot is en waarvan die toring 46&amp;nbsp;meter hoog is), die ou openbare meisieskool se gebou en die openbare biblioteek in.

== Die droogte van 1849 ==
Die kwaai droogte van 1849 het groot veranderinge vir Beaufort-Wes en die distrik meegebring. Voorheen het hier reuse-troppe wild gewei, maar derduisende is tydens die droogte uitgewis. Arthur Kinnear het die eerste [[skaap|merinoskape]] hierheen gebring, maar dit was eers ná die droogte dat die bedryf die gebied se vernaamste ekonomiese bedrywigheid sou word. Volgens 'n ooggetuieverslag van sir John Fraser, die seun van ds. Colin Fraser, het derduisende dorstige [[swartwildebees]]te, [[blesbok]]ke, [[springbok]]ke, [[kwagga]]s, [[eland]]e en tallose ander soorte wildsbokke eens op 'n goeie dag op die dorp toegesak op soek na weiding en [[drinkwater]]. Drie dae lank het hulle alles voor die voet afgevreet. Omdat die wild verswak en uitgeteer was, kon inwoners hulle sonder moeite slag. Fraser vertel die dorp het agterna gelyk of 'n veldbrand daardeur is.

Dit was die einde van 'n era in die Sentraal-Karoo, waarna reuse-troppe merino die wild vervang en Beaufort-Wes as belangrike handelsentrum ontwikkel het. Die skaapkampe en plaasheinings het die wild se beweging verder ingeperk, wat vanweë die steeds droër wordende Karoo 'n al groter weidingsgebied nodig gehad het en boonop is hulle gewetenloos gejag deur mense wat blykbaar oortuig was dat dit onmoontlik was om die wild uit te wis.

== Ekonomiese oplewing ==
Met die opbloei in die skaapbedryf, het 'n ekonomiese oplewing gevolg. [[John Molteno|John Charles Molteno]], later die eerste Kaapse eerste minister en 'n boorling van die dorp, het die eerste bank in 1854 geopen. In 1869 volg die eerste koerant, die ''Courier''. Die spoorlyn vanaf [[Kaapstad]] het Beaufort-Wes in 1880 bereik waarna dit 'n belangrike lokomotiefdepot en rangeerwerf op die roete na die Noorde geword het.

== Die droogte van 2010 ==
Die Gamkadam in die [[Nuweveldberge]] noord van die dorp is in 1955 voltooi en spog met 'n [[keermuur]] van 63 meter. Hoewel die dam vanweë sy ligging 'n besondere klein opvangsgebied het, was dit dekades lank 'n betroubare waterbron vir die dorp se inwoners. Water was gewoonlik volop tot die dam in 2010 begin opdroog het sodat die watervlak teen September tot minder as 40&amp;nbsp;cm gedaal het, waarna dit onmoontlik was vir die munisipaliteit om enige water uit die dam na die dorp te pomp. In Oktober het werkers van die plaaslike owerheid se parke-afdeling die oorblywende [[vis]], meesal [[baber]]s, uit die dam probeer red en duisende na sementdamme op die dorp self gebring. Honderde visse, veral [[karp]]e, het egter gevrek, omdat hulle suurstofryke water nodig het vir oorlewing en die dam teen daardie tyd reeds net 'n modderplas was. Nadat al die water opgedroog het, het van die eens tot 29 meter diepe dam net 'n maanagtige bodem vol kraters oorgebly.

Die munisipaliteit moes hierna staatmaak op die sowat 3,5 miljoen liter water wat die dorp se 36 boorgate kon lewer, maar teen die einde van 2010 was vyf boorgate reeds uitgeput. Dit was ook onbekend presies hoeveel water die ondergrondse bronne bevat. Weldoeners het 'n reuse-poging van stapel laat loop en tenkwaens water van oral in Suid-Afrika begin aanry om die ondergrondse bron aan te vul. In die tweede week van Januarie 2011 is 'n nuwe watersuiweringsaanleg in gebruik geneem, hoewel dit net sowat 700&amp;nbsp;000 liter water per dag kon lewer omdat die inwoners se afvalwater erg ingeperk is deur streng waterbeperkings. Elke huishouding was net geregtig op 12&amp;nbsp;000&amp;nbsp;liter water per maand, waarna hulle streng beboet is.

== Wapens ==
'''Munisipaliteit''' — Die munisipale raad het voor 1931 'n wapen aangeneem: ''In rooi, 'n valhek met kettings, alles goud''. Die helmteken is 'n volstruis; die skildhouers is 'n merinoram en 'n angoraram; en die wapenspreuk is &quot;Festina lente&quot;.&lt;ref name=ngw&gt;Die wapen kom voor op 'n [http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Category:UTC_South_African_town_arms tabakkaart] wat in 1931 uitgereik is.&lt;/ref&gt; Die wapen is in 1967 formeel deur die provinsiale administrateur aan die raad verleen.&lt;ref name=ok&gt;Kaap die Goeie Hoop ''Amptelike Koerant'' 3392 (10 Maart 1967)&lt;/ref&gt; en in 1969 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer.&lt;ref name=bvh&gt;[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa: Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.&lt;/ref&gt;

'''Sidesaviwa''' — Die Swart woongebied Sidesaviwa het van 1979 tot 1996 sy eie plaaslike owerheid gehad. Dit het in 1989 'n wapen by die Buro vir Heraldiek geregistreer: ''Ingekeep kepersgewys verdeel, blou en silwer, in die skildvoet 'n rooi versmalde keper en in die skildhoof 'n silwer assegaai-en-knopkruis; 'n kepervormige swart skildvoet belaai met 'n silwer versmalde keper''. Die helmteken was 'n swart muurkroon en die wapenspreuk &quot;Umanyano ngamandla&quot;.&lt;ref name=bvh /&gt;

== Bevolking ==
Volgens die sensus van 2011 het Beaufort-Wes 20&amp;nbsp;066 inwoners, vergeleke met 22&amp;nbsp;970 in die sensus van 1970. Die wit bevolking van die dorp het in die 41 jaar tussen die twee tellings meer as halveer van 6&amp;nbsp;000 tot 2&amp;nbsp;741. Daar was in 2011 15&amp;nbsp;636 bruin en 1&amp;nbsp;454 swart inwoners. Sowat 91,5% van die bevolking is [[Afrikaans]]- en 3,6% [[Xhosa]]sprekend.&lt;ref&gt;{{en}} [http://census2011.adrianfrith.com/place/183005 Sensussyfers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128223013/https://census2011.adrianfrith.com/place/183005 |date=28 November 2017 }}. URL besoek op 20 Januarie 2015.&lt;/ref&gt;

== Toerisme ==
Buiten bogenoemde museumkompleks en talle nasionale gedenkwaardighede in die ou middedorp, beskik Beaufort-Wes ook oor 'n groot verskeidenheid oornagplekke, motorhawens, restaurante en ander geriewe, waaronder 'n moderne vliegveld. Die [[Karoo Nasionale Park]] beslaan sowat 80&amp;nbsp;000&amp;nbsp;hektaar en lê naby aan die dorp, suidwes van die N1.

== Bekende inwoners ==
* [[Jan Bantjes]], Voortrekker en onderwyser.
* Dr. [[Christiaan Barnard]], hartchirurg.
* Dr. [[Marius Barnard]], hartchirurg.
* [[Patricia de Lille]], leierpolitikus.
* [[Karl Kielblock]], Afrikaanse skrywer.
* Sir [[John Molteno]], eerste Kaapse eerste minister.
* [[Elizabeth Maria Molteno]], kampvegter vir vroue- en burgerregte.
* [[Gert Vlok Nel]], digter.

== Sien ook ==
* [[NG gemeente Beaufort-Wes]]
* [[NG gemeente Gamkavallei]]
* [[NG gemeente Gamka-Oos]]
* [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]]

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Bronne ==
* {{en}} [[T.V. Bulpin|Bulpin, T.V.]] (2001). ''Discovering Southern Africa''. Cape Town: Discovering Southern Africa Publications cc.
* Mouton, Annalize: Beaufort West and its legacy of trees. In: Villllage Life. Nr. 18, Junie/ Julie 2006. ISSN 1810-5580

== Eksterne skakels ==
{{CommonsKategorie-inlyn|Beaufort West}}
* {{en}} [http://www.beaufortwestsa.co.za/ Toerisme-webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170923133831/http://www.beaufortwestsa.co.za/ |date=23 September 2017 }}
* {{af}} [http://www.rapport.co.za/Suid-Afrika/Nuus/Dit-reen-in-Beaufort-Wes-maar-niks-in-opvangsgebied-20110108 ''Rapport'' berig oor droogte] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120128172557/http://www.rapport.co.za/Suid-Afrika/Nuus/Dit-reen-in-Beaufort-Wes-maar-niks-in-opvangsgebied-20110108 |date=28 Januarie 2012 }}.
* {{af}} [http://www.rapport.co.za/Suid-Afrika/Nuus/Die-slag-loop-die-water-ordentlik-op-Beaufort-Wes-20110101 ''Rapport'' berig oor die einde van die droogte] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316100325/http://www.rapport.co.za/Suid-Afrika/Nuus/Die-slag-loop-die-water-ordentlik-op-Beaufort-Wes-20110101 |date=16 Maart 2011 }}.
* {{en}} [http://www.artefacts.co.za/main/Buildings/towndetframes.php?townid=327&amp;listtype=4 Besonderhede op die argitektoniese webtuiste Artefacts.co.za van die dorp se noemenswaardige geboue]. URL besoek op 12 Januarie 2015.

{{Geografiese ligging
|Senter    = Beaufort-Wes
|North     = [[Loxton]]
|Northeast = [[Nelspoort]]
|East      = [[Aberdeen]]
|Southeast = [[Rietbron]]
|South     = [[Klaarstroom]]
|Southwest = [[Leeu-Gamka]]
|West      = [[Sutherland]]
|Northwest = [[Fraserburg]]
}}

{{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC5}}
{{Normdata}}

[[Kategorie:Karoo]]
[[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]]</text>
      <sha1>0hmj9tszv3wqffc1nlsbeld8l8k1w2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>George</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7894</id>
    <revision>
      <id>2974490</id>
      <parentid>2925774</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:29:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12505" sha1="ku60h40vnqanrq5y6q8rg4oliqdttwl" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp
| naam                    = George
| inheemse_naam           = 
| ander_naam              = 
| beeld_stadsilhoeët      = {{Photomontage
| photo1a = RSA George from Outenigua Pass1 (cropped).JPG
| photo2a = St. Marks Anglican Cathedral.jpg
| photo2b = Outeniqua Choo Tjoe.JPG
| photo3a = George Museum 2019.jpg
| photo3b = NG Kerk George.JPG
| photo4a = Outeniqua Mountains backdrop to the Kingswood Golf Estate in George.jpg
| spacing = 2
| color_border = white
| color = white
| size = 280
| foot_montage = '''Kloksgewys van Bo''': Sig van George vanaf die [[Outeniquapas]], [[Outeniqua Choo-Tjoe|Kaaimansrivier Brug]], [[NG gemeente George|Moederkerk]], die [[Outeniekwaberge]] en die Kingswood Estate, [[George-museum]], en die Katedraal van Sint Mark
}}
| duimdrukkeretiketposisie= links
| latd  = 33 |latm  = 58 |lats  = 
| longd = 22 |longm = 27 |longs = 
| provinsie               = Wes-Kaap
| distrik                 = Tuinroete
| munisipaliteit          = George
| stigtingsdatum          = [[1811]]&lt;ref name=est.&gt;{{cite web |title=Chronological order of town establishment in South Africa based on Floyd (1960:20-26) |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |pages=xlv-lii |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |archive-date=13 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=17 Januarie 2016 }}&lt;/ref&gt;
| regeringstipe           = 
| stigtingstitel2         = Vernoem na
| stigtingsdatum2         = [[George III van die Verenigde Koninkryk|George III]]
| leier_party             = [[Demokratiese Alliansie|DA]]
| leiertitel              = Burgemeester
| leiernaam               = [[Leon van Wyk]]
| oppervlakvoetnotas      = &lt;ref name=census2011&gt;Som van die hoofplekke [http://census2011.adrianfrith.com/place/177006 George] en [http://census2011.adrianfrith.com/place/177007 Thembalethu] ''2011-Sensus''.&lt;/ref&gt;
| oppervlak_totaal_km2    = 83.8
| hoogte_m                = 
| bevolking_totaal        = 157394
| bevolking_soos_op       = 2011
| bevolkingvoetnotas      = &lt;ref name=census2011 /&gt;
| demografie1_voetnotas   = &lt;ref name=census2011 /&gt;
| persent_swart           = 32.3%
| persent_kleurling       = 47.4%
| persent_asiër           = 0.5%
| persent_wit             = 18.6%
| persent_ander           = 1.2%
| demografie2_voetnotas   = &lt;ref name=census2011 /&gt;
| demografie2_titel1      = [[Afrikaans]]
| demografie2_info1       = 63.1%
| demografie2_titel2      = [[Xhosa]]
| demografie2_info2       = 25.8%
| demografie2_titel3      = [[Engels]]
| demografie2_info3       = 7.8%
| demografie2_titel4      = Ander
| demografie2_info4       = 3.2%
| demografie2_titel5      = 
| demografie2_info5       = 
| poskode                 = 6530
| poskode2                = 
| skakelkode              = 044
| sensuskode              = 
| webwerf                 = [http://www.george.org.za/ www.george.org.za]
|image_flag=Flag of George (Western Cape).png|beeld_seël=Coat of Arms of George.png}}

'''George''' is 'n [[stad]] in die provinsie [[Wes-Kaap]], [[Republiek van Suid-Afrika]], aan die suidekant van die [[Outeniekwaberge]], met sowat 157&amp;nbsp;400 inwoners.

George lê aan die kus sowat 300&amp;nbsp;km oos van [[Kaapstad]] aan die bekende [[Tuinroete]]. George is die ekonomiese hoofstad van die Tuinroete. In die omgewing lê toeristetrekpleisters soos die wye strande Heroldsbaai, Victoriabaai en Wildernis, die volstruisdorp [[Oudtshoorn]] en [[Knysna]] met sy lagune, sedert Maart [[2009]] deel van die [[Tuinroete Nasionale Park]].

Die inheemse woude met majestueuse ou geelhoutbome en ander boomsoorte, die pragtige fynbos met tientalle soorte [[Proteaceae|proteas]], ericas en heide en 'n groot verskeidenheid varingsoorte trek toeriste en vakansiegangers wat lief is vir die buitelewe en natuurskoon.

George is bekend om sy uitstekende [[gholf]]bane (daar is drie verskillende 18-putjie bane op die [[Fancourt]]-landgoed alleen) en die geskiedkundige [[Montagupas]] oor die Outeniekwaberg (geopen in [[1847]]).

== Geskiedenis ==
Hoewel George, wat oorspronklik as George Town bekend gestaan het, eers in 1778 gestig is, het die eerste boere en houtkappers reeds vroeër daar gevestig.&lt;ref&gt;Artikel uit ''Die Burger'', in: ''Suid-Afrikaanse Oorsig'', 20 Junie 1986, bl. 560&lt;/ref&gt; Volgens historiese dokumente het hierdie pioniers 'n ''houtkapperspost'' aan die voet van die Outeniekwaberge gestig toe die destydse owerheid met die ontginning van die welige inheemse woude begin het.

George Town, die eerste distrik, is op 23 April 1811 deur die destydse Britse goewerneur Caledon geproklameer. Die naam het die destydse monarg [[George III]] vereer. Adrianus (Jan) van Kervel is as die eerste landdros aangestel. Van Kervel het sy stempel op die dorp afgedruk met die beplanning van die straatuitleg.

Die [[NG gemeente George|NG moedergemeente]] is in 1812 gestig. Die eerste predikant was ds. [[Tobias Johannes Herold|T.J. Herhold]], na wie die dorpie [[Herold]] en die vakansieoord [[Heroldsbaai]] genoem is. Die historiese NG Moederkerk van George is in 1842 ingewy en is tans een van die dorp se grootste toeriste-aantreklikhede. Die klipkerk in [[Pacaltsdorp]] is die sesde oudste kerk in Suid-Afrika, terwyl die Rooms Katolieke kerk Ss.Peter and Paul die oudste Katolieke kerk in Suid-Afrika is.

Die eerste plaaslike owerheid is in 1837 verkies en die dorp het in 1884 volle munisipale status verkry.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Erasmus |first= B.P.J.|authorlink=B.P.J. Erasmus |title=[[Op Pad in Suid-Afrika]]|year= 1995|publisher=Jonathan Ball Uitgewers |isbn= 1-86842-026-4}}&lt;/ref&gt; In 1907 is George per spoorlyn met Kaapstad en Oudtshoorn verbind, en in 1947 het paaie ontstaan wat die dorp met alle hoofsentrums in Suid-Afrika verbind. Die dorp het vervolgens al hoe gewilder geraak as vakansieoord en as sentrum vir konferensies, kongresse en saamtrekke.

== Wapens ==
'''Munisipaliteit (1)''' — Teen 1931 het George se munisipale raad 'n skynheraldiese &quot;wapen&quot; in gebruik geneem, waarop 'n rooi kruis vergesel van 'n landskaptoneel, 'n loerie, rooi berglelies en 'n [[eikeboom]] uitgebeeld word. 'n [[Bosbok]] staan bo die skild.  Die wapenspreuk was &quot;Semper amabile&quot;.&lt;ref name=ngw&gt;Die wapen kom voor op 'n [http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Category:UTC_South_African_town_arms tabakkaart] wat in 1931 uitgereik is.&lt;/ref&gt;

'''Munisipaliteit (2)''' — Die College of Arms (in Londen) het in 1958 'n behoorlike wapen aan die munisipaliteit verleen: ''Gevierendeel van rooi en silwer, 'n kruis, kruislings verdeel van die een in die ander, in die eerste kwartier vergesel van 'n silwer galopende perd, in die tweede kwartier van 'n [[Knysnaloerie]] sittend op 'n skuinslinksgeplaaste tak, in die derde kwartier van 'n gestingelde en geblaarde [[Protea (genus)|proteablom]], alles van natuurlike kleur, en in die vierde kwartier van 'n silwerbevrugte eikeboom, die stam afgesnede''. Die helmteken was 'n bosbok, en die wapenspreuk het &quot;Semper amabile&quot; gebly. Hierdie wapen is in 1994 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer.&lt;ref name=bvh&gt;{{Cite web |url=http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |title=National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry |access-date=14 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |archive-date=24 Junie 2026 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Die wapen is deur [[Ivan Mitford-Barberton]] en H. Ellis Tomlinson ontwerp.

'''Afdelingsraad''' — George se afdelingsraad (d.w.s. die plaaslike owerheid vir die landelike gebiede buite die dorpsgrense) het in 1962 'n wapen by die Kaapse Provinsiale Administrasie geregistreer: ''In [[groen]], 'n skildvoet golwend gedwarsbalk van [[Silwer (kleur)|silwer]] en [[blou]] en 'n hoekige silwer skildhoof belaai met drie gestingelde en geblaarde appels van natuurlike kleur''. Die helmteken was 'n proteablom; die skildhouers was twee bosbokke; en die wapenspreuk was &quot;Regio melle dulcior&quot;.&lt;ref name=ok&gt;''Kaap die Goeie Hoop Amptelike Koerant'' 3137 (8 Junie 1962).&lt;/ref&gt; Die wapen is deur Schalk Pienaar ontwerp.

== Landbou ==
George staan as die hart van die Tuinroete bekend. Die Suid-Afrikaanse [[hops]]bedryf is hier gesetel. Met sy Mediterreense klimaat en voldoende reën regdeur die jaar is die dorp uiters geskik vir die aanplanting van hierdie belangrike bestanddeel in die [[bier]]brouproses. Die enigste brouery in die omgewing is in Knysna te vinde.

== Infrastruktuur ==
George beskik oor 'n lughawe wat dit regstreeks verbind met die groot stede soos Kaapstad, Bloemfontein en [[Johannesburg]]. Teen 2018 bedien die lughawe reeds meer as 700&amp;nbsp;000 toeriste en sakemanne jaarliks. Die dorp is padlangs verbind met Kaapstad en [[Port Elizabeth]] met die [[N2]] nasionale pad. Die [[N12 (Suid-Afrika)|N12]] verbind George via die [[Outeniekwapas]] met die binneland. Daar is ook 'n spoorlyn wat George met Mosselbaai en Oudtshoorn verbind. Die spoorlyn vanaf Kaapstad het die dorp in 1907 bereik.

=== Onderwys ===
Van die skole in George sluit in:
* Laerskool Outeniqua
* George Voorbereiding
* Hoërskool Outeniqua
* HTS Eden
* Van Kervel Vaardigheidskool
* Laerskool Parkdene
* Laerskool George-Suid&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-skool-bevestig-covid-19-geval/ |title=Nóg ’n skool bevestig Covid-19-geval |work=[[Maroela Media]] |date=23 Maart 2020 |access-date=23 Maart 2020 |first=Tania |last=Heyns |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420170606/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-skool-bevestig-covid-19-geval/ |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
* [[George Sekondêre Skool]]

== Besienswaardighede ==
* [[George-museum]]
* [[Tuinroete Botaniese Tuin]]

==Bekende mense==
Bekende mense wat in George of George-distrik gebore is:
*Friedrich Carl Kolbe (*28 September 1854 - †Seepunt, 12 Januarie 1936), Rooms-Katolieke geestelike, digter, skrywer, filosoof, teoloog en plantkundige
*[[Tobie Muller]]
*[[Jan Rabie]]
*Gerhardus Cornelis Schoeman (*George-distrik, 2 Julie 1817 - †Doornhoek, [[Lydenburg]], 19 April 1875), lid van die Lydenburgse Volksraad 
*Adriaan Hendrik (Hendricus) Stander (*12 Januarie 1817 - †Standerton, 5 September 1897), pionier in die Transoranje
*Theodorus Gustav Truter (*13 Oktober 1873 - †[[Pretoria]], 11 April 1949), kommissaris van polisie
*Frederik Gerhardus Hendrik Wolmarans (*George-distrik, 1835 - †[[Bultfontein]] ([[Hekpoort]]), 23 Maart 1921), lid en voorsitter van die Eerste Volksraad, [[ZAR]]

== Susterstede ==
* [[Lêer:Flag of the United States.svg|21px]] [[Tacoma, Washington|Tacoma]], [[Washington (deelstaat)|Washington]], [[VSA]]
* [[Lêer:Flag of the People's Republic of China.svg|21px]] [[Fuzhou]], [[Volksrepubliek China]]

== Sien ook ==
* [[Cradockpas]]
* [[Montagupas]]
* [[Outeniekwapas]]
* [[Outeniekwa Spoorwegpas]]
* [[Sewepassepad]]
* [[Gereformeerde kerk George]]
* [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]]
* [[Spookplekke in Suid-Afrika]]
* [[Woonstelgebou-ineenstorting in George]] (2024)

== Fotogalery ==
&lt;gallery&gt;
Lêer:George teater.jpg|George se teater is in die geskiedkundige middedorp geleë.
Lêer:George NG kerk terrein.jpg|Die [[NG gemeente George]] het 'n ruim perseel naby die middedorp.
Lêer:George restaurant.jpg|Die Rose on York Restaurant is gevestig in die geboutjie bekend as Oorskotjie.
Lêer:George Presbiteriaanse kerk.jpg|George se Presbiteriaanse kerk.
Lêer:George ou gebou.jpg|Die toeristeburo is gevestig in die voormalige koning Edward VII-biblioteek.
Lêer:George ou gebou 3.jpg|In Junie 2012 was White House-gebou as sakeperseel te huur. Dit is ook in die middedorp geleë.
Lêer:George ou gebou 2.jpg|Lache House.
Lêer:George NG kerk ou pastorie.jpg|Die ou pastorie van die NG gemeente, nou 'n gastehuis wat die gemeente bedryf.
Lêer:George museum.jpg|Die [[George-museum]] is in die ou drosdy en latere Victoria Hotel gevestig.
Lêer:George gebou.jpg|'n Sakegebou in die ouer deel van die stad.
Lêer:George Old Oak Slave Tree.JPG|Die Ou Slaweboom. Volgens legende is slawe aan die boom vasgemaak, maar in werklikheid was die roller van die tennisbaan hier vasgemaak.
&lt;/gallery&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}

{{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC4}}
{{SA grootste stede}}
{{Normdata}}
[[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]]</text>
      <sha1>ku60h40vnqanrq5y6q8rg4oliqdttwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Colin McGinn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8471</id>
    <revision>
      <id>2974456</id>
      <parentid>2970965</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T00:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7848" sha1="d7h3r9fk9fflt6pu4dzdatiw1o418qr" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Wetenskaplike
| naam                      = Colin McGinn
| beeld                     = 
| beeldbeskrywing           = &lt;!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --&gt;
| beeldonderskrif           = 
| geboortenaam              = 
| geboortedatum             = [[10 Maart]] [[1950]]
| geboorteplek              = West Hartlepool,  graafskap Durham, Engeland
| sterftedatum              = 
| sterfteplek               = 
| plek van graf             = 
| blyplek                   = [[Miami]], [[Florida]]
| burgerskap                = 
| nasionaliteit             = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}}
| vakgebied                 = 
| werkplek                  = 
| alma mater                = BA (Hons), sielkunde, Universiteit van Manchester (1971)&lt;br /&gt;MA, sielkunde, Universiteit van Manchester (1972)&lt;br /&gt;BPhil, filosofie aan die Universiteit van Oxford (1974)
| doktorale promotor        = 
| akademiese adviseurs      = 
| doktorale studente        = 
| ander studente            = 
| bekend vir                = Nuwe misterianisme
| beïnvloed deur            = 
| invloed op                = 
| toekennings               = 
| handtekening              = 
| webblad                   = 
| voetnotas                 = 
}}

'''Colin McGinn''' (* [[10 Maart]] [[1950]]) is 'n [[Engeland|Engelse]] [[filosoof]] aan Miami Universiteit.&lt;ref&gt;Seth Zweifler, [http://chronicle.com/article/Prominent-Philosopher-to-Leave/139613/ &quot;Prominent Philosopher to Leave U. of Miami in Wake of Misconduct Allegations&quot;], ''Chronicle of Higher Education'', 4 June 2013.&lt;/ref&gt; Hy is primêr bekend vir die bevordering van 'n filosofiese siening bekend as die [[Nuwe Misterianisme|Nuwe misterianisme]], wat deel is van die geestesfilosofie. Volgens die Nuwe Misterianisme beskik die menslike [[verstand]] nie fundamenteel oor die vermoë om homself volkome te verstaan nie. Dit is volgens McGinn die rede waarom die mens dit so moeilik vind om sy [[bewussyn]] te verstaan. McGinn se antwoord op die ingewikkelde probleem van bewussyn is dat die mens uiteindelik nie die antwoord kan bekom nie. Colin McGinn is ook 'n [[fiksie]]skrywer.

==Lewensloop==
McGinn is gebore in West Hartlepool, 'n dorp in die [[Durham (graafskap)|graafskap Durham]], Engeland. Verskeie van sy familie, insluitende albei oupas, was mynwerkers. Sy pa, Josef, het die skool verlaat om 'n mynwerker te word, maar het nagskool bygewoon en in plaas daarvan 'n boubestuurder geword. McGinn was die oudste van drie kinders, almal seuns. Toe hy drie was, het die gesin verhuis na Gillingham, [[Kent]], en agt jaar later na [[Blackpool]], [[Lancashire]].&lt;ref&gt;Colin McGinn, ''The Making of a Philosopher'', New York: Harper Perennial, 2003, pp.&amp;nbsp;1–4.&lt;/ref&gt;

In 1968 begin hy 'n graad in [[sielkunde]] aan die Universiteit van Manchester, wat in 1971 'n eersteklas honneursgraad behaal het en 'n MA in 1972, ook in die sielkunde.  Hy is in 1972 aan Jesus College, Oxford, toegelaat om eers vir 'n nagraadse baccalaureusgraad te studeer, maar het op aanbeveling van sy adviseur, Michael R. Ayers, na die Baccalaureus in Filosofie (BPhil) se nagraadse program oorgeskakel. In 1973 is die universiteit se gesogte John Locke-prys in die geestelike filosofie aan hom toegeken; een van die eksaminatore was [[Alfred Jules Ayer|A.J. Ayer]].&lt;ref&gt;McGinn 2003, pp.&amp;nbsp;64, 85.&lt;p&gt;For Ayer, see Colin McGinn, ''Minds and Bodies: Philosophers and Their Ideas'', Oxford: Oxford University Press, 1997, p.&amp;nbsp;[https://books.google.com/books?id=pw28fydsWkwC&amp;pg=PA54 54]; for information about the prize, [http://www.ox.ac.uk/gazette/2005-6/supps/schols/item_154.htm &quot;John Locke Prize in Mental Philosophy&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130610091818/http://www.ox.ac.uk/gazette/2005-6/supps/schols/item_154.htm |date=10 Junie 2013 }}, ''Oxford University Gazette''; for a list of winners, [http://www.philosophy.ox.ac.uk/prizes/full_list#John%20L &quot;Winners of the John Locke Prize in Mental Philosophy&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607080955/http://www.philosophy.ox.ac.uk/prizes/full_list |date=7 June 2013 }}, ''Oxford University Gazette''.&lt;/ref&gt;  Hy het sy BPhil in 1974 ontvang en 'n proefskrif onder die toesig van Michael R. Ayers en P. F. Strawson oor die semantiek van Donald Davidson geskryf.&lt;ref&gt;McGinn 2003, pp.&amp;nbsp;76–77.&lt;/ref&gt;

McGinn het vir 11 jaar aan die Universiteitskollege Londen klasse aangebied, eers as 'n dosent in die filosofie (1974-1984), dan as leser (''Reader'') (1984-1985). In 1985 het hy Gareth Evans opgevolg as Wilde Reader in Geesteswetenskaplike Filosofie aan die [[Universiteit van Oxford]], 'n posisie wat hy tot 1990 gehou het. Hy was besoekende professor aan die Universiteit van Kalifornië, Los Angeles (1979), Universiteit van Bielefeld (1982), Universiteit van Suid-Kalifornië (1983), Rutgers Universiteit (1984), Universiteit van Helsinki (1986), Universiteit van New York (1988) en Princeton Universiteit (1992). In 1990 het hy by die filosofie-afdeling by Rutgers aangesluit as 'n volle professor, saam met [[Jerry Fodor]].  Hy het tot en met 2005 by Rutgers gebly en in 2006 by die Universiteit van Miami aangesluit as Professor in Filosofie en Cooper Fellow.&lt;ref name=cv&gt;{{Cite web |url=http://www.as.miami.edu/phi/v1/mcginn/CV%20McGinn.pdf |title=&quot;''Curriculum vitae''&quot; |access-date=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091222173231/http://www.as.miami.edu/phi/v1/mcginn/CV%20McGinn.pdf |archive-date=22 Desember 2009 |url-status=dead}}() and [https://web.archive.org/web/20120529063229/http://www.as.miami.edu/phi/people/faculty.html &quot;Faculty&quot;], Department of Philosophy, University of Miami, geargiveer 29 Mei 2012.&lt;/ref&gt;

==Werk==
McGinn staan veral bekend vir sy bydraes tot die filosofie van die gees, hoewel sy publikasies oor moderne filosofie 'n veel wyer veld insluit. Een van sy bekendste werke is die memoiresː ''The Making of a Philosopher: My Journey Through Twentieth-Century Philosophy''. 

In sy artikel ''Can We Solve the Mind-Body Problem?'' (1989) spekuleer McGinn dat die menslike brein van natuur nie in staat is om hom heeltemal te verstaan nie. Hierdie onvermoë sou verseker dat die [[bewussyn|bewustheid]] al vanaf die tyd van [[René Descartes]] 'n onopgeloste raaisel is. McGinn se antwoord op die vind van die essensie van die bewustheid, is dat dit nie gevind kan word nie. Dit verduidelik hy verder in sy boek ''Mysterious Flame: Conscious Minds in a Material World''.

==Bibliografie==
Geselekteerde werke van McGinn: 

•	''The Character of Mind'' (1982)

•	''The Subjective View: Secondary Qualities and Indexical Thoughts'' (1983)

•	''Wittgenstein on Meaning'' (1984)

•	''Mental Content'' (1989)

•	''The Problem of Consciousness'' (1991)

•	''Moral Literacy: Or How To Do The Right Thing'' (1992)

•	''The Space Trap'' (1992)

•	''Problems in Philosophy: the Limits of Inquiry'' (1993)

•	''Minds and Bodies: Philosophers and Their Ideas'' (1997)

•	''Ethics, Evil and Fiction'' (1997)

•	''Knowledge and Reality: Selected Papers'' (1998)

•	''The Mysterious Flame: Conscious Minds in a Material World'' (1999)

•	''Logical Properties: Identity, Existence, Predication, Necessity, Truth'' (2001)

•	''The Making of a Philosopher: My Journey Through Twentieth-Century Philosophy'' (2002)

•	''Consciousness and Its Objects'' (2004)

•	''Mindsight: Image, Dream, Meaning'' (2004)

•	''The Power of Movies: How Screen and Mind Interact'' (2005)

•	''Shakespeare's Philosophy: Discovering the Meaning Behind the Plays'' (2006)

•	''Mindfucking'' (2008)

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Normdata}}

{{DEFAULTSORT:McGinn, Colin}}
[[Kategorie:Engelse filosowe]]
[[Kategorie:Geboortes in 1950]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
[[Kategorie:Filosowe in die 21ste eeu]]
[[Kategorie:Britse filosowe]]</text>
      <sha1>d7h3r9fk9fflt6pu4dzdatiw1o418qr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ethiopië</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10407</id>
    <revision>
      <id>2974471</id>
      <parentid>2972233</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:59:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="171159" sha1="49s8bo0omaybxhn4bngn4oo4qfr1sbe" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Land
|noem_naam               = Federale Demokratiese Republiek Ethiopië
|volle_naam              = &lt;small&gt;''Ityoppiah Federalih Demokrasih Ummuno'' ([[Afar]])&lt;br /&gt;የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ&lt;br /&gt;''Ye'ītiyop'iya Fēdēralawī Dēmokirasīyawī Rīpebilīki'' ([[Amharies]])&lt;br /&gt;''Rippabliikii Federaalawaa Dimokraatawaa Itiyoophiyaa'' ([[Oromo]])&lt;br /&gt;''Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Federaalka Itoobiya'' ([[Somalies]])&lt;br /&gt;ናይኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ&lt;br /&gt;''Nayəʾitəyop̣əya Federalawi Demokərasiyawi Ripsäbəlikə'' ([[Tigrinya]])&lt;/small&gt;
|algemene_naam           = Ethiopië
|beeld_vlag              = Flag of Ethiopia.svg
|beeld_wapen             = Coat of arms of Ethiopia.svg
|simbool_tipe            = Embleem
|beeld_kaart             = Location Ethiopia AU Africa.svg
|leuse                   = 
|volkslied               = የዜግነት ክብር&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[Amharies]] vir: &quot;Maart vorentoe, Liewe Moeder Ethiopië&quot;)''&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;center&gt;[[Lêer:Wedefit Gesgeshi Widd Innat Ittyoppya.ogg]]&lt;/center&gt;
|amptelike_tale          = [[Afar]], [[Amharies]], [[Oromo]], [[Somalies]] en [[Tigrinya]]&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=http://venturesafrica.com/ethiopia-to-add-4-more-official-languages-to-foster-unity/ |title=Ethiopia to add 4 more official languages to foster unity |publisher=Ventures Africa |date=4 Maart 2020 |accessdate=6 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.nazret.com/2020/03/07/ethiopia-is-adding-four-more-official-languages-to-amharic-as-political-instability-mounts/ |title=Ethiopia is adding four more official languages to Amharic as political instability mounts |publisher=Nazret |accessdate=6 September 2021 |archive-date=17 Augustus 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210817225007/https://www.nazret.com/2020/03/07/ethiopia-is-adding-four-more-official-languages-to-amharic-as-political-instability-mounts/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.africanews.com/2020/03/04/one-to-five-ethiopia-gets-four-new-federal-working-languages/ |title=One to five: Ethiopia gets four new federal working languages |publisher=Africa News |author=Abdurahman Shaban |access-date=29 Oktober 2020 |archive-date=28 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028052106/https://www.africanews.com/2020/03/04/one-to-five-ethiopia-gets-four-new-federal-working-languages/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|hoofstad                = [[Addis Abeba]]
{{Koördinate|9|1|N|38|45|O}}
|latd                    = 9
|latm                    = 1
|latNS                   = N
|longd                   = 38
|longm                   = 45
|longEW                  = O
|grootste_stad           = [[Addis Abeba]]
|regeringsvorm           = Etnofederale parlementêre&lt;br /&gt;grondwetlike [[republiek]]
|leiertitels             = &lt;br /&gt;• [[President]]&lt;br /&gt;• [[Eerste minister]]&lt;br /&gt;• Adjunkpremier
|leiername               = [[Taye Atske Selassie]]&lt;br /&gt;[[Abiy Ahmed]]&lt;br /&gt;Temesgen Tiruneh
|oppervlak_rang          = 28&lt;sup&gt;ste&lt;/sup&gt;
|oppervlak_grootte       = 
|oppervlak               = 1&amp;nbsp;104&amp;nbsp;300&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/|title=Ethiopia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=8 Oktober 2024|archive-date=21 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421154941/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|oppervlakmi²            = 426&amp;nbsp;372,6
|persent_water           = 0,7
|bevolking_skatting      = 118&amp;nbsp;550&amp;nbsp;298&lt;ref name=&quot;CIA&quot; /&gt;
|bevolking_skatting_jaar = 2024
|bevolking_rang          = 12&lt;sup&gt;de&lt;/sup&gt;
|bevolking_sensus        = 73&amp;nbsp;750&amp;nbsp;932&lt;ref name=2007Census&gt;{{en}} {{cite web |title=Country Level |url=http://www.csa.gov.et/index.php?option=com_rubberdoc&amp;view=doc&amp;id=264&amp;format=raw&amp;Itemid=521 |work=2007 Population and Housing Census of Ethiopia |publisher=Central Statistical Agency (Ethiopia) |date=13 Julie 2010 |accessdate=5 Maart 2016 |archive-date=13 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113215945/http://www.csa.gov.et/index.php?option=com_rubberdoc&amp;view=doc&amp;id=264&amp;format=raw&amp;Itemid=521 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
|bevolking_sensus_jaar   = 2007
|bevolkingsdigtheid      = 107,4
|bevolkingsdigtheidmi²   = 278
|bevolkingsdigtheidrang  = 123&lt;sup&gt;ste&lt;/sup&gt;
|BBP_PPP                 = $431,688&amp;nbsp;miljard&lt;ref name=imf2&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=644,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=Ethiopia |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2024 |accessdate=8 Oktober 2024}}&lt;/ref&gt;
|BBP_PPP_rang            = 55&lt;sup&gt;ste&lt;/sup&gt;
|BBP_PPP_jaar            = 2024
|BBP_PPP_per_kapita      = $4&amp;nbsp;019&lt;ref name=&quot;imf2&quot; /&gt;
|BBP_PPP_per_kapita_rang = 159&lt;sup&gt;ste&lt;/sup&gt;
|BBP                     = $205,130&amp;nbsp;miljard&lt;ref name=&quot;imf2&quot; /&gt;
|BBP_rang                = 59&lt;sup&gt;ste&lt;/sup&gt;
|BBP_jaar                = 2024
|BBP_per_kapita          = $1&amp;nbsp;910&lt;ref name=&quot;imf2&quot; /&gt;
|BBP_per_kapita_rang     = 159&lt;sup&gt;ste&lt;/sup&gt;
|onafhanklikheidstipe    = Vorming
|onafhanklikheidsgebeure = • Dʿmt&lt;br /&gt;• [[Koninkryk Aksoem]]&lt;br /&gt;• [[Keiserryk van Ethiopië]]&lt;br /&gt;• Huidige grondwet
|onafhanklikheidsdatums  = &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ca. 980 v.C.&lt;br /&gt;ca. 100 n.C.&lt;br /&gt;1137-1974&lt;br /&gt;[[21 Augustus]] [[1995]]
|MOI                     = {{wins}} 0,492&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=8 Oktober 2024}}&lt;/ref&gt;
|MOI_rang                = 176&lt;sup&gt;ste&lt;/sup&gt;
|MOI_jaar                = 2022
|MOI_kategorie           = {{kleur|#990000|laag}}
|Gini                    = 35,0&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=ET |title=Gini Index |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=8 Oktober 2024}}&lt;/ref&gt;
|Gini_rang               = 
|Gini_jaar               = 2015
|Gini_kategorie          = {{kleur|#fc0|medium}}
|geldeenheid             = [[Ethiopiese birr|Birr]]
|geldeenheid_kode        = ETB
|land_kode               = ET
|tydsone                 = OAT
|utc_afwyking            = [[UTC+03:00|+3]]
|tydsone_somer           = nie toegepas nie
|utc_afwyking_DST        = [[UTC+03:00|+3]]
|internet_domein         = [[.et]]
|skakelkode              = 251
|voetskrif               = 
}}

'''Ethiopië''' of '''Etiopië''' ([[Afar]]: ''Itiyoophiyaa''; [[Amharies]]: ኢትዮጵያ, ''ʾĪtyōṗṗyā'', {{Audio|Ityopya.ogg|luister}}; [[Ge'ez]]: ኢትዮጵያ; [[Oromo]]: ''Itoophiyaa''; [[Somalies]]: ''Itoobiya''; [[Tigrinya]]: ኢትዮጵያ), amptelik die '''Federale Demokratiese Republiek Ethiopië''', is 'n [[landingeslote land]] in [[Oos-Afrika]] in die [[Horing van Afrika]]. Ethiopië grens in die noorde aan [[Eritrea]], in die ooste aan [[Djiboeti]] en [[Somalië]], in die suide aan [[Kenia]] en in die weste aan [[Soedan]] en [[Suid-Soedan]]. Die land beslaan 'n oppervlakte van 1&amp;nbsp;104&amp;nbsp;300&amp;nbsp;km² en het in 2024 'n bevolking van meer as 118 miljoen gehad.&lt;ref name=&quot;CIA&quot; /&gt; Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Addis Abeba]], wat sentraal in Ethiopië geleë is. 

Die land se volle naam in sy vyf amptelike tale is: ''ityoppiah federalih demokrasih ummuno'' (Afar); የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ, ''yeʾĪtiyoṗṗiya Fēdēralawī Dēmokirasīyawī Rīpebilīk'' (Amharies), {{Audio|Ye Ityopya Federalawi Dimokrasiyawi Ripeblik.ogg|luister}}; ''Rippabliikii Federaalawaa Dimokraatawaa Itiyoophiyaa'' (Oromo); ''Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Federaalka Itoobyaa'' (Somalies); en ናይኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ, ''nayi'ītiyop'iya fēdēralawī dēmokirasīyawī rīpebilīki'' (Tigrinya).

[[Beeld:Addis abeba meskele square.jpg|thumb|220px|links|Addis Abeba, die hoofstad van Ethiopië.]]
Ethiopië se nasionale identiteit is gewortel in die historiese en huidige rolle van die [[Christendom]] en [[Islam]], asook die onafhanklikheid van die land van buitelandse heerskappy, soos die geval was in verskeie antieke Ethiopiese koninkryke.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Kessler |first = David F.|title=The Falashas : a Short History of the Ethiopian Jews |date= 2012|publisher=Routledge|isbn= 978-1-283-70872-2 |oclc=819506475}}&lt;/ref&gt; Van die oudste skelette van [[Mens|mense met moderne anatomie]] is in Ethiopië ontdek.&lt;ref&gt;{{Cite journal |doi=10.1038/news050214-10 |title=Ethiopia is top choice for cradle of ''Homo sapiens'' |journal=Nature |date=16 Februarie 2005 |last=Hopkin |first=Michael }}&lt;/ref&gt; Dit word algemeen beskou as die gebied van waar moderne mense eerste na die [[Midde-Ooste]] en verder plekke migreer het.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Li |first1=J.Z. |last2=Absher |first2=D.M. |last3=Tang |first3=H. |last4=Southwick |first4=A.M. |last5=Casto |first5=A.M. |last6=Ramachandran |first6=S. |last7=Cann |first7=H.M. |last8=Barsh |first8=G.S. |last9=Feldman |first9=M. |last10=Cavalli-Sforza |first10=L.L. |last11=Myers |first11=R.M. |title=Worldwide Human Relationships Inferred from Genome-Wide Patterns of Variation |url=https://archive.org/details/sim_science_2008-02-22_319_5866/page/1100 |journal=Science |volume=319 |issue=5866 |pages=1100–04 |year=2008 |doi=10.1126/science.1153717 |pmid=18292342 |bibcode=2008Sci...319.1100L |s2cid=53541133 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=awJVkvnk8KjM |title=Humans Moved From Africa Across Globe, DNA Study Says |publisher=Bloomberg News |date=21 Februarie 2008 |access-date=16 Maart 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629125652/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=awJVkvnk8KjM |archive-date=29 Junie 2011 }}&lt;/ref&gt; Volgens [[Linguistiek|linguiste]] het die eerste sprekers van [[Afro-Asiatiese tale]] hulle in die [[Neolitikum|Neolitiese Tydperk]] in die Horing-gebied gevestig.&lt;ref name=&quot;Zarins&quot;&gt;{{cite journal |last=Zarins |first=Juris |year=1990 |title=Early Pastoral Nomadism and the Settlement of Lower Mesopotamia |url=https://archive.org/details/sim_bulletin-of-the-american-schools-of-oriental-research_1990-11_280/page/n32 |journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |jstor=1357309 |doi=10.2307/1357309 |volume=280 |issue=280 |pages=31–65 |s2cid=163491760 }}&lt;/ref&gt; Van die 2de millennium&amp;nbsp;v.C. af was Ethiopië vir die grootste deel van sy geskiedenis ’n [[monargie]]. Volgens oorlewering is die monargie gestig deur die [[Salomoniese Dinastie]] van die [[koningin van Skeba]], onder sy eerste koning, [[Menelik I]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/destinations/africa/ethiopia/mysterious-queen-sheba-legend-church-archaeology/?cmpid=org=ngp::mc=social::src=twitter::cmp=editorial::add=tw20190213travel-resurfsheba::rid=&amp;sf207660858=1 |title=In search of the real Queen of Sheba| date=3 Desember 2018}}&lt;/ref&gt; In die eerste eeue het die [[Koninkryk Aksoem]] die beskawing in die streek verenig gehou.&lt;ref&gt;''Ancient India, A History Textbook'' for Class XI, Ram Sharan Sharma, National Council of Educational Research and Training, India&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Munro-Hay57&quot;&gt;[[#Munro-Hay|Munro-Hay]], p. 57&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Paul B. Henze 2005&quot;&gt;Henze, Paul B. (2005) ''Layers of Time: A History of Ethiopia'', {{ISBN|1-85065-522-7}}.&lt;/ref&gt;

Gedurende die [[Wedloop om Afrika]] in die laat 19de eeu was Ethiopië en [[Liberië]] die enigste twee lande wat hulle [[soewereiniteit]] te midde van [[kolonialisme]] behou het, en baie nasies op die kontinent wat pas onafhanklik geword het, het die Ethiopiese vlagkleure, [[groen]], [[Goud (kleur)|goud]] en [[rooi]], aangeneem. In dié tyd het Ethiopië sy moderne grense vasgestel deur middel van groot verowerings van gebiede in sy ooste, weste en suide.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Cite journal | doi = 10.1080/01436599814415| title = Regionalism and democracy in Ethiopia| url = https://archive.org/details/sim_third-world-quarterly_1998_19_2/page/191| journal = Third World Quarterly| volume = 19| issue = 2| pages = 191–204| year = 1998| last1 = Young | first1 = J. |jstor=3993156 }}&lt;/ref&gt; Ethiopië was die eerste onafhanklike [[Afrika]]-lid van die [[Volkebond]] en die [[Verenigde Nasies]].&lt;ref&gt;[http://www.thereporterethiopia.com/index.php/opinion/commentary/item/460-ethiopia-and-the-oau-recalling-the-contributions-of-ethiopia%E2%80%99s-pan-africanist-leaders &quot;The Reporter – English Edition&quot;] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131029210521/http://www.thereporterethiopia.com/index.php/opinion/commentary/item/460-ethiopia-and-the-oau-recalling-the-contributions-of-ethiopia%E2%80%99s-pan-africanist-leaders |date=29 Oktober 2013}}. ''thereporterethiopia.com''.&lt;/ref&gt; Die land is in 1936 deur [[Italië]] beset en het Italiaans-Ethiopië geword as deel van [[Italiaans-Oos-Afrika]], totdat dit vyf jaar later, in 1941 tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], bevry is. Tydens die Italiaanse bewind het die regering die eeue oue praktyk van [[slawerny]] afgeskaf,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Goitom |first1=Hanibal |title=Abolition of Slavery in Ethiopia |url=https://blogs.loc.gov/law/2012/02/abolition-of-slavery-in-ethiopia/ |website=Library of Congress|date=14 Februarie 2012 }}&lt;/ref&gt; en [[verstedeliking]] het stelselmatig toegeneem.&lt;ref name=&quot;Accessed 15 Mei 2008&quot;&gt;Shivley, K. &quot;Addis Ababa, Ethiopia&quot; [http://www.macalester.edu/courses/geog61/kshively/index.html Macalester.edu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170211101151/https://www.macalester.edu/courses/geog61/kshively/index.html |date=11 Februarie 2017 }}. Besoek op 15 Mei 2008.&lt;/ref&gt; 

In 1974 is die langdurige Ethiopiese monargie onder [[Haile Selassie]] omvergewerp deur die [[Derg]], ’n [[Kommunisme|kommunisties]]-militêre regering wat deur die [[Sowjetunie]] gesteun is.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ethiopia|url=https://communistcrimes.org/en/countries/ethiopia|access-date=2020-10-23|website=Ethiopia {{!}} Communist Crimes|language=en}}&lt;/ref&gt; In 1987 het die Derg die Demokratiese Volksrepubliek Ethiopië gestig wat in 1991 deur die Ethiopiese Rewolusionêre Demokratiese Volksfront omvergewerp is. Dit was die heersende politieke koalisie tot in 2019, toe dit deur [[Abiy Ahmed]] se Welvaartparty opgevolg is.

[[Lêer:Etihopiekaart.png|duimnael|220px|links|'n Kaart van Ethiopië.]]
Ethiopië is ’n nasie met vele [[Taal|tale]]; daar is sowat 80 etnolinguistiese groepe – die grootse vier is die [[Oromo (volk)|Oromo]], [[Amhare]], [[Somaliërs]] en [[Tigrinya (volk)|Tigrinya]]. Die meeste mense in die land praat [[Afro-Asiatiese tale]] tale van die [[Koesjitiese tale|Koesjitiese]] of [[Semitiese tale|Semitiese]] tak. Verder word [[Omotiese tale]] deur etniese minderheidsgroepe in die suidelike streke gepraat. [[Nilo-Sahariese tale]] word ook deur Nilotiese minderheidsgroepe gepraat. Oromo het die meeste moedertaalsprekers, terwyl Amharies die meeste totale sprekers het. Ge'ez bly belangrik as ’n liturgiese taal vir beide die [[Ethiopies-Ortodokse Tewahedo-kerk]] en die [[Eritrees-Ortodokse Tewahedo-kerk]] en vir die [[Beta Israel]]. Die meeste bewoners is [[Christen]]e (veral van die Ethiopies-Ortodokse Tewahedo-kerk en [[P'ent'ay]]), en die historiese Koninkryk Aksoem was een van die eerste state wat dié geloof aangeneem het. ’n Derde van die bewoners volg [[Islam]], veral [[Soenni]]. Die land het die oudste Moslemnedersetting in Afrika, by Negash. ’n Aansienlike bevolking [[Jode]], bekend as Beta Israel, het ook tot in die 1980's in Ethiopië gewoon.&lt;ref&gt;Weil, Shalva (2008) &quot;Jews in Ethiopia&quot;, pp. 467–75 in ''Encyclopaedia of the Jewish Diaspora'', Vol. 2. M.A. Erlich (red.). Santa Barbara, VSA: ABC CLIO.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Weil, Shalva (2011) &quot;Ethiopian Jews&quot;, pp. 165–66 in ''Cambridge Dictionary of Judaism and Jewish Culture''. Judith Baskin (red.). New York: Cambridge University Press.&lt;/ref&gt; 

Die land is vol [[geografie]]se teenstrydighede, van die uitgestrekte en vrugbare weste met sy [[woud]]e en talle [[rivier]]e tot die wêreld se warmste nedersetting, Dallol in die noorde. Die [[Ethiopiese Hoogland]] is die grootste aaneenlopende [[bergreeks]] in Afrika, en die [[Sof Omar-grotte]] het een van die kontinent se langste grotte (15,1&amp;nbsp;km). Ethiopië het ook die tweede grootste getal [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e in Afrika.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/&amp;search=&amp;searchSites=&amp;search_by_country=&amp;search_yearinscribed=&amp;themes=&amp;criteria_restrication=&amp;media=&amp;description=&amp;order=region|title=UNESCO World Heritage Centre – World Heritage List|first=UNESCO World Heritage|last=Centre|website=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt; 

In die 1970's en 1980's het Ethiopië burgerlike onrus en die [[Rooi Terreur (Ethiopië)|Rooi Terreur]]-suiwerings beleef, wat sy [[ekonomie]] geknou het. Die land het sedertdien herstel en het in 2010 die grootste ekonomie (volgens [[BBP]]) in [[Oos-Afrika]] gehad,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nazret.com/blog/index.php/2010/02/06/ethiopia_surpasses_kenya_to_become_east_ |title=Ethiopia surpasses Kenya to become East Africa's Biggest Economy |publisher=Nazret.com |date=6 Februarie 2010 |access-date=2 Junie 2010 |archive-date=22 Desember 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222182548/http://nazret.com/blog/index.php/2010/02/06/ethiopia_surpasses_kenya_to_become_east_ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=52&amp;pr.y=2&amp;sy=2008&amp;ey=2011&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=644&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a= Ethiopia GDP purchasing power 2010: 86 billion]. [[Internasionale Monetêre Fonds]] (14 September 2006). Besoek op 3 Maart 2012.&lt;/ref&gt; maar bly een van die wêreld se armste lande.&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite web |url= http://www.worldbank.org/en/topic/poverty/publication/ethiopia-poverty-assessment |title=Ethiopia Poverty Assessment| publisher =World Bank |access-date= 2018-12-17}}&lt;/ref&gt; [[Armoede]], [[honger]]snood, [[korrupsie]], ’n swak infrastrutuur, min respek vir [[menseregte]] en beperkte toegang tot gesondheid en opvoeding staar die land in die gesig – net 49% is [[Geletterdheid|geletterd]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.africaw.com/major-problems-facing-ethiopia-today|title=Major problems facing Ethiopia today|website= Africaw}}&lt;/ref&gt; 

==Etimologie==
Die [[Grieks]]e naam Αιθιοπία (''Aithiopia'', van Αιθίοψ ''Aithiops'', &quot;Ethiopiër&quot;) kom van die woorde αἴθω (''aitho'', &quot;ek brand&quot;) + ὤψ (''ops'', &quot;gesig&quot;). Volgens Liddell-Scott Jones se ''Greek-English Lexicon'' beteken dit as [[selfstandige naamwoord]] &quot;gebrande gesig&quot; en as [[byvoeglike naamwoord]] &quot;rooibruin&quot;.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%232329&amp;redirect=true |contribution=Aithiops|first1=Henry George|last1=Liddell|first2=Robert|last2=Scott|title=A Greek-English Lexicon|publisher=Perseus|access-date=16 Maart 2009}}&lt;/ref&gt; Die historikus [[Herodotos]] het die term gebruik vir dié dele van [[Afrika suid van die Sahara]] wat toe aan die &quot;bewoonde wêreld&quot; bekend was.&lt;ref name=Herodotus1&gt;Vir alle verwysings na Ethiopië in Herodotus, sien: [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/nebrowser?query=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&amp;id=tgn%2C7000489 dié lys] by die Perseus Project.&lt;/ref&gt; Die Griekse term kan ook ’n volksetimologie wees vir die [[Egipties]]e term ''athtiu-abu'', wat beteken &quot;rowers van harte&quot;.&lt;ref&gt;Partridge, Eric. Origins: A Short Etymological Dictionary of the English Language, 4de uitg. 1966, p. 188.&lt;/ref&gt; Dié Griekse naam is deur Amharies geleen as ኢትዮጵያ, ''ʾĪtyōṗṗyā''.

In Grieks-[[Romeinse Ryk|Romeinse]] inskripsies was ''Aethiopia'' ’n spesifieke [[toponiem]] vir antieke [[Nubië]].&lt;ref name=&quot;Hatke&quot;&gt;{{cite book|last1=Hatke|first1=George|title=Aksum and Nubia: Warfare, Commerce, and Political Fictions in Ancient Northeast Africa|date=2013|publisher=NYU Press|isbn=978-0-8147-6066-6|pages=52–53|url=https://www.google.com/books?id=PA4UCgAAQBAJ&amp;pg=PA52}}&lt;/ref&gt; Die naam ''Aethiopia'' verskyn ook in baie vertalings van die [[Ou Testament]] met verwysing na Nubië. Na aanleiding van die [[Hellenistiese Griekeland|Hellenistiese]] en [[Bybel]]se tradisie lui die ''Monumentum Adulitanum'', ’n 3de-eeuse inskripsie uit die Koninkryk Aksoem, dat Aksoem se destydse heerser regeer het oor ’n streek wat in die weste begrens is deur die gebied Ethiopië en Sasu. Koning [[Ezana van Aksoem]] het Nubië die volgende eeu geannekseer en die Aksoemiete het die naam &quot;Ethiopiërs&quot; vir hulleself aanvaar. 

In die 15de-eeuse ''Boek van Aksum'', in Ge'ez, kom die naam &quot;Ethiopië&quot; van ’n legendariese individu met die naam Itijopp'is. Hy was ’n seun van [[Kus (seun van Gam)|Kus]], die seun van Gam, wat nie in die [[Bybel]] genoem word nie. Hy het glo die stad [[Aksoem]] gestig.&lt;ref name=&quot;Agrvt&quot;&gt;{{cite book|title=Africa Geoscience Review, Volume 10|date=2003|publisher=Rock View International|page=366|url=https://www.google.com/books?id=QWBPAQAAIAAJ|access-date=9 Augustus 2014}}&lt;/ref&gt;

Buite die land was Ethiopië eens bekend as '''Abessinië'''. Dié toponiem is afgelei van die gelatiniseerde vorm van die antieke ''Ḥabashat'', wat gebruik word in die Ge'ez-weergawe van die Ezana-inskripsie en in [[Arabies]] ''Ḥabasha'' is.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Schoff|first1=Wilfred Harvey|title=The Periplus of the Erythraean Sea: travel and trade in the Indian Ocean|date=1912|publisher=Longmans, Green, and Co.|page=62|url=https://archive.org/stream/periplusoferythr00schouoft#page/62/mode/2up|access-date=28 September 2016}}&lt;/ref&gt;

==Geskiedenis==
===Voorgeskiedenis===
Verskeie belangrike vondste het Ethiopië en die omringende gebied laat uitstaan in [[paleontologie]]. Die oudste [[Hominidae|hominiede]] wat tot dusver in Ethiopië ontdek is, is die 4,2&amp;nbsp;miljoen jaar oue ''[[Ardipithecus|Ardipithecus ramidus]]'' (Ardi), wat in 1994 deur Tim D. White gevind is.&lt;ref name=&quot;OldestHuman&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2009/TECH/science/10/01/oldest.human.skeleton/index.html|title=Oldest human skeleton offers new clues to evolution|last=Ansari|first=Azadeh|date=7 Oktober 2009|access-date=2 Maart 2011|newspaper=CNN.com/technology}}&lt;/ref&gt; Die bekendste hominied wat ontdek is, is ''[[Australopithecus afarensis]]'' ([[Lucy]]). Die spesimen is plaaslik as &quot;Dinkinesh&quot; bekend en is in 1974 in die [[Awashrivier|Awashvallei]] van Ethiopië se Afarstreek ontdek deur Donald Johanson. Dit is een van die volledigste en bes bewaarde [[fossiel]]e van ''[[Australopithecus]]'' wat nog ontdek is. Lucy se wetenskaplike naam verwys na die streek waar die ontdekking gedoen is. Die hominied het na raming 3,2&amp;nbsp;miljoen jaar gelede gelewe.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sn/prehistoric_life/human/human_evolution/mother_of_man1.shtml|title=Mother of man – 3.2&amp;nbsp;million years ago|publisher=Bbc.co.uk|access-date=16 Maart 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dinkinesh&quot;&gt;{{cite book|title=Lucy's Legacy: The Quest for Human Origins|last2=Wong|first2=Kate|date=2010|publisher=Crown Publishing Group|isbn=978-0-307-39640-2|pages=8–9|last1=Johanson|first1=Donald C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;iho1&quot;&gt;{{cite web|url=https://iho.asu.edu/about/lucys-story|title=Institute of Human Origins: Lucy's Story|date=15 Junie 2016|access-date=23 Maart 2017|archive-date=12 Maart 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150312130802/https://iho.asu.edu/about/lucys-story|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:Homo Sapiens Idaltu.JPG|thumb|220px|links|’n Skedel van ''[[Homo sapiens idaltu]]''.]]
Ethiopië word ook beskou as een van die eerste plekke waar die [[Mens|anatomies moderne mens]], ''[[Homo sapiens]]'', gewoon het. Die oudste van dié plaaslike fossiele vondste, die [[Omo-oorblyfsels]], is in die suidwestelike Omo Kibish-gebied opgegrawe en dateer uit die Middel-[[Paleolitikum]] van sowat 200 000 jaar gelede.&lt;ref name=Mcdougall2005&gt;{{Cite journal| first1 = I.| last2 = Brown| last3 = Fleagle | first2 = H. | first3 = G. | journal = Nature | volume = 433| last1 = Mcdougall | title = Stratigraphic placement and age of modern humans from Kibish, Ethiopia| url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-02-17_433_7027/page/733| issue = 7027 | pages = 733–36 | date=Feb 2005 | pmid = 15716951 | doi = 10.1038/nature03258|bibcode = 2005Natur.433..733M | s2cid = 1454595}}&lt;/ref&gt; Verder is skelette van ''[[Homo sapiens idaltu]]'' op ’n terrein in die Middel-Awashvallei ontdek. Hulle is sowat 160&amp;nbsp;000 jaar oud en kan dele wees van ’n uitgestorwe subspesie van ''Homo sapiens'', of die onmiddellike voorouers van die anatomies moderne mens.&lt;ref&gt;{{Cite journal | doi = 10.1038/nature01669| title = Pleistocene Homo sapiens from Middle Awash, Ethiopia| url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-06-12_423_6941/page/742| journal = Nature| volume = 423| issue = 6941| pages = 742–47| year = 2003| last1 = White | first1 = T.D. | last2 = Asfaw | first2 = B. | last3 = Degusta | first3 = D. | last4 = Gilbert | first4 = H. | last5 = Richards | first5 = G.D. | last6 = Suwa | first6 = G. | last7 = Clark Howell | first7 = F. | pmid=12802332|bibcode = 2003Natur.423..742W | s2cid = 4432091}}&lt;/ref&gt; Fossiele van [[argaïese mense]] wat in [[Marokko]] opgegrawe is, is sedertdien gedateer as uit ’n vroeëre tydperk, sowat 300&amp;nbsp;000 jaar gelede,&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Callaway|first=Ewan|title=Oldest ''Homo sapiens'' fossil claim rewrites our species' history|url=http://www.nature.com/news/oldest-homo-sapiens-fossil-claim-rewrites-our-species-history-1.22114|date=7 Junie 2017|journal=Nature|doi=10.1038/nature.2017.22114|access-date=5 Julie 2017}}&lt;/ref&gt; terwyl Omo-Kibish I (Omo I) van Suid-Ethiopië sover bekend die oudste anatomies moderne menslike skelet is (196&amp;nbsp;000 jaar).&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Hammond|first1=Ashley S.|last2=Royer|first2=Danielle F.|last3=Fleagle|first3=John G.|date=Jul 2017|title=The Omo-Kibish I pelvis|journal=Journal of Human Evolution|volume=108|pages=199–219|doi=10.1016/j.jhevol.2017.04.004|issn=1095-8606|pmid=28552208}}&lt;/ref&gt;

Volgens linguiste het die eerste [[Afro-Asiatiese tale|Afro-Asiaties]]sprekende bevolkings tydens die [[Neolitikum]] in die streek aangekom uit hulle vermeende oorspronklike vaderland in die [[Nyl]]vallei&lt;ref name=&quot;Zarins&quot;/&gt; of die [[Nabye Ooste]].&lt;ref name=&quot;Aane&quot;&gt;{{Cite journal | doi = 10.1126/science.1078208 | last1 = Diamond | first1 = J. | last2 = Bellwood | first2 = P. | title = Farmers and Their Languages: The First Expansions | journal = Science | volume = 300 | issue = 5619 | pages = 597–603 | year = 2003 |jstor=3834351 | pmid = 12714734|bibcode = 2003Sci...300..597D | url = http://faculty.bennington.edu/%7Ekwoods/classes/enviro-hist/diamond%20agriculture%20and%20language.pdf | type = Submitted manuscript | citeseerx = 10.1.1.1013.4523 | s2cid = 13350469 }}&lt;/ref&gt; Ander geleerdes glo die Afro-Asiatiese familie het in die Horing van Afrika ontstaan en dat die sprekers later van daar af versprei het.&lt;ref name=&quot;Blench143144&quot;&gt;{{cite book|last1=Blench|first1=R.|title=Archaeology, Language, and the African Past|date=2006|publisher=Rowman Altamira|isbn=978-0-7591-0466-2|pages=143–44|url=https://www.google.com/books?id=esFy3Po57A8C}}&lt;/ref&gt;

In 2019 het [[Argeologie|argeoloë]] ’n 30&amp;nbsp;000 jaar oue rotsskuiling uit die Middel-[[Steentydperk]] by Fincha Habera in die Baleberge van Ethiopië ontdek – op ’n hoogte van 3&amp;nbsp;469 meter bo die [[seevlak]]. Op hierdie hoogte is mense aan beide hipoksie (’n gebrek aan suurstof) en ekstreme weer blootgestel. Volgens ’n studie wat in die tydskrif ''Nature'' gepubliseer is, is dit ’n bewys van die vroegste permanente menslike woonplek op groot hoogtes wat nog ontdek is. Duisende [[Been|dierebene]], honderde stukke steengereedskap en antieke vuurmaakplekke is ontdek, asook bewyse van ’n dieet van [[Spalacidae|reusetandmolle]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/08/08/science/humans-high-altitude-ethiopia.html|title=In the Ethiopian Mountains, Ancient Humans Were Living the High Life|last=Zimmer|first=Carl|date=8 Augustus 2019|work=The New York Times|access-date=16 Augustus 2019|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/found-earliest-evidence-high-altitude-home-humans-180972878/|title=Archaeologists Uncover Evidence of an Ancient High-Altitude Human Dwelling|last=Katz|first=Brigit|website=Smithsonian|language=en|access-date=16 Augustus 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://arstechnica.com/science/2019/08/ethiopia-provides-the-earliest-evidence-of-people-living-at-altitude/|title=The first people to live at high elevations snacked on giant mole rats|last=Smith|first=Kiona N.|date=9 Augustus 2019|website=Ars Technica|language=en-us|access-date=16 Augustus 2019}}&lt;/ref&gt;

Bewyse van die vroegste bekende projektiele met klippunte (’n tipiese wapen van ''Homo sapiens'') is in 2013 op die Ethiopiese terrein Gademotta ontdek. Dit is sowat 279&amp;nbsp;000 jaar oud.&lt;ref name=&quot;SahlePLOS1&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Sahle |first1=Y. |last2=Hutchings |first2=W. K. |last3=Braun |first3=D. R. |last4=Sealy |first4=J. C. |last5=Morgan |first5=L. E. |last6=Negash |first6=A. |last7=Atnafu |first7=B. |editor1-last=Petraglia |editor1-first=Michael D |title=Earliest Stone-Tipped Projectiles from the Ethiopian Rift Date to &gt;279,000 Years Ago |doi=10.1371/journal.pone.0078092 |journal=PLOS ONE |volume=8 |issue=11 |pages=e78092 |year=2013 |pmid=24236011 |pmc=3827237 |bibcode=2013PLoSO...878092S }}&lt;/ref&gt; In 2019 is nog bewyse van komplekse projektielwapens uit die Middel-Steentydperk by Aduma, ook in Ethiopië, ontdek wat sowat 80&amp;nbsp;000 tot 100&amp;nbsp;000 jaar oud is. Die punte was waarskynlik deel van pyle wat deur spieswerpers afgevuur is.&lt;ref name=&quot;Sahle&quot;&gt;{{Cite journal|title=Assessment of complex projectiles in the early Late Pleistocene at Aduma, Ethiopia|journal=PLOS ONE|volume=14|issue=5|pages=e0216716|year=2018|doi = 10.1371/journal.pone.0216716|pmid=31071181|pmc=6508696|vauthors=Sahle Y, Brooks AS}}&lt;/ref&gt;

===Oudheid===
[[Beeld:ET Axum asv2018-01 img37 Stelae Park.jpg|thumb|180px|Die Obelisk van Aksoem.]]
Omstreeks die 8ste eeu&amp;nbsp;v.C. is ’n koninkryk met die naam [[Dʿmt]] in [[Tigray-provinsie|Tigray]] en [[Eritrea]] gestig. Die hoofstad was Jeha in Noord-Ethiopië. Die meeste historici dink dié beskawing was inheems Ethiopies, hoewel vroeër vermoed is dit was onder [[Sabeërs|Sabese]] invloed vanweë laasgenoemde se heerskappy oor die [[Rooisee]].&lt;ref name=&quot;Munro-Hay57&quot;/&gt;

Ander geleerdes beskou Dʿmt as die resultaat van ’n vereniging van Afro-Asiatiessprekende kulture van die Koesjitiese en die Semitiese tak; naamlik plaaslike [[Agau-volk]]e en [[Sabeërs]] van Suid-Arabië. [[Ge'ez]], die antieke Semitiese taal van Ethiopië, het egter vermoedelik onafhanklik ontwikkel van [[Sabees]], een van die Suid-Semitiese tale. Reeds omstreeks 2000&amp;nbsp;v.C. het ander Semitiessprekendes in Ethiopië en Eritrea gewoon waar Ge'ez ontwikkel het.&lt;ref&gt;Tamrat, Taddesse (1972) ''Church and State in Ethiopia: 1270–1527''. Londen: Oxford University Press, pp. 5–13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Uhlig, Siegbert (red.) (2005) ''Encyclopaedia Aethiopica'', &quot;Ge'ez&quot;. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, p. 732.&lt;/ref&gt; Daar word nou vermoed die Sabese invloed was klein en beperk tot ’n paar plekke, en dat dit ná ’n paar dekades of ’n eeu verdwyn het. Dit kon ’n handels- of militêre kolonie gewees het in ’n alliansie met die Ethiopiese beskawing van Dʿmt of ’n ander proto-Aksoemitiese staat.&lt;ref name=&quot;Munro-Hay57&quot;/&gt;

[[Beeld:KingEndybisEthiopia227-235CE.jpg|thumb|220px|links|Muntstukke van koning Endubis van Aksoem, 227-'35, in die [[Britse Museum]]. Die inskripsie in antieke Grieks lui: &quot;ΑΧΩΜΙΤΩ ΒΑΣΙΛΕΥΣ&quot; (&quot;KONING VAN AKSOEM&quot;) en &quot;ΕΝΔΥΒΙΣ ΒΑΣΙΛΕΥΣ&quot; (&quot;KONING ENDUBIS&quot;). Grieks was teen dié tyd die [[lingua franca]] en die konings het dit op muntstukke aangebring om buitelandse handel te vereenvoudig.]]
Ná die val van Dʿmt in die 4de eeu&amp;nbsp;v.C. is die Ethiopiese plato oorheers deur kleiner opvolgerkoninkryke. In die eerste eeu&amp;nbsp;n.C. het die [[Koninkryk Aksoem]] ontstaan in wat nou Tigray en Eritrea is. Volgens die [[Middeleeuse]] ''Boek van Aksoem'' is die koninkryk se eerste hoofstad, Mazaber, gebou deur Itijopp'is, seun van die Bybelse Kus.&lt;ref name=&quot;Agrvt&quot;/&gt; Aksoem het later sy heerskappy uitgebrei na [[Jemen]] aan die ander kant van die Rooisee.&lt;ref&gt;{{cite book |first=David W. |last=Phillipson |title=Ancient Ethiopia. Aksum: Its Antecedents and Successors |url=https://archive.org/details/ancientethiopia0000dwph |publisher=The British Museum Press |year=1998 |pages=[https://archive.org/details/ancientethiopia0000dwph/page/7 7], 48–50 |isbn=978-0-7141-2763-7}}&lt;/ref&gt; 

Die Persiese profeet [[Mani]] noem Aksoem in die 3de eeu saam met [[Rome]], [[Persië]] en [[China]] as die vier groot magte van dié tydperk.&lt;ref&gt;[[#Munro-Hay|Munro-Hay]], p. 13&lt;/ref&gt;

Omstreeks 316&amp;nbsp;n.C. het die twee broers Frumentius en Edesius van [[Tirus]] hulle oom op ’n reis na Ethiopië vergesel. Toe die skip aan die Rooiseehawe vasmeer, het die plaaslike mense al die reisigers buiten die broers doodgemaak. Die twee is as [[Slaaf|slawe]] na die koninklike hof geneem. Hulle het vertrouensposisies by die monarg gekry en het lede van die hof tot die [[Christendom]] bekeer. Frumentius het die eerste biskop van Aksoem geword.&lt;ref name=&quot;isbn0-313-32273-2&quot;&gt;{{cite book |author=Adejumobi, Saheed A. |title=The history of Ethiopia |publisher=Greenwood Press |location=Westport, CN |year=2007 |page=171 |isbn=978-0-313-32273-0|url= https://books.google.com/books?id=3Un6_LGIEyQC&amp;pg=PA171}}&lt;/ref&gt; ’n Muntstuk uit 324 wys Ethiopië was die eerste land naas [[Armenië]] (in 301) wat die Christelike geloof aangeneem het, hoewel dit aanvanklik net tot hofkringe beperk was.

Die verswakkende Koninkryk Aksoem het in die 9de eeu tot ’n einde gekom toe [[Goedit]] die dinastie se laaste koning verslaan. Koningin Goedit, wat 40 jaar lank regeer het, wou die Christelike geloof afskaf deur kerke af te brand en Christene van die Ortodokse Tewahedo-kerk te laat kruisig; die kerk is in dié tyd as die staatsgodsdiens beskou. Sy het ook ’n groot deel van die nalatenskap van die Koninkryk Aksoem vernietig. Haar bewind het eindelik in 912 tot ’n einde gekom nadat sy deur die [[Zagwe-dinastie]] verslaan is.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Tegelachen|last=Haile Mariam|first=Mengistu|publisher=corneal Mengistu Haile Mariam|year=2004|location=Ethiopia|pages=16–21}}&lt;/ref&gt;

===Middeleeue===
[[Beeld:Cristofano_dell’Altissimo,_Portrait_of_Lebnä-Dengel._c._1552-1568.jpg|thumb|180px|[[Dawid II van Ethiopië|Dawid II]], keiser van Ethiopië van 1507 tot 1540 en lid van die [[Salomoniese Dinastie]].]]
Die Zagwe-dinastie het tussen die 12de en 13de eeu oor groot dele van die hedendaagse Ethiopië en Eritrea regeer. Die dinastie se naam kom van die [[Koesjitiese tale|Koesjitiessprekende]] [[Agau-volk]] van Noord-Ethiopië. Die bewind van die Zagwe-dinastie is deur [[Jekoeno Amlak]] beëindig.&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Greville Stewart Parker Freeman-Grenville |author2=Stuart Christopher Munro-Hay|title=Islam: An Illustrated History|date=2006|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4411-6533-6|pages=177–78|url=https://www.google.com/books?id=3fKoAwAAQBAJ&amp;pg=PA177}}&lt;/ref&gt; Van 1270 tot met die ''[[Zemene Mesafint]]'' (Era van Prinse) het die [[Salomoniese Dinastie]] oor die [[Keiserryk Ethiopië]] regeer.&lt;ref&gt;A.K. Irvine, &quot;Review: The Different Collections of Nägś Hymns in Ethiopic Literature and Their Contributions.&quot; ''Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London''. School of Oriental and African Studies, 1985.&lt;/ref&gt;

In die vroeë 15de eeu wou Ethiopië diplomatieke kontak met [[Europa]] maak, vir die eerste keer sedert die Koninkryk Aksoem. ’n Brief van [[Hendrik IV van Engeland]] aan die keiser van Abessinië het bewaar gebly.&lt;ref&gt;Mortimer, Ian (2007) ''The Fears of Henry IV'', p. 111. {{ISBN|1-84413-529-2}}&lt;/ref&gt; In 1428 het [[Isak I van Ethiopië|Isak I]] twee gesante na Alfonso V van Aragon gestuur. Dié het self twee gesante gestuur, maar hulle het nie weer na Aragon teruggekeer nie.&lt;ref&gt;[[#Beshah|Beshah]], pp. 13–14.&lt;/ref&gt; Die eerste aaneenlopende betrekkinge met ’n Europese land het in 1508 met [[Portugal]] begin; dit was tydens die bewind van [[Dawid II van Ethiopië|Dawid II]] (Lebna Dengel), wat pas die troon van sy pa geërf het.&lt;ref&gt;[[#Beshah|Beshah]], p. 25.&lt;/ref&gt; In 1487 het koning Johannes II van Portugal gesante na die ooste gestuur.&lt;ref&gt;{{Cite book|date=5 November 2004|title=A History of Portuguese Overseas Expansion 1400–1668|url=https://books.google.com/books?id=HDODAgAAQBAJ|isbn=9781134553044|last1=Newitt|first1=Malyn}}&lt;/ref&gt;

===''Zemene Mesafint''===
Tussen 1769 en 1855 het Ethiopië ’n tydperk van isolasie beleef wat die ''Zemene Mesafint'', of &quot;Era van Prinse&quot;, genoem word. Die keisers het skynhoofde geword wat deur streeksadellikes soos [[Ras (titel)|''Ras'']] [[Mikael Sehoel]] van Tigray beheer is. Net voor die ''Zemene Mesafint'' het keiser [[Joas I van Ethiopië|Joas I]] die taal [[Oromo]] aan die hof ingestel in die plek van [[Amharies]].&lt;ref&gt;{{cite book|author=Pankhurst, Richard|title=The Ethiopian Royal Chronicles|location=London|publisher=Oxford University Press|year=1967|pages=139–143}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gargaaraoromopc.org/OPC_Program.aspx |title=Political Program of the Oromo People's Congress (OPC) |publisher=Gargaaraoromopc.org |date=23 April 1996 |access-date=16 Maart 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090307213227/http://gargaaraoromopc.org/OPC_Program.aspx |archive-date=7 Maart 2009 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Téwodros_II_-_2.jpg|thumb|180px|Keiser [[Tewodros II]] van Ethiopië.]]
Ethiopië se isolasie het geëindig ná ’n Britse sending om ’n verbondskap met Ethiopië te sluit, maar dit was eers in 1855 dat die Amhara-koninkryke van Noord-Ethiopië (Gondar, Gojam en Shoa) vir ’n kort rukkie verenig is nadat die mag van die keiser onder [[Tewodros II]] herstel is. Tewodros het die land gemoderniseer en die mag onder die keiser gesentraliseer. Ethiopië het weer aan wêreldsake deelgeneem.&lt;ref&gt;{{Cite book|chapter-url=https://oxfordre.com/africanhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277734.001.0001/acrefore-9780190277734-e-279|chapter=Ethiopia in the Nineteenth Century|last=Tibebu|first=Teshale|date=June 2018|title=Oxford Research Encyclopedia of African History|doi=10.1093/acrefore/9780190277734.013.279|isbn=9780190277734}}&lt;/ref&gt; Tewodros het ook ’n proses van konsolidasie en staatsbou begin wat onder sy opvolgers voortgesit is. In dié proses is die mag van streekshoofde verminder, die ryk se administrasie gerestruktureer en ’n professionele weermag op die been gebring. Dié veranderings het die basis gevorm vir die doeltreffende [[soewereiniteit]] en territoriale integriteit van Ethiopië.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Keller |first1=Edmond J. |editor1-last=Laremont |editor1-first=Ricardo René |title=Borders, Nationalism, and the African State |date=2005 |publisher=Lynne Rienner Publishers |isbn=9781588263407 |pages=89–92 |url=https://www.sscnet.ucla.edu/polisci/faculty/keller/papers/SelectedPub/EthiopiaState.pdf |chapter=Making and Remaking State and Nation in Ethiopia |access-date=18 Junie 2021 |archive-date= 3 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403153053/https://www.sscnet.ucla.edu/polisci/faculty/keller/papers/SelectedPub/EthiopiaState.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Daar was egter verskeie rebellies teen Tewodros. Noordelike Oromo-militante, Tigray-rebellies en konstante invalle deur die [[Ottomaanse Ryk]] en [[Egipte]] naby die Rooisee het Tewodros II se mag verswak en ’n einde aan sy bewind gebring. Hy het in 1868 [[selfmoord]] gepleeg tydens sy laaste veldslag, by Magdala, teen die Britse ekspedisie in Abessinië.

===Van Menelik II tot Adoea (1889-1913)===
[[Beeld:Menelik campaign map 1 3.jpg|links|thumb|220px|Gebiede wat van 1879 tot 1889 deur Ethiopië verower is.]]
Ethiopië in rofweg sy huidige vorm het begin tydens die bewind van [[Menelik II]], wat van 1889 tot met sy dood in 1913 keiser was. Uit sy basis in die sentrale provinsie [[Shewa]] het Menelik streke in die suide, ooste en weste geannekseer&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; – streke wat deur die Oromo, Sidama, Gurage, Welayta en ander volke bewoon is.&lt;ref name=igg/&gt; Van dié streke was nooit tevore deur Ethiopië beset nie, maar ander wel.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Great Britain and Ethiopia 1897–1910: Competition for Empire |author=Keefer, Edward C. |journal=International Journal of African Studies |volume=6 |issue=3 |pages=468–74 |year=1973 |jstor=216612 |doi=10.2307/216612}}&lt;/ref&gt; 

Tydens die verowering van die Oromo het die Ethiopiese weermag groot gruweldade teen die Oromo-bevolking gepleeg, insluitende massaverminkings en -moorde en grootskaalse slawerny.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;Conquest, Tyranny, and Ethnocide against the Oromo: A Historical Assessment of Human Rights Conditions in Ethiopia, ca. 1880s–2002 by Mohammed Hassen, Northeast African Studies Volume 9, Number 3, 2002 (New Series)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Genocidal violence in the making of nation and state in Ethiopia by Mekuria Bulcha, African Sociological Review&lt;/ref&gt; Sommige raam dat miljoene mense tydens die verowering dood is.&lt;ref&gt;A.K. Bulatovich Ethiopia Through Russian Eyes: Country in Transition, 1896–1898, vertaal deur Richard Seltzer, 2000&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;Power and Powerlessness in Contemporary Ethiopia by Alemayehu Kumsa, Charles University in Prague&lt;/ref&gt; Grootskaalse misdade is ook teen die Dizi-volk en die mense van die Koninkryk Kaficho gepleeg.&lt;ref&gt;Haberland, &quot;Amharic Manuscript&quot;, pp. 241f&lt;/ref&gt; Menelik se veldtog teen die Oromo was grootliks uit weerwraak vir eeue van Oromo-[[ekspansionisme]] en die ''Zemene Mesafint'', toe ’n reeks feodale Oromo-heersers die hooglanders oorheers het.&lt;ref name=&quot;Kanno&quot;&gt;{{cite book|last=Martial (de Salviac, père.)|first=Ayalew Kanno|title=An Ancient People in the State of Menelik: The Oromo (said to be of Gallic Origin) Great African Nation|year=2005|publisher=Ayalew Kanno|isbn=978-1-59975-189-4|page=8|url=https://books.google.com/books?id=pZpyAAAAMAAJ}}&lt;/ref&gt; 

Menelik II het tydens sy bewind ook paaie, elektrisiteit en opvoeding verbeter; ’n sentrale belastingstelsel ontwikkel; en die stad [[Addis Abeba]] gestig en laat bou. Dit het in 1881 die hoofstad van die Shewa-provinsie geword. Nadat Menelik die troon in 1889 bestyg het, het dit die nuwe hoofstad van Abessinië geword. Menelik II word danksy sy leierskap in baie kringe as ’n held beskou. 

Hy het die Verdrag van Wichale met [[Italië]] in Mei 1889 onderteken waarkragtens Italië Ethiopië se soewereiniteit sou erken, solank Italië ’n gebied noord van Ethiopië (nou deel van Eritrea) kon beheer. In ruil daarvoor sou Italië Menelik van wapens voorsien en hom as keiser steun. Voordat die verdrag deur die Italiaanse regering bekragtig is, het Italië sy grondgebied probeer uitbrei. Dit het gelei tot die [[Slag van Adoea]] op 1 Maart 1896 waarin Italië se koloniale magte deur Ethiopië verslaan is.&lt;ref name=igg&gt;International Crisis Group, &quot;Ethnic Federalism and its Discontents&quot;. Issue 153 of ''ICG Africa'' report (4 September 2009) p. 2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Negash, Tekeste. [https://books.google.com/books?id=txsoS39UplMC Eritrea and Ethiopia : The Federal Experience]. Uppsala, Swede: Nordiska Afrikainstitutet (2005) {{ISBN|1-56000-992-6}} pp. 13–14&lt;/ref&gt;

===Haile Selassie (1916-1974) en Italiaans-Ethiopië===
[[Beeld:Addis Ababa-8e00855u.jpg|thumb|[[Haile Selassie]] in sy paleis se studeerkamer.]]
Die vroeë 20ste eeu is gekenmerk deur die bewind van keiser [[Haile Selassie]] (''[[Ras (titel)|Ras]]'' Tafari). Haile Selassie se ouers het etniese bande met drie van Ethiopië se Afro-Asiatiessprekende bevolkings gehad: die Oromo en Amhare, die land se grootste twee etniese groepe, en die Gurage. Hy het aan die bewind gekom nadat [[Lidj Josua van Ethiopië|''Lidj'' Josua]] afgesit is en het onderneem om ’n landwye moderniseringsveldtog te onderneem vanaf 1916, toe hy ’n ''Ras'' en ’n regent (''Inderase'') vir die regerende keiserin, [[Zauditu]], en die [[de facto]]-heerser van die Keiserryk Ethiopië word. Met Zauditu se dood op 2 November 1930 het hy keiser geword.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.merit.unu.edu/publications/publications-search/|title=U.S. and Soviet Foreign Aid during the Cold War – A Case Study of Ethiopia|last=Broich|first=Tobias|date=2017|website=The United Nations University – Maastricht Economic and Social Research Institute on Innovation and Technology (UNU-MERIT)|access-date=18 Junie 2021|archive-date=15 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140915183529/http://www.merit.unu.edu/publications/publications-search/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; In 1931 het Haile Selassie aan Ethiopië sy eerste [[grondwet]] gegee, in navolging van keiserlike [[Japan]] se 1890-grondwet, waardeur die [[Sentraal-Europa|Sentraal-Europese]] model van ’n unitêre en homogene etnolinguistiese nasiestaat vir die keiserryk aanvaar is.&lt;ref&gt;Asnake Kefale, Tomasz Kamusella en Christopher Van der Beken. 2021. ''Eurasian Empires as Blueprints for Ethiopia: From Ethnolinguistic Nation-State to Multiethnic Federation''. Londen: Routledge, pp 23-34.&lt;/ref&gt;

Ethiopië se onafhanklikheid is onderbreek deur die Tweede Italiaans-Ethiopiese Oorlog, wat begin het toe die land vroeg in Oktober 1935 deur fascistiese Italië binnegeval en van 1936 tot 1941 [[Italiaans-Oos-Afrika|deur Italië beset is]].&lt;ref&gt;Clapham, Christopher (2005) &quot;Ḫaylä Śəllase&quot; in Siegbert von Uhlig, red., ''Encyclopaedia Aethiopica: D-Ha''. Wiesbaden:Harrassowitz Verlag. pp. 1062–63.&lt;/ref&gt; In 1935 het Haile Selassie ’n beroep op die [[Volkebond]] gedoen en ’n toespraak gelewer wat hom ’n wêreldwye figuur gemaak het, asook 1935 se ''Time''-[[Time se Persoon van die Jaar|persoon van die jaar]].&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,755559-1,00.html|title=Man of the Year|date=6 Januarie 1936|magazine=TIME|access-date=16 Maart 2009|archive-date=30 Julie 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090730014234/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,755559-1,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Haile Selassie het na [[Engeland]] in ballingskap gevlug. Mussolini het die land tot Italiaans-Ethiopië verklaar en die Italiaanse koning Vittorio Emanuele III het die keiserlike titel opgeëis.&lt;ref&gt;Leggere la storia, Dai Nazionalismi alla Seconda Guerra Mondiale. Editore: Einaudi Scuola; Autori: Manzoni Occhipinti Cereda Innocenti; pp. 302–03 La politica coloniale : La proclamazione dell'impero.&lt;/ref&gt;

In 1937 het die Italiaanse slagting van [[Yekatit 12]] plaasgevind, waartydens tot 30&amp;nbsp;000 Ethiopiese burgerlikes vermoor en talle ander in hegtenis geneem is.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book|last=Campbell|first=Ian|title=The Addis Ababa Massacre: Italy's National Shame|url=https://archive.org/details/addisababamassac0000unse|year=2017|isbn=978-1-84904-692-3|location=London|oclc=999629248}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Barker|first=A. J.|title=The Civilising Mission: The Italo-Ethiopian War 1935–6|publisher=Cassell|year=1968|isbn=978-0-304-93201-6|location=London|pages=292–293}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Martel|first=Gordon|title=The origins of the Second World War reconsidered : A.J.P. Taylor and the Historians|url=https://archive.org/details/originsofsecondw00gord_0|publisher=Routledge|year=1999|isbn=0-203-01024-8|edition=2nd|location=London|pages=[https://archive.org/details/originsofsecondw00gord_0/page/189 188]|oclc=252806536}}&lt;/ref&gt; Die slagting was uit weerwraak vir die poging tot ’n sluipmoord op [[Rodolfo Graziani]], die onderkoning van [[Italiaans-Oos-Afrika]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=David|first=Forgacs|date=September 2016|title=Italian Massacres in Occupied Ethiopia|url=https://arb.crasc.dz/index.php/fr/37-volume-12-n%C2%B0-02-septembre-2016/313-italian-massacres-in-occupied-ethiopia1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171202132955/http://arb.crasc.dz/index.php/fr/37-volume-12-n%C2%B0-02-septembre-2016/313-italian-massacres-in-occupied-ethiopia1|archive-date=2 Desember 2017|website=Revue Africaine des Livres – Centre de Recherche en Antropologie Sociale et Culturelle}}&lt;/ref&gt; Die gebruik van chemiese wapens deur Italië, ’n oorlogsmisdaad, was algemeen tydens die inval en die besetting van Ethiopië.&lt;ref&gt;Sbacchi A. (2005) Poison Gas and Atrocities in the Italo-Ethiopian War (1935–1936). In: Ben-Ghiat R., Fuller M. (eds) Italian Colonialism. Italian and Italian American Studies. Palgrave Macmillan, New York. https://doi.org/10.1007/978-1-4039-8158-5_5&lt;/ref&gt;

[[Beeld:RAS Abissini Pd-italy-005.jpg|thumb|220px|links|''Ras'' Seyoum Mengesha, ''Ras'' Getachew Abate en ''Ras'' Kebede Gubret by [[Benito Mussolini]] op 6 Februarie 1937 in [[Rome]], Italië, na die Italiaanse besetting van Ethiopië.]]
Die Italianers het tydens hulle besetting die Ethiopiese infrastruktuur verbeter. Hulle het die sogenaamde &quot;Keiserlike Weg&quot; tussen Addis Abeba en Massaua gebou.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://media.tecnici.it/file/novecento/autocamionale_assab_addis-abeba.pdf |title=1940 Article on the special road Addis Ababa-Assab and map (in Italiaans) |access-date=14 Oktober 2019 |archive-date=2 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402195204/http://media.tecnici.it/file/novecento/autocamionale_assab_addis-abeba.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Spoorlyne van meer as 900&amp;nbsp;km, damme en hidroëlektriese aanlegte is gebou, en baie openbare en privaat maatskappye is gestig. Die Italiaanse regering het ook die eeue oue praktyk slawerny in die land afgeskaf.&lt;ref name=&quot;Accessed 15 May 2008&quot;&gt;Shivley, K. &quot;Addis Ababa, Ethiopia&quot; [http://www.macalester.edu/courses/geog61/kshively/index.html Macalester.edu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170211101151/https://www.macalester.edu/courses/geog61/kshively/index.html |date=11 Februarie 2017 }}. Besoek op 15 Mei 2008.&lt;/ref&gt;

Nadat Italië die [[Tweede Wêreldoorlog]] betree het, het die [[Britse Ryk]] magte en weerstandsoldate gestuur om Ethiopië se soewereiniteit in 1941 te herstel. ’n Italiaanse guerrillaoorlog het tot in 1943 geduur. Dit is gevolg deur Brittanje se erkenning van Ethiopië se volle soewereiniteit, sonder enige voordele vir Brittanje, toe die Anglo-Ethiopiese Ooreenkoms in Desember 1944 onderteken is.&lt;ref&gt;Clapham, &quot;Ḫaylä Śəllase&quot;, ''Encyclopaedia Aethiopica'', p. 1063.&lt;/ref&gt; Kragtens die vredesooreenkoms van 1947 het Italië ook die soewereiniteit en onafhanklikheid van Ethiopië erken.

Op 26 Augustus 1942 het Haile Selassie ’n proklamasie uitgevaardig waarkragtens slawerny finaal afgeskaf is.&lt;ref&gt;Hinks, Peter P.; McKivigan, John R. and Williams, R. Owen (2007). ''[https://books.google.com/books?id=_SeZrcBqt-YC Encyclopedia of Antislavery and Abolition]'', Greenwood Publishing Group, p. 248. {{ISBN|0-313-33143-X}}.&lt;/ref&gt; Ethiopië het in die vroeë 20ste eeu tussen 2&amp;nbsp;miljoen en 4&amp;nbsp;miljoen slawe gehad, uit ’n totale bevolking van sowat 11&amp;nbsp;miljoen.{{sfn|Campbell|Miers|Miller|2007|p=219}}

In 1952 het Haile Selassie ’n federasie met Eritrea georkestreer. Hy het dit in 1962 afgeskaf en Eritrea geannekseer, ’n stap wat tot die Eritrese Onafhanklikheidsoorlog gelei het. Haile Selassie het ’n leidende rol gespeel in die stigting van die [[Organisasie vir Afrika-eenheid]] (OAE) in 1963.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blackpast.org/1963-haile-selassie-towards-african-unity|title=(1963) Haile Selassie, &quot;Towards African Unity&quot;|date=7 Augustus 2009|website=BlackPast.org}}&lt;/ref&gt;

Haile Selassie het ongewild geraak in Ethiopië ná die wêreldwye oliekrisis van 1973. Dit het ’n skerp styging in brandstofpryse op 13 Februarie 1974 veroorsaak, asook voedseltekorte, onsekerheid oor die opvolging, grensoorloë en ontevredenheid onder die middelklas weens modernisering.&lt;ref name=&quot;Black Book&quot;&gt;''[[The Black Book of Communism]]'', pp. 687–95&lt;/ref&gt; Taxidrywers en onderwysers het op 18 Februarie 1974 begin staak oor die hoë brandstofpryse, en studente en werkers in Addis Abeba het op 20 Februarie 1974 teen die regering begin betoog.&lt;ref&gt;Valdes Vivo, p. 115.&lt;/ref&gt; Die kabinet van Akilou Habte Wolde is omvergewerp en ’n nuwe regering is gevorm met Endelkachew Makonnen as premier.&lt;ref&gt;Valdes Vivo, p. 21.&lt;/ref&gt;

===Die Dergtydperk (1974-1991)===
[[Beeld:EPRP.jpg|thumb|180px|Die Ethiopiese Rewolusionêre Volksparty het tydens die [[Rooi Terreur (Ethiopië)|Rooi Terreur]] met die [[Derg]] gebots.]]
Haile Selassie se bewind het op 12 September 1974 geëindig toe hy van die troon gesit is deur die [[Derg]], ’n nie-ideologiese komitee wat bestaan het uit militêre en polisie-offisiere onder leiding van Aman Andom.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Reuters|date=1974-09-13|title=REMOVAL IS QUIET|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1974/09/13/archives/removal-is-quiet.html|access-date=2021-06-17|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Ná die teregstelling van 60 voormalige regerings- en militêre amptenare, insluitende Andom, in November 1974&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Reuters|date=1974-11-24|title=Ethiopia Executes 60 Former Officials, Including 2 Premiers and Military Chief|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1974/11/24/archives/ethiopia-executes-60-former-officials-including-2-premiers-and.html|access-date=2021-06-17|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; het die nuwe Voorlopige Militêre Administratiewe Raad onder generaal Tafari Benti die monargie in Maart 1975 afgeskaf en Ethiopië as ’n [[Marxisme|Marxisties]]-[[Leninisme|Leninistiese]] eenpartystaat gevestig met die raad as die voorste party in ’n voorlopige regering.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=1975-03-22|title=Ethiopia's Military Government Abolishes Monarchy and Titles|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1975/03/22/archives/ethiopias-military-government-abolishes-monarchy-and-titles.html|access-date=2021-06-17|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Die afskaffing van [[feodalisme]], groter [[geletterdheid]], nasionalisasie en groot grondhervormings, insluitende hervestiging vanaf die [[Ethiopiese Hoogland]], het prioriteite geword.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=ʼAndārgāčaw Ṭerunah|url=https://www.worldcat.org/oclc/25316141|title=The Ethiopian revolution, 1974-1987 : a transformation from an aristocratic to a totalitarian autocracy|date=1993|publisher=Cambridge University Press|others=Thomas Leiper Kane Collection|isbn=0-521-43082-8|location=Cambridge|oclc=25316141}}&lt;/ref&gt; In 1987 het die Derg ontbind en die 1987-grondwet afgekondig wat op die 1977-grondwet van die [[Sowjetunie]] gegrond was.&lt;ref&gt;Asnake Kefale, Tomasz Kamusella en Christopher van der Beken. 2021. ''Eurasian Empires as Blueprints for Ethiopia: From Ethnolinguistic Nation-State to Multiethnic Federation''. London: Routledge, pp 35-43&lt;/ref&gt;

Ná binnelandse konflik, wat gelei het tot die teregstelling van generaal Benti en verskeie van sy ondersteuners in Februarie 1977, en die teregstelling van kolonel Atnafu Abate in November 1977, het [[Mengistu Haile Mariam]] die onbetwiste leier van die Derg geword.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Kaufman|first=Michael T.|date=1977-11-15|title=Ethiopian Official Is Believed to Have Been Executed|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1977/11/15/archives/ethiopian-official-is-believed-to-have-been-executed.html|access-date=2021-06-17|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

Die Derg het met verskeie staatsgrepe, opstande, ’n droogte en ’n groot vlugtelingprobleem te kampe gehad. In 1977 het [[Somalië]], wat voorheen hulp en wapens van die USSR ontvang het, Ethiopië binnegeval in die [[Ogadenoorlog]] en ’n deel van die Ogadenstreek verower. Ethiopië het dit teruggewen nadat dit enorme militêre hulp ontvang het van die Sowjetbloklande die USSR, [[Kuba]], [[Jemen|Suid-Jemen]], [[Oos-Duitsland]]&lt;ref&gt;{{cite book|last=Dagne|first=Haile Gabriel|title=The commitment of the German Democratic Republic in Ethiopia: a study based on Ethiopian sources|url=https://archive.org/details/commitmentofgerm0000hail|publisher=Global Lit.|year=2006|isbn=978-3-8258-9535-8|location=Londen}}&lt;/ref&gt; en [[Noord-Korea]]. Dit het ingesluit sowat 15&amp;nbsp;000 Kubaanse strydende troepe.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Mengistu Regime and Its Impact|url=https://memory.loc.gov/frd/etsave/et_01_08.html|website=Library of Congress}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Oberdorfer|first=Don|date=March 1978|title=The Superpowers and the Ogaden War|newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1978/03/05/the-superpowers-and-the-ogaden-war/00f60ef2-01b4-4cd3-8c5f-e545df388def/?}}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:Mengistu_Haile_Mariam_4.jpg|thumb|180px|Die Ethiopiese leier [[Mengistu Haile Mariam]] (in sy amp 1977-1991) is ter dood veroordeel vir misdade wat deur sy regering gepleeg is. Hy het in 2018 nog in [[Zimbabwe]] in bannelingskap gewoon.]]
In 1976-'78 is tot 500&amp;nbsp;000 mense dood weens die [[Rooi Terreur (Ethiopië)|Rooi Terreur]],&lt;ref&gt;{{cite web|date=22 December 1999|title=US admits helping Mengistu escape|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/575405.stm|access-date=13 Desember 2017|website=BBC}}&lt;/ref&gt; ’n gewelddadige politieke onderdrukkingsveldtog deur die Derg teen verskeie opposisiegroepe, veral die Ethiopiese Rewolusionêre Volksparty.&lt;ref name=&quot;Black Book2&quot;&gt;''The Black Book of Communism'', pp. 687–95&lt;/ref&gt; Die Rooi Terreur was ’n antwoord op wat die Derg die &quot;Wit Terreur&quot; genoem het: ’n reeks gewelddadige voorvalle, sluipmoorde en moorde deur wat hy genoem het &quot;klein bourgeois reaksionêre&quot; wat ’n ommekeer van die 1974-rewolusie wou hê.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Ottaway|first=David B.|date=21 Maart 1979|title=Addis Ababa Emerges From a Long, Bloody War|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1979/03/21/addis-ababa-emerges-from-a-long-bloody-war/263ac7da-0f96-444c-ab87-03c80bb1632a/|access-date=13 Desember 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Katz|first=Donald R.|date=21 September 1978|title=Ethiopia After the Revolution: Vultures in the Land of Sheba|work=Rolling Stone|url=https://www.rollingstone.com/culture/features/ethiopia-after-the-revolution-vultures-return-to-the-land-of-sheba-19780921|access-date=13 Desember 2017}}&lt;/ref&gt;

Die droogte van 1983-'85 het sowat 8&amp;nbsp;miljoen mense geraak, van wie ’n miljoen dood is. Opstande teen outoritêre heerskappy het voorgekom, veral in die noordelike streke [[Eritrea]] en [[Tigray-provinsie|Tigray]]. Die Volksbevrydingsfront van Tigray het in 1989 met ander etniesgebaseerde opposisiebewegings saamgesmelt en ’n koalisie gevorm bekend as die Ethiopiese Rewolusionêre Demokratiese Volksfront (ERDVF).&lt;ref&gt;{{cite book|last=Stapleton|first=Timothy J.|title=A History of Genocide in Africa|url=https://archive.org/details/historyofgenocid0000stap|publisher=ABC-CLIO|year=2017|isbn=978-1-4408-3052-5|page=[https://archive.org/details/historyofgenocid0000stap/page/163 163]}}&lt;/ref&gt;

In dié tyd het die Sowjetunie onder [[Michail Gorbatsjof]] sy beleid van wêreldkommunisme vervang met een van [[glasnost]] en [[perestroika]], en daar was ’n groot afname in hulp aan Ethiopië van die Sowjetblok. Dit het gelei tot groter ekonomiese probleme en die val van die militêre mag voor aanvalle deur vasbeslote guerrillas in die noorde. Die val van Marxisme-Leninisme oor die algemeen, en in [[Oos-Europa]] tydens die rewolusies van 1989, het saamgeval met die onttrekking van alle Sowjethulp aan Ethiopië in 1990. Om internasionale steun te kry het Mengistu ’n gemengde ekonomie ingestel en ’n einde gebring aan eenpartyregering, maar dit was te laat om sy regering te red.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Foreign Policy|url=https://memory.loc.gov/frd/etsave/et_04_08.html|website=Library of Congress – American Memory: Remaining Collections.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Crowell Anderson-Jaquest|first=Tommie|date=May 2002|title=Restructuring the Soviet–Ethiopian Relationship: A Csse Study in Asymmetric Exchange|url=http://etheses.lse.ac.uk/2110/1/U613342.pdf|website=London School of Economics and Political Science|access-date=19 Junie 2021|archive-date=22 Oktober 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181022232615/http://etheses.lse.ac.uk/2110/1/U613342.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ERDVF-magte het Addis Abeba in Mei 1991 genader en die Sowjetunie het nie ingegryp om die regering te help nie. Mengistu het uit die land gevlug en [[asiel]] gekry in [[Zimbabwe]], waar hy steeds woon.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Tessema|first=Seleshi|date=November 2017|title=ADDIS ABABA|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/ethiopians-follow-zimbabwe-events-with-mengistu-in-mind/968413#|website=Anadolu Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=Augustus 2018|title=Why a photo of Mengistu has proved so controversial|website=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-45043811}}&lt;/ref&gt;

In 2006, ná ’n verhoor wat 12 jaar geduur het, het Ethiopië se federale hooggeregshof in Addis Abeba Mengistu in absentia skuldig bevind aan [[volksmoord]].&lt;ref&gt;{{cite news|date=12 December 2006|title=Mengistu found guilty of genocide|publisher=BBC|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6171429.stm|access-date=21 Julie 2007}}&lt;/ref&gt; Talle ander topleiers van sy regering is ook in absentia aan oorlogsmisdade skuldig bevind nadat hulle gevlug het. Verskeie voormalige amptenare is ter dood veroordeel en dosyne ander het 20 jaar in die tronk deurgebring voordat hulle vonnisse van lewenslange gevangenisstraf verkort is.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=Junie 2006|title=Mengistu Haile Mariam|url=https://trialinternational.org/latest-post/mengistu-haile-mariam/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181022232516/https://trialinternational.org/latest-post/mengistu-haile-mariam/|archive-date=22 Oktober 2018|access-date=22 Oktober 2018|website=Trial International}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=Januarie 2018|title=Eshetu Alemu|url=https://trialinternational.org/latest-post/eshetu-alemu/|website=Trial International|access-date=19 Junie 2021|archive-date=22 Oktober 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181022232452/https://trialinternational.org/latest-post/eshetu-alemu/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Alemu Aneme|first=Girmachew|date=2001|title=Apology and trials: The case of the Red Terror trials in Ethiopia|url=http://www.ahrlj.up.ac.za/aneme-g-a|website=African Human Rights Law Journal}}&lt;/ref&gt;

In Julie 1991 het die ERDVF ’n nasionale konferensie saamgestel om die Oorgangsregering van Ethiopië daar te stel. Dit het bestaan uit ’n raad van verteenwoordigers met 87 lede, wat onderworpe was aan ’n oorgangsgrondwet.{{sfn|Lyons|1996|pp=121–23}} In Junie 1992 het die Oromo-bevrydingsfront aan die regering onttrek, en in Maart 1993 lede van die Suid-Ethiopiese Demokratiese Volkskoalisie.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ethiopia (03/08)|url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/ethiopia/91642.htm|website=U.S. Department of the State}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About Ethiopia|url=http://www.ethiopia.gov.et/history?p_p_id=56_INSTANCE_eglYuFCcMdKJ&amp;p_p_lifecycle=0&amp;p_p_state=normal&amp;p_p_mode=view&amp;p_p_col_id=column-1&amp;p_p_col_count=1&amp;_56_INSTANCE_eglYuFCcMdKJ_page=6|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023034822/http://www.ethiopia.gov.et/history?p_p_id=56_INSTANCE_eglYuFCcMdKJ&amp;p_p_lifecycle=0&amp;p_p_state=normal&amp;p_p_mode=view&amp;p_p_col_id=column-1&amp;p_p_col_count=1&amp;_56_INSTANCE_eglYuFCcMdKJ_page=6|archive-date=23 Oktober 2018|website=Ethiopian Government Portal}}&lt;/ref&gt; In 1994 is ’n nuwe grondwet opgestel wat Ethiopië gevestig het as ’n parlementêre republiek met ’n tweekamerwetgewer en ’n regstelsel.&lt;ref name=&quot;Constitution2&quot;&gt;{{cite web|title=Article 5|url=http://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/et/et007en.pdf|access-date=2 Julie 2015|work=Ethiopian Constitution|publisher=WIPO}}&lt;/ref&gt;

===Federale Demokratiese Republiek (1991-hede)===
[[Beeld:Meles Zenawi - World Economic Forum Annual Meeting 2012.jpg|thumb|180px|Die voormalige premier [[Meles Zenawi]] in 2012 by die jaarvergadering van die [[Wêreld- Ekonomiese Forum]].]]
Die eerste veelpartyverkiesing in Ethiopië het in Mei 1995 plaasgevind en is deur die ERDVF gewen.{{Sfn|Lyons|1996|p=142}} Die president van die oorgangsregering, die ERDVF-leier [[Meles Zenawi]], het die eerste premier van die Federale Demokratiese Republiek Ethiopië geword, en [[Negasso Gidada]] is tot president verkies.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.irinnews.org/report/22561/ethiopia-president-expelled-ruling-party|title=President expelled from ruling party|date=25 Junie 2001|work=IRIN|access-date=7 November 2017}}&lt;/ref&gt; 

In Mei 1998 het ’n grensdispuut met Eritrea gelei tot die Eritrees-Ethiopiese Oorlog, wat tot Junie 2000 geduur en albei lande miljoene [[dollar]]s gekos het.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/750789.stm |title=Will arms ban slow war? |date=18 Mei 2000 |website=BBC News |archive-url=https://archive.today/20170112074549/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/750789.stm |archive-date=12 Januarie 2017 |url-status=live |access-date=12 Januarie 2017 }}&lt;/ref&gt; Dit het ’n negatiewe uitwerking op Ethiopië se ekonomie gehad.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1476618.stm |title=War 'devastated' Ethiopian economy |date=7 Augustus 2001 |website=BBC News |archive-url=https://web.archive.org/web/20160704131529/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1476618.stm |archive-date=4 Julie 2016 |url-status=live |access-date=12 Januarie 2017 }}&lt;/ref&gt; Middel 2011 het twee agtereenvolgende jare sonder reën die ergste [[droogte]] in 60 jaar in [[Oos-Afrika]] veroorsaak. Ethiopië het eers in 2012 hiervan herstel, danksy langtermynstrategieë deur die regering in samewerking met ontwikkelingsagentskappe.&lt;ref name=&quot;Twdisyihoa&quot;&gt;{{cite web|title=The worst drought in 60 years in Horn Africa |url=http://www.africa-eu-partnership.org/node/2158 |publisher=Africa and Europe in Partnership |access-date=2 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111102172007/http://www.africa-eu-partnership.org/node/2158 |archive-date=2 November 2011 }}&lt;/ref&gt;

Op 5 Augustus 2016 het betogings dwarsoor die land voorgekom en dosyne betogers is deur die polisie doodgeskiet. Die betogers het aangedring op die beëindiging van vergrype teen [[menseregte]], die vrylating van politieke gevangenes, ’n regverdiger verdeling van rykdom wat uit meer as ’n dekade van ekonomiese groei ontstaan het en die teruggee van die Wolqayt-distrik aan die Amhara-streek.&lt;ref name=&quot;BBC1&quot;&gt;{{cite news|date=7 Augustus 2016|title='Several killed' as Ethiopia police clash with protesters|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-37004725|work=BBC|access-date=8 Augustus 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC2&quot;&gt;{{cite web|date=8 August 2016|title=Internet shutdown ends as protests continue in Ethiopia|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-36881410|work=BBC Monitoring|access-date=8 Augustus 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reuters1&quot;&gt;{{cite news|last=Maasho|first=Aaron|date=8 Augustus 2016|title=At least 33 protesters killed in Ethiopia's Oromiya region: opposition|url=https://af.reuters.com/article/topNews/idAFKCN10J0ZJ?sp=true|work=Reuters|access-date=8 Augustus 2016|archive-date=12 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912011946/https://af.reuters.com/article/topNews/idAFKCN10J0ZJ?sp=true|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Dit was die gewelddadigste onderdrukking van betogings in [[Afrika suid van die Sahara]] sedert die Ethiopiese regering in November en Desember 2015 minstens 75 people mense gedood het tydens proteste in die Oromia-streek.&lt;ref&gt;{{Citation|title=At least 75 killed in Ethiopia protests|url=https://www.youtube.com/watch?v=AYVC7iSR2Qc|language=en|access-date=13 Augustus 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ethiopia Protests {{!}} At Least 140 Killed in Over State Land Plan|url=https://www.youtube.com/watch?v=HhnLs4kLETk|language=en|access-date=13 Augustus 2019}}&lt;/ref&gt; Op 6 Oktober 2016 is ’n noodsituasie afgekondig,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.africanews.com/2016/10/09/ethiopia-declares-6-months-state-of-emergency-over-oromia-protests//|title=Ethiopia declares 6 months state of emergency over Oromia protests {{!}} Africanews|last=AfricaNews|work=Africanews|access-date=7 November 2017|archive-date= 7 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107172159/http://www.africanews.com/2016/10/09/ethiopia-declares-6-months-state-of-emergency-over-oromia-protests//|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; wat geduur het tot in Augustus 2017.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.africanews.com/2017/10/26/deaths-reported-as-ethiopia-elite-forces-clash-with-protesters-in-oromia//|title=10 killed as Ethiopia forces clash with protesters in Oromia|last=AfricaNews|date=26 Oktober 2017|work=Africanews|access-date=7 November 2017|archive-date= 7 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107171221/http://www.africanews.com/2017/10/26/deaths-reported-as-ethiopia-elite-forces-clash-with-protesters-in-oromia//|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Op 16 Februarie 2018 het die Ethiopiese regering ’n ses maande lange landwye noodtoestand afgekondig ná die bedanking van premier [[Hailemariam Desalegn]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-43091248|title=Ethiopia declares state of emergency|date=16 February 2018|work=BBC News}}&lt;/ref&gt; Hy was die eerste leier in die moderne geskiedenis van Ethiopië wat bedank het; vorige leiers is almal in hulle amp dood of is omvergewerp.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.france24.com/en/20180306-ethiopia-state-emergency-protest-strike|title=Ethiopians protesting state of emergency shut down capital, Oromia region|date=6 Maart 2018|publisher= France 24}}&lt;/ref&gt; Hailemariam het gesê hy wil die geleentheid skep vir hervormings.

===Abiy Ahmed en die Welvaartparty (2018-hede)===
Die nuwe premier was [[Abiy Ahmed]], wat in 2018 ’n historiese besoek aan [[Eritrea]] gebring en die 20 jaar lange oorlog tussen die twee lande beëindig het.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44764597|title=Ethiopia and Eritrea declare end of war|date=9 Julie 2018|work=BBC News}}&lt;/ref&gt; Hy het daarvoor in 2019 die [[Nobelprys vir Vrede]] ontvang.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://edition.cnn.com/videos/world/2019/10/11/ethiopian-prime-minister-abiy-ahmed-wins-2019-nobel-peace-prize-lon-orig.cnn/video/playlists/intl-stories-worth-watching/|title=Ethiopian Prime Minister wins the 2019 Nobel Peace Prize|date=16 Oktober 2019|work=CNN News}}&lt;/ref&gt; Nadat hy sy amp in April 2018 aanvaar het, het die {{ouderdom|1976|8|15}} jaar oue Abiy politieke gevangenes vrygelaat, regverdige verkiesings belowe en groot ekonomiese hervormings aangekondig.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kaps |first1=Alisa |title=From agrarian country to industrial hub |url=https://www.dandc.eu/en/article/strengthening-foreign-trade-has-helped-ethiopias-governments-achieve-remarkable-economic |website=D+C, Development and cooperation}}&lt;/ref&gt; Sedert 2019 is al die voorheen gesensorde [[webtuiste]]s weer toeganklik gemaak, meer as 13&amp;nbsp;000 politieke gevangenes vrygelaat en honderde administratiewe personeellede afgedank as deel van die hervormings.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Abiy's Ethiopia pardons 13,000 accused of treason or terrorism |url=https://www.reuters.com/article/us-ethiopia-politics-idUSKCN1PG1IZ |work=Reuters |date=22 Januarie 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ooni.torproject.org/post/ethiopia-unblocking/|title=OONI – Ethiopia: Verifying the unblocking of websites|website=ooni.torproject.org|access-date=14 Januarie 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://newbusinessethiopia.com/ethiopia-prison-administration-fires-103-individuals/|title=Ethiopia prison administration fires 103 individuals – New Business Ethiopia|language=en-US|access-date=14 Januarie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190113175528/https://newbusinessethiopia.com/ethiopia-prison-administration-fires-103-individuals/|archive-date=13 January 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cyberethiopia.com/2013/?p=2012|title=Reflections on the Rule of Law and Ethiopia's Transition to Democratic Rule (Part I)|date=12 Januarie 2019|website=Cyber Ethiopia|language=en-US|access-date=14 Januarie 2019}}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:Ethiopian Prime Minister Abiy Ahmed receiving the Nobel Peace Prize in Oslo 2019.jpg|thumb|240px|Premier [[Abiy Ahmed]] ontvang in 2019 die [[Nobelprys vir Vrede]] in [[Oslo]].]]
Etniese geweld het saam met politieke onrus toegeneem. Daar was botsings tussen die Oromo, die grootste etniese groep in die land, en die etniese Somaliërs, wat daartoe gelei het dat 400&amp;nbsp;000 mense in 2017 ontwortel is.&lt;ref name=irinnews&gt;{{cite news|url=http://www.irinnews.org/analysis/2017/11/08/ethnic-violence-displaces-hundreds-thousands-ethiopians|title=Ethnic violence displaces hundreds of thousands of Ethiopians|publisher=irinnews.com|date=8 November 2017}}&lt;/ref&gt; Botsings tussen die Oromo en die Gedeo in die suide van die land het in 2018 daartoe gelei dat Ethiopië die grootste getal mense in die wêreld gehad het wat uit hulle huis moes vlug: 1,4&amp;nbsp;miljoen.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://reliefweb.int/report/ethiopia/ethiopia-tops-global-list-highest-internal-displacement-2018|title=Ethiopia tops global list of highest internal displacement in 2018|publisher=Relief Web|access-date=7 April 2019}}&lt;/ref&gt; Van 2019 af was burgermagslede van die Gumuz-volk betrokke in gevegte teen Amhare en Agaus in die Metekel-sone van die Benishangul-Gumuz-streek.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=12 killed in latest attack in western Ethiopia|url=https://www.news24.com/news24/africa/news/12-killed-in-latest-attack-in-western-ethiopia-20201013|access-date=2020-12-26|website=News24|language=en-US}}&lt;/ref&gt; In September 2018 is 23 mense gedood in opstande in die spesiale sone van Oromia naby die hoofstad, Addis Abeba.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailystar.com.lb/News/World/2018/Sep-17/463632-at-least-23-die-in-weekend-of-ethiopia-ethnic-violence.ashx|title=At least 23 die in weekend of Ethiopia ethnic violence|date=17 September 2018|access-date=19 Junie 2021|archive-date= 2 Oktober 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002001149/http://www.dailystar.com.lb/News/World/2018/Sep-17/463632-at-least-23-die-in-weekend-of-ethiopia-ethnic-violence.ashx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Op 22 Junie 2019 het faksies van die veiligheidsmagte van die Amhara-streek ’n mislukte staatsgreep op die streek se regering uitgevoer waartydens die streek se president vermoor is.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.ethiopiaobserver.com/2019/06/23/president-of-the-amhara-region-killed-regional-media/|title=President of the Amhara region killed|date=23 Junie 2019|work=Ethiopia Observer|access-date=24 Junie 2019}}&lt;/ref&gt; ’n Lyfwag wat aan die kant van die nasionalistiese faksies was, het ’n sluipmoord uitgevoer op generaal Se'are Mekonnen, stafhoof van die Ethiopiese weermag, sowel as sy adjudant, generaal-majoor Gizae Aberra.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; Die premier se kantoor het brigadier-generaal Asaminew Tsige, hoof van die Amhara-streek se veiligheidsmag, daarvan beskuldig dat hy aan die hoof van die sameswering was,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.npr.org/2019/06/23/735236160/ethiopia-army-chief-killed-in-attempted-coup-government-says|title=Ethiopia Army Chief Killed In Attempted Coup, Government Says|last=Ingber|first=Sasha|date=23 Junie 2019|work=NPR|access-date=24 Junie 2019}}&lt;/ref&gt; en Tsige is op 24 Junie naby Bahir Dar deur die polisie doodgeskiet.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.i24news.tv/en/news/international/africa/1561381510-ethiopian-coup-mastermind-shot-dead-after-36-hour-manhunt|title=Alleged Ethiopian coup mastermind shot dead after 36-hour manhunt|date=24 Junie 2019|work=i24 news|access-date=24 Junie 2019}}&lt;/ref&gt;

Fano is ’n Amhaarse jeuggroep wat as óf ’n protesgroep óf ’n gewapende burgermag beskou word.&lt;ref&gt;{{cite web | last1 = Lefort | first1 =René | title= Preaching unity but flying solo, Abiy's ambition may stall Ethiopia's transition | website= Ethiopian Insight |date = 2020-02-25 | url = https://www.ethiopia-insight.com/2020/02/25/preaching-unity-but-flying-solo-abiys-ambition-may-stall-ethiopias-transition/ | access-date = 2020-12-02 |archive-url= https://archive.today/20201202200135/https://www.ethiopia-insight.com/2020/02/25/preaching-unity-but-flying-solo-abiys-ambition-may-stall-ethiopias-transition/ |archive-date= 2020-12-02 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Fano-eenhede word beskuldig van deelname aan etniese slagtings, onder meer op 10-11 Januarie 2019.&lt;ref&gt;{{cite web | title= Beyond law enforcement – Human rights violations by Ethiopian security forces in Amhara and Oromia | website= Amnesty International |date = 2020-07-24 | url =https://www.amnesty.org/download/Documents/AFR2523582020ENGLISH.PDF | access-date = 2020-12-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201030063235/https://www.amnesty.org/download/Documents/AFR2523582020ENGLISH.PDF |archive-date= 2020-10-30 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Betogings het uitgebreek ná die sluipmoord op die Oromo-musikant [[Hachalu Hundessa]]&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hundessa|first=Hachalu|date=Julie 2020|title=Two men arrested for the murder of the singer|url=https://www.horndaily.com/2020/07/10/breaking-news-two-men-arrested-for-murder-of-ethiopian-protest-singer/|access-date=26 Augustus 2020|website=The Daily Horn News}}&lt;/ref&gt; op 29 Junie 2020, en dit het gelei tot die dood van minstens 239 mense.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ethiopia's week of unrest sees 239 dead, 3,500 arrested |url=https://www.washingtonpost.com/world/africa/ethiopias-week-of-unrest-sees-239-dead-3500-arrested/2020/07/08/8eb30952-c100-11ea-8908-68a2b9eae9e0_story.html |work=The Washington Post |date=8 Julie 2020}}&lt;/ref&gt;

Die dispuut tussen Ethiopië en [[Egipte]] oor die [[Groot Ethiopiese Renaissancedam]] het in 2020 in felheid toegeneem.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Walsh |first1=Decian |title=For Thousands of Years, Egypt Controlled the Nile. A New Dam Threatens That |url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/02/09/world/africa/nile-river-dam.html |newspaper=New York Times |date=9 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210015121/https://www.nytimes.com/interactive/2020/02/09/world/africa/nile-river-dam.html |archive-date=10 Februarie 2020 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=An Egyptian cyber attack on Ethiopia by hackers is the latest strike over the Grand Dam |url=https://qz.com/africa/1874343/egypt-cyber-attack-on-ethiopia-is-strike-over-the-grand-dam/ |work=Quartz |date=27 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; Egipte is teen die bou van die dam gekant, omdat hy bang is dit verminder die hoeveelheid water wat hy uit die [[Nyl]]rivier kry.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Row over Africa's largest dam in danger of escalating, warn scientists |url=https://www.nature.com/articles/d41586-020-02124-8 |work=Nature |date=15 Julie 2020}}&lt;/ref&gt; Premier Abiy van Ethiopië het gesê: &quot;Geen mag kan Ethiopië keer om ’n dam te bou nie. As ’n oorlog nodig is, kan ons miljoene gereed kry.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Are Egypt and Ethiopia heading for a water war? |url=https://www.theweek.co.uk/107468/are-egypt-and-ethiopia-heading-for-a-water-war |work=The Week |date=8 Julie 2020}}&lt;/ref&gt;

Die federale regering, onder leiding van die Welvaartparty, het die nasionale verkiesingsraad gevra om 2020 se verkiesings uit te stel weens vrese oor die [[Covid-19-pandemie]], totdat ’n [[entstof]] ontwikkel is.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ethiopian parliament allows PM Abiy to stay in office beyond term|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/06/ethiopian-parliament-pm-abiy-stay-office-term-200610195337702.html|access-date=2020-09-10|website=www.aljazeera.com}}&lt;/ref&gt; Die Tigray- Liberale Volksfront, die regerende party in Tigray, het die besluit teengestaan en in elk geval op 9 September 2020 ’n verkiesing gehou. Hulle het saam met streekspartye gewerk en internasionale waarnemers in die verkiesingsproses betrek.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-09-09|title=Ethiopia's Tigray region defies PM Abiy with 'illegal' election|url=https://www.france24.com/en/20200909-ethiopia-s-tigray-region-defies-pm-abiy-with-illegal-election-1|access-date=2020-09-10|website=France 24|language=en}}&lt;/ref&gt; Die betrekkinge tussen die federale regering en die Tigray-streeksregering het sedertdien kwaai versleg&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ethiopia Tigray crisis: Rockets hit outskirts of Eritrea capital |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-54942546 |work=BBC News |date=15 November 2020}}&lt;/ref&gt; en op 4 November 2020 het Abiy met ’n militêre aanval op die Tigray-streek begin uit reaksie op aanvalle op weermageenhede wat daar gestasioneer is. Duisende mense het na die naburige [[Sudan]] gevlug. Dit was die begin van die [[Tigray-oorlog]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ethiopia Tigray crisis: Rights commission to investigate 'mass killings' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-54941833 |work=BBC News |date=14 November 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ethiopia: Tigray leader confirms bombing Eritrean capital |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/11/15/rockets-fired-from-ethiopias-tigray-region-hit-eritrean-capital |work=Al-Jazeera |date=15 November 2020}}&lt;/ref&gt;

==Regering en politiek==
Ethiopië is ’n [[Federasie|federale]] [[parlement]]êre [[republiek]] met ’n [[eerste minister]] as regeringshoof.

Die president is die staatshoof, maar het hoofsaaklik seremoniële magte. Die regering het die uitvoerende gesag. Federale wetgewende gesag lê by die regering en twee parlementskamers. Kragtens Artikel 78 van die Ethiopiese grondwet van 1994 is die regterlike gesag heeltemal onafhanklik van die uitvoerende en wetgewende gesag.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.civicwebs.com/cwvlib/constitutions/ethiopia/constitution_1994.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080509194433/http://www.civicwebs.com/cwvlib/constitutions/ethiopia/constitution_1994.htm|url-status=dead|title=Constitution of Ethiopia – 8 Desember 1994|archive-date=9 Mei 2008}}&lt;/ref&gt; 

[[Beeld:Ethiopian general elections 2005.jpg|thumb|220px|Die Ethiopiese algemene verkiesing van 2005. Net partye met meer as 10 setels word gewys.&lt;br /&gt;Rooi: ERDVF&lt;br /&gt;Groen: KED&lt;br /&gt;Pers: VEDM&lt;br /&gt;Donkerblou: SDVP&lt;br /&gt;Oranje: OFDB&lt;br /&gt;Ligblou: Ander]]
Volgens die Demokrasie-indeks wat laat in 2010 deur die VK-gebaseerde Economist Intelligence Unit gepubliseer is, was Ethiopië ’n &quot;outoritêre regime&quot; wat op ’n lys van die demokratiesste lande nommer 118 van 167 was.&lt;ref&gt;[http://graphics.eiu.com/PDF/Democracy_Index_2010_web.pdf The Economist Intelligence Unit's Index of Democracy 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180606141853/http://graphics.eiu.com/PDF/Democracy_Index_2010_web.pdf |date= 6 Junie 2018 }}. (PDF). Besoek op 3 Maart 2012.&lt;/ref&gt; Ethiopië het sedert 2006 ’n hele 12 plekke afgeskuif, en die 2010-verslag skryf dit toe aan die regering se onderdrukking van opposisiebedrywighede, media en die burgerlike gemeenskap voor die Ethiopiese algemene verkiesing van 2010. Dit het Ethiopië ’n de facto-eenpartystaat gemaak.

===Regering===
Die eerste verkiesing van Ethiopië se grondwetgewende vergadering van 547 lede is in Junie 1994 gehou. Dié vergadering het die nuwe Ethiopiese grondwet in Desember 1994 aanvaar. Die verkiesings vir die land se eerste algemeen verkose nasionale parlement en wetgewende streeksmagte is in Mei en Junie 1995 gehou. Die meeste opposisiepartye het die verkiesings geboikot. Die Ethiopiese Rewolusionêre Demokratiese Volksfront (ERDVF) het loshande gewen. Die eerste regering onder die nuwe grondwet is in Augustus 1995 saamgestel met Negasso Gidada as president. Die regering van [[Meles Zenawi]] onder die ERDVF het ’n beleid van etniese federalisme gevolg en aansienlike magte aan etniesgebaseerde streeksowerhede gegee. Ethiopië het vandag 10 semi-outonome administratiewe streke wat die mag het om hulle eie inkomste te genereer en bestee. 

[[Beeld:Secretary Kerry and Ethiopian Foreign Minister Adhanom Hold a News Conference in Addis Ababa (3).jpg|thumb|240px|links|Die voormalige Ethiopiese eerste minister [[Tedros Adhanom]] (regs) by die voormalige Amerikaanse minister van buitelandse sake John Kerry.]]
Ethiopiërs het min toegang tot ander media as die staat se eie netwerke. Die koerante in privaat besit het gesukkel om voort te bestaan en is periodiek deur die regering geteister.&lt;ref name=&quot;FH Ethiopia&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2007/ethiopia?page=22&amp;year=2007&amp;country=7175 |year=2007 |title=Map of Freedom 2007 |publisher=Freedom House |access-date=25 Desember 2007 |archive-date= 9 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130909123107/http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2007/ethiopia?page=22&amp;year=2007&amp;country=7175 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sedert die 2005-verkiesing is minstens 18 joernaliste in hegtenis geneem wat kritiek jeens die regering uitgespreek het en is hulle van onder meer verraad aangekla. Die regering gebruik perswette oor laster om joernaliste te intimideer wat krities jeens sy beleide is.&lt;ref name=&quot;HRW Ethiopia&quot;&gt;{{cite web|url=http://hrw.org/englishwr2k7/docs/2007/01/11/ethiop14704.htm |title=Essential Background: Overview of human rights issues in Ethiopia |publisher=Human Rights Watch |access-date=25 Desember 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071224074548/http://hrw.org/englishwr2k7/docs/2007/01/11/ethiop14704.htm |archive-date=24 Desember 2007 }}&lt;/ref&gt;

Meles se regering is in 2000 verkies in Ethiopië se eerste veelpartyverkiesing; internasionale waarnemers het die uitslag egter gekritiseer en die opposisie het gesê daar was bedrog. Die ERDVF het in 2005 weer die verkiesing gewen en Meles teruggeplaas in sy amp. Hoewel die opposisiestemme toegeneem het, het beide die opposisie en waarnemers van die [[Europese Unie]] en elders gemeen die stemmery het nie aan internasionale standaarde vir vry en regverdige verkiesings voldoen nie.&lt;ref name=&quot;FH Ethiopia&quot;/&gt; Volgens berigte het die polisie 193 betogers, die meeste in die hoofstad, Addis Abeba, doodgemaak in die geweld wat op die verkiesing van Mei 2005 gevolg het.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ethiopian probe team criticises judge over report. |url=http://www.kilil5.com/node/4419 |archive-url=https://archive.today/20120907072116/http://www.kilil5.com/node/4419 |url-status=dead |archive-date=7 September 2012 |agency=Reuters |date=11 September 2006 |access-date=21 Julie 2007 }}&lt;/ref&gt;

Die vyf belangrikste opposisiepartye in 2008 was die Eenheid vir Demokrasie en Geregtigheid (EDG) onder regter Birtukan Mideksa, die Verenigde Ethiopiese Demokratiese Magte (VEDM) onder dr. Beyene Petros, die Oromo- Federalistiese Demokratiese Beweging (OFDB) onder dr. Bulcha Demeksa, die Oromo-volkskongres (OVK) onder dr. Merera Gudina en die Verenigde Ethiopiese Demokratiese Party – Medhin (VEDP) onder Lidetu Ayalew. Ná die 2015-verkiesing was daar geen parlementslede van opposisiepartye in Ethiopië oor nie.&lt;ref name = &quot;AJE opposition&quot;&gt;{{Cite web | title = Ethiopia election: No seat in parliament for opposition | url = http://www.aljazeera.com/indepth/interactive/2015/06/ethiopia-election-seat-parliament-opposition-150623150257749.html | website = aljazeera.com | date = 23 Junie 2015 | access-date = 24 Junie 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;BBC Obama trip&quot;&gt;{{Cite news | title = Obama in Ethiopia for key talks with regional leaders | url = https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-33671340 | website = BBC News | date = 27 Julie 2015 | access-date = 27 Julie 2015 }}&lt;/ref&gt;

===Weermag===
Die grootte van die Ethiopiese Nasionale Weermag het sedert 2000, ná die oorlog teen [[Eritrea]], aansienlik gewissel. In 2002 was daar sowat 250&amp;nbsp;000 tot 350&amp;nbsp;000 sodate.&lt;ref name=&quot;Ethiopian armed forces&quot;&gt;{{cite web|title=Ethiopia Armed Forces|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Ethiopia-ARMED-FORCES.html|publisher=Nations Encyclopedia}}&lt;/ref&gt; Dit is later verminder, en in 2012 is die getal soldate geraam op 135&amp;nbsp;000 grondmaglede en 3&amp;nbsp;000 lugmaglede.&lt;ref name=IISS2012&gt;IISS Military Balance 2012, 434-5.&lt;/ref&gt;

Die weermag bestaan uit twee afdelings, ’n leër en lugmag.&lt;ref name=IISS2012 /&gt; Omdat Ethiopië ’n landingeslote staat is, het dit geen vloot nie. Daar is verskeie weermagnywerheidsorganisasies, wat verskillende wapenstelsels vervaardig en opknap. 

Diensplig is vrywillig vir mense bo 18 jaar oud, maar daar kan verpligtende oproepe tot militêre diens wees indien nodig.&lt;ref name=&quot;CIA handbook&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2024.html|title=The World Factbook|access-date=27 October 2014|archive-date=22 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322125136/https://www.cia.gov/library//publications/the-world-factbook/fields/2024.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===Menseregte===
Onlangse skendings van [[menseregte]] in Ethiopië sluit in die dood van 100 vreedsame betogers aan die hand van die regering in 2016 in die Oromo- en die Amhara-streek.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.npr.org/sections/parallels/2016/08/10/489433678/ethiopia-grapples-with-the-aftermath-of-a-deadly-weekend|title=Ethiopia Grapples with the Aftermath of a Deadly Weekend|access-date=2 Mei 2017}}&lt;/ref&gt; Die VN het waarnemers in Ethiopië gevra om die voorval te ondersoek,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/08/calls-probe-ethiopia-protesters-killings-160810163517810.html|title=UN calls for probe into Ethiopia protesters killings|website=www.aljazeera.com|access-date=2 Mei 2017}}&lt;/ref&gt; maar die regering het nie gehoor gegee nie.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/08/ethiopia-observers-needed-protests-rage-160811105846673.html|title=Ethiopia says UN observers not needed as protests rage|website=www.aljazeera.com|access-date=2 Mei 2017}}&lt;/ref&gt; Die betogings was teen grondbeslagleggings, skendings van menseregte en verkiesingsbedrog.&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-ethiopia-landrights-violence-idUSKCN10M12X|title=Ethiopia's battle for land reforms could lead to civil war: opposition leader|date=11 Augustus 2016|access-date=8 Mei 2017|newspaper=Reuters}}&lt;/ref&gt;

Merera Gudina, leier van die Oromo-volkskongres, het gesê die land is &quot;by ’n kruispad. Mense maak aanspraak op hulle regte. Mense is moeg vir wat die regering ’n kwarteeu lank al doen,&quot; het hy in ’n onderhoud met [[Reuters]] gesê. &quot;As die regering aanhou onderdruk terwyl miljoene mense hulle regte opeis, is dit (burgeroorlog) een van die moontlike scenario's.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot; /&gt;

[[Beeld:Omo River Valley IMG 0463.jpg|thumb|260px|Mense van die Karo-volk in ’n multinasionale streek in die suide van Ethiopië.]]
Volgens peilings in 2003 deur die Nasionale Komitee oor Tradisionele Praktyke in Ethiopië lei bruidsontvoerings tot 69% van die land se huwelike – sowat 80% kom in die grootste streek, Oromiya, voor en tot 92% in ’n streek met gemengde etniese groepe in die suide van die land.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.irinnews.org/IndepthMain.aspx?InDepthID=28&amp;ReportID=69993 |title=Youth in Crisis: Coming of age in the 21st century |publisher=Office for the Coordination of Humanitarian Affairs |date=23 Februarie 2007 |access-date=14 Junie 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20101205144923/http://www.irinnews.org/IndepthMain.aspx?InDepthID=28&amp;ReportID=69993|archive-date=5 Desember 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://reliefweb.int/report/ethiopia/unicef-supports-fight-end-marriage-abduction-ethiopia|title=UNICEF supports fight to end marriage by abduction in Ethiopia|publisher=reliefweb.int|date=9 November 2004|access-date=29 Augustus 2013}}&lt;/ref&gt; [[Homoseksualiteit|Homoseksuele dade]] is onwettig in Ethiopië.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/06/13/here-are-the-10-countries-where-homosexuality-may-be-punished-by-death-2/ |title= Here are the 10 countries where homosexuality may be punished by death | work = The Washington Post | date= 16 Junie 2016}}&lt;/ref&gt; Joernaliste en aktiviste is al gedreig en gearresteer vir hulle dekking van die [[Covid-19-pandemie]] in die land.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ethiopia: Free Speech at Risk Amid Covid-19 |url=https://www.hrw.org/news/2020/05/06/ethiopia-free-speech-risk-amid-covid-19 |work=Human Rights Watch |date=6 Mei 2020}}&lt;/ref&gt;

Onder die Karo- en Hamer-volk van Suid-Ethiopië word volwassenes en kinders met fisieke abnormaliteite as ''mingi'', &quot;ritueel onrein&quot;, beskou. Daar word geglo laasgenoemde het ’n bose uitwerking op ander; kinders met gebreke is tradisioneel vermoor en het geen behoorlike begrafnis gekry nie.&lt;ref name=&quot;Petros&quot;&gt;{{cite book|last=Petros|first=Gezahegn|title=The Karo of the lower Omo Valley: subsistence, social organisation and relations with neighbouring groups|year=2000|publisher=Dept. of Sociology, Anthropology and Social Administration, Addis Ababa University|page=57|url=https://books.google.com/books?id=bE0wAQAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; Die Karo het die praktyk in Julie 2012 amptelik verbied.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nationalgeographic.com/explorers/bios/lale-labuko/|title=Lale Labuko|publisher=nationalgeographic.com|access-date=5 Desember 2013|archive-date= 9 Junie 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130609191136/http://www.nationalgeographic.com/explorers/bios/lale-labuko/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

In 2013 het die dinksentrum Oakland-instituut ’n verslag uitgereik waarin hy die Ethiopiese regering beskuldig van die gedwonge verskuiwing van &quot;honderdduisende lede van inheemse volke van hulle grond af&quot; in die Gambela-streek.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|year=2013|title=Unheard Voices: The Human Rights Impact of Land Investments on Indigenous Communities in Gambella|url=https://www.oaklandinstitute.org/sites/oaklandinstitute.org/files/OI_Report_Unheard_Voices.pdf|journal=The Oakland Institute}}&lt;/ref&gt; Volgens verskeie verslae deur die organisasie is mense wat nie wou gehoor gee nie, blootgestel aan ’n verskeidenheid intimidasietegnieke, onder meer fisieke en seksuele aanranding, wat soms tot die dood gelei het.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.oaklandinstitute.org/country/ethiopia|title=Country: Ethiopia|website=The Oakland Institute|access-date=14 Maart 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2013/feb/25/indian-land-grabs-ethiopia|title=Indian land grabs in Ethiopia show dark side of south-south co-operation|last=Mittal|first=Anuradha|date=25 Februarie 2013|work=The Guardian|access-date=14 Maart 2017|archive-url=https://archive.today/20170314050916/https://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2013/feb/25/indian-land-grabs-ethiopia|archive-date=14 Maart 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/apr/14/ethiopia-villagisation-violence-land-grab|title=Ethiopians talk of violent intimidation as their land is earmarked for foreign investors|last=Smith|first=David|date=14 April 2015|work=The Guardian|access-date=14 Maart 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414212612/http://www.theguardian.com/world/2015/apr/14/ethiopia-villagisation-violence-land-grab|archive-date=14 April 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ’n Soortgelyke verslag deur [[Human Rights Watch]] het in 2012 die Ethiopiese regering se hervestigingsprogram in Gambela beskryf, met soortgelyke planne in ander streke.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hrw.org/report/2012/01/16/waiting-here-death/forced-displacement-and-villagization-ethiopias-gambella-region|title=Waiting Here for Death|last=Horne|first=Felix|date=16 Januarie 2012|work=Human Rights Watch|access-date=14 Maart 2017|archive-url=https://archive.today/20170314054904/https://www.hrw.org/report/2012/01/16/waiting-here-death/forced-displacement-and-villagization-ethiopias-gambella-region|archive-date=14 Maart 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Die Ethiopiese regering het die beskuldigings van grondbeslagleggings ontken en die positiewe groei van die land se ekonomie genoem as bewys van die voordele van die ontwikkelingsplan.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

’n Landwye reeks gewelddadige betogings het op 23 Oktober 2019 uitgebreek wat in die Oromia-streeks gekonsentreer was, nadat die aktivis en mediaeienaar Jawar Mohammed beweer het die veiligheidsmagte het hom probeer aanhou. Volgens amptelike verslae is 86 mense dood.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-ethiopia-politics/ethiopia-pm-abiy-says-death-toll-from-recent-protests-rises-to-86-idUSKBN1XD0F6|title=Ethiopia PM Abiy says death toll from recent protests rises to 86|website=reuters.com}}&lt;/ref&gt; Op 29 Mei 2020 het [[Amnestie Internasionaal]] ’n verslag uitgereik waarin hy die Ethiopiese weermag beskuldig van massa-aanhoudings en buitegeregtelike teregstellings. Volgens die verslag is minstens 25 mense wat daarvan verdink is dat hulle die Oromo-bevrydingsleër steun, in 2019 in die Oromia-streek deur die weermag gedood. Verder is minstens 10&amp;nbsp;000 mense onder verdenking tussen Januarie en September 2019 aangehou, van wie die meeste &quot;onderwerp is aan ’n wrede slanery&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://apnews.com/78d1d784e9c7c441df4ee9632557a900|title=New report alleges killings, mass detentions in Ethiopia|access-date=29 Mei 2020|website=Associated Press}}&lt;/ref&gt;

===Administratiewe verdelings===
[[Beeld:Map of zones of Ethiopia.svg|thumb|240px|’n Kaart van Ethiopië se streke en sones.]]
Voor 1996 was Ethiopië verdeel in 13 provinsies, waarvan baie uit historiese streke gevorm is. Die land het nou ’n regeringstelsel met lae wat bestaan uit ’n federale regering, streekstate, sones, distrikte (''woreda'') en buurte (''kebele'').

Daar is 10 etniesgebaseerde en politiek outonome streekstate (''kililoch'', enkelvoud: ''kilil'') en twee charter-stede (''astedader akababiwoch'', enkelvoud: ''astedader akababi''). Laasgenoemde is Addis Abeba en Dire Dawa. Die ''kililoch'' is onderverdeel in 68 sones en dan verder in 550 ''woreda'' en verskeie spesiale ''woreda''.

Die streekstate het aansienlike mag kragtens die grondwet. Hulle kan hulle eie regering en demokrasie saamstel solank dit in lyn met die federale regering se grondwet is. Aan die hoof van elke streek is ’n streeksraad met lede wat regstreeks verkies word om die distrikte te verteenwoordig. Die rade het wetgewende en uitvoerende gesag en kan die streke se interne sake bestuur. Die 10 ''kililoch'', met hulle hoofstad tussen hakies, is: Afar (Semera), Amhara (Bahir Dar), Benishangul-Gumuz (Asosa), Gambela (Gambela), Harari (Harar), Oromia (Addis Abeba), Sidama (Awasa), Somali (Jijiga), Suidelike Nasies, Nasionaliteite en Volke (Awasa) en [[Tigray-streek|Tigray]] (Mek'ele).

==Geografie==
[[Beeld:Ethiopia sat.png|duimnael|240px|'n [[Nasa]]-satellietbeeld van Ethiopië.]]
[[Beeld:Blue Nile.jpg|thumb|240px|Die begin van die [[Blou-Nyl]] in die [[Tanameer]].]]
Ethiopië het ’n totale oppervlakte van 1&amp;nbsp;104&amp;nbsp;300&amp;nbsp;km²,&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook&quot;&gt;{{cite web |title=CIA World Factbook – Rank Order – Area |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |access-date=2 Februarie 2008 |archive-date= 9 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; waarvan 1&amp;nbsp;119&amp;nbsp;683&amp;nbsp;km² land en 7&amp;nbsp;444&amp;nbsp;km² water is. Dit is die 28ste grootste land ter wêreld en omtrent so groot soos [[Bolivia]]. 

Die grootste deel van die land lê in die [[Horing van Afrika]], die oostelikste deel van die kontinent [[Afrika]]. Die lande wat aan Ethiopië grens, is [[Eritrea]] in die noorde en daarna, kloksgewys, [[Djiboeti]], [[Somaliland]], [[Somalië]], [[Kenia]], [[Suid-Soedan]] en [[Soedan]]. Ethiopië het ’n uitgespreide hooglandkompleks van berge en plato's wat deur die [[Groot Skeurvallei]] geskei word – laasgenoemde loop meestal van suidwes tot noordoos en word omring deur laaglande, [[steppe]] of [[Woestyn|halfwoestyn]]. Daar is ’n groot verskeidenheid terreine met groot wisselings in [[klimaat]], [[grond]], natuurlike [[plante]]groei en woonpatrone.

Ethiopië is ’n [[ekologie]]s uiteenlopende land, met woestyne aan die oosgens tot [[Tropiese reënwoud|tropiese woude]] in die suide tot berge in die noorde en suidweste. Die [[Tanameer]] in die noorde is die bron van die [[Blou-Nyl]]. Dit het ook baie [[Inheems|endemiese]] [[spesie]]s, soos die [[gelada]], die bergbok ''Walia ibex'' en die Ethiopiese wolf, ''Simien fox''. Die groot wisselings in hoogte gee die land verskeie ekologies unieke gebiede, en dit het die [[evolusie]] van endemiese spesies in ekologiese isolasie aangehelp.

===Klimaat===
[[Beeld:Köppen climate types of Ethiopia.svg|thumb|240px|links|Die [[Köppen-klimaatklassifikasie]] van Ethiopië.]]
Die oorheersende [[klimaat]]soort is [[Trope|tropiese]] [[moeson]], met die wisselings wat deur die topografie veroorsaak word. Die [[Ethiopiese Hoogland]] strek oor die grootste deel van die land en het ’n klimaat wat gewoonlik beskou word as koeler as ander streke wat net so naby aan die [[ewenaar]] is. Die meeste van die stede lê op hoogtes van sowat 2&amp;nbsp;000 tot 2&amp;nbsp;500&amp;nbsp;m bo die [[seevlak]], en dit sluit historiese hoofstede soos [[Gondar]] en [[Aksoem]] in.

Die hedendaagse hoofstad, [[Addis Abeba]], is aan die voorheuwels van [[berg Entoto]] geleë, op ’n hoogte van sowat 2&amp;nbsp;400&amp;nbsp;m. Dit het dwarsdeur die jaar ’n matige klimaat. Omdat die temperature deur die jaar redelik gelykmatig is, word die seisoene in Addis Abeba grootliks deur die [[reën]]val bepaal: ’n droë seisoen van Oktober tot Februarie, ’n ligte reënseisoen van Maart tot Mei en ’n swaar reënseisoen van Junie tot September. Die gemiddelde jaarlikse reënval is sowat 1&amp;nbsp;200&amp;nbsp;mm.

Daglig is gemiddeld sewe uur per dag. Die droë seisoen is die sonnigste deel van die jaar, hoewel daar selfs in die middel van die reënseisoen in Julie en Augustus steeds ’n paar uur helder sonskyn is. Die gemiddelde jaartemperatuur in Addis Abeba is 16&amp;nbsp;°C, en die daaglike maksimum deur die jaar gemiddeld 20 tot 25&amp;nbsp;°C. Snags is die minimum sowat 5 tot 10&amp;nbsp;°C.

Die meeste groot stede en toeristeterreine in Ethiopië lê op dieselfde hoogte as Addis Abeba en het ’n soortgelyke klimaat. In laer streke, veral die gras- en struiklande in die ooste van die land, kan die klimaat aansienlik warmer en droër wees. [[Dallol]], in die middel van die Danakillaagte in die ooste, het die hoogste gemiddelde jaarlikse temperatuur ter wêreld: 34&amp;nbsp;°C.

Ethiopië is kwesbaar vir ’n groot deel van die uitwerking van klimaatsveranderings. Dit sluit in hoër temperature en veranderings in reënval. Sulke klimaatsveranderings bedreig voedselsekuriteit en die ekonomie, wat op die [[landbou]] gebaseer is.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gezie|first=Melese|date=2019-01-01|editor-last=Moral|editor-first=Manuel Tejada|title=Farmer's response to climate change and variability in Ethiopia: A review|journal=Cogent Food &amp; Agriculture|volume=5|issue=1|pages=1613770|doi=10.1080/23311932.2019.1613770|s2cid=155380174|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

===Biodiversiteit===
[[Beeld:Mountain Nyala (M), Bale,Ethiopia (14496349688).jpg|thumb|200px|Bergnjalas in die Balegebergte-  Nasionale Park, een van verskeie natuurreservate in Ethiopië.]]
Ethiopië het 31 spesies inheemse [[soogdiere]].&lt;ref name=&quot;Massicot&quot;/&gt; Die [[wildehond]] het prehistories wydverspreid in die gebied voorgekom, maar is vermoedelik plaaslik [[Uitgestorwe spesie|uitgesterf]]. Die Ethiopiese wolf is seker die bedreigde spesie wat die beste in Ethiopië nagevors is.

Ethiopië is ’n wêreldwye sentrum van diversiteit in [[voël]]s. Meer as 856 voëlspesies is al hier aangeteken, waarvan 20 inheems is.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lepage|first=Denis|title=Bird Checklists of the World|url=http://avibase.bsc-eoc.org/checklist.jsp?region=et&amp;list=clements|publisher=Avibase|access-date=6 Oktober 2013}}&lt;/ref&gt; Sestien spesies word bedreig of kritiek bedreig. Baie van dié voëls se vernaamste kos is [[skoenlapper]]s, soos die ''Bicyclus anynana''.

Nes deur die hele Afrika is natuurlewebevolkings vinnig aan die afneem weens ontbossing, burgeroorloë, besoedeling, wilddiefstal en ander menslike faktore.&lt;ref&gt;Bakerova, Katarina et al. (1991) Wildlife Parks Animals Africa. Besoek op 24 Mei 2008, van die Afrika-kultuursentrum] {{Cite web |url=http://www.africanculturalcenter.org/3_0wildlife.html |title=argiefkopie |access-date=21 Junie 2021 |archive-date= 5 Februarie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110205045029/http://www.africanculturalcenter.org/3_0wildlife.html |url-status=bot: unknown }}.&lt;/ref&gt; Baie van die Ethiopiese spesies is bedreig, kritiek bedreig en kwesbaar, volgens [[IUBN]]-ramings.&lt;ref name=&quot;Massicot&quot;&gt;Massicot, Paul (2005). [http://www.animalinfo.org/country/ethiopia.htm Animal Info-Ethiopia].&lt;/ref&gt;

Ontbossing veroorsaak gronderosie, minder voedingstowwe in die grond, ’n verlies aan [[habitat]]s vir diere en ’n afname in [[biodiversiteit]]. Aan die begin van die 20ste eeu was sowat 420&amp;nbsp;000&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (of 35%) van Ethiopië deur bome bedek, maar volgens onlangse navorsing het dit nou afgeneem tot net 11,9%.&lt;ref&gt;Mongabay.com Ethiopia statistics. (n.d). Besoek op 18 November 2006, van [http://rainforests.mongabay.com/deforestation/2000/Ethiopia.htm Rainforests.mongabay.com]&lt;/ref&gt; Die land verloor ’n geraamde 1&amp;nbsp;410&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; natuurlike woude per jaar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://rainforests.mongabay.com/20ethiopia.htm|title=Ethiopia: Environmental Profile|access-date=29 November 2020|publisher=Mongabay|date=4 Februarie 2006}}&lt;/ref&gt; Huidige regeringsprogramme om ontbossing te beheer bestaan uit opvoeding, reklame vir omkeerprogramme en die verskaffing van rou materiale wat [[hout]] kan vervang. Op die platteland verskaf die regering ook ander brandstofbronne as hout en bevordering dit landbou wat nie die woudhabitat vernietig nie.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Chaitanya Iyyer|title=Land Management: Challenges &amp; Strategies|url=https://books.google.com/books?id=1Bls24MgPuMC&amp;pg=PA16|year=2009|publisher=Global India Publications|isbn=978-93-80228-48-8|page=16}}&lt;/ref&gt;

==Demografie==
{{Staafgrafiek kas
|sweef=regs
|byskrif='''Etniese groepe in Ethiopië'''
|wydte=300px
|stawe=
{{Staafgrafiek persent|[[Oromo (volk)|Oromo]]|groen|34.4}}
{{Staafgrafiek persent|[[Amhare]]|geel|27}}
{{Staafgrafiek persent|[[Somaliërs]] |rooi|6.2}}
{{Staafgrafiek persent|Tigrayane |blou|6.1}}
{{Staafgrafiek persent|Sidama |oranje|4}}
{{Staafgrafiek persent|Gurage|bruin|2.5}}
{{Staafgrafiek persent|Welayta|swart|2.3}}
{{Staafgrafiek persent|[[Afar (volk)|Afar]]|rooi|1.7}}
{{Staafgrafiek persent|Hadiya|oranje|1.7}}
{{Staafgrafiek persent|Gamo|grys|1.5}}
{{Staafgrafiek persent|Ander|silwer|12.6}}
}}

Ethiopië se totale bevolking het gegroei van 38,1&amp;nbsp;miljoen in 1983 tot 109,5&amp;nbsp;miljoen in 2018.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?end=2018&amp;locations=ET&amp;start=1982|title=Population, total {{!}} Data|website=data.worldbank.org|access-date=23 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203182943/https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?end=2018&amp;locations=ET&amp;start=1982|archive-date= 3 Februarie 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; In die 19de eeu was die bevolking maar sowat 9&amp;nbsp;miljoen.&lt;ref&gt;Clarence-Smith, W.G. (1989) [https://books.google.com/books?id=9Hfl5rpXM1sC&amp;pg=PA100 ''The Economics of the Indian Ocean slave trade in the nineteenth century'']. p. 100. {{ISBN|0-7146-3359-3}}&lt;/ref&gt; Volgens die resultate van die Bevolkings- en Behuisingsensus van 2007 het die bevolking van 1994 tot 2007 met ’n gemiddelde tempo van 2,6% per jaar toegeneem, 2,8% minder as van 1983 tot 1994. Die tempo is tans onder die 10 hoogstes ter wêreld. Die bevolking sal na raming in 2060 meer as 210&amp;nbsp;miljoen wees, wat ’n toename met ’n faktor van 2,5 is van ramings in 2011.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.google.com/publicdata/explore?ds=n4ff2muj8bh2a_#ctype=l&amp;strail=false&amp;bcs=d&amp;nselm=h&amp;met_y=POP&amp;fdim_y=scenario:1&amp;scale_y=lin&amp;ind_y=false&amp;rdim=world&amp;idim=country:ET&amp;ifdim=world&amp;dl=en|title=IFs Forecast – Version 7.00 – Google Public Data Explorer|access-date=24 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt; Volgens ramings van die VN het die lewensverwagting in onlangse jare aansienlik toegeneem; dit staan nou op 56 jaar vir mans en 60 jaar vir vroue.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news| title = National Accounts Estimates of Main Aggregates | publisher = The United Nations Statistics Division | url = http://data.un.org/Data.aspx?d=SNAAMA&amp;f=grID%3a101%3bcurrID%3aUSD%3bpcFlag%3a1 | access-date = 12 November 2013}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 10px; text-align:center&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#cfb;&quot;| Bevolking in Ethiopië&lt;ref&gt;[http://esa.un.org/wpp/Documentation/WPP%202010%20publications.htm World Population Prospects, the 2010 Revision]. UN.org&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;background:#cfb;&quot;| Jaar
! style=&quot;background:#cfb;&quot;| Miljoen
! style=&quot;background:#cfb;&quot;| Verskil
|-
| 1950 || 18,4 || –
|-
| 1960 || 22,5 ||4,1
|-
| 1970 || 29,0 ||6,5
|-
| 1980 || 35,4 ||6,4
|-
| 1990 || 48,3 ||12,9
|-
| 2000 || 65,6 ||17,3
|-
| 2010 || 82,9 ||17,3
|-
| 2013 || 93,8 ||10,9
|-
| 2018 || 107,5 ||13,7
|}

Die land se bevolking is uiters uiteenlopend, met meer as 80 verskillende [[etniese groep]]e. Volgens die nasionale [[sensus]] van 2007 is die Oromo op 25,4&amp;nbsp;miljoen (34,4% van die totaal) die grootste groep, die Amhare is 19,9&amp;nbsp;miljoen (27% van die bevolking) en Somaliërs en Tigrayane onderskeidelik 4,59&amp;nbsp;miljoen (6,2%) en 4,49&amp;nbsp;miljoen (6,1%).&lt;ref name=2007Census /&gt; 

Ander prominente etniese groepe is soos volg: Sidama 2,95&amp;nbsp;miljoen (4%), Gurage 1,86&amp;nbsp;miljoen (2,5%), Welayta 1,68&amp;nbsp;miljoen (2,3%), Afar 1,28&amp;nbsp;miljoen (1,7%), Hadiya 1,27&amp;nbsp;miljoen (1,7%) en Gamo 1,1&amp;nbsp;miljoen (1,5%). 

[[Afro-Asiatiese tale|Afro-Asiatiessprekende]] gemeenskappe maak die meerderheid van die bevolking uit. Die [[Semitiese tale|Semitiessprekende]] deel van die bevolking verwys dikwels na hulleself as die &quot;Habesja-volk&quot;. Die [[Arabies]]e vorm van die term (''al-Ḥabasha'') is die etimologiese basis van die naam &quot;Abessinië,&quot; ’n ou naam vir Ethiopië.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.time.com/time/europe/timetrails/selassie/hs260809.html |title=Time Europe&amp;nbsp;– Abyssinia: Ethiopian Protest |access-date=5 Junie 2005 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206124546/http://www.time.com/time/europe/timetrails/selassie/hs260809.html |archive-date=6 Februarie 2004 }}. 9 Augustus 1926&lt;/ref&gt; 

Daarbenewens bewoon [[Nilo-Sahariese tale|Nilo-Sahariessprekende]] minderheidsgroepe die suidelike streke van die land, veral gebiede in die Gambela-streek, wat aan Suid-Soedan grens. 

Daar was ook meer as 75&amp;nbsp;000 [[Italië|Italiaanse]] setlaars tydens die Italiaanse besetting van die land.&lt;ref name=&quot;Istat 2010&quot;&gt;{{cite journal|last=Istat|title=I censimenti nell'Italia unita I censimenti nell'Italia unita Le fonti di stato della popolazione tra il XIX e il XXI secolo Istituto Nazionale Di Statistica Società Italiana Di Demografia Storica, Le fonti di stato della popolazione tra il XIX e il XXI secolo|journal=Annali di Statistica|date=December 2010|volume=2|series=XII|page=263|url=http://www3.istat.it/dati/catalogo/20120911_00/Annali_serie_XII_vol_2_anno_141_I_Censimenti_nell'Italia_unita_bis.pdf|access-date=24 Desember 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803195051/http://www3.istat.it/dati/catalogo/20120911_00/Annali_serie_XII_vol_2_anno_141_I_Censimenti_nell%27Italia_unita_bis.pdf|archive-date= 3 Augustus 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Nadat Ethiopië onafhanklik geword het, het baie Italianers nog dekades lank in die land gebly nadat hulle deur keiser [[Haile Selassie]] begenadig is, want hy het die geleentheid vir verdere modernisering gesien.&lt;ref name=&quot;Italoethiopians&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ladywriteronline.wordpress.com/2008/04/29/fratelli-detiopia/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211022551/https://ladywriteronline.wordpress.com/2008/04/29/fratelli-detiopia/|url-status=dead|title=Fratelli d'Etiopia|date=29 April 2008|archive-date=11 Februarie 2017}}&lt;/ref&gt; Ná die Ethiopiese Burgeroorlog van 1974 het byna 22&amp;nbsp;000 Italianers in Ethiopië egter die land verlaat.&lt;ref name=&quot;Italoethiopians&quot;/&gt; 

In 2009 was daar sowat 135&amp;nbsp;000 vlugtelinge en asielsoekers in Ethiopië, veral van [[Somalië]] (sowat 64&amp;nbsp;300), [[Eritrea]] (41&amp;nbsp;700) en [[Soedan]] (25&amp;nbsp;900). Hulle het amper almal in vlugtelingkampe gewoon.&lt;ref name=&quot;World Refugee Survey 2009&quot;&gt;{{cite news|title=World Refugee Survey 2008 |publisher=U.S. Committee for Refugees and Immigrants |date=19 Junie 2008 |url=http://www.refugees.org/resources/refugee-warehousing/archived-world-refugee-surveys/2009-wrs-country-updates/ethiopia.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120502073801/http://www.refugees.org/resources/refugee-warehousing/archived-world-refugee-surveys/2009-wrs-country-updates/ethiopia.html |archive-date=2 Mei 2012 }}&lt;/ref&gt;

===Tale===
{{Pie chart
 | thumb = right
 | caption='''Tale van Ethiopië (2007)'''&lt;ref name=2007Census /&gt;
 | label1 = [[Oromo]]
 | value1 = 33.8 | color1 = Green
 | label2 = [[Amharies]]
 | value2 = 29.3 | color2 = Yellow
 | label3 = [[Somalies]]
 | value3 = 6.3 | color3 = Red
 | label4 = [[Tigrinya]]
 | value4 = 5.9 | color4 = Blue
 | label5 = Sidamo
 | value5 = 4.0 | color5 = Purple
 | label6 = Wolaytta
 | value6 = 2.2 | color6 = Black
 | label7 = Gurage
 | value7 = 2.0 | color7 = Brown
 | label8 = [[Afar]]
 | value8 = 1.7 | color8 = Orange
 | label9 = Hadiyya
 | value9 = 1.7 | color9 = Teal
 | label10 = Gamo-Gofa-Dawro
 | value10 = 1.5 | color10 = Gray
 | label11 = Ander
 | value11 = 11.6 | color11 = Lightgrey
 }}

Volgens ''[[Ethnologue]]'' word 90 individuele [[Taal|tale]] in Ethiopië gepraat.&lt;ref name=&quot;Ethnologue&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/country/ET|title=Languages of Ethiopia|publisher=SIL International|archive-url=https://archive.today/20170318194709/https://www.ethnologue.com/country/ET|archive-date=18 Maart 2017|url-status=live|work=Ethnologue|access-date=9 Februarie 2013}}&lt;/ref&gt; Die meeste mense praat tale van die [[Koesjitiese tale|Koesjitiese]] en die [[Semitiese tale|Semitiese]] tak van die [[Afro-Asiatiese tale]]. Eersgenoemde sluit in [[Oromo]], wat deur die Oromo-volk gepraat word, en [[Somalies]], wat deur die Somaliërs gepraat word. Laasgenoemde tak sluit in [[Amharies]] (Amahare) en Tigrinya (Tigrayane). Saam word dié vier groepe deur sowat driekwart van die bevolking gepraat. Ander Afro-Asiatiese tale met ’n aansienlike aantal sprekers sluit in die Koesjitiese Sidamo, [[Afar]], Hadiyya en [[Agau-tale|Agau]], en die Semitiese Gurage, Harari, Silt'e en Argobba.&lt;ref name=2007Census /&gt; [[Arabies]], wat ook tot die Afro-Asiatiese taalfamilie behoort, word ook in sommige gebiede gepraat.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yigezu|first1=Moges|title=Language Ideologies and Challenges of Multilingual Education in Ethiopia|date=2012|publisher=African Books Collective|isbn=978-99944-55-47-8|page=143|url=https://www.google.com/books?id=2Is2nUM-5UQC&amp;pg=PA143}}&lt;/ref&gt;

Verder word [[Omotiese tale]] deur Omotiese minderheidsgroepe in die suidelike streke gepraat. Daaronder tel die tale Aari, Bench, Dime, Dizin, Gamo-Gofa-Dawro, Maale, Hamer en Wolaytta.&lt;ref name=2007Census /&gt; Tale van die Nilo-Sahariese familie word deur minderheidsgroepe gepraat wat in die suidwestelike dele van die land gekonsentreer is. Dit sluit in Nuer, Anuak, Nyangatom, Majang, Suri, Me'en en Mursi.&lt;ref name=2007Census /&gt;

[[Engels]] is die buitelandse taal wat die meeste gepraat word, en is die onderrigmedium in sekondêre skole en alle tersiêre inrigtings. Alle federale wette word ook in Engels in die ''Federal Negarit Gazeta'' gepubliseer.&lt;ref name=&quot;FDRE&quot;&gt;{{cite web |last1=FDRE |title=Federal Negazit Gazeta Establishment Proclamation |url=https://www.fsc.gov.et/Content/Negarit%20Gazeta/Negarit%20Gazeta/Gazeta-1987/Proc%20No.%203-1995%20Federal%20Negarit%20Gazeta%20Establishment%20.pdf |publisher=Federal Democratic Republic of Ethiopia |archive-url=https://web.archive.org/web/20191104223222/https://www.fsc.gov.et/Content/Negarit%20Gazeta/Negarit%20Gazeta/Gazeta-1987/Proc%20No.%203-1995%20Federal%20Negarit%20Gazeta%20Establishment%20.pdf |access-date=21 Junie 2021|archive-date=4 November 2019 }}&lt;/ref&gt; Alle tale geniet gelyke status in die grondwet, maar Oromo is die taal wat deur die meeste moedertaalsprekers gepraat word, terwyl Amharies in totaal die meeste sprekers het.&lt;ref name=&quot;Constitution&quot;&gt;{{cite web|title=Article 5|url=http://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/et/et007en.pdf|access-date=2 Julie 2015|work=Ethiopian Constitution|publisher=WIPO}}&lt;/ref&gt; [[Italiaans]] word nog deur sekere dele van die bevolking gepraat, veral die ouer mense, en word in baie skole geleer. Die verskeie streke van Ethiopië en charter-stede mag self hulle werkstale bepaal.&lt;ref name=&quot;Llicuv&quot;&gt;{{cite book|editor1=Mpoche, Kizitus |editor2=Mbuh, Tennu |title=Language, literature, and identity|year=2006|publisher=Cuvillier|isbn=978-3-86537-839-2|pages=163–64|url=https://books.google.com/books?id=PNEiAQAAMAAJ}}&lt;/ref&gt;

===Skrif===
Ethiopië se belangrikste [[skryfstelsel]] is die [[Ge'ez-skrif]]. Dit word as [[abugida]] deur verskeie van die land se tale gebruik en word al sedert die 6de of 5de eeu&amp;nbsp;v.C. as [[abjad]] gebruik om die Semitiese taal [[Ge'ez]] te [[Transkripsie|transkribeer]].&lt;ref&gt;Fattovich, Rodolfo (2003) &quot;Akkälä Guzay&quot; in von Uhlig, Siegbert, red. ''Encyclopaedia Aethiopica: A-C''. Weissbaden: Otto Harrassowitz KG, p.169.&lt;/ref&gt; Ge'ez is nou ’n liturgiese taal van die Ethiopies- en die Eritrees-Ortodokse Kerk. In die 1980's is die Ethiopiese letters vir die rekenaar verwerk; dit is vandag deel van [[Unicode]] as &quot;Ethiopic&quot;, &quot;Ethiopic Extended&quot;, &quot;Ethiopic Supplement&quot; en &quot;Ethiopic Extended-A&quot;.

===Godsdiens===
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = '''Godsdiens in Ethiopië (2016)'''&lt;ref&gt;https://www.indexmundi.com/ethiopia/religions.html&lt;/ref&gt;
|label1 = [[Ethiopies-Ortodokse Tewahedo-kerk|Ethiopies-Ortodoks]]
|value1 = 43
|color1 = Orchid
|label2 = [[Islam]]ities
|value2 = 31
|color2 = Green
|label3 = [[Protestantisme|Protestants]]
|value3 = 23
|color3 = DodgerBlue
|label4 = Tradisionele gelowe
|value4 = 1
|color54 = GreenYellow
|label5 = [[Rooms-Katolieke Kerk|Katoliek]]
|value5 = 1
|color5 = DarkBlue
|label6 = Ander
|value6 = 1
|color6 = Red
}}

Ethiopië het noue historiese bande met al drie die wêreld se grootste [[Abrahamitiese gelowe]]. In die 4de eeu was die [[Keiserryk Ethiopië]] een van die eerstes in die wêreld wat die [[Christendom]] amptelik as ’n staatsgodsdiens aangeneem het. Vanweë die besluite van die [[Konsilie van Chalcedon]] is die [[Miafisitisme|miafisiete]],&lt;ref name=&quot;first seven&quot;&gt;{{cite book|last= Davis, Society of Jesus|first= Leo Donald|title= The First Seven Ecumenical Councils (325–787): Their History and Theology (Theology and Life Series 21)|year= 1990|publisher= Michael Glazier/Liturgical Press|location= Collegeville, MN|isbn= 978-0-8146-5616-7|page= [https://archive.org/details/firstsevenec_davi_1990_000_6702418/page/342 342]|url= https://archive.org/details/firstsevenec_davi_1990_000_6702418/page/342}}&lt;/ref&gt; wat die oorgrote meerderheid van Christene in [[Egipte]] en Ethiopië ingesluit het, in 451 beskuldig van [[monofisitisme]] en as ketters aangewys onder die algemene naam [[Kopties-Ortodokse Kerk|Koptiese Christendom]] (sien [[Oriëntale Ortodoksie]]). Hoewel dit nie meer as ’n staatsgodsdiens beskou is nie, het die [[Ethiopies-Ortodokse Tewahedo-kerk]] die grootste Christelike denominasie gebly. Daar is ook ’n aansienlike groep wat [[Islam]] aanhang – sowat ’n derde van die bevolking. Ethiopië het die bestemming van die &quot;Eerste [[Hidjra]]&quot;, ’n groot migrasie in die Islamitiese geskiedenis. ’n Dorp in die Tigray-streek, Negash, is die oudste Moslemse nedersetting in Afrika.

[[Beeld:Lalibela, san giorgio, esterno 24.jpg|thumb|220px|links|Die ondergrondse rotskerk van sint Joris in [[Lalibela]] is ’n [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]].]]
Volgens die nasionale sensus van 2007 maak Christene tot 62,8% van die land se bevolking uit (43,5% Ethiopies-Ortodoks en 19,3% ander denominasies), Moslems 33,9%, aanhangers van tradisionele gelowe 2,6% en ander godsdienste 0,6%.&lt;ref name=&quot;2007Census&quot; /&gt; Dit stem ooreen met die CIA World Factbook, waarin staan die Christendom is die grootste godsdiens in Ethiopië.&lt;ref name=&quot;CIA&quot; /&gt; [[Soenni]]ete maak die grootste deel van die Moslems uit, met niedenominasionele Moslems as die tweede grootste groep en [[Sjia|Sjiiete]] en [[Ahmadiyya]]s as minderheidsgroepe. Daar is ook baie [[Soefisme|Soefiste]].&lt;ref&gt;Pew Forum on Religious &amp; Public life. 9{{nbsp}}August 2012. Besoek op 29 Oktober 2013&lt;/ref&gt; Die groot Moslembevolking in die noordelike Afar-streek het gelei tot ’n Moslemse seperatistegroep bekend as die &quot;Islamitiese Staat van Afaria&quot; – hulle wil ’n grondwet hê wat aan die [[sjaria]] voldoen.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Islam and nationalism: Two trends of the separatist movement in Ethiopia |journal=Northeast African Studies|first=Alexander|last=Krylov|volume=12|issue=2/3|pages=171–76|year= 1990|jstor=43660322}}&lt;/ref&gt;

Sommige kritici meen die Haile Selassie-regering het die sensus gekook om Ethiopië as ’n Christenland aan die wêreld voor te hou. Hulle sê Islam het in 1991 altesaam 50% van die totale bevolking uitgemaak, gebaseer op die 1984-sensus deur die [[Derg]]-regering.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Levtzion |first1=Nehemia|title=The History of Islam in Africa |date=31 Maart 2000|publisher=Ohio University Press |pages=240–241 |isbn=9780821444610|url=https://books.google.com/books?id=J1Ipt5A9mLMC&amp;q=Haile+selassie%27s+regime+which+had+presented+Ethiopia+abroad+as+a+christian+country,+had+carefully+kepy+two+secrets&amp;pg=PA240}}&lt;/ref&gt; Verskeie Moslem-waarnemers en {{nowrap|-bloggers}} beweer Moslems is in die meerderheid en stem nie met bogenoemde sensussyfers saam nie, hoewel hulle nie feite verskaf om hulle bewerings te staaf nie.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Prunier |first1=Gérard |title=Understanding Contemporary Ethiopia: Monarchy, Revolution and the Legacy of Meles Zenawi |date=15 September 2015 |publisher=Oxford University Press |isbn=9781849046183 |url=https://books.google.com/books?id=wnxeCwAAQBAJ&amp;q=muslims+could+make+up+majority+ethiopia&amp;pg=PT100}}&lt;/ref&gt;

Die [[Koninkryk Aksoem]] was een van die eerste state wat die Christelike geloof aangeneem het, in die 4de eeu.&lt;ref name=&quot;isbn0-313-32273-2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ofcansky&quot;&gt;{{cite book|last=Thomas P. Ofcansky|first=LaVerle Berry|title=Ethiopia: A Country Study|year=2004|publisher=Kessinger Publishing|isbn=978-1-4191-1857-9|pages=130–41|url=https://books.google.com/books?id=R3M0V0VfgiMC}}&lt;/ref&gt; Volgens die [[Nuwe Testament]] het die Christendom Ethiopië nog vroeër bereik, toe ’n amptenaar wat die koningin se geldsake beheer het, deur Filippus die evangelis gedoop is ([[Handelinge]] 8:26-39).

Tot in die 1980's het daar ook ’n aansienlike bevolking [[Beta Israel]] (Ethiopiese Jode) in die land gewoon.&lt;ref name=&quot;Ofcansky&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Weil, Shalva (2008) &quot;Zionism among Ethiopian Jews&quot; in ''Jewish Communities in the 19th and 20th Centuries''. Salamon, Hagar (ed.). Ethiopia, Jerusalem: Ben-Zvi Institute, pp. 187–200. (Hebrew).&lt;/ref&gt;

===Verstedeliking===
[[Beeld:Addis Abeba07 (Sam Effron).jpg|thumb|260px|’n Straattoneel in Addis Abeba.]]
Die bevolkingsgroei, migrasie en verstedeliking plaas alles spanning op beide die [[regering]] en die [[ekostelsel]] se vermoë om basiese dienste aan mense te verskaf.&lt;ref&gt;Racin, L. (4 Maart 2008) [http://www.wilsoncenter.org/event/future-shock-how-environmental-change-and-human-impact-are-changing-the-global-map &quot;Future Shock: How Environmental Change and Human Impact Are Changing the Global Map&quot;]. Woodrow Wilson International Center for Scholars.&lt;/ref&gt; Verstedeling neem geleidelik toe, met twee tydperke van vinnige groei. Die eerste was in 1936-1941, tydens die Italiaanse besetting onder [[Mussolini]] se fascistiese regering, en die tweede in 1967-1975, toe die bevolking in stedelike gebiede verdriedubbel het.&lt;ref name=&quot;countrystudies1991&quot;&gt;Ofcansky, T and Berry, L. &quot;Ethiopia: A Country Study&quot;. Edited by Washington: GPO for the Library of Congress, 1991. [http://countrystudies.us/ethiopia Countrystudies.us]&lt;/ref&gt;

Ná Italië se besetting van Ethiopië in 1936 het dit ’n infrastruktuur gebou om groot stede met mekaar te verbind, asook ’n dam om krag en water te verskaf.&lt;ref name=&quot;Accessed 15 May 2008&quot; /&gt; Dit, tesame met die invloei van Italianers en werkers, was die grootste rede vir die vinnige verstedeliking in dié tydperk. Die tweede groeitydperk van 1967 af was toe plattelanders na die stede gestroom het ter wille van beter werk en lewenstoestande.&lt;ref name=&quot;countrystudies1991&quot;/&gt;

Dié patroon is verlangsaam deur die regering se grondhervormingsprogram, wat mense aangespoor het om in plattelandse gebiede te bly. Meer kos was vir meer mense in die stede nodig en die grondhervormingswet was bedoel om landbou te verbeter en kosproduksie te verhoog. Die program het gelei tot die stigting van boereverenigings: groot dorpe wat op landbou gebaseer was. Hoewel die kosproduksie verhoog is, word oor die rede gedebatteer: Dit kon danksy weerstoestande gewees het eerder as die hervormings.&lt;ref name=&quot;Anderson, Frank 1991. Pages 159-175&quot;&gt;{{Cite journal | doi = 10.1016/0169-5150(91)90022-D| title = Development of agriculture in Ethiopia since the 1975 land reform| journal = Agricultural Economics| volume = 6| issue = 2| pages = 159–75| year = 1991| last1 = Belete | first1 = A. | url = http://ageconsearch.umn.edu/record/172821/files/agec1991-1992v006i002a004.pdf}}&lt;/ref&gt; Stedelike bevolkings het van 1975 tot 2000 steeds met 8,1% gegroei.&lt;ref name=&quot;Accessed 5-10-08&quot;&gt;[http://worldbank.org Worldbank.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313170039/http://worldbank.org/ |date=13 Maart 2018 }}. Besoek op 5 Oktober 2008&lt;/ref&gt;

{{Grootste stede
| naam         = Grootste 10 stede en dorpe van Ethiopië
| land         = Ethiopië
| stat_verw     = CSA, 2016&lt;noinclude&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Population Projection of Ethiopia for All Regions At Wereda Level from 2014 – 2017|url=http://www.csa.gov.et/images/general/news/pop_pro_wer_2014-2017|publisher=Government of Ethiopia|access-date=20 April 2016|archive-date=17 Oktober 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017033609/http://www.csa.gov.et/images/general/news/pop_pro_wer_2014-2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;/noinclude&gt;
| klas        = nav
| afd_naam     = Streek

| stad_1      = Addis Abeba
| afd_1       = Addis Abeba
| pop_1       = 3 352 000
| afb_1       = Addis Ababa (16314616596).jpg

| stad_2      = Adama
| afd_2       = Oromia 
| pop_2       = 342,940
| afb_2       = AdamaHotels.jpg 

| stad_3      = Gondar  
| afd_3       = Amhara 
| pop_3       = 341,991
| afb_3       = Gonder_from_the_Goha_hotel.jpg 

| stad_4      = Mek'ele
| afd_4       = Tigray
| pop_4       = 340 858
| afb_4       = Mosque, Mekele, Ethiopia 2013 - panoramio.jpg

| stad_5      = Hawassa
| afd_5       = Suidelike Nasies
| pop_5       = 318 618
| afb_5       = 

| stad_6      = Bahir Dar
| afd_6       = Amhara
| pop_6       = 297 794
| afb_6       = 

| stad_7      = Dire Dawa 
| afd_7       = Dire Dawa 
| pop_7       = 285 000
| afb_7      = 

| stad_8      = Dessie
| afd_8      = Amhara
| pop_8      = 198 428
| afb_8       = 

| stad_9      = Jimma
| afd_9       = Oromia
| pop_9       = 186 148
| afb_9       = 

| stad_10      = Jijiga
| afd_10       = Somali
| pop_10       = 164 321
| afb_10       = 
}}

====Plattelandse en stedelike lewe====
Migrasie na stedelike gebiede word gewoonlik gemotiveer deur die geleentheid op ’n beter lewe. In Ethiopië se boereverenigings is oorlewing ’n daaglikse stryd. Sowat 16% van die bevolking oorleef op minder as ’n dollar per dag (2008). Net 65% van plattelandse huishoudings kry die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] (WGO) se minimum standaard van 9&amp;nbsp;200&amp;nbsp;kJ kos per dag in; 42% van kinders onder vyf jaar oud is ondergewig.&lt;ref name=&quot;Crawley&quot;&gt;Crawley, Mike. [http://www.idrc.ca/EN/Resources/Publications/Pages/ArticleDetails.aspx?PublicationID=587 &quot;Breaking the Cycle of Poverty in Ethiopia&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625131910/http://www.idrc.ca/EN/Resources/Publications/Pages/ArticleDetails.aspx?PublicationID=587 |date=25 Junie 2012 }}. April 2003. International Development Research Centre. Besoek op 24 Mei 2008&lt;/ref&gt;

[[Beeld:On The Road To Simien Mountains National Park, Ethiopia (2446794591).jpg|thumb|links|240px|’n Plattelandse gebied in die Simienberge- Nasionale Park.]]
Sowat 75% van arm gesinne deel hulle slaapplek met diere en 40% van kinders slaap op die vloer, waar die temperatuur in die koue seisoen snags tot gemiddeld 5&amp;nbsp;[[Celsius|°C]] daal.&lt;ref name=&quot;Crawley&quot;/&gt; Die gemiddelde gesin bestaan uit ses tot sewe lede wat in ’n modderhut van 30&amp;nbsp;[[Meter|m]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; met ’n strooidak woon, met minder as 2&amp;nbsp;[[Hektaar|ha]] grond om te bewerk.&lt;ref name=&quot;Crawley&quot;/&gt;

’n Siklus van armoede staar boere in die gesig. Omdat hulle landerye so klein is, kan die boere dit nie braak laat lê nie, wat die vrugbaarheid van die grond laat afneem.&lt;ref name=&quot;Crawley&quot;/&gt; Dit verminder die gehalte van veevoer, wat weer lae melkproduksie tot gevolg het.&lt;ref name=&quot;Crawley&quot;/&gt; Omdat die diere se mis as brandstof gebruik word en nie as voedingstof in die grond teruggeploeg word nie, neem die gehalte van die gewasse af.&lt;ref name=&quot;Crawley&quot;/&gt; Die lae produktiwiteit lei tot ’n onvoldoende inkomste, honger, ondervoeding en siektes. Dié ongesonde boere kry swaar om die landerye te bewerk, en dit lei tot nog laer produktiwiteit.&lt;ref name=&quot;Crawley&quot;/&gt;

[[Beeld:Any Day, Adigrat (12582724894).jpg|thumb|260px|’n Straattoneel in Adigrat.]]
Hoewel toestande baie beter in stede is, ly alle Ethiopiërs onder armoede en swak sanitasie. Armoede het egter van 2000 tot 2011 met 44% tot 29,6% afgeneem, volgens die [[Wêreldbank]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2015/01/20/poverty-ethiopia-down-33-percent|title=Poverty in Ethiopia Down 33 Percent Since 2000|access-date=24 Junie 2016|archive-date=30 Junie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630090412/http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2015/01/20/poverty-ethiopia-down-33-percent|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; In die hoofstad, Addis Abeba, het 55% van die inwoners vroeër in krotbuurte gewoon.&lt;ref name=&quot;Accessed 15 May 2008&quot;/&gt; 

’n Opbloei in bouwerk in beide die privaat en openbare sektor het egter gelei tot drastiese verbeterings in die lewenstandaarde in groot stede, veral Addis Abeba. Die regering het ook kondominiumkomplekse dwarsdeur die stad gebou, wat byna 600&amp;nbsp;000 individue bevoordeel het.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mwud.gov.et/c/document_library/get_file?uuid=a27abebf-66ba-473c-a618-89d3c1a180ed&amp;groupId=10136|title=Condominium housing in Ethiopia|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104064529/http://www.mwud.gov.et/c/document_library/get_file?uuid=a27abebf-66ba-473c-a618-89d3c1a180ed&amp;groupId=10136|archive-date=4 Januarie 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Sanitasie is die dringendste behoefte in die stad. ’n Gebrek aan toegang tot behoorlike geriewe lei tot die verspreiding van siektes deur middel van besoedelde water.&lt;ref name=&quot;Accessed 15 May 2008&quot;/&gt;

Opvoeding is ook veel beter in die stede. Sowat 69% van stedelike kinders woon ’n laerskool by, en van hulle gaan 35% na ’n hoërskool.&lt;ref name=&quot;Accessed 15 May 2008&quot;/&gt; Addis Abeba het ook ’n universiteit. Sowat 82% van die bevolking is geletterd.&lt;ref name=&quot;Accessed 15 May 2008&quot;/&gt; 

Baie nieregeringsorganisasie werk aan die probleme in verband met opvoeding, maar hulle is min en werk afsonderlik.&lt;ref name=&quot;Accessed 5-10-08&quot;/&gt; Daar is tans ’n poging om die werk te konsolideer.&lt;ref name=&quot;Accessed 5-10-08&quot;/&gt;

===Gesondheid===
Volgens die WGO se wêreldgesondheidsverslag van 2006 was daar in 2003 altesaam 1&amp;nbsp;936 dokters in Ethiopië,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Global distribution of health workers in WHO Member States |work=The World Health Report 2006 |publisher=World Health Organization|url=https://www.who.int/whr/2006/annex/06_annex4_en.pdf |access-date=2 Februarie 2008}}&lt;/ref&gt; wat sowat 2,6 per 100&amp;nbsp;000 van die bevolking is. Baie beroepslui verlaat die land vir beter geleenthede in die [[Weste]].

[[Beeld:Addis Ababa Fistula Hospital - from Flickr 159817756.jpg|thumb|240px|links|’n Hospitaal in Addis Abeba.]]
Ethiopië se grootste gesondheidsprobleme is [[aansteeklike siekte]]s, wat deur swak sanitasie vererger word, en ondervoeding. Meer as 44&amp;nbsp;miljoen mense (amper die helfte van die bevolking) het nie toegang tot skoon water nie.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = WaterAid UK – Where we work – Ethiopia|url = http://www.wateraid.org/uk/where-we-work/page/ethiopia|website = www.wateraid.org|access-date = 16 Mei 2015|archive-date = 10 Augustus 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170810103934/http://www.wateraid.org/uk/where-we-work/page/ethiopia|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; Toestande in die stede is beter. Sterftes onder babas is hier laer danksy beter geriewe en medisyne,&lt;ref name=&quot;Accessed 15 May 2008&quot;/&gt; hoewel sowat 41 babas per 1&amp;nbsp;000 geboortes in die land sterf.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.IMRT.IN|title=Mortality rate, infant (per 1,000 live births) {{!}} Data|website=data.worldbank.org|access-date=1 July 2016}}&lt;/ref&gt; Die lewensverwagting is ook hoër as op die platteland, hoewel daar landwyd ’n toename was. Die gemiddelde lewensverwagting in 2016 was sowat 62,2 jaar, volgens ’n verslag van die [[VN]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.et.undp.org/content/ethiopia/en/home/library/mdg/EthiopiaMDG2014.html|title=Ethiopia MDG Report (2014)|website=UNDP in Ethiopia|access-date=1 Julie 2016|archive-date=29 Julie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160729030811/http://www.et.undp.org/content/ethiopia/en/home/library/mdg/EthiopiaMDG2014.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

Daar is 119 hospitale in die land (12 in Addis Abeba) asook 412 gesondheidsentrums.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.etharc.org/publications/june2005whoestimate_eth.pdf |title=Ethiopia |access-date=2 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080624223842/http://www.etharc.org/publications/june2005whoestimate_eth.pdf |archive-date=24 Junie 2008}}&lt;/ref&gt;

[[MIV]]/[[vigs]] in Ethiopië was 1,1% in 2014, ’n groot afname teenoor vyf jaar gelede. Veral vroue word geraak weens ’n gebrek aan inligting, bemagtiging en sosiale welsyn. Die regering en baie internasionale organisasies soos die WGO en die VN voer veldtogte en werk aan die verbetering van Ethiopië se gesondheidsprobleme en {{nowrap|-opvoeding}}.&lt;ref&gt;(Dugassa, 2005).&lt;/ref&gt;

’n Algemene praktyk in Ethiopië, ongeag godsdiens of ekonomiese status, is [[vroulike genitale verminking]] (VGV), ’n prosedure waardeur ’n deel van of al die buitenste geslagsdele van ’n vrou verwyder word, of enige ander verminking van die geslagsdele om 'n niemediese rede.&lt;ref&gt;[https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs241/en/  Female genital mutilation]. ''who.int''.&lt;/ref&gt; Die praktyk is sedert 2004 onwettig in die land.&lt;ref&gt;See the 2004 Penal Code: Article 565 – Female Circumcision; Article 566 – Infibulation of the Female Genitalia [http://www.ilo.org/dyn/natlex/docs/ELECTRONIC/70993/75092/F1429731028/ETH70993.pdf]&lt;/ref&gt; Dit word voor die huwelik uitgevoer. VGV kom by 74% van vroue tussen 15 en 49 jaar voor, volgens ’n Ethiopiese gesondheidsverslag.&lt;ref&gt;Ethiopian Demographic and Health Survey (Central Statistics Agency, 2005), p. 1.&lt;/ref&gt; Dit is feitlik algemeen in die streke Dire Dawa, Somali en Afar. In die streke Oromo en Harari ondergaan meer as 80% van meisies die prosedure, in Tigray 29% en in Gambela 27%.&lt;ref&gt;[http://www.gtz.de/de/dokumente/en-fgm-countries-ethiopia.pdf Female Genital Mutilation in Ethiopia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120904083613/http://www.gtz.de/de/dokumente/en-fgm-countries-ethiopia.pdf |date=4 September 2012 }}, Africa Department, gtz.de, 2007.&lt;/ref&gt; 

[[Besnydenis]] is ook algemeen onder mans; sowat 76% van Ethiopiese mans is besny.&lt;ref name=&quot;Ahuja&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cid.harvard.edu/neudc07/docs/neudc07_s1_p02_ahuja.pdf |title=Male Circumcision and AIDS: The Macroeconomic Impact of a Health Crisis by Eric Werker, Amrita Ahuja, and Brian Wendell :: NEUDC 2007 Papers :: Northeast Universities Development Consortium Conference|publisher= Center for International Development at Harvard University |access-date=30 Desember 2010}}&lt;/ref&gt;

Volgens die nasionale geestesgesondheidstrategie van 2012 is die regering se beleid om [[geestesgesondheid]] by primêre gesondheidsorg te integreer.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mhinnovation.net/resources/national-mental-health-strategy-ethiopia|title=National Mental Health Strategy of Ethiopia|date=14 August 2014|website=Mental Health Innovation Network}}&lt;/ref&gt; Die sukses van die strategie is egter beperk; [[depressie]] het byvoorbeeld tussen 2007 en 2017 met 34,2% toegeneem.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.healthdata.org/ethiopia|title=Ethiopia|date=9 September 2015|website=Institute for Health Metrics and Evaluation}}&lt;/ref&gt;

==Ekonomie==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin-left: 10px&quot;
! style=&quot;text-align:center; background:#cfb;&quot; colspan=&quot;2&quot; |Deel van wêreld-[[BBP]] ([[Koopkragpariteit|KKP]])&lt;ref&gt;{{cite web |title=World Economic Outlook Database (customised report) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2018/October/weo-report?c=644,&amp;s=NGDP_RPCH,&amp;sy=1980&amp;ey=2023&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |website=International Monetary Fund |publisher=IMF |access-date=17 April 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;background:#cfb;&quot;|Jaar
! style=&quot;background:#cfb;&quot;|Deel
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|1980 || style=&quot;text-align:right;&quot; |0,08%
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|1990 || style=&quot;text-align:right;&quot; |0,07%
|-
|2000
| style=&quot;text-align:right;&quot;|0,07%
|-
|2010
| style=&quot;text-align:right;&quot;|0,10%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |2017 || style=&quot;text-align:right;&quot; |0,16%
|}
Volgens die [[Internasionale Monetêre Fonds]] (IMF) was Ethiopië een van die vinnigs groeiende ekonomieë in die wêreld, met ’n groeikoers van meer as 10% van 2004 tot einde 2009.&lt;ref name=&quot;Outlook 2012&quot;&gt;{{cite web|title=World Economic Outlook|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/02/pdf/text.pdf|publisher=IMF|access-date=13 Januarie 2013}}&lt;/ref&gt; Dit was van 2007 tot 2008 die vinnigs groeiende Afrika-ekonomie wat nie van [[olie]] afhanklik was nie.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ethiopia: IMF Positive on Country's Growth Outlook|url=http://allafrica.com/stories/200706181790.html|publisher=allAfrica|access-date=13 Januarie 2013}}&lt;/ref&gt; In 2015 het die [[Wêreldbank]] gesê Ethiopië het ’n vinnige ekonomiese groei ondervind met ’n groei in [[BBP]] van gemiddeld 10,9% tussen 2004 en 2014.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.worldbank.org/en/country/ethiopia/publication/ethiopia-great-run-growth-acceleration-how-to-pace-it|title=With Continued Rapid Growth, Ethiopia is Poised to Become a Middle Income Country by 2025|access-date=24 Junie 2016}}&lt;/ref&gt;

In 2008 en 2011 is die land se groei belemmer deur hoë [[inflasie]] en ’n moeilike betalingsbalanssituasie. Inflasie het in Augustus 2011 tot 40% opgeskiet weens ’n losse monetêre beleid, ’n groot verhoging in staatsdienssalarisse vroeg in 2011 en hoë kospryse.&lt;ref name=&quot;Ethiopia Overview&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.worldbank.org/en/country/ethiopia/overview|title=Economic Overview|date=23 September 2015|publisher=[[Wêreldbank]]|access-date=1 Februarie 2016}}&lt;/ref&gt; 

Ondanks ’n vinnige groeikoers in onlangse jare is Ethiopië se BBP per kapita een van die laagstes in die wêreld en ’n paar ernstige probleme staar die ekonomie in die gesig. Die land belê egter in openbare infrastruktuur en nywerheidsparke om ’n belangrike sentrum vir vervaardiging in Afrika te word.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/ethiopia-industrialoutput-idUSL8N1343EO20151109|title=Ethiopia to launch four more industry parks within two years|date=9 November 2015|newspaper=Reuters|access-date=24 June 2016}}&lt;/ref&gt;

===Energie en hidroëlektrisiteit===
[[Beeld:Renaissance Dam site.jpg|thumb|200px|Die uitleg van die Groot Renaissancedam.]]
Ethiopië het 14 groot [[rivier]]e wat van die hoogland af vloei, insluitende die [[Nyl]]. Dit het die grootste waterreserwes in Afrika. Groot hidroëlektriese aanlegte maak sowat 88,2% van die totale kragopwekking uit. Die res word vervaardig uit [[fossielbrandstof|fossielbrandstowwe]] (8,3%) en herwinbare bronne (3,6%). In 2016 het 42% van die land elektrisiteit gehad: 85% van die stedelike gebiede en 26% van die platteland. 

Ethiopië verskaf sowat 81% van die watervolume van die Nyl deur die rivierkomme van die [[Blou-Nyl]], Sobat en Atbara. In 1959 het Ethiopië en [[Soedan]] ’n verdrag onderteken waarkragtens albei lande eksklusiewe maritieme regte op die Nyl het. [[Egipte]] het sedertdien feitlik alle projekte in Ethiopië ontmoedig wat gebruik sou maak van die plaaslike sytakke van die Nyl. Dit het die gevolg dat eksterne finansiering van hidroëlektriese en [[besproeiing]]sprojekte in Wes-Ethiopië ontmoedig en watergebaseerde ekonomiese-ontwikkelingsprojekte belemmer word. Ethiopië bou egter ’n groot hidroëlektrisiteitsdam van 6&amp;nbsp;450&amp;nbsp;MW in die Blou-Nyl. Die [[Groot Ethiopiese Renaissancedam]] sal by voltooiing die grootste hidroëlektriese kragstasie in Afrika wees.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cnn.com/2012/05/31/business/ethiopia-grand-renaissance-dam/index.html|title=Ethiopia powers on with controversial dam project |author1= Victoria Eastwood |author2=Nima Elbagir|access-date=24 Junie 2016}}&lt;/ref&gt;

===Landbou en uitvoer===
[[Beeld:Tef in Ethiopia 01.jpg|thumb|200px|links|’n Tefland naby Mojo in Sentraal-Ethiopië.]]
[[Beeld:Blessed Coffee brand bags.jpg|thumb|200px|links|Ethiopiese koffie in die [[VSA]].]]
[[Landbou]] verteenwoordig sowat 85% van die arbeidsmag. Die dienssektor verteenwoordig egter die grootste deel van die [[BBP]].&lt;ref name=CIA/&gt; Baie ander ekonomiese bedrywighede is van die landbou afhanklik, insluitende die bemarking, prosessering en uitvoer van landbouprodukte. Kleinboere en ondernemings is verantwoordelik vir verreweg die grootste deel van die vervaardiging. Die belangrikste gewasse sluit in [[koffie]], [[Peulgewas|peulvrugte]], oliesade, [[graan]], [[aartappel]]s, [[suiker]]riet en [[groente]]. 

Ethiopië is ook Afrika se tweede grootste vervaardiger van [[mielie]]s.&lt;ref&gt;{{cite news| title = Get the gangsters out of the food chain | newspaper = The Economist | date = 7 June 2007 | url = http://www.economist.com/node/9304411?story_id=9304411 | access-date = 2 February 2008}}&lt;/ref&gt; [[Tef]] is ’n gras wat inheems is aan die [[Horing van Afrika]], veral Ethiopië. 

Uitvoerprodukte is feitlik geheel en al op landbou aangewese (met die uitsondering van [[goud]]), en koffie is die grootste verdiener van buitelandse valuta. Uitvoer in die boekjaar 2009/'10 was $1,4&amp;nbsp;miljard.&lt;ref&gt;''The Economist'' 22 Mei 2010, bl. 49&lt;/ref&gt; Ander uitvoerprodukte is [[Boesmanstee|khat]], [[Leer (stof)|leerprodukte]] en oliesade. Danksy ontwikkelings in die blomkwekerysektor beplan Ethiopië ook om een van die grootste [[blom]]- en [[plant]]uitvoerders in die wêreld te word.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ethiopia's flower trade in full bloom |url=http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=264689&amp;area=/breaking_news/breaking_news__business/ |quote=|work=Mail &amp; Guardian |date=19 Februarie 2006 |access-date=21 Junie 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070418195017/http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=264689&amp;area=%2Fbreaking_news%2Fbreaking_news__business%2F |archive-date=18 April 2007 }}&lt;/ref&gt;

Die privaat sektor groei stadigaan en leerprodukte soos handsakke raak ’n gewilde uitvoerproduk, met Taytu wat die land se eerste luukse-ontwerphandelsmerk geword het.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Victoria |last=Averill |title=Ethiopia's designs on leather trade |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6703551.stm |quote= |publisher=BBC |date=31 Mei 2007 |access-date=21 Junie 2007}}&lt;/ref&gt; Ander goedere wat op klein skaal uitgevoer word, is graan, [[katoen]], suikerriet, aartappels en velle. Met die bou van verskeie nuwe damme en die toename in hidroëlektriese elektrisiteitsaanlegte landwyd beplan Ethiopië om ook elektrisiteit na sy bure uit te voer.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.people.com.cn/200604/12/eng20060412_257767.html |title=Largest hydro electric power plant goes smoothly |publisher=English.people.com.cn |date=12 April 2006 |access-date=2 Junie 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.addistribune.com/Archives/2004/02/27-02-04/New.htm |title=Hydroelectric Power Plant built |publisher=Addistribune.com |access-date=16 Maart 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103085843/http://www.addistribune.com/Archives/2004/02/27-02-04/New.htm |archive-date= 3 Januarie 2010 }}&lt;/ref&gt;

Baie mense beskou Ethiopië se groot waterbronne en {{nowrap|-potensiaal}} as sy &quot;wit olie&quot; en sy koffiebronne as sy &quot;swart goud&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ethiopianreporter.com/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=7303 |title=The &quot;white oil&quot; of Ethiopia |access-date=2 Februarie 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928055936/http://www.ethiopianreporter.com/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=7303 |archive-date=28 September 2007 }}. ethiopianreporter.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Independent Online |url=http://www.int.iol.co.za/index.php?set_id=1&amp;click_id=87&amp;art_id=qw1145360700509B231 |date=18 April 2006 |title=Ethiopia hopes to power neighbors with dams |publisher=Int.iol.co.za |access-date=16 Maart 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060612203747/http://www.int.iol.co.za/index.php?set_id=1&amp;click_id=87&amp;art_id=qw1145360700509B231 |archive-date=12 Junie 2006 }}&lt;/ref&gt; Die land het ook groot mineralebronne en oliepotensiaal in sommige van die yler bewoonde gebiede. Politieke onstabiliteit daar belemmer egter ontwikkeling.

===Vervoer===
[[Beeld:Addis Ababa Light Rail vehicle, March 2015.jpg|thumb|200px|’n Ligte passasierstrein in Addis Abeba.]]
[[Beeld:Ethiopian_Airlines_Boeing_787-8_ET-AOS_FRA_2012-10-28.png|thumb|200px|’n [[Boeing 787 Dreamliner|Boeing 787-8]] van [[Ethiopian Airlines]].]]
Ethiopië het geëlektrifiseerde spoorlyne van 926&amp;nbsp;km – 656&amp;nbsp;km tussen Addis Abeba en [[Djiboeti (stad)|Djiboeti]] se hawe&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Ethiopia–Djibouti electric railway line opens|url = http://www.railwaygazette.com/news/infrastructure/single-view/view/ethiopia-djibouti-railway-inaugurated.html|website = railwaygazette.com|date = 5 Oktober 2016|access-date = 5 Oktober 2016|archive-date =  7 Oktober 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20161007214940/http://www.railwaygazette.com/news/infrastructure/single-view/view/ethiopia-djibouti-railway-inaugurated.html|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; en 270&amp;nbsp;km tussen Addis Abeba en die tweelingstede Dessie/Kombolcha.&lt;ref name=&quot;AKH&quot;&gt;{{cite web|url=http://akhrailway.com/index.php/about-project/project-summary|title=Project Summary|date=Januarie 2017|publisher=AKH Project owners|access-date=13 Augustus 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802170326/http://akhrailway.com/index.php/about-project/project-summary|archive-date=2 Augustus 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Teen 2017 was albei spoorlyne nog in aanbou of onder toetsing, maar die verwagting was dat wanneer hulle ten volle operatief is, albei passasiers met ’n spoed van 120&amp;nbsp;km/h en vrag met ’n spoed van sowat 80&amp;nbsp;km/h sou vervoer. 

Nog twee spoorlyne is in aanbou, maar dit is onseker wanneer hulle in gebruik geneem sal word.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Ceremony in Ethiopia|url = http://www.ym.com.tr/icerik/40/398/ceremony-in-ethiopia.aspx|publisher = Yapı Merkezi|date = 25 Februarie 2015|access-date = 7 Oktober 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20161007195428/http://www.ym.com.tr/icerik/40/398/ceremony-in-ethiopia.aspx|archive-date = 7 Oktober 2016|url-status=dead|df = dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Foundation stone laid for northern Ethiopia line|url = http://www.railwaygazette.com/news/news/africa/single-view/view/foundation-stone-laid-for-northern-ethiopia-line.html|website = railwaygazette.com|date = 25 Februarie 2015|access-date = 5 Oktober 2016|archive-date =  7 Oktober 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20161007191750/http://www.railwaygazette.com/news/news/africa/single-view/view/foundation-stone-laid-for-northern-ethiopia-line.html|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; Al die lyne is deel van ’n beplande netwerk van altesaam 5&amp;nbsp;000&amp;nbsp;km.

As die eerste deel van ’n tienjaarplan het Ethiopië tussen 1997 en 2002 die land se infrastruktuur van paaie verbeter. In 2015 was daar paaie van altesaam 100&amp;nbsp;000&amp;nbsp;km.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ethiopia's Road Sector Dev't Becoming Proportionate to Rapid Economic Growth: WB |url=http://www.ena.gov.et/en/index.php/economy/item/386-ethiopia-s-road-sector-dev-t-becoming-proportionate-to-rapid-economic-growth-wb |website=www.ena.gov.et |access-date=23 Desember 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224055826/http://www.ena.gov.et/en/index.php/economy/item/386-ethiopia-s-road-sector-dev-t-becoming-proportionate-to-rapid-economic-growth-wb |archive-date=24 Desember 2015 }}&lt;/ref&gt;

Die land het in 2012 altesaam 58 lughawens gehad&lt;ref name=&quot;CIA&quot; /&gt; en in 2016 altesaam 61.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://airport-authority.com/browse-ET|title=List of all airports in Ethiopia|website=airport-authority.com|access-date=25 Maart 2016}}&lt;/ref&gt; Twee van hulle, een in Addis Abeba en een in Dire Dawa, onderneem internasionale vlugte. [[Ethiopian Airlines]] is die land se vlagskiplugdiens en word ten volle deur die Ethiopiese regering besit.&lt;ref name=&quot;Eaeacp&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ethiopianairlines.com/en/corporate/default.aspx |title=Ethiopian Airlines: Company Profile |publisher=Ethiopian Airlines |archive-url=https://web.archive.org/web/20121005083446/http://www.ethiopianairlines.com/en/corporate/default.aspx |archive-date=5 Oktober 2012 |access-date=13 Oktober 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Die lugdiens vlieg na 102 internasionale passasiers-, 20 binnelandse passasiers- en 44 vragbestemmings.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ethiopian-short-Factsheet |url=https://www.ethiopianairlines.com/Cms_Data/Contents/EthiopianAirlines/Media/Corporate/Company/EthiopianFactsheet/Ethiopian-short-FactSheet-December- |date=Desember 2017 }}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bpea&quot;&gt;{{cite news |title=Profile: Ethiopian Airlines |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8478290.stm |work=BBC News |date=25 Januarie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406080056/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8478290.stm |archive-date=6 April 2012 |access-date=26 April 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Kultuur==
===Name===
[[Beeld:HagerFikirTheatre.jpg|thumb|200px|links|Die Hager Fikir-teater in Addis Abeba. Dit is in 1935 geopen.]]
Ethiopiërs gebruik ’n ander naamstelsel as die [[Weste]]. Kinders gebruik die voornaam van hulle pa en oupa aan vaderskant ná mekaar agter hulle eie voornaam. Vir doeleindes van versoenbaarheid, soos in paspoorte, word die oupa se voornaam as die gesin se [[van]] gebruik, terwyl die persoon en sy pa se voorname hulle eie voorname vorm.

Almal word by hulle voorname genoem. In amptelike situasies word die voorvoegsels ''Ato'' (አቶ) vir mans gebruik, ''Weyzero'' (ወይዘሮ) vir getroude vroue en ''Weyzerīt'' (ወይዘሪት) vir ongetroude vroue.

===Kalender===
[[Beeld:Celebrate The Return of Axum Obelisk (Detail) (3172365788).jpg|thumb|200px|links|’n Model wat die Obelisk van Aksoem se terugkeer na Ethiopië uit Italië gedenk. Dit toon die datum toe die obelisk die land verlaat en weer binnegekom het volgens die [[Ethiopiese kalender]].]]
Ethiopië het verskeie plaaslike kalenders. Die bekendste een is die [[Ethiopiese kalender]], ook bekend as die Ge'ez-kalender. Dit is geskryf in die antieke [[Ge'ez-skrif]], een van die oudste alfabette ter wêreld wat nog gebruik word.&lt;ref name=&quot;Wilfpag&quot;&gt;{{cite book|last=Page|first=Willie F.|url=https://books.google.com/books?id=gK1aAAAAYAAJ|title=Encyclopedia of African history and culture: African kingdoms (500 to 1500), Volume 2|publisher=Facts on File|year=2001|isbn=978-0-8160-4472-6|page=230}}&lt;/ref&gt; Dit is geskoei op die Alexandriese of Koptiese kalender, wat weer op die [[Egiptiese kalender]] geskoei is. Nes die Koptiese kalender het die Ethiopiese kalender 12 maande van presies 30 dae elk plus vyf of ses ekstra dae, wat ’n 13de maand vorm. 

Nes met die [[Juliaanse kalender]] word die sesde ekstra dag, wat eintlik ’n [[Skrikkeljaar|skrikkeldag]] is, elke vier jaar op 29 Augustus van die Juliaanse kalender bygevoeg, ses maande voor die Juliaanse skrikkeldag. Die kalender is sowat sewe jaar en drie maande agter die [[Gregoriaanse kalender]] vanweë ’n alternatiewe berekening om die dag van [[Jesus]] se [[Hemelvaart]] te bepaal.

’n Ander kalender is omstreeks 300&amp;nbsp;v.C. deur die [[Oromo]] geskep. Dit is ’n maansterkalender. Dit is geskoei op sterrekundige waarnemings van die maan in konjunksie met sewe spesifieke [[ster]]re of [[sterrebeeld]]e. 

Oromo-maande (sterre/maanfases) is ''Bittottessa'' (Iangulum), ''Camsa'' ([[Plejades (sterreswerm)|Plejades]]), ''Bufa'' ([[Aldebaran]]), ''Waxabajjii'' ([[Bellatrix]]), ''Obora Gudda'' ([[Saiph]]), ''Obora Dikka'' ([[Sirius]]), ''Birra'' ([[volmaan]]), ''Cikawa'' (bolmaan), ''Sadasaa'' (kwartmaan), ''Abrasa'' (groot sekelmaan), ''Ammaji'' (medium sekelmaan) en ''Gurrandala'' (klein sekelmaan).&lt;ref&gt;{{cite web|first=Lawrence R |last=Doyle |url=http://www.tusker.com/Archaeo/art.currentanthro.htm |title=The Borana Calendar Reinterpreted |work=tusker.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081029073246/http://www.tusker.com/Archaeo/art.currentanthro.htm |archive-date=29 Oktober 2008 }}&lt;/ref&gt;

===Tyd===
Tyd in Ethiopië werk anders as in feitlik alle ander lande. Die Ethiopiërs beskou 06:00, wanneer die [[son]] dwarsdeur die jaar opkom omdat die land so naby aan die [[ewenaar]] is en die dag en nag feitlik ewe lank is, as die begin van die dag in plaas van 00:00. Hulle werk met ’n twaalfuursiklus;&lt;ref name=tips&gt;{{Cite web|url=https://www.linkethiopia.org/ethiopia/travellers-guide/travel-tips/|title=Travel Tips}}&lt;/ref&gt; die nag duur van sonsondergang tot sonsopkoms en daarna begin die twaalfuursiklus weer vir die dag. Om die tydsverskil tussen ’n Ethiopiese en Westerse horlosie te bereken, moet ses uur bygetel of afgetrek word. Voorbeeld: 08:00 Westerse tyd in Addis Abeba word &quot;tweeuur die oggend&quot; genoem (letterlik twee uur ná sonsopkoms), terwyl 20:00 &quot;tweeuur die aand&quot; genoem word (twee uur ná sononder).

Ondanks druk om internasionale standaarde te volg, bly dié twaalfuurstelsel algemeen in Ethiopië.&lt;ref name=&quot;twelve&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.pri.org/stories/2015-01-30/if-you-have-meeting-ethiopia-you-better-double-check-time|title=If you have a meeting in Ethiopia, you'd better double check the time|newspaper=The World|archive-url=https://archive.ph/20150201033857/http://www.pri.org/stories/2015-01-30/if-you-have-meeting-ethiopia-you-better-double-check-time|archive-date=2015-02-01|date=2015-01-30|access-date=2021-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Voedsel===
[[Beeld:Alicha 1.jpg|thumb|200px|Tipiese Ethiopiese geregte: ''injera'' (pannekoekagtige brood) en verskeie soorte ''wat'' (bredie).]]

Die bekendste Ethiopiese kos is verskeie soorte dik bredies, bekend as ''wat'', en bykosse van groente wat op ’n ''injera'', ’n groot platbrood van [[tef]]meel en suurdeeg, voorgesit word. Dit word nie met ’n mes en vurk geëet nie – die ''injera'' word gebruik om die kos mee te skep. Dit is algemeen dat ’n paar mense saam uit een bak in die middel van die tafel eet. Dit is ook algemeen om ander in die groep met jou hande te voer, ’n tradisie wat ''gursha'' genoem word.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Simpsons Episode Well-Received by Ethiopians On Social Media|url=http://www.tadias.com/12/01/2011/the-simpsons-episode-well-received-by-ethiopians-on-social-media-elsewhere/|publisher=Tadias Magazine|date=1 Desember 2011}}&lt;/ref&gt; Tradisionele Ethiopiese geregte bevat geen [[varkvleis]] of skulpvis van enige aard nie, want die eet van albei word verbied deur Ortodokse Christene, Jode én Moslems.

''Chechebsa'', ''Marqa'', ''Chukko'', ''Michirra'' en ''Dhanga'' is die [[Oromo]] se gewildste kosse. ''Kitfo'', wat onder die Gurage ontstaan het, is een van die land se gewildste lekkernye. Ook ''Doro wot'' en ''Tsebehi derho'' uit Noordwes-Ethiopië is gewild. ''Tihlo'' het in die Tigray-streek ontstaan en is ’n soort [[kluitjie]]; dit word berei van geroosterde gortmeel en raak al hoe gewilder.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Culture of the people of Tigrai|url=http://www.tigraionline.com/bahlina.html|publisher=Tigrai Online|access-date=3 Januarie 2013}}&lt;/ref&gt;

===Media===
[[Beeld:Ethiopian Television.JPG|thumb|200px|Die hoofkwartier van die Ethiopiese Uitsaaikorporasie in Addis Abeba.]]

EBC (die Ethiopiese Uitsaaikorporasie), voorheen bekend as ETV, is die nasionale [[TV]]-kanaal in regeringsbesit terwyl Kana TV die gewildste kanaal is.&lt;ref&gt;http://www.ipsnews.net/2017/12/ethiopias-new-addiction-says-media-freedom/#:~:text=%E2%80%9CKana%E2%80%9D%20translates%20as%20something%20between,of%20the%20prime%20time%20market&lt;/ref&gt; Laasgenoemde is veral bekend vir buitelandse inhoud wat in [[Amharies]] oorgeklank is.

Die [[koerant]]e met die grootste sirkulasie is ''Addis Fortune'', ''Capital Ethiopia'', ''Ethiopian Reporter'', ''Addis Zemen'' en ''Ethiopian Herald''. ’n Groot deel van die land besoek die [[internet]] op mobiele toestelle. Die enigste diensverskaffer is die nasionale telekommunikasiemaatskappy Ethio telecom.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.newsweek.com/ethiopia-internet-blocked-618806|title=Why has Ethiopia pulled its mobile internet access again?|last=Gaffey|first=Conor|date=1 Junie 2017|work=Newsweek|access-date=14 Augustus 2017}}&lt;/ref&gt; In Julie 2016 was daar sowat 4,29&amp;nbsp;miljoen mense met toegang tot die internet tuis, in vergelyking met ’n kwartmiljoen in die dekade vooraf.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.internetlivestats.com/internet-users/ethiopia/|title=Ethiopia Internet Users|date=1 Julie 2016|website=Internet Live Stats|publisher=Internet Live Stats}}&lt;/ref&gt; Tydens tydperke van politieke onrus het die regering al toegang tot sekere sosiale media geblokkeer, soos vir twee dae in Augustus 2016 ná protesoptogte in Oromia.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-36940906|title=What is behind Ethiopia's wave of protests?|date=22 Augustus 2016|work=BBC News|access-date=14 Augustus 2017}}&lt;/ref&gt; 

===Musiek===
[[Beeld:MJS 090214 2880p.JPG|thumb|200px|Mahmoud Ahmed, ’n Ethiopiese sanger van Gurage-herkoms.]]

Ethiopië se musiek is baie uiteenlopend en elk van die 80 etniese groepe word met sy eie klanke verbind. Ethiopiese musiek gebruik ’n unieke modale stelsel wat pentatonies (met vyf tone per oktaaf) is, met kenmerkende lang intervalle tussen sommige note. Net soos ander aspekte van die Ethiopiese kultuur en tradisie, stem smaak in musiek en lirieke baie ooreen met dié in die naburige [[Eritrea]], [[Somalië]], [[Djiboeti]] en [[Soedan]].&lt;ref name=&quot;Abdullahi&quot;&gt;{{cite book |last=Abdullahi |first=Mohamed Diriye |title=Culture and Customs of Somalia |year=2001 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-313-31333-2 |page=170 |url=https://books.google.com/books?id=2Nu918tYMB8C&amp;pg=PA170 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tekle&quot;&gt;{{cite book |last=Tekle |first=Amare |title=Eritrea and Ethiopia: from conflict to cooperation |year=1994 |publisher=The Red Sea Press |isbn=978-0-932415-97-4 |page=197 |url=https://books.google.com/books?id=xbQTEF0rd7wC&amp;pg=PA197 |quote=}}&lt;/ref&gt; Tradisionele sang in Ethiopië verteenwoordig uiteenlopende style van polifonie (heterofonie, [[boerdon]], imitasie en [[kontrapunt]]). Lirieke hou tradisioneel verband met patriotisme of nasionale trots, romanse, vriendskap en ’n unieke soort memoires bekend as ''Tizita''.

===Sport===
[[Beeld:Abebe Bikila, 1972 card.jpg|thumb|links|160px|Die atleet Abebe Bikila.]]

Die gewildste [[sport]]soorte in Ethiopië is [[atletiek]] (veral lang afstande) en [[sokker]]. Ethiopiese atlete het al baie goue medaljes op die [[Olimpiese Spele]] gewen.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ethiopian Olympic Committee|url=http://www.olympic.org/ethiopia|publisher=International Olympic Committee|access-date=3 Januarie 2013}}&lt;/ref&gt; [[Abebe Bikila]] was die eerste atleet van [[Afrika suid van die Sahara]] en die eerste swart atleet uit [[Afrika]] wat ’n Olimpiese goue medalje gewen het: in die [[marathon]] op die [[Olimpiese Somerspele 1960]] in [[Rome]], met ’n wêreldrekordtyd van 2:15:16.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/gallery/2012/apr/25/athletics-olympics-2012|title=50 stunning Olympic moments: Abebe Bikila's 1960 marathon victory – in pictures|last=Bloor|first=Steven|date=2012-04-25|work=The Guardian|access-date=2019-10-14|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.olympic.org/news/barefooted-bikila-steps-in-for-heroic-marathon-triumph|title=Athletics – Abebe Bikila (ETH)|date=2019-10-13|website=International Olympic Committee|language=en|access-date=2019-10-14}}&lt;/ref&gt; Haile Gebrselassie, Kenenisa Bekele en Tirunesh Dibaba is almal wêreldbekende langafstandatlete, elk met verskeie goue Olimpiese en Wêreldkampioenskap-medaljes. Letesenbet Gidey en Almaz Ayana hou die wêreldrekord in onderskeidelik die 5&amp;nbsp;000 en 10&amp;nbsp;000 meter vir vroue. Ander noemenswaardige atlete is Mamo Wolde, Miruts Yifter, Derartu Tulu, Meseret Defar, Birhane Adere, Tiki Gelana, Genzebe Dibaba, Tariku Bekele, Gelete Burka en Yomif Kejelcha.

Die nasionale sokkerspan van Ethiopië, met die bynaam &quot;Walayia Antelopes&quot;, het in 2012 geskiedenis gemaak deur vir die [[Afrikanasiesbeker]] te kwalifiseer. Hulle het ook die laaste 10 Afrika-sokkerspanne gehaal in die laaste kwalifikasiefase vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|Sokkerwêreldbekertoernooi van 2014]].

== Fotogalery ==
=== Addis Abeba ===
&lt;gallery mode=packed&gt;
Lêer:Aartsbiskop se paleis, Addis Ababa.JPG|Die aartsbiskop van [[Addis Abeba]] se paleis.
Lêer:Middestad, Addis Ababa.JPG|'n Toneel in Addis Abeba se middestad.
Lêer:Kerk van die Heilige Drie-Eenheid, Addis Ababa.JPG|Gebrandskilderde glas in die Kerk van die Heilige Drie-Eenheid.
Lêer:Merkato, Addis Ababa.JPG|'n Mark (merkato) in die hoofstad.
Lêer:Nuwe katedraal, Addis Ababa.jpg|Die nuwe katedraal in Addis Abeba.
Lêer:Nasionale Museum, Addis Ababa.JPG|Die Nasionale Museum.
&lt;/gallery&gt;

=== Res van die land ===
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
Lêer:Dire Dawa-spoorwegstasie, Ethiopië.jpg|Spoorwegstasie in [[Dire Dawa]], Ethiopië se naasgrootste stad.
Lêer:Abreha Atsbeha-rotskerk (3).JPG|Die Abreha Atsbeha-rotskerk.
Lêer:Abreha Atsbeha-rotskerk.JPG|Die ingang na die Abreha-rotskerk in die [[Tigray-streek]].
Lêer:Simiengebergte.JPG|'n Landskap in die Simiengebergte.
&lt;/gallery&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|3}}

==Algemene bronne==
{{refbegin|3}}
* {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Ethiopia|title=Ethiopia|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=8 Oktober 2024}}
* {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/|title=Ethiopia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=8 Oktober 2024|archive-date=21 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421154941/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/|url-status=dead}}
* {{cite book |ref=Abir |author=Abir, Mordechai |title = Ethiopia: The Era of the Princes; The Challenge of Islam and the Re-unification of the Christian Empire (1769–1855) |location = Londen, Engeland |publisher=Longmans |year= 1968 }}
* {{cite book |ref=Beshah |author1=Beshah, Girma |author2=Aregay, Merid Wolde |title=The Question of the Union of the Churches in Luso-Ethiopian Relations (1500–1632) |location = Lissabon |publisher= Junta de Investigações do Ultramar and Centro de Estudos Históricos Ultramarinos |year=1964 }}
* {{cite journal |last=Lyons |first=Terrence |year=1996 |title=Closing the Transition: the May 1995 Elections in Ethiopia |url=https://www.academia.edu/9622394 |journal=The Journal of Modern African Studies |volume=34 |issue=1 |pages=121–42 |doi=10.1017/S0022278X00055233 }}
* {{cite book |ref=Munro-Hay |author=Munro-Hay, Stuart |year=1991 |url=http://www.dskmariam.org/artsandlitreature/litreature/pdf/aksum.pdf |title=Aksum: An African Civilization of Late Antiquity |location=Edinburgh |publisher=University Press |isbn=978-0-7486-0106-6 |access-date=3 March 2012 |archive-date=23 Januarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123223427/http://www.dskmariam.org/artsandlitreature/litreature/pdf/aksum.pdf |url-status=dead }}
* {{cite book |ref=Valdes Vivo|author=Valdes Vivo, Raul |title=Ethiopia's Revolution |url=https://archive.org/details/ethiopiasrevolut0000vald|publisher=International Publishers |location = New York, NY |year= 1977|isbn=978-0-7178-0556-3 }}
* Mauri Arnaldo (2009), &quot;The re-establishment of the national monetary and banking system in Ethiopia (1941–1963)&quot;, ''The South African Journal of Economic History'', Vol. 24, n. 2, bl. 82-130.
* Mauri Arnaldo (2003), &quot;The early development of banking in Ethiopia&quot;, ''International Review of Economics and Business'', Vol. L, N. 4, bl. 521-543.
{{refend}}

==Nog leesstof==
{{Refbegin|3}}
* {{Cite book |last=Zewde |first=Bahru |title=A History of Modern Ethiopia, 1855–1991 |edition=2nd |year=2001 |publisher=Ohio University Press |location=Athene, OH |isbn=978-0-8214-1440-8 |url=https://archive.org/details/historyofmoderne00bahr }}
* {{Cite book|last=Selassie I. |first=Haile |title=My Life and Ethiopia's Progress: The Autobiography of Emperor Haile Selassie I |others=Translated by Edward Ullendorff |year=1999 |publisher=Frontline |location=Chicago |isbn=978-0-948390-40-1}}
* Deguefé, Taffara (2006). ''Minutes of an Ethiopian Century'', Shama Books, Addis Abeba, {{ISBN|99944-0-003-7}}.
* Hugues Fontaine, ''Un Train en Afrique. African Train'', Centre Français des Études Éthiopiennes / Shama Books. Édition bilingue français / anglais. Traduction : Yves-Marie Stranger. Postface : Jean-Christophe Belliard. Avec des photographies de Matthieu Germain Lambert et Pierre Javelot. Addis Abeba, 2012, {{ISBN|978-99944-867-1-7}}. Engels en Frans. [http://www.africantrain.org/ UN TRAIN EN AFRIQUE]
* {{Cite book|last=Henze |first=Paul B. |title=Layers of Time: A History of Ethiopia |year=2004 |publisher=Shama Books|isbn=978-1-931253-28-4 }}
* {{Cite book|last=Marcus |first=Harold G. |title=The Life and Times of Menelik II: Ethiopia, 1844–1913 |year=1975 |publisher=Clarendon |location=Oxford}} Reprint, Trenton, NJ: Red Sea, 1995. {{ISBN|1-56902-009-4}}.
* {{Cite book|last=Marcus |first=Harold G. |title=A History of Ethiopia |url=https://archive.org/details/historyofethiopi0000marc |edition=updated |year=2002 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=978-0-520-22479-7}}
* Mauri, Arnaldo (2010). ''Monetary developments and decolonization in Ethiopia'', Acta Universitatis Danubius Œconomica, VI, n. 1/2010, pp.&amp;nbsp;5–16. [http://journals.univ-danubius.ro/index.php/oeconomica/article/view/337-319 Monetary Developments and Decolonization in Ethiopia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303180844/http://journals.univ-danubius.ro/index.php/oeconomica/article/view/337-319 |date= 3 Maart 2016 }} and WP [http://ideas.repec.org./p/mil/wpdepa/2010-15.html Monetary developments and decolonization in Ethiopia]
* {{Cite book|last=Mockler |first=Anthony |title=Haile Selassie's War |url=https://archive.org/details/haileselassieswa0000mock |year=1984 |publisher=Random House |location=New York }} Reprint, New York: Olive Branch, 2003. {{ISBN|0-902669-53-2}}.
* Murphy, Dervla (1968). ''In Ethiopia with a Mule''. Londen: Century, 1984, cop. 1968. ''N.B''.: An account of the author's travels in Ethiopia. 280 p., ill. {{ISBN|0-7126-3044-9}}
* {{Cite book|last=Rubenson|first=Sven|title=The Survival of Ethiopian Independence|edition=4de|year=2003|publisher=Tsehai|location=Hollywood, CA |isbn=978-0-9723172-7-6}}
* Siegbert Uhlig, et al. (reds.) (2003). ''Encyclopaedia aethiopica'', Vol. 1-5 en addendums: A–C. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
* {{cite book |last1=Keller |first1=Edmond |title=Revolutionary Ethiopia From Empire to People's Republic |url=https://archive.org/details/revolutionaryeth00edmo |date=1991 |publisher=Indiana University Press |isbn=9780253206466}}
{{Refend}}

==Skakels==
* [https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13349398 BBC Ethiopia Profile]
* [http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/ETH/Year/2012/Summary World Bank Ethiopia Summary Trade Statistics]
* [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=ET Key Development Forecasts for Ethiopia] van International Futures.
* [https://www.state.gov/countries-areas/ethiopia Ethiopia pages – U.S. Department of State] 
* {{Wikivoyage|Ethiopia|Ethiopië}}
{{CommonsKategorie-inlyn|Ethiopia}}
{{vertaaluit| taalafk = en | il = Ethiopia}}

{{Geografiese ligging
| Senter = {{vlagland|Ethiopië}}
| Noord = {{vlagland|Eritrea}}
| Noordoos = {{vlagland|Djiboeti}}
| Oos = {{vlagland|Somalië}}
| Suidoos = {{vlagland|Somalië}}
| Suid = {{vlagland|Kenia}}
| Suidwes = {{vlagland|Suid-Soedan}}
| Wes = {{vlagland|Soedan}} • {{vlagland|Suid-Soedan}}
| Noordwes = {{vlagland|Soedan}}
}}

{{Lande van Afrika}}
{{Normdata}}
{{Voorbladster}}

[[Kategorie:Ethiopië| ]]
[[Kategorie:Voormalige Italiaanse kolonies]]</text>
      <sha1>49s8bo0omaybxhn4bngn4oo4qfr1sbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Constantia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10807</id>
    <revision>
      <id>2974457</id>
      <parentid>2855262</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T00:56:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5242" sha1="8925ducmne1b5lfaz1qfn6tf4hg7puv" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Nedersetting
|amptelike_naam=Constantia
|nedersetting_tipe=Voorstad
|beeld_stadsilhoeët=Constantia CT.png
|beeldgrootte=250px
|duimdrukkerkaart=Kaapstad
|duimdrukkeretiketposisie=bokant
|onderafdelingtipe=[[Land]]
|onderafdelingnaam={{vlag|Suid-Afrika}}
|onderafdelingtipe1=[[Provinsies van Suid-Afrika|Provinsie]]
|onderafdelingtipe2=Metropolitaanse Munisipaliteit
|onderafdelingnaam1=[[Wes-Kaap]]
|onderafdelingnaam2=[[Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit|Kaapstad]]
|oppervlak_totaal_km2=23.90
|hoogte_m=91
|koördinaattipe=
|koördinate   = {{Koördinate|34|01|53|S|18|25|06|O|aansig=inlyn,titel}}
|bevolking_soos_op=2011
|bevolking_totaal=12564&lt;ref name=census2011&gt;Som van die hoofplekke [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041052 Constantia Heights], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041053 Alphen], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041069 Bel Ombre], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041070 Witteboomen], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041071 Glen Alpine], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041072 Eagles Nest], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041073 Constantia], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041074 Silverhurst], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041075 Rust-En-Vrede], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041081 Barbarossa], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041083 Deurdrif], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041084 The Vines (Constantia)], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041087 Belle Constantia], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041088 Graylands], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041089 Constantia Village], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041090 Constantia Vale], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041091 Sillery], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041092 Huis-In-Bos], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041093 Hope of Constantia], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041094 Nova Constantia], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041095 Airlie], [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041096 Fir Grove] en [http://census2011.adrianfrith.com/place/199041097 Sweet Valley] tydens ''Sensus 2011''.&lt;/ref&gt;
|bevolkingsdigtheid_km2=530
|tydsone=[[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]
|utcafset=+2
|poskodetipe=[[Poskode]]
|poskode=7806
|skakelkode=021
|webwerf=
}}

[[Lêer:GrootConstantiaHomestead.jpg|duimnael|links|250px|Groot Constantia (1685)]]
[[Lêer:Constantia1.jpg|duimnael|links|250px|'n Historiese gebou op die landgoed Constantia]]

'''Constantia''' is 'n welgestelde [[voorstad]] en een van die oudstes van [[Kaapstad]], [[Suid-Afrika]], in die hart van die Constantiavallei.&lt;ref name=&quot;HAT Taal-en-feitegids&quot;&gt;HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}&lt;/ref&gt;

Constantia is die bakermat van die Suid-Afrikaanse land- en wynbou. [[Simon van der Stel]], die eerste goewerneur van die Nederlandse kolonie aan die Kaap, besluit om hier op sy historiese plaas [[Groot Constantia]], 'n landgoed van sowat 750 hektaar, die eerste 100&amp;nbsp;000 wingerdstokke in Suid-Afrika te plant. Die wingerde van die Constantiavallei lewer later die druiwe vir die wêreldbekende Constantiawyn op, wat baie gewild raak by die Europese adel van die [[18de eeu|18de]] en [[19de eeu]] en onder meer ook die gunstelingwyn van [[Napoléon Bonaparte]] tydens sy ballingskap op die [[Atlantiese Oseaan|Suid-Atlantiese]] eiland [[Sint Helena|St. Helena]] is.

Die Constantiavallei lewer nog steeds wyne van wêreldgehalte op, terwyl Constantia nou 'n gesogte woonbuurt vir welgestelde Kapenaars geword het. Die voorstad bekoor met die natuurskoon van die omgewing en die luukse Constantia winkelsentrum. Die [[botaniese tuin]] van [[Kirstenbosch]] lê digby Constantia.

Groot Constantia, een van die mooiste voorbeelde van die Kaaps-Hollandse boustyl, is die belangrikste argitektoniese besienswaardigheid in die gebied. Die gebou dateer uit die jaar [[1685]] en huisves vandag 'n museum met 'n versameling van antieke meubels, [[glas]]ware en [[porselein]]. Die gewel bo-oor die ingang tot die wynkelder is deur [[Anton Anreith]] geskep.

== Wapen ==
Constantiavallei het van 1989 tot 1996 sy eie plaaslike owerheid gehad.  Die raad het in 1992 'n wapen by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer : ''In  silwer,  'n  swart  adelaar  met  uitgespreide vleuels,  op  die  bors  belaai  met  'n  goue  sandloper dwarsbalksgewys; 'n rooi gewelvormig geknobbelde skildhoof''.  Die helmteken was 'n halwe silwer hert met goue gewei en hoewe en swart vleuels uitkomend uit 'n rooi muurkroon.  Die wapenspreuk was &quot;Terra hereditas nostra&quot;.&lt;ref name=bvh&gt;{{Cite web |url=http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |title=National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry |access-date= 4 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |archive-date=24 Junie 2026 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==
* [[Constantia (kiesafdeling)]]
* [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]]

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Kaapstadse voorstede}}

[[Kategorie:Voorstede van Kaapstad]]</text>
      <sha1>8925ducmne1b5lfaz1qfn6tf4hg7puv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Franschhoek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10840</id>
    <revision>
      <id>2974475</id>
      <parentid>2963283</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:55:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7232" sha1="1ugbz14voemqlq4a69zu9swulql583u" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp
| naam                    = Franschhoek
| inheemse_naam           = 
| ander_naam              = 
| beeld_stadsilhoeët      = FranschhoekWC-pass.jpg
| beeldbyskrif            = Franschhoek en die Bergriviervallei vanaf Franschhoekpas gesien
| duimdrukkeretiketposisie= bokant
| latd  = 33 |latm  = 55 |lats  =
| longd = 19 |longm = 08 |longs =
| provinsie               = Wes-Kaap
| distrik                 = Kaapse Wynland
| munisipaliteit          = Stellenbosch
| stigtingsdatum          = [[1688]]
| regeringstipe           = 
| leier_party             = 
| leiertitel              = 
| leiernaam               = 
| oppervlakvoetnotas      = &lt;ref name=&quot;census2011&quot;&gt;[http://census2011.adrianfrith.com/place/167007005 Subplek Hugenote] ''Sensus 2011''.&lt;/ref&gt;
| oppervlak_totaal_km2    = 
| hoogte_m                = 
| bevolking_totaal        = 
| bevolking_soos_op       = 2011
| bevolkingvoetnotas      = &lt;ref name=&quot;census2011&quot; /&gt;
| demografie1_voetnotas   = &lt;ref name=&quot;census2011&quot; /&gt;
| persent_swart           = 15.5%
| persent_kleurling       = 6.2%
| persent_asiër           = 0.5%
| persent_wit             = 76.7%
| persent_ander           = 1.0%
| demografie2_voetnotas   = &lt;ref name=&quot;census2011&quot; /&gt;
| demografie2_titel1      = [[Engels]]
| demografie2_info1       = 44.0%
| demografie2_titel2      = [[Afrikaans]]
| demografie2_info2       = 43.7%
| demografie2_titel3      = [[Xhosa]]
| demografie2_info3       = 1.6%
| demografie2_titel4      = 
| demografie2_info4       = 
| demografie2_titel5      = Ander
| demografie2_info5       = 10.7%
| poskode                 = 
| poskode2                = 
| skakelkode              = 021
| sensuskode              = 167007005
| webwerf                 = 
}}
'''Franschhoek''' is 'n dorp in die provinsie [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]], sowat 75 kilometer van [[Kaapstad]] af, met 15&amp;nbsp;616 inwoners, insluitend die omringende voormalige [[township]]s. Franschhoek behoort sedert die jaar [[2000]] tot die [[Stellenbosch Plaaslike Munisipaliteit]].

Die dorp se naam was oorspronklik &quot;Olifantshoek&quot;, 'n verwysing na die talle [[olifant]]e wat hier oor die berg na die digte bosse van die vallei afgeloop en sodoende 'n pad uitgetrap het, wat later ook deur die plaaslike setlaars gebruik is.

== Geskiedenis ==
[[Lêer:00000-Hugenot Monument-Franschhoek-s.jpg|duimnael|links|Die [[Hugenotemonument]] by Franschhoek]]
[[Lêer:Franschhoek Huguenot Museum.jpg|duimnael|links|Die [[Hugenote-gedenkmuseum]] by die monument]]
Franschhoek het sy ontstaan aan die aankoms van die 176 [[Franse]] [[Hugenote]]-vlugtelinge te danke, wat hier in die jaar [[1688]] – na 'n tydelike verblyf in Nederland – 'n nuwe tuiste gevind het. Die Kaapse vryburgers begin vinnig na die gebied as die &quot;Fransche Quartier&quot; of &quot;Fransche Hoek&quot; verwys. In die 18de eeu word Franschen Hoek die amptelike naam van die dorp.

Aangesien die Franse immigrante deur die [[VOC|Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] so ver moontlik versprei is – Stellenbosch, die [[Paarl]] en [[Drakenstein]] is naas Franschhoek gekies as die vernaamste dorpe om die setlaars te huisves – neem die gemeenskappe binne 'n kort tydperk 'n plaaslike Kaapse karakter aan. Soos deur die Kompanjie beoog, sterf ook die [[Franse taal]] binne enkele dekades uit. In [[1829]] is vasgestel dat daar geen Franstaliges meer aan die Kaap is nie.

Talle Franse plek- en plaasname het egter bewaar gebly as 'n erfenis uit hierdie tyd, en baie plaasname verwys na die Franse geboortestede van die Hugenote-vlugtelinge. 'n Aantal plase soos La Motte, La Cotte, Cabrière, Provence, Chamonix, [[Bien Donné]], Champagne, Dieu Donné en La Dauphiné het in hulle oorspronklike vorm bewaar gebly en het tot bekende wynmakerye ontwikkel. Bien Donné is vandag 'n belangrike landboukundige navorsingstasie. Wingerdbou en die wynbedryf is deur die Franse ingevoer; die voortreflike klimaat en vrugbare grond maak die vallei bowendien geskik vir die vrugtebedryf. Die riviere en plaasdamme lewer [[forel]]le op.

Die [[Hugenotemonument]] bo-oor Franschhoek, wat op [[17 April]] [[1948]] onthul is, en die nabygeleë Hugenotegedenksentrum behandel die geskiedenis van die Franse setlaars. Danksy amptelike beperkings op die renovasie en nuwe boubedrywighede het ook die boustyl en historiese karakter van Franschhoek met sy pragtige herehuise bewaar gebly.

Tog Franschhoek is nie meer die rustige plattelandse dorp van die verlede nie. Vanaf die negentigerjare word die dorp 'n gewilde verblyfplek vir stadmense van die Kaap. Die oprigting van 'n Engelse privaatskool, die [[Bridge House School]], het hierdie ontwikkeling bevorder, en baie oorspronklike bewoners het hulle huise danksy die stygende pryse verkoop.

Die wynkultuur en die aanwesigheid van sommige van Suid-Afrika se top-restourante het van Franschhoek 'n soort gastronomiese sentrum in Suid-Afrika gemaak. Maar dit staan nou veral bekend as een van die gewildste toeristebestemmings in die land. Die nabyheid van die [[metropool]] Kaapstad, die blommeprag van die omgewing, die aangename klimaat met milde somers en sneeubedekte pieke in die winter lok steeds meer mense. Stappe is gedoen om die natuurskoon te bewaar; 'n groot gebied word deur die Franschhoekbosreservaat in beslag geneem.

== Wapens ==
Munisipaliteit (1) — Franschhoek se munisipale raad het op 'n stadium 'n skynheraldiese &quot;wapen&quot; gebruik wat 'n bergreeks, 'Trots van Franschhoek' blomme, 'n horing van oorvloed en 'n olifant toon. Die borsbeeld van 'n sewentiende-eeuse jagter met 'n geweer is bo die skild geplaas. Die wapenspreuk is &quot;Dieu est mon aide&quot;.

Munisipaliteit (2) — Die wapen is herontwerp en in 1977 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer: ''In goud, op 'n ingeboe punt van blou tussen 'n tak met drie blomme van die Trots van Franschhoek en 'n horing van oorvloed, alles van natuurlike kleur, 'n fleur-de-lis van goud; op 'n rooi skildhoof 'n staande olifant van natuurlike kleur''. Die borsbeeld van die jagter het die helmteken geword, en die wapenspreuk het onveranderd gebly.&lt;ref name=bvh&gt;[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa: Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.&lt;/ref&gt;

==Plase==
Bekende historiese plase rondom die dorp is Bellingham, Bourgogne, Champagne, La Brie, La Cotte, [[La Motte]], [[La Provence]], L'Ormarins.

== Fotogalery ==
&lt;gallery mode=packed heights=140&gt;
Lêer:Franschoek Valley.jpg|Die Franschhoekvallei.
Lêer:Franschhoek Stadsaal.jpg|Franschhoek se stadsaal.
Lêer:Bastille Festival 25.jpg|Bastillefees in 2014.
Lêer:NG kerk Franschhoek, Junie 2017, Morné van Rooyen.jpg|[[NG gemeente Franschhoek|NG kerk Franschhoek]].
Lêer:Südafrika Franschhoek Weingut.jpg|Wynlandgoed naby Franschhoek.
Beeld:Bergrivierdam, Junie 2017, Morné van Rooyen.jpg|Die [[Bergrivierdam]] tydens die droogte van 2017.
&lt;/gallery&gt;

== Sien ook ==
* [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]]
* [[Franschhoek-motormuseum]]

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC2}}
{{Normdata}}

[[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]]</text>
      <sha1>1ugbz14voemqlq4a69zu9swulql583u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bellville</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11161</id>
    <revision>
      <id>2974388</id>
      <parentid>2753572</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:53:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4603" sha1="3r7y6xauftqbz12bw8huu2zuyzi6xjr" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Nedersetting
|amptelike_naam=Bellville
|ander_naam=&lt;small&gt;(''Twaalf Myl'' / ''Hardekraaltjie'')&lt;/small&gt;
|inheemse_naam=
|nedersetting_tipe=Voorstad
|beeld_stadsilhoeët=BellvilleWC-Aerial.jpg
|beeldgrootte=
|beeldbyskrif=Lugfoto van Bellville met [[Valsbaai]] op die agtergrond.
|duimdrukkerkaart=Wes-Kaap
|duimdrukkeretiketposisie=regs
|onderafdelingtipe=[[Land]]
|onderafdelingnaam={{vlag|Suid-Afrika}}
|onderafdelingtipe1=[[Provinsies van Suid-Afrika|Provinsie]]
|onderafdelingtipe2=Metropolitaanse Munisipaliteit
|onderafdelingnaam1=[[Wes-Kaap]]
|onderafdelingnaam2=[[Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Kaapstad]]
|leiertitel=
|leiernaam=
|stigtingstitel=Stigting
|stigtingsdatum=[[1861]]
|stigtingstitel2=Vernoem na
|stigtingsdatum2=[[Charles Davidson Bell]]
|oppervlak_totaal_km2=52.39
|hoogte_m=
|koördinate   = {{Koördinate|33|54|0|S|18|38|0|O|region:ZA_type:city_source:GNS-enwiki|aansig=inlyn,titel}}
|bevolking_soos_op=2011
|bevolkingnotas=
|bevolking_totaal=112507&lt;ref name=&quot;census2011&quot;&gt;[https://census2011.adrianfrith.com/place/199016 Hoofplek Bellville] ''Sensus 2011''&lt;/ref&gt;
|bevolkingsdigtheid_km2=2100
|tydsone=[[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]
|utcafset=+2
|poskodetipe=[[Poskode]]
|poskode=Busse: 7535 &lt;br/&gt;Strate: 7530
|skakelkode=021
|voetnotas=
|webwerf=
}}

'''Bellville''' is 'n  voormalige stad in die [[Wes-Kaap]] ([[Suid-Afrika]]), maar is nou 'n residensiële [[voorstad]] van [[Kaapstad]]. Dit is sowat 19&amp;nbsp;kilometer oos vanaf Kaapstad se middestad geleë. Die [[Universiteit van Wes-Kaapland]], die hoofkantore van die [[Bybelgenootskap van Suid-Afrika]] en van [[Sanlam]] kan in die voorstad gevind word. Danksy die sentrale ligging, is dit ook naby die [[Kaapstad Internasionale Lughawe]], 'n aantal gholfbane, die [[Kaapse Wynland-distriksmunisipaliteit|Kaapse wynroetes]] en verskeie winkelsentrums.

== Geskiedenis ==
Bellville het oorspronklik as &quot;Hardekraaltjie&quot; bekend gestaan. Hardekraaltjie was die enigste harde grond waarop waens uitgespan kon word op hul tog deur die [[Kaapse Vlakte]] se sand. Die Hardekraaltjie-karavaanpark beslaan vandag hierdie terrein.

Toe die spoorlyn van Kaapstad na [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] Hardekraaltjie bereik, is daar 'n halte gemaak, wat &quot;Durban Road&quot; genoem is ([[Durbanville]] was vroeër bekend was as &quot;D'Urban&quot;). Durbanville was toe al 'n gevestigde gemeenskap, terwyl dié latere Bellville toe net begin ontwikkel het. [[Afrikaans]]sprekendes het Durban Road geken as Twaalf Myl, genoem na die leiklip-mylpaal met sy Romeinse XII wat by die hoek van Voortrekker- en Durbanweg staan. Dit was presies twaalf myl of 19,3&amp;nbsp;km van die Kaap. In [[1861]] is dit na die landmeter [[Charles Bell]] genoem. Bellville het in 1940 'n onafhanklike [[munisipaliteit]] geword en het in 1979 stadstatus verkry.

== Wapen ==
[[Lêer:Coat of arms of Bellville.svg|duimnael|regs|Wapen van Bellville]]
Bellville se munisipale raad het in 1947 'n wapen aangeneem&lt;ref name=wka&gt;Wes-Kaapse Argief : Bellville Munisipale Notules (18 Junie 1947).&lt;/ref&gt; en dit later drie keer gewysig.

Die oorspronklike weergawe was: ''Gedwarsbalk van rooi en goud van twaalf stukke, 'n swart paal belaai met twee silwer klokkies;  oor alles heen 'n blou binneskild belaai met 'n goue koringgerf''.  Die helmteken was 'n swart adelaar met uitgespreide vleuels, en die wapenspreuk &quot;Prendre sa belle&quot;.  In die tweede weergawe is die binneskild weggelaat en die koringgerf tussen die twee klokkies geplaas.

In die derde weergawe, soos deur [[Ivan Mitford-Barberton]] hersien, is die koringgerf met 'n derde klokkie vervang.  Dit is in 1959 by die [[Kaapprovinsie|Kaapse Provinsiale Administrasie]] geregistreer.&lt;ref name=ok&gt;Kaap die Goeie Hoop ''Offisiële Koerant'' 2957 (6 Februarie 1959).&lt;/ref&gt;  In die vierde en laaste weergawe, soos deur dr. [[Cornelis Pama]] hersien, is die klokkies met kerkklokke vervang. Hierdie weergawe is in 1980 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer.&lt;ref name=bvh&gt;[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==
* [[Bellville (kiesafdeling)]]
* [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]]

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Eksterne Skakels ==
* [http://www.uwc.ac.za/ Universiteit van Wes-Kaapland]
* [http://www.bellvilleguide.co.za/ Bellville-sakegids]

{{Kaapstadse voorstede}}
{{Wes-Kaap}}
{{Normdata}}
[[Kategorie:Voorstede van Kaapstad]]</text>
      <sha1>3r7y6xauftqbz12bw8huu2zuyzi6xjr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Durbanville</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11162</id>
    <revision>
      <id>2974462</id>
      <parentid>2887274</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T04:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6457" sha1="moazkg5n2vm3all9c0xzmxau673su7s" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp
| naam                    = Durbanville
| inheemse_naam           = 
| ander_naam              = 
| nedersetting_tipe       = [[Voorstad]]
| beeld_stadsilhoeët      = Dutch Reformed Church, Durbanville (3).jpg
| beeldbyskrif            = NG Kerk Durbanville
| duimdrukkeretiketposisie= regs
| latd  = 33 |latm  = 49 |lats  = 57
| longd = 18 |longm = 38 |longs = 51
| provinsie               = Wes-Kaap
| distrik                 = 
| munisipaliteit          = Stad Kaapstad
| stigtingsdatum          = 1825
| regeringstipe           = 
| leier_party             = 
| leiertitel              = 
| leiernaam               = 
| oppervlakvoetnotas      = 
| oppervlak_totaal_km2    = 
| hoogte_m                = 
| bevolking_totaal        = 
| bevolking_soos_op       = 2011
| bevolkingvoetnotas      = 
| demografie1_voetnotas   = 
| persent_swart           = 5.5%
| persent_kleurling       = 10.1%
| persent_asiër           = 1.0%
| persent_wit             = 82.2%
| persent_ander           = 1.2%
| demografie2_voetnotas   = 
| demografie2_titel1      = [[Afrikaans]]
| demografie2_info1       = 58.9%
| demografie2_titel2      = [[Engels]]
| demografie2_info2       = 37.2%
| demografie2_titel5      = Ander
| demografie2_info5       = 3.8%
| poskode                 = 7550
| poskode2                = 
| skakelkode              = 021
| sensuskode              = 199017
| webwerf                 = 
}}

'''Durbanville''' is 'n [[voorstad]] (of [[dorp]]) geleë in die [[Wes-Kaap]] en grens aan [[Bellville]].

Durbanville was met sy natuurlike varswaterfontein en baie koeltebome 'n oornagplek vir reisigers van [[Kaapstad]] na die noorde. Hul afklimplek was by Pampoenkraal (soos die plaas aanvanklik bekend was).

== Geskiedenis ==
[[Lêer:NG kerk Durbanville 1917.jpg|duimnael|links|300px|Die [[NG gemeente Durbanville]] se kerkgebou in 1917.]]
Die [[VOC]] het in [[1683]] 'n veepos by [[Vissershok]] (genoem na ene Hendrik Visser) aangelê. Hy het dit ontwikkel tot 'n belangrike veeplaas wat [[koring]], vee en pluimvee aan die goewerneur voorsien het. Daardie tyd het plase soos Diemersdal, [[Fisantekraal]], Eversdal en Mosselbank ook ontwikkel.

Op [[23 September]] [[1824]] het elf boere van die Tygerbergstreek met die hulp van die landdros van die Kaapse distrik, J.W. Stoll, ’n versoekskrif gerig aan goewerneur lord [[Charles Somerset]] om hul eie kerk te bou. Dit is toegestaan en die kerk is op [[6 Augustus]] [[1826]] ingewy. Tussen die kerkgebou (bedehuis) en die fontein het die Pampoenkraalnedersetting ontwikkel. Die [[NG gemeente Durbanville|gemeente]] was bekend as die “Tijgerbergse gemeente.”

Op die kerkraadsvergadering van [[26 Januarie]] [[1836]] het ds J.J. Beck daarop gewys dat die ontwikkelende dorpie ’n naam gegee moet word. Die kerkraad besluit toe om na afloop van die eerskomende Sondag se erediens op [[31 Januarie]] [[1836]] ’n beraad daaroor te hou. Daardie vergadering het toe op die naam D’Urban besluit, genoem na Sir [[Benjamin D'Urban]], wat van [[1834]] tot [[1838]] die Kaapse Goewerneur was.

Sir Benjamin het die versoek toegestaan en vanaf 2 September 1836 het die bekend gestaan as D’Urban. Kort daarna is daar ook na die gemeente verwys as die Gemeente D’Urban.
Ten einde die verwarring met [[Durban]] in [[Natal]] uit te skakel, het die [[Nederduits Gereformeerde Kerk|Kaapse Sinode]] van [[1886]] besluit dat die [[NG gemeente Durbanville|gemeente]] voortaan as Durbanville bekend sou staan, en gevolglik het die dorp ook Durbanville geword.

Op die hoek van Voortrekker- en Durbanweg in [[Bellville]] is 'n mylklip met die Romeinse syfer 12 wat herinner dat Bellville (eers genoem Durbanweg-stasie) die wegdraaiplek was vanaf die hoofspoorlyn tussen Kaapstad en Somerset-Strand na Durbanville.

Rust-en-Vrede is 'n historiese baken in Durbanville. Dit dateer uit 1840–50 en is aanvanklik gebou as polisiekantoor en tronk. In [[1856]] is dit na landdroskantore verander en later verkoop en in wooneenhede omskep voor die munisipaliteit dit in die vroeë tagtigs teruggekoop het. In [[1984]] is dit tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar.

== Kultuur ==
* [http://www.kaapland.voortrekkers.org.za/kommandos/bellvilleoomvossie/OV/HTML/Index.htm Amptelike webblad van die Oom Vossie Voortrekkerkommando.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070905234446/http://www.kaapland.voortrekkers.org.za/kommandos/bellvilleoomvossie/OV/HTML/Index.htm |date= 5 September 2007 }}

== Woongebiede ==
{{div col|colwidth=12em}}
* Alphen Rise
* Amanda Glen
* Aurora
* Aurora Estate
* Avalon Estate
* Avenue Heights
* Bergsig
* Brentwood Park
* Durban Villas
* D'urbanvale
* Durbanville Country Estate
* Durbanville Hills
* Durbanville Industria ''(Industrieel)''
* Durbanville Meadows
* Durbell
* Durmonte
* East Rock
* Everglen
* Eversdal Heights
* Fairtrees
* [[Fisantekraal]]
* Goedemoed
* Graanendal
* Langeberg Hills
* Langeberg Village
* Morgenster
* Nerina
* O'kennedyville
* Onze Molen
* Parkview Village
* Pinehurst
* Proteaville East 
* Protea Heights
* Schoongezicht
* Sonsig
* Sonstraal
* Sonstraal Heights
* Tara
* The Crest
* Uitzicht
* Valmary Park
* Vergesig
* Vierlanden
* Vygeboom
* Welgevonden Estate
{{div col end}}

== Wapen ==
Durbanville se munisipale raad het in 1948 'n wapen aangeneem.&lt;ref name=wka&gt;Wes-Kaapse Argief: Dubanville Munisipale Notules (12 April 1948).&lt;/ref&gt;  Dit is in 1981 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer: ''In goud, 'n swart keper belaai met drie goue gerwe, vergesel in die skildhoof van twee swart sespuntige sterre en in die skildvoet van 'n druiwetros van natuurlike kleur''. Die helmteken was 'n rooi sfinks belaai met drie goue ringe, en die wapenspreuk &quot;Sit nomine digna&quot;.&lt;ref name=bvh&gt;[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.&lt;/ref&gt;  [[Ivan Mitford-Barberton]] en H. Ellis Tomlinson het die wapen ontwerp. Dit is op sir [[Benjamin D'Urban]] s'n gebaseer.

== Sien ook ==
* [[Laerskool Gene Louw]]
* [[Hoërskool Durbanville]]
* [[Durbanville (kiesafdeling)]]
* [[NG gemeente Durbanville]]
* Ds. [[Anton Daniël Lückhoff]]
* [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]]

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Kaapstadse voorstede}}
{{Wes-Kaap}}

[[Kategorie:Voorstede van Kaapstad]]</text>
      <sha1>moazkg5n2vm3all9c0xzmxau673su7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ABC-eilande</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14016</id>
    <revision>
      <id>2974274</id>
      <parentid>2970694</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T13:41:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7473" sha1="5f98mszc7f5a22isjr0bd1tnaa7ibj8" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Eilande
| naam = ABC-eilande
| beeld naam = Punda otrabanda.jpg
| beeld byskrif = [[Willemstad]] op [[Curaçao]]
| beeld grootte = 
| liggingkaart = 
| inheemse naam = ABC-eilanden, Islanan ABC
| inheemse naam skakel = 
| bynaam = 
| ligging = [[Karibiese See]]
| koördinate = {{Koördinate|19|09|N|70|40|W|aansig=inlyn,titel}}
| argipel = [[Klein Antille]]
| totale eilande = 3
| hoofeilande = [[Aruba]], [[Bonaire]], [[Curaçao]]
| oppervlak = 931 [[Vierkante kilometer|vk km]]
| hoogste berg = [[Hooiberg]]
| hoogte = 168 m
| land = Nederland
| land admin afdelingstitel = 
| land admin afdelings = 
| land admin afdelingstitel 1 = 
| land admin afdelings 1 = 
| land admin afdelingstitel 2 = 
| land admin afdelings 2 = 
| land hoofstad = 
| land grootste stad = [[Willemstad]]
| land grootste stad bevolking = 140&amp;nbsp;000
| land leiertitel = 
| land leiernaam = 
| land 1 = 
| land 1 admin afdelingstitel = 
| land 1 admin afdelings = 
| land 1 hoofstad = 
| land 1 grootste stad = 
| land 1 grootste stad bevolking = 
| land 1 leiertitel = 
| land 1 leiernaam = 
| land 2 = 
| land 2 admin afdelingstitel = 
| land 2 admin afdelings = 
| land 2 hoofstad = 
| land 2 grootste stad = 
| land 2 grootste stad bevolking = 
| land 2 leiertitel = 
| land 2 leiernaam = 
| bevolking = 258&amp;nbsp;949
| bevolking as of = 2009
| digtheid = 278
| etniese groepe = 
| addisionele inligting = 
}}

[[Lêer:ABCEilandenLocatie.PNG|duimnael|links|Ligging van die ABC-eilande in die Karibiese See]]
[[Lêer:ABC Islands location map.svg|duimnael|links|Kaart van die ABC-eilande]]

Die '''ABC-eilande''' ([[Nederlands]]: ''ABC-eilanden'', [[Engels]]: ''ABC Islands'', [[Papiaments]]: ''Islanan ABC'') is 'n versamelnaam vir die [[Nederland]]se [[eiland]]e [[Aruba]], [[Bonaire]] en [[Curaçao]]. Aruba en Curaçao is saam met [[Sint Maarten]] outonome lande in die [[Koninkryk der Nederlande]], terwyl Bonaire tot [[Karibies Nederland]] behoort. Die ABC-eilande is in die suide van die [[Karibiese See]] net noord van die kus van [[Venezuela]] geleë.

Aruba het op 1 Januarie 1986 'n outonome land in die Koninkryk der Nederlande geword en die eilande Bonaire en Curaçao het tot 2010 deel van die [[Nederlandse Antille]] uitgemaak. Sedert 1 Januarie 2011 is die [[Amerikaanse dollar]] die geldeenheid op Bonaire.&lt;ref&gt;{{nl}} [http://www.bes.dnb.nl/en/frequently_asked_questions?faq_id=6#faq-6 ''De Nederlandsche Bank - Bonaire, Sint Eustatius, Saba''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225145829/http://www.bes.dnb.nl/en/frequently_asked_questions?faq_id=6#faq-6 |date=25 Desember 2010 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Vlag !! Landdeel !! Bevolking !! Oppervlakte !! Bevolkingsdigtheid !! Geldeenheid
|-- align=&quot;right&quot; style=&quot;background-color:#ffffff;&quot;
|[[Lêer:Flag of Aruba.svg|30px|Vlag van Aruba]]
|align=&quot;left&quot; | [[Aruba]] || 100&amp;nbsp;018 (2007)&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/AA.html#People CIA World Factbook 2007 - Aruba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604234830/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aa.html#People |date=4 Junie 2011 }} {{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aa.html |title=argiefkopie |access-date=25 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604234830/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aa.html |archive-date= 4 Junie 2011 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; || 193&amp;nbsp;km² || 518 /km² || [[Arubaanse floryn]] (AWG)
|-- align=&quot;right&quot; style=&quot;background-color:#ffffff;&quot;
|[[Lêer:Flag of Bonaire.svg|30px|Vlag van Bonaire]]
|align=&quot;left&quot; | [[Bonaire]] || 13&amp;nbsp;389 (2010)&lt;ref name=&quot;cbs.an&quot;&gt;{{en}} [http://www.cbs.an/population/population_b2.asp Central Bureau of Statistics Netherlands Antilles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100501150627/http://www.cbs.an/population/population_b2.asp |date= 1 Mei 2010 }}&lt;/ref&gt; || 288&amp;nbsp;km² || 46 /km² || [[Amerikaanse dollar]] ($) &lt;small&gt;[[ISO 4217|USD]]&lt;/small&gt;
|-- align=&quot;right&quot; style=&quot;background-color:#ffffff;&quot;
|[[Lêer:Flag of Curaçao.svg|30px|Vlag van Curaçao]]
|align=&quot;left&quot; | [[Curaçao]] || 142&amp;nbsp;180 (2010)&lt;ref name=&quot;cbs.an&quot;/&gt; || 444&amp;nbsp;km² || 317 /km² || [[Antilliese gulden]] (ANG)
|-- align=&quot;right&quot; style=&quot;background-color:#ffffff;&quot;
|}

== Geskiedenis ==
Volgens betwiste briewe van [[Amerigo Vespucci]], is die ABC-eilande die eerste keer verken deur een van die kapteins van [[Christopher Columbus]], Alonso de Ojeda, wat in 1499 op Curaçao geland het.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Entdecker und Eroberer Amerikas ; von Christoph Kolumbus bis Hernán Cortés|last=Konetzke|first=Richard|publisher=Fischer Bücherei|year=1963|isbn=|location=Frankfurt am Main|pages= 54–55}}&lt;/ref&gt;  Na bewering het hy die eilande Las islas de los Gigantes of Eilande van die Reuse genoem vanweë die inheemse inwoners, die Caiquetio-[[Indiane]]. Die eerste bevestigde Europese verkenning was deur Amerigo Vespucci, wie se [[kartograaf]] Juan de la Cosa die eilande eerste beskryf het. Teen 1527 het die Spaanse 'n regering gestig en [[Katolisisme]] op die eilande gevestig.

In 1634 het Nederland met [[Spanje]] oor die beheer van die eilande geveg. Die Nederlanders het gewen (hoewel Spanje hulle wel weer hewin het maar dit weer laat vaar het omdat dit van weinig waarde was) en die eilande is toe deur Nederland geadministreer. Die [[Nederlandse Wes-Indiese Kompanjie]] het die gebiede ontwikkel en 'n groot hawe in Curaçao gebou. Die afskaffing van die slawehandel in 1863 het 'n verwoestende uitwerking op hul ekonomieë gehad, hoewel die ekonomie herleef het toe [[ruolie]] in die vroeë 20ste eeu in Venezuela ontdek is, en die eilande groot [[olieraffinadery]]e geword het.

Vanaf 1815 tot 1954 het die drie eilande bekend gestaan as die Kolonie van Curaçao en Afhanklike Gebiede. Hierdie kolonie het op verskillende tye ook die Nederland [[Suriname]] en [[Sint Eustatius]] en  Afhanklike Gebiede ingesluit. In 1954 het die ABC-eilande deel geword van die [[Nederlandse Antille]], wat aan hulle politieke outonomie in die Koninkryk van die Nederland gegee het. In 1986 onttrek Aruba van die Nederlandse Antille en word hy 'n aparte land binne die koninkryk.&lt;ref name=&quot;Adventure Guide&quot;&gt;{{cite book|last=Sullivan|first=Lynne M.|title=Adventure Guide to Aruba, Bonaire &amp; Curaçao|publisher=Hunter Publishing|location=Edison, New Jersey|year=2006|isbn=978-1-58843-572-9|url=https://books.google.com/books?id=M8SyFOyvjkQC|accessdate=2014-06-17}}&lt;/ref&gt; Na die ontbinding van die Nederlandse  Antille op 10 Oktober 2010 het Curaçao 'n soortgelyke status as Aruba verwerf. Bonaire het 'n spesiale munisipaliteit van Nederland geword, hoewel hy sy status as 'n oorsese gebied van die [[Europese Unie]] behou.

== Politiek ==
Aruba en Curaçao is outonome lande van die Koninkryk van Nederland, wat hul eie parlement en premier het. Bonaire is 'n 'spesiale munisipaliteit' van Nederland, onderworpe aan die Nederlandse reg.

Aruba, Bonaire en Curaçao is al drie die grondwetlike eilande van die Europese Unie, wat beteken dat hulle tot spesiale gebiede van die lidstaat behoort. Burgers van hierdie eilande het 'n Europese paspoort en kan stem oor die verkiesing vir die Europese parlement. Hulle is egter nie lid van die [[Schengen-ooreenkoms]] van die Europese Unie nie.

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Normdata}}
[[Kategorie:Koninkryk van die Nederlande]]
[[Kategorie:Klein-Antille]]</text>
      <sha1>5f98mszc7f5a22isjr0bd1tnaa7ibj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lys van bekende Suid-Afrikaners</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14604</id>
    <revision>
      <id>2974294</id>
      <parentid>2973433</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* S */ skakel</comment>
      <origin>2974294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68411" sha1="8p53gr1jacycjdsokw8h7o9w1ad3qpl" xml:space="preserve">[[Lêer:Dewet-cr.jpg|duimnael|150px|Boeregeneraal [[Christiaan de Wet]].]]
[[Lêer:DanieCraven.jpg|duimnael|150px|Dr. [[Danie Craven]], legendariese rugbyspeler en rugbyadministrateur.]]
[[Lêer:Phillip Tobias00.jpg|duimnael|150px|Prof. [[Phillip Tobias]], paleontoloog.]]
[[Lêer:Mimi Coertse Wien.JPG|duimnael|150px|[[Mimi Coertse]] in [[Wene]], [[Oostenryk]].]]
[[Lêer:NevilleAlexander 180809 1201h 0001.jpg|duimnael|150px|Dr. [[Neville Alexander]], taalkundige en aktivis.]]
[[Lêer:Hans Strijdom kleur.jpg|duimnael|150px|Adv. [[Johannes Gerhardus Strijdom]], eerste minister.]]
[[Lêer:Genl JC Smuts.jpg|duimnael|150px|Genl. [[Jan Christian Smuts]].]]
[[Lêer:Patrice Motsepe.jpg|duimnael|150px|[[Patrice Motsepe]], sakeman.]]
[[Lêer:Eugenemarais.jpg|duimnael|150px|[[Eugene Marais]].]]
[[Lêer:Koos Strauss.jpg|duimnael|150px|Adv. [[J.G.N. Strauss]], derde leier van die [[Verenigde Party]].]]
[[Lêer:Min Shaw Danie Bosman.jpg|duimnael|150px|[[Min Shaw]], Afrikaanse en gospelsangeres.]]
[[Lêer:Nkosazana Dlamini-Zuma 2014.png|duimnael|150px|[[Nkosazana Dlamini-Zuma]], voormalige voorsitter van die Afrika-Unie.]]
[[Lêer:Nadine Gordimer 01.JPG|duimnael|150px|[[Nadine Gordimer]], romanskrywer en Nobel-pryswenner.]]
[[Lêer:Oswald Pirow.jpg|duimnael|150px|[[Oswald Pirow]], regsgeleerde en ver-regse politikus.]]
[[Lêer:Patricia de Lille.jpg|duimnael|150px|[[Patricia de Lille]], politikus en voormalige burgemeester van Kaapstad.]]
[[Lêer:Frederik Willem de Klerk.jpg|duimnael|150px|[[F.W. de Klerk]], voormalige staatspresident van Suid-Afrika.]]
[[Lêer:Totius.jpg|duimnael|150px|[[Totius]], oftewel dr. J.D. du Toit.]]
[[Lêer:Mev EG Jansen.jpg|duimnael|150px|[[Mabel Jansen]] (gebore Pellissier), opvoedkundige, skrywer, joernalis, kultuurleier, politikus.]]
[[Lêer:Mrs Ples Face.jpg|duimnael|150px|Skedel van [[Mev. Ples]].]]
[[Lêer:Jan Tax, the minister of finance jan hofmeyr prepares to address parliament with his budget speech.jpg|duimnael|150px|[[Jannie Hofmeyr|Jan Hendrik Hofmeyr]], kabinetminister gedurende die 1930's en 1940's.]]
[[Lêer:Desmond Tutu 2013-10-23 001.jpg|duimnael|150px|Aartsbiskop [[Desmond Tutu]].]]
[[Lêer:JBM Hertzog.jpg|duimnael|150px|Genl. [[J.B.M. Hertzog]].]]
[[Lêer:Anna Neethling-Pohl.jpg|duimnael|150px|[[Anna Neethling-Pohl]].]]
[[Lêer:Ds Dirk Postma.jpg|duimnael|150px|Ds. [[Dirk Postma]].]]
[[Lêer:Anrich Herbst 2014.jpg|duimnael|150px|[[Anrich Herbst]], akteur, stemkunstenaar en radio-omroeper.]]
[[Lêer:Mamphela Ramphele.jpg|duimnael|150px|[[Mamphela Ramphele]], akademikus, sakevrou en aktivis.]]
[[Lêer:Olive Schreiner jonk.jpg|duimnael|150px|[[Olive Schreiner]], die eerste Suid-Afrikaanse skrywer wat wêreldroem verwerf het.]]
[[Lêer:Irma Stern.jpg|duimnael|150px|[[Irma Stern]], kunsskilder.]]
[[Lêer:Hendrik Vermooten.jpg|duimnael|150px|[[Hendrik Vermooten]], argitek.]]
[[Lêer:Habana, Bryan (Canon).jpg|duimnael|150px|[[Bryan Habana]], rugbyspeler.]]
[[Lêer:Gé Korsten Madama Butterfly 1960.jpg|duimnael|150px|[[Gé Korsten]], Afrikaanse en operasanger.]]
[[Lêer:Cecilia Wessels 1935.jpg|duimnael|150px|[[Cecilia Wessels]], sopraan.]]
[[Lêer:Nelson Mandela-2008 (edit).jpg|duimnael|150px|[[Nelson Mandela]], eerste staatspresident van demokratiese Suid-Afrika.]]
[[Lêer:Charlene, Princess of Monaco-2.jpg|duimnael|150px|[[Charlene, Prinses van Monaco]].]]
[[Lêer:Gustav Preller.jpg|duimnael|150px|[[Gustav Preller]], historikus, joernalis en skrywer.]]
[[Lêer:CecilRhodes.jpg|duimnael|150px|[[Cecil John Rhodes]].]]
[[Lêer:Matilda Hanekom.jpg|duimnael|150px|[[Matilda Hanekom]], aktrise.]]
[[Lêer:Beyers Naudé.jpg|duimnael|150px|Dr. [[Beyers Naudé]], teoloog.]]
[[Lêer:Serote.jpg|duimnael|150px|Dr. [[Mongane Wally Serote]], skrywer en digter.]]
[[Lêer:Japie Basson.jpg|duimnael|150px|[[Japie Basson]], kleurryke politikus.]]
[[Lêer:Thomas Smartt.jpg|duimnael|150px|Sir [[Thomas Smartt]], leier van die [[Unionisteparty]].]]
[[Lêer:Miriam Makeba (1969).jpg|duimnael|150px|[[Miriam Makeba]], sangeres.]]
[[Lêer:Sir De Villiers Graaff.jpg|duimnael|150px|[[De Villiers Graaff]], vierde en laaste leier van die [[Verenigde Party]].]]
[[Lêer:EG Jansen.jpg|duimnael|150px|Dr. [[E.G. Jansen]], eerste Afrikaanssprekende goewerneur-generaal van die Unie.]]
[[Lêer:Dr HF Verwoerd.jpg|duimnael|150px|Dr. [[Hendrik Verwoerd]].]]
[[Lêer:Frans Malan.jpg|duimnael|150px|Sen. [[F.S. Malan]], president van die Senaat.]]
[[Lêer:Sol Plaatje 002.jpg|duimnael|150px|[[Sol Plaatje]], joernalis, vertaler en aktivis.]]
[[Lêer:All Black.jpg|duimnael|150px|[[Gary Player]], beroepsgholfspeler.]]
[[Lêer:Helen Suzman.jpg|duimnael|150px|[[Helen Suzman]], opposisiepolitikus.]]
[[Lêer:Chad le Clos 2013 3.jpg|duimnael|150px|[[Chad le Clos]], swemmer.]]
[[Lêer:Albert Lutuli nobel.jpg|duimnael|150px|Inkosi [[Albert Luthuli]], onderwyser, politkus en Nobel-pryswenner.]]
[[Lêer:General Louis Botha - from correspondence of PA Molteno.png|duimnael|150px| Voormalige staatshoof genl. [[Louis Botha]].]]
[[Lêer:Elon Musk - The Summit 2013.jpg|duimnael|150px|[[Elon Musk]], entrepreneur.]]
[[Lêer:Margaret Ballinger 2.jpg|duimnael|150px|[[Margaret Ballinger]], eerste president van die [[Liberale Party]].]]
[[Lêer:Trevor Manuel, IMF 62PH030922AAH.jpg|duimnael|150px|[[Trevor Manuel]] by 'n mediakonferensie van die Wêreldbank.]]
[[Lêer:HA Fagan.jpg|duimnael|150px|[[Henry Fagan]], skrywer, parlementslid en hoofregter.]]
[[Lêer:Helena JF Lochner ouer.jpg|duimnael|150px|[[Helena Lochner]], skrywer en illustreerder van kinderboeke.]]
[[Lêer:Dulcie Howes.jpg|duimnael|150px|[[Dulcie Howes]], ballerina.]]

{{indeks}}

'n '''Lys van bekende Suid-Afrikaners''' wat op verskeie gebiede bydraes gelewer het, hetsy in [[Suid-Afrika]] of die buiteland.

== A ==
* [[Abdullah Abdurrahman]] (1872–1940), leier van die Kaapse bruin gemeenskap
* [[Lionel Abrahams]] (1928–2004), skrywer, digter, redakteur en uitgewer
* [[Peter Abrahams]] (1919–2017), skrywer
* [[Raymond Ackerman]] (1931–), entrepreneur
* [[Abdullah Adams]] (1908? -2001), rugbyspeler
* [[Zayn Adam]] (1947–2015), jazz-musikant
* [[Pieter Kuyper Albertyn]] (1897–1973), rugbyspeler
* [[James Alexander]] (1978–2023), akteur
* [[Neville Alexander]] (1936–2012), taalkundige, akademikus en aktivis
* [[Henriette Armstrong]] (1862–1944), leidende figuur in die [[Suid-Afrikaanse Vrouefederasie]]
* [[Kader Asmal]] (1934–2011), politikus
* [[Sid Atkinson]] (1901–1977), Olimpiese atleet
* [[Hennie Aucamp]] (1934–2014), skrywer
* [[Johan Allers]] (1957-), joernalis, bekend as 'ons man in die buiteland'.

== B ==
* [[Saartjie Baartman]] (voor 1790–1815), [[Khoikhoi]]-ikoon
* [[Ali Bacher]] (1942–), krieketspeler en -administrateur
* Sir [[Abe Bailey]] (1864–1940), diamantmagnaat, politikus, finansier en krieketspeler
* [[Eleanor Baker]] (1944–2002), skryfster
* [[Herbert Baker]] (1862–1946), argitek van onder meer die [[Uniegebou]] in Pretoria
* [[Margaret Bakkes]] (1931–2016), skryfster
* [[Margaret Ballinger]] (1894–1980), eerste president van die [[Liberale Party]]
* [[Jan Bantjes|Jan Gerritze Bantjes]] (1817–1887), sekretaris van die voorlopige [[Voortrekker]]-administrasie en kmdt-genl [[Andries Pretorius]]
* [[Joyce Barker]] (1931–1992), operasangeres
* [[Arthur Barlow]] (1876–1962), koerantredakteur en politikus
* [[Eeben Barlow]] private militêre kontrakteur
* [[Eddie Barlow]] (1940–2005), krieketspeler
* [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]] (1939–2015), skrywer en dramaturg
* [[Christiaan Barnard]] (1922–2001), chirurg en hartoorplantingspionier
* [[Marius Barnard]] (1927–2014), kardioloog en politikus
* [[Niël Barnard]] (1949–), hoof van die [[Nasionale Intelligensiediens]] (NID) en katalisator in die vrylating van [[Nelson Mandela]] uit die gevangenis
* [[Japie Basson]] (1918–2012), politikus
* [[Marthinus Basson]] (1953–), akteur, regisseur en verhoogbestuurder
* [[Whitey Basson]] (1946–), kleinhandelentrepreneur
* [[Walter Battiss]] (1906–1982), abstrakte kunsskilder
* [[William Duncan Baxter]] (1868–1960), politikus
* [[Richard Behrens]] (1925–2014), musiekhoof en direkteur van die Stellenbosse Konservatorium
* [[Koos Bekker]] (1952–), entrepreneur
* [[Pirow Bekker]] (1934–), digter en dramaturg
* [[Ronnie Belcher]] (1933–2006), digter
* [[David Benatar]] (1966-), antinatalis en professor in die Departement Filosofie aan die [[Universiteit van Kaapstad]]
* [[John Berks]] (1941–2022), omroeper
* [[Dricky Beukes]] (1918–1999), skryfster
* [[Gerhard Beukes]] (1913–1998), dramaturg en akademikus
* [[Raoul Beukes]] (1955–), operasanger
* [[Christiaan Frederik Beyers]] (1869–1914), Boere-generaal
* [[Hendrik Biebouw]] (1690–1717), eerste persoon wat na homself as [[Afrikaner]] verwys het
* [[Hugo Biermann]] (1916–2012), hoof van die [[Suid-Afrikaanse Vloot|SA Vloot]] en later die [[Suid-Afrikaanse Weermag|SA Weermag]]
* [[Steve Biko]] (1946–1977), anti-apartheids- en vryheidsaktivis
* [[Michael Blake]] (1951–), komponis
* [[Audrey Blignault]] (1916–2008), skryfster
* [[Chris Blignaut]] (1897–1974), sanger en liedjieskrywer
* [[Pieter Jeremias Blignaut]] (1841–1909), waarnemende president van die [[Oranje-Vrystaat]]
* [[Neill Blomkamp]] (1979–), rolprentmaker
* [[Peter Blum]] (1925–1990), digter
* [[Allan Boesak]] (1945–), geestelike en anti-apartheidsaktivis
* [[Willem Bok]] (1846–1904), ZAR-politikus
* [[Daniel Cornelis Boonzaier]] (1865–1950), spotprenttekenaar
* [[Gregoire Boonzaier]] (1909–2005), kunsskilder
* [[Carel Boshoff]] (1927–2011), teoloog, kultuurleier en medestigter van [[Orania]]
* [[Jacobus Nicolaas Boshoff]] (1808–1881), president van die Republiek van die [[Oranje-Vrystaat]]
* [[S.P.E. Boshoff]] (1891–1973), akademikus, skrywer en taalpatriot
* [[Danie Bosman]] (1907–1946), komponis en pionier van ligte Afrikaanse musiek
* [[Gloria Bosman]] (1973–2023), [[jazz]] sangeres
* [[Herman Charles Bosman]] (1905–1951), kortverhaalskrywer
* [[J.G.H. Bosman]] (Bosman di Ravelli) (1882–1967), konsertpianis en komponis
* [[Eve Boswell]] (1922–1998), sangeres
* [[Annelie Botes]] (1957–), skryfster
* [[Michelle Botes]] (1962-), aktrise
* [[Bakkies Botha]] (1979-), rugbyspeler
* [[Elize Botha]] (1930–2007), skryfster, akademikus en gewese kanselier van die [[Universiteit van Stellenbosch]]
* [[Johann Botha (aanbieder)|Johann Botha]] (1963–2017), Afrikaanse radio/TV-aanbieder en dokumentêrvervaardiger.
* [[Johan Botha (tenoor)|Johan Botha]] (1965–2016), operasanger
* [[Naas Botha]] (1958–), rugbyspeler
* [[Louis Botha]] (1862–1919), Boeregeneraal en eerste minister van [[Suid-Afrika]]
* [[Pik Botha]] (1932–2018), diplomaat en politikus
* [[P.W. Botha]] (1916–2006), eerste minister en staatspresident van Suid-Afrika
* [[Russel Botman]] (1953–2014), rektor van die [[Universiteit van Stellenbosch]]
* [[Mark Boucher]] (1976–), krieketspeler en oudafrigter van die nasionale manskrieketspan
* [[Alba Bouwer]] (1920–2010), skryfster en joernalis
* [[Lionel Bowman]] (1919–2006), pianis en musiekdosent
* [[Thomas Boydell]] (1882–1966), politikus en leier van die [[Arbeidersparty (Suid-Afrika, 1910)|Arbeidersparty]]
* [[J.H. Brand]] (1823–1888), president van die Republiek van die Oranje-Vrystaat
* [[Doris Brasch]] (1929–2012), sangeres
* [[Breyten Breytenbach]] (1939–), digter en skrywer
* [[Jan Breytenbach]] (1933–), militêre bevelvoerder
* [[Bles Bridges]] (1946–2000), sanger
* [[André P. Brink]] (1935–2015), bekroonde skrywer
* [[Melt Brink]] (1842–1925), digter en skrywer
* [[Okkert Brits]] (1973–), paalspringer
* [[Robert Broom]] (1866–1915), paleontoloog
* [[Nicolaas Johannes Brümmer]] (1866–1947), filosoof en taalstryder
* [[Zola Budd]] (1966–), Olimpiese en baanatleet
* [[Thomas Victor Bulpin|T.V. Bulpin]] (1918–1999), skrywer
* [[Schalk Willem Burger]] (1852–1918), waarnemende president van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]]
* [[Frederik Burgers]] (1907–1967), rolprentakteur en komediant
* [[Thomas François Burgers]] (1834–1881), president van die Zuid-Afrikaansche Republiek
* [[Mangosuthu Buthelezi]] (1928–), politikus en Zoeloeprins
* [[Guy Butler]] (1918–2001), digter en skrywer
* [[Flip Buys]] (1963–), vakbondleier

== C ==
* [[Amina Cachalia]] (1930–2013), politikus en aktivis vir vroueregte
* [[Jan Lion Cachet]] (1838–1912), teoloog, skrywer en digter
* [[Edwin Cameron]] (1953-), voormalige regter in die grondwetlike hof
* [[Ian Cameron]], burgerregte aktivis
* [[Jock Cameron]] (1905–1935), krieketspeler
* [[Roy Campbell]] (1901–1957), digter en satirikus
* [[Arno Carstens]] (1972–), sanger en liedjieskrywer
* [[Nico Carstens]] (1926–), Boereorkes-leier en trekklavierspeler
* [[Justin Cartwright]] (1945–), skrywer
* [[Jan F.E. Celliers]] (1865–1940), digter en taalstryder
* [[Albert van der Sandt Centlivres]] (1887–1966), hoofregter
* [[Cetshwayo kaMpande]] (c. 1826–1884), Zoeloekoning
* [[Yvonne Chaka Chaka]] (1965), sangeres
* [[Chris Chameleon]] (1971–), sanger en liedjieskrywer
* [[Charlene, Prinses van Monaco|Charlene]] (1978–), prinses van [[Monaco]] en olimpiese swemmer
* [[Arthur Chaskalson]] (1931–2012), voormalige hoofregter
* [[Jack Cheetham]] (1920–1980), krieketspeler
* [[Frank Chikane]] (1951–), kerklike, skrywer en direkteur-generaal in staatspresident [[Thabo Mbeki]] se kantoor
* [[Gawie Cillié]] (1910–2000), astrofisikus, orrelis, koordirigent en komponis
* [[P.J. Cillié|Piet Cillié]] (1917–1999), skrywer, koerantredakteur en akademikus
* [[Charl Cilliers]] (1941–), skrywer en digter
* [[Jana Cilliers]] (1950–), aktrise
* [[Sarel Cilliers]] (1801–1871), godsdienstige Voortrekkerleier
* [[Bettie Cilliers-Barnard]] (1914–2010), kunsskilder
* [[Johan Claassen]] (1929–2019), rugbyspeler
* [[Frans Claerhout]] (1919–2006), priester en kunsskilder
* [[Johnny Clegg]] (die wit [[Zoeloe]]) (1953–2019), musikant en antropoloog
* [[Anna Cloete]] (1917–1999), aktrise
* [[Hestrie Cloete]] (1978–), atleet
* [[Stuart Cloete]] (1897–1976), skrywer en biograaf
* [[T.T. Cloete]] (1924–), digter en akademikus
* [[Penny Coelen]] (1940–), Mej. Wêreld in 1958
* [[Mimi Coertse]] (1932–), operasangeres
* [[Jacobus Coetsee]] (c. 1730–c1804), ontdekkingsreisiger
* [[Kobie Coetsee]] (1931–2000), politikus en onderhandelaar in die oorgang tot demokrasie
* [[Ampie Coetzee]] (1939–), akademikus, skrywer en letterkundige
* [[Gerrie Coetzee]] (1955–), beroepsbokser
* [[J.M. Coetzee]] (1940–), akademikus, skrywer en [[Nobelprys]]wenner
* [[Amanda Coetzer]] (1971–), tennisspeler
* [[Pierre Coetzer]] (1961–), beroepsbokser
* [[Willem Coetzer]] (1900–1983), kunsskilder
* [[Elizabeth Conradie]] (1903–1939), letterkundige en kultuurstryder
* [[Johannes Hendrik Conradie]] (1897–1966), politikus, speaker van die parlement en regter
* [[Michael Corbett]] (1923–2007), voormalige hoofregter
* [[Dawie Couzyn]] (1925–2010), opera- en konsertsanger
* [[Danie Craven]] (1910–1994), rugbyspeler en -administrateur
* [[Frederic Creswell|F.H.P. Creswell]] (1866–1948), politikus
* [[Hansie Cronjé]] (1969–2001), krieketspeler en voormalige kaptein van die nasionale manskrieketspan
* [[Piet Cronjé]] (1836–1911), Boere-generaal
* [[Tobie Cronjé]] (1948–), akteur
* [[Lamar Crowson]] (1926–1998), konsertpianis en kamermusiekspeler
* [[Riaan Cruywagen]] (1945–), televisieaanbieder en -nuusleser
* Sir [[Thomas Cullinan]] (1862–1936), diamantmagnaat
* [[Sheila Cussons]] (1922–2004), digteres

== D ==
* [[Evelyn Dalberg]] (1939–2025), operasangeres
* [[Nummy Deane]] (1895–1939), krieketspeler
* [[Al Debbo]] (1924–2011), sanger, akteur en komediant
* [[Jannie de Beer]] (1971–), rugbyspeler
* [[Zach de Beer]] (1928–1999), politikus en sakeman
* [[Johan Degenaar]] (1926–2015), filosoof
* [[Steven de Groote]] (1953–1989), bekroonde pianis
* [[Danie de Jager]] (1936–2003), beeldhouer
* [[Tinus de Jongh]] (1885–1942), kunsskilder
* [[Gerrit Dekker]] (1897–1973), letterkundige
* [[F.W. de Klerk]] (1936–2021), staatspresident van Suid-Afrika en [[Nobelprys]]wenner
* [[Jan de Klerk]] (1903–1979), kabinetsminister en president van die senaat
* [[W.A. de Klerk]] (1917–1996), skrywer en dramaturg
* [[Willem de Klerk]] (1928–2009), koerantredakteur, predikant, skrywer en akademikus
* [[Joey de Koker]] (1932–2014), aktrise en drama-regisseur
* [[Hans Dons de Lange]] (1799–1861), Voortrekkerleier
* [[Johann de Lange]] (1959-), digter en prosateur
* [[Generaal de la Rey|Koos de la Rey]] (1847–1914), Boeregeneraal en ZAR-politikus
* [[Patricia de Lille]] (1951–), vryheidsaktivis en politikus
* [[Petrus Delport]] (c1757-c1800), leier van die [[Swellendam]]-rebellie
* [[Jacob Abraham de Mist]] (1749–1823), Bataafse kommissaris-generaal van die Kaapkolonie
* [[AB de Villiers]] (1984–), internasionale krieketspeler
* [[Coenie de Villiers]] (1956–), sanger, liedjieskrywer en TV-persoonlikheid
* [[Con de Villiers]] (1894–1978), skrywer, musiekkenner en genealoog
* [[Dawie de Villiers]] (1940–), rugbyspeler en politikus
* [[Dirk de Villiers]] (1924–2009), akteur en rolprentmaker
* [[Giniel de Villiers]] (1972–), internasionale motor-tydrenjaer
* [[Gys de Villiers]] (1960–), akteur en beeldhouer
* [[Isaac Pierre de Villiers]] (1891–1967), militêre bevelhebber en polisiekommissaris
* [[Izak de Villiers]] (1936–2009), predikant, digter, skrywer en tydskrif- en koerantredakteur
* [[Jacob de Villiers]] (1869–1932), politikus en hoofregter
* [[Jean de Villiers]] (1981–), internasionale rugbyspeler
* Lord [[John de Villiers, 1ste Baron de Villiers|Henry de Villiers]] (1842–1914), eerste hoofregter van die [[Unie van Suid-Afrika]]
* [[M.L. de Villiers]] (1885–1977), predikant en toonsetter van [[Die Stem van Suid-Afrika]]
* [[Peter de Villiers]] (1957–), [[Springbokke|Springbok]]-rugbyafrigter
* [[Abraham H. de Vries]] (1937–), kortverhaalskrywer
* [[Casper de Vries]] (1964–), akteur en komediant
* [[Jan Hendrik Hofmeyr de Waal]] (1871–1937), redakteur en taalstryder
* [[Christiaan de Wet]] (1854–1922), Boere-generaal
* [[Nicolaas de Wet]] (1873–1960), hoofregter van die Unie van Suid-Afrika
* [[Pierre de Wet]] (1909–1990), skrywer en rolprentregisseur
* [[Nic Diederichs]] (1903–1978), staatspresident van Suid-Afrika
* [[Dingane kaSenzangakhona]] ([[Dingaan]]) (c. 1795–1840), Zoeloekoning
* [[Dinuzulu kaCetshwayo]] (1868–1913), Zoeloekoning
* [[Corra Dirksen]] (1938–2020), Springbokrugbyspeler
* [[Zola (musikant)|Bonginkosi Dlamini]] (1977-), [[Kwaito]]-musikant, akteur, skrywer, TV-aanbieder en digter 
* [[Nkosazana Dlamini-Zuma]] (1949–), aktivis, politikus en oudvoorsitter van die [[Afrika-Unie]] Kommissie
* [[Hermien Dommisse]] (1915–2010), aktrise
* [[Allan Donald]] (1966–), internasionale krieketspeler
* [[Eben Dönges]] (1898–1968), politikus
* [[Gerald Dreyer]] (1929–1985), olimpiese bokskampioen
* [[John Dronsfield]] (1900–1951), kunsskilder
* [[John Langalibalele Dube]] (1871–1946), eerste president van die ANC
* Sir [[Patrick Duncan]] (1870–1943), goewerneur-generaal
* [[Barend du Plessis]] (1940–), politikus
* [[Bismarck du Plessis]] (1984–), internasionale rugbyspeler
* [[Charl du Plessis (pianis)|Charl du Plessis]] (1977–), pianis
* [[Enslin du Plessis]] (1894–1978), kunsskilder
* [[Faf du Plessis]] (1984–), internasionale krieketspeler
* [[Hubert du Plessis]] (1922–2011), komponis
* [[I.D. du Plessis]] (1900–1981), skrywer en digter
* [[Koos du Plessis]] (1945–1984), liedjieskrywer en sanger
* [[Morné du Plessis]] (1949–), rugbyspeler
* [[P.G. du Plessis]] (1934–2017), dramaturg, skrywer en joernalis
* [[Zack du Plessis]] (1950–2011), televisie-akteur
* [[Fourie du Preez]] (1982–), internasionale rugbyspeler
* [[Frik du Preez]] (1935–), rugbyspeler
* [[Max du Preez]] (1951–), skrywer, joernalis en politieke kommentator
* [[Salty du Rand]] (1926–1979), rugbyspeler
* [[Pieter (Os) du Randt]] (1972–), rugbyspeler
* [[André le Roux du Toit]] ([[Koos Kombuis]]) (1954–), liedjieskrywer en musikant
* [[D.F. du Toit]] (Oom Lokomotief) (1846–1923), taalstryder, joernalis en letterkundige
* Jacob Daniël du Toit ([[Totius]]) (1877–1953), digter, psalmberymer en godsdienstige leier
* [[Natalie du Toit]] (1984–), paralimpiese swemkampioen
* [[Nellie du Toit]] (1929–2018), operasangeres
* [[Stephanus Jacobus du Toit]] (1847–1911), taalstryder

== E ==
* [[Dennis East]] (1949–2022), liedjieskrywer, musikant en musikale vervaardiger
* [[Colin Eglin]] (1925–2013), politikus, opposisieleier en grondwet-opsteller
* [[W.W.M. Eiselen]] (1899–1977), antropoloog en adviseur oor swart onderwys
* [[Jan Ellis]] (1943–2013), rugbyspeler
* [[Fanie Eloff]] (1885–1947), beeldhouer
* [[Fritz Eloff]] (1920–2013), rugby-administrateur en natuurkundige
* [[Theuns Eloff]] (1955), voormalige rektor van die Noordwes-universiteit en gewese voorsitter van die F.W. de Klerk-stigting
* [[Ernie Els]] (1969–), beroepsgholfspeler
* [[Dawid Engela]] (1931–1967), uitsaaier, komponis en musikoloog
* [[Jannie Engelbrecht]] (1938–), rugbyspeler
* [[Frans Engelenburg]] (1863–1938), koerantredakteur
* [[Stefan Enslin]] (1979-), skrywer en filmvervaardiger
* [[Daniël Jacobus Erasmus]] (1830–1913), politikus en waarnemende president van die [[ZAR]]
* W.J. du P. Erlank ([[Eitemal]]) (1901–1984), skrywer, digter en vertaler
* [[Louis Esterhuizen]] (1955–), digter
* [[Willie Esterhuizen]] (1954–), akteur, skrywer, regisseur
* [[Willie Esterhuyse]] (1936–), filosoof en politieke kommentator
* [[Esmé Euvrard]] (1919–1993), radio-omroepster
* [[Cromwell Everson]] (1924–1991), komponis (eerste Afrikaanse opera)
* [[Elisabeth Eybers]] (1915–2007), digteres
* [[Stephen Harry Eyssen]] (1890–1981), sanger en komponis

== F ==
* [[Gawie Fagan]] (1925–2020), argitek, skrywer en fotograaf
* [[Gideon Fagan]] (1904–1980), komponis en musiekhoof van die [[SAUK]]
* [[Gwen Fagan]] (1924-), skryfster en navorser
* [[Henry Fagan]] (1889–1963), skrywer, parlementslid en hoofregter
* [[Dorothea Fairbridge]] (1862–1931), gesaghebbende oor Kaapse geskiedenis en geboue
* [[Stephanie Faure]] (1894–1961), aktrise, regisseuse en dramaturg
* [[Charles Fensham]] (1925–1989), skrywer en akademikus
* [[Jurie Ferreira]] (1921–2002), sanger
* [[Nerina Ferreira]] (1921–2012), aktrise en linguïs
* [[Abraham Fischer]] (1850–1913), eerste minister van die [[Oranjerivier-Kolonie]]
* [[Bram Fischer]] (1908–1975), aktivis en vryheidstryder
* [[Percy Fitzpatrick]] (1862–1931), skrywer, politikus en mynfinansier
* [[Bruce Fordyce]] (1955–), maratonatleet
* [[Jim Fouché]] (1898–1980), staatspresident van Suid-Afrika
* [[Charles Fourie|Charles J. Fourie]] (1965–), dramaturg
* [[Johan Fourie]] (1959–), middelafstandatleet
* [[Jopie Fourie]] (1878–1914), tereggestelde rebelleleier
* [[Pieter Fourie]] (1940–), dramaturg
* [[Revel Fox]] (1924–2004), argitek
* [[John Fraser|John George Fraser]] (1840–1927), politikus
* [[Pip Freedman]] (1925–2003), radiokomediant en filmakteur
* [[Stephen Fry]] (1924–2002), rugbyspeler
* [[Charles Fryer]] (1946–2014), skrywer en uitgewer
* [[Athol Fugard]] (1932–), dramaturg

== G ==
* [[John Gainsford]] (1938–2015), [[Springbokke|Springbokrugbyspeler]]
* [[Lourens Geldenhuys|Louw Geldenhuys]] (1864–1929), goudprospekteerder en politikus
* [[Danie Gerber]] (1958–), Springbokrugbyspeler
* [[Theo Gerdener]] (1916–2013), politikus en skrywer
* [[Jakes Gerwel]] (1946–2012), akademikus, maatskappydirekteur, direkteur-generaal in president [[Nelson Mandela]] se kantoor
* [[Herschelle Gibbs]] (1974–), krieketspeler
* [[Hermann Giliomee]] (1938–), historikus, skrywer en politieke kommentator
* [[Frene Ginwala]] (1932–2023), politikus en joernalis
* [[Angelo Gobbato]] (1943–), sanger en direkteur van opera
* [[Bobby Godsell]] (1952–), mynbaas, sakeman en lid van die Nasionale Beplanningskommissie
* [[David Goldblatt]] (1930–), kunsfotograaf
* [[A.J.H. Goodwin]] (1900–1959), argeoloog
* [[Anton Goosen]] (1946–), sanger en liedjieskrywer
* [[Jeanne Goosen]] (1940–2020), skryfster
* [[Retief Goosen]] (1969–), beroepsgholfspeler
* [[Nadine Gordimer]] (1923–2014), skryfster en [[Nobelprys]]wenner
* [[Jacobus Arnoldus Graaff]] (1863–1927), politikus
* [[David Pieter de Villiers Graaff]] (1859–1913), politikus en sakeman
* [[Johannes de Villiers Graaff]] (Jannie Graaff) (1928–2015), volkswelsynsekonoom
* Sir [[De Villiers Graaff]] (1913–1999), politikus en opposisieleier
* [[Stephen Gray]] (1941–), skrywer
* [[Karen Zoid]] (1978–), rocksangeres en liedjieskryfster
* [[Laurie Green]] (1900–1972), skrywer en joernalis
* [[Eduard Greyling]] (1948–), balletdanser
* [[Piet Greyling]] (1942–), rugbyspeler
* [[Bruce Grobbelaar]] (1957–), sokkerspeler en -afrigter
* [[Pieter W. Grobbelaar]] (1930–2013), navorser en skrywer van volksverhale en kinderboeke
* [[P.G.W. Grobler]] (1873–1942), politikus en adviseur vir president [[Paul Kruger]]
* [[A.P. Grové]] (1918–2004), letterkundige kritikus en taalkundige
* [[Henriette Grové]] (1922–2009), skryfster en dramaturg
* [[Stefans Grové]] (1922–2014), komponis en akademikus

== H ==
* [[Joan Hambidge]] (1956–) digteres, literêre teoretikus en akademikus
* [[Hendrik Hanekom]] (1896–1952), baanbreker van Afrikaanse toneel
* [[Matilda Hanekom]] (1899–1977), aktrise en toneelpionier
* [[Tilana Hanekom]] (1921–2002), aktrise
* [[Chris Hani]] (1942–1993), leier in die swart bevrydingstryd
* [[Anton Hartman]] (1918–1982), musikus en dirigent
* [[Ronald Harwood]] (1934–), dramaturg en skrywer
* [[Klasie Havenga]] (1882–1957), politikus
* [[Willie Havenga]] (1924–2008), sokkerspeler
* [[Dale Hayes]] (1952–), gholfspeler
* [[Nicholas Haysom]] (1952–2026),prokureur, anti-apartheidsaktivis en diplomaat
* [[Elaine Hayward]] (1924–1987), kunsskilder
* [[Barry Heatlie|Fairy Heatlie]] (1872–1951), rugbyspeler
* [[Hester Heese]] (1911–1992), skryfster
* [[Kallie Heese]] (1910–1974), sielkundige en skrywer
* [[Allan Hendrickse]] (1927–2005), predikant, politikus en aktivis
* [[Anrich Herbst]] (1972–), televisie-akteur en stemkunstenaar
* [[Sonja Herholdt]] (1952–), sangeres
* [[Albert Hertzog]] (1899–1982), politikus
* [[Barry Hertzog]] (1866–1942), eerste minister van Suid-Afrika
* [[Chris Heunis]] (1927–2006), politikus en hervormer
* [[Johan Heyns]] (1928–1994), teoloog en kerkhervormer
* [[Katinka Heyns]] (1947–), aktrise en rolprentvervaardiger
* [[Penny Heyns]] (1974–), Olimpiese swemkampioen
* [[Rudolph Hiemstra]] (1912–2007), hoof van die [[Suid-Afrikaanse Weermag]]
* [[Cecil Higgs]] (1898–1986), kunsskilder
* [[Sias Hoffman]] (1807–1879), president van die [[Oranje-Vrystaat]]
* [[Gray Hofmeyr]] (1949-), rolprent- en televisieregisseur
* [[Hendrik Hofmeyr]] (1957–), komponis
* [[Jan Hendrik Hofmeyr]] (Onze Jan) (1845–1909), politikus
* [[Jannie Hofmeyr]] (1894–1948), politikus
* [[Steve Hofmeyr]] (1964–), sanger en taalstryder
* [[Bantu Holomisa]] (1955–), politikus
* [[Janice Honeyman]] (1949–), vryskut-regisseuse vir verhoog en televisie
* [[Thomas Ochse Honiball|T.O. Honiball]] (1905–1990), spotprent- en strokiesprenttekenaar
* [[Gavin Hood]] (1963–), rolprentmaker
* [[C.P. Hoogenhout]] (1843–1922), taalstryder
* [[Henry Charles Hooper]] (1885–1957), eerste mens wat van [[Robbeneiland]] na [[Kaapstad]] geswem het
* [[Christopher Hope]] (1944–), skrywer
* [[Hassan Howa]] (1922–1992), krieketpromotor en kampvegter vir rassegelykheid in sport
* [[Dulcie Howes]] (1908–1993), [[prima ballerina assoluta]] van SA ballet
* [[André Huguenet]] (1906–1961), akteur
* [[Daniel Hugo]] (1955–), digter, vertaler en radio-omroeper
* [[Koos Human]] (1931–), uitgewer, rubriekskrywer en musiekkenner
* [[Robbie Hunter]] (1977–), fietsryer
* [[George Hunter]] (1927–2004), Olimpiese bokskampioen
* [[Denis Hurley]] (1915–2004), Rooms-Katolieke aartsbiskop
* [[Hans Huyssen]] (1964–), komponis

== I ==
* [[Abdullah Ibrahim]] (1934–), pianis en komponis

== J ==
* [[John Tengo Jabavu]] (1859–1921), politieke aktivis en redakteur van Suid-Afrika se eerste [[Xhosa]]-koerant
* [[Noni Jabavu]] (1919-2008), skrywer, redakteur en joernalis 
* Sir [[Leander Starr Jameson]] (1853–1917), politikus en aanvoerder van die [[Jameson-inval]] in die [[ZAR]]
* [[E.G. Jansen]] (1881–1959), politikus en goewerneur-generaal van die [[Unie van Suid-Afrika]]
* [[Mabel Jansen]] (1889–1979), opvoedkundige, skryfster, joernalis, kultuurleier en baanbreker in die bevordering van [[Afrikaans]]
* [[William John Murray Janson]] (1928–2002), teoloog
* [[Abraham Jonker]] (1905–1966), skrywer, joernalis en politikus
* [[Ingrid Jonker]] (1933–1965), digteres
* [[Marius Jooste]] (1909–1982), joernalis, pershoof en sakeman
* [[Danny Jordaan]] (1951–), president van die SA Sokkervereniging
* [[Theuns Jordaan]] (1971–2021), Afrikaanse sanger
* [[Helen Joseph]] (1905–1992), anti-apartheidsaktivis
* [[André Joubert]] (1964–), rugbyspeler
* [[Elsa Joubert]] (1922–), skryfster
* [[John Joubert (komponis)|John Joubert]] (1927–2019), komponis en akademikus
* [[Piet Joubert]] (1831–1900), ZAR-politikus

== K ==
* [[Aryan Kaganoff]] (1964-), rolprentvervaardiger, skrywer en digter
* [[John Kani]] (1943–), akteur en dramaturg
* [[Anton Kannemeyer]] (Joe Dog) (1967–), komies-satiriese spotprenttekenaar
* [[John Kannemeyer]] (1939–2011), skrywer, biograaf, literator en akademikus
* [[Chris Karsten]] (1947–), joernalis en skrywer
* [[Ronnie Kasrils]] (1938-), politikus
* [[Ahmed Kathrada]] (1929–2017), aktivis en politieke gevangene
* [[Bennie Keet]] (1885–1974), predikant, hoogleraar en Bybelvertaler
* [[Rosa Keet]] (1945–), digteres
* [[Jan Kemp]] (1872–1946), Boeregeneraal
* [[Stephanie Kemp]] (1941–2023), anti-apartheidsaktivis
* [[Willem Kempen]] (1909–1986), skrywer en linguïs
* [[William Kentridge]] (1955–), kunsskilder
* [[Sol Kerzner]] (1935–2020), kasinokoning en hotelmagnaat
* [[John Daniel Kestell]] ([[Vader Kestell]]) (1854–1941), godsdiensleier
* [[Leleti Khumalo]] (1970–), aktrise
* [[Sibongile Khumalo]] (1957–), operasangeres
* [[Karl Kielblock]] (1907–1991), skrywer van speur- en avontuurverhale
* [[Olga Kirsch]] (1924–1997), digteres
* [[Aggrey Klaaste]] (1940–2004), koerantredakteur
* [[Peter Klatzow]] (1945–), komponis en akademikus
* [[Hendrik Klopper]] (1903–1977), militêre bevelvoerder
* [[Deon Knobel]] (1939–), skrywer en patoloog
* [[Wilhelm Knobel]] (1935–1974), digter en skrywer
* [[Kallie Knoetze]] (1953–), beroepsbokser
* [[Adam Kok III]] (1811–1875), leier van die [[Griekwas]]
* [[Marie Koopmans-de Wet]] (1834–1906), beskermvrou van die kunste
* [[Piet Koornhof]] (1925–2007), politikus, hervormer en ambassadeur
* [[Adrio König]] (1936–2022), teoloog
* [[Gé Korsten]] (1927–1999), sanger en rolprentakteur
* [[Gérard Korsten]] (1960–), violis en dirigent
* [[Moses Kottler]] (1896–1977), skilder en beeldhouer
* [[David Kramer]] (1951–), sanger en liedjieskrywer
* [[Charlbi Dean|Charlbi Dean Kriek]] (1990–2022), akrise en model
* [[Johan Kriek]] (1958–), tennisspeler
* [[Anneline Kriel]] (1955–), skoonheidskoningin en Mej. Wêreld
* [[Hernus Kriel]] (1941–2015), eerste premier van die demokratiesverkose Wes-Kaapse regering
* [[Alice Krige]] (1954–), aktrise
* [[Corné Krige]] (1975–), rugbyspeler
* [[Uys Krige]] (1910–1987), digter, skrywer en dramaturg
* [[Pieter Hendrik Kritzinger]] (1870–1930), Boeregeneraal
* [[Antjie Krog]] (1952–), digteres en skryfster
* [[Jannie Kruger]] (1908–1976), joernalis en voorsitter van die Publikasie-beheerraad
* [[Jimmy Kruger]] (1917–1987), politikus
* [[Paul Kruger]] (1825–1904), staatsman en president van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]]
* [[Dawid Kruiper]] (c. 1941–2012), tradisionele geneser en leier van die Khomani San
* Christoffel Hermanus Kühn ([[Mikro]]) (1903–1968), skrywer en digter
* [[Mikro|W.O. Kühne]] (1924–1988), joernalis en skrywer van kinderliteratuur
* [[Alf Kumalo]] (1930–2012), fotograaf
* [[Taubie Kushlick]] (1910–1991), aktrise en dramaregisseuse
* [[Ellen Kuzwayo]] (1914–2006), vroueregte-aktivis, politikus en skryfster

== L ==
* [[Babs Laker]] (1926–1999), verhoog-, rolprent- en televisieaktrise
* [[De Villiers Lamprecht]] (1942–), langafstandatleet
* [[Don Lamprecht]] (1940–2009), verhoog- en televisieakteur
* [[Sarie Lamprecht]] (1923–2005), klassieke en Liedersangeres
* [[Tiger Lance]] (1940–2010), krieketspeler
* [[Ruda Landman]] (1953–), televisiepersoonlikheid
* [[C.J. Langenhoven]] ([[Sagmoedige Neelsie]]) (1873–1932), skrywer en politikus
* [[Hilton Langenhoven]] (1983–), atleet en paralimpiese kampioen
* [[Maggie Laubser]] (1886–1973), kunsskilder
* [[Japie Laubscher]] (1919–1981), konsertinaspeler
* [[Chad le Clos]] (1992–), kampioenswemmer
* [[Robey Leibbrandt]] (1913–1966), [[Nazi]]saboteur
* [[C. Louis Leipoldt]] (1880–1947), joernalis, skrywer en digter
* [[Mosiuoa Lekota|Mosiuoa (Patrick) Lekota]] (1948–), politikus
* [[Tony Leon]] (1956-), politikus, opposisieleier en ambassadeur
* [[Don Leonard]] (1925–2002), rolprentakteur
* [[Etienne Leroux]] (1922–1989), skrywer
* [[Nataniël le Roux]] ([[Nataniël]]) (1962–), sanger, liedjieskrywer en vermaaklikheidskunstenaar
* [[Willem Johannes Leyds]] (1859–1940), staatsekretaris van die ZAR
* [[Freda Linde]] (1915–2013), skryfster en vertaler van kinderboeke
* [[Vinny Lingham]], internet entrepeneur
* [[Lippy Lipshitz]] (1903–1980), beeldhouer en kunsskilder
* [[Helena Lochner]] (1892–1951), skryfster van kinderboeke
* [[Bobby Locke]] (1917–1987), gholfspeler
* [[Jacques Loots]] (1926–1991), regisseur en televisie-akteur
* [[Sunette Loubser]] (1982–), vrouekrieketspeler
* [[Albie Louw]] (1926–), pianis en sanger
* [[Anna M. Louw]] (1913–2003), skryfster en [[Hertzogprys]]wenner
* [[Eric Louw]] (1890–1988), politikus
* [[Boy Louw]] (1906–1988), rugbyspeler
* [[N.P. van Wyk Louw]] (1906–1970), digter, dramaturg en akademikus
* [[Rob Louw]] (1955–), rugbyspeler
* [[Truida Louw]] (1913–2004), aktrise en dramaregisseuse
* [[W.E.G. Louw]] (1913–1980), joernalis, digter en akademikus
* [[Albert Luthuli]] (1898–1967), president van die ANC en [[Nobelprys]]wenner
* [[Louis Luyt]] (1932–2013), sakeman, politikus en rugbyadministrateur

== M ==
* [[Hennie Maas]] (1942–2024), radio-omroeper
* [[Graça Machel]] (1945–), filantroop en weduwee van [[Nelson Mandela]]
* [[Winnie Madikizela-Mandela]] (1936–2018), aktivis, politikus en gewese vrou van [[Nelson Mandela]]
* [[Peter Magubane]] (1932–2024), fotograaf
* [[Esther Mahlangu]] (1935–), Ndebele-kunstenaar
* [[Solomon Mahlangu]] (1956-–979), lid van die [[African National Congress]] (ANC) se militêre vleuel, [[Umkhonto we Sizwe]] (MK)
* [[Mmusi Maimane]] (1980–), politikus en gewese opposisieleier
* [[Miriam Makeba]] (1932–2008), gevierde sangeres
* [[Daniël Francois Malan]] (1874–1959), teoloog, koerantredakteur en eerste minister van Suid-Afrika
* [[François Stephanus Malan]] (F.S. Malan) (1871–1941), president van die senaat, kabinetsminister
* [[Magnus Malan]] (1930–2001), militêre bevelvoerder en politikus
* [[Petronel Malan]] (1976–), konsertpianis
* [[Rian Malan]] (1954–), skrywer en joernalis
* [[Sailor Malan]] (1910–1963), oorlogsheld
* [[Julius Malema]] (1981–), politikus en aktivis
* [[D.F. Malherbe]] (1881–1969), digter, skrywer en dramaturg
* [[F.E.J. (Fransie) Malherbe]] (1894–1979), literêre kritikus en skrywer van werke oor [[Afrikaanse]] en [[Hollands]]e literatuur
* [[Nelson Mandela]] (1918–2013), eerste staatshoof van die volledig demokratiese Suid-Afrika en [[Nobelprys]]wenner
* [[Trevor Manuel]] (1956–), politikus
* [[Buks Marais]] (1927–1996), rugbyspeler
* [[Eugene Marais]] (1871–1936), skrywer, digter en natuurkundige
* [[Hannes Marais]] (1941–), rugbyspeler
* [[Jaap Marais]] (1922–2000), politikus
* [[Johannes Stephanus Marais|Jan S. Marais]] (1919–2009), bankier en sakeman
* [[Jannie Marais|Johannes H. Marais]] (1851–1915), diamantmagnaat, filantroop en taalstryder
* [[Loftus Marais]] (1982–), digter
* [[Stephanus le Roux Marais]] (1896–1979), komponis
* [[Lucas Maree]] (1952–2011), sanger en liedjieskrywer
* [[Sydney Maree]] (1956–), middelafstandatleet
* [[Gerrit Maritz]] (1798–1838), Voortrekkerleier
* [[Manie Maritz]] (1876–1940), militêre bevelvoerder
* [[Oubaas Markötter]] (1878–1957), rugbyspeler, -keurder en -afrigter
* [[Joseph Marks]] (1936–2011), politieke aktivis en parlementslid
* [[Sammy Marks]] (1843–1920), nyweraar en finansier
* [[Peter Martens]] (1971–), tjellis en direkteur van die [[Stellenbosse Internasionale Kamermusiekfees]]
* [[Franz Marx]] (1942–2021), akteur en draaiboekskrywer
* [[Hugh Masekela]] (1939–). sanger, musikant en komponis
* [[Victor Matfield]] (1977–), rugbyspeler
* [[Don Mattera]] (1935–2022), digter en skrywer
* [[Dalene Matthee]] (1938–2005), skryfster
* [[Dave Matthews]] (1967–), musikant en akteur
* [[Zachariah Keodirelang Matthews]] (1901–1968),akademikus en politieke aktivis
* [[Mandisa Maya]] (1964–), eerste vroulike adjunkhoofregter van die Grondwetlike Hof van Suid-Afrika
* [[Azaria Mbatha]] (1941 -), kunstenaar
* [[Govan Mbeki]] (1910–2001), politikus
* [[Moeletsi Mbeki]] (1945–), politieke ekonoom en analis
* [[Thabo Mbeki]] (1942–), tweede staatshoof van die volledig demokratiese Suid-Afrika
* [[Ray McCauley]] (1949–), geestelike leier
* [[Frew McMillan]] (1942–), tennisspeler
* [[Johannes Meintjes]] (1923–1980), kunsskilder en skrywer
* [[Laurens Meintjes]] (1868–1941) fietsryer
* [[George Meiring]] (1939–), hoof van die Suid-Afrikaanse Weermag
* [[Hannes Meiring]] (1934–2010), skilder, argitek en bewaarder van argitektoniese erfenis
* [[Lizz Meiring]] (1961–), aktrise, regisseuse en kunsaktivis
* [[Frank Mellish]] (1897–1965), rugbyspeler
* [[Alan Melville]] (1910–1983), krieketspeler
* [[Esther Mentz]] (1911–1986), operasangeres en aktrise
* [[Hans Merensky]] (1871–1952), geoloog en mynpionier
* [[John X. Merriman]] (1841–1926), laaste eerste minister van die [[Kaapkolonie]]
* [[Louis Henri Meurant]] ([[Klaas Waarzegger]]), (1811/12–1893), skrywer en protagonis van Afrikaans as geskrewe taal
* [[Carl Walter Meyer]] (196–2917), skilder
* [[Deon Meyer]] (1958–), skrywer
* [[Elana Meyer]] (1966–), langafstandatleet
* [[Lucas Meyer]] (1846–1902), soldaat en politikus
* [[Piet Meyer]] (1909–1984),voorsitter van die Afrikaner Broederbond
* [[Roelf Meyer]] (1947–), politikus en onderhandelaar by [[Onderhandelinge om apartheid te beëindig|KODESA]]
* [[Sarah Gertrude Millin]] (1889–1968), skryfster
* [[Greg Minnaar]] (1981–), fietsryer
* [[Phumzile Mlambo-Ngcuka]] (1955–), onder-sekretarisgeneraal van die [[Verenigde Nasies]] en voormalige adjunkpresident van [[Suid-Afrika]]
* [[Makobo Constance]] [[Modjadji]] VI, (1978–2005), reënkoningin van die [[Balobedu]]volk
* [[Gerard Moerdijk]] (1890–1958), argitek en ontwerper van die [[Voortrekkermonument]]
* [[Mogoeng Mogoeng]] (1961–), voormalige hoofregter van die Grondwetlike Hof
* Sir [[James Molteno|James Tennant Molteno]] (1865–1936), eerste Speaker van die [[Unie]]parlement
* [[Jannie Momberg]] (1938–2011), sport-administrateur, politikus en ambassadeur
* Sir [[Frederick Robert Moor]] (1853–1927), politikus
* [[Ike Moriz]] (1972–), sanger en liedjieskrywer
* [[Moshoeshoe]] (Mosjesj) (1790–1870), opperhoof van die [[Basotho]]volk
* [[Nthato Motlana]] (1925–2008), sakeman, geneesheer en anti-apartheidsaktivis.
* [[Kgalema Motlanthe]] (1949–), derde staatshoof van die voldemokratiese [[Suid-Afrika]]
* [[Patrice Motsepe]] (1962–), sakeman
* [[Karen Muir]] (1952–2013), swemkampioen
* [[Connie Mulder]] (1925–1988), politikus
* [[Corné Mulder]] (1961–), politikus
* [[Pieter Mulder]] (1951–), politikus
* [[Elise Muller]] (1919–1985), skryfster en uitgewer
* [[Hennie Muller]] (1922–1977), rugbyspeler
* [[Hilgard Muller]] (1914–1985), diplomaat en politikus
* [[Petra Müller]] (1935–), digteres en skryfster
* [[Andrew Murray]] (1828–1917), godsdienstige leier
* [[Elon Musk]] (1971–), entrepreneur
* [[Patrick Mynhardt]] (1932–2007), akteur
* [[Siegfried Mynhardt]] (1906–1996), akteur
* [[Mzilikazi]] ([[Silkaats]]) (c. 1790–1868), koning van die [[Matabele]]

== N ==
* [[Marita Napier]] (1939–2004), operasangeres
* [[Wilfrid Napier]] (1941–), Rooms-Katolieke aartsbiskop
* [[Alaric Naudé]] , professor, taalkundige, skrywer, menseregte-aktivis
* [[Beyers Naudé]] (1915–2004), teoloog en anti-apartheidsaktivis
* [[Stefan Meiring Naudé]] (1905–1985), skrywer en fisikus
* [[Tom Naudé]] (1889–1969), politikus en waarnemende staatspresident
* [[Pieter Naudé]] (1869–1941), kunsskilder
* [[Wena Naudé]] (1905–1978), aktrise
* [[Lothar Neethling]] (1935–2005), polisiebevelvoerder
* [[Ryk Neethling]] (1977–), olimpiese swemmer
* [[Anna Neethling-Pohl]] (1906–1992), verhoogaktrise en radio-persoonlikheid
* [[Rudi Neitz]] (1934–2002), sanger
* [[Anton Nel]] (1961–), pianis
* [[Gert Cornelius Nel]] (1885–1950), botanikus
* [[Gert Vlok Nel]] (1963–), digter
* [[Phil Nel|Philip J. Nel]] (1902–1984), rugbyspeler
* Sonia Aletta Nel ([[Nianell]]) (1971–), sangeres
* Cora Nell ([[Cora Marie]]) (1953–1994), sangeres
* [[Kirsten Neuschäfer]] (1982-), seiljagvaarder
* [[Jordan Kush Ngubane]] (1917–1985), skrywer en joernalis
* [[Sifiso Nhlapo]] (1987–), BMX-ryer
* [[William Nicol]] (1887–1967), teoloog en administrateur van [[Transvaal]]
* [[Carl Niehaus]] (1959–), teoloog, skrywer en anti-apartheid aktivis
* [[Dana Niehaus]] (1918–1995), omroeper, rolprent- en televisie-akteur
* [[G.S. Nienaber]] (1903–1994), letterkundige kritikus en akademikus
* [[P.J. Nienaber|Petrus Nienaber]] (1910–1995), skrywer en letterkundige
* [[Trevor Noah]] (1984-), komediant en TV-ankerman
* [[Eric Nobbs]] (1954–2022), akteur
* [[Syd Nomis]] (1941–2018), rugbyspeler
* [[Christopher Nupen]] (1935–2023), filmmaker

== O ==
* [[Danie Odendaal]] (1947–2024), skrywer, TV-vervaardiger en -regisseur
* [[Vincent Oliphant]] (1954–), digter
* [[Fanie Olivier]] (1949–), digter
* [[Gerrit Olivier]] (1935–), akademikus en diplomaat
* [[Harm Oost]] (1877–1964), joernalis, skrywer en politikus
* [[Louis Oosthuizen]] (1982–), gholfspeler
* [[Marthinus Jacobus Oosthuizen]] (1818–1897), Voortrekkerleier
* Sir [[Ernest Oppenheimer]] (1880–1957), goud- en diamantmagnaat, finansier en filantroop
* [[Harry Oppenheimer]] (1908–2000), sakeman en mynmagnaat
* [[Nicky Oppenheimer]] (1945–), sakeman en filantroop
* [[Deon Opperman]] (1962–), dramaturg
* [[D.J. Opperman]] (1914–1985), digter, literator en akademikus
* [[Frank Opperman]] (1960–), akteur
* [[Bennie Osler]] (1901–1962), rugbyspeler

== P ==
* [[Arnoldus Pannevis]] (1838–1884), taalstryder
* [[William (Bill) Papas]] (1927–2000), politieke spotprenttekenaar, skrywer en illustreerder
* [[Alan Paton]] (1903–1988), skrywer en politieke aktivis
* Louis Andreas Pepler ([[Bok van Blerk]]) (1978–), sanger
* [[Taliep Petersen]] (1950–2006), sanger, komponis en musiekregisseur
* [[S.V. Petersen]] (1914–1987), digter
* [[Lionel Peterson]] (1947–2022), sanger
* [[George Pemba]] (1912-2001), skilder
* [[Mpho Phalatse]] ̪(1977–), politikus
* [[P.J. Philander]] (1921–2006), skrywer en digter
* [[Soli Philander]] (1961–2026), akteur, aktivis, komediant, regisseur, televisie-aanbieder en radiopersoonlikheid
* Sir [[Lionel Phillips]] (1854–1936), mynbaas en voorsitter van die [[Kamer van Mynwese]]
* [[Mathews Phosa]] (1952–), politikus en aktivis
* Andries Albertus Pienaar ([[Sangiro]]) (1894–1979), skrywer, rolprentregisseur en wildbewaarder
* [[A.J. (Sport) Pienaar]] (1884–1953), voorsitter van die [[Suid-Afrikaanse Rugbyraad]] en van die [[S.A. Krieketvereniging]]
* [[Dan Pienaar]] (1893–1942), militêre bevelvoerder
* [[Francois Pienaar]] (1967–), rugbyspeler
* [[P. de V. Pienaar|Pierre de Villiers Pienaar]] (1904–1978), skrywer, leksikograaf en akademikus
* [[Schalk Pienaar (joernalis)|Schalk Pienaar]] (1916–1978), politieke joernalis en koerantredakteur
* [[Steven Pienaar]] (1982–), sokkerspeler
* [[T.B. Pienaar]] (1888–1960), rugbyspeler
* [[Henk Pierneef]] (1886–1957), kunsskilder
* [[Mark Pilgrim]] (1969–2023), radio en televise aanbieder
* [[Oswald Pirow]] (1890–1959), regsgeleerde en politikus
* [[Micki Pistorius]] (1961–), misdaadprofileerder vir die [[Suid-Afrikaanse Polisiediens]]
* [[Oscar Pistorius]] (1986–), gewese paralimpiese kampioen, gevonnisde moordenaar
* [[Sol Plaatje]] (1877–1932), joernalis, vertaler en politieke aktivis
* [[Gary Player]] (1935–), beroepsgholfspeler
* [[Ian Player]] (1927–2014), bewaringskundige
* [[Mev. Ples]] (2,05 miljoen jaar gelede), die volledigste kopbeen van ’n ''Australopithecus africanus'' wat nog in Suid-Afrika ontdek is
* [[William Plomer]] (1903–1973), skrywer en digter
* [[Carla Pohl]] (1942–), operasangeres
* [[Pieter Huntley Carlisle Pohl]] (1874–1964), toneelpionier
* [[Graeme Pollock]] (1944–), krieketspeler
* [[Peter Pollock]] (1941–), krieketspeler
* [[Shaun Pollock]] (1973–), krieketspeler
* [[Dirk Postma]] (1818–1890), grondlegger van die [[Gereformeerde Kerk]] in [[Suid-Afrika]]
* [[Ferdinand Postma]] (1879–1950), eerste rektor van die [[Potchefstroomse Universiteit vir C.H.O.]]
* [[Willem Postma]] ([[Dr. O'Kulis]]) (1874–1920), predikant en skrywer
* [[Andries Hendrik Potgieter]] (1792–1852), Voortrekkerleier
* [[Gert Potgieter (atleet)|Gert Potgieter]] (1937–), olimpiese atleet
* [[Gert Potgieter]] (1929–1977), sanger
* [[Alexis Preller]] (1911–1975), kunsskilder
* [[Gustav Preller]] (1875–1943), joernalis, skrywer en historikus
* [[Andries Pretorius]] (1798–1853), Voortrekker-leier
* [[Marthinus Wessel Pretorius]] (1819–1901), President van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]]
* [[Wessel Pretorius]] (1949–2012), Afrikaanse digter en prosaskrywer
* [[Koos Prinsloo]] (1957–1994), skrywer
* [[Marthinus Prinsloo]] (1838–1903), Boere-generaal
* [[Sandra Prinsloo]] (1948–), aktrise
* [[Mike Procter]] (1946–2024), krieketspeler en wedstrydskeidsregter
* [[Juliet Prowse]] (1936–1996), danseres

== Q ==
* [[Percy Qoboza]] (1938–1988), joernalis en skrywer

== R ==
* [[Eckard Rabe]] (1948–), rolprent- en televisie-akteur
* [[Lizette Rabe]] (1957–), joernalis en dosent
* [[Jan Rabie]] (1920–2001), skrywer en digter
* [[Ralph Rabie]] ([[Johannes Kerkorrel]]) (1960–2002), sanger en liedjieskrywer
* [[Amichand Rajbansi]] (1942–2011), politikus
* [[Thomas Rajna]] (1928–), komponis en akademikus
* [[Cyril Ramaphosa]] (1952–), sakeman, politikus en president van Suid-Afrika
* [[Maria Ramos]] (1959–), oud-direkteur-generaal van die Nasionale Tesourie en bankhoof
* [[Mamphela Ramphele]] (1947–), aktivis, akademikus en sakevrou
* [[Laurika Rauch]] (1950–), sangeres
* [[Fanus Rautenbach]] (1928–2011), radio-omroeper en skrywer
* [[Jans Rautenbach]] (1936–), rolprentmaker
* [[Vause Raw]] (1921–2001), politikus
* [[Deneys Reitz]] (1882–1944), soldaat en politikus
* [[F.W. Reitz]] (1844–1934), President van die Republiek van die [[Oranje-Vrystaat]]
* [[Leila Reitz]] (1887–1959), eerste vroulike Volksraadslid
* [[Ihron Rensburg]] (1960–), vise-kanselier van die [[Universiteit van Johannesburg]]
* [[Emma Renzi]] (1926–), operasangeres
* [[Piet Retief]] (1780–1838), Voortrekkerleier
* [[George Rex]] (1765–1839), Kaapse entrepreneur en grondlegger van [[Knysna]]
* [[Cecil John Rhodes]] (1853–1902), Kaapse eerste minister, imperialis en diamantmagnaat
* [[Jonty Rhodes]] (1969–), krieketspeler
* [[Eschel Rhoodie]] (1933–1993), bekend om sy rol in die Inligting-skandaal
* [[Johann Friedrich Bernhard Rissik|Johann Rissik]] (1857–1925), landmeter
* [[Richard Rive]] (1931–1989), skrywer
* [[Austin Roberts]] (1883–1948), dierkundige en ornitoloog
* [[Barry Ronge]] (1948–2022), rubriekskrywer en joernalis
* [[Ilse Roos]] (1965–), aktrise en sangeres
* [[Paul Roos]] (1888–1948), rugbyspeler
* [[Tielman Roos]] (1879–1935), politikus
* [[Alexander Rose-Innes]] (1915–1996), kunsskilder
* Sir [[James Rose-Innes]] (1855–1942), hoofregter van Suid-Afrika
* [[Eric Rosenthal]] (1905–1983), skrywer en historikus
* [[Cobus Rossouw]] (1933–), verhoog-, televisie- en rolprentakteur
* [[Ina Rousseau]] (1926–2005), digteres en kortverhaalskryfster
* [[Leon Rousseau]] (1931–), skrywer en uitgewer
* [[Maria Elizabeth Rothman]] (M.E.R.) (1875–1975), skryfster en joernalis
* [[Mannetjies Roux]] (1939–), rugbyspeler
* [[Anton Rupert]] (1916–2006), sakeman, erfenisbewaarder, filantroop en natuurkundige
* [[Johann Rupert]] (1950–), sakeman
* [[Rona Rupert]] (1934–1995), skryfster

== S ==
* [[Albie Sachs]] (1935–), aktivis en regter van die grondwetlike hof
* [[Jan L. Sadie]] (1918–2005), skrywer en hoogleraar in ekonomie
* [[Corrie Sanders]] (1966–2012), bokser
* [[Jacobus Wilhelmus Sauer]] (1850–1913), politikus
* [[Paul Sauer]] (1898–1976), politikus
* [[Thomas Scanlen]] (1834–1912), politikus
* [[Leonard Schach]] (1918–1996), teaterregisseur, verhoogdirekteur en entrepreneur
* [[Jody Scheckter]] (1950–), motorrenjaer
* [[Gideon Scheepers]] (1878–1902), Boere-militêre leier en heliografis
* [[Alwyn Schlebusch]] (1917–2008), vise-staatspresident van Suid-Afrika
* [[Stan Schmidt]] (1936–2019), karateka en akteur
* [[Ben Schoeman]] (1905–1986), politikus
* [[Haas Schoeman]] (1940–2006), rugbyspeler
* [[Hendrik Schoeman]] (1927–1995), plaasboer en politikus
* [[Karel Schoeman]] (1939–2017), skrywer
* [[P.J. Schoeman]] (1904–1988), skrywer van boeke oor Suid-Afrika se inheemse bevolking
* [[Roland Mark Schoeman]] (1980–), olimpiese swemmer
* [[Stephanus Schoeman]] (1810–1890), kommandant-generaal en waarnemende staatspresident, [[ZAR]]
* [[G.D. Scholtz]] (1905–1983), geskiedkundige, skrywer en koerantredakteur
* [[Leopold Scholtz]] (1948–2022), historikus, akademikus, skrywer en joernalis
* [[Johannes du Plessis Scholtz]] (1900–1990), skrywer, taalhistorikus en kunsversamelaar
* [[Merwe Scholtz]] (1924–2005), skrywer, digter en akademikus
* [[P.C. Schoonees]] (1891–1970), skrywer en leksikograaf
* [[Olive Schreiner]] (1855–1920), skryfster
* [[William Philip Schreiner]] (1857–1919), eerste minister van die [[Kaapkolonie]]
* [[Mike Schüssler]] (1962–2022), ekonoom
* [[Leon Schuster]] (1951–), akteur, sanger en rolprentmaker
* [[Harry Schwarz]] (1924–2010), politikus en ambassadeur
* [[Gerard Sekoto]] (1913–1993), kunsskilder en musikant
* [[Divan Serfontein]] (1954–), rugbyspeler
* [[Dot Serfontein]] (1925–), skryfster
* [[Mongane Wally Serote]] (s.a.), digter en anti-apartheidsaktivis
* [[Tokyo Sexwale]] (1953–), politikus en sakeman
* [[Shaka]] (ongeveer 1787–1828), koning van die [[Zoeloes]]
* [[Hal Shaper]] (1931–2004), liriekskrywer en uitgewer
* [[Jonathan Shapiro]] ([[Zapiro]]) (1958-), spotprenttekenaar
* [[Min Shaw]] (1934–), sangeres
* [[Antony Sher]] (1949–), akteur
* [[Mark Shuttleworth]] (1973–), entrepreneur en ruimtetoeris
* [[Conrad Sidego]] (1942–), joernalis en ambassadeur
* [[Durant Sihlali]] (1935–2004),kunstenaar en kunsonderwyser 
* [[Anant Singh]] (1956–), rolprentmaker en -regisseur
* [[Walter Sisulu]] (1912–2003), anti-apartheidsaktivis
* [[Frederik van Zyl Slabbert]] (1940–2010), akademikus, politikus en opposisieleier
* [[Wicus Slabbert]] (1941-), operasanger
* [[Dan Sleigh]] (1938–2023), skrywer en digter
* [[Adam Small]] (1936–2016), skrywer en digter
* [[Johan Arnold Smellekamp]] (1812–1866), handelspionier in die Boere-republieke
* [[Joe Slovo]] (1926–1995), politikus en aktivis
* [[Thomas Smartt]] (1858–1929), politikus
* [[Bartho Smit]] (1924–1987), dramaturg, skrywer, regisseur en uitgewer
* [[Berta Smit]] (1926–1997), digteres
* [[Erasmus Smit]] (1778–1863), geestelike leier van die Voortrekkers
* [[John Smit]] (1978–), rugbyspeler
* [[Linda Smit]] (1950–), danseres
* [[Nicolas Jacobus Smit]] (1837–1896), vise-president van die [[ZAR]] en Boere-generaal
* [[Graeme Smith]] (1981–), krieketspeler
* [[Johannes J. Smith]] (1883–1949), taalkundige
* [[J.L.B. Smith]] (1897–1968), igtioloog en identifiseerder van die [[selakant]]
* [[Le Roux Smith Le Roux]] (1914–1963), muurskilder en kunshandelaar
* [[Pauline Smith]] (1882–1959), skryfster
* [[Topsy Smith]] (1914–1985), skrywer van jeugverhale
* [[Wilbur Smith]] (1933–2021), skrywer
* [[William Alexander Smith]] (1905–1955), olimpiese bokskampioen
* [[Danie Smuts]] (1925–2003), radio-omroeper en rolprent- en televisieakteur
* [[Jan Smuts]] (1870–1950), veldmaarskalk en eerste minister van Suid-Afrika
* [[Johannes Smuts]] (1785–1869), staatsamptenaar, sakeman en die tweede burgemeester van Kaapstad
* [[Dana Snyman]] (1963-), joernalis en skrywer
* [[Wilna Snyman]] (1935–), verhoog- en televisie-aktrise
* [[Robert Sobukwe]] (1924–1978), politikus, stigter van die [[Pan Africanist Congress]]
* [[Saul Solomon]] (1817–1892), politikus
* [[Enoch Sontonga]] (1873–1905), komponis van [[Nkosi Sikelel iAfrika]]
* [[Patrick Soon-Shiong]] (1952–), oorplantingschirurg, miljardêr-sakeman, biowetenskaplike en media-eienaar
* [[Allister Sparks]] (1933–2016), skrywer, joernalis en politieke kommentator
* [[Jan Spies]] (1936–1996), storieverteller, joernalis en akademikus
* [[Lina Spies]] (1939–), digteres en akademikus
* [[Phyllis Spira]] (1943–2008), [[prima ballerina assoluta]] van SA ballet
* [[Frank Staff]] (1918–1971), balletdanser, choreograaf en regisseur
* [[Charles Stallard]] (1871–1971), politikus en soldaat
* [[Burry Stander]] (1987–2013), fietsryer
* [[Zanne Stapelberg]] (1977–), operasangeres
* [[Johan Stemmet]] (1952–), sanger en televisiepersoonlikheid
* [[Irma Stern]] (1894–1966), kunsskilder
* [[Laurie Stevens]] (1913–1989), olimpiese bokser
* [[Christa Steyn]] (1958–2012), sangeres en komponis
* [[Colin Steyn]] (1887–1959), regsgeleerde en politikus
* [[Dale Steyn]] (1983–), krieketspeler
* [[Douw Steyn]] (1952–2025), Suid-Afrikaanse miljardêr-sakeman
* [[Jaap Steyn]] (1938–2021), kultuurhistorikus, joernalis en skrywer
* [[Marais Steyn]] (1915–1998), politikus en ambassadeur
* [[Marthinus Theunis Steyn]] (1857–1916), president van die Republiek van die [[Oranje-Vrystaat]]
* [[Rachel Isabella Steyn]] (1865–1955), vroueleier en eggenote van president M.T. Steyn
* [[Coert Steynberg]] (1905–1982), beeldhouer
* [[Klaas Steytler]] (1922–1998), joernalis, skrywer en uitgewer
* [[DJ Warras|Warrick Stock]] (1985–2025), platejoggie (DJ), radio- en televisie-aanbieder, podsendingmaker en entrepreneur.
* Sir [[Andries Stockenström]] (1792–1864), luitenant-goewerneur van [[Brits-Kaffrarië]]
* [[Wilma Stockenström]] (1933–), skryfster en aktrise
* [[H.G. Stoker]] (1899–1993), Calvinistiese filosoof
* [[Herman Stoop]] (1977–), radio-omroeper, sanger en akteur
* [[Koos Strauss]] (1900–1990), [[Verenigde Party]]-leier
* [[Rolene Strauss]] (1992–), Mej. Wêreld 2014
* [[Myburgh Streicher]] (1928–2005), politikus
* [[J.G. Strijdom]] (1893–1958), Eerste Minister van Suid-Afrika
* [[Amanda Strydom]] (1956–), sanger, liedjieskrywer en kabaretkunstenaar
* [[Eric Sturgess]] (1920–2004), tennisspeler en wenner van ses [[Grand Slam]] dubbeltitels
* [[Richard Stuttaford]] (1870–1945), politikus en sakeman
* [[Dawid Stuurman]] (c. 1773–1830), laaste hoofman van die [[Khoikhoi]]-volk
* [[Shaleen Surtie-Richards]] (1955–2021), TV- en rolprentaktrise
* [[Hendrik Susan]] (1903–1963), violis en Boereorkes-leier
* [[Helen Suzman]] (1917–2009), aktivis en politikus
* [[Nic Swanepoel]] (1940–1998), radio- en TV-persoonlikheid en dramaregisseur
* [[Edwin (Ted) Swales]] (1915–1945), vegvlieënier en oorlogsheld
* [[C.R. Swart|Charles Robberts (Blackie) Swart]] (1894–1982), staatspresident van Suid-Afrika
* [[Francois Swart]] (1938–1994), akteur, regisseur en akademikus
* [[Hendrik Swellengrebel]] (1700–1760), enigste Kaaps-Hollandse goewerneur wat in die Kaap gebore is
* [[Nico Schamrel]] (1959–), Afrikaanse skrywer, pubiseerder en aktivis

== T ==
* [[Désirée Talbot]] (1926–), operasangeres
* [[Adam Tas]] (1668–1722), burgerregte-stryder
* [[Dali Tambo]] (1951–), TV- en mediapersoonlikheid, stigter van die organisasie [[Artists Against Apartheid]]
* [[Oliver Tambo]] (1917–1993), president van die ANC
* [[Len Taunyane]] (1880s–na 1904), baan- en veldatleet
* [[Herbie Taylor]] (1889–1973), krieketspeler
* [[Roelof Temmingh]] (1946–2012), komponis en orrelis
* [[Sampie Terreblanche]] (1933–), skrywer en akademikus
* [[Eugène Terre’Blanche]] (1941–2010), [[AWB]]-leier en voorstander van die herinstelling van die Boere-republieke
* [[Charles te Water|Charles Theodor Te Water]] (1887–1964), politikus, diplomaat en president van die Vergadering van die [[Volkerebond]]
* [[George McCall Theal]] (1837–1919), historikus, argivaris en genealoog
* [[Charlize Theron]] (1975–), rolprentaktrise
* [[Danie Theron]] (1872–1900), Boeresoldaat en verkenner
* [[Erica Theron]] (1907–1990), sosioloog
* [[Dingaan Thobela]] (1966–2024), bokser
* [[Louis Thibault|Louis Michel Thibault]] (1750–1815), argitek en ingenieur
* [[H.B. Thom]] (1905–1983), rektor van die Universiteit van Stellenbosch
* [[Abadin Tadia Tjoessoep]] ([[Sjeik Josef]]) (1626–1699), grondlegger van [[Islam]] in Suid-Afrika
* [[Dire Tladi]] (1975-), regsgeleerde
* [[Phillip Tobias]] (1925–2012), paleontoloog
* [[Barend J. Toerien]] (1921–2009), digter
* [[Pieter Toerien]] (1945–), teater-impresario
* [[J.R.R. Tolkien]] (1892–1973), skrywer, digter en filoloog
* [[Andries Treurnicht]] (1921–1993), teoloog en politikus
* [[Carel Trichardt]] (1939–), akteur en universiteitsdosent
* [[Carolus Tregardt]] (1811–1901), ontdekkingsreisiger en Voortrekker
* [[Louis Trichardt]] (1783–1838), Voortrekkerleier
* [[Elizabeth Triegaardt]] (1943–), hoof van balletskool aan die [[Universiteit van Kaapstad]]
* [[Ryk Tulbagh]] (1699–1771), goewerneur van die Kaap-kolonie
* [[Rick Turner]] (1941–1978), akademikus en anti-apartheidsaktivis
* [[Desmond Tutu]] (1931–), aartsbiskop, voorsitter van die [[Waarheids- en Versoeningskommissie]] en Nobel-pryswenner
* [[Tyla]] (2002-), Sangeres

== U ==
* [[Dirkie Uys]] (1823–1838), Voortrekkerseun en -held
* [[Jamie Uys]] (1921–1996), rolprentmaker
* [[Piet Uys]] (1797–1838), Voortrekkerleier
* [[Pieter-Dirk Uys]] (1945–), dramaturg, akteur en satirikus
* [[Stanley Uys]] (1922–2014), joernalis
* [[Tessa Uys]] (1948–), pianiste

== V ==
* [[Edwill van Aarde]] (1938–2024), radio-omroeper
* [[Joan van Arckel]] (1640–1666), eerste predikant in Suid-Afrika
* [[Madeleine van Biljon]] (1928–2010), joernalis en skryfster
* [[Willem van Biljon]] (1825–), ouderling
* [[Hendrik van Blerk]] (Oom Hendrik) (1915–2010), skrywer en digter
* [[Jochem van Bruggen]] (1881–1957), skrywer
* [[Willem van den Berg]] (1916–1952), skrywer
* [[Gert van den Bergh]] (1920–1968), akteur
* [[Regardt van den Bergh]] (1952–), akteur, draaiboekskrywer en rolprentregisseur
* [[C.M. van den Heever]] (1902–1957), skrywer en [[Hertzogprys]]wenner
* [[Leonora van den Heever]] (1926–2025), eerste vroulike regter in Suid-Afrika
* [[Toon van den Heever]] (1894–1956), digter
* [[Hendrik van der Bijl]] (1887–1948), ingenieur en nyweraar
* [[Vintcent van der Bijl]] (1948–), krieketspeler
* [[Dirk van der Hoff]] (1814–1881), stigter van die [[Hervormde Kerk]] in Suid-Afrika
* [[Eghard van der Hoven]] (1922–2006), akteur en direkteur van [[TRUK]]
* [[Gottlieb Wilhelm Anthonie van der Lingen|G.W.A. van der Lingen]] (1829–1869), predikant, taalstryder en onderwyspionier
* [[H.J.J.M. van der Merwe]] (1913–1974), taalkundige en eerste dosent in Afrikaans aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]]
* [[Izak van der Merwe]] ([[Boerneef]]) (1897–1967), skrywer en digter
* [[Koos van der Merwe]] (1937–), politikus
* [[N.J. van der Merwe|Nicolaas Johannes van der Merwe]] (1888–1940), stigter van die [[Voortrekker-beweging]]
* [[Sarel van der Merwe]] (1946–), renjaer
* [[Tolla van der Merwe]] (1943–2000), storieverteller
* Sir [[Laurens van der Post]] (1906–1996), skrywer en filosoof
* [[Richard Ernest van der Ross]] (1921–), onderwyskundige en akademikus
* [[Johann van der Sandt]] (1966–), koorleier, dirigent en musiekopvoeder
* [[Simon van der Stel]] (1639–1712), laaste kommandeur en eerste goewerneur van die Kaapkolonie
* [[Willem Adriaan van der Stel]] (1664–1733), goewerneur van die Kaapkolonie
* [[Marita van der Vyver]] (1958–), skryfster
* [[Deon van der Walt]] (1958–2005), operasanger
* [[Niel van der Watt]] (1962–), komponis
* [[Joost van der Westhuizen]] (1971–2017), Springbokrugbyspeler
* [[Jan-Hendrik van der Westhuizen]] (1982–) eerste Suid-Afrikaanse sjef wat 'n Michelin-ster verower
* [[Minki van der Westhuizen]] (1984–), internasionale model
* [[Péter Louis van Dijk]] (1953–), komponis
* [[Hendrik Johannes van Eck|Hendrik van Eck]] (1902–1970), stigter van staatskorporasies
* [[Maurice van Essche]] (1906–1977), kunsskilder en -leermeester
* [[Tanya van Graan]] (1983–), model en aktrise
* [[Etienne van Heerden]] (1954–), skrywer
* [[Ernst van Heerden]] (1916–1997), digter en skrywer
* [[Hans van Heerden]] (1935–2023), operasanger
* [[Moaner van Heerden]] (1951–), Springbokrugbyspeler
* [[Adriaan van Jaarsveld]] (1745–1803), Boerekommandant in die [[Eerste Grensoorlog]]
* [[Ernst van Jaarsveld]] (1953–), botanikus
* [[Floors van Jaarsveld]] (1922–1995), geskiedkundige
* [[Johannes van Melle]] (1887–1953), skrywer
* [[Hanlie van Niekerk]] (1927–2005), operasangeres
* [[Louis van Niekerk]] (1935–), akteur en regisseur
* [[Marlene van Niekerk]] (1934–), skrywer
* [[Leon van Nierop]] (1953–), omroeper, skrywer en rolprentresensent
* [[Pierre van Pletzen]] (1952–), akteur en regisseur
* [[John van Reenen]] (1947–2018), atleet
* [[Rykie van Reenen]] (1923–2003), joernalis en skrywer
* [[Brumilda van Rensburg]] (1956–), aktrise
* [[Hans van Rensburg]] (1898–1966), regsgeleerde en leier van die [[Ossewa-Brandwag]]
* [[Louis van Rensburg]] (1944–2012), sanger, komponis en liedjieskrywer
* [[Manie van Rensburg]] (1945–1993), rolprentvervaardiger
* [[Siener van Rensburg]] (1864–1926), mistikus
* [[Pierre van Ryneveld]] (1891–1972), militêre bevelvoerder
* [[Marthinus van Schalkwyk]] (1959–), leier van die [[Nuwe Nasionale Party]] en later minister in die ANC-regering
* [[M.C.E. van Schoor]] (1920–2009), skrywer en historikus
* [[Gert van Tonder]] (1941–), sanger, akteur en komponis
* [[Morkel van Tonder]] (1923–2013), omroeper en hoof van die Afrikaanse radiodiens
* [[Tom van Vollenhoven]] (1935–), Springbokrugbyspeler
* [[Anton van Wouw]] (1862–1945), beeldhouer
* [[Arnold van Wyk]] (1916–1983), komponis
* [[Awie van Wyk]] (1949–), komponis, dirigent en skilder
* [[Zwelinzima Vavi]] (1962–), voormalige hoofsekretaris van [[Cosatu]]
* [[Verna Vels]] (1933–2014), skryfster en radio- en TV-persoonlikheid
* [[Brendan Venter]] (1969-), rugbyspeler en -afrigter
* [[Dirk Venter]] (1950–), radio-omroeper
* [[F.A. Venter]] (1916–1997), skrywer
* [[Jacobus Johannes Venter]] (1814–1889), politikus en waarnemende president van die [[Vrystaatse Republiek]]
* [[Rina Venter]] (1938–), eerste vroulike kabinetslid in ’n Suid-Afrikaanse regering
* [[Hendrik Vermooten]] (1921–2013), argitek
* [[Marthinus Versfeld]] (1909–1995), filosoof
* [[Hendrik Verwoerd]] (1901–1966), eerste minister van Suid-Afrika
* [[Melanie Verwoerd]] (1967–), politikus en ambassadeur
* [[Ben Viljoen]] (1868–1917), Boere-generaal
* [[Constand Viljoen]] (1933–2020), militêre bevelvoerder en politikus
* [[Gerrit Viljoen]] (1926–2009), akademikus en politikus
* [[Johannes Viljoen]] (1812–1893), ontdekkingsreisiger en politikus
* [[Marais Viljoen]] (1915–2007), staatspresident van Suid-Afrika
* [[Willem Viljoen]] (1869–1929), taalkundige
* [[Edoardo Villa]] (1915–2011), beeldhouer
* [[A.G. Visser]] (1878–1929), digter
* [[Amor Vittone]] (1972–), sangeres
* [[Basie Vivier]] (1927–2009), Springbokrugbyspeler
* [[Adriaan Vlok]] (1937–), politikus
* [[Kevin Volans]] (1949–), komponis
* [[Jan Volschenk]] (1853–1936), kunsskilder
* [[Vera Volschenk]] (1899–1987), kunsskilder
* [[G.R. von Wielligh]] (1859–1932), skrywer van [[Boesman]]-stories
* [[Gordon Vorster]] (1924–1988), skilder, akteur, draaiboekskrywer en rolprentregisseur
* [[John Vorster]] (1915–1983), eerste minister en staatspresident van Suid-Afrika
* [[Arnold Vosloo]] (1962–), akteur
* [[Ton Vosloo]] (1937–), joernalis en sakeman

== W ==
* [[Clarence Walker]] (1898–1957), olimpiese bokser
* [[André Walters]] (1940–), radio uitsaaier, televisie persoonlikheid en openbare skakelbeampte
* [[M.M. Walters]] (1930–), satiriese digter
* [[Louis Washkansky]] (1913–1967), ontvanger van die eerste oorgeplante hart in die wêreld
* [[Andries Waterboer]] (c. 1789–1852), kaptein van die [[Griekwa]]-volk
* [[Nicolaas Waterboer]] (1819–1896), kaptein van die Griekwa-volk
* [[G.A. Watermeyer]] (1917–1972), digter
* [[Stephen Watson]] (1954–2011), digter
* [[George Weideman]] (1947–2008), digter en skrywer
* [[Charlie Weir]] (1956–1992), bokser
* [[Martin Welz]] (1945–), joernalis en tydskrifredakteur
* [[Pieter Wenning]] (1873–1921), kunsskilder
* [[Louw Wepener]] (1812–1865), militêre leier en Vrystaatse volksheld
* [[Cecilia Wessels]] (1895–1970), operasangeres
* Sir [[Cornelius Hermanus Wessels]] (1851–1924), politikus
* [[Kepler Wessels]] (1957–), krieketspeler
* [[Leon Wessels]] (1946–), regsgeleerde, politikus en aktivis
* [[John Weston]] (1873–1950), lugvaartpionier
* [[Marius Weyers]] (1945–), akteur
* [[Jake White]] (1963–), oudafrigter van die Springbokrugbyspan
* [[Randall Wicomb]] (1949–2015), sanger
* [[Nic Wiehahn]] (1929–2006), voorsitter van die kommissie wat die wettiging van swart vakbonde aanbeveel het
* [[Christo Wiese]] (1941–), sakeman
* [[Jan Wilkens]] (1931–), rofstoeier
* [[Ingrid Winterbach]] (1948–), skryfster
* [[Jansje Wissema]] (1920–1975), kunsfotograaf
* [[Wolraad Woltemade]] (c. 1708–1773), Kaapse boer wat verdrink toe hy matrose van die gestrande skip ''[[Jonge Thomas (skip)|De Jonge Thomas]]'' probeer red
* [[Denis Worrall]] (1935–), politikus, diplomaat, sakeman en akademikus

== X ==
* [[Alfred Bitini Xuma]] (1893–1963), voormalige president van die ANC

== Y ==
* [[Pretty Yende]] (1985–), operasangeres
* [[Percy Yutar]] (1911–2002), openbare aanklaer by die [[Rivonia]]-verhoor

== Z ==
* [[Rachel Zadok]] (1972–), skryfster
* [[Jeanne Zaidel-Rudolph]] (1948–), komponis en pedagoog
* [[Elzabé Zietsman]] (1961–), aktrise, sangeres en ''chefstress''
* [[Helen Zille]] (1951–), politikus en voormalige opposisieleier
* [[Misuzulu Zulu]] (1974–), Zoeloekoning
* [[Jacob Zuma]] (1942–), politikus en oudpresident van Suid-Afrika
* [[Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu]] (1948–2021), Zoeloekoning

== Sien ook ==
* [[Hulle het ons eeu gevorm]], lys van 100 persone wat die grootste invloed op Suid-Afrika in die 20ste eeu gehad het.
* [[Lys van Suid-Afrikaanse digters]]
* [[Lys van Suid-Afrikaanse entrepreneurs]]
* [[Lys van Suid-Afrikaanse komponiste]]
* [[Lys van Suid-Afrikaanse kunstenaars]]
* [[Lys van Suid-Afrikaanse musikante]]
* [[Lys van Suid-Afrikaanse politici]]
* [[Lys van Suid-Afrikaanse skrywers]]
* [[Lys van Suid-Afrikaanse staatshoofde]]

{{indeks}}
{{Normdata}}

[[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste|Bekende Suid-Afrikaners]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaners| ]]</text>
      <sha1>8p53gr1jacycjdsokw8h7o9w1ad3qpl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974334</id>
      <parentid>2974294</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:52:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>/* P */ Jacobus Hendrik Pierneef</comment>
      <origin>2974334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68422" sha1="s1t9q5rar2xreschnwkqszwwi24zkzv" xml:space="preserve">[[Lêer:Dewet-cr.jpg|duimnael|150px|Boeregeneraal [[Christiaan de Wet]].]]
[[Lêer:DanieCraven.jpg|duimnael|150px|Dr. [[Danie Craven]], legendariese rugbyspeler en rugbyadministrateur.]]
[[Lêer:Phillip Tobias00.jpg|duimnael|150px|Prof. [[Phillip Tobias]], paleontoloog.]]
[[Lêer:Mimi Coertse Wien.JPG|duimnael|150px|[[Mimi Coertse]] in [[Wene]], [[Oostenryk]].]]
[[Lêer:NevilleAlexander 180809 1201h 0001.jpg|duimnael|150px|Dr. [[Neville Alexander]], taalkundige en aktivis.]]
[[Lêer:Hans Strijdom kleur.jpg|duimnael|150px|Adv. [[Johannes Gerhardus Strijdom]], eerste minister.]]
[[Lêer:Genl JC Smuts.jpg|duimnael|150px|Genl. [[Jan Christian Smuts]].]]
[[Lêer:Patrice Motsepe.jpg|duimnael|150px|[[Patrice Motsepe]], sakeman.]]
[[Lêer:Eugenemarais.jpg|duimnael|150px|[[Eugene Marais]].]]
[[Lêer:Koos Strauss.jpg|duimnael|150px|Adv. [[J.G.N. Strauss]], derde leier van die [[Verenigde Party]].]]
[[Lêer:Min Shaw Danie Bosman.jpg|duimnael|150px|[[Min Shaw]], Afrikaanse en gospelsangeres.]]
[[Lêer:Nkosazana Dlamini-Zuma 2014.png|duimnael|150px|[[Nkosazana Dlamini-Zuma]], voormalige voorsitter van die Afrika-Unie.]]
[[Lêer:Nadine Gordimer 01.JPG|duimnael|150px|[[Nadine Gordimer]], romanskrywer en Nobel-pryswenner.]]
[[Lêer:Oswald Pirow.jpg|duimnael|150px|[[Oswald Pirow]], regsgeleerde en ver-regse politikus.]]
[[Lêer:Patricia de Lille.jpg|duimnael|150px|[[Patricia de Lille]], politikus en voormalige burgemeester van Kaapstad.]]
[[Lêer:Frederik Willem de Klerk.jpg|duimnael|150px|[[F.W. de Klerk]], voormalige staatspresident van Suid-Afrika.]]
[[Lêer:Totius.jpg|duimnael|150px|[[Totius]], oftewel dr. J.D. du Toit.]]
[[Lêer:Mev EG Jansen.jpg|duimnael|150px|[[Mabel Jansen]] (gebore Pellissier), opvoedkundige, skrywer, joernalis, kultuurleier, politikus.]]
[[Lêer:Mrs Ples Face.jpg|duimnael|150px|Skedel van [[Mev. Ples]].]]
[[Lêer:Jan Tax, the minister of finance jan hofmeyr prepares to address parliament with his budget speech.jpg|duimnael|150px|[[Jannie Hofmeyr|Jan Hendrik Hofmeyr]], kabinetminister gedurende die 1930's en 1940's.]]
[[Lêer:Desmond Tutu 2013-10-23 001.jpg|duimnael|150px|Aartsbiskop [[Desmond Tutu]].]]
[[Lêer:JBM Hertzog.jpg|duimnael|150px|Genl. [[J.B.M. Hertzog]].]]
[[Lêer:Anna Neethling-Pohl.jpg|duimnael|150px|[[Anna Neethling-Pohl]].]]
[[Lêer:Ds Dirk Postma.jpg|duimnael|150px|Ds. [[Dirk Postma]].]]
[[Lêer:Anrich Herbst 2014.jpg|duimnael|150px|[[Anrich Herbst]], akteur, stemkunstenaar en radio-omroeper.]]
[[Lêer:Mamphela Ramphele.jpg|duimnael|150px|[[Mamphela Ramphele]], akademikus, sakevrou en aktivis.]]
[[Lêer:Olive Schreiner jonk.jpg|duimnael|150px|[[Olive Schreiner]], die eerste Suid-Afrikaanse skrywer wat wêreldroem verwerf het.]]
[[Lêer:Irma Stern.jpg|duimnael|150px|[[Irma Stern]], kunsskilder.]]
[[Lêer:Hendrik Vermooten.jpg|duimnael|150px|[[Hendrik Vermooten]], argitek.]]
[[Lêer:Habana, Bryan (Canon).jpg|duimnael|150px|[[Bryan Habana]], rugbyspeler.]]
[[Lêer:Gé Korsten Madama Butterfly 1960.jpg|duimnael|150px|[[Gé Korsten]], Afrikaanse en operasanger.]]
[[Lêer:Cecilia Wessels 1935.jpg|duimnael|150px|[[Cecilia Wessels]], sopraan.]]
[[Lêer:Nelson Mandela-2008 (edit).jpg|duimnael|150px|[[Nelson Mandela]], eerste staatspresident van demokratiese Suid-Afrika.]]
[[Lêer:Charlene, Princess of Monaco-2.jpg|duimnael|150px|[[Charlene, Prinses van Monaco]].]]
[[Lêer:Gustav Preller.jpg|duimnael|150px|[[Gustav Preller]], historikus, joernalis en skrywer.]]
[[Lêer:CecilRhodes.jpg|duimnael|150px|[[Cecil John Rhodes]].]]
[[Lêer:Matilda Hanekom.jpg|duimnael|150px|[[Matilda Hanekom]], aktrise.]]
[[Lêer:Beyers Naudé.jpg|duimnael|150px|Dr. [[Beyers Naudé]], teoloog.]]
[[Lêer:Serote.jpg|duimnael|150px|Dr. [[Mongane Wally Serote]], skrywer en digter.]]
[[Lêer:Japie Basson.jpg|duimnael|150px|[[Japie Basson]], kleurryke politikus.]]
[[Lêer:Thomas Smartt.jpg|duimnael|150px|Sir [[Thomas Smartt]], leier van die [[Unionisteparty]].]]
[[Lêer:Miriam Makeba (1969).jpg|duimnael|150px|[[Miriam Makeba]], sangeres.]]
[[Lêer:Sir De Villiers Graaff.jpg|duimnael|150px|[[De Villiers Graaff]], vierde en laaste leier van die [[Verenigde Party]].]]
[[Lêer:EG Jansen.jpg|duimnael|150px|Dr. [[E.G. Jansen]], eerste Afrikaanssprekende goewerneur-generaal van die Unie.]]
[[Lêer:Dr HF Verwoerd.jpg|duimnael|150px|Dr. [[Hendrik Verwoerd]].]]
[[Lêer:Frans Malan.jpg|duimnael|150px|Sen. [[F.S. Malan]], president van die Senaat.]]
[[Lêer:Sol Plaatje 002.jpg|duimnael|150px|[[Sol Plaatje]], joernalis, vertaler en aktivis.]]
[[Lêer:All Black.jpg|duimnael|150px|[[Gary Player]], beroepsgholfspeler.]]
[[Lêer:Helen Suzman.jpg|duimnael|150px|[[Helen Suzman]], opposisiepolitikus.]]
[[Lêer:Chad le Clos 2013 3.jpg|duimnael|150px|[[Chad le Clos]], swemmer.]]
[[Lêer:Albert Lutuli nobel.jpg|duimnael|150px|Inkosi [[Albert Luthuli]], onderwyser, politkus en Nobel-pryswenner.]]
[[Lêer:General Louis Botha - from correspondence of PA Molteno.png|duimnael|150px| Voormalige staatshoof genl. [[Louis Botha]].]]
[[Lêer:Elon Musk - The Summit 2013.jpg|duimnael|150px|[[Elon Musk]], entrepreneur.]]
[[Lêer:Margaret Ballinger 2.jpg|duimnael|150px|[[Margaret Ballinger]], eerste president van die [[Liberale Party]].]]
[[Lêer:Trevor Manuel, IMF 62PH030922AAH.jpg|duimnael|150px|[[Trevor Manuel]] by 'n mediakonferensie van die Wêreldbank.]]
[[Lêer:HA Fagan.jpg|duimnael|150px|[[Henry Fagan]], skrywer, parlementslid en hoofregter.]]
[[Lêer:Helena JF Lochner ouer.jpg|duimnael|150px|[[Helena Lochner]], skrywer en illustreerder van kinderboeke.]]
[[Lêer:Dulcie Howes.jpg|duimnael|150px|[[Dulcie Howes]], ballerina.]]

{{indeks}}

'n '''Lys van bekende Suid-Afrikaners''' wat op verskeie gebiede bydraes gelewer het, hetsy in [[Suid-Afrika]] of die buiteland.

== A ==
* [[Abdullah Abdurrahman]] (1872–1940), leier van die Kaapse bruin gemeenskap
* [[Lionel Abrahams]] (1928–2004), skrywer, digter, redakteur en uitgewer
* [[Peter Abrahams]] (1919–2017), skrywer
* [[Raymond Ackerman]] (1931–), entrepreneur
* [[Abdullah Adams]] (1908? -2001), rugbyspeler
* [[Zayn Adam]] (1947–2015), jazz-musikant
* [[Pieter Kuyper Albertyn]] (1897–1973), rugbyspeler
* [[James Alexander]] (1978–2023), akteur
* [[Neville Alexander]] (1936–2012), taalkundige, akademikus en aktivis
* [[Henriette Armstrong]] (1862–1944), leidende figuur in die [[Suid-Afrikaanse Vrouefederasie]]
* [[Kader Asmal]] (1934–2011), politikus
* [[Sid Atkinson]] (1901–1977), Olimpiese atleet
* [[Hennie Aucamp]] (1934–2014), skrywer
* [[Johan Allers]] (1957-), joernalis, bekend as 'ons man in die buiteland'.

== B ==
* [[Saartjie Baartman]] (voor 1790–1815), [[Khoikhoi]]-ikoon
* [[Ali Bacher]] (1942–), krieketspeler en -administrateur
* Sir [[Abe Bailey]] (1864–1940), diamantmagnaat, politikus, finansier en krieketspeler
* [[Eleanor Baker]] (1944–2002), skryfster
* [[Herbert Baker]] (1862–1946), argitek van onder meer die [[Uniegebou]] in Pretoria
* [[Margaret Bakkes]] (1931–2016), skryfster
* [[Margaret Ballinger]] (1894–1980), eerste president van die [[Liberale Party]]
* [[Jan Bantjes|Jan Gerritze Bantjes]] (1817–1887), sekretaris van die voorlopige [[Voortrekker]]-administrasie en kmdt-genl [[Andries Pretorius]]
* [[Joyce Barker]] (1931–1992), operasangeres
* [[Arthur Barlow]] (1876–1962), koerantredakteur en politikus
* [[Eeben Barlow]] private militêre kontrakteur
* [[Eddie Barlow]] (1940–2005), krieketspeler
* [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]] (1939–2015), skrywer en dramaturg
* [[Christiaan Barnard]] (1922–2001), chirurg en hartoorplantingspionier
* [[Marius Barnard]] (1927–2014), kardioloog en politikus
* [[Niël Barnard]] (1949–), hoof van die [[Nasionale Intelligensiediens]] (NID) en katalisator in die vrylating van [[Nelson Mandela]] uit die gevangenis
* [[Japie Basson]] (1918–2012), politikus
* [[Marthinus Basson]] (1953–), akteur, regisseur en verhoogbestuurder
* [[Whitey Basson]] (1946–), kleinhandelentrepreneur
* [[Walter Battiss]] (1906–1982), abstrakte kunsskilder
* [[William Duncan Baxter]] (1868–1960), politikus
* [[Richard Behrens]] (1925–2014), musiekhoof en direkteur van die Stellenbosse Konservatorium
* [[Koos Bekker]] (1952–), entrepreneur
* [[Pirow Bekker]] (1934–), digter en dramaturg
* [[Ronnie Belcher]] (1933–2006), digter
* [[David Benatar]] (1966-), antinatalis en professor in die Departement Filosofie aan die [[Universiteit van Kaapstad]]
* [[John Berks]] (1941–2022), omroeper
* [[Dricky Beukes]] (1918–1999), skryfster
* [[Gerhard Beukes]] (1913–1998), dramaturg en akademikus
* [[Raoul Beukes]] (1955–), operasanger
* [[Christiaan Frederik Beyers]] (1869–1914), Boere-generaal
* [[Hendrik Biebouw]] (1690–1717), eerste persoon wat na homself as [[Afrikaner]] verwys het
* [[Hugo Biermann]] (1916–2012), hoof van die [[Suid-Afrikaanse Vloot|SA Vloot]] en later die [[Suid-Afrikaanse Weermag|SA Weermag]]
* [[Steve Biko]] (1946–1977), anti-apartheids- en vryheidsaktivis
* [[Michael Blake]] (1951–), komponis
* [[Audrey Blignault]] (1916–2008), skryfster
* [[Chris Blignaut]] (1897–1974), sanger en liedjieskrywer
* [[Pieter Jeremias Blignaut]] (1841–1909), waarnemende president van die [[Oranje-Vrystaat]]
* [[Neill Blomkamp]] (1979–), rolprentmaker
* [[Peter Blum]] (1925–1990), digter
* [[Allan Boesak]] (1945–), geestelike en anti-apartheidsaktivis
* [[Willem Bok]] (1846–1904), ZAR-politikus
* [[Daniel Cornelis Boonzaier]] (1865–1950), spotprenttekenaar
* [[Gregoire Boonzaier]] (1909–2005), kunsskilder
* [[Carel Boshoff]] (1927–2011), teoloog, kultuurleier en medestigter van [[Orania]]
* [[Jacobus Nicolaas Boshoff]] (1808–1881), president van die Republiek van die [[Oranje-Vrystaat]]
* [[S.P.E. Boshoff]] (1891–1973), akademikus, skrywer en taalpatriot
* [[Danie Bosman]] (1907–1946), komponis en pionier van ligte Afrikaanse musiek
* [[Gloria Bosman]] (1973–2023), [[jazz]] sangeres
* [[Herman Charles Bosman]] (1905–1951), kortverhaalskrywer
* [[J.G.H. Bosman]] (Bosman di Ravelli) (1882–1967), konsertpianis en komponis
* [[Eve Boswell]] (1922–1998), sangeres
* [[Annelie Botes]] (1957–), skryfster
* [[Michelle Botes]] (1962-), aktrise
* [[Bakkies Botha]] (1979-), rugbyspeler
* [[Elize Botha]] (1930–2007), skryfster, akademikus en gewese kanselier van die [[Universiteit van Stellenbosch]]
* [[Johann Botha (aanbieder)|Johann Botha]] (1963–2017), Afrikaanse radio/TV-aanbieder en dokumentêrvervaardiger.
* [[Johan Botha (tenoor)|Johan Botha]] (1965–2016), operasanger
* [[Naas Botha]] (1958–), rugbyspeler
* [[Louis Botha]] (1862–1919), Boeregeneraal en eerste minister van [[Suid-Afrika]]
* [[Pik Botha]] (1932–2018), diplomaat en politikus
* [[P.W. Botha]] (1916–2006), eerste minister en staatspresident van Suid-Afrika
* [[Russel Botman]] (1953–2014), rektor van die [[Universiteit van Stellenbosch]]
* [[Mark Boucher]] (1976–), krieketspeler en oudafrigter van die nasionale manskrieketspan
* [[Alba Bouwer]] (1920–2010), skryfster en joernalis
* [[Lionel Bowman]] (1919–2006), pianis en musiekdosent
* [[Thomas Boydell]] (1882–1966), politikus en leier van die [[Arbeidersparty (Suid-Afrika, 1910)|Arbeidersparty]]
* [[J.H. Brand]] (1823–1888), president van die Republiek van die Oranje-Vrystaat
* [[Doris Brasch]] (1929–2012), sangeres
* [[Breyten Breytenbach]] (1939–), digter en skrywer
* [[Jan Breytenbach]] (1933–), militêre bevelvoerder
* [[Bles Bridges]] (1946–2000), sanger
* [[André P. Brink]] (1935–2015), bekroonde skrywer
* [[Melt Brink]] (1842–1925), digter en skrywer
* [[Okkert Brits]] (1973–), paalspringer
* [[Robert Broom]] (1866–1915), paleontoloog
* [[Nicolaas Johannes Brümmer]] (1866–1947), filosoof en taalstryder
* [[Zola Budd]] (1966–), Olimpiese en baanatleet
* [[Thomas Victor Bulpin|T.V. Bulpin]] (1918–1999), skrywer
* [[Schalk Willem Burger]] (1852–1918), waarnemende president van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]]
* [[Frederik Burgers]] (1907–1967), rolprentakteur en komediant
* [[Thomas François Burgers]] (1834–1881), president van die Zuid-Afrikaansche Republiek
* [[Mangosuthu Buthelezi]] (1928–), politikus en Zoeloeprins
* [[Guy Butler]] (1918–2001), digter en skrywer
* [[Flip Buys]] (1963–), vakbondleier

== C ==
* [[Amina Cachalia]] (1930–2013), politikus en aktivis vir vroueregte
* [[Jan Lion Cachet]] (1838–1912), teoloog, skrywer en digter
* [[Edwin Cameron]] (1953-), voormalige regter in die grondwetlike hof
* [[Ian Cameron]], burgerregte aktivis
* [[Jock Cameron]] (1905–1935), krieketspeler
* [[Roy Campbell]] (1901–1957), digter en satirikus
* [[Arno Carstens]] (1972–), sanger en liedjieskrywer
* [[Nico Carstens]] (1926–), Boereorkes-leier en trekklavierspeler
* [[Justin Cartwright]] (1945–), skrywer
* [[Jan F.E. Celliers]] (1865–1940), digter en taalstryder
* [[Albert van der Sandt Centlivres]] (1887–1966), hoofregter
* [[Cetshwayo kaMpande]] (c. 1826–1884), Zoeloekoning
* [[Yvonne Chaka Chaka]] (1965), sangeres
* [[Chris Chameleon]] (1971–), sanger en liedjieskrywer
* [[Charlene, Prinses van Monaco|Charlene]] (1978–), prinses van [[Monaco]] en olimpiese swemmer
* [[Arthur Chaskalson]] (1931–2012), voormalige hoofregter
* [[Jack Cheetham]] (1920–1980), krieketspeler
* [[Frank Chikane]] (1951–), kerklike, skrywer en direkteur-generaal in staatspresident [[Thabo Mbeki]] se kantoor
* [[Gawie Cillié]] (1910–2000), astrofisikus, orrelis, koordirigent en komponis
* [[P.J. Cillié|Piet Cillié]] (1917–1999), skrywer, koerantredakteur en akademikus
* [[Charl Cilliers]] (1941–), skrywer en digter
* [[Jana Cilliers]] (1950–), aktrise
* [[Sarel Cilliers]] (1801–1871), godsdienstige Voortrekkerleier
* [[Bettie Cilliers-Barnard]] (1914–2010), kunsskilder
* [[Johan Claassen]] (1929–2019), rugbyspeler
* [[Frans Claerhout]] (1919–2006), priester en kunsskilder
* [[Johnny Clegg]] (die wit [[Zoeloe]]) (1953–2019), musikant en antropoloog
* [[Anna Cloete]] (1917–1999), aktrise
* [[Hestrie Cloete]] (1978–), atleet
* [[Stuart Cloete]] (1897–1976), skrywer en biograaf
* [[T.T. Cloete]] (1924–), digter en akademikus
* [[Penny Coelen]] (1940–), Mej. Wêreld in 1958
* [[Mimi Coertse]] (1932–), operasangeres
* [[Jacobus Coetsee]] (c. 1730–c1804), ontdekkingsreisiger
* [[Kobie Coetsee]] (1931–2000), politikus en onderhandelaar in die oorgang tot demokrasie
* [[Ampie Coetzee]] (1939–), akademikus, skrywer en letterkundige
* [[Gerrie Coetzee]] (1955–), beroepsbokser
* [[J.M. Coetzee]] (1940–), akademikus, skrywer en [[Nobelprys]]wenner
* [[Amanda Coetzer]] (1971–), tennisspeler
* [[Pierre Coetzer]] (1961–), beroepsbokser
* [[Willem Coetzer]] (1900–1983), kunsskilder
* [[Elizabeth Conradie]] (1903–1939), letterkundige en kultuurstryder
* [[Johannes Hendrik Conradie]] (1897–1966), politikus, speaker van die parlement en regter
* [[Michael Corbett]] (1923–2007), voormalige hoofregter
* [[Dawie Couzyn]] (1925–2010), opera- en konsertsanger
* [[Danie Craven]] (1910–1994), rugbyspeler en -administrateur
* [[Frederic Creswell|F.H.P. Creswell]] (1866–1948), politikus
* [[Hansie Cronjé]] (1969–2001), krieketspeler en voormalige kaptein van die nasionale manskrieketspan
* [[Piet Cronjé]] (1836–1911), Boere-generaal
* [[Tobie Cronjé]] (1948–), akteur
* [[Lamar Crowson]] (1926–1998), konsertpianis en kamermusiekspeler
* [[Riaan Cruywagen]] (1945–), televisieaanbieder en -nuusleser
* Sir [[Thomas Cullinan]] (1862–1936), diamantmagnaat
* [[Sheila Cussons]] (1922–2004), digteres

== D ==
* [[Evelyn Dalberg]] (1939–2025), operasangeres
* [[Nummy Deane]] (1895–1939), krieketspeler
* [[Al Debbo]] (1924–2011), sanger, akteur en komediant
* [[Jannie de Beer]] (1971–), rugbyspeler
* [[Zach de Beer]] (1928–1999), politikus en sakeman
* [[Johan Degenaar]] (1926–2015), filosoof
* [[Steven de Groote]] (1953–1989), bekroonde pianis
* [[Danie de Jager]] (1936–2003), beeldhouer
* [[Tinus de Jongh]] (1885–1942), kunsskilder
* [[Gerrit Dekker]] (1897–1973), letterkundige
* [[F.W. de Klerk]] (1936–2021), staatspresident van Suid-Afrika en [[Nobelprys]]wenner
* [[Jan de Klerk]] (1903–1979), kabinetsminister en president van die senaat
* [[W.A. de Klerk]] (1917–1996), skrywer en dramaturg
* [[Willem de Klerk]] (1928–2009), koerantredakteur, predikant, skrywer en akademikus
* [[Joey de Koker]] (1932–2014), aktrise en drama-regisseur
* [[Hans Dons de Lange]] (1799–1861), Voortrekkerleier
* [[Johann de Lange]] (1959-), digter en prosateur
* [[Generaal de la Rey|Koos de la Rey]] (1847–1914), Boeregeneraal en ZAR-politikus
* [[Patricia de Lille]] (1951–), vryheidsaktivis en politikus
* [[Petrus Delport]] (c1757-c1800), leier van die [[Swellendam]]-rebellie
* [[Jacob Abraham de Mist]] (1749–1823), Bataafse kommissaris-generaal van die Kaapkolonie
* [[AB de Villiers]] (1984–), internasionale krieketspeler
* [[Coenie de Villiers]] (1956–), sanger, liedjieskrywer en TV-persoonlikheid
* [[Con de Villiers]] (1894–1978), skrywer, musiekkenner en genealoog
* [[Dawie de Villiers]] (1940–), rugbyspeler en politikus
* [[Dirk de Villiers]] (1924–2009), akteur en rolprentmaker
* [[Giniel de Villiers]] (1972–), internasionale motor-tydrenjaer
* [[Gys de Villiers]] (1960–), akteur en beeldhouer
* [[Isaac Pierre de Villiers]] (1891–1967), militêre bevelhebber en polisiekommissaris
* [[Izak de Villiers]] (1936–2009), predikant, digter, skrywer en tydskrif- en koerantredakteur
* [[Jacob de Villiers]] (1869–1932), politikus en hoofregter
* [[Jean de Villiers]] (1981–), internasionale rugbyspeler
* Lord [[John de Villiers, 1ste Baron de Villiers|Henry de Villiers]] (1842–1914), eerste hoofregter van die [[Unie van Suid-Afrika]]
* [[M.L. de Villiers]] (1885–1977), predikant en toonsetter van [[Die Stem van Suid-Afrika]]
* [[Peter de Villiers]] (1957–), [[Springbokke|Springbok]]-rugbyafrigter
* [[Abraham H. de Vries]] (1937–), kortverhaalskrywer
* [[Casper de Vries]] (1964–), akteur en komediant
* [[Jan Hendrik Hofmeyr de Waal]] (1871–1937), redakteur en taalstryder
* [[Christiaan de Wet]] (1854–1922), Boere-generaal
* [[Nicolaas de Wet]] (1873–1960), hoofregter van die Unie van Suid-Afrika
* [[Pierre de Wet]] (1909–1990), skrywer en rolprentregisseur
* [[Nic Diederichs]] (1903–1978), staatspresident van Suid-Afrika
* [[Dingane kaSenzangakhona]] ([[Dingaan]]) (c. 1795–1840), Zoeloekoning
* [[Dinuzulu kaCetshwayo]] (1868–1913), Zoeloekoning
* [[Corra Dirksen]] (1938–2020), Springbokrugbyspeler
* [[Zola (musikant)|Bonginkosi Dlamini]] (1977-), [[Kwaito]]-musikant, akteur, skrywer, TV-aanbieder en digter 
* [[Nkosazana Dlamini-Zuma]] (1949–), aktivis, politikus en oudvoorsitter van die [[Afrika-Unie]] Kommissie
* [[Hermien Dommisse]] (1915–2010), aktrise
* [[Allan Donald]] (1966–), internasionale krieketspeler
* [[Eben Dönges]] (1898–1968), politikus
* [[Gerald Dreyer]] (1929–1985), olimpiese bokskampioen
* [[John Dronsfield]] (1900–1951), kunsskilder
* [[John Langalibalele Dube]] (1871–1946), eerste president van die ANC
* Sir [[Patrick Duncan]] (1870–1943), goewerneur-generaal
* [[Barend du Plessis]] (1940–), politikus
* [[Bismarck du Plessis]] (1984–), internasionale rugbyspeler
* [[Charl du Plessis (pianis)|Charl du Plessis]] (1977–), pianis
* [[Enslin du Plessis]] (1894–1978), kunsskilder
* [[Faf du Plessis]] (1984–), internasionale krieketspeler
* [[Hubert du Plessis]] (1922–2011), komponis
* [[I.D. du Plessis]] (1900–1981), skrywer en digter
* [[Koos du Plessis]] (1945–1984), liedjieskrywer en sanger
* [[Morné du Plessis]] (1949–), rugbyspeler
* [[P.G. du Plessis]] (1934–2017), dramaturg, skrywer en joernalis
* [[Zack du Plessis]] (1950–2011), televisie-akteur
* [[Fourie du Preez]] (1982–), internasionale rugbyspeler
* [[Frik du Preez]] (1935–), rugbyspeler
* [[Max du Preez]] (1951–), skrywer, joernalis en politieke kommentator
* [[Salty du Rand]] (1926–1979), rugbyspeler
* [[Pieter (Os) du Randt]] (1972–), rugbyspeler
* [[André le Roux du Toit]] ([[Koos Kombuis]]) (1954–), liedjieskrywer en musikant
* [[D.F. du Toit]] (Oom Lokomotief) (1846–1923), taalstryder, joernalis en letterkundige
* Jacob Daniël du Toit ([[Totius]]) (1877–1953), digter, psalmberymer en godsdienstige leier
* [[Natalie du Toit]] (1984–), paralimpiese swemkampioen
* [[Nellie du Toit]] (1929–2018), operasangeres
* [[Stephanus Jacobus du Toit]] (1847–1911), taalstryder

== E ==
* [[Dennis East]] (1949–2022), liedjieskrywer, musikant en musikale vervaardiger
* [[Colin Eglin]] (1925–2013), politikus, opposisieleier en grondwet-opsteller
* [[W.W.M. Eiselen]] (1899–1977), antropoloog en adviseur oor swart onderwys
* [[Jan Ellis]] (1943–2013), rugbyspeler
* [[Fanie Eloff]] (1885–1947), beeldhouer
* [[Fritz Eloff]] (1920–2013), rugby-administrateur en natuurkundige
* [[Theuns Eloff]] (1955), voormalige rektor van die Noordwes-universiteit en gewese voorsitter van die F.W. de Klerk-stigting
* [[Ernie Els]] (1969–), beroepsgholfspeler
* [[Dawid Engela]] (1931–1967), uitsaaier, komponis en musikoloog
* [[Jannie Engelbrecht]] (1938–), rugbyspeler
* [[Frans Engelenburg]] (1863–1938), koerantredakteur
* [[Stefan Enslin]] (1979-), skrywer en filmvervaardiger
* [[Daniël Jacobus Erasmus]] (1830–1913), politikus en waarnemende president van die [[ZAR]]
* W.J. du P. Erlank ([[Eitemal]]) (1901–1984), skrywer, digter en vertaler
* [[Louis Esterhuizen]] (1955–), digter
* [[Willie Esterhuizen]] (1954–), akteur, skrywer, regisseur
* [[Willie Esterhuyse]] (1936–), filosoof en politieke kommentator
* [[Esmé Euvrard]] (1919–1993), radio-omroepster
* [[Cromwell Everson]] (1924–1991), komponis (eerste Afrikaanse opera)
* [[Elisabeth Eybers]] (1915–2007), digteres
* [[Stephen Harry Eyssen]] (1890–1981), sanger en komponis

== F ==
* [[Gawie Fagan]] (1925–2020), argitek, skrywer en fotograaf
* [[Gideon Fagan]] (1904–1980), komponis en musiekhoof van die [[SAUK]]
* [[Gwen Fagan]] (1924-), skryfster en navorser
* [[Henry Fagan]] (1889–1963), skrywer, parlementslid en hoofregter
* [[Dorothea Fairbridge]] (1862–1931), gesaghebbende oor Kaapse geskiedenis en geboue
* [[Stephanie Faure]] (1894–1961), aktrise, regisseuse en dramaturg
* [[Charles Fensham]] (1925–1989), skrywer en akademikus
* [[Jurie Ferreira]] (1921–2002), sanger
* [[Nerina Ferreira]] (1921–2012), aktrise en linguïs
* [[Abraham Fischer]] (1850–1913), eerste minister van die [[Oranjerivier-Kolonie]]
* [[Bram Fischer]] (1908–1975), aktivis en vryheidstryder
* [[Percy Fitzpatrick]] (1862–1931), skrywer, politikus en mynfinansier
* [[Bruce Fordyce]] (1955–), maratonatleet
* [[Jim Fouché]] (1898–1980), staatspresident van Suid-Afrika
* [[Charles Fourie|Charles J. Fourie]] (1965–), dramaturg
* [[Johan Fourie]] (1959–), middelafstandatleet
* [[Jopie Fourie]] (1878–1914), tereggestelde rebelleleier
* [[Pieter Fourie]] (1940–), dramaturg
* [[Revel Fox]] (1924–2004), argitek
* [[John Fraser|John George Fraser]] (1840–1927), politikus
* [[Pip Freedman]] (1925–2003), radiokomediant en filmakteur
* [[Stephen Fry]] (1924–2002), rugbyspeler
* [[Charles Fryer]] (1946–2014), skrywer en uitgewer
* [[Athol Fugard]] (1932–), dramaturg

== G ==
* [[John Gainsford]] (1938–2015), [[Springbokke|Springbokrugbyspeler]]
* [[Lourens Geldenhuys|Louw Geldenhuys]] (1864–1929), goudprospekteerder en politikus
* [[Danie Gerber]] (1958–), Springbokrugbyspeler
* [[Theo Gerdener]] (1916–2013), politikus en skrywer
* [[Jakes Gerwel]] (1946–2012), akademikus, maatskappydirekteur, direkteur-generaal in president [[Nelson Mandela]] se kantoor
* [[Herschelle Gibbs]] (1974–), krieketspeler
* [[Hermann Giliomee]] (1938–), historikus, skrywer en politieke kommentator
* [[Frene Ginwala]] (1932–2023), politikus en joernalis
* [[Angelo Gobbato]] (1943–), sanger en direkteur van opera
* [[Bobby Godsell]] (1952–), mynbaas, sakeman en lid van die Nasionale Beplanningskommissie
* [[David Goldblatt]] (1930–), kunsfotograaf
* [[A.J.H. Goodwin]] (1900–1959), argeoloog
* [[Anton Goosen]] (1946–), sanger en liedjieskrywer
* [[Jeanne Goosen]] (1940–2020), skryfster
* [[Retief Goosen]] (1969–), beroepsgholfspeler
* [[Nadine Gordimer]] (1923–2014), skryfster en [[Nobelprys]]wenner
* [[Jacobus Arnoldus Graaff]] (1863–1927), politikus
* [[David Pieter de Villiers Graaff]] (1859–1913), politikus en sakeman
* [[Johannes de Villiers Graaff]] (Jannie Graaff) (1928–2015), volkswelsynsekonoom
* Sir [[De Villiers Graaff]] (1913–1999), politikus en opposisieleier
* [[Stephen Gray]] (1941–), skrywer
* [[Karen Zoid]] (1978–), rocksangeres en liedjieskryfster
* [[Laurie Green]] (1900–1972), skrywer en joernalis
* [[Eduard Greyling]] (1948–), balletdanser
* [[Piet Greyling]] (1942–), rugbyspeler
* [[Bruce Grobbelaar]] (1957–), sokkerspeler en -afrigter
* [[Pieter W. Grobbelaar]] (1930–2013), navorser en skrywer van volksverhale en kinderboeke
* [[P.G.W. Grobler]] (1873–1942), politikus en adviseur vir president [[Paul Kruger]]
* [[A.P. Grové]] (1918–2004), letterkundige kritikus en taalkundige
* [[Henriette Grové]] (1922–2009), skryfster en dramaturg
* [[Stefans Grové]] (1922–2014), komponis en akademikus

== H ==
* [[Joan Hambidge]] (1956–) digteres, literêre teoretikus en akademikus
* [[Hendrik Hanekom]] (1896–1952), baanbreker van Afrikaanse toneel
* [[Matilda Hanekom]] (1899–1977), aktrise en toneelpionier
* [[Tilana Hanekom]] (1921–2002), aktrise
* [[Chris Hani]] (1942–1993), leier in die swart bevrydingstryd
* [[Anton Hartman]] (1918–1982), musikus en dirigent
* [[Ronald Harwood]] (1934–), dramaturg en skrywer
* [[Klasie Havenga]] (1882–1957), politikus
* [[Willie Havenga]] (1924–2008), sokkerspeler
* [[Dale Hayes]] (1952–), gholfspeler
* [[Nicholas Haysom]] (1952–2026),prokureur, anti-apartheidsaktivis en diplomaat
* [[Elaine Hayward]] (1924–1987), kunsskilder
* [[Barry Heatlie|Fairy Heatlie]] (1872–1951), rugbyspeler
* [[Hester Heese]] (1911–1992), skryfster
* [[Kallie Heese]] (1910–1974), sielkundige en skrywer
* [[Allan Hendrickse]] (1927–2005), predikant, politikus en aktivis
* [[Anrich Herbst]] (1972–), televisie-akteur en stemkunstenaar
* [[Sonja Herholdt]] (1952–), sangeres
* [[Albert Hertzog]] (1899–1982), politikus
* [[Barry Hertzog]] (1866–1942), eerste minister van Suid-Afrika
* [[Chris Heunis]] (1927–2006), politikus en hervormer
* [[Johan Heyns]] (1928–1994), teoloog en kerkhervormer
* [[Katinka Heyns]] (1947–), aktrise en rolprentvervaardiger
* [[Penny Heyns]] (1974–), Olimpiese swemkampioen
* [[Rudolph Hiemstra]] (1912–2007), hoof van die [[Suid-Afrikaanse Weermag]]
* [[Cecil Higgs]] (1898–1986), kunsskilder
* [[Sias Hoffman]] (1807–1879), president van die [[Oranje-Vrystaat]]
* [[Gray Hofmeyr]] (1949-), rolprent- en televisieregisseur
* [[Hendrik Hofmeyr]] (1957–), komponis
* [[Jan Hendrik Hofmeyr]] (Onze Jan) (1845–1909), politikus
* [[Jannie Hofmeyr]] (1894–1948), politikus
* [[Steve Hofmeyr]] (1964–), sanger en taalstryder
* [[Bantu Holomisa]] (1955–), politikus
* [[Janice Honeyman]] (1949–), vryskut-regisseuse vir verhoog en televisie
* [[Thomas Ochse Honiball|T.O. Honiball]] (1905–1990), spotprent- en strokiesprenttekenaar
* [[Gavin Hood]] (1963–), rolprentmaker
* [[C.P. Hoogenhout]] (1843–1922), taalstryder
* [[Henry Charles Hooper]] (1885–1957), eerste mens wat van [[Robbeneiland]] na [[Kaapstad]] geswem het
* [[Christopher Hope]] (1944–), skrywer
* [[Hassan Howa]] (1922–1992), krieketpromotor en kampvegter vir rassegelykheid in sport
* [[Dulcie Howes]] (1908–1993), [[prima ballerina assoluta]] van SA ballet
* [[André Huguenet]] (1906–1961), akteur
* [[Daniel Hugo]] (1955–), digter, vertaler en radio-omroeper
* [[Koos Human]] (1931–), uitgewer, rubriekskrywer en musiekkenner
* [[Robbie Hunter]] (1977–), fietsryer
* [[George Hunter]] (1927–2004), Olimpiese bokskampioen
* [[Denis Hurley]] (1915–2004), Rooms-Katolieke aartsbiskop
* [[Hans Huyssen]] (1964–), komponis

== I ==
* [[Abdullah Ibrahim]] (1934–), pianis en komponis

== J ==
* [[John Tengo Jabavu]] (1859–1921), politieke aktivis en redakteur van Suid-Afrika se eerste [[Xhosa]]-koerant
* [[Noni Jabavu]] (1919-2008), skrywer, redakteur en joernalis 
* Sir [[Leander Starr Jameson]] (1853–1917), politikus en aanvoerder van die [[Jameson-inval]] in die [[ZAR]]
* [[E.G. Jansen]] (1881–1959), politikus en goewerneur-generaal van die [[Unie van Suid-Afrika]]
* [[Mabel Jansen]] (1889–1979), opvoedkundige, skryfster, joernalis, kultuurleier en baanbreker in die bevordering van [[Afrikaans]]
* [[William John Murray Janson]] (1928–2002), teoloog
* [[Abraham Jonker]] (1905–1966), skrywer, joernalis en politikus
* [[Ingrid Jonker]] (1933–1965), digteres
* [[Marius Jooste]] (1909–1982), joernalis, pershoof en sakeman
* [[Danny Jordaan]] (1951–), president van die SA Sokkervereniging
* [[Theuns Jordaan]] (1971–2021), Afrikaanse sanger
* [[Helen Joseph]] (1905–1992), anti-apartheidsaktivis
* [[André Joubert]] (1964–), rugbyspeler
* [[Elsa Joubert]] (1922–), skryfster
* [[John Joubert (komponis)|John Joubert]] (1927–2019), komponis en akademikus
* [[Piet Joubert]] (1831–1900), ZAR-politikus

== K ==
* [[Aryan Kaganoff]] (1964-), rolprentvervaardiger, skrywer en digter
* [[John Kani]] (1943–), akteur en dramaturg
* [[Anton Kannemeyer]] (Joe Dog) (1967–), komies-satiriese spotprenttekenaar
* [[John Kannemeyer]] (1939–2011), skrywer, biograaf, literator en akademikus
* [[Chris Karsten]] (1947–), joernalis en skrywer
* [[Ronnie Kasrils]] (1938-), politikus
* [[Ahmed Kathrada]] (1929–2017), aktivis en politieke gevangene
* [[Bennie Keet]] (1885–1974), predikant, hoogleraar en Bybelvertaler
* [[Rosa Keet]] (1945–), digteres
* [[Jan Kemp]] (1872–1946), Boeregeneraal
* [[Stephanie Kemp]] (1941–2023), anti-apartheidsaktivis
* [[Willem Kempen]] (1909–1986), skrywer en linguïs
* [[William Kentridge]] (1955–), kunsskilder
* [[Sol Kerzner]] (1935–2020), kasinokoning en hotelmagnaat
* [[John Daniel Kestell]] ([[Vader Kestell]]) (1854–1941), godsdiensleier
* [[Leleti Khumalo]] (1970–), aktrise
* [[Sibongile Khumalo]] (1957–), operasangeres
* [[Karl Kielblock]] (1907–1991), skrywer van speur- en avontuurverhale
* [[Olga Kirsch]] (1924–1997), digteres
* [[Aggrey Klaaste]] (1940–2004), koerantredakteur
* [[Peter Klatzow]] (1945–), komponis en akademikus
* [[Hendrik Klopper]] (1903–1977), militêre bevelvoerder
* [[Deon Knobel]] (1939–), skrywer en patoloog
* [[Wilhelm Knobel]] (1935–1974), digter en skrywer
* [[Kallie Knoetze]] (1953–), beroepsbokser
* [[Adam Kok III]] (1811–1875), leier van die [[Griekwas]]
* [[Marie Koopmans-de Wet]] (1834–1906), beskermvrou van die kunste
* [[Piet Koornhof]] (1925–2007), politikus, hervormer en ambassadeur
* [[Adrio König]] (1936–2022), teoloog
* [[Gé Korsten]] (1927–1999), sanger en rolprentakteur
* [[Gérard Korsten]] (1960–), violis en dirigent
* [[Moses Kottler]] (1896–1977), skilder en beeldhouer
* [[David Kramer]] (1951–), sanger en liedjieskrywer
* [[Charlbi Dean|Charlbi Dean Kriek]] (1990–2022), akrise en model
* [[Johan Kriek]] (1958–), tennisspeler
* [[Anneline Kriel]] (1955–), skoonheidskoningin en Mej. Wêreld
* [[Hernus Kriel]] (1941–2015), eerste premier van die demokratiesverkose Wes-Kaapse regering
* [[Alice Krige]] (1954–), aktrise
* [[Corné Krige]] (1975–), rugbyspeler
* [[Uys Krige]] (1910–1987), digter, skrywer en dramaturg
* [[Pieter Hendrik Kritzinger]] (1870–1930), Boeregeneraal
* [[Antjie Krog]] (1952–), digteres en skryfster
* [[Jannie Kruger]] (1908–1976), joernalis en voorsitter van die Publikasie-beheerraad
* [[Jimmy Kruger]] (1917–1987), politikus
* [[Paul Kruger]] (1825–1904), staatsman en president van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]]
* [[Dawid Kruiper]] (c. 1941–2012), tradisionele geneser en leier van die Khomani San
* Christoffel Hermanus Kühn ([[Mikro]]) (1903–1968), skrywer en digter
* [[Mikro|W.O. Kühne]] (1924–1988), joernalis en skrywer van kinderliteratuur
* [[Alf Kumalo]] (1930–2012), fotograaf
* [[Taubie Kushlick]] (1910–1991), aktrise en dramaregisseuse
* [[Ellen Kuzwayo]] (1914–2006), vroueregte-aktivis, politikus en skryfster

== L ==
* [[Babs Laker]] (1926–1999), verhoog-, rolprent- en televisieaktrise
* [[De Villiers Lamprecht]] (1942–), langafstandatleet
* [[Don Lamprecht]] (1940–2009), verhoog- en televisieakteur
* [[Sarie Lamprecht]] (1923–2005), klassieke en Liedersangeres
* [[Tiger Lance]] (1940–2010), krieketspeler
* [[Ruda Landman]] (1953–), televisiepersoonlikheid
* [[C.J. Langenhoven]] ([[Sagmoedige Neelsie]]) (1873–1932), skrywer en politikus
* [[Hilton Langenhoven]] (1983–), atleet en paralimpiese kampioen
* [[Maggie Laubser]] (1886–1973), kunsskilder
* [[Japie Laubscher]] (1919–1981), konsertinaspeler
* [[Chad le Clos]] (1992–), kampioenswemmer
* [[Robey Leibbrandt]] (1913–1966), [[Nazi]]saboteur
* [[C. Louis Leipoldt]] (1880–1947), joernalis, skrywer en digter
* [[Mosiuoa Lekota|Mosiuoa (Patrick) Lekota]] (1948–), politikus
* [[Tony Leon]] (1956-), politikus, opposisieleier en ambassadeur
* [[Don Leonard]] (1925–2002), rolprentakteur
* [[Etienne Leroux]] (1922–1989), skrywer
* [[Nataniël le Roux]] ([[Nataniël]]) (1962–), sanger, liedjieskrywer en vermaaklikheidskunstenaar
* [[Willem Johannes Leyds]] (1859–1940), staatsekretaris van die ZAR
* [[Freda Linde]] (1915–2013), skryfster en vertaler van kinderboeke
* [[Vinny Lingham]], internet entrepeneur
* [[Lippy Lipshitz]] (1903–1980), beeldhouer en kunsskilder
* [[Helena Lochner]] (1892–1951), skryfster van kinderboeke
* [[Bobby Locke]] (1917–1987), gholfspeler
* [[Jacques Loots]] (1926–1991), regisseur en televisie-akteur
* [[Sunette Loubser]] (1982–), vrouekrieketspeler
* [[Albie Louw]] (1926–), pianis en sanger
* [[Anna M. Louw]] (1913–2003), skryfster en [[Hertzogprys]]wenner
* [[Eric Louw]] (1890–1988), politikus
* [[Boy Louw]] (1906–1988), rugbyspeler
* [[N.P. van Wyk Louw]] (1906–1970), digter, dramaturg en akademikus
* [[Rob Louw]] (1955–), rugbyspeler
* [[Truida Louw]] (1913–2004), aktrise en dramaregisseuse
* [[W.E.G. Louw]] (1913–1980), joernalis, digter en akademikus
* [[Albert Luthuli]] (1898–1967), president van die ANC en [[Nobelprys]]wenner
* [[Louis Luyt]] (1932–2013), sakeman, politikus en rugbyadministrateur

== M ==
* [[Hennie Maas]] (1942–2024), radio-omroeper
* [[Graça Machel]] (1945–), filantroop en weduwee van [[Nelson Mandela]]
* [[Winnie Madikizela-Mandela]] (1936–2018), aktivis, politikus en gewese vrou van [[Nelson Mandela]]
* [[Peter Magubane]] (1932–2024), fotograaf
* [[Esther Mahlangu]] (1935–), Ndebele-kunstenaar
* [[Solomon Mahlangu]] (1956-–979), lid van die [[African National Congress]] (ANC) se militêre vleuel, [[Umkhonto we Sizwe]] (MK)
* [[Mmusi Maimane]] (1980–), politikus en gewese opposisieleier
* [[Miriam Makeba]] (1932–2008), gevierde sangeres
* [[Daniël Francois Malan]] (1874–1959), teoloog, koerantredakteur en eerste minister van Suid-Afrika
* [[François Stephanus Malan]] (F.S. Malan) (1871–1941), president van die senaat, kabinetsminister
* [[Magnus Malan]] (1930–2001), militêre bevelvoerder en politikus
* [[Petronel Malan]] (1976–), konsertpianis
* [[Rian Malan]] (1954–), skrywer en joernalis
* [[Sailor Malan]] (1910–1963), oorlogsheld
* [[Julius Malema]] (1981–), politikus en aktivis
* [[D.F. Malherbe]] (1881–1969), digter, skrywer en dramaturg
* [[F.E.J. (Fransie) Malherbe]] (1894–1979), literêre kritikus en skrywer van werke oor [[Afrikaanse]] en [[Hollands]]e literatuur
* [[Nelson Mandela]] (1918–2013), eerste staatshoof van die volledig demokratiese Suid-Afrika en [[Nobelprys]]wenner
* [[Trevor Manuel]] (1956–), politikus
* [[Buks Marais]] (1927–1996), rugbyspeler
* [[Eugene Marais]] (1871–1936), skrywer, digter en natuurkundige
* [[Hannes Marais]] (1941–), rugbyspeler
* [[Jaap Marais]] (1922–2000), politikus
* [[Johannes Stephanus Marais|Jan S. Marais]] (1919–2009), bankier en sakeman
* [[Jannie Marais|Johannes H. Marais]] (1851–1915), diamantmagnaat, filantroop en taalstryder
* [[Loftus Marais]] (1982–), digter
* [[Stephanus le Roux Marais]] (1896–1979), komponis
* [[Lucas Maree]] (1952–2011), sanger en liedjieskrywer
* [[Sydney Maree]] (1956–), middelafstandatleet
* [[Gerrit Maritz]] (1798–1838), Voortrekkerleier
* [[Manie Maritz]] (1876–1940), militêre bevelvoerder
* [[Oubaas Markötter]] (1878–1957), rugbyspeler, -keurder en -afrigter
* [[Joseph Marks]] (1936–2011), politieke aktivis en parlementslid
* [[Sammy Marks]] (1843–1920), nyweraar en finansier
* [[Peter Martens]] (1971–), tjellis en direkteur van die [[Stellenbosse Internasionale Kamermusiekfees]]
* [[Franz Marx]] (1942–2021), akteur en draaiboekskrywer
* [[Hugh Masekela]] (1939–). sanger, musikant en komponis
* [[Victor Matfield]] (1977–), rugbyspeler
* [[Don Mattera]] (1935–2022), digter en skrywer
* [[Dalene Matthee]] (1938–2005), skryfster
* [[Dave Matthews]] (1967–), musikant en akteur
* [[Zachariah Keodirelang Matthews]] (1901–1968),akademikus en politieke aktivis
* [[Mandisa Maya]] (1964–), eerste vroulike adjunkhoofregter van die Grondwetlike Hof van Suid-Afrika
* [[Azaria Mbatha]] (1941 -), kunstenaar
* [[Govan Mbeki]] (1910–2001), politikus
* [[Moeletsi Mbeki]] (1945–), politieke ekonoom en analis
* [[Thabo Mbeki]] (1942–), tweede staatshoof van die volledig demokratiese Suid-Afrika
* [[Ray McCauley]] (1949–), geestelike leier
* [[Frew McMillan]] (1942–), tennisspeler
* [[Johannes Meintjes]] (1923–1980), kunsskilder en skrywer
* [[Laurens Meintjes]] (1868–1941) fietsryer
* [[George Meiring]] (1939–), hoof van die Suid-Afrikaanse Weermag
* [[Hannes Meiring]] (1934–2010), skilder, argitek en bewaarder van argitektoniese erfenis
* [[Lizz Meiring]] (1961–), aktrise, regisseuse en kunsaktivis
* [[Frank Mellish]] (1897–1965), rugbyspeler
* [[Alan Melville]] (1910–1983), krieketspeler
* [[Esther Mentz]] (1911–1986), operasangeres en aktrise
* [[Hans Merensky]] (1871–1952), geoloog en mynpionier
* [[John X. Merriman]] (1841–1926), laaste eerste minister van die [[Kaapkolonie]]
* [[Louis Henri Meurant]] ([[Klaas Waarzegger]]), (1811/12–1893), skrywer en protagonis van Afrikaans as geskrewe taal
* [[Carl Walter Meyer]] (196–2917), skilder
* [[Deon Meyer]] (1958–), skrywer
* [[Elana Meyer]] (1966–), langafstandatleet
* [[Lucas Meyer]] (1846–1902), soldaat en politikus
* [[Piet Meyer]] (1909–1984),voorsitter van die Afrikaner Broederbond
* [[Roelf Meyer]] (1947–), politikus en onderhandelaar by [[Onderhandelinge om apartheid te beëindig|KODESA]]
* [[Sarah Gertrude Millin]] (1889–1968), skryfster
* [[Greg Minnaar]] (1981–), fietsryer
* [[Phumzile Mlambo-Ngcuka]] (1955–), onder-sekretarisgeneraal van die [[Verenigde Nasies]] en voormalige adjunkpresident van [[Suid-Afrika]]
* [[Makobo Constance]] [[Modjadji]] VI, (1978–2005), reënkoningin van die [[Balobedu]]volk
* [[Gerard Moerdijk]] (1890–1958), argitek en ontwerper van die [[Voortrekkermonument]]
* [[Mogoeng Mogoeng]] (1961–), voormalige hoofregter van die Grondwetlike Hof
* Sir [[James Molteno|James Tennant Molteno]] (1865–1936), eerste Speaker van die [[Unie]]parlement
* [[Jannie Momberg]] (1938–2011), sport-administrateur, politikus en ambassadeur
* Sir [[Frederick Robert Moor]] (1853–1927), politikus
* [[Ike Moriz]] (1972–), sanger en liedjieskrywer
* [[Moshoeshoe]] (Mosjesj) (1790–1870), opperhoof van die [[Basotho]]volk
* [[Nthato Motlana]] (1925–2008), sakeman, geneesheer en anti-apartheidsaktivis.
* [[Kgalema Motlanthe]] (1949–), derde staatshoof van die voldemokratiese [[Suid-Afrika]]
* [[Patrice Motsepe]] (1962–), sakeman
* [[Karen Muir]] (1952–2013), swemkampioen
* [[Connie Mulder]] (1925–1988), politikus
* [[Corné Mulder]] (1961–), politikus
* [[Pieter Mulder]] (1951–), politikus
* [[Elise Muller]] (1919–1985), skryfster en uitgewer
* [[Hennie Muller]] (1922–1977), rugbyspeler
* [[Hilgard Muller]] (1914–1985), diplomaat en politikus
* [[Petra Müller]] (1935–), digteres en skryfster
* [[Andrew Murray]] (1828–1917), godsdienstige leier
* [[Elon Musk]] (1971–), entrepreneur
* [[Patrick Mynhardt]] (1932–2007), akteur
* [[Siegfried Mynhardt]] (1906–1996), akteur
* [[Mzilikazi]] ([[Silkaats]]) (c. 1790–1868), koning van die [[Matabele]]

== N ==
* [[Marita Napier]] (1939–2004), operasangeres
* [[Wilfrid Napier]] (1941–), Rooms-Katolieke aartsbiskop
* [[Alaric Naudé]] , professor, taalkundige, skrywer, menseregte-aktivis
* [[Beyers Naudé]] (1915–2004), teoloog en anti-apartheidsaktivis
* [[Stefan Meiring Naudé]] (1905–1985), skrywer en fisikus
* [[Tom Naudé]] (1889–1969), politikus en waarnemende staatspresident
* [[Pieter Naudé]] (1869–1941), kunsskilder
* [[Wena Naudé]] (1905–1978), aktrise
* [[Lothar Neethling]] (1935–2005), polisiebevelvoerder
* [[Ryk Neethling]] (1977–), olimpiese swemmer
* [[Anna Neethling-Pohl]] (1906–1992), verhoogaktrise en radio-persoonlikheid
* [[Rudi Neitz]] (1934–2002), sanger
* [[Anton Nel]] (1961–), pianis
* [[Gert Cornelius Nel]] (1885–1950), botanikus
* [[Gert Vlok Nel]] (1963–), digter
* [[Phil Nel|Philip J. Nel]] (1902–1984), rugbyspeler
* Sonia Aletta Nel ([[Nianell]]) (1971–), sangeres
* Cora Nell ([[Cora Marie]]) (1953–1994), sangeres
* [[Kirsten Neuschäfer]] (1982-), seiljagvaarder
* [[Jordan Kush Ngubane]] (1917–1985), skrywer en joernalis
* [[Sifiso Nhlapo]] (1987–), BMX-ryer
* [[William Nicol]] (1887–1967), teoloog en administrateur van [[Transvaal]]
* [[Carl Niehaus]] (1959–), teoloog, skrywer en anti-apartheid aktivis
* [[Dana Niehaus]] (1918–1995), omroeper, rolprent- en televisie-akteur
* [[G.S. Nienaber]] (1903–1994), letterkundige kritikus en akademikus
* [[P.J. Nienaber|Petrus Nienaber]] (1910–1995), skrywer en letterkundige
* [[Trevor Noah]] (1984-), komediant en TV-ankerman
* [[Eric Nobbs]] (1954–2022), akteur
* [[Syd Nomis]] (1941–2018), rugbyspeler
* [[Christopher Nupen]] (1935–2023), filmmaker

== O ==
* [[Danie Odendaal]] (1947–2024), skrywer, TV-vervaardiger en -regisseur
* [[Vincent Oliphant]] (1954–), digter
* [[Fanie Olivier]] (1949–), digter
* [[Gerrit Olivier]] (1935–), akademikus en diplomaat
* [[Harm Oost]] (1877–1964), joernalis, skrywer en politikus
* [[Louis Oosthuizen]] (1982–), gholfspeler
* [[Marthinus Jacobus Oosthuizen]] (1818–1897), Voortrekkerleier
* Sir [[Ernest Oppenheimer]] (1880–1957), goud- en diamantmagnaat, finansier en filantroop
* [[Harry Oppenheimer]] (1908–2000), sakeman en mynmagnaat
* [[Nicky Oppenheimer]] (1945–), sakeman en filantroop
* [[Deon Opperman]] (1962–), dramaturg
* [[D.J. Opperman]] (1914–1985), digter, literator en akademikus
* [[Frank Opperman]] (1960–), akteur
* [[Bennie Osler]] (1901–1962), rugbyspeler

== P ==
* [[Arnoldus Pannevis]] (1838–1884), taalstryder
* [[William (Bill) Papas]] (1927–2000), politieke spotprenttekenaar, skrywer en illustreerder
* [[Alan Paton]] (1903–1988), skrywer en politieke aktivis
* Louis Andreas Pepler ([[Bok van Blerk]]) (1978–), sanger
* [[Taliep Petersen]] (1950–2006), sanger, komponis en musiekregisseur
* [[S.V. Petersen]] (1914–1987), digter
* [[Lionel Peterson]] (1947–2022), sanger
* [[George Pemba]] (1912-2001), skilder
* [[Mpho Phalatse]] ̪(1977–), politikus
* [[P.J. Philander]] (1921–2006), skrywer en digter
* [[Soli Philander]] (1961–2026), akteur, aktivis, komediant, regisseur, televisie-aanbieder en radiopersoonlikheid
* Sir [[Lionel Phillips]] (1854–1936), mynbaas en voorsitter van die [[Kamer van Mynwese]]
* [[Mathews Phosa]] (1952–), politikus en aktivis
* Andries Albertus Pienaar ([[Sangiro]]) (1894–1979), skrywer, rolprentregisseur en wildbewaarder
* [[A.J. (Sport) Pienaar]] (1884–1953), voorsitter van die [[Suid-Afrikaanse Rugbyraad]] en van die [[S.A. Krieketvereniging]]
* [[Dan Pienaar]] (1893–1942), militêre bevelvoerder
* [[Francois Pienaar]] (1967–), rugbyspeler
* [[P. de V. Pienaar|Pierre de Villiers Pienaar]] (1904–1978), skrywer, leksikograaf en akademikus
* [[Schalk Pienaar (joernalis)|Schalk Pienaar]] (1916–1978), politieke joernalis en koerantredakteur
* [[Steven Pienaar]] (1982–), sokkerspeler
* [[T.B. Pienaar]] (1888–1960), rugbyspeler
* [[Jacobus Hendrik Pierneef]] (1886–1957), kunsskilder
* [[Mark Pilgrim]] (1969–2023), radio en televise aanbieder
* [[Oswald Pirow]] (1890–1959), regsgeleerde en politikus
* [[Micki Pistorius]] (1961–), misdaadprofileerder vir die [[Suid-Afrikaanse Polisiediens]]
* [[Oscar Pistorius]] (1986–), gewese paralimpiese kampioen, gevonnisde moordenaar
* [[Sol Plaatje]] (1877–1932), joernalis, vertaler en politieke aktivis
* [[Gary Player]] (1935–), beroepsgholfspeler
* [[Ian Player]] (1927–2014), bewaringskundige
* [[Mev. Ples]] (2,05 miljoen jaar gelede), die volledigste kopbeen van ’n ''Australopithecus africanus'' wat nog in Suid-Afrika ontdek is
* [[William Plomer]] (1903–1973), skrywer en digter
* [[Carla Pohl]] (1942–), operasangeres
* [[Pieter Huntley Carlisle Pohl]] (1874–1964), toneelpionier
* [[Graeme Pollock]] (1944–), krieketspeler
* [[Peter Pollock]] (1941–), krieketspeler
* [[Shaun Pollock]] (1973–), krieketspeler
* [[Dirk Postma]] (1818–1890), grondlegger van die [[Gereformeerde Kerk]] in [[Suid-Afrika]]
* [[Ferdinand Postma]] (1879–1950), eerste rektor van die [[Potchefstroomse Universiteit vir C.H.O.]]
* [[Willem Postma]] ([[Dr. O'Kulis]]) (1874–1920), predikant en skrywer
* [[Andries Hendrik Potgieter]] (1792–1852), Voortrekkerleier
* [[Gert Potgieter (atleet)|Gert Potgieter]] (1937–), olimpiese atleet
* [[Gert Potgieter]] (1929–1977), sanger
* [[Alexis Preller]] (1911–1975), kunsskilder
* [[Gustav Preller]] (1875–1943), joernalis, skrywer en historikus
* [[Andries Pretorius]] (1798–1853), Voortrekker-leier
* [[Marthinus Wessel Pretorius]] (1819–1901), President van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]]
* [[Wessel Pretorius]] (1949–2012), Afrikaanse digter en prosaskrywer
* [[Koos Prinsloo]] (1957–1994), skrywer
* [[Marthinus Prinsloo]] (1838–1903), Boere-generaal
* [[Sandra Prinsloo]] (1948–), aktrise
* [[Mike Procter]] (1946–2024), krieketspeler en wedstrydskeidsregter
* [[Juliet Prowse]] (1936–1996), danseres

== Q ==
* [[Percy Qoboza]] (1938–1988), joernalis en skrywer

== R ==
* [[Eckard Rabe]] (1948–), rolprent- en televisie-akteur
* [[Lizette Rabe]] (1957–), joernalis en dosent
* [[Jan Rabie]] (1920–2001), skrywer en digter
* [[Ralph Rabie]] ([[Johannes Kerkorrel]]) (1960–2002), sanger en liedjieskrywer
* [[Amichand Rajbansi]] (1942–2011), politikus
* [[Thomas Rajna]] (1928–), komponis en akademikus
* [[Cyril Ramaphosa]] (1952–), sakeman, politikus en president van Suid-Afrika
* [[Maria Ramos]] (1959–), oud-direkteur-generaal van die Nasionale Tesourie en bankhoof
* [[Mamphela Ramphele]] (1947–), aktivis, akademikus en sakevrou
* [[Laurika Rauch]] (1950–), sangeres
* [[Fanus Rautenbach]] (1928–2011), radio-omroeper en skrywer
* [[Jans Rautenbach]] (1936–), rolprentmaker
* [[Vause Raw]] (1921–2001), politikus
* [[Deneys Reitz]] (1882–1944), soldaat en politikus
* [[F.W. Reitz]] (1844–1934), President van die Republiek van die [[Oranje-Vrystaat]]
* [[Leila Reitz]] (1887–1959), eerste vroulike Volksraadslid
* [[Ihron Rensburg]] (1960–), vise-kanselier van die [[Universiteit van Johannesburg]]
* [[Emma Renzi]] (1926–), operasangeres
* [[Piet Retief]] (1780–1838), Voortrekkerleier
* [[George Rex]] (1765–1839), Kaapse entrepreneur en grondlegger van [[Knysna]]
* [[Cecil John Rhodes]] (1853–1902), Kaapse eerste minister, imperialis en diamantmagnaat
* [[Jonty Rhodes]] (1969–), krieketspeler
* [[Eschel Rhoodie]] (1933–1993), bekend om sy rol in die Inligting-skandaal
* [[Johann Friedrich Bernhard Rissik|Johann Rissik]] (1857–1925), landmeter
* [[Richard Rive]] (1931–1989), skrywer
* [[Austin Roberts]] (1883–1948), dierkundige en ornitoloog
* [[Barry Ronge]] (1948–2022), rubriekskrywer en joernalis
* [[Ilse Roos]] (1965–), aktrise en sangeres
* [[Paul Roos]] (1888–1948), rugbyspeler
* [[Tielman Roos]] (1879–1935), politikus
* [[Alexander Rose-Innes]] (1915–1996), kunsskilder
* Sir [[James Rose-Innes]] (1855–1942), hoofregter van Suid-Afrika
* [[Eric Rosenthal]] (1905–1983), skrywer en historikus
* [[Cobus Rossouw]] (1933–), verhoog-, televisie- en rolprentakteur
* [[Ina Rousseau]] (1926–2005), digteres en kortverhaalskryfster
* [[Leon Rousseau]] (1931–), skrywer en uitgewer
* [[Maria Elizabeth Rothman]] (M.E.R.) (1875–1975), skryfster en joernalis
* [[Mannetjies Roux]] (1939–), rugbyspeler
* [[Anton Rupert]] (1916–2006), sakeman, erfenisbewaarder, filantroop en natuurkundige
* [[Johann Rupert]] (1950–), sakeman
* [[Rona Rupert]] (1934–1995), skryfster

== S ==
* [[Albie Sachs]] (1935–), aktivis en regter van die grondwetlike hof
* [[Jan L. Sadie]] (1918–2005), skrywer en hoogleraar in ekonomie
* [[Corrie Sanders]] (1966–2012), bokser
* [[Jacobus Wilhelmus Sauer]] (1850–1913), politikus
* [[Paul Sauer]] (1898–1976), politikus
* [[Thomas Scanlen]] (1834–1912), politikus
* [[Leonard Schach]] (1918–1996), teaterregisseur, verhoogdirekteur en entrepreneur
* [[Jody Scheckter]] (1950–), motorrenjaer
* [[Gideon Scheepers]] (1878–1902), Boere-militêre leier en heliografis
* [[Alwyn Schlebusch]] (1917–2008), vise-staatspresident van Suid-Afrika
* [[Stan Schmidt]] (1936–2019), karateka en akteur
* [[Ben Schoeman]] (1905–1986), politikus
* [[Haas Schoeman]] (1940–2006), rugbyspeler
* [[Hendrik Schoeman]] (1927–1995), plaasboer en politikus
* [[Karel Schoeman]] (1939–2017), skrywer
* [[P.J. Schoeman]] (1904–1988), skrywer van boeke oor Suid-Afrika se inheemse bevolking
* [[Roland Mark Schoeman]] (1980–), olimpiese swemmer
* [[Stephanus Schoeman]] (1810–1890), kommandant-generaal en waarnemende staatspresident, [[ZAR]]
* [[G.D. Scholtz]] (1905–1983), geskiedkundige, skrywer en koerantredakteur
* [[Leopold Scholtz]] (1948–2022), historikus, akademikus, skrywer en joernalis
* [[Johannes du Plessis Scholtz]] (1900–1990), skrywer, taalhistorikus en kunsversamelaar
* [[Merwe Scholtz]] (1924–2005), skrywer, digter en akademikus
* [[P.C. Schoonees]] (1891–1970), skrywer en leksikograaf
* [[Olive Schreiner]] (1855–1920), skryfster
* [[William Philip Schreiner]] (1857–1919), eerste minister van die [[Kaapkolonie]]
* [[Mike Schüssler]] (1962–2022), ekonoom
* [[Leon Schuster]] (1951–), akteur, sanger en rolprentmaker
* [[Harry Schwarz]] (1924–2010), politikus en ambassadeur
* [[Gerard Sekoto]] (1913–1993), kunsskilder en musikant
* [[Divan Serfontein]] (1954–), rugbyspeler
* [[Dot Serfontein]] (1925–), skryfster
* [[Mongane Wally Serote]] (s.a.), digter en anti-apartheidsaktivis
* [[Tokyo Sexwale]] (1953–), politikus en sakeman
* [[Shaka]] (ongeveer 1787–1828), koning van die [[Zoeloes]]
* [[Hal Shaper]] (1931–2004), liriekskrywer en uitgewer
* [[Jonathan Shapiro]] ([[Zapiro]]) (1958-), spotprenttekenaar
* [[Min Shaw]] (1934–), sangeres
* [[Antony Sher]] (1949–), akteur
* [[Mark Shuttleworth]] (1973–), entrepreneur en ruimtetoeris
* [[Conrad Sidego]] (1942–), joernalis en ambassadeur
* [[Durant Sihlali]] (1935–2004),kunstenaar en kunsonderwyser 
* [[Anant Singh]] (1956–), rolprentmaker en -regisseur
* [[Walter Sisulu]] (1912–2003), anti-apartheidsaktivis
* [[Frederik van Zyl Slabbert]] (1940–2010), akademikus, politikus en opposisieleier
* [[Wicus Slabbert]] (1941-), operasanger
* [[Dan Sleigh]] (1938–2023), skrywer en digter
* [[Adam Small]] (1936–2016), skrywer en digter
* [[Johan Arnold Smellekamp]] (1812–1866), handelspionier in die Boere-republieke
* [[Joe Slovo]] (1926–1995), politikus en aktivis
* [[Thomas Smartt]] (1858–1929), politikus
* [[Bartho Smit]] (1924–1987), dramaturg, skrywer, regisseur en uitgewer
* [[Berta Smit]] (1926–1997), digteres
* [[Erasmus Smit]] (1778–1863), geestelike leier van die Voortrekkers
* [[John Smit]] (1978–), rugbyspeler
* [[Linda Smit]] (1950–), danseres
* [[Nicolas Jacobus Smit]] (1837–1896), vise-president van die [[ZAR]] en Boere-generaal
* [[Graeme Smith]] (1981–), krieketspeler
* [[Johannes J. Smith]] (1883–1949), taalkundige
* [[J.L.B. Smith]] (1897–1968), igtioloog en identifiseerder van die [[selakant]]
* [[Le Roux Smith Le Roux]] (1914–1963), muurskilder en kunshandelaar
* [[Pauline Smith]] (1882–1959), skryfster
* [[Topsy Smith]] (1914–1985), skrywer van jeugverhale
* [[Wilbur Smith]] (1933–2021), skrywer
* [[William Alexander Smith]] (1905–1955), olimpiese bokskampioen
* [[Danie Smuts]] (1925–2003), radio-omroeper en rolprent- en televisieakteur
* [[Jan Smuts]] (1870–1950), veldmaarskalk en eerste minister van Suid-Afrika
* [[Johannes Smuts]] (1785–1869), staatsamptenaar, sakeman en die tweede burgemeester van Kaapstad
* [[Dana Snyman]] (1963-), joernalis en skrywer
* [[Wilna Snyman]] (1935–), verhoog- en televisie-aktrise
* [[Robert Sobukwe]] (1924–1978), politikus, stigter van die [[Pan Africanist Congress]]
* [[Saul Solomon]] (1817–1892), politikus
* [[Enoch Sontonga]] (1873–1905), komponis van [[Nkosi Sikelel iAfrika]]
* [[Patrick Soon-Shiong]] (1952–), oorplantingschirurg, miljardêr-sakeman, biowetenskaplike en media-eienaar
* [[Allister Sparks]] (1933–2016), skrywer, joernalis en politieke kommentator
* [[Jan Spies]] (1936–1996), storieverteller, joernalis en akademikus
* [[Lina Spies]] (1939–), digteres en akademikus
* [[Phyllis Spira]] (1943–2008), [[prima ballerina assoluta]] van SA ballet
* [[Frank Staff]] (1918–1971), balletdanser, choreograaf en regisseur
* [[Charles Stallard]] (1871–1971), politikus en soldaat
* [[Burry Stander]] (1987–2013), fietsryer
* [[Zanne Stapelberg]] (1977–), operasangeres
* [[Johan Stemmet]] (1952–), sanger en televisiepersoonlikheid
* [[Irma Stern]] (1894–1966), kunsskilder
* [[Laurie Stevens]] (1913–1989), olimpiese bokser
* [[Christa Steyn]] (1958–2012), sangeres en komponis
* [[Colin Steyn]] (1887–1959), regsgeleerde en politikus
* [[Dale Steyn]] (1983–), krieketspeler
* [[Douw Steyn]] (1952–2025), Suid-Afrikaanse miljardêr-sakeman
* [[Jaap Steyn]] (1938–2021), kultuurhistorikus, joernalis en skrywer
* [[Marais Steyn]] (1915–1998), politikus en ambassadeur
* [[Marthinus Theunis Steyn]] (1857–1916), president van die Republiek van die [[Oranje-Vrystaat]]
* [[Rachel Isabella Steyn]] (1865–1955), vroueleier en eggenote van president M.T. Steyn
* [[Coert Steynberg]] (1905–1982), beeldhouer
* [[Klaas Steytler]] (1922–1998), joernalis, skrywer en uitgewer
* [[DJ Warras|Warrick Stock]] (1985–2025), platejoggie (DJ), radio- en televisie-aanbieder, podsendingmaker en entrepreneur.
* Sir [[Andries Stockenström]] (1792–1864), luitenant-goewerneur van [[Brits-Kaffrarië]]
* [[Wilma Stockenström]] (1933–), skryfster en aktrise
* [[H.G. Stoker]] (1899–1993), Calvinistiese filosoof
* [[Herman Stoop]] (1977–), radio-omroeper, sanger en akteur
* [[Koos Strauss]] (1900–1990), [[Verenigde Party]]-leier
* [[Rolene Strauss]] (1992–), Mej. Wêreld 2014
* [[Myburgh Streicher]] (1928–2005), politikus
* [[J.G. Strijdom]] (1893–1958), Eerste Minister van Suid-Afrika
* [[Amanda Strydom]] (1956–), sanger, liedjieskrywer en kabaretkunstenaar
* [[Eric Sturgess]] (1920–2004), tennisspeler en wenner van ses [[Grand Slam]] dubbeltitels
* [[Richard Stuttaford]] (1870–1945), politikus en sakeman
* [[Dawid Stuurman]] (c. 1773–1830), laaste hoofman van die [[Khoikhoi]]-volk
* [[Shaleen Surtie-Richards]] (1955–2021), TV- en rolprentaktrise
* [[Hendrik Susan]] (1903–1963), violis en Boereorkes-leier
* [[Helen Suzman]] (1917–2009), aktivis en politikus
* [[Nic Swanepoel]] (1940–1998), radio- en TV-persoonlikheid en dramaregisseur
* [[Edwin (Ted) Swales]] (1915–1945), vegvlieënier en oorlogsheld
* [[C.R. Swart|Charles Robberts (Blackie) Swart]] (1894–1982), staatspresident van Suid-Afrika
* [[Francois Swart]] (1938–1994), akteur, regisseur en akademikus
* [[Hendrik Swellengrebel]] (1700–1760), enigste Kaaps-Hollandse goewerneur wat in die Kaap gebore is
* [[Nico Schamrel]] (1959–), Afrikaanse skrywer, pubiseerder en aktivis

== T ==
* [[Désirée Talbot]] (1926–), operasangeres
* [[Adam Tas]] (1668–1722), burgerregte-stryder
* [[Dali Tambo]] (1951–), TV- en mediapersoonlikheid, stigter van die organisasie [[Artists Against Apartheid]]
* [[Oliver Tambo]] (1917–1993), president van die ANC
* [[Len Taunyane]] (1880s–na 1904), baan- en veldatleet
* [[Herbie Taylor]] (1889–1973), krieketspeler
* [[Roelof Temmingh]] (1946–2012), komponis en orrelis
* [[Sampie Terreblanche]] (1933–), skrywer en akademikus
* [[Eugène Terre’Blanche]] (1941–2010), [[AWB]]-leier en voorstander van die herinstelling van die Boere-republieke
* [[Charles te Water|Charles Theodor Te Water]] (1887–1964), politikus, diplomaat en president van die Vergadering van die [[Volkerebond]]
* [[George McCall Theal]] (1837–1919), historikus, argivaris en genealoog
* [[Charlize Theron]] (1975–), rolprentaktrise
* [[Danie Theron]] (1872–1900), Boeresoldaat en verkenner
* [[Erica Theron]] (1907–1990), sosioloog
* [[Dingaan Thobela]] (1966–2024), bokser
* [[Louis Thibault|Louis Michel Thibault]] (1750–1815), argitek en ingenieur
* [[H.B. Thom]] (1905–1983), rektor van die Universiteit van Stellenbosch
* [[Abadin Tadia Tjoessoep]] ([[Sjeik Josef]]) (1626–1699), grondlegger van [[Islam]] in Suid-Afrika
* [[Dire Tladi]] (1975-), regsgeleerde
* [[Phillip Tobias]] (1925–2012), paleontoloog
* [[Barend J. Toerien]] (1921–2009), digter
* [[Pieter Toerien]] (1945–), teater-impresario
* [[J.R.R. Tolkien]] (1892–1973), skrywer, digter en filoloog
* [[Andries Treurnicht]] (1921–1993), teoloog en politikus
* [[Carel Trichardt]] (1939–), akteur en universiteitsdosent
* [[Carolus Tregardt]] (1811–1901), ontdekkingsreisiger en Voortrekker
* [[Louis Trichardt]] (1783–1838), Voortrekkerleier
* [[Elizabeth Triegaardt]] (1943–), hoof van balletskool aan die [[Universiteit van Kaapstad]]
* [[Ryk Tulbagh]] (1699–1771), goewerneur van die Kaap-kolonie
* [[Rick Turner]] (1941–1978), akademikus en anti-apartheidsaktivis
* [[Desmond Tutu]] (1931–), aartsbiskop, voorsitter van die [[Waarheids- en Versoeningskommissie]] en Nobel-pryswenner
* [[Tyla]] (2002-), Sangeres

== U ==
* [[Dirkie Uys]] (1823–1838), Voortrekkerseun en -held
* [[Jamie Uys]] (1921–1996), rolprentmaker
* [[Piet Uys]] (1797–1838), Voortrekkerleier
* [[Pieter-Dirk Uys]] (1945–), dramaturg, akteur en satirikus
* [[Stanley Uys]] (1922–2014), joernalis
* [[Tessa Uys]] (1948–), pianiste

== V ==
* [[Edwill van Aarde]] (1938–2024), radio-omroeper
* [[Joan van Arckel]] (1640–1666), eerste predikant in Suid-Afrika
* [[Madeleine van Biljon]] (1928–2010), joernalis en skryfster
* [[Willem van Biljon]] (1825–), ouderling
* [[Hendrik van Blerk]] (Oom Hendrik) (1915–2010), skrywer en digter
* [[Jochem van Bruggen]] (1881–1957), skrywer
* [[Willem van den Berg]] (1916–1952), skrywer
* [[Gert van den Bergh]] (1920–1968), akteur
* [[Regardt van den Bergh]] (1952–), akteur, draaiboekskrywer en rolprentregisseur
* [[C.M. van den Heever]] (1902–1957), skrywer en [[Hertzogprys]]wenner
* [[Leonora van den Heever]] (1926–2025), eerste vroulike regter in Suid-Afrika
* [[Toon van den Heever]] (1894–1956), digter
* [[Hendrik van der Bijl]] (1887–1948), ingenieur en nyweraar
* [[Vintcent van der Bijl]] (1948–), krieketspeler
* [[Dirk van der Hoff]] (1814–1881), stigter van die [[Hervormde Kerk]] in Suid-Afrika
* [[Eghard van der Hoven]] (1922–2006), akteur en direkteur van [[TRUK]]
* [[Gottlieb Wilhelm Anthonie van der Lingen|G.W.A. van der Lingen]] (1829–1869), predikant, taalstryder en onderwyspionier
* [[H.J.J.M. van der Merwe]] (1913–1974), taalkundige en eerste dosent in Afrikaans aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]]
* [[Izak van der Merwe]] ([[Boerneef]]) (1897–1967), skrywer en digter
* [[Koos van der Merwe]] (1937–), politikus
* [[N.J. van der Merwe|Nicolaas Johannes van der Merwe]] (1888–1940), stigter van die [[Voortrekker-beweging]]
* [[Sarel van der Merwe]] (1946–), renjaer
* [[Tolla van der Merwe]] (1943–2000), storieverteller
* Sir [[Laurens van der Post]] (1906–1996), skrywer en filosoof
* [[Richard Ernest van der Ross]] (1921–), onderwyskundige en akademikus
* [[Johann van der Sandt]] (1966–), koorleier, dirigent en musiekopvoeder
* [[Simon van der Stel]] (1639–1712), laaste kommandeur en eerste goewerneur van die Kaapkolonie
* [[Willem Adriaan van der Stel]] (1664–1733), goewerneur van die Kaapkolonie
* [[Marita van der Vyver]] (1958–), skryfster
* [[Deon van der Walt]] (1958–2005), operasanger
* [[Niel van der Watt]] (1962–), komponis
* [[Joost van der Westhuizen]] (1971–2017), Springbokrugbyspeler
* [[Jan-Hendrik van der Westhuizen]] (1982–) eerste Suid-Afrikaanse sjef wat 'n Michelin-ster verower
* [[Minki van der Westhuizen]] (1984–), internasionale model
* [[Péter Louis van Dijk]] (1953–), komponis
* [[Hendrik Johannes van Eck|Hendrik van Eck]] (1902–1970), stigter van staatskorporasies
* [[Maurice van Essche]] (1906–1977), kunsskilder en -leermeester
* [[Tanya van Graan]] (1983–), model en aktrise
* [[Etienne van Heerden]] (1954–), skrywer
* [[Ernst van Heerden]] (1916–1997), digter en skrywer
* [[Hans van Heerden]] (1935–2023), operasanger
* [[Moaner van Heerden]] (1951–), Springbokrugbyspeler
* [[Adriaan van Jaarsveld]] (1745–1803), Boerekommandant in die [[Eerste Grensoorlog]]
* [[Ernst van Jaarsveld]] (1953–), botanikus
* [[Floors van Jaarsveld]] (1922–1995), geskiedkundige
* [[Johannes van Melle]] (1887–1953), skrywer
* [[Hanlie van Niekerk]] (1927–2005), operasangeres
* [[Louis van Niekerk]] (1935–), akteur en regisseur
* [[Marlene van Niekerk]] (1934–), skrywer
* [[Leon van Nierop]] (1953–), omroeper, skrywer en rolprentresensent
* [[Pierre van Pletzen]] (1952–), akteur en regisseur
* [[John van Reenen]] (1947–2018), atleet
* [[Rykie van Reenen]] (1923–2003), joernalis en skrywer
* [[Brumilda van Rensburg]] (1956–), aktrise
* [[Hans van Rensburg]] (1898–1966), regsgeleerde en leier van die [[Ossewa-Brandwag]]
* [[Louis van Rensburg]] (1944–2012), sanger, komponis en liedjieskrywer
* [[Manie van Rensburg]] (1945–1993), rolprentvervaardiger
* [[Siener van Rensburg]] (1864–1926), mistikus
* [[Pierre van Ryneveld]] (1891–1972), militêre bevelvoerder
* [[Marthinus van Schalkwyk]] (1959–), leier van die [[Nuwe Nasionale Party]] en later minister in die ANC-regering
* [[M.C.E. van Schoor]] (1920–2009), skrywer en historikus
* [[Gert van Tonder]] (1941–), sanger, akteur en komponis
* [[Morkel van Tonder]] (1923–2013), omroeper en hoof van die Afrikaanse radiodiens
* [[Tom van Vollenhoven]] (1935–), Springbokrugbyspeler
* [[Anton van Wouw]] (1862–1945), beeldhouer
* [[Arnold van Wyk]] (1916–1983), komponis
* [[Awie van Wyk]] (1949–), komponis, dirigent en skilder
* [[Zwelinzima Vavi]] (1962–), voormalige hoofsekretaris van [[Cosatu]]
* [[Verna Vels]] (1933–2014), skryfster en radio- en TV-persoonlikheid
* [[Brendan Venter]] (1969-), rugbyspeler en -afrigter
* [[Dirk Venter]] (1950–), radio-omroeper
* [[F.A. Venter]] (1916–1997), skrywer
* [[Jacobus Johannes Venter]] (1814–1889), politikus en waarnemende president van die [[Vrystaatse Republiek]]
* [[Rina Venter]] (1938–), eerste vroulike kabinetslid in ’n Suid-Afrikaanse regering
* [[Hendrik Vermooten]] (1921–2013), argitek
* [[Marthinus Versfeld]] (1909–1995), filosoof
* [[Hendrik Verwoerd]] (1901–1966), eerste minister van Suid-Afrika
* [[Melanie Verwoerd]] (1967–), politikus en ambassadeur
* [[Ben Viljoen]] (1868–1917), Boere-generaal
* [[Constand Viljoen]] (1933–2020), militêre bevelvoerder en politikus
* [[Gerrit Viljoen]] (1926–2009), akademikus en politikus
* [[Johannes Viljoen]] (1812–1893), ontdekkingsreisiger en politikus
* [[Marais Viljoen]] (1915–2007), staatspresident van Suid-Afrika
* [[Willem Viljoen]] (1869–1929), taalkundige
* [[Edoardo Villa]] (1915–2011), beeldhouer
* [[A.G. Visser]] (1878–1929), digter
* [[Amor Vittone]] (1972–), sangeres
* [[Basie Vivier]] (1927–2009), Springbokrugbyspeler
* [[Adriaan Vlok]] (1937–), politikus
* [[Kevin Volans]] (1949–), komponis
* [[Jan Volschenk]] (1853–1936), kunsskilder
* [[Vera Volschenk]] (1899–1987), kunsskilder
* [[G.R. von Wielligh]] (1859–1932), skrywer van [[Boesman]]-stories
* [[Gordon Vorster]] (1924–1988), skilder, akteur, draaiboekskrywer en rolprentregisseur
* [[John Vorster]] (1915–1983), eerste minister en staatspresident van Suid-Afrika
* [[Arnold Vosloo]] (1962–), akteur
* [[Ton Vosloo]] (1937–), joernalis en sakeman

== W ==
* [[Clarence Walker]] (1898–1957), olimpiese bokser
* [[André Walters]] (1940–), radio uitsaaier, televisie persoonlikheid en openbare skakelbeampte
* [[M.M. Walters]] (1930–), satiriese digter
* [[Louis Washkansky]] (1913–1967), ontvanger van die eerste oorgeplante hart in die wêreld
* [[Andries Waterboer]] (c. 1789–1852), kaptein van die [[Griekwa]]-volk
* [[Nicolaas Waterboer]] (1819–1896), kaptein van die Griekwa-volk
* [[G.A. Watermeyer]] (1917–1972), digter
* [[Stephen Watson]] (1954–2011), digter
* [[George Weideman]] (1947–2008), digter en skrywer
* [[Charlie Weir]] (1956–1992), bokser
* [[Martin Welz]] (1945–), joernalis en tydskrifredakteur
* [[Pieter Wenning]] (1873–1921), kunsskilder
* [[Louw Wepener]] (1812–1865), militêre leier en Vrystaatse volksheld
* [[Cecilia Wessels]] (1895–1970), operasangeres
* Sir [[Cornelius Hermanus Wessels]] (1851–1924), politikus
* [[Kepler Wessels]] (1957–), krieketspeler
* [[Leon Wessels]] (1946–), regsgeleerde, politikus en aktivis
* [[John Weston]] (1873–1950), lugvaartpionier
* [[Marius Weyers]] (1945–), akteur
* [[Jake White]] (1963–), oudafrigter van die Springbokrugbyspan
* [[Randall Wicomb]] (1949–2015), sanger
* [[Nic Wiehahn]] (1929–2006), voorsitter van die kommissie wat die wettiging van swart vakbonde aanbeveel het
* [[Christo Wiese]] (1941–), sakeman
* [[Jan Wilkens]] (1931–), rofstoeier
* [[Ingrid Winterbach]] (1948–), skryfster
* [[Jansje Wissema]] (1920–1975), kunsfotograaf
* [[Wolraad Woltemade]] (c. 1708–1773), Kaapse boer wat verdrink toe hy matrose van die gestrande skip ''[[Jonge Thomas (skip)|De Jonge Thomas]]'' probeer red
* [[Denis Worrall]] (1935–), politikus, diplomaat, sakeman en akademikus

== X ==
* [[Alfred Bitini Xuma]] (1893–1963), voormalige president van die ANC

== Y ==
* [[Pretty Yende]] (1985–), operasangeres
* [[Percy Yutar]] (1911–2002), openbare aanklaer by die [[Rivonia]]-verhoor

== Z ==
* [[Rachel Zadok]] (1972–), skryfster
* [[Jeanne Zaidel-Rudolph]] (1948–), komponis en pedagoog
* [[Elzabé Zietsman]] (1961–), aktrise, sangeres en ''chefstress''
* [[Helen Zille]] (1951–), politikus en voormalige opposisieleier
* [[Misuzulu Zulu]] (1974–), Zoeloekoning
* [[Jacob Zuma]] (1942–), politikus en oudpresident van Suid-Afrika
* [[Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu]] (1948–2021), Zoeloekoning

== Sien ook ==
* [[Hulle het ons eeu gevorm]], lys van 100 persone wat die grootste invloed op Suid-Afrika in die 20ste eeu gehad het.
* [[Lys van Suid-Afrikaanse digters]]
* [[Lys van Suid-Afrikaanse entrepreneurs]]
* [[Lys van Suid-Afrikaanse komponiste]]
* [[Lys van Suid-Afrikaanse kunstenaars]]
* [[Lys van Suid-Afrikaanse musikante]]
* [[Lys van Suid-Afrikaanse politici]]
* [[Lys van Suid-Afrikaanse skrywers]]
* [[Lys van Suid-Afrikaanse staatshoofde]]

{{indeks}}
{{Normdata}}

[[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste|Bekende Suid-Afrikaners]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaners| ]]</text>
      <sha1>s1t9q5rar2xreschnwkqszwwi24zkzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Warmtekapasiteit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15801</id>
    <revision>
      <id>2974395</id>
      <parentid>2956403</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sien ook */</comment>
      <origin>2974395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13910" sha1="o78qqr6yzw6nx9nhmfeyuudo5bepmrv" xml:space="preserve">'''Warmtekapasiteit''' (word gewoonlik aangedui met 'n hoofletter '''C''', dikwels met onderskrifte) is 'n meetbare fisiese hoeveelheid wat die vermoë van 'n liggaam om warmte op te gaar met veranderende temperatuur kenmerk.  Dit word gedefinieer as die tempo waarteen die temperatuur verander met byvoeging van hitte teen die gegewe toestande waarin die liggaam verkeer (veral die [[temperatuur]] daarvan).  Volgens die [[SI]]-stelsel word warmtekapasiteit uitgedruk in eenhede van [[joule]] per [[kelvin]].

Dit word 'n ''[[intensiewe grootheid|ekstensiewe grootheid]]'' genoem omdat dit sensitief is ten opsigte van die grootte/hoeveelheid van die voorwerp/stof ('n bad vol water het 'n groter warmtekapasiteit as 'n koppie water).  Deur die warmtekapasiteit met die liggaam se [[massa]] te deel word die soortlike warmtekapasitiet (soms ook spesifieke warmtekapasiteit genoem) verkry, wat 'n ''[[intensiewe grootheid]]'' is, wat beteken dat die hoeveelheid nie meer afhanklik is van die hoeveelheid materiaal nie en meer afhanklik is van die soort materiaal asook die fisiese toestande tydens die verhittingsproses.

== Definisie ==
Warmtekapasiteit word wiskundig gedefinieer as die verhouding van 'n klein hoeveelheid hitte ''δQ'' wat by 'n liggaam gevoeg word en die ooreenstemmende klein verandering in die temperatuur ''dT'' daarvan:

:&lt;math&gt; C = \left( \frac{\delta Q}{dT} \right)_{toest.} = T \left( \frac{d S}{d T} \right)_{toest.} &lt;/math&gt;

''Die regterkantste uitdrukking is afgelei vanuit die definisie van [[entropie]] (S)''

Vir [[termodinamiese stelsel]]s met meer as een fisiese dimensie, gee die bostaande definisie nie 'n eenduidige, unieke hoeveelheid nie tensy 'n besondere infinitesimale pad deur die stelsel se faseruimte gedefinieer is (dit beteken dat 'n mens ten alle tye moet weet waar al die dele van die stelsel hul bevind, hoeveel massa hulle bevat en hoe vinnig hulle beweeg).

Hierdie inligting word dan gebruik om die verskillende maniere waarop warmte as [[kinetiese energie]] (bewegingsenergie) en potensiële energie (energie wat in kragvelde gestoor word) gestoor kan word te verklaar soos die liggaam uitsit of krimp.  Vir alle werklike stelsels moet die pad deur hierdie veranderinge eksplisiet gedefinieer word, aangesien die waarde van warmtekapasiteit [[padafhanklikheid#Termodinamika|afhang van die pad]] wat gevolg is vanaf die een temperatuur na die ander te beweeg.  Van besondere belang in hierdie verband is die waardes van warmtekapasiteit waar die verandering by konstante [[volume]] plaasvind, ''C&lt;sub&gt;V&lt;/sub&gt;'', en waar die verandering by konstante [[druk]],  ''C&lt;sub&gt;P&lt;/sub&gt;'', plaasvind soos later in die artikel verduidelik word.

== Warmtekapasiteit van saampersbare liggame ==
Die toestand van 'n eenvoudige saampersbare liggaam met 'n vaste massa word beskryf deur twee termodinamiese parameters naamlik temperatuur ''T'' en druk ''P'', wat 'n mens in staat stel om te onderskei tussen ''warmtekapasiteit teen konstante volume'', &lt;math&gt;C_V&lt;/math&gt; en ''warmtekapasiteit teen konstante druk'', &lt;math&gt;C_P&lt;/math&gt; soos in bogenoemde paragraaf bespreek:

:&lt;math&gt;C_V=\left(\frac{\delta Q}{dT}\right)_V=T\left(\frac{\partial S}{\partial T}\right)_V &lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;C_P=\left(\frac{\delta Q}{dT}\right)_P=T\left(\frac{\partial S}{\partial T}\right)_P&lt;/math&gt;

waar &lt;math&gt;\delta Q&lt;/math&gt; is die infinitesimale hoeveelheid warmte wat bygevoeg word en waar &lt;math&gt;dT&lt;/math&gt; die ooreenstemmende styging in temperatuur is.

Die inkrement interne energie is die warmte en die werk wat bygevoeg word:
:&lt;math&gt;dU=T\,dS-P\,dV&lt;/math&gt;

Dus is die warmtekapasiteit by konstante volume (''aangesien tweede term in vergelyking hierbo nul is'')
:&lt;math&gt;C_V=\left(\frac{\partial U}{\partial T}\right)_V&lt;/math&gt;

Die [[entalpie]] word gedefinieer deur &lt;math&gt;H=U+PV&lt;/math&gt;.  Die inkrement entalpie is
:&lt;math&gt;dH = dU + (PdV+VdP) \!&lt;/math&gt; wat deur vervanging van die vergelyking vir &lt;math&gt;dU&lt;/math&gt; hierbo vereenvoudig na:
:&lt;math&gt;dH=T\,dS+V\,dP&lt;/math&gt;

En aangesien die tweede term hierbo gelyk is aan nul by konstante druk is die warmtekapasiteit by konstante druk gelyk aan
:&lt;math&gt;C_P=\left(\frac{\partial H}{\partial T}\right)_P&lt;/math&gt;

Laasgenoemde ''definisie'' is ietwat oorbodig aangesien die begrip ''entalpie'' op sigself ''uitgevind'' is om 'n mate te wees van die warmte wat geabsorbeer of vrygestel word by konstante drukke (die toestande waarteen chemici gewoonlik werk).  As sulks verteenwoordig die [[entalpie]] die ekstra warmte wat geproduseer of geabsorbeer word deur druk-volume werk by 'n konstante druk.  Dit is dus geensins 'n verrassing dat konstante druk warmtekapasiteite in terme van entalpie uitgedruk word nie, aangesien ''entalpie'' in die eerste plek sodanig gedefinieer is.

== Spesifieke warmtekapasiteit ==
Die [[spesifieke warmtekapasiteit]] (meer akkuraat die massa-spesifieke warmtekapasiteit is)

:&lt;math&gt;c={\partial C \over \partial m}&lt;/math&gt;

wat in die afwesigheid van fase-oorgange gelyk is aan
:&lt;math&gt;c=c_m={C \over m} = {C \over {\rho V}}&lt;/math&gt; -- aangesien &lt;math&gt;({\rho} = {m \over V})&lt;/math&gt;

* ''C'' is die warmtekapasiteit van 'n liggaam wat bestaan uit die betrokke materiaal (J·K&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;)
* ''m'' is die massa van die liggaam (kg)
* ''V'' is die volume van die liggaam (m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)
* ρ = ''mV''&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt; is die digtheid van die materiaal (kg·m&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;)

Vir gasse, asook vir ander materiale wat aan hoë drukke onderwerp word, bestaan daar 'n behoefte om te onderskei tussen die grenstoestande vir die prosesse onder oorweging (aangesien die waardes betekenisvol kan verskil tussen verskillende toestande).  Tipiese prosesse waarvoor warmtekapasiteit  gedefinieer kan word sluit in ''isobariese-'' (konstante druk, d&lt;math&gt;P = 0&lt;/math&gt;) en ''isokoriese'' (konstante volume, d&lt;math&gt;V = 0&lt;/math&gt;) prosesse wat per konvensie vir gasse geskryf word:

:&lt;math&gt;c_P=\left(\frac{\partial C}{\partial m}\right)_P&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;c_V=\left(\frac{\partial C}{\partial m}\right)_V&lt;/math&gt;

Eenhede hier vertoon is [[SI]]-eenhede.

'n Verwante parameter aan &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; is ''CV''&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;, die volumetriese warmtekapasiteit, (J·m&lt;sup&gt;-3&lt;/sup&gt;·K&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt; in SI-eenhede).  In ingenieurswese word &lt;math&gt;c_V&lt;/math&gt; dikwels gebruik om die volumetriese warmtekapasiteit vir vaste- en vloeistowwe aan te dui,  eerder as 'n konstante volume warmtekapasiteit.  In sulke gevalle word die massa-spesifieke warmtekapasiteit duidelik aangedui met die onderskrif ''m'' as &lt;math&gt;c_m&lt;/math&gt;.  Vanuit die bostaande verhouding kan 'n mens dan natuurlik vir vastestowwe skryf:

:&lt;math&gt;c_m={C \over m} = {c_V \over {\rho }}&lt;/math&gt;

== Dimensielose warmtekapasiteit ==
Die ''dimensielosie warmtekapasiteit'' van 'n materiaal is
:&lt;math&gt;C^*={C \over nR} = {C \over {Nk}}&lt;/math&gt;

waar

* ''C'' die warmtekapasiteit van 'n liggaam bestaande uit die betrokke materiaal is (J·K&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;)
* ''n'' die hoeveelheid materie in die liggaam is ([[Mol (eenheid)|mol]])
* ''R'' die gaskonstante (J·K&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;·mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;) is
* ''nR=Nk'' die hoeveelheid materie in die liggaam is (J·K&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;)
* ''N'' die aantal molekules in die liggaam is (dimensieloos)
* ''k'' die [[konstante van Boltzmann]] is (J·K&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;·molekule&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;)

== SI-eenhede ==
Die SI-eenheid vir warmtekapasiteit is joules per kelvin (simbool: J·K&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;) en vir [[spesifieke warmtekapasiteit]] is joule per kilogram-kelvin (simbool: J·kg&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;·K&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;).  Tipiese waarde van J·kg&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;·K&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt; teen kamer warmte in lugdruk is:&lt;ref&gt;{{cite book
|title = College Physics: Reasoning and Relationships
|first = Nicholas
|last = Giordano
|url = http://books.google.co.uk/books?id=BwistUlpZ7cC&amp;pg=PA441&amp;lpg=PA441&amp;dq=specific+heat+capacity+SI+water+4186&amp;source=bl&amp;ots=7_sqiVaOkX&amp;sig=w_eHKurbzvTyhkrcckjFkFgWT4c&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=MX9aU4D2EtDg7QaNzYDYBA&amp;ved=0CH8Q6AEwCA#v=onepage&amp;q=specific%20heat%20capacity%20SI%20water%204186&amp;f=false
|page = 441
|isbn = 978-0-534-46243-7
|year = 2010
|publisher = Brookes/Cole
|location = Belmont, California}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|title = Physical and Mathematical Tables
|url = https://archive.org/details/rbanms.689.physicalmathemat0000john_h1e2
|first = John B
|last = Clark
|year = 1964
|publisher = Oliver and Boyd
|location = Edinburgh &amp; London}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Stof
!Waarde&lt;br /&gt;(J·kg&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;·K&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;)
|-
| [[Aluminium]]
| 900
|-
|[[Goud]]
| 129
|-
|[[Graniet]]
|840
|-
|[[Glas]]
|840
|-
|[[Yster]]
|444
|-
|[[Staal]]
|450
|-
|[[Ys]] (0C)
|2090
|-
|[[Water]]
|4186
|-
|[[Etanol|Etiel alkohol]]
|2450
|-
|[[Kwik]]
|140
|-
|[[Lug]]
|1020
|-
|[[Waterstof]]
|14267
|-
|[[Helium]]
|5300
|-
|[[Stoom]] (100C)
|1520
|}

Volgens die teorie van die [[ideale gaswet]] is die waarde van die algemene gaskonstante ''R'' van droë lug 287,058&amp;nbsp;J·kg&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;·K&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;.

== Voorbeelde ==

=== Verkoeling van gasmengsel ===
'n Mengsel van 30% CO, 60% CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; en 10% H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O word verkoel van 800 °K (~527 °C) na 400 °K (~127 °C) by 'n absolute druk van 85 kPa(a) en 'n vloei van 0.04 kmol/h. Hoeveel is die hitteverlies?

'''Antwoord:'''

Die warmtekapasiteite van die individuele strome uit Perry's Chemical Engineers' Handbook, Volume 6, bl 3-130, is:

&lt;math&gt;C_{p,CO} = 6.6 + 0.0012T \qquad kal/mol \qquad (T \ in \ Kelvin)&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;C_{p,CO2} = 10.34 + 0.00274T - \frac{195500}{T^2} \qquad kal/mol \ (T \ in \ Kelvin)&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;C_{p,H2O(g)} = 8.22 + 0.00015T + 1.34 \times 10^{-6}T^2 \qquad kal/mol \ (T \ in \ Kelvin)&lt;/math&gt;

Die warmtekapasiteit van die mengsel is nou:

&lt;math&gt;C_{p,mengsel} = 0.3C_{p,CO} + 0.6C_{p,CO2} + 0.1C_{p,H2O(g)} = 9.01 + 0.00202T + 1.34 \times 10^{-7}T^2 - \frac{117300}{T^2} \qquad (T \ in \ Kelvin)&lt;/math&gt;

Om die hitteverlies te bepaal, moet hierdie vergelyking nou [[Lys van integrale|geïntegreer]] word:

&lt;math&gt;Q =  \int_{T_1}^{T_2} C_p \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;Q =  \int_{800}^{400} 9.01 + 0.00202T + 1.34 \times 10^{-7}T^2 - \frac{117300}{T^2} \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= \left | 9.01T + \frac{0.00202}{2}T^2 +  \frac{1.34 \times 10^{-7}}{3} T^3 - \frac{117300}{-1} T^{-1} \right |_{800}^{400}&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 9.01(400-800) + \frac{0.00202}{2}(400^2-800^2) +  \frac{1.34 \times 10^{-7}}{3}(400^3-800^3) - \frac{117300}{-1}(\frac{1}{400}-\frac{1}{800})&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= -3962 \ \frac{kal}{mol} \times 4.1868 \ \frac{J}{kal} \times 0.04 \ \frac{kmol}{h} = -664 \ \ kJ/h&lt;/math&gt;

=== Bepaal mengsel se temperatuur ===
Indien verskillende strome met bekende temperatuur bymekaargevoeg word, kan die temperatuur van die mengsel bereken word deur 'n energiebalans van die verskillende strome:

:&lt;math&gt;\sum m_i C_{p,i} T_i = (\sum m_i) C_{p,tot} T_{tot} = m_{tot} C_{p,tot} T_{tot}&lt;/math&gt;

'n Mengsel bestaan uit 55 t/h stoom @ 400 °C (673 K) wat gemeng word met 10&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;/h suurstof @ 100 °C (373K). Wat is die mengsel se temperatuur?

'''Antwoord:'''

Stoomvloei: m&lt;sub&gt;stm&lt;/sub&gt; = 55 t/h × (1000&amp;nbsp;kg/t) / (18 kmg/kmol)= 3056 kmol/h

Suurstofvloei: m&lt;sub&gt;O2&lt;/sub&gt; = 10&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;/h × (1000&amp;nbsp;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;/km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;) / ([[Ideale gaswet|22.413]] m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;/kmol) = 446.2 kmol/h  (Volgens die [[ideale gaswet]])

Totale vloei van mengsel: m&lt;sub&gt;mengsel&lt;/sub&gt; = 3056 + 446 = 3502 kmol/h

Molfraksie van stoom: X&lt;sub&gt;stm&lt;/sub&gt; = 3056/3502 = 87.3%

Molfraksie van suurstof: X&lt;sub&gt;O2&lt;/sub&gt; = 446/3502 = 12.7%

Warmtekapasiteite volgens Perry's Chemical Engineering Handbook, Volume 6, 3-132:

:&lt;math&gt;C_{p,stm} = 8.22 + 0.00015T - \frac{1.34 \times 10^{-6}}{T^2} \qquad [kal/mol \ (T \ in \ Kelvin)]&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_{p,O2} = 8.27 + 0.000258T - \frac{187700}{T^2} \qquad [kal/mol \ (T \ in \ Kelvin)]&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_{p,mengsel} = X_{stm}.C_{p,stm} + X_{O2}.C_{p,O2} = 8.226 + 0.0001637T + 1.170 \times 10^{-6}T^2  - \frac{23838}{T^2}\qquad [kal/mol \ (T \ in \ Kelvin)]&lt;/math&gt;

Volgens 'n energiebalans is die entalpie van die inkomende strome gelyk aan die entalpie van die mengsel:

:&lt;math&gt;H_{stm} + H_{O2} = H_{mengsel}&lt;/math&gt;

Werk nou die entalpie van elke stroom uit deur gebruik te maak van die warmtekapasiteit (gebruik 0 °C as verwysing):

'''Entalpie van stoom:'''

&lt;math&gt;H_{stm} =  \int_{273}^{673} C_{p,stm} \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt; =  m_{stm} \int_{273}^{673} 8.22 + 0.00015T + 1.34 \times 10^{-6}T^2 \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 3056 \times \left | 8.22T + \frac{0.00015}{2}T^2 + \frac{1.34 \times 10^{-6}}{3}T^3 \right |_{273}^{673}&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 3056 \times \left ( 8.22(673-273) + \frac{0.00015}{2}(673^2-273^2) + \frac{1.34 \times 10^{-6}}{3}(673^3-273^3) \right )&lt;/math&gt;

{{=}} … kkal

'''Entalpie van suurstof:'''

&lt;math&gt;Q =  m \int_{T_1}^{T_2} C_p \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;H_{O2} =  m_{O2} \int_{273}^{373} C_{p,O2} \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;=  \int_{273}^{373} 8.27 + 0.000258T - \frac{187700}{T^2} \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 446.2 \times \left | 8.27T + \frac{0.000258}{2}T^2 - \frac{187700}{-1}T^{-1} \right |_{273}^{373}&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 446.2 \times \left ( 8.27(373-273) + \frac{0.000258}{2}(373^2-273^2) + 187700 ( \frac{1}{373}-\frac{1}{273}  ) \right )&lt;/math&gt;

{{=}} … kkal

'''Entalpie van mengsel:'''

&lt;math&gt;H_{mengsel} = m_{mengsel} \int_{273}^T C_{p,mengsel} \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;H_{mengsel} = m_{mengsel} \int_{273}^T 8.226 + 0.0001637T + 1.170 \times 10^{-6}T^2 - \frac{23838}{T^2} \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 3502 \times \left | 8.226T + \frac{0.0001637}{2}T^2 + \frac{1.170 \times 10^{-6}}{3}T^3 - \frac{23838}{-1}T^{-1} \right |_{273}^T&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 3502 \times \left ( 8.226(T-273) + \frac{0.0001637}{2}(T^2-273^2) + \frac{1.170 \times 10^{-6}}{3}(T^3-273^3) - \frac{23838}{-1}(\frac{1}{T}-\frac{1}{273}) \right )&lt;/math&gt;

Stel nou &lt;math&gt;H_{stm} + H_{O2} = H_{mengsel}&lt;/math&gt; en los vir T op.

== Sien ook ==

* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamika]]
* [[Spesifieke warmtekapasiteit]]

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Normdata}}
[[Kategorie:Chemiese eienskappe]]</text>
      <sha1>o78qqr6yzw6nx9nhmfeyuudo5bepmrv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974450</id>
      <parentid>2974395</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:29:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <origin>2974450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14379" sha1="j5glhhbt7t8nrapf770klbbg1cxqlt2" xml:space="preserve">'''Warmtekapasiteit''' (word gewoonlik aangedui met 'n hoofletter '''C''', dikwels met onderskrifte) is 'n meetbare fisiese hoeveelheid wat die vermoë van 'n liggaam om warmte op te gaar met veranderende temperatuur kenmerk.  Dit word gedefinieer as die tempo waarteen die temperatuur verander met byvoeging van hitte teen die gegewe toestande waarin die liggaam verkeer (veral die [[temperatuur]] daarvan).  Volgens die [[SI]]-stelsel word warmtekapasiteit uitgedruk in eenhede van [[joule]] per [[kelvin]].

Dit word 'n ''[[intensiewe grootheid|ekstensiewe grootheid]]'' genoem omdat dit sensitief is ten opsigte van die grootte/hoeveelheid van die voorwerp/stof ('n bad vol water het 'n groter warmtekapasiteit as 'n koppie water).  Deur die warmtekapasiteit met die liggaam se [[massa]] te deel word die soortlike warmtekapasitiet (soms ook spesifieke warmtekapasiteit genoem) verkry, wat 'n ''[[intensiewe grootheid]]'' is, wat beteken dat die hoeveelheid nie meer afhanklik is van die hoeveelheid materiaal nie en meer afhanklik is van die soort materiaal asook die fisiese toestande tydens die verhittingsproses.

Let op die verskil tussen:

* Warmtekapasiteit: die hoeveelheid energie wat nodig is om die hele voorwerp se temperatuur met 1 °C te verhoog. Tipiese eenhede = J/K
* Spesifieke warmtekapasiteit: die hoeveelheid energie wat nodig is om een massa-eenheid se temperatuur met 1 °C te verhoog. Tipiese eenhede = J/(kg.K)
* Molêre warmtekapasiteit: die hoeveelheid energie wat nodig is om een mol-eenheid se temperatuur met 1 °C te verhoog. Tipiese eenhede = J/(mol.K)


== Definisie ==
Warmtekapasiteit word wiskundig gedefinieer as die verhouding van 'n klein hoeveelheid hitte ''δQ'' wat by 'n liggaam gevoeg word en die ooreenstemmende klein verandering in die temperatuur ''dT'' daarvan:

:&lt;math&gt; C = \left( \frac{\delta Q}{dT} \right)_{toest.} = T \left( \frac{d S}{d T} \right)_{toest.} &lt;/math&gt;

''Die regterkantste uitdrukking is afgelei vanuit die definisie van [[entropie]] (S)''

Vir [[termodinamiese stelsel]]s met meer as een fisiese dimensie, gee die bostaande definisie nie 'n eenduidige, unieke hoeveelheid nie tensy 'n besondere infinitesimale pad deur die stelsel se faseruimte gedefinieer is (dit beteken dat 'n mens ten alle tye moet weet waar al die dele van die stelsel hul bevind, hoeveel massa hulle bevat en hoe vinnig hulle beweeg).

Hierdie inligting word dan gebruik om die verskillende maniere waarop warmte as [[kinetiese energie]] (bewegingsenergie) en potensiële energie (energie wat in kragvelde gestoor word) gestoor kan word te verklaar soos die liggaam uitsit of krimp.  Vir alle werklike stelsels moet die pad deur hierdie veranderinge eksplisiet gedefinieer word, aangesien die waarde van warmtekapasiteit [[padafhanklikheid#Termodinamika|afhang van die pad]] wat gevolg is vanaf die een temperatuur na die ander te beweeg.  Van besondere belang in hierdie verband is die waardes van warmtekapasiteit waar die verandering by konstante [[volume]] plaasvind, ''C&lt;sub&gt;V&lt;/sub&gt;'', en waar die verandering by konstante [[druk]],  ''C&lt;sub&gt;P&lt;/sub&gt;'', plaasvind soos later in die artikel verduidelik word.

== Warmtekapasiteit van saampersbare liggame ==
Die toestand van 'n eenvoudige saampersbare liggaam met 'n vaste massa word beskryf deur twee termodinamiese parameters naamlik temperatuur ''T'' en druk ''P'', wat 'n mens in staat stel om te onderskei tussen ''warmtekapasiteit teen konstante volume'', &lt;math&gt;C_V&lt;/math&gt; en ''warmtekapasiteit teen konstante druk'', &lt;math&gt;C_P&lt;/math&gt; soos in bogenoemde paragraaf bespreek:

:&lt;math&gt;C_V=\left(\frac{\delta Q}{dT}\right)_V=T\left(\frac{\partial S}{\partial T}\right)_V &lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;C_P=\left(\frac{\delta Q}{dT}\right)_P=T\left(\frac{\partial S}{\partial T}\right)_P&lt;/math&gt;

waar &lt;math&gt;\delta Q&lt;/math&gt; is die infinitesimale hoeveelheid warmte wat bygevoeg word en waar &lt;math&gt;dT&lt;/math&gt; die ooreenstemmende styging in temperatuur is.

Die inkrement interne energie is die warmte en die werk wat bygevoeg word:
:&lt;math&gt;dU=T\,dS-P\,dV&lt;/math&gt;

Dus is die warmtekapasiteit by konstante volume (''aangesien tweede term in vergelyking hierbo nul is'')
:&lt;math&gt;C_V=\left(\frac{\partial U}{\partial T}\right)_V&lt;/math&gt;

Die [[entalpie]] word gedefinieer deur &lt;math&gt;H=U+PV&lt;/math&gt;.  Die inkrement entalpie is
:&lt;math&gt;dH = dU + (PdV+VdP) \!&lt;/math&gt; wat deur vervanging van die vergelyking vir &lt;math&gt;dU&lt;/math&gt; hierbo vereenvoudig na:
:&lt;math&gt;dH=T\,dS+V\,dP&lt;/math&gt;

En aangesien die tweede term hierbo gelyk is aan nul by konstante druk is die warmtekapasiteit by konstante druk gelyk aan
:&lt;math&gt;C_P=\left(\frac{\partial H}{\partial T}\right)_P&lt;/math&gt;

Laasgenoemde ''definisie'' is ietwat oorbodig aangesien die begrip ''entalpie'' op sigself ''uitgevind'' is om 'n mate te wees van die warmte wat geabsorbeer of vrygestel word by konstante drukke (die toestande waarteen chemici gewoonlik werk).  As sulks verteenwoordig die [[entalpie]] die ekstra warmte wat geproduseer of geabsorbeer word deur druk-volume werk by 'n konstante druk.  Dit is dus geensins 'n verrassing dat konstante druk warmtekapasiteite in terme van entalpie uitgedruk word nie, aangesien ''entalpie'' in die eerste plek sodanig gedefinieer is.

== Spesifieke warmtekapasiteit ==
Die [[spesifieke warmtekapasiteit]] (meer akkuraat die massa-spesifieke warmtekapasiteit is)

:&lt;math&gt;c={\partial C \over \partial m}&lt;/math&gt;

wat in die afwesigheid van fase-oorgange gelyk is aan
:&lt;math&gt;c=c_m={C \over m} = {C \over {\rho V}}&lt;/math&gt; -- aangesien &lt;math&gt;({\rho} = {m \over V})&lt;/math&gt;

* ''C'' is die warmtekapasiteit van 'n liggaam wat bestaan uit die betrokke materiaal (J·K&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;)
* ''m'' is die massa van die liggaam (kg)
* ''V'' is die volume van die liggaam (m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)
* ρ = ''mV''&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt; is die digtheid van die materiaal (kg·m&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;)

Vir gasse, asook vir ander materiale wat aan hoë drukke onderwerp word, bestaan daar 'n behoefte om te onderskei tussen die grenstoestande vir die prosesse onder oorweging (aangesien die waardes betekenisvol kan verskil tussen verskillende toestande).  Tipiese prosesse waarvoor warmtekapasiteit  gedefinieer kan word sluit in ''isobariese-'' (konstante druk, d&lt;math&gt;P = 0&lt;/math&gt;) en ''isokoriese'' (konstante volume, d&lt;math&gt;V = 0&lt;/math&gt;) prosesse wat per konvensie vir gasse geskryf word:

:&lt;math&gt;c_P=\left(\frac{\partial C}{\partial m}\right)_P&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;c_V=\left(\frac{\partial C}{\partial m}\right)_V&lt;/math&gt;

Eenhede hier vertoon is [[SI]]-eenhede.

'n Verwante parameter aan &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; is ''CV''&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;, die volumetriese warmtekapasiteit, (J·m&lt;sup&gt;-3&lt;/sup&gt;·K&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt; in SI-eenhede).  In ingenieurswese word &lt;math&gt;c_V&lt;/math&gt; dikwels gebruik om die volumetriese warmtekapasiteit vir vaste- en vloeistowwe aan te dui,  eerder as 'n konstante volume warmtekapasiteit.  In sulke gevalle word die massa-spesifieke warmtekapasiteit duidelik aangedui met die onderskrif ''m'' as &lt;math&gt;c_m&lt;/math&gt;.  Vanuit die bostaande verhouding kan 'n mens dan natuurlik vir vastestowwe skryf:

:&lt;math&gt;c_m={C \over m} = {c_V \over {\rho }}&lt;/math&gt;

== Dimensielose warmtekapasiteit ==
Die ''dimensielosie warmtekapasiteit'' van 'n materiaal is
:&lt;math&gt;C^*={C \over nR} = {C \over {Nk}}&lt;/math&gt;

waar

* ''C'' die warmtekapasiteit van 'n liggaam bestaande uit die betrokke materiaal is (J·K&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;)
* ''n'' die hoeveelheid materie in die liggaam is ([[Mol (eenheid)|mol]])
* ''R'' die gaskonstante (J·K&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;·mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;) is
* ''nR=Nk'' die hoeveelheid materie in die liggaam is (J·K&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;)
* ''N'' die aantal molekules in die liggaam is (dimensieloos)
* ''k'' die [[konstante van Boltzmann]] is (J·K&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;·molekule&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;)

== SI-eenhede ==
Die SI-eenheid vir warmtekapasiteit is joules per kelvin (simbool: J·K&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;) en vir [[spesifieke warmtekapasiteit]] is joule per kilogram-kelvin (simbool: J·kg&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;·K&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;).  Tipiese waarde van J·kg&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;·K&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt; teen kamer warmte in lugdruk is:&lt;ref&gt;{{cite book
|title = College Physics: Reasoning and Relationships
|first = Nicholas
|last = Giordano
|url = http://books.google.co.uk/books?id=BwistUlpZ7cC&amp;pg=PA441&amp;lpg=PA441&amp;dq=specific+heat+capacity+SI+water+4186&amp;source=bl&amp;ots=7_sqiVaOkX&amp;sig=w_eHKurbzvTyhkrcckjFkFgWT4c&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=MX9aU4D2EtDg7QaNzYDYBA&amp;ved=0CH8Q6AEwCA#v=onepage&amp;q=specific%20heat%20capacity%20SI%20water%204186&amp;f=false
|page = 441
|isbn = 978-0-534-46243-7
|year = 2010
|publisher = Brookes/Cole
|location = Belmont, California}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|title = Physical and Mathematical Tables
|url = https://archive.org/details/rbanms.689.physicalmathemat0000john_h1e2
|first = John B
|last = Clark
|year = 1964
|publisher = Oliver and Boyd
|location = Edinburgh &amp; London}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Stof
!Waarde&lt;br /&gt;(J·kg&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;·K&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;)
|-
| [[Aluminium]]
| 900
|-
|[[Goud]]
| 129
|-
|[[Graniet]]
|840
|-
|[[Glas]]
|840
|-
|[[Yster]]
|444
|-
|[[Staal]]
|450
|-
|[[Ys]] (0C)
|2090
|-
|[[Water]]
|4186
|-
|[[Etanol|Etiel alkohol]]
|2450
|-
|[[Kwik]]
|140
|-
|[[Lug]]
|1020
|-
|[[Waterstof]]
|14267
|-
|[[Helium]]
|5300
|-
|[[Stoom]] (100C)
|1520
|}

Volgens die teorie van die [[ideale gaswet]] is die waarde van die algemene gaskonstante ''R'' van droë lug 287,058&amp;nbsp;J·kg&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;·K&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;.

== Voorbeelde ==

=== Verkoeling van gasmengsel ===
'n Mengsel van 30% CO, 60% CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; en 10% H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O word verkoel van 800 °K (~527 °C) na 400 °K (~127 °C) by 'n absolute druk van 85 kPa(a) en 'n vloei van 0.04 kmol/h. Hoeveel is die hitteverlies?

'''Antwoord:'''

Die warmtekapasiteite van die individuele strome uit Perry's Chemical Engineers' Handbook, Volume 6, bl 3-130, is:

&lt;math&gt;C_{p,CO} = 6.6 + 0.0012T \qquad kal/mol \qquad (T \ in \ Kelvin)&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;C_{p,CO2} = 10.34 + 0.00274T - \frac{195500}{T^2} \qquad kal/mol \ (T \ in \ Kelvin)&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;C_{p,H2O(g)} = 8.22 + 0.00015T + 1.34 \times 10^{-6}T^2 \qquad kal/mol \ (T \ in \ Kelvin)&lt;/math&gt;

Die warmtekapasiteit van die mengsel is nou:

&lt;math&gt;C_{p,mengsel} = 0.3C_{p,CO} + 0.6C_{p,CO2} + 0.1C_{p,H2O(g)} = 9.01 + 0.00202T + 1.34 \times 10^{-7}T^2 - \frac{117300}{T^2} \qquad (T \ in \ Kelvin)&lt;/math&gt;

Om die hitteverlies te bepaal, moet hierdie vergelyking nou [[Lys van integrale|geïntegreer]] word:

&lt;math&gt;Q =  \int_{T_1}^{T_2} C_p \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;Q =  \int_{800}^{400} 9.01 + 0.00202T + 1.34 \times 10^{-7}T^2 - \frac{117300}{T^2} \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= \left | 9.01T + \frac{0.00202}{2}T^2 +  \frac{1.34 \times 10^{-7}}{3} T^3 - \frac{117300}{-1} T^{-1} \right |_{800}^{400}&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 9.01(400-800) + \frac{0.00202}{2}(400^2-800^2) +  \frac{1.34 \times 10^{-7}}{3}(400^3-800^3) - \frac{117300}{-1}(\frac{1}{400}-\frac{1}{800})&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= -3962 \ \frac{kal}{mol} \times 4.1868 \ \frac{J}{kal} \times 0.04 \ \frac{kmol}{h} = -664 \ \ kJ/h&lt;/math&gt;

=== Bepaal mengsel se temperatuur ===
Indien verskillende strome met bekende temperatuur bymekaargevoeg word, kan die temperatuur van die mengsel bereken word deur 'n energiebalans van die verskillende strome:

:&lt;math&gt;\sum m_i C_{p,i} T_i = (\sum m_i) C_{p,tot} T_{tot} = m_{tot} C_{p,tot} T_{tot}&lt;/math&gt;

'n Mengsel bestaan uit 55 t/h stoom @ 400 °C (673 K) wat gemeng word met 10&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;/h suurstof @ 100 °C (373K). Wat is die mengsel se temperatuur?

'''Antwoord:'''

Stoomvloei: m&lt;sub&gt;stm&lt;/sub&gt; = 55 t/h × (1000&amp;nbsp;kg/t) / (18 kmg/kmol)= 3056 kmol/h

Suurstofvloei: m&lt;sub&gt;O2&lt;/sub&gt; = 10&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;/h × (1000&amp;nbsp;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;/km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;) / ([[Ideale gaswet|22.413]] m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;/kmol) = 446.2 kmol/h  (Volgens die [[ideale gaswet]])

Totale vloei van mengsel: m&lt;sub&gt;mengsel&lt;/sub&gt; = 3056 + 446 = 3502 kmol/h

Molfraksie van stoom: X&lt;sub&gt;stm&lt;/sub&gt; = 3056/3502 = 87.3%

Molfraksie van suurstof: X&lt;sub&gt;O2&lt;/sub&gt; = 446/3502 = 12.7%

Warmtekapasiteite volgens Perry's Chemical Engineering Handbook, Volume 6, 3-132:

:&lt;math&gt;C_{p,stm} = 8.22 + 0.00015T - \frac{1.34 \times 10^{-6}}{T^2} \qquad [kal/mol \ (T \ in \ Kelvin)]&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_{p,O2} = 8.27 + 0.000258T - \frac{187700}{T^2} \qquad [kal/mol \ (T \ in \ Kelvin)]&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_{p,mengsel} = X_{stm}.C_{p,stm} + X_{O2}.C_{p,O2} = 8.226 + 0.0001637T + 1.170 \times 10^{-6}T^2  - \frac{23838}{T^2}\qquad [kal/mol \ (T \ in \ Kelvin)]&lt;/math&gt;

Volgens 'n energiebalans is die entalpie van die inkomende strome gelyk aan die entalpie van die mengsel:

:&lt;math&gt;H_{stm} + H_{O2} = H_{mengsel}&lt;/math&gt;

Werk nou die entalpie van elke stroom uit deur gebruik te maak van die warmtekapasiteit (gebruik 0 °C as verwysing):

'''Entalpie van stoom:'''

&lt;math&gt;H_{stm} =  \int_{273}^{673} C_{p,stm} \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt; =  m_{stm} \int_{273}^{673} 8.22 + 0.00015T + 1.34 \times 10^{-6}T^2 \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 3056 \times \left | 8.22T + \frac{0.00015}{2}T^2 + \frac{1.34 \times 10^{-6}}{3}T^3 \right |_{273}^{673}&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 3056 \times \left ( 8.22(673-273) + \frac{0.00015}{2}(673^2-273^2) + \frac{1.34 \times 10^{-6}}{3}(673^3-273^3) \right )&lt;/math&gt;

{{=}} … kkal

'''Entalpie van suurstof:'''

&lt;math&gt;Q =  m \int_{T_1}^{T_2} C_p \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;H_{O2} =  m_{O2} \int_{273}^{373} C_{p,O2} \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;=  \int_{273}^{373} 8.27 + 0.000258T - \frac{187700}{T^2} \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 446.2 \times \left | 8.27T + \frac{0.000258}{2}T^2 - \frac{187700}{-1}T^{-1} \right |_{273}^{373}&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 446.2 \times \left ( 8.27(373-273) + \frac{0.000258}{2}(373^2-273^2) + 187700 ( \frac{1}{373}-\frac{1}{273}  ) \right )&lt;/math&gt;

{{=}} … kkal

'''Entalpie van mengsel:'''

&lt;math&gt;H_{mengsel} = m_{mengsel} \int_{273}^T C_{p,mengsel} \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;H_{mengsel} = m_{mengsel} \int_{273}^T 8.226 + 0.0001637T + 1.170 \times 10^{-6}T^2 - \frac{23838}{T^2} \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 3502 \times \left | 8.226T + \frac{0.0001637}{2}T^2 + \frac{1.170 \times 10^{-6}}{3}T^3 - \frac{23838}{-1}T^{-1} \right |_{273}^T&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 3502 \times \left ( 8.226(T-273) + \frac{0.0001637}{2}(T^2-273^2) + \frac{1.170 \times 10^{-6}}{3}(T^3-273^3) - \frac{23838}{-1}(\frac{1}{T}-\frac{1}{273}) \right )&lt;/math&gt;

Stel nou &lt;math&gt;H_{stm} + H_{O2} = H_{mengsel}&lt;/math&gt; en los vir T op.

== Sien ook ==

* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamika]]
* [[Spesifieke warmtekapasiteit]]

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Normdata}}
[[Kategorie:Chemiese eienskappe]]</text>
      <sha1>j5glhhbt7t8nrapf770klbbg1cxqlt2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974451</id>
      <parentid>2974450</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <origin>2974451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14397" sha1="r6dulg7prini512rf8g2i3izzahtcwp" xml:space="preserve">'''Warmtekapasiteit''' (word gewoonlik aangedui met 'n hoofletter '''C''', dikwels met onderskrifte) is 'n meetbare fisiese hoeveelheid wat die vermoë van 'n liggaam om warmte op te gaar met veranderende temperatuur kenmerk.  Dit word gedefinieer as die tempo waarteen die temperatuur verander met byvoeging van hitte teen die gegewe toestande waarin die liggaam verkeer (veral die [[temperatuur]] daarvan).  Volgens die [[SI]]-stelsel word warmtekapasiteit uitgedruk in eenhede van [[joule]] per [[kelvin]].

Dit word 'n ''[[intensiewe grootheid|ekstensiewe grootheid]]'' genoem omdat dit sensitief is ten opsigte van die grootte/hoeveelheid van die voorwerp/stof ('n bad vol water het 'n groter warmtekapasiteit as 'n koppie water).  Deur die warmtekapasiteit met die liggaam se [[massa]] te deel word die soortlike warmtekapasitiet (soms ook spesifieke warmtekapasiteit genoem) verkry, wat 'n ''[[intensiewe grootheid]]'' is, wat beteken dat die hoeveelheid nie meer afhanklik is van die hoeveelheid materiaal nie en meer afhanklik is van die soort materiaal asook die fisiese toestande tydens die verhittingsproses.

Let op die verskil tussen:

* '''Warmtekapasiteit''': die hoeveelheid energie wat nodig is om die hele voorwerp se temperatuur met 1 °C te verhoog. Tipiese eenhede = J/K
* '''Spesifieke warmtekapasiteit''': die hoeveelheid energie wat nodig is om een massa-eenheid se temperatuur met 1 °C te verhoog. Tipiese eenhede = J/(kg.K)
* '''Molêre warmtekapasiteit''': die hoeveelheid energie wat nodig is om een mol-eenheid se temperatuur met 1 °C te verhoog. Tipiese eenhede = J/(mol.K)


== Definisie ==
Warmtekapasiteit word wiskundig gedefinieer as die verhouding van 'n klein hoeveelheid hitte ''δQ'' wat by 'n liggaam gevoeg word en die ooreenstemmende klein verandering in die temperatuur ''dT'' daarvan:

:&lt;math&gt; C = \left( \frac{\delta Q}{dT} \right)_{toest.} = T \left( \frac{d S}{d T} \right)_{toest.} &lt;/math&gt;

''Die regterkantste uitdrukking is afgelei vanuit die definisie van [[entropie]] (S)''

Vir [[termodinamiese stelsel]]s met meer as een fisiese dimensie, gee die bostaande definisie nie 'n eenduidige, unieke hoeveelheid nie tensy 'n besondere infinitesimale pad deur die stelsel se faseruimte gedefinieer is (dit beteken dat 'n mens ten alle tye moet weet waar al die dele van die stelsel hul bevind, hoeveel massa hulle bevat en hoe vinnig hulle beweeg).

Hierdie inligting word dan gebruik om die verskillende maniere waarop warmte as [[kinetiese energie]] (bewegingsenergie) en potensiële energie (energie wat in kragvelde gestoor word) gestoor kan word te verklaar soos die liggaam uitsit of krimp.  Vir alle werklike stelsels moet die pad deur hierdie veranderinge eksplisiet gedefinieer word, aangesien die waarde van warmtekapasiteit [[padafhanklikheid#Termodinamika|afhang van die pad]] wat gevolg is vanaf die een temperatuur na die ander te beweeg.  Van besondere belang in hierdie verband is die waardes van warmtekapasiteit waar die verandering by konstante [[volume]] plaasvind, ''C&lt;sub&gt;V&lt;/sub&gt;'', en waar die verandering by konstante [[druk]],  ''C&lt;sub&gt;P&lt;/sub&gt;'', plaasvind soos later in die artikel verduidelik word.

== Warmtekapasiteit van saampersbare liggame ==
Die toestand van 'n eenvoudige saampersbare liggaam met 'n vaste massa word beskryf deur twee termodinamiese parameters naamlik temperatuur ''T'' en druk ''P'', wat 'n mens in staat stel om te onderskei tussen ''warmtekapasiteit teen konstante volume'', &lt;math&gt;C_V&lt;/math&gt; en ''warmtekapasiteit teen konstante druk'', &lt;math&gt;C_P&lt;/math&gt; soos in bogenoemde paragraaf bespreek:

:&lt;math&gt;C_V=\left(\frac{\delta Q}{dT}\right)_V=T\left(\frac{\partial S}{\partial T}\right)_V &lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;C_P=\left(\frac{\delta Q}{dT}\right)_P=T\left(\frac{\partial S}{\partial T}\right)_P&lt;/math&gt;

waar &lt;math&gt;\delta Q&lt;/math&gt; is die infinitesimale hoeveelheid warmte wat bygevoeg word en waar &lt;math&gt;dT&lt;/math&gt; die ooreenstemmende styging in temperatuur is.

Die inkrement interne energie is die warmte en die werk wat bygevoeg word:
:&lt;math&gt;dU=T\,dS-P\,dV&lt;/math&gt;

Dus is die warmtekapasiteit by konstante volume (''aangesien tweede term in vergelyking hierbo nul is'')
:&lt;math&gt;C_V=\left(\frac{\partial U}{\partial T}\right)_V&lt;/math&gt;

Die [[entalpie]] word gedefinieer deur &lt;math&gt;H=U+PV&lt;/math&gt;.  Die inkrement entalpie is
:&lt;math&gt;dH = dU + (PdV+VdP) \!&lt;/math&gt; wat deur vervanging van die vergelyking vir &lt;math&gt;dU&lt;/math&gt; hierbo vereenvoudig na:
:&lt;math&gt;dH=T\,dS+V\,dP&lt;/math&gt;

En aangesien die tweede term hierbo gelyk is aan nul by konstante druk is die warmtekapasiteit by konstante druk gelyk aan
:&lt;math&gt;C_P=\left(\frac{\partial H}{\partial T}\right)_P&lt;/math&gt;

Laasgenoemde ''definisie'' is ietwat oorbodig aangesien die begrip ''entalpie'' op sigself ''uitgevind'' is om 'n mate te wees van die warmte wat geabsorbeer of vrygestel word by konstante drukke (die toestande waarteen chemici gewoonlik werk).  As sulks verteenwoordig die [[entalpie]] die ekstra warmte wat geproduseer of geabsorbeer word deur druk-volume werk by 'n konstante druk.  Dit is dus geensins 'n verrassing dat konstante druk warmtekapasiteite in terme van entalpie uitgedruk word nie, aangesien ''entalpie'' in die eerste plek sodanig gedefinieer is.

== Spesifieke warmtekapasiteit ==
Die [[spesifieke warmtekapasiteit]] (meer akkuraat die massa-spesifieke warmtekapasiteit is)

:&lt;math&gt;c={\partial C \over \partial m}&lt;/math&gt;

wat in die afwesigheid van fase-oorgange gelyk is aan
:&lt;math&gt;c=c_m={C \over m} = {C \over {\rho V}}&lt;/math&gt; -- aangesien &lt;math&gt;({\rho} = {m \over V})&lt;/math&gt;

* ''C'' is die warmtekapasiteit van 'n liggaam wat bestaan uit die betrokke materiaal (J·K&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;)
* ''m'' is die massa van die liggaam (kg)
* ''V'' is die volume van die liggaam (m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)
* ρ = ''mV''&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt; is die digtheid van die materiaal (kg·m&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;)

Vir gasse, asook vir ander materiale wat aan hoë drukke onderwerp word, bestaan daar 'n behoefte om te onderskei tussen die grenstoestande vir die prosesse onder oorweging (aangesien die waardes betekenisvol kan verskil tussen verskillende toestande).  Tipiese prosesse waarvoor warmtekapasiteit  gedefinieer kan word sluit in ''isobariese-'' (konstante druk, d&lt;math&gt;P = 0&lt;/math&gt;) en ''isokoriese'' (konstante volume, d&lt;math&gt;V = 0&lt;/math&gt;) prosesse wat per konvensie vir gasse geskryf word:

:&lt;math&gt;c_P=\left(\frac{\partial C}{\partial m}\right)_P&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;c_V=\left(\frac{\partial C}{\partial m}\right)_V&lt;/math&gt;

Eenhede hier vertoon is [[SI]]-eenhede.

'n Verwante parameter aan &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; is ''CV''&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;, die volumetriese warmtekapasiteit, (J·m&lt;sup&gt;-3&lt;/sup&gt;·K&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt; in SI-eenhede).  In ingenieurswese word &lt;math&gt;c_V&lt;/math&gt; dikwels gebruik om die volumetriese warmtekapasiteit vir vaste- en vloeistowwe aan te dui,  eerder as 'n konstante volume warmtekapasiteit.  In sulke gevalle word die massa-spesifieke warmtekapasiteit duidelik aangedui met die onderskrif ''m'' as &lt;math&gt;c_m&lt;/math&gt;.  Vanuit die bostaande verhouding kan 'n mens dan natuurlik vir vastestowwe skryf:

:&lt;math&gt;c_m={C \over m} = {c_V \over {\rho }}&lt;/math&gt;

== Dimensielose warmtekapasiteit ==
Die ''dimensielosie warmtekapasiteit'' van 'n materiaal is
:&lt;math&gt;C^*={C \over nR} = {C \over {Nk}}&lt;/math&gt;

waar

* ''C'' die warmtekapasiteit van 'n liggaam bestaande uit die betrokke materiaal is (J·K&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;)
* ''n'' die hoeveelheid materie in die liggaam is ([[Mol (eenheid)|mol]])
* ''R'' die gaskonstante (J·K&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;·mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;) is
* ''nR=Nk'' die hoeveelheid materie in die liggaam is (J·K&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;)
* ''N'' die aantal molekules in die liggaam is (dimensieloos)
* ''k'' die [[konstante van Boltzmann]] is (J·K&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;·molekule&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;)

== SI-eenhede ==
Die SI-eenheid vir warmtekapasiteit is joules per kelvin (simbool: J·K&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;) en vir [[spesifieke warmtekapasiteit]] is joule per kilogram-kelvin (simbool: J·kg&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;·K&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;).  Tipiese waarde van J·kg&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;·K&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt; teen kamer warmte in lugdruk is:&lt;ref&gt;{{cite book
|title = College Physics: Reasoning and Relationships
|first = Nicholas
|last = Giordano
|url = http://books.google.co.uk/books?id=BwistUlpZ7cC&amp;pg=PA441&amp;lpg=PA441&amp;dq=specific+heat+capacity+SI+water+4186&amp;source=bl&amp;ots=7_sqiVaOkX&amp;sig=w_eHKurbzvTyhkrcckjFkFgWT4c&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=MX9aU4D2EtDg7QaNzYDYBA&amp;ved=0CH8Q6AEwCA#v=onepage&amp;q=specific%20heat%20capacity%20SI%20water%204186&amp;f=false
|page = 441
|isbn = 978-0-534-46243-7
|year = 2010
|publisher = Brookes/Cole
|location = Belmont, California}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|title = Physical and Mathematical Tables
|url = https://archive.org/details/rbanms.689.physicalmathemat0000john_h1e2
|first = John B
|last = Clark
|year = 1964
|publisher = Oliver and Boyd
|location = Edinburgh &amp; London}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Stof
!Waarde&lt;br /&gt;(J·kg&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;·K&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;)
|-
| [[Aluminium]]
| 900
|-
|[[Goud]]
| 129
|-
|[[Graniet]]
|840
|-
|[[Glas]]
|840
|-
|[[Yster]]
|444
|-
|[[Staal]]
|450
|-
|[[Ys]] (0C)
|2090
|-
|[[Water]]
|4186
|-
|[[Etanol|Etiel alkohol]]
|2450
|-
|[[Kwik]]
|140
|-
|[[Lug]]
|1020
|-
|[[Waterstof]]
|14267
|-
|[[Helium]]
|5300
|-
|[[Stoom]] (100C)
|1520
|}

Volgens die teorie van die [[ideale gaswet]] is die waarde van die algemene gaskonstante ''R'' van droë lug 287,058&amp;nbsp;J·kg&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;·K&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;.

== Voorbeelde ==

=== Verkoeling van gasmengsel ===
'n Mengsel van 30% CO, 60% CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; en 10% H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O word verkoel van 800 °K (~527 °C) na 400 °K (~127 °C) by 'n absolute druk van 85 kPa(a) en 'n vloei van 0.04 kmol/h. Hoeveel is die hitteverlies?

'''Antwoord:'''

Die warmtekapasiteite van die individuele strome uit Perry's Chemical Engineers' Handbook, Volume 6, bl 3-130, is:

&lt;math&gt;C_{p,CO} = 6.6 + 0.0012T \qquad kal/mol \qquad (T \ in \ Kelvin)&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;C_{p,CO2} = 10.34 + 0.00274T - \frac{195500}{T^2} \qquad kal/mol \ (T \ in \ Kelvin)&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;C_{p,H2O(g)} = 8.22 + 0.00015T + 1.34 \times 10^{-6}T^2 \qquad kal/mol \ (T \ in \ Kelvin)&lt;/math&gt;

Die warmtekapasiteit van die mengsel is nou:

&lt;math&gt;C_{p,mengsel} = 0.3C_{p,CO} + 0.6C_{p,CO2} + 0.1C_{p,H2O(g)} = 9.01 + 0.00202T + 1.34 \times 10^{-7}T^2 - \frac{117300}{T^2} \qquad (T \ in \ Kelvin)&lt;/math&gt;

Om die hitteverlies te bepaal, moet hierdie vergelyking nou [[Lys van integrale|geïntegreer]] word:

&lt;math&gt;Q =  \int_{T_1}^{T_2} C_p \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;Q =  \int_{800}^{400} 9.01 + 0.00202T + 1.34 \times 10^{-7}T^2 - \frac{117300}{T^2} \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= \left | 9.01T + \frac{0.00202}{2}T^2 +  \frac{1.34 \times 10^{-7}}{3} T^3 - \frac{117300}{-1} T^{-1} \right |_{800}^{400}&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 9.01(400-800) + \frac{0.00202}{2}(400^2-800^2) +  \frac{1.34 \times 10^{-7}}{3}(400^3-800^3) - \frac{117300}{-1}(\frac{1}{400}-\frac{1}{800})&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= -3962 \ \frac{kal}{mol} \times 4.1868 \ \frac{J}{kal} \times 0.04 \ \frac{kmol}{h} = -664 \ \ kJ/h&lt;/math&gt;

=== Bepaal mengsel se temperatuur ===
Indien verskillende strome met bekende temperatuur bymekaargevoeg word, kan die temperatuur van die mengsel bereken word deur 'n energiebalans van die verskillende strome:

:&lt;math&gt;\sum m_i C_{p,i} T_i = (\sum m_i) C_{p,tot} T_{tot} = m_{tot} C_{p,tot} T_{tot}&lt;/math&gt;

'n Mengsel bestaan uit 55 t/h stoom @ 400 °C (673 K) wat gemeng word met 10&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;/h suurstof @ 100 °C (373K). Wat is die mengsel se temperatuur?

'''Antwoord:'''

Stoomvloei: m&lt;sub&gt;stm&lt;/sub&gt; = 55 t/h × (1000&amp;nbsp;kg/t) / (18 kmg/kmol)= 3056 kmol/h

Suurstofvloei: m&lt;sub&gt;O2&lt;/sub&gt; = 10&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;/h × (1000&amp;nbsp;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;/km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;) / ([[Ideale gaswet|22.413]] m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;/kmol) = 446.2 kmol/h  (Volgens die [[ideale gaswet]])

Totale vloei van mengsel: m&lt;sub&gt;mengsel&lt;/sub&gt; = 3056 + 446 = 3502 kmol/h

Molfraksie van stoom: X&lt;sub&gt;stm&lt;/sub&gt; = 3056/3502 = 87.3%

Molfraksie van suurstof: X&lt;sub&gt;O2&lt;/sub&gt; = 446/3502 = 12.7%

Warmtekapasiteite volgens Perry's Chemical Engineering Handbook, Volume 6, 3-132:

:&lt;math&gt;C_{p,stm} = 8.22 + 0.00015T - \frac{1.34 \times 10^{-6}}{T^2} \qquad [kal/mol \ (T \ in \ Kelvin)]&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_{p,O2} = 8.27 + 0.000258T - \frac{187700}{T^2} \qquad [kal/mol \ (T \ in \ Kelvin)]&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_{p,mengsel} = X_{stm}.C_{p,stm} + X_{O2}.C_{p,O2} = 8.226 + 0.0001637T + 1.170 \times 10^{-6}T^2  - \frac{23838}{T^2}\qquad [kal/mol \ (T \ in \ Kelvin)]&lt;/math&gt;

Volgens 'n energiebalans is die entalpie van die inkomende strome gelyk aan die entalpie van die mengsel:

:&lt;math&gt;H_{stm} + H_{O2} = H_{mengsel}&lt;/math&gt;

Werk nou die entalpie van elke stroom uit deur gebruik te maak van die warmtekapasiteit (gebruik 0 °C as verwysing):

'''Entalpie van stoom:'''

&lt;math&gt;H_{stm} =  \int_{273}^{673} C_{p,stm} \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt; =  m_{stm} \int_{273}^{673} 8.22 + 0.00015T + 1.34 \times 10^{-6}T^2 \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 3056 \times \left | 8.22T + \frac{0.00015}{2}T^2 + \frac{1.34 \times 10^{-6}}{3}T^3 \right |_{273}^{673}&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 3056 \times \left ( 8.22(673-273) + \frac{0.00015}{2}(673^2-273^2) + \frac{1.34 \times 10^{-6}}{3}(673^3-273^3) \right )&lt;/math&gt;

{{=}} … kkal

'''Entalpie van suurstof:'''

&lt;math&gt;Q =  m \int_{T_1}^{T_2} C_p \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;H_{O2} =  m_{O2} \int_{273}^{373} C_{p,O2} \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;=  \int_{273}^{373} 8.27 + 0.000258T - \frac{187700}{T^2} \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 446.2 \times \left | 8.27T + \frac{0.000258}{2}T^2 - \frac{187700}{-1}T^{-1} \right |_{273}^{373}&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 446.2 \times \left ( 8.27(373-273) + \frac{0.000258}{2}(373^2-273^2) + 187700 ( \frac{1}{373}-\frac{1}{273}  ) \right )&lt;/math&gt;

{{=}} … kkal

'''Entalpie van mengsel:'''

&lt;math&gt;H_{mengsel} = m_{mengsel} \int_{273}^T C_{p,mengsel} \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;H_{mengsel} = m_{mengsel} \int_{273}^T 8.226 + 0.0001637T + 1.170 \times 10^{-6}T^2 - \frac{23838}{T^2} \, dT&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 3502 \times \left | 8.226T + \frac{0.0001637}{2}T^2 + \frac{1.170 \times 10^{-6}}{3}T^3 - \frac{23838}{-1}T^{-1} \right |_{273}^T&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;= 3502 \times \left ( 8.226(T-273) + \frac{0.0001637}{2}(T^2-273^2) + \frac{1.170 \times 10^{-6}}{3}(T^3-273^3) - \frac{23838}{-1}(\frac{1}{T}-\frac{1}{273}) \right )&lt;/math&gt;

Stel nou &lt;math&gt;H_{stm} + H_{O2} = H_{mengsel}&lt;/math&gt; en los vir T op.

== Sien ook ==

* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamika]]
* [[Spesifieke warmtekapasiteit]]

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Normdata}}
[[Kategorie:Chemiese eienskappe]]</text>
      <sha1>r6dulg7prini512rf8g2i3izzahtcwp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bredasdorp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16653</id>
    <revision>
      <id>2974427</id>
      <parentid>2853224</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31644" sha1="tgdpzh685z8og8fwaix0r91dyj5eh3h" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp
| naam                    = Bredasdorp
| ander_naam              = 
| inheemse_naam           = 
| nedersetting_tipe       = [[Dorp]]
| beeld_stadsilhoeët      = Bredasdorpuitsig.JPG
| beeld_alt               = 
| beeldbyskrif            = 'n Uitsig oor Bredasdorp
| beeld_vlag              = 
| beeld_seël              = 
| beeld_skild             = 
| bynaam                  = B-dorp (uitgespreek: Bie-dorp)
| slagspreuk              = 
| beeld_kaart             = 
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| kaart_onderskrif        = 
| latd  = 34 |latm  = 32 |lats  = 00
| longd = 20 |longm = 02 |longs = 30
| provinsie               = Wes-Kaap
| distrik                 = Overberg
| munisipaliteit          = Kaap Agulhas
| hoofplek                = 
| stigtingsdatum          = [[1838]]
| regeringvoetnotas       = 
| regeringstipe           = 
| leier_party             = 
| leiertitel              = 
| leiernaam               = 
| leiertitel1             = 
| leiernaam1              = 
| leiertitel2             = 
| leiernaam2              = 
| oppervlakvoetnotas      = 
| oppervlak_totaal_km2    = 
| oppervlak_metro_km2     = 
| hoogte_m                = 
| hoogte_maks_m           = 
| hoogte_min_m            = 
| bevolkingvoetnotas      = 
| bevolking_skat          = 
| bev_skat_op             = 
| bevolking_totaal        = 
| bevolking_soos_op       = 2011
| bevolking_metro         = 
| bevolkingsdigtheid_metro_km2 = 
| bevolking_metro_voetnotas    = 
| bevolking_demonym       = 
| bevolkingnota           = 
| demografie1_voetnotas   = 
| persent_swart           = 12.7%
| persent_kleurling       = 66.5%
| persent_asiër           = 0.4%
| persent_wit             = 19.0%
| persent_ander           = 1.3%
| demografie2_voetnotas   = 
| demografie2_titel1      = [[Afrikaans]]
| demografie2_info1       = 83.1%
| demografie2_titel2      = [[Xhosa]]
| demografie2_info2       = 7.5%
| demografie2_titel3      = [[Engels]]
| demografie2_info3       = 4.3%
| demografie2_titel4      = Ander
| demografie2_info4       = 5.0%
| demografie2_titel5      = 
| demografie2_info5       = 
| poskode                 = 7280
| poskode2                = 7280
| skakelkode              = 028
| sensuskode              = 173003
| webwerf                 = 
}}

'''Bredasdorp''' ([[Internasionale Fonetiese Alfabet|IFA]]: brə'dɑ:sdɔrp) is ’n dorp in die suidelike [[Overberg]]streek van die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]], en vorm die ekonomiese hart van dié gebied. Dit is aan die noordelike kant van die [[Agulhasvlakte]] geleë, sowat 160&amp;nbsp;km suidoos van [[Kaapstad]] en 35 kilometer noord van [[Kaap Agulhas]], die mees suidelike punt van [[Afrika]]. Jaarliks is die dorp gasheer vir die Voet van Afrika-marathon en die Agri Megaweek.

== Geskiedenis ==
[[Lêer:Bdorpvanafbegraafplaas.JPG|duimnael|links|Bredasdorp se middedorp vanaf die begraafplaas gesien. Onder die bruggie in die beeld vloei die nie-standhoudende Droë/Oskamma-rivier]]
In 1952 is daar naby Bredasdorp 'n grot opgegrawe wat [[Khoikhoi]]-kopbene, Neolitiese graafinstrumente, potskerwe en houtgereedskap bevat het. Tussen al hierdie rommel was daar ’n bykans ongeskonde stukkie touwerk wat bewys dat hierdie plek 350 jaar gelede bewoon was.&lt;ref&gt;{{en}} Overberg Tapestry, Leslie Howard, 2004, bl.63&lt;/ref&gt;

Om langs die kusgebied van [[Gordonsbaai]] deur Hangklip die Overbergse kus te bereik was bykans ’n onbegonne taak. Geen ossewaens kon oor die steil klipkranse kom nie. Die nedersetters kon die kusvlakte slegs vanuit die noorde bereik. Die [[Swellendam]]se plaasdistrik het in die vroeë 19de eeu ook meer suidwaarts uitgebrei en vanuit hierdie rigting het die burgers hulself in die Strandveld naby die hedendaagse Bredasdorp gevestig.

Daar was altyd ’n behoefte om ’n kerkgemeente te hê waar dienste bygewoon en die kinders gedoop kon word, want Swellendam was ver geleë. Om hierdie rede moes die Strandvelders besluit waar om ’n kerk te bou.&lt;ref&gt;{{en}} Overberg Tapestry, Leslie Howard, 2004, bl. 28 –29&lt;/ref&gt;

Bredasdorp is gestig deur die oprigting van die Nederduits Gereformeerde Kerk in op die plaas Langefontein. Die erwe is in 1838 verkoop. Die dorp is vernoem na [[Michiel van Breda]], die eerste burgemeester van Kaapstad, 'n lid van die Kaapse Wetgewende Vergadering, wat ook bekend staan as die vader van die [[merino]]bedryf. Van Breda en Pieter Voltelyn van der Byl kon nie tot ’n vergelyk kom waar die kerk opgerig moes word nie; gevolglik is twee kerke op al twee dorpe, Bredasdorp en [[Napier]], gestig.

== Regering ==
Bredasdorp val onder die [[Kaap Agulhas Plaaslike Munisipaliteit]] en is as die grootste dorp binne hierdie munisipaliteit in vier wyke verdeel. Die plaaslike munisipaliteit vorm weer deel van die [[Overberg-distriksmunisipaliteit]]; Bredasdorp is ook die plek waar albei munisipaliteite se hoofkwartiere geleë is en bestuur word.

== Wapens ==
'''Munisipaliteit (1)''' — Bredasdorp het vanaf 1917 tot 1996 sy eie munisipaliteit gehad. Die raad het ten tye van die eeufees in 1938 'n skynheraldiese &quot;wapen&quot; in gebruik geneem, wat 'n kaart van Suid-Afrika getoon het. Daarop was daar 'n ronde skyf belaai met 'n koringgerf, 'n ram, 'n bok en 'n proteablom. Bokant die skild was 'n vuurtoring.&lt;ref name=bd&gt;{{en}} Suid-Afrikaanse Spoorwee en -Hawens (1941). ''Bredasdorp and its District''.&lt;/ref&gt;

'''Munisipaliteit (2)''' — 'n Behoorlike wapen is in 1966 ontwerp en deur die provinsiale administrateur aan die raad verleen : ''Kepersgewys verdeel van blou en goud, in die skildhoof 'n koringgerf en 'n merinoramkop van goud, in die skildvoet 'n proteablom gestengel en geblaar van natuurlike kleur'' Die helmteken was 'n vuurtoring;  die skildhouers was twee bontebokke;  en die wapenspreuk was &quot;Lux in tenebris&quot;.&lt;ref name=ok1&gt;{{af}} Kaap die Goeie Hoop ''Offisiële Koerant'' 3360 (12 Augustus 1966).&lt;/ref&gt; Die wapen is in 1969 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer.&lt;ref name=bvh&gt;{{en}} [http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.&lt;/ref&gt;

'''Afdelingsraad''' — Bredasdorp se afdelingsraad (d.w.s die plaaslike owerheid vir die landelike gebiede buite die dorpsgrense) het in 1967 'n wapenverlening van die administreur verkry : ''In blou, keper  van  goud,  in  die  skildhoof vergesel  van  twee  koringgerwe  van  goud  en  in die skildvoet van 'n aansiende merinoramkop van  natuurlike kleur en 'n goue skildhoof belaai met drie Bredasdorpse lelieblomme van natuurlike kleur''. Die helmteken was 'n vuurtoring en die wapenspreuk was &quot;In concilio concilium&quot;.&lt;ref name=ok2&gt;{{af}} Kaap die Goeie Hoop ''Offisiële Koerant'' 3419 (1 September 1967).&lt;/ref&gt; Dit is ook in 1969 by die Buro vir Heraldiek geregistreer.&lt;ref name=bvh /&gt; Schalk Pienaar het die wapen ontwerp.

== Geografie ==
[[Lêer:Overberg topographic map.svg|duimnael|Kaart van die [[Overberg]]streek met Bredasdorp noord van [[Kaap Agulhas]]]]
[[Lêer:KerkstraatBredasdorp.JPG|duimnael|Kerkstraat in Bredasdorp]]
[[Lêer:Bredasdorpdwarsprofiel.jpg|duimnael|’n Ruwe, veralgemeende vryhandskets oor Bredasdorp se dwarsprofiel, vanaf die selfoontoringspits tot by die begraafplaas. Nie op skaal nie.]]
Bredasdorp is tussen 40 en 120 meter bo seevlak onder die hange van Heuningberg (met ’n spits van 365&amp;nbsp;m bo seevlak) geleë.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite map |publisher=Chief Directorate: National Geo-spatial Information |title=3420CA &amp; CC Bredasdorp |url= |format= |edition=3rd |date= |year=1981 |cartography= |scale=1:50&amp;nbsp;000 |series=South Africa Topographic}}&lt;/ref&gt; Daar is geen standhoudende riviere wat deur die dorp self loop nie, hoewel die Karsrivier ’n paar kilometer oos daarvandaan verbyvloei. Tog ontspring verskeie nie-standhoudende spruite vanuit die klowe van Heuningberg, waarvan die vernaamste die Droë/Oskammarivier is wat aan die noorde onderdeur die [[R316 (Suid-Afrika)|R316]] (oftewel die Napierpad) al langs die bloekombosse en benede die dorp se begraafplaas uitmond. Die kanaal wat verby Kloofstraat en Fletcherstraat afloop was aanvanklik so gespoel uit die massas water van die Drinkwaterkloof wat bokant Plantasiestraat tydens die vloed op 11 Oktober 1948 ontspring het. Die vloed op 11 April 2005 het veroorsaak dat beide die Oskamma- en Drinkwaterkloofspruit se vloedwater afgekom en saam by die nuwer nywerheids- en lae-inkomstebehuisingsgebied ingestroom het. Daarby het Diepkloof, aan die suide van Bredasdorp, se vloedwater na die gholfbaan gestroom. Niemand in Bredasdorp het omgekom nie.

Bredasdorp het oor die algemeen ’n Mediterreense klimaat wat regdeur die Wes-Kaap verspreid is. Sy nabyheid aan die see, wat minder as 25 kilometer ver van [[Waenhuiskrans]] is, maak die temperature meer gematig. Bredasdorp is grotendeels deur landbougebied omring, wat hoofsaaklik vir graan, bees- en skaapboerdery geskik is, terwyl inheemse [[fynbos]]soorte  aan die suidwestelike deel in die Heuningberg-Natuurreservaat beskerm word.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Reënvalsyfers 2009–2011 (mm)
|-
! Jaar/Maand !! Januarie !! Februarie !! Maart !! April !! Mei !! Junie !! Julie !! Augustus !! September !! Oktober !! November !! Desember !! Totaal
|-
! 2011
| 5 || 30,5 || 5,5 || 22,6 || 71,5 || 30 || 65,1 || 52 || 8 || 12 || — || — ||	302,2
|-
! 2010
| 2 || 33,5 || 12 || 20,5 || 35 || 74	|| 42,5 || 16,5 || 16 || 43,5 || 18,5 || 29,6 || 343,6
|-
! 2009
| 31,2 || 13,5 || 11 || 28,5 || 25 || 78 || 45 || 32 || 42,5 || 77 || 15,5 || 6 || 405,2
|-
|}

Hoewel Bredasdorp gereeld onder skielike vloedreën deurloop, gaan dit ook dikwels gebuk onder droogtetydperke. In 2010 het die [[Kaap Agulhas Plaaslike Munisipaliteit|Kaap Agulhas Munisipaliteit]] kragtens Afdeling 184 van die Munisipale Ordonnansie 20 van 1974, asook Standaard Waterverordening Artikel 46, waterbeperkings in Bredasdorp en [[Waenhuiskrans]] verleng weens beperkte waterbronne. Die besproeiing van tuine mag slegs Maandae, Woensdae en Vrydae vir persele met gelyke straatnommers en Dinsdae, Donderdae en Saterdae vir persele met ongelyke straatnommers tussen 7&amp;nbsp;nm. en 8&amp;nbsp;nm. plaasgevind het. Motoropritte of geplaveide areas is verbied om afgespuit te word. Sportvelde, woonwaparke, koshuisgronde ens. mag slegs op Maandae, Woensdae en Vrydae tussen 8 vm. en 11 vm. besproei geword het. Aan die einde van September 2011 is die waterbeperkings gedeeltelik opgehef toe die watervlak van die Sanddriftdam die 80%-merk verbygesteek het: huishoudings word verbied om tussen 8 vm. en 6&amp;nbsp;nm. hul tuine nat te lei. Enige persoon wat die waterbeperkings oortree is aan ’n misdryf skuldig en kan met R500,00 per oortreding beboet word.

== Bevolkingsamestelling ==
Ná die Sensusopname van 1865, onder Victoriaanse bewind, was die bevolking 4 169 in die &quot;Bredasdorp Area&quot;, wat ook Napier en omliggende streke ingesluit het. In Bredasdorp self was daar 831 mense opgeteken, waaronder 427 manlik (51,38%) en 404 vroulik (48,62%) was. Uit hierdie 831 mense was 429 ''&quot;European&quot;'' (51,6%), 379 ''&quot;Hottentot&quot;'' (45,6%), 7 swart (0.84%) en 16 ''&quot;other&quot;'' (1,92%). Oor laasgenoemde word daar nie uitgebrei nie.&lt;ref&gt;{{af}} ''Suidernuus'', 4 November 2011, bl. 7, ''Sensus geen nuutjie nie!'', Ora Laubscher&lt;/ref&gt;

In die volkstelling van 2001 was die bevolking van Bredasdorp sowat 12 749 mense wat in 3 558 huishoudings woonagtig was.&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{cite web |url=http://census.adrianfrith.com/place/11303 |title=Main Place 'Bredasdorp' |work=Census 2001 |access-date=31 Maart 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322031952/http://census.adrianfrith.com/place/11303 |archive-date=22 Maart 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

Hieruit was 6 685 vroue (52,44%) en 6 064 mans (47,56%).

8 697 van die mense het hulself as bruin mense identifiseer (68,22%), 3 263 as &quot;wit&quot; (25,59%), 756 as &quot;swart&quot; (5,93%) en 33 as Indiër of Asiër (0,26%)

Die drie hooftale is Afrikaans, Xhosa en Engels: 11 682 (92%) het Afrikaans as hul moedertaal gepraat, 663 (5%) het Xhosa gepraat en 374 (3%) Engels.

== Ekonomie ==
[[Lêer:ThePavilionMallBredasdorp.JPG|duimnael|The Pavilion Mall by die kruising van Sealy- en Langstraat (2011)]]
[[Lêer:ThePavilionMallBredasdorp2020.jpeg|duimnael|The Pavilion Mall (2020) met sonpanele by die parkeerplekke.]]
Behalwe sy veeboerdery spog die dorp ook met ander landboubedrywighede, soos [[koring]], kanola, melk en [[fynbos]]verbouing. Die kantore van Kapula Candles is ook in Bredasdorp gesetel, wat handgeverfde kerse na Europa en die Verenigde State van Amerika uitvoer.
In die 1980’s het die Apartheidsregering dit goedgedink om streekontwikkeling van stapel te stuur binne hierdie gebied. Op hierdie wyse is sowel die Toets-, Vlieg- en Ontwikkelingsentrum (TVOS, ’n filiaal van die Suid-Afrikaanse Lugmag) en Overberg Toetsbaan (destyds ’n filiaal van [[Krygkor]], maar vandag Denel) naby Waenhuiskrans op die been gebring. Die behuising is op Bredasdorp aangebou vir die werknemers.

Op die sakegebied het die Overberg Sentrum se deure in 2003 oopgemaak, terwyl die Pavilion Mall sy eerste verjaarsdag op 15 en 16 Julie 2011 gevier het.&lt;ref&gt;{{af}} ''Suidernuus'', 8 Julie 2011, bl. 7, reklame&lt;/ref&gt; Laasgenoemde se tweede uitbreiding is in 2017 voltooi. Die kleinhandelsentrum Pavilion Mall (11&amp;nbsp;310&amp;nbsp;m²), behorende aan die Noble Property Group, het, te danke aan sy aansienlike dakruimte en genoeg staanplek, 2&amp;nbsp;919 sonpanele sedert Juniemaand 2019 laat installeer. Benewens die dakruimte is ook spesiale motorafdakke hiervoor aangebou. Die netwerk lewer 'n beoogde kapasiteit van 750 kVA en beskik oor 9 omsetters (wisselrigters). Die verwydering van die [[Ficus|ficusbome]], wat 'n paar jaar tevore aangeplant is, het party klante ontstel.&lt;ref&gt;''Suidernuus''. 2019. Pavilion Mall gaan groen. 21 Junie:4&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Laubscher, O. 2019. Bredasdorp besig om grasgroen te word. ''Suidernuus'', 23 Augustus:3.&lt;/ref&gt;

== Infrastruktuur ==
Die [[R319 (Suid-Afrika)|R319-streeksroete]], wat die [[N2 (Suid-Afrika)|N2-nasionale pad]] met [[Struisbaai]] verbind, gaan deur die dorp. Die [[R316 (Suid-Afrika)|R316-streeksroete]], wat [[Caledon]] met [[Arniston]] vebind, gaan noordwes/suidoos deur die dorp en kruis die R319 binne in die dorp. Net noord buite die dorp tak die [[R317 (Suid-Afrika)|R317-streeksroete]] van die R316 af; die pad verbind Bredasdorp met [[Robertson]].&lt;ref&gt;South Africa Road Atlas, Mapstudio. {{ISBN|978-1-77026-154-9}}&lt;/ref&gt;

== Omliggende dorpe ==
* [[Waenhuiskrans]], 24&amp;nbsp;km
* [[L'Agulhas]], 34&amp;nbsp;km (mees suidelike nedersetting in Afrika)
* [[Napier]], 14&amp;nbsp;km
* [[Caledon]], 74&amp;nbsp;km
* [[Swellendam]], 69&amp;nbsp;km

== Plekke van aanbidding ==
[[Lêer:VGKBredasdorp.jpg|duimnael|links|Die VG kerk op Bredasdorp]]
[[Lêer:NG-KerkBredasdorp.JPG|duimnael|Die [[NG gemeente Bredasdorp|NG kerk op Bredasdorp]], die kern waarom Bredasdorp ontwikkel het]]
[[Lêer:Bredasdorp1 church.jpg|duimnael|links|Bredasdorp se NG kerk]]
In verhouding tot die hoeveelheid mense het Bredasdorp 'n hele paar kerke. Met huiskerke uitgesluit, is die volgende gemeentes hier gevestig:

* [[Anglikaanse Kerk]]
* Apostoliese Geloofsending Kerk
* BetaniePinkster in Bredasdorp
* Bet-el Kerk
* Bredasdorp Interdenominational Church
* Die Ou Apostoliese Kerk van Afrika
* Elohim Apostolic Church Ministries of South Africa
* Evangelies Gereformeerde Kerk
* Gereformeerde Kerk
* [[Nederduitsch Hervormde Kerk]]
* [[Morawiese kerk|Morawiese Kerk]]
* Metropolitan Evangeliese Kerk
* [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]]
* Nuwe Apostoliese Kerk
* Overberg Christen Sentrum
* Rooms-Katolieke Kerk
* Sewende Dag Adventiste Kerk
* Verenigende Gereformeerde Kerk

== Kultuur ==
[[Lêer:Bredasdorpeeufeesmonument.JPG|duimnael|Bredasdorp se Eeufeesmonument (1838–1938) voor die dorpsbiblioteek]]
[[Lêer:Skeepswrakmuseumbredasdorp.JPG|duimnael|Die Skeepswrakmuseum in Independentstraat]]
[[Lêer:Skeepswrakmuseumbredasdorp2.JPG|duimnael|Die Independentkerk (regs) stal onder meer kanonne, boegbeelde, porseleinware, eksotiese muntstukke, skeepsklokke, boeie, ongeskonde gehalte skeepvaartinstrumente en ’n ou duikerspak uit]]
[[Lêer:Victoriaansegebouinbredasdorp.JPG|duimnael|In die ouer deel van Bredasdorp is die nalatenskap van Kaap-Victoriaanse geboue nog duidelik sigbaar]]
[[Lêer:Skeepswrakhuismuseum.JPG|duimnael|Die ou Anglikaanse Pastorie is in 'n huismuseum omskep wat ryklik volgens die Victoriaanse tydperk gemeubeleer is]]
[[Lêer:VoetvanAfrikalamppaalbanier.JPG|duimnael|'n Voet van Afrika-lamppaalbanier heet besoekers welkom]]
[[Lêer:Merinostandbeeld.JPG|duimnael|{{cquote|Hierdie monument gedenk die vestiging van die merinobedryf op die plaas Zoetendalsvallei, Bredasdorp. Onthul deur P.W. van Rooyen op 20 Oktober 1978.}}]]
[[Audrey Blignault]], ’n boorling van die dorp wat ’n  befaamde digter en rubriekskrywer van die ''Sarie'' was, skryf in Standerd 4 ’n gedig oor Bredasdorp:

{{cquote|
Pretty neat houses,&lt;br /&gt;
All in a row.&lt;br /&gt;
Facing each other&lt;br /&gt;
With a garden for show.

A big towering church,&lt;br /&gt;
Where the Dutch people meet,&lt;br /&gt;
On Sundays or Saturdays&lt;br /&gt;
With hymn books complete.

Other big buildings&lt;br /&gt;
And shop windows gay&lt;br /&gt;
Where women stand chatting&lt;br /&gt;
The whole live long day.

A factory where lime’s made,&lt;br /&gt;
From limestones so white&lt;br /&gt;
A station, where trains come&lt;br /&gt;
At dusk, every night.

A mountain, not high&lt;br /&gt;
But where wild flowers grow,&lt;br /&gt;
Which the people oft pick&lt;br /&gt;
For the wild flower show.

A very good municipality&lt;br /&gt;
Who sees to the streets.&lt;br /&gt;
A board of Executors,&lt;br /&gt;
Which is very hard to beat.

And many other buildings,&lt;br /&gt;
Hotels and Cafe,&lt;br /&gt;
Where meals are obtained,&lt;br /&gt;
Any time of the day.

Still we hope to improve,&lt;br /&gt;
And we hope to get on,&lt;br /&gt;
Till some day we have,&lt;br /&gt;
A big, beautiful town.
}}

Die Hartklop Christusfees is in 2011 die 5de keer aangebied.

Die hooffokus val nie op die vertonings nie, maar om God met lofprysing te dien. Dit is interkerklikgesentreerd en die toegangsgeld is altyd gratis. Dit was voorheen by Bredasdorp se Sportkompleks aangebied, maar het in 2011 verskuif na Agri Megapark. Van die aanbieders en sangers wat opgetree het sluit plaaslike kunstenaars, asook Karin Kortje, Bella, Freda Francis, Ivan Siegelaar, Lindie Gouws, Julius Magan, Luidkidz, Melanie, Riana Nel, Destination, Ontkiem, Jonathan Rubain, Onbeskaamd, Rouchelle Liedeman, Tiro, Willie Joubert, Oom Karoolus en Lente, Lizette Janse van Rensburg en Bobby van Jaarsveld (2010) in.&lt;ref&gt;{{af}} http://www.hartklopchristusfees.co.za/oorsig/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309113321/http://www.hartklopchristusfees.co.za/oorsig/ |date= 9 Maart 2012 }}&lt;/ref&gt;

Die Voet van Afrika Marathon is daarvoor bekend om die taaiste marathon in Suid-Afrika te wees. Dit vind jaarliks in Oktober plaas. In 2011 word sy 35ste bestaansjaar op 22 Oktober gevier. ''Die Voet'' is in 2010 volgens die webruimte, ''Runners World'', se stemwerf as die 3de beste marathon en die 9de beste halfmarathon in Suid-Afrika aangewys.&lt;ref name=&quot;Suidernuus, 2011&quot;&gt;{{af}} ''Suidernuus'', ''35ste Voet van Afrika Marathon – 22 Oktober''. 9 September 2011, bl. 20&lt;/ref&gt; Die uitgawes om hierdie marathon te reël beloop R315&amp;nbsp;000,00&lt;ref name=&quot;Suidernuus, 2011&quot; /&gt;

Die Skeepswrakmuseum, in Independentstraat, is die enigste van sy soort in Suid-Afrika. Hierdie museum het ’n versameling artefakte en meublement van skepe wat langs die Overbergkus gestrand het. Dit huisves die land se grootste bottelversameling, waarvan slegs ’n derde uitgestal word; die oudste bottel dateer uit die 1500’s.

Die museum is in vier seksies verdeel:&lt;ref&gt;{{af}} Toergids vir Suid-Afrika. Willie en Sandra Olivier. 2001. bl. 34–35&lt;/ref&gt;
* Die Independentkerk stal kanonne, [[boegbeeld]]e, porseleinware, eksotiese muntstukke, skeepsklokke, boeie, die skedel van ’n skipbreukeling-drenkeling, geelkoperteleskope, ongeskonde gehalte skeepvaartinstrumente en ’n ou duikerspak uit.
* By die ou Anglikaanse Pastorie (’n Strandveldhuis-voorbeeld) is die kamers as “huismuseum” ryklik volgens die Victoriaanse tydperk gemeubeleer. In dieselfde &quot;woning&quot; is daar ook die Audrey Blignault-kamer wat gemeubeleer is om Audrey Blignault te gedenk.
* Die ou koetshuis vertoon kapkarre, lykswaens en ’n skotskar, sowel as ’n ou Kaapse brandweerwa.
* Daar is ook ’n “rustuintjie” met ’n uitsig oor die neogotiese NG-kerktoring en Heuningberg, met ’n versameling ankers.
Die plafonbalke van die Skeepswrakmuseum bestaan uit hout wat uit die rompe en maste van skeepswrakke gesny is, terwyl die Strandveldkamer artikels van die ''Queen of the Thames''-skeepswrak ten toon stel.&lt;ref&gt;{{en}} Overberg Tapestry, Leslie Howard, 2004, bl.69&lt;/ref&gt;

Christine Wessels van [[Radio Sonder Grense|RSG]] se Erfenisdagbesoek het by die Skeepswrakmuseum op Bredasdorp afgeskop toe 'n onderhoud met die kurator gevoer is.&lt;ref&gt;{{af}} ''Suidernuus'', ''Radio Sonder Grense besoek die Suidpunt'', bl. 10, Ora Laubscher, 14 Oktober 2011&lt;/ref&gt;

Die [[Merinostandbeeld]], wat by die ingang van die Bredasdorp/Napierse Koöperasie staan, is opgerig om die Merinoskaap te gedenk waarvoor die gebied so bekend is, omrede dit met omsigtigheid deur Michiel van Breda op sy plaas Zoetendalsvallei in die vroeë 1900’s geteel is. Onder andere het Van Breda opregte merinoramme van die Saksiese en die Rambouillie-ras ingevoer en so die skaapras in Suid-Afrika verder versterk.&lt;ref&gt;{{af}} ''[[Afrikaanse Kinderensiklopedie]] Deel I''. 1959. ''Die Grootste Boerebedryf in Suid-Afrika, die Verhaal van Wol'', Die Broers van Reenen, van Darling, bl. 142–143, J. C. Pauw.&lt;/ref&gt;

Die Agri Megaweek het in 2011 'n rekordgetal besoekers ontvang – 17 072 teenoor die vorige jaar se 14 554. By hierdie geleentheid is daar werkswinkels, inligtingsessies, 'n skaaptelkompetisie, tentoonstelling van veteraan- en moderne landboumasjinerie, 4x4-demonstrasies, perdeklasvertonings, plaasmarkte, asook Die-Plaaswerker-van-die-Jaar-gala-aand aangebied. Gassprekers sluit dié van buitelandse kundiges, in 2010 die voormalige omroeper van RSG se ''Praatsaam''-geselsprogram, Freek Robinson, in 2011 die Minister van Landbou, Bosbou en Visserye, [[Tina Joemat-Pettersson]], en die Wes-Kaapse Minister van Landbou en Landelike Ontwikkeling in.&lt;ref&gt;{{af}} ''Suidernuus'', ''Agri Mega Week groei'', bl. 11, 14 Oktober 2011&lt;/ref&gt; Ook die [[Suid-Afrikaanse Polisiediens]] se Lugvleuel, die Honde-eenheid, Sosiale Misdaadeenheid, Berede-eenheid,  Gesins-, Kinder- en Seksuele Misdaad-eenheid, sowel as die Plofstofeenheid is by die uitstalling en vertonings betrek.&lt;ref&gt;{{af}} ''Suidernuus'', ''SAPD sit alles in tydens Megaweek'', bl. 13, Ora Laubscher, 14 Oktober 2011&lt;/ref&gt;

=== Dialekwoorde ===
In die [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] (WAT) word verskeie streekswoorde neergeskryf wat eie aan die dorp en omgewing is, of wat met ander streke gedeel word. Hoewel veel van onderstaande woorde langs die pad weggesterf het, kan wel uit die woordeskat afgelei word watter tydverdryf, voedsel, argitektuur, sosiale sienings en diere hoofsaak was in die Bredasdorpomgewing. Die name van plantegroei is weggelaat.

* Aroesa – grond tussen boontjies of ander plante loswerk met troffeltjie of hand.
* Disponeer – reël, rangskik of versprei (die reën het mooi gedisponeer dat die hele land nat is).
* Dompie – skelnaam vir 'n ongewilde vriend (onder seuns).
* Dors – argaïsme vir &quot;durf&quot; (''Dors ik het nie verder onderneme'').
* Esel – verstaan as 'n [[muil]].
* Flê – flou (tee).
* Foeitskerneels – vervorming van fietskerneels (dit is ''fietskerneels'': dit is neusie verby, klaarpraat met iemand).
* Foemfaai – fomfaai, fonkfaai.
* Ghal – 'n soort ghoen by 'n albasterspel.
* Goedkoop – miskien, dalk – (''Goedkoop doen hy dit nog'').
* Goggamabie – lelike persoon of ding (ook in Reitz opgeteken).
* Gouswilger (Audrey Blignault) – goudwilger.
* Helbesem – helleveeg.
* Hokskaap – ouerige meisie wat alleen ongetroud bly, terwyl al haar susters getroud is.
* Iemand katkop wen – al die albasters wen. Iemand is katkop – al sy albasters is verloor.
* Ja dag! – uiting om te kenne te gee dat die spreker nie glo wat aan hom vertel word nie.
* Jof – 'n vryerige kêrel, filander.
* Jubel – die vyftigste verjaarsdag vier (''Hy jubel oor 'n week'').
* Kaifel – 'n minderwaardige, nikswerd vent.
* Kajoeks – laf, verspot.
* Kakkerlakkie – waterhondjie.
* Kankoffie – koffie in 'n koffiekan gemaak, nie poeierkoffie nie.
* Kanna – kannapatat.
* Kanonram – spotnaam vir 'n kort, gesette manlike persoon.
* Katot – wakker, lewendig – veral met verwysing na 'n dame.
* Kawie – seil oor pale wat as skerm dien.
* Kerriederrie, kessiederrie – gemors (''In die kerriederrie beland'').
* Kiewiet – kieu (ook opgeteken in Lambertsbaai, Roggebaai en Vanrhynsdorp).
* Kistoespraak – uithalertoespraak (ook opgeteken in Bloemfontein en Vosburg).
* Klinker – harde, ronde klip, wat as straatsteen of vir stalvloere gebruik is.
* Kluiter – kleuter (ook opgeteken op Albertinia).
* Knikkie – klofie of holtetjie tussen heuwels.
* Knip – dut.
* Komintjie – komyntjie.
* Komyn – kaggel met skoorsteen buitekant teenaan 'n gewel gebou sodat die dak nie daardeur gebreek word nie (waarskynlik uit Duits, ''Kamin'').
* Koningsbees – eufemistiese benaming vir 'n bul.
* Konkelfoes – deurmekaardraai, inmekaarknoop (uit Nederlands, ''konkelfoezen'').
* Koolyster – kolestrykyster (ook opgeteken in Goodwood en Piketberg).
* 'n Korrel maak – 'n sopie sterk drank drink.

=== Ekologie ===
[[Lêer:Bredasdorp2 canola.jpg|duimnael|links|Raapsaadvelde naby Bredasdorp]]
[[Lêer:Bredasdorpaand.JPG|duimnael|Skemeraand net buitekant Bredasdorp]]
[[Lêer:Bredasdorplandbougrond.JPG|duimnael|Bredasdorp is omring deur landbougebied]]
Die Heuningberg-Natuurreservaat (800 hektaar groot) is toeganklik vir die publiek en uitstappies en uitsigte oor die ryke plant- en dierelewe kan geniet word. Uit die 270 endemiese plantsoorte is die rooi [[Bredasdorplelie]] (''Cyrtanthus guthrieae'') die skaarsste, omrede dit slegs in hierdie mikroklimaat hou. In die lente is daar 'n oorvloed veldblomme asook die [[Belletjieheide]] wat blom.

Die grootste en oudste lewende [[Witmelkhout|melkhoutboom]] (''Sideroxylon inerme'') in Suid-Afrika is op die plaas Renosterfontein, wat oos van Bredasdorp op die Swellendampad is. Die stam het ’n deursnee van 3,2 meter en die top het ’n reikwydte van 20 meter. Dit is in 1996 as ’n geskiedkundige monument verklaar. Daar word geglo dat dit meer as 670 jaar oud is.

Hierdie melkhoutbome is ook ’n kulturele erfenis: die harde hout is vroeër jare gebruik om bote, brûe, meulens, lepels en plaasgereedskap te maak. Dit dien as ’n moontlike rede waarom daar so min melkhoutbome oorgebly het. By die Skeepswrakmuseum op Bredasdorp se koetshuis kan voorbeelde van hierdie tuisgemaakte plaaswerktuie gesien word.&lt;ref&gt;{{af}} ''Agulhas Park Bulletin'',''Die Melkhoutboom'', bl. 12, , Ora Laubscher, Volume 1, nr. 1. Maart 2007&lt;/ref&gt;

Probleme wat wel opduik in die omte van Bredasdorp is die pluk van veldblomme en bolplante deur motoriste langs die pad. Dit is strafbaar ingevolge die Wes-Kaapse Wysigingswet op Natuurbewaring. Artikel 63 verbied die pluk van beskermde inheemse plantegroei langs die openbare paaie binne ’n radius van 90 meter vanaf die middel van die pad. ’n Permit of skriftelike toestemming van die grondeienaar is hiervoor nodig.&lt;ref&gt;{{af}} ''Suidernuus'', 7 Oktober 2011, Bl. 7&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{af}} ''Suidernuus'', ''Beautiful – but not for the picking'', bl. 3, 14 Oktober 2011&lt;/ref&gt;

Een deel van die Overbergse biodiversiteit is dat ten minste 50% van Suid-Afrika se [[bloukraanvoël]]bevolking in die gebied voorkom. Die visepresident van die Internasionale Kraanvoëlstigting (ICF), Jim Harris en Kerryn Morrison, die bestuurder van die Afrika-Kraanvoëlbewaringsprogram (ACCP) by die Bedreigde Natuurtrust (EWT), het die Wes-Kaap in week 35 van 2011 besoek. Binne 4 dae het hulle 100 kraanvoëls binne een streek getel.&lt;ref&gt;{{af}} Suidernuus, ''A friendly visit'', bl. 2, 2 September 2011&lt;/ref&gt;

Tydens wintermaande word swerms op die lande gesien wat in die veld insekte en klein diertjies vreet. Die Overberg se bewaringsgroepe was verantwoordelik om die boere in te lig oor die uitwerking van gifstowwe op die voëllewe. Soos die landbougrond uitgebrei het, het die graanlande die perfekte habitat vir die bloukraanvoël se voortteling gebied.&lt;ref&gt;{{en}} Overberg Tapestry, Leslie Howard, 2004, bl. 116&lt;/ref&gt;

By die spanboudag van die Bredasdorp SAPD, op 8 Julie 2011, het Cape Nature bekend gemaak watter probleme hierdie bewaringsdiens die meeste te kampe mee het: “onwettige jag, vervoer, besit en handel in beskermde diersoorte en die onwettige pluk, besit, vervoer en handel in inheemse plante.”&lt;ref&gt;{{af}} ''Suidernuus'', ''Wetgewing van toepassing op Natuurbewaring'', bl. 2, Ora Laubscher, 15 Julie 2011&lt;/ref&gt;

=== Kommunikasie ===
[[Lêer:OuTronkHoopstraat.JPG|duimnael|Die Ou Tronk in Hoopstraat]]
[[Lêer:Radio Overberg.jpg|links|duimnael|Radio Overberg logo.]]
Bredasdorp is ook die ligging van die plaaslike radiostasie sonder winsbejag, [[Radio Overberg]] &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://radiooverbergfm.co.za/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2011 |archive-date=19 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111119205558/http://radiooverbergfm.co.za/ |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; (101.8 FM), in Langstraat. Die eerste uitsaaiproeflopie het in Maart 2011 plaasgevind. Voorheen was daar ook Radio Kleinbegin.

Slegs 'n gedeelte van die dorp het 3G sellulêre dekking.

=== Vervoer ===
[[Lêer:Oukaapsebrandweerwa.JPG|duimnael|links|''City of Cape Town Fire Brigade''. Hierdie ou Kaapse brandweerwa staan in die Skeepswrakmuseum se koetshuis]]
Die trein het vroeër gereeld vragte en voorrade by Napier se stasie afgelaai, maar is vandag eintlik slegs tussen Caledon en die verskillende silo’s bedrywig en ook maar net voor, gedurende en ná die oestyd. Die stasie bestaan as’t ware nie meer nie; die stasiehuise en -geboue is vandag in private besit. Vervoer tussen die silo’s vind met gereelde tussenposes tussen die oestyd plaas. ’n Gereelde publieke treindiens op sigself (soos vir passasiers) bestaan inderdaad nie.&lt;ref&gt;{{af}} ''Suidernuus'', ''Oppas! Spoorwegoorgange beslis nie morsdood nie!'' Ora Laubscher, bl. 7, 9 September 2011&lt;/ref&gt;

=== Eetplekke ===
Die Merino Grill is Bredasdorp se oudste eetplek. Dit het vroeër bekend gestaan as ''Paddatjie se Huis'' en bedien tradisionele disse, soos beesfilette (''steaks''), kerrieafval, bredies, [[bobotie]] en [[boerewors]] met mieliepap, asook [[koeksister]]s en karringmelkbeskuit by koffie, malva– en ander nageregte.&lt;ref&gt;{{af}} ''Suidernuus''. ''Merino Grill—Dié eet– en kuierplek'', bl. 7, Verkry 9 September 2011&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==
* [[Bredasdorp (kiesafdeling)]]
* [[Kaap Agulhasvuurtoring]]
* [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]]

== Verwysings ==
{{Verwysings|3}}

== Bronne ==
* {{af}} {{cite book |last=Erasmus |first= B.P.J.|authorlink=B.P.J. Erasmus |title=[[Op Pad in Suid-Afrika]]|year= 1995|publisher=Jonathan Ball Uitgewers |isbn= 1-86842-026-4}}

== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn}}

{{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC3}}
{{Voorbladster}}

[[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]]</text>
      <sha1>tgdpzh685z8og8fwaix0r91dyj5eh3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Armeense volksmoord</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17739</id>
    <revision>
      <id>2974335</id>
      <parentid>2971052</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151497" sha1="c43hdvo3ak01cbq03r9n3wjsqjzdawj" xml:space="preserve">{{Infobox civilian attack
| title       = Armeense volksmoord
| partof      = die [[Eerste Wêreldoorlog]]
| image       = Column of deportees walking through Harput vilayet during the Armenian genocide (cropped).jpg
| caption     = 'n Kolonne Armeense gedeporteerdes onder bewaking van gendarms in die vilajet Harput
| location    = [[Ottomaanse Ryk]]
| date        = 1915-1917{{sfn|Suny|2015|pp=245, 330}}{{sfn|Bozarslan|Duclert|Kévorkian|2015|p=187}}
| type        = [[Volksmoord]], dodemars, gedwonge islamisering
| target      = Ottomaanse [[Armeniërs]]
| fatalities  = 600 000-1,5 miljoen{{sfn|Morris|Ze'evi|2019|p=1}}
| perps       = Komitee vir Eenheid en Vooruitgang
}}
[[Lêer:Armenian population map 1896.jpg|duimnael|Armeense gebiede 1896]]
[[Lêer:Rafael de Nogales Mendez.png|duimnael|upright|Rafael de Nogales Méndez (1879-1936), 'n [[Venezuela|Venezolaanse]] soldaat in die Turkse weermag wat sy getuienis van die volksmoord in sy boek ''Cuatro años bajo la media luna'' neergeskryf het]]

Die '''Armeense volksmoord''' was die stelselmatige vernietiging van die Armeense volk en van die Armeense identiteit in die [[Ottomaanse Ryk]] tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]]. Dit is deur die regerende Komitee vir Eenheid en Vooruitgang (Turks: ''İttihat ve Terakki Cemiyeti'') gelei en is hoofsaaklik deur die massamoord op ongeveer 'n miljoen [[Armeniërs]] tydens dodemarse na die [[Siriese woestyn]] en deur die gedwonge [[Islam|islamisering]] van ander, veral vroue en kinders, uitgevoer. Dit was een van die eerste stelselmatige [[volksmoord]]e van die 20ste eeu.&lt;ref name=&quot;Weitz-Hermann&quot;&gt;Eric D. Weitz: ''A Century of Genocide. Utopias of Race and Nation.'' Bygewerkte uitgawe, Princeton University Press, Princeton 2015, {{ISBN|978-1-4008-6622-9}}, pp. 1 e.v.; Rainer Hermann: ''Wohin geht die türkische Gesellschaft? Kulturkampf in der Türkei.'' München 2008, p. 221; Annette Schaefgen: ''Von der „treuen millet“ zum Sündenbock oder Die Legende vom armenischen Dolchstoß. Der Völkermord an den Armeniern im Ersten Weltkrieg''. In: Wolfgang Benz (red.): ''Vorurteil und Genozid. Ideologische Prämissen des Völkermords''. Böhlau, Wenen 2010, p. 57.&lt;/ref&gt;

Voor die Eerste Wêreldoorlog het Armeniërs 'n ondergeskikte, maar tot 'n mate beskermde plek in die Ottomaanse samelewing beklee. Grootskaalse slagtings van Armeniërs het reeds in die 1890's en in 1909 plaasgevind. Die Ottomaanse Ryk het 'n reeks militêre nederlae en gebiedsverliese gely, veral tydens die [[Balkanoorloë]] van 1912-1913. Dit het by die leiers van die Komitee die vrees gewek dat die Armeniërs, wie se tuisland in [[Anatolië]] hulle as die Turkse nasie se laaste toevlugsoord beskou het, onafhanklikheid sou najaag. Tydens hul inval in Russiese en Persiese gebied in 1914 het Ottomaanse paramilitêre eenhede plaaslike Armeniërs uitgemoor. Ottomaanse leiers het geïsoleerde gevalle van Armeense weerstand as bewys van 'n wydverspreide opstand beskou en besluit om die moontlikheid van Armeense outonomie of onafhanklikheid permanent te verhoed.

Op 24 April 1915 het die Ottomaanse owerhede honderde Armeense intellektuele en leiers in [[Konstantinopel]] (vandag [[Istanboel]]) gearresteer en gedeporteer. Op bevel van [[Talaat Pasja]] is na raming 800&amp;nbsp;000 tot 1,2&amp;nbsp;miljoen Armeniërs in 1915 en 1916 op dodemarse na die Siriese woestyn gestuur. Die gedeporteerdes is deur paramilitêre begeleiers voortgedryf, van kos en water ontneem en aan roof, [[verkragting]] en slagtings onderwerp; oorlewendes is na [[konsentrasiekamp]]e versprei. In 1916 is 'n tweede golf slagtings beveel, sodat daar teen die einde van daardie jaar sowat 200&amp;nbsp;000 gedeporteerdes oorgebly het. Tussen 100&amp;nbsp;000 en 200&amp;nbsp;000 Armeense vroue en kinders is gedwing om hulle tot die Islam te bekeer en is in Moslemhuishoudings opgeneem. Slagtings en die [[Volksmoord|etniese suiwering]] van Armeense oorlewendes het ná die Eerste Wêreldoorlog deur die Turkse Vryheidsoorlog voortgeduur en is deur Turkse nasionaliste uitgevoer.

Die volksmoord, wat voor die [[Tweede Wêreldoorlog]] as &quot;die toppunt van denkbare verskrikkings&quot; beskou is,{{sfn|Anderson|2011|p=199}} het meer as tweeduisend jaar se Armeense beskawing in oostelike Anatolië vernietig. Saam met die volksmoorde op Assiriese/Siriese en Grieks-Ortodokse Christene het dit die skepping van 'n etnonasionalistiese Turkse staat, die [[Turkye|Republiek van Turkye]], moontlik gemaak. Die gebeure word dikwels met die [[Holocaust|Joodse volksmoord]] tydens die Tweede Wêreldoorlog vergelyk en is waarskynlik die tweede mees bestudeerde geval van 'n volksmoord.&lt;ref name=&quot;nazi&quot;&gt;R. J. Rummel, ''The Holocaust in Comparative and Historical Perspective'', A Journal Social Issues, 1 April 1998 — Vol. 3, no. 2&lt;/ref&gt; Die Turkse regering hou vol dat die deportasie van die Armeniërs 'n wettige optrede was wat nie as volksmoord beskryf kan word nie, en verwys daarna as oorlogsnoodsaaklike veiligheidsmaatreëls wat nodig geword het omdat die Armeniërs die Ottomaanse Ryk verraai, sy oorlogsteenstanders gesteun en self slagtings op Moslems gepleeg het.&lt;ref name=&quot;kultur.gov.tr&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.kultur.gov.tr/DE/belge/3-10779/eski2yeni.html |title=argiefkopie |access-date=22 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111110935/http://www.kultur.gov.tr/DE/belge/3-10779/eski2yeni.html |archive-date=11 Januarie 2012 |url-status=bot: unknown}} Bladsye van die Ministerie van Kultuur en Toerisme van die Republiek van Turkye.&lt;/ref&gt; Die sterftes skryf dit aan ongunstige omstandighede en slegs geïsoleerde vergrype toe.&lt;ref name=&quot;ZfT&quot;&gt;Stiftung Zentrum für Türkeistudien und Integrationsforschung (red.): ''Das ethnische und religiöse Mosaik der Türkei und seine Reflexionen auf Deutschland.'' Münster 1998, p. 58.&lt;/ref&gt; Die oorgrote meerderheid historici wêreldwyd, en 'n toenemende aantal Turkse geleerdes, erken die gebeure egter as 'n volksmoord.{{sfn|Göçek|2015|p=1}}{{sfn|Suny|2015|pp=374-375}} Teen 2026 het 35 [[Verenigde Nasies|VN-lidstate]], asook die [[Heilige Stoel]] en die [[Europese Parlement]], die volksmoord formeel erken.{{sfn|Koinova|2017|p=117}}&lt;ref name=&quot;ANI-erkenning&quot;&gt;{{Cite web |title=Countries that Recognize the Armenian Genocide |url=https://www.armenian-genocide.org/recognition_countries.html |website=Armenian National Institute |access-date=14 Desember 2023 |archive-date=14 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190914185246/https://www.armenian-genocide.org/recognition_countries.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Die gebeure is deur omvangryke dokumentêre materiaal uit uiteenlopende bronne gestaaf, onder meer deur die verslag van [[Johannes Lepsius]]&lt;ref name=&quot;Lepsius&quot;&gt;Johannes Lepsius: ''Bericht über die Lage des Armenischen Volkes in der Türkei.'' Tempelverlag, Potsdam 1916.&lt;/ref&gt; en die fotoversameling van [[Armin Wegner]].&lt;ref name=&quot;Wegner&quot;&gt;[https://www.armenian-genocide.org/photo_wegner.html#photo_collection ''Armenian Deportees – 1915-1916.''] Webwerf van die Armenian National Institute, besoek op 22 Desember 2023.&lt;/ref&gt;

== Agtergrond ==

=== Armeniërs in die Ottomaanse Ryk ===
[[Lêer:Six Vilayets, Ottoman Empire (1900).png|duimnael|Die ses vilajette: Bitlis, Diyarbekir, Erzerum, Harput, Sivas en Van. Die meeste dorpe met 'n Armeense bevolking was in hierdie provinsies geleë.{{sfn|Kévorkian|2011|p=279}}]]
Die teenwoordigheid van [[Armeniërs]] in [[Anatolië]] is sedert die sesde eeu v.C. gedokumenteer, ongeveer 1&amp;nbsp;500 jaar voor die aankoms van Turkmene onder die Seldjoekse dinastie.{{sfn|Ahmed|2006|p=1576}} Die Koninkryk Armenië het die [[Christendom]] in die vierde eeu n.C. as sy nasionale [[godsdiens]] aanvaar en so die Armeense Apostoliese Kerk gestig.{{sfn|Payaslian|2007|pp=34-35}} Ná die einde van die [[Bisantynse Ryk]] in 1453 het twee Islamitiese ryke, die Ottomaanse Ryk en die Iranse [[Safawidiese Ryk]], om [[Wes-Armenië]] meegeding, wat deur die Verdrag van Zoehab van 1639 permanent van Oos-Armenië (in Safawidiese hande) geskei is.{{sfn|Payaslian|2007|pp=105-106}}

Die Ottomaanse Ryk was multi-etnies en multigodsdienstig,{{sfn|Suny|2015|pp=11, 15}} en sy millet-stelsel het nie-Moslems 'n ondergeskikte maar beskermde plek in die samelewing gebied.{{sfn|Suny|2015|p=12}} Die nie-Moslembevolkingsgroepe was volgens hul godsdiensverband in ''millets'' (erkende, regtens beskermde &quot;geloofsnasies&quot;) georganiseer. Tot laat in die [[19de eeu]] is daar na Armeniërs as ''millet-i sadika'' (lojale volk) deur die Ottomane verwys.&lt;ref name=&quot;Dadrian192&quot;&gt;Dadrian, Vahakn N. ''The History of the Armenian Genocide: Ethnic Conflict from the Balkans to Anatolia to the Caucasus''. Oxford: Berghahn Books, 1995 p. 192 {{ISBN|1-5718-1666-6}}&lt;/ref&gt; Hulle was ná die [[Grieke]] die tweede grootste Christelike minderheid in die ryk.{{sfn|Kreiser|Neumann|2003|pp=371-377}} Die [[Sjaria|Islamitiese reg]] het Islamitiese meerderwaardigheid vasgelê, maar het eiendomsreg en godsdiensvryheid aan nie-Moslems (''dhimmi's'') in ruil vir 'n spesiale belasting gewaarborg.{{sfn|Suny|2015|pp=5, 7}} Dié hoofbelasting, die ''cizye'', is volgens vermoë gehef en is in 1856 deur 'n vrystellingsbelasting van militêre diens (''bedel-i askerî'') vervang.&lt;ref name=&quot;Inalcik&quot;&gt;Halil İnalcık: ''Cizye. Osmanlılar'da Cizye.'' In: ''Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi.'' Band 8. TDV Yayını, Istanboel 1993, p. 48.&lt;/ref&gt; Armeniërs, Grieke en ander [[Christene]], asook [[Jode]] en ander minderheidsgroepe, is aan ander wette onderwerp en het minder wetlike regte as die [[Moslem]]-bevolking gehad. Daar is talle beperkinge op hul regte in die ryk geplaas: Armeniërs is verbied om by die [[weermag]] aan te sluit, hul getuienis teen nie-Armeense Moslems in Islamitiese howe is as ongeldig beskou en hulle is nie toegelaat om hulle te [[Wapen|bewapen]] nie. Hulle was regtens benadeel en is soms aan diskriminerende behandeling blootgestel.&lt;ref name=&quot;Figes-Faroqhi&quot;&gt;[[Orlando Figes]]: ''Krimkrieg. Der letzte Kreuzzug.'' Berlyn 2011, pp. 64 e.v.; Suraiya Faroqhi: ''Geschichte des Osmanischen Reiches.'' München 2000, pp. 49 e.v.&lt;/ref&gt;

Volgens bronne was daar in 1914, voor die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog, 'n geskatte twee miljoen Armeniërs in die Ottomaanse Ryk, hoofsaaklik in Anatolië, 'n streek met 'n totale bevolking van 15 tot 17,5&amp;nbsp;miljoen.{{sfn|Suny|2015|p=xviii}} Die oorgrote meerderheid Armeniërs het aan die Armeense Apostoliese geloof behoort, met 'n kleiner aantal Armeense [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke]] en [[Protestantisme|Protestante]]. Volgens die ramings van die Armeense Patriargaat van Konstantinopel vir 1913-1914 was daar 2&amp;nbsp;925 Armeense dorpe en stede in die Ottomaanse Ryk, waarvan 2&amp;nbsp;084 in die Armeense hoogland naby die Russiese grens geleë was.{{sfn|Kévorkian|2011|p=279}} Die Armeense bevolking in oostelike Anatolië (ook genoem Wes-Armenië) was groot en gekonsentreerd, maar daar was ook groot getalle wat in die westelike deel van die Ottomaanse Ryk gewoon het, baie van hulle in die hoofstad, Konstantinopel. Volgens die Patriargaat se syfers het 215&amp;nbsp;131 Armeniërs in stedelike gebiede gewoon, veral in Konstantinopel, [[Izmir|Smirna]] en Oos-Thracië.{{sfn|Kévorkian|2011|p=279}} Armeniërs was 'n minderheid op die meeste plekke waar hulle gewoon het, naas Turkse en [[Koerde|Koerdiese]] Moslembure en [[Grieks-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] Christenbure.{{sfn|Kévorkian|2011|p=279}}{{sfn|Suny|2015|p=xviii}} Hul getalle het in geen vilajet dié van die Moslems oorskry nie; in 1896 was dit slegs in enkele ''kazas'' (geregsdistrikte) van die sandjaks Van en Siirt die geval.{{sfn|Kreiser|Neumann|2003|pp=371-377}} Hoewel die meeste Ottomaanse Armeniërs boere was, was hulle oorverteenwoordig in die handel. As 'n tussengangerminderheid was hul algehele politieke mag laag, ondanks die rykdom van sommige Armeniërs, wat hulle besonder kwesbaar gemaak het.{{sfn|Bloxham|2005|pp=8-9}} Die Turkse regering het hul getal later op 1,3&amp;nbsp;miljoen gestel, terwyl die Armeens-Apostoliese Patriargaat van Konstantinopel ná 'n sensus wat dit in 1913/1914 in sy gemeentes laat hou het, van net onder 2&amp;nbsp;miljoen kerklidmate in die Ottomaanse Ryk uitgegaan het.{{sfn|Kévorkian|2006|p=338}}

=== Grondkonflik en hervormings ===
[[Lêer:Looting of an Armenian village by the Kurds.png|duimnael|&quot;Die plundering van 'n Armeense dorp deur die Koerde&quot;, 1898 of 1899]]
Armeniërs in die oostelike provinsies het in semi-[[Feodalisme|feodale]] omstandighede geleef en is gereeld aan dwangarbeid, onwettige belasting en ongestrafte misdade teen hulle (waaronder roof, moord en seksuele aanranding) blootgestel.{{sfn|Astourian|2011|p=60}}{{sfn|Suny|2015|p=19}} Vanaf 1839 het die Ottomaanse regering 'n reeks hervormings, die Tanzimat, uitgevaardig om mag te sentraliseer en die status van Ottomaanse onderdane ongeag godsdiens gelyk te stel. Die hervormings wat die status van nie-Moslems moes gelykstel, is sterk deur Islamitiese geestelikes en Moslems in die algemeen teengestaan en het grootliks teoreties gebly.{{sfn|Kévorkian|2011|p=9}}{{sfn|Kieser|2018|pp=8, 40}}{{sfn|Suny|2015|pp=26-27}} Weens die afskaffing van die Koerdiese emirate in die middel van die negentiende eeu het die Ottomaanse regering Armeense boere, wat voorheen slegs aan Koerdiese grondhere belasting betaal het, direk begin belas. Laasgenoemde het steeds onwettig heffings afgedwing.{{sfn|Suny|2015|pp=19, 53}}{{sfn|Astourian|2011|pp=60, 63}}

Vanaf die middel van die negentiende eeu is Armeniërs grootskaals van hul grond beroof as gevolg van die vestiging van Koerdiese nomadestamme en die aankoms van Moslemvlugtelinge en -immigrante (hoofsaaklik [[Sirkassiërs]]) ná die Russies-Sirkassiese Oorlog.{{sfn|Astourian|2011|pp=56, 60}}{{sfn|Suny|2015|pp=19, 21}}{{sfn|Göçek|2015|p=123}} In 1876, toe sultan [[Abdülhamid II]] aan bewind gekom het, het die staat Armeense grond in die oostelike provinsies begin konfiskeer en dit aan Moslemimmigrante gegee as deel van 'n stelselmatige beleid om die Armeense bevolking van daardie gebiede te verminder. Hierdie beleid het tot in die Eerste Wêreldoorlog voortgeduur.{{sfn|Astourian|2011|pp=62, 65}}{{sfn|Suny|2015|p=55}} Dit het tot 'n aansienlike afname in die bevolking van die Armeense hoogland gelei; 300 000 Armeniërs het die ryk verlaat en ander het na dorpe verhuis.{{sfn|Kévorkian|2011|p=271}}{{sfn|Suny|2015|pp=54-56}}

Sommige Armeniërs het by rewolusionêre politieke partye aangesluit. Die eerste hiervan was die gematigde demokraties-liberale Armenakan, wat in 1885 in Van gestig is; die Sosiaal-Demokratiese Huntsjak-Party, gestig in 1887, het radikale eise om onafhanklikheid gestel en selfs terroristiese middele geregverdig geag.{{sfn|Ternon|1988|pp=61 e.v.}} Die invloedrykste was die Armeense Rewolusionêre Federasie (die Dasjnak-party), wat in 1890 gestig is. Hierdie partye het hoofsaaklik hervorming binne die ryk nagestreef en het net beperkte steun onder Ottomaanse Armeniërs geniet.{{sfn|Suny|2015|pp=87-88}} Ná 1896, toe die Huntsjak-party in twee kampe verdeel het, was die Dasjnak die hoofrolspeler in die Armeense rewolusionêre beweging.&lt;ref name=&quot;Lewy12&quot;&gt;Guenter Lewy: ''The Armenian Massacres in Ottoman Turkey: A Disputed Genocide''. Salt Lake City 2005, p. 12.&lt;/ref&gt;

Rusland se beslissende oorwinning in die oorlog van 1877-1878 het die Ottomaanse Ryk gedwing om dele van oostelike Anatolië, die Balkan en Siprus af te staan.{{sfn|Suny|2015|pp=94-95, 105}} Onder internasionale druk by die Kongres van Berlyn in 1878 het die Ottomaanse regering ingestem om hervormings deur te voer en die fisieke veiligheid van sy Armeense onderdane te waarborg, maar daar was geen meganisme om dit af te dwing nie;{{sfn|Suny|2015|pp=95-96}} toestande het verder versleg.{{sfn|Astourian|2011|p=64}} In artikel 61 van die Berlynse Verdrag het Abdülhamid II hom verbind om die Armeniërs teen vergrype deur die [[Koerde]] te beskerm en hulle in die loop van 'n administratiewe hervorming sekere outonomieregte te gee.&lt;ref name=&quot;Ternon69-Gust74&quot;&gt;Vergelyk {{harvnb|Ternon|1988|p=69}} (hoofstuk ''Der Artikel 61'') en {{harvnb|Gust|1993|pp=74 e.v.}}&lt;/ref&gt; Hierdie verpligtinge is nooit nagekom nie, want Abdülhamid II, wat in elk geval net halfhartig daartoe ingestem het, het die Ottomaanse parlement in Februarie 1878, nog tydens die Russies-Turkse Oorlog, vir onbepaalde tyd ontbind.

Die Kongres van Berlyn het die ontstaan van die Armeense vraagstuk in die internasionale diplomasie gemerk, aangesien Armeniërs vir die eerste keer deur die groot moondhede gebruik is om in Ottomaanse politiek in te meng.{{sfn|Suny|2015|p=96}} Hoewel Armeniërs die &quot;lojale millet&quot; genoem is, in teenstelling met Grieke en ander wat Ottomaanse gesag reeds uitgedaag het, het die owerhede hulle ná 1878 as 'n bedreiging begin beskou.{{sfn|Suny|2015|pp=48-49}} In 1891 het Abdülhamid die ''Hamidiye''-regimente uit Koerdiese stamme geskep en hulle toegelaat om ongestraf teen Armeniërs op te tree.{{sfn|Kévorkian|2011|pp=75-76}}{{sfn|Astourian|2011|p=64}} Hulle is met belastingvrystelling en die reg op plundering beloon; amptelik moes hulle die grense met Rusland beskerm, maar in werklikheid het hulle as 'n binnelandse strydmag teen die Armeniërs gedien.{{sfn|Hofmann|1997|pp=85 e.v.}}

=== Die slagtings van 1894 tot 1896 ===
[[Lêer:Armenian woman and her children from Geghi, 1899.jpg|duimnael|Foto van onbekende herkoms uit 1899, geïdentifiseer as 'n Armeense vrou uit die omgewing van Kiğı wat ná die moord op haar man in die nasleep van die slagtings van 1894-1896 saam met haar kinders op die vlug was.&lt;ref&gt;[http://groong.usc.edu/orig/ak-20100907.html Ondersoek van die foto by ''Armenian News Network / Groong''], besoek op 9 November 2011.&lt;/ref&gt;]]
Die groeiende nasionalisme het die reeds lang bestaande spanning tussen Armeniërs en Koerde vererger. Een oorsaak was die stryd om die sogenaamde ''kischlak'' (winterweivelde) van Koerdiese herdersnomade in Armeense dorpe. Die Koerde het boonop, ook met geweld, onreëlmatige heffings in die vorm van geld, produkte of herediens by die Armeniërs ingevorder, wat soos alle Ottomaanse onderdane onder geweldige belastingdruk was. Die Ottomaanse owerhede kon of wou die Armeniërs dikwels nie teen sulke willekeurige dade beskerm nie.{{sfn|Hofmann|1997|pp=85 e.v.}}

Die onmiddellike aanleiding was die suksesvolle afweer in 1893 van Koerdiese indringers uit die streek om Diyarbakır deur die weerbare Armeniërs van Sason. In die somer van 1894 het die Armeniërs van Sason geweier om die dubbele belastinglas te betaal wat deur die regering en die plaaslike Koerdiese stamleiers geëis is. Aktiviste van die Huntsjak-party het probeer om hierdie belastingopstand, wat uiteindelik 25 dorpe betrek het, te gebruik om 'n landwye opstand te ontketen. 'n Algemene Armeense opstand het egter uitgebly. Die Ottomaanse staatsmag het nietemin met alle mag teruggeslaan: Turkse soldate en onreëlmatige Hamidiye-eenhede van sowat 3 000 man het die opstandige dorpe in Augustus ná meer as twee weke se bloedige gevegte bestorm. Hulle het tussen 900 en 4 000 Armeniërs gedood&lt;ref name=&quot;Yerasimos&quot;&gt;Stefanos Yerasimos: ''Azgelişmişlik Sürecinde Türkiye.'' Istanboel 1977, pp. 554 e.v.&lt;/ref&gt; en 32 van die 40 Armeense dorpe van die streek verwoes.{{sfn|Hofmann|1997|pp=85 e.v.}}

Toe die sultan nie op die hervormingsvoorstelle van Brittanje, Frankryk en Rusland reageer nie, het die Huntsjak-party op 30 September 1895 'n protesoptog in Istanboel gereël wat deur die polisie uitmekaargeskiet is. Sowat 20 betogers is doodgeskiet, en opgesweepte Turkse teenbetogers het die vlugtende Armeniërs agtervolg en baie van hulle doodgeslaan. Ongeveer 3 000 Armeniërs wat in hul kerke skuiling gesoek het, is dae lank daar beleër sonder dat die Turkse polisie ingegryp het.{{sfn|Kreiser|Neumann|2003|pp=371-377}}{{sfn|Hofmann|1997|pp=85 e.v.}} Op 26 Augustus 1896 het 25 Dasjnakke die Ottomaanse Bank in Istanboel beset en die 160 werknemers daarvan as gyselaars aangehou. Hulle het outonomie vir die Armeense provinsies onder toesig van Europese moondhede, die vrylating van Armeense gevangenes en die teruggawe van gekonfiskeerde eiendom geëis. Die eise is nie ingewillig nie, maar die gyselaarnemers is vrye deurgang na Frankryk toegestaan.{{sfn|Ternon|1988|pp=96 e.v.}}{{sfn|Gust|1993|pp=110 e.v.}} As reaksie daarop het uiters bloedige aanvalle op Armeniërs in Istanboel gevolg wat 6 000 tot 14 000 lewens geëis het. Alle verslae van buitelandse diplomate stem saam dat die moordenaars georganiseerd en in oorleg met die owerhede opgetree het.&lt;ref name=&quot;Koutcharian102&quot;&gt;Gerayer Koutcharian: ''Der Siedlungsraum der Armenier unter dem Einfluss der historisch-politischen Ereignisse seit dem Berliner Kongress 1878'' (= Abhandlungen des geographischen Instituts, Anthropogeographie, Band 43), Berlyn 1989, p. 102.&lt;/ref&gt;

In die slagtings van 1895 tot 1896 is ten minste 100 000 Armeniërs gedood,{{sfn|Kévorkian|2011|pp=11, 65}}{{sfn|Suny|2015|p=129}} hoofsaaklik deur Ottomaanse soldate en gepeupel wat deur die owerhede losgelaat is.{{sfn|Suny|2015|pp=129-130}} Ramings van die totale aantal dooies in die pogroms van 1894-1896 wissel na gelang van die bron tussen 80 000 en 300 000.{{sfn|Akçam|2007|p=42}} Baie Armeense dorpe is met geweld tot die Islam bekeer.{{sfn|Kévorkian|2011|p=271}} Daarbenewens het tienduisende haweloos gelate Armeniërs in die daaropvolgende jare aan honger en die strawwe winters gesterf; in 1897 het die Armeense patriargaat 50 000 weeskinders getel.&lt;ref name=&quot;Kevorkian263&quot;&gt;Raymond Kévorkian: ''Armenian Population of Diarbekir Province.'' In: Richard G. Hovannisian (red.): ''Armenian Tigranakert/Diarbekir and Edessa/Urfa.'' Mazda Publishers, Costa Mesa (CA) 2006, p. 263.&lt;/ref&gt; Die Ottomaanse staat het die uiteindelike verantwoordelikheid vir die moorde gedra,{{sfn|Suny|2015|p=130}}{{sfn|Kévorkian|2011|p=11}} waarvan die doel was om met geweld die vorige sosiale orde te herstel waarin Christene Moslem-oppergesag sonder teenspraak sou aanvaar,{{sfn|Suny|2015|p=131}} en om Armeniërs tot emigrasie te dwing en hul getalle sodoende te verminder.{{sfn|Kévorkian|2011|p=266}} Die historikus [[Norman Naimark]] meen dat hierdie slagtings nietemin nie in die kategorie van volksmoord val nie: &quot;Die doel was 'n harde straf, nie uitwissing nie.&quot;&lt;ref name=&quot;Naimark35&quot;&gt;Norman M. Naimark: ''Flammender Haß. Ethnische Säuberungen im 20. Jahrhundert''. Fischer Taschenbuch, Stuttgart 2008, pp. 35 e.v.&lt;/ref&gt; Dit was ook nie etniese suiwering nie, omdat die Armeniërs nie in die algemeen uit hul tuisgebiede verdryf is nie, maar eerder &quot;na hul ''plek'' teruggedwing&quot; moes word.{{sfn|Barth|2006|p=64}}

=== Jong Turkse Rewolusie ===
Abdülhamid se despotisme het tot die vorming van 'n opposisiebeweging, die [[Jong Turke]], gelei, wat hom wou omverwerp en die grondwet van 1876, wat hy in 1877 opgeskort het, wou herstel.{{sfn|Suny|2015|pp=92-93, 99, 139-140}} Een faksie van die Jong Turke was die geheime en rewolusionêre Komitee vir Eenheid en Vooruitgang, gesetel in [[Thessaloniki|Salonika]], waaruit die charismatiese samesweerder Mehmed Talaat (later Talaat Pasja{{efn|name=Talaatbey|Talaat het voorheen die titel &quot;Bey&quot; gedra en is dus as &quot;Talaat Bey&quot; bekend gestaan totdat hy in 1917 die titel &quot;Pasja&quot; verwerf het.{{sfn|Kieser|2018|p=2}}}}) as 'n vooraanstaande lid na vore getree het.{{sfn|Kieser|2018|pp=46-47}} Hoewel die Armeense Rewolusionêre Federasie oor die groeiende, uitsluitende Turkse nasionalisme in die Jong Turkse beweging skepties was, het dit in Desember 1907 besluit om met die Komitee saam te werk.{{sfn|Suny|2015|pp=152-153}}{{sfn|Kieser|2018|p=50}} In 1908 het die Komitee deur die Jong Turkse Rewolusie aan bewind gekom, wat met 'n reeks sluipmoorde op vooraanstaande amptenare in [[Masedonië (streek)|Masedonië]] begin het.{{sfn|Kieser|2018|pp=53-54}}{{sfn|Göçek|2015|p=192}} Abdülhamid is gedwing om die grondwet van 1876 en die Ottomaanse parlement te herstel, wat deur Ottomane van alle etnisiteite en godsdienste gevier is.{{sfn|Kieser|2018|pp=54-55}}{{sfn|Suny|2015|pp=154-156}} Die veiligheid het ná 1908 in dele van die oostelike provinsies verbeter en die Komitee het stappe gedoen om die plaaslike [[gendarmerie]] te hervorm,{{sfn|Kaligian|2017|pp=89-91}} hoewel spanning hoog gebly het.{{sfn|Kaligian|2017|pp=82-84}} Ondanks 'n ooreenkoms in die Salonika-akkoord van 1910 tussen die Federasie en die Komitee om die grondroof van die vorige dekades om te keer, het laasgenoemde geen moeite gedoen om dit uit te voer nie.{{sfn|Kaligian|2017|pp=86-92}}{{sfn|Astourian|2011|p=66}}

Relatief gou het outoritêre, nasionalistiese en pan-Turkistiese denkbeelde binne die Komitee die oorhand gekry. Veral Enver Bey, die latere minister van oorlog [[Enver Pasja]], het na die stigting van 'n &quot;groot-Turkse Turaniese ryk&quot; met die insluiting van [[Azerbeidjan]], Turkestan en selfs dele van China gestreef.{{sfn|Akçam|2004|loc=hoofstuk ''Die Jungtürkische Periode bis zum Ersten Weltkrieg''}}

[[Lêer:AdanaChristianQuarter.jpg|duimnael|Die Armeense woonbuurt van [[Adana]] ná die slagtings van 1909]]
Vroeg in 1909 is 'n onsuksesvolle teenstaatsgreep deur konserwatiewes en sommige liberales wat die Komitee se toenemend onderdrukkende bewind teengestaan het, geloods.{{sfn|Suny|2015|pp=165-166}} Toe die nuus van die teenstaatsgreep [[Adana]] bereik, het gewapende Moslems die Armeense buurt aangeval en het Armeniërs teruggeskiet. Ottomaanse soldate het nie die Armeniërs beskerm nie, maar die oproermakers eerder bewapen.{{sfn|Suny|2015|pp=168-169}} Tussen 20 000 en 25 000 mense, meestal Armeniërs, is in Adana en nabygeleë dorpe gedood.{{sfn|Suny|2015|p=171}} Anders as die slagtings van die 1890's is die gebeure nie deur die sentrale regering georganiseer nie, maar deur plaaslike amptenare, intellektuele en Islamitiese geestelikes aangehits, waaronder ondersteuners van die Komitee in Adana.{{sfn|Suny|2015|p=172}} Oorlogskepe van Duitsland, Frankryk, Brittanje, Italië, Oostenryk, Rusland en die Verenigde State het wel voor die Kilikiese kus gekruis, maar hul bemannings het nie ingegryp nie, hoewel hulle die slagtings moontlik sou kon beëindig het.&lt;ref name=&quot;Dadrian22&quot;&gt;Vahakn N. Dadrian: ''Der vergessene Völkermord. Der Genozid an den Armeniern.'' Zürich 1998, pp. 22 e.v.&lt;/ref&gt;

Hoewel die slagtings ongestraf gebly het, het die Armeense Rewolusionêre Federasie bly hoop dat hervormings om veiligheid te verbeter en grond te herstel op pad was, tot laat in 1912, toe dit met die Komitee gebreek en 'n beroep op die Europese moondhede gedoen het.{{sfn|Kieser|2018|pp=152-153}}{{sfn|Astourian|2011|pp=66-67}}{{sfn|Kaligian|2017|p=92}} Op 8 Februarie 1914 het die Komitee huiwerig tot hervormings ingestem wat deur [[Duitse Keiserryk|Duitsland]] bemiddel is en vir die aanstelling van twee Europese inspekteurs vir die hele Ottomaanse ooste en vir die plasing van die Hamidiye-regimente in reserwe voorsiening gemaak het. Die leiers van die Komitee het gevrees dat hierdie hervormings, wat nooit uitgevoer is nie, tot verdeling kon lei, en het dit as 'n rede vir die uitwissing van die Armeense bevolking in 1915 aangevoer.{{sfn|Kieser|2018|pp=163-164}}{{sfn|Akçam|2019|pp=461-462}}{{sfn|Suny|2015|pp=203, 359}}

=== Balkanoorloë ===
[[Lêer:Phocaea massacre Sartiaux.jpg|duimnael|Moslembandiete paradeer met buit in Phocaea (die hedendaagse Foça, Turkye) op 13 Junie 1914. Op die agtergrond is Griekse vlugtelinge en brandende geboue.]]
Die Eerste Balkanoorlog van 1912 het tot die verlies van byna al die ryk se Europese gebied{{sfn|Suny|2015|pp=184-185}} en tot die massa-uitsetting van Moslems uit die Balkan gelei.{{sfn|Kieser|2018|p=167}} Die Ottomaanse Moslemsamelewing was woedend oor die gruweldade teen Balkan-Moslems, wat anti-Christelike gevoel versterk en 'n begeerte na wraak laat ontstaan het.{{sfn|Suny|2015|pp=185, 363}}{{sfn|Üngör|2012|p=50}} Die blaam vir die verlies is op alle Christene gelê, ook op die Ottomaanse Armeniërs, van wie baie aan Ottomaanse kant geveg het.{{sfn|Bozarslan|Duclert|Kévorkian|2015|pp=169, 171}} Die Balkanoorloë het aan die Ottomanistiese beweging vir pluralisme en naasbestaan 'n einde gemaak;{{sfn|Bloxham|Göçek|2008|p=363}} in die plek daarvan het die Komitee hom tot 'n toenemend radikale Turkse nasionalisme gewend om die ryk te behou.{{sfn|Kieser|2018|p=156}} Leiers soos Talaat en Enver Pasja het nie-Moslembevolkingskonsentrasies in strategiese gebiede vir baie van die ryk se probleme begin blameer en teen middel 1914 tot die gevolgtrekking gekom dat hulle inwendige gewasse was wat uitgesny moes word.{{sfn|Kaligian|2017|pp=97-98}} Hiervan is die Ottomaanse Armeniërs as die gevaarlikste beskou, omdat die leiers van die Komitee gevrees het dat hul tuisland in Anatolië, wat as die laaste toevlugsoord van die Turkse nasie opgeëis is, soos die Balkan van die ryk sou wegbreek.{{sfn|Kieser|2018|p=156}}{{sfn|Suny|2015|p=193}}{{sfn|Göçek|2015|p=191}}

In Januarie 1913 het die Komitee nog 'n staatsgreep geloods, 'n eenpartystaat ingestel en alle werklike of vermeende binnelandse vyande streng onderdruk.{{sfn|Suny|2015|pp=189-190}}{{sfn|Kieser|2018|pp=133-134, 136, 138, 172}} Die &quot;Jong Turkse driemanskap&quot; Enver Bey, Talaat Bey en Cemal Bey het 'n diktatoriale stelsel gevestig wat bereid was om voortaan teen die &quot;binnelandse vyande&quot; op te tree. Ná die staatsgreep het die Komitee die demografie van grensgebiede verander deur Moslemvlugtelinge uit die Balkan te hervestig terwyl Christene tot emigrasie gedwing is; immigrante is eiendom belowe wat aan Christene behoort het.{{sfn|Kaligian|2017|pp=95, 97}} Toe dele van Oos-Thrakië tydens die Tweede Balkanoorlog in die middel van 1913 deur die Ottomaanse Ryk herbeset is, was daar 'n veldtog van plundering en intimidasie teen Grieke en Armeniërs wat baie tot emigrasie gedwing het.{{sfn|Kaligian|2017|pp=96-97}} Sowat 150 000 Grieks-Ortodokse inwoners van die Egeïese kus is in Mei en Junie 1914 deur Moslembandiete, wat heimlik deur die Komitee gesteun en soms deur die gereelde leër vergesel is, met geweld gedeporteer.{{sfn|Suny|2015|pp=193, 211-212}}{{sfn|Kieser|2018|pp=169, 176-177}}{{sfn|Kaligian|2017|p=98}} Die historikus Matthias Bjørnlund meen dat die vermeende sukses van die Griekse deportasies die leiers van die Komitee in staat gestel het om nog radikaler beleid te oorweeg &quot;as nog 'n uitbreiding van 'n beleid van sosiale ingenieurswese deur verturksing&quot;.{{sfn|Bjørnlund|2008|p=51}}

Teen die vooraand van die Eerste Wêreldoorlog het die herhaalde vergrype en die gepaardgaande emigrasiegolwe, veral na die Russiese Kaukasusgebiede, die Armeense bevolkingsaandeel reeds aansienlik laat afneem. Tussen 1882 en 1912 het die getal Armeniërs in die Ottomaanse Ryk met 'n derde gedaal, en toe die oorlog in 1914 uitbreek, was daar in geen Oos-Anatoliese vilajet (met die uitsondering van Van) nog 'n Armeense bevolkingsmeerderheid nie.&lt;ref name=&quot;Stoelting247&quot;&gt;Erhard Stölting: ''Eine Weltmacht zerbricht – Nationalitäten und Religionen in der UdSSR.'' Eichborn, Berlyn 1990, p. 247.&lt;/ref&gt;

== Ottomaanse toetrede tot die Eerste Wêreldoorlog ==
[[Lêer:Ottoman revenge map after Balkan wars.jpeg|duimnael|upright=1.1|&quot;Wraak&quot;-kaart wat gebied wat tydens en ná die Balkanoorloë verloor is in swart uitlig]]
'n Paar dae ná die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog het die Komitee op 2 Augustus 1914 'n bondgenootskap met [[Duitse Keiserryk|Duitsland]] gesluit.{{sfn|Suny|2015|pp=214-215}} Dieselfde maand het verteenwoordigers van die Komitee 'n kongres van die Armeense Rewolusionêre Federasie in Erzurum bygewoon en geëis dat die Federasie, in die geval van oorlog met [[Russiese Ryk|Rusland]], Russiese Armeniërs sou aanhits om aan Ottomaanse kant in te gryp. Die afgevaardigdes het in plaas daarvan besluit dat Armeniërs vir die lande van hul burgerskap moes veg.{{sfn|Suny|2015|pp=223-224}} Tydens sy oorlogsvoorbereidings het die Ottomaanse regering duisende gevangenes gewerf om by die paramilitêre Spesiale Organisasie (''Teşkilât-ı Mahsusa'') aan te sluit,{{sfn|Üngör|2016|pp=16-17}} wat aanvanklik daarop gekonsentreer het om opstande onder Moslems agter die Russiese linies aan te blaas, nog voordat die ryk amptelik tot die oorlog toegetree het.{{sfn|Suny|2015|pp=233-234}} Hierdie eenheid, onder leiding van Bahattin Şakir, het uit Koerde, vrygelate strafgevangenes en vlugtelinge uit die Balkan- en Kaukasusgebiede bestaan.{{sfn|Akçam|2004|pp=54 e.v.}} Op 29 Oktober 1914 het die ryk aan die kant van die Sentrale Moondhede tot die Eerste Wêreldoorlog toegetree deur 'n verrassingsaanval op Russiese hawens in die [[Swartsee]] te loods.{{sfn|Suny|2015|p=218}} Die Jong Turkse regering het die geleentheid gebruik om die verfoeide verdrae wat die Ottomaanse Ryk se soewereiniteit beperk het, op te sê: die Ottomaanse kapitulasies, die Administrasie van die Ottomaanse Openbare Skuld en die Armeense hervormingspakket.{{sfn|Schaefgen|2010|p=46}}{{sfn|Suny|2015|pp=231 e.v.}}

Baie Russiese Armeniërs was geesdriftig oor die oorlog, maar Ottomaanse Armeniërs was meer dubbelsinnig, uit vrees dat steun aan Rusland vergelding sou meebring. Die organisasie van Armeense vrywilligerseenhede deur Russiese Armeniërs, waarby later 'n aantal Ottomaans-Armeense drosters aangesluit het, het Ottomaanse agterdog teenoor hul Armeense bevolking verder versterk.{{sfn|Suny|2015|pp=221-222}} Oorlogsrekwisisies was dikwels korrup en willekeurig en het buite verhouding op Grieke en Armeniërs gemik.{{sfn|Suny|2015|p=225}} Armeense leiers het jong mans aangespoor om diensplig te aanvaar, maar baie soldate van alle etnisiteite en godsdienste het weens moeilike omstandighede en kommer oor hul gesinne gedros.{{sfn|Suny|2015|pp=226-227}} Ten minste tien persent van die Ottomaanse Armeniërs is gemobiliseer, wat hul gemeenskappe sonder mans van vegbare ouderdom gelaat het en hulle in 1915 grootliks buite staat gestel het om gewapende weerstand teen deportasie te organiseer.{{sfn|Kévorkian|2011|p=242}}{{sfn|Bozarslan|Duclert|Kévorkian|2015|p=179}}

Tydens die Ottomaanse inval in Russiese en Persiese gebied{{sfn|Suny|2015|pp=243-244}}{{sfn|Üngör|2016|p=18}} het generaal Mysjlajewski die ontruiming van Urmia en [[Tabris]] beveel. Ottomaanse en Koerdiese magte onder leiding van die stamhoof Simko Sjikak het die leemte in Januarie 1915 gevul en die plaaslike Armeniërs en Assiriese/Siriese Christene uitgemoor.&lt;ref name=&quot;Baumer186&quot;&gt;{{Cite book |last=Baumer |first=Christoph |title=History of the Caucasus: Volume 2: In the Shadow of Great Powers |date=5 Oktober 2023 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-0-7556-3630-3 |page=186 |language=en}}&lt;/ref&gt; Vanaf November 1914 het die provinsiale goewerneurs van Van, Bitlis en Erzerum talle telegramme aan die sentrale regering gestuur waarin hulle op strenger maatreëls teen die Armeniërs aangedring het, sowel streeksgewys as in die hele ryk.{{sfn|Akçam|2019|p=475}} Hierdie versoeke is reeds voor 1915 deur die sentrale regering onderskryf.{{sfn|Akçam|2019|pp=478-479}} Armeense staatsamptenare is laat in 1914 en vroeg in 1915 uit hul poste ontslaan.{{sfn|Üngör|2016|p=19}} In Februarie 1915 het die leiers van die Komitee besluit om Armeniërs wat in die leër dien, te ontwapen en na arbeidsbataljons oor te plaas.{{sfn|Suny|2015|p=244}} Die Armeense soldate in die arbeidsbataljons is stelselmatig tereggestel, hoewel baie geskoolde werkers tot 1916 gespaar is.{{sfn|Suny|2015|pp=248-249}}&lt;ref name=&quot;Ternon57&quot;&gt;Yves Ternon: ''Bericht über den Völkermord an den Armeniern im Osmanischen Reich.'' In: Tessa Hofmann (red.): ''Das Verbrechen des Schweigens''. Göttingen/Wenen 2000, p. 57.&lt;/ref&gt;

== Aanvang ==
[[Lêer:Leavening the Levant (1916) (14586438289) restored.jpg|duimnael|Armeense verdedigers in Van, 1916]]
[[Lêer:Russian soldiers Sheykhalan 1915.jpg|duimnael|Russiese soldate in die voormalige Armeense dorp Sheykhalan naby Muş, 1915]]
Minister van Oorlog Enver Pasja het die bevel oor die Ottomaanse leërs vir die inval in Russiese gebied oorgeneem en probeer om die Russiese Kaukasusleër by die Slag van Sarıkamış, wat van Desember 1914 tot Januarie 1915 geduur het, te omsingel. Sy magte, wat nie op die strawwe wintertoestande voorbereid was nie,{{sfn|Suny|2015|pp=241-242}} is op die vlug gedryf en het meer as 60 000 man verloor.{{sfn|Akçam|2012|p=157}} Die terugtrekkende Ottomaanse leër het dosyne Ottomaans-Armeense dorpe in die vilajet Bitlis vernietig en die inwoners uitgemoor.{{sfn|Üngör|2016|p=19}} Enver het sy nederlaag in die openbaar op Armeniërs geblameer wat volgens hom aktief by die Russe aangesluit het, 'n teorie wat 'n konsensus onder die leiers van die Komitee geword het.{{sfn|Üngör|2016|pp=18-19}}{{sfn|Suny|2015|p=243}} Berigte oor plaaslike voorvalle soos wapenskuilings, afgesnyde telegraaflyne en sporadiese moorde het bestaande oortuigings oor Armeense verraad bevestig en die paranoia onder die leiers aangewakker dat 'n gekoördineerde Armeense sameswering teen die ryk beplan word.{{sfn|Suny|2015|p=248}}{{sfn|Kieser|2018|pp=235-238}} Die leiers van die Komitee het teenstrydige berigte dat die meeste Armeniërs lojaal was, geïgnoreer en besluit dat die Armeniërs uitgewis moes word om die ryk te red.{{sfn|Suny|2015|p=248}} Hoewel die meerderheid Armeense burgers en soldate lojaal teenoor die Ottomaanse Ryk gebly het, het die staatsleiding die Armeniërs nou kollektief vir die militêre probleme in Oos-Anatolië verantwoordelik gehou en die Russiese inval as voorwendsel gebruik om die grootste deel van die Armeense bevolking te deporteer, wat onder die gegewe omstandighede op massamoord neergekom het.{{sfn|Kreiser|Neumann|2006|p=319}}

Wanneer presies die Komitee vir Eenheid en Vooruitgang die besluit geneem het om die Armeniërs in hul geheel te vernietig, kan nie met sekerheid bepaal word nie, omdat die betrokke dokumente óf ontbreek, óf ontoeganklik is, óf nooit bestaan het nie. Laasgenoemde sou aan die samesweerderige aard van die Komitee toegeskryf kon word, wat belangrike bevele gewoonlik mondelings gegee het.&lt;ref name=&quot;Kieser-Schaller&quot;&gt;Hans-Lukas Kieser, Dominik J. Schaller: ''Völkermord im historischen Raum 1895-1945.'' In: Hans-Lukas Kieser, Dominik J. Schaller (reds.): ''Der Völkermord an den Armeniern und die Shoah.'' Chronos Verlag, Zürich 2002, pp. 29 e.v.&lt;/ref&gt; Die aanvanklik bedreigende oorlogsituasie ná die verlore Slag van Sarıkamış en die frustrasie van die Jong Turkse leiding word as ewe belangrike elemente van die voorgeskiedenis beskou as die eerste Ottomaanse suksesse in die Slag van Gallipoli in Maart 1915. Die beslissende voorwaardes vir die komende gebeure is waarskynlik in die tydperk van middel Maart tot begin April 1915 geskep.{{sfn|Kévorkian|2006|pp=305 e.v.}}

Slagtings van Armeense mans het reeds vanaf Desember 1914 in die omgewing van Başkale in die vilajet Van plaasgevind.{{sfn|Akçam|2019|p=472}} Leiers van die Armeense Rewolusionêre Federasie het probeer om die situasie kalm te hou en gewaarsku dat selfs regverdigbare selfverdediging tot 'n eskalasie van die moorde kon lei.{{sfn|Suny|2015|p=255}} Die goewerneur, Cevdet Bey, het die Armeniërs van Van op 18 April 1915 beveel om hul wapens in te handig, wat 'n dilemma geskep het: as hulle gehoorsaam, het die Armeniërs verwag om doodgemaak te word, maar as hulle weier, sou dit 'n voorwendsel vir slagtings verskaf. Die Armeniërs het hulle in Van verskans en die Ottomaanse aanval wat op 20 April begin het, afgeweer.{{sfn|Suny|2015|p=257}}{{sfn|Kévorkian|2011|p=319}} Tydens die beleg is Armeniërs in omliggende dorpe op Cevdet se bevel uitgemoor. Russiese magte het Van op 18 Mei ingeneem en 55 000 lyke in die provinsie gevind, ongeveer die helfte van die vooroorlogse Armeense bevolking daarvan.{{sfn|Suny|2015|pp=259-260}} Cevdet se magte het na Bitlis opgetrek en Armeense en Assiriese/Siriese dorpe aangeval; die mans is onmiddellik doodgemaak, baie vroue en kinders is deur plaaslike Koerde ontvoer, en ander is weggemarsjeer om later gedood te word. Teen die einde van Junie was daar slegs 'n dosyn Armeniërs in die vilajet oor.{{sfn|Suny|2015|pp=287, 289}} Of die opstand in Van en die rewolusionêre geweld van die Huntsjak-aktiviste 'n reaksie op die toenemende onderdrukking was, en of dit die sentrale regering juis as regverdiging gedien het om met die deportasies te begin, is in die navorsing omstrede.{{sfn|Schaefgen|2010|p=52}}{{sfn|Kévorkian|2011|pp=319-335}}&lt;ref name=&quot;McCarthy-Van&quot;&gt;Justin McCarthy: ''The Armenian Rebellion at Van''. University of Utah Press, Salt Lake City 2006.&lt;/ref&gt;{{sfn|Lewy|2009|pp=118-123}}

Die eerste deportasies van Armeniërs is in Februarie 1915 deur [[Cemal Pasja]], die bevelvoerder van die Vierde Leër, voorgestel en het op Armeniërs in Kilikië (bepaald Alexandretta, Dörtyol, Adana, Hadjin, Zeytun en Sis) gemik wat na die omgewing van [[Konya]] in sentrale Anatolië verskuif is.{{sfn|Dündar|2011|p=281}} Laat in Maart of vroeg in April het die sentrale komitee van die Komitee vir Eenheid en Vooruitgang op die grootskaalse verwydering van Armeniërs uit gebiede naby die front besluit.{{sfn|Suny|2015|pp=247-248}}

=== Arrestasie van die Armeense elite ===
In die nag van 23 op 24 April 1915 is honderde Armeense politieke aktiviste, intellektuele en gemeenskapsleiers in Konstantinopel en regoor die ryk opgepak. Hierdie bevel van Talaat, wat bedoel was om die Armeense leierskap en enigeen wat weerstand kon organiseer uit te skakel, het uiteindelik tot die moord op die meeste van dié wat gearresteer is, gelei.{{sfn|Kieser|2018|p=10}}{{sfn|Kévorkian|2011|pp=251-252}}{{sfn|Suny|2015|pp=271-272}} Die minister van binnelandse sake het sy voorneme om die Armeniërs uit die hoofstad te verwyder deurgevoer ondanks die teenstand van kollegas wat internasionale verwikkelinge gevrees het.{{sfn|Kévorkian|2006|p=678}} Dieselfde dag het Talaat alle Armeense politieke organisasies verbied{{sfn|Suny|2015|p=273}} en beveel dat die Armeniërs wat vroeër uit Kilikië verwyder is, weer gedeporteer word (vanaf sentrale Anatolië, waar hulle waarskynlik sou oorleef het, na die [[Siriese woestyn]]).{{sfn|Suny|2015|pp=274-275}}{{sfn|Akçam|2012|p=188}} Op 24 en 25 April 1915 is aanvanklik 235 mense gearresteer;{{sfn|Gust|2005|pp=157 e.v.}} volgens die amptelike voorstelling van 24 Mei 1915 was die getal gearresteerdes 2 345.&lt;ref name=&quot;Uras612&quot;&gt;Esat Uras: ''Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi''. 2de uitgebreide uitgawe, Istanboel 1987, p. 612.&lt;/ref&gt; Uiteindelik kon die meeste Armeniërs in Konstantinopel bly, waarskynlik omdat die Jong Turke die aandag van die talle Westerse buitelanders in die stad gevrees het.{{sfn|Schaefgen|2010|p=51}} Die 24ste April word as die amptelike gedenkdag vir die volksmoord op die Armeniërs beskou.

== Stelselmatige deportasies ==

=== Doelwitte ===
{{Blockquote|text=Ons word verwyt dat ons nie tussen skuldige en onskuldige Armeniërs onderskei het nie. [Om dit te doen] was onmoontlik. Weens die aard van dinge kon iemand wat vandag nog onskuldig was, môre skuldig wees. Die besorgdheid oor die veiligheid van Turkye moes eenvoudig alle ander oorwegings laat swyg.|author=Talaat Pasja{{efn|name=Talaatbey}} in die ''Berliner Tageblatt'', 4 Mei 1916{{sfn|Ihrig|2016|pp=162-163}}{{sfn|Bozarslan|Duclert|Kévorkian|2015|p=168}}}}
Tydens die Eerste Wêreldoorlog het die Komitee, wie se sentrale doel was om die Ottomaanse Ryk te bewaar, Armeense burgerlikes as 'n eksistensiële bedreiging begin beskou.{{sfn|Akçam|2012|p=337}}{{sfn|Suny|2015|p=245}} Die leiers het Armeniërs, ook vroue en kinders, kollektief skuldig gehou aan verraad teen die ryk, 'n oortuiging wat in die besluit tot volksmoord vroeg in 1915 deurslaggewend was.{{sfn|Akçam|2019|p=457}}{{sfn|Bozarslan|Duclert|Kévorkian|2015|pp=166-167}} Terselfdertyd het die oorlog 'n geleentheid gebied om uit te voer wat Talaat die &quot;definitiewe oplossing van die Armeense vraagstuk&quot; genoem het.{{sfn|Suny|2015|p=245}}{{sfn|Dündar|2011|p=284}} Die Komitee het verkeerdelik geglo dat die Russiese Ryk oostelike Anatolië wou annekseer, en het die volksmoord grootliks beveel om dié moontlikheid te verhoed.{{sfn|Nichanian|2015|p=202}} Die volksmoord was bedoel om enige moontlikheid dat Armeniërs outonomie of onafhanklikheid in die ryk se oostelike provinsies kon verkry, permanent uit te skakel.{{sfn|Watenpaugh|2013|p=284}} Ottomaanse rekords toon dat die regering Armeniërs tot hoogstens vyf persent van die plaaslike bevolking in die gebiede van herkoms en tien persent in die bestemmingsgebiede wou verminder. Hierdie doel kon nie sonder massamoord bereik word nie.{{sfn|Akçam|2012|pp=242, 247-248}}{{sfn|Dündar|2011|p=282}}{{sfn|Kieser|2018|p=261}}

Die deportasie van Armeniërs en die hervestiging van Moslems op hul grond was deel van 'n breër projek om die demografie van Anatolië permanent te herstruktureer.{{sfn|Kaiser|2019|loc=6}}{{sfn|Bozarslan|Duclert|Kévorkian|2015|p=102}}{{sfn|Nichanian|2015|p=254}} Armeense huise, besighede en grond is by voorkeur aan Moslems van buite die ryk, aan nomades en aan die geraamde 800 000 (grootliks Koerdiese) Ottomaanse onderdane toegewys wat weens die oorlog met Rusland ontwortel is. Hervestigde Moslems is onder groter Turkse bevolkings versprei (tipies beperk tot tien persent in enige gebied) sodat hulle hul onderskeidende kenmerke, soos nie-Turkse tale of nomadiese leefwyse, sou verloor.{{sfn|Gingeras|2016|pp=176-177}} Hierdie migrante is aan strawwe toestande en soms aan geweld of beperkings op hul beweging blootgestel.{{sfn|Gingeras|2016|p=178}} Die etniese suiwering van Anatolië (die Armeense volksmoord, die Assiriese volksmoord en die uitsetting van Grieke ná die Eerste Wêreldoorlog) het vir die vorming van 'n etnonasionale Turkse staat die weg gebaan.{{sfn|Suny|2015|pp=349, 364}}{{sfn|Bozarslan|Duclert|Kévorkian|2015|p=311}} In September 1918 het Talaat beklemtoon dat hy, ondanks die verlies van die oorlog, daarin geslaag het om &quot;Turkye in 'n nasiestaat in Anatolië te omskep&quot;.{{sfn|Kieser|2018|p=376}}{{sfn|Nichanian|2015|p=227}}

Deportasie het op 'n doodvonnis neergekom; die owerhede het die dood van die gedeporteerdes beplan en bedoel.{{sfn|Kaiser|2010|p=384}}{{sfn|Dündar|2011|pp=276-277}}{{sfn|Üngör|2012|p=54}} Deportasie is slegs agter die frontlinies uitgevoer, waar geen aktiewe opstand bestaan het nie, en was slegs moontlik in die afwesigheid van wydverspreide weerstand. Armeniërs wat in die oorlogsgebied gewoon het, is eerder in slagtings doodgemaak.{{sfn|Kaiser|2010|pp=366, 383}} Hoewel dit oënskynlik om veiligheidsredes onderneem is,{{sfn|Mouradian|2018|p=148}} het die deportasie en moord op Armeniërs die ryk geen militêre voordeel besorg nie en het dit die Ottomaanse oorlogspoging juis ondermyn.{{sfn|Rogan|2015|p=184}} Die ryk het 'n dilemma tussen sy doel om Armeniërs uit te wis en sy praktiese behoefte aan hul arbeid in die gesig gestaar; die Armeniërs wat om hul vaardighede behou is, veral vir vervaardiging in die oorlogsbedrywe, was onontbeerlik vir die logistiek van die Ottomaanse leër.{{sfn|Cora|2020|pp=50-51}}{{sfn|Suny|2015|p=317}} Teen laat 1915 het die Komitee die Armeense bestaan in oostelike Anatolië uitgedoof.{{sfn|Kieser|2018|p=240}}

Militêre noodsaak as verklaring vir die deportasies word uitgesluit deurdat die verdenking van samewerking met die vyand nie op vroue en kinders en op Armeniërs ver van die front van toepassing kon wees nie, terwyl laasgenoemde boonop reguit die oorlogsone in gedeporteer is.{{sfn|Akçam|2007|p=xix}} Die deportasies het verder byna die hele Armeense burgerlike bevolking van Anatolië geraak,{{sfn|Akçam|2004|p=72}} wat oor die algemeen rustig gebly het. Dit was ook nie die gevolg van 'n burgeroorlog nie, aangesien daar geen sentraal aangevoerde landwye Armeense opstand was nie.&lt;ref name=&quot;Kieser-sehepunkte&quot;&gt;Hans-Lukas Kieser: [http://sehepunkte.de/2007/03/pdf/10400.pdf ''Der Völkermord an den Armeniern 1915/16: neueste Publikationen''] (PDF).&lt;/ref&gt;

{{Wide image|Armenian Genocide Map-en.svg|1000px|Kaart van die Armeense volksmoord in 1915}}

=== Administratiewe organisasie ===
[[Lêer:Waitingformassacref.png|duimnael|Armeniërs wat voor hul deportasie in 'n stad byeengebring is. Hulle is buite die stad vermoor.]]
Op 23 Mei 1915 het Talaat die deportasie van alle Armeniërs in Van, Bitlis en Erzerum beveel.{{sfn|Kaiser|2019|loc=10}}{{sfn|Üngör|2012|p=53}} Om aan die deportasie, wat reeds in die oostelike provinsies en Kilikië goed op dreef was, 'n dekmantel van wettigheid te verleen, het die ministerraad die Tydelike Deportasiewet van 27 Mei 1915 goedgekeur, wat die owerhede gemagtig het om enigeen wat as verdag beskou is, te deporteer.{{sfn|Üngör|2012|p=53}}{{sfn|Dündar|2011|p=283}}{{sfn|Bozarslan|Duclert|Kévorkian|2015|p=96}} Die leër is opdrag gegee om opposisie of gewapende verset teen regeringsbevele, teen die landsverdediging of teen die openbare orde onverwyld met die uiterste militêre geweld te onderdruk.&lt;ref name=&quot;Libaridian47&quot;&gt;Gerard J. Libaridian (red.): ''The Ideology of the Young Turk Movement.'' In: ''A Crime of Silence. The Armenian Genocide''. Londen 1985, {{ISBN|0-86232-423-8}}, p. 47.&lt;/ref&gt; Op 21 Junie het Talaat die deportasie van alle Armeniërs in die hele ryk beveel, selfs in [[Edirne|Adrianopel]], 2 000 km van die Russiese front af.{{sfn|Bozarslan|Duclert|Kévorkian|2015|p=97}} Ná die uitwissing van die Armeense bevolking in oostelike Anatolië is die Armeniërs van westelike Anatolië en Europese Turkye in Augustus 1915 vir deportasie geteiken. Sommige gebiede met 'n baie klein Armeense bevolking en sommige stede, waaronder Konstantinopel, is gedeeltelik gespaar.{{sfn|Kaiser|2010|p=378}}{{sfn|Akçam|2012|pp=399-400}}

In die geheel het die nasionale, streeks- en plaaslike regeringsvlakke saamgewerk met die Komitee in die uitvoering van die volksmoord.{{sfn|Kieser|2018|p=247}} Die Direktoraat vir die Vestiging van Stamme en Immigrante het die deportasie en die hervestiging van Moslemimmigrante in die leë huise en op die leë grond gekoördineer. Dié direktoraat, onder beheer van Talaat se Ministerie van Binnelandse Sake, en die Spesiale Organisasie, wat bevele direk van die sentrale komitee van die Komitee ontvang het, het hul werksaamhede noukeurig gekoördineer.{{sfn|Bozarslan|Duclert|Kévorkian|2015|pp=89-90}} 'n Dubbelspoorstelsel is gebruik om bevele oor te dra: dié vir die deportasie van Armeniërs is deur amptelike kanale aan die provinsiale goewerneurs oorgedra, maar bevele van 'n kriminele aard, soos dié wat uitwissing beveel het, is deur partykanale gestuur en met ontvangs vernietig.{{sfn|Bozarslan|Duclert|Kévorkian|2015|pp=92-93}}{{sfn|Akçam|2012|pp=194-195}} Deportasiekonvooie is meestal deur gendarms of plaaslike burgerwagte begelei. Die moorde naby die frontlinies is deur die Spesiale Organisasie gepleeg, en dié verder weg het na gelang van die gebied ook plaaslike burgerwagte, bandiete, gendarms of Koerdiese stamme betrek.{{sfn|Kaiser|2010|p=376}} Binne die gebied wat deur die Derde Leër beheer is, wat oostelike Anatolië gedek het, was die leër slegs in die vilajette Van, Erzerum en Bitlis by volksmoordgruweldade betrokke.{{sfn|Bozarslan|Duclert|Kévorkian|2015|p=94}}

Baie daders het uit die Kaukasus gekom ([[Tsjetsjniërs|Tsjetsjeniërs]] en [[Sirkassiërs]]), wat die Armeniërs met hul Russiese onderdrukkers vereenselwig het. Nomadiese [[Koerde]] het baie gruweldade tydens die volksmoord gepleeg, maar gevestigde Koerde het dit slegs selde gedoen.{{sfn|Kévorkian|2011|p=810}} Daders het verskeie motiewe gehad, waaronder ideologie, wraak, begeerte na Armeense eiendom en loopbaansug.{{sfn|Suny|2015|p=352}} Om daders te motiveer, het staatsaangestelde imams die doodmaak van Armeniërs aangemoedig{{sfn|Üngör|2012|p=58}} en was moordenaars geregtig op 'n derde van die Armeense roerende eiendom (nog 'n derde het na die plaaslike owerhede gegaan en die laaste na die Komitee). Verduistering bo en behalwe dit is gestraf.{{sfn|Kaiser|2019|loc=35, 37}}{{sfn|Bozarslan|Duclert|Kévorkian|2015|pp=98-99}} Ottomaanse politici en amptenare wat die volksmoord teengestaan het, is ontslaan of vermoor.{{sfn|Kieser|2018|p=247}}{{sfn|Bozarslan|Duclert|Kévorkian|2015|p=94}}{{sfn|Kévorkian|2011|pp=246-247}} Die goewerneurs van Ankara, Kastamonu en Yozgat is uit hul poste verwyder; die goewerneur van Ankara, Mazhar Bey, het later berig dat die rede vir sy afdanking sy weiering was om die mondelinge bevel van die minister van binnelandse sake uit te voer om die Armeniërs tydens die deportasie dood te maak.&lt;ref name=&quot;Akcam177&quot;&gt;{{harvnb|Akçam|2007|p=177}}; oorspronklike bron: die argief van die Armeense Patriargaat in Jerusalem.&lt;/ref&gt; Die landdroste van Lice, Midyat, Diyarbakır en Beşiri sowel as die goewerneurs van Basra en Müntefak is om dieselfde rede vermoor of tereggestel.&lt;ref name=&quot;Nesimi39&quot;&gt;Abidin Nesimi (seun van die vermoorde landdros van Lice): ''Yılların İçinden'', Istanboel, p. 39 e.v.&lt;/ref&gt; Die regering het bepaal dat enige Moslem wat 'n Armeniër teen die wil van die owerhede huisves, tereggestel sou word.{{sfn|Üngör|2012|p=61}}{{sfn|Akçam|2012|pp=327-328}}

=== Dodemarse ===
[[Lêer:Lake Hazar and Mount Hazar Baba.jpg|duimnael|Op 24 September 1915 het die Amerikaanse konsul Leslie Davis die Hazarmeer besoek en honderde lyke in die water en in nabygeleë klowe gevind.{{sfn|Kévorkian|2014|p=91}}]]
Hoewel die meerderheid weerbare Armeense mans in die leër opgeneem is, het ander gedros, die vrystellingsbelasting betaal of buite die diensplig-ouderdomsgrense geval. Anders as in die vroeëre slagtings van Ottomaanse Armeniërs is Armeniërs in 1915 gewoonlik nie in hul dorpe doodgemaak nie, om die vernietiging van eiendom of ongemagtigde plundering te vermy. In plaas daarvan is die mans gewoonlik gedurende die eerste paar dae van die res van die gedeporteerdes geskei en tereggestel. Min het weerstand gebied, omdat hulle geglo het dit sou hul gesinne in groter gevaar stel.{{sfn|Kaiser|2010|p=376}} Seuns bo die ouderdom van twaalf (soms vyftien) is as volwasse mans behandel.{{sfn|Maksudyan|2020|pp=121-122}} Teregstellingsplekke is vir hul nabyheid aan hoofpaaie en vir ruwe terrein, mere, putte of reënbakke gekies wat die versteking of wegdoening van lyke vergemaklik het.{{sfn|Kévorkian|2014|p=91}}{{sfn|Kaiser|2010|p=377}}{{sfn|Bozarslan|Duclert|Kévorkian|2015|p=93}} Die konvooie het by 'n nabygeleë deurgangskamp stilgehou, waar die begeleiers 'n losprys van die Armeniërs geëis het. Dié wat nie kon betaal nie, is vermoor.{{sfn|Kaiser|2010|p=376}} Eenhede van die Spesiale Organisasie, dikwels in gendarmuniform, was by die moordplekke gestasioneer; die begeleidende gendarms het dikwels nie aan die moorde deelgeneem nie.{{sfn|Bozarslan|Duclert|Kévorkian|2015|p=93}}

Ten minste 150 000 Armeniërs het vanaf Junie 1915 deur [[Erzincan]] beweeg, waar 'n reeks deurgangskampe opgerig is om die vloei van slagoffers na die moordplek by die nabygeleë Kemah-kloof te beheer.{{sfn|Kaiser|2019|loc=3, 22}} Die Armeniërs van Erzincan is in Junie 1915 deur die Spesiale Organisasie in pare aan mekaar vasgebind en by die Kemah-kloof in die Karasu-rivier gegooi, waarby meer as 20 000 mense omgekom het; die Duitse konsul in Aleppo, Walter Rössler, het berig dat lyke weke lank die [[Eufraat]] afgespoel het.{{sfn|Schaefgen|2010|p=50}} Duisende Armeniërs is naby die Hazarmeer doodgemaak deurdat paramilitêre lede hulle van die kranse afgestoot het.{{sfn|Kévorkian|2014|p=91}} Meer as 500 000 Armeniërs het deur die Firincilar-vlakte suid van Malatya beweeg, een van die dodelikste gebiede tydens die volksmoord. Konvooie wat deur die vlakte na die Kahta-hoogland opgetrek het, het klowe aangetref wat reeds met lyke van vorige konvooie gevul was.{{sfn|Kaiser|2010|p=377}}{{sfn|Kévorkian|2014|p=93}} Baie ander is in systroomdale van die [[Tigris]], die Eufraat of die Murat aangehou en stelselmatig deur die Spesiale Organisasie tereggestel.{{sfn|Kévorkian|2014|p=90}} Armeense mans is dikwels verdrink deur hulle rug teen rug aan mekaar vas te bind voordat hulle in die water gegooi is, 'n metode wat nie op vroue gebruik is nie.{{sfn|Kévorkian|2014|p=92}} In Trabzon is Armeense vroue en kinders op aanwysing van die goewerneur Cemal Azmi in bote na die oop see geneem en verdrink; die Amerikaanse konsul van die stad het berig dat vol bote uitgevaar het en 'n paar uur later leeg teruggekeer het.{{sfn|Kévorkian|2006|p=589}}

[[Lêer:Ambassador Morgenthau's Story p314.jpg|duimnael|Die lyke van Armeniërs langs 'n pad, 'n algemene gesig langs die deportasieroetes]]
Die owerhede het die wegdoening van liggame deur riviere as 'n goedkoop en doeltreffende metode beskou, maar dit het wydverspreide besoedeling stroomaf veroorsaak. Soveel lyke het die Tigris en die Eufraat afgedryf dat hulle die riviere soms versper het en met plofstof verwyder moes word. Ander verrottende lyke het aan die rivieroewers vasgesit, en nog ander het so ver as die [[Persiese Golf]] gedryf. Die riviere het lank ná die slagtings besoedel gebly en epidemies stroomaf veroorsaak.{{sfn|Kévorkian|2014|p=95}} Tienduisende Armeniërs het langs die paaie gesterf en hul liggame is haastig begrawe of, meer dikwels, eenvoudig langs die paaie gelaat. Die Ottomaanse regering het beveel dat die lyke so gou moontlik verwyder word om sowel fotografiese dokumentasie as siekte-epidemies te voorkom, maar hierdie bevele is nie eenvormig nagekom nie.{{sfn|Akçam|2018|p=158}}{{sfn|Kévorkian|2014|p=94}}

Vroue en kinders, wat die oorgrote meerderheid van die gedeporteerdes uitgemaak het, is gewoonlik nie onmiddellik tereggestel nie, maar aan strawwe marse deur bergagtige terrein sonder kos en water onderwerp. Dié wat nie kon byhou nie, is gelaat om te sterf of is doodgeskiet.{{sfn|Kévorkian|2014|pp=92-93}} Gedurende 1915 is sommige gedwing om tot 1 000 km in die somerhitte te loop.{{sfn|Üngör|2012|p=54}} Sommige gedeporteerdes uit westelike Anatolië is toegelaat om per spoor te reis.{{sfn|Kaiser|2010|p=378}} Daar was 'n onderskeid tussen die konvooie uit oostelike Anatolië, wat byna in hul geheel uitgewis is, en dié van verder wes, wat die meeste van dié wat oorleef het om Sirië te bereik, uitgemaak het.{{sfn|Kévorkian|2011|p=808}} Sowat 99 persent van die Armeniërs wat uit Erzerum gedeporteer is, het byvoorbeeld nooit hul bestemming bereik nie.{{sfn|Üngör|2012|p=53}}

Die deportasies het oral dieselfde grondpatroon gevolg: ontwapening, die uitskakeling van die weerbare mans, die likwidasie van die plaaslike leierskap, onteiening, dodemarse en slagtings.&lt;ref name=&quot;Berlin-Klenner44&quot;&gt;Jörg Berlin, Adrian Klenner: ''Völkermord oder Umsiedlung. Das Schicksal der Armenier im Osmanischen Reich. Darstellung und Dokumente''. Keulen 2006, pp. 44 e.v.&lt;/ref&gt; Geen maatreëls vir hervestiging is getref nie: die Ministerie van Binnelandse Sake het 'n versoek van die goewerneur van Aleppo om tydelike blyplek vir die gedeporteerdes beskikbaar te stel, van die hand gewys,{{sfn|Akçam|2007|p=202}} en Konstantinopel het alle aanbiedinge van ander state om humanitêre hulp aan die gedeporteerdes te verleen, streng geweier.{{sfn|Akçam|2004|p=72}} Daar bestaan geen bewys dat grond of ander goedere by die bestemming aan die gedeporteerdes toegeken is nie.{{sfn|Akçam|2007|p=206}} Çerkez Hasan, 'n Ottomaanse offisier wat vir die hervestiging van die Armeniërs in die Siriese en Mesopotamiese woestyn verantwoordelik was, het in 1915 bedank toe dit vir hom duidelik geword het dat die doel nie hervestiging nie, maar vernietiging was.&lt;ref name=&quot;CerkezHasan&quot;&gt;Oorspronklike bron: Çerkez Hasan: ''Peki Yüzbinlerce Ermeni'yi Kim Öldürdü?'' In: ''Alemdar'', 5 April 1919, aangehaal in {{harvnb|Akçam|2007|p=xviii}}.&lt;/ref&gt;

=== Islamisering ===
[[Lêer:Armenians rescued from Arabs LCCN2014706724.png|duimnael|upright|Geïslamiseerde Armeense vroue wat ná die oorlog &quot;uit Arabiese hande gered&quot; is]]
Die islamisering van Armeniërs, wat as 'n stelselmatige staatsbeleid uitgevoer is en die burokrasie, polisie, regbank en geestelikes betrek het, was 'n belangrike strukturele komponent van die volksmoord.{{sfn|Akçam|2012|pp=314, 316}}{{sfn|Kurt|2016|loc=2, 21}} Na raming is 100 000 tot 200 000 Armeniërs geïslamiseer,{{sfn|Akçam|2012|p=331}} en daar word beraam dat soveel as twee miljoen Turkse burgers in die vroeë 21ste eeu ten minste een Armeense grootouer mag hê.{{sfn|Watenpaugh|2013|p=291}} Sommige Armeniërs is toegelaat om hulle tot die Islam te bekeer en deportasie te ontduik, maar die regime het op hul vernietiging aangedring waar hul getalle die drempel van vyf tot tien persent oorskry het, of waar daar 'n risiko was dat hulle hul nasionaliteit en kultuur sou kon behou.{{sfn|Akçam|2012|pp=290-291}} Talaat Pasja het bekerings persoonlik gemagtig en die lojaliteit van bekeerde Armeniërs noukeurig tot die einde van die oorlog gevolg.{{sfn|Kurt|2016|loc=5, 13-14}} Hoewel die eerste en belangrikste stap bekering tot die Islam was, het die proses ook die uitwissing van Armeense name, taal en kultuur vereis, en vir vroue onmiddellike huweliksluiting met 'n Moslem.{{sfn|Kurt|2016|loc=15}} Hoewel islamisering die haalbaarste geleentheid tot oorlewing was, het dit ook Armeense morele en sosiale norme oortree.{{sfn|Kurt|2016|loc=5}}

Die Komitee het Armeense vroue toegelaat om in Moslemhuishoudings in te trou, aangesien hierdie vroue hul Armeense identiteit sou verloor.{{sfn|Kaiser|2010|p=377}} Jong vroue en meisies is dikwels as huisbediendes of seksslawe toegeëien. Sommige seuns is ontvoer om as dwangarbeiders vir Moslems te werk.{{sfn|Kaiser|2010|p=377}}{{sfn|Watenpaugh|2013|pp=291-292}} Sommige kinders is met geweld weggeneem, terwyl ander deur hul ouers verkoop of afgestaan is om hul lewens te red.{{sfn|Akçam|2012|p=314}}{{sfn|Watenpaugh|2013|pp=284-285}} Spesiale staatsweeshuise is ook met streng prosedures opgerig wat daarop gemik was om hul pleegkinders van 'n Armeense identiteit te ontneem.{{sfn|Kurt|2016|loc=17}} Die meeste Armeense kinders wat die volksmoord oorleef het, het uitbuiting, harde arbeid sonder betaling, gedwonge bekering tot die Islam en fisieke en seksuele mishandeling verduur.{{sfn|Watenpaugh|2013|pp=291-292}} Armeense vroue wat tydens die reis gevange geneem is, het in Turkse of Koerdiese huishoudings beland; dié wat tydens die tweede fase van die volksmoord geïslamiseer is, het hulle in 'n Arabiese of [[Bedoeïene|Bedoeïen]]-omgewing bevind.{{sfn|Kévorkian|2011|pp=757-758}}

Die verkragting, seksuele mishandeling en prostitusie van Armeense vroue was alles baie algemeen.{{sfn|Akçam|2012|p=312}} Hoewel Armeense vroue seksuele geweld probeer vermy het, was selfmoord dikwels die enigste alternatief.{{sfn|Kaiser|2010|pp=377-378}} Gedeporteerdes is naak in [[Damaskus]] uitgestal en in sommige gebiede as seksslawe verkoop, wat 'n belangrike bron van inkomste vir die begeleidende gendarms was.{{sfn|Akçam|2012|pp=312-315}} Sommige is op Arabiese slawemarkte aan Moslem-[[Hadj]]pelgrims verkoop en het so ver weg as Tunisië of Algerië beland.{{sfn|Kévorkian|2011|p=758}}

=== Beslaglegging op eiendom ===
[[Lêer:Turkey. Ankara. Palace of Attaturk (i.e., Ataturk) LOC matpc.16728 (cropped).jpg|duimnael|Die Çankaya-herehuis, die amptelike woning van die president van Turkye, is in 1915 op Ohannes Kasabian, 'n Armeense sakeman, gekonfiskeer.{{sfn|Cheterian|2015|pp=245-246}}]]
'n Sekondêre motief vir die volksmoord was die vernietiging van die Armeense burgerklas om vir 'n Turkse en Moslem-middelklas plek te maak{{sfn|Watenpaugh|2013|p=284}} en om 'n staatsbeheerde nasionale ekonomie onder Moslem-Turke op te bou.{{sfn|Kévorkian|2011|p=810}}{{sfn|Kieser|2018|p=273}} Die veldtog om die ekonomie te verturks het in Junie 1914 met 'n wet begin wat baie nie-Moslemhandelaars verplig het om Moslems in diens te neem. Ná die deportasies is die besighede van die slagoffers deur Moslems oorgeneem wat dikwels onbekwaam was, wat tot ekonomiese probleme gelei het.{{sfn|Kévorkian|2011|p=202}} Die volksmoord het rampspoedige gevolge vir die Ottomaanse ekonomie gehad; Moslems is deur die deportasie van geskoolde vakmanne benadeel, en hele distrikte het ná die deportasie van hul boere in hongersnood verval.{{sfn|Suny|2015|pp=316-317}} Die Ottomaanse en Turkse regerings het 'n reeks Wette op Verlate Eiendom aanvaar om eiendom wat op Armeniërs gekonfiskeer is, te bestuur en te herverdeel.{{sfn|Akçam|Kurt|2015|p=2}}{{sfn|Kévorkian|2011|pp=203-204}} Hoewel die wette voorgegee het dat die staat die eiendom slegs namens die afwesige Armeniërs administreer, was daar geen bepaling om dit aan die eienaars terug te gee nie; daar is aanvaar dat hulle opgehou bestaan het.{{sfn|Akçam|Kurt|2015|pp=11-12}} Daar is geen gevalle bekend waar gedeporteerdes vir die onteiening vergoed is nie.{{sfn|Akçam|2007|p=206}}

Die historici [[Taner Akçam]] en Ümit Kurt voer aan dat &quot;die Republiek van Turkye en sy regstelsel in 'n sekere sin gebou is op die beslaglegging op Armeense kulturele, maatskaplike en ekonomiese rykdom, en op die verwydering van die Armeense teenwoordigheid&quot;.{{sfn|Akçam|Kurt|2015|p=2}} Die opbrengs uit die verkoop van gekonfiskeerde eiendom is dikwels gebruik om die deportasie van Armeniërs en die hervestiging van Moslems te finansier, sowel as vir leër-, burgerwag- en ander staatsuitgawes.{{sfn|Akçam|2012|pp=256-257}} Uiteindelik het dit 'n groot deel van die grondslag van die nywerheid en ekonomie van die ná-1923-republiek gevorm en dit van kapitaal voorsien.{{sfn|Üngör|Polatel|2011|p=80}}{{sfn|Bozarslan|Duclert|Kévorkian|2015|p=189}} Die onteiening en verbanning van Armeense mededingers het baie laerklas-Turke (boere, soldate en arbeiders) in staat gestel om tot die middelklas op te klim.{{sfn|Üngör|Polatel|2011|p=80}} Beslaglegging op Armeense bates het tot in die tweede helfte van die twintigste eeu voortgeduur,{{sfn|Kieser|2018|p=268}} en in 2006 het die Turkse Nasionale Veiligheidsraad beslis dat eiendomsrekords uit 1915 ter wille van nasionale veiligheid gesluit moet bly.{{sfn|Akçam|Kurt|2015|p=3}} Buite Istanboel is die spore van Armeense bestaan in Turkye, waaronder kerke en kloosters, biblioteke, ''khachkars'' (kruisstene) en dier- en plekname, stelselmatig uitgewis, 'n proses wat tydens die oorlog begin het en dekades lank daarna voortgeduur het.{{sfn|Cheterian|2015|pp=64-65}}{{sfn|Göçek|2015|p=411}}{{sfn|Suciyan|2015|p=59}}

== Bestemming ==
[[Lêer:Armenian woman kneeling beside dead child in field.png|duimnael|links|'n Armeense vrou kniel langs 'n dooie kind in 'n veld buite Aleppo]]
[[Lêer:Khabur,Rasal-Ain.jpg|duimnael|links|Die Khaboer naby Ras al-Ayn]]
Die eerste aankomelinge in die middel van 1915 is in [[Aleppo]] gehuisves. Vanaf middel November is die konvooie toegang tot die stad geweier en is hulle langs die Bagdadspoorlyn of die Eufraat na [[Mosoel]] herlei. Die eerste deurgangskamp is by Sibil, oos van Aleppo, opgerig; een konvooi sou daagliks aankom terwyl 'n ander na Meskene of Deir ez-Zor sou vertrek.{{sfn|Kévorkian|2014|p=97}} Dosyne konsentrasiekampe is in Sirië en Bo-Mesopotamië opgerig.{{sfn|Kévorkian|2011|p=625}} Teen Oktober 1915 het sowat 870 000 gedeporteerdes Sirië en Bo-Mesopotamië bereik. Die meeste is herhaaldelik tussen kampe oorgeplaas en in elke kamp vir 'n paar weke aangehou, totdat daar baie min oorlewendes was.{{sfn|Kévorkian|2014|p=98}} Hierdie strategie het die Armeniërs fisiek verswak en siektes versprei, in so 'n mate dat sommige kampe laat in 1915 gesluit is weens die gevaar dat siektes na die Ottomaanse weermag sou versprei.{{sfn|Shirinian|2017|p=21}}{{sfn|Kévorkian|2011|pp=633-635}} Laat in 1915 is die kampe rondom Aleppo gelikwideer en is die oorlewendes gedwing om na Ras al-Ayn te marsjeer; die kampe rondom Ras al-Ayn is vroeg in 1916 gesluit en die oorlewendes na Deir ez-Zor gestuur.{{sfn|Mouradian|2018|p=155}}

Oor die algemeen is Armeniërs kos en water ontsê tydens en ná hul gedwonge mars na die Siriese woestyn;{{sfn|Shirinian|2017|p=21}}{{sfn|Kaiser|2010|p=380}} baie het van hongersnood, uitputting of siekte gesterf, veral [[disenterie]], [[tifus]] en [[longontsteking]].{{sfn|Shirinian|2017|p=21}}{{sfn|Kévorkian|2014|p=96}} Sommige plaaslike amptenare het vir Armeniërs kos gegee; ander het omkoopgeld aanvaar om kos en water te verskaf.{{sfn|Shirinian|2017|p=21}} Hulporganisasies is amptelik verbied om kos aan die gedeporteerdes te verskaf, hoewel sommige hierdie verbod omseil het.{{sfn|Shirinian|2017|p=23}} 'n Verdere wet het verbied dat enige voedsel aan die Armeniërs gegee word.&lt;ref name=&quot;Sigrist&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.nzz.ch/international/europa/man-treibt-sie-in-die-wueste-um-ihre-kraft-zu-brechen-1.18519809 |title=argiefkopie |access-date=22 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150413094955/http://www.nzz.ch/international/europa/man-treibt-sie-in-die-wueste-um-ihre-kraft-zu-brechen-1.18519809 |archive-date=13 April 2015 |url-status=bot: unknown}} &quot;Man treibt sie in die Wüste, um ihre Kraft zu brechen&quot;. In: ''Neue Zürcher Zeitung'', 11 April 2015.&lt;/ref&gt; Oorlewendes het getuig dat sommige Armeniërs hulp geweier het omdat hulle geglo het dit sou hul lyding net verleng.{{sfn|Shirinian|2017|pp=20-21}} Die wagte het vroulike gevangenes verkrag en het ook Bedoeïene toegelaat om snags op die kampe toe te sak om te plunder en te verkrag; sommige vroue is tot huwelike gedwing.{{sfn|Mouradian|2018|p=152}}{{sfn|Kaiser|2010|p=380}} Duisende Armeense kinders is aan kinderlose Turke, Arabiere en Jode verkoop wat na die kampe gekom het om hulle by hul ouers te koop.{{sfn|Kévorkian|2014|p=98}} In die westelike [[Levant]], wat deur die Ottomaanse Vierde Leër onder Cemal Pasja bestuur is, was daar geen konsentrasiekampe of grootskaalse slagtings nie; Armeniërs is eerder hervestig en gewerf om vir die oorlogspoging te werk. Hulle moes hulle tot die Islam bekeer of andersins deportasie na 'n ander gebied in die gesig staar.{{sfn|Kévorkian|2011|pp=673-674}}

Die Armeniërs se vermoë om aan te pas en te oorleef was groter as wat die daders verwag het.{{sfn|Kaiser|2010|p=384}}{{sfn|Kévorkian|2011|p=693}} 'n Los georganiseerde, Armeens-geleide weerstandsnetwerk met sy basis in Aleppo het daarin geslaag om baie gedeporteerdes te help en Armeense lewens te red.{{sfn|Mouradian|2018|p=154}} Aan die begin van 1916 was sowat 500 000 gedeporteerdes in Sirië en Mesopotamië nog aan die lewe.{{sfn|Kévorkian|2011|p=808}} Uit vrees dat oorlewende Armeniërs ná die oorlog sou terugkeer, het Talaat Pasja in Februarie 1916 'n tweede golf slagtings beveel.{{sfn|Kieser|2018|pp=259, 265}} Nog 'n golf deportasies het Armeniërs geteiken wat in Anatolië oorgebly het.{{sfn|Kévorkian|2011|pp=695, 808}} Meer as 200 000 Armeniërs is tussen Maart en Oktober 1916 doodgemaak, dikwels in afgeleë gebiede naby Deir ez-Zor en in dele van die Khaboervallei, waar hul liggame nie 'n openbare gesondheidsgevaar sou inhou nie.{{sfn|Kieser|2018|p=262}}{{sfn|Kévorkian|2014|p=107}} Die slagtings het die meeste Armeniërs doodgemaak wat die kampstelsel oorleef het.{{sfn|Mouradian|2018|p=155}}

== Internasionale reaksie ==
[[Lêer:Lest they perish LCCN2002711981 restored.jpg|duimnael|upright=0.75|Fondsinsamelingsplakkaat vir Near East Relief]]
Die Ottomaanse Ryk het probeer verhoed dat joernaliste en fotograwe die gruweldade dokumenteer en hulle met arrestasie gedreig.{{sfn|Leonard|2004|p=297}}{{sfn|Akçam|2018|p=157}} Nietemin is gestaafde berigte oor massamoorde wyd in Westerse koerante gedek.{{sfn|Leonard|2004|p=300}}{{sfn|de Waal|2015|p=2}} Op 24 Mei 1915 het die Drievoudige Entente (Rusland, Brittanje en Frankryk) die Ottomaanse Ryk formeel vir &quot;[[Misdade teen die Mensdom|misdade teen die mensdom]] en die beskawing&quot; veroordeel en gedreig om die daders verantwoordelik te hou.{{sfn|Suny|2015|p=308}} Getuienis van ooggetuies is in boeke soos ''The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire'' (1916) en ''Ambassador Morgenthau's Story'' (1918) gepubliseer, wat openbare bewustheid van die volksmoord verhoog het.{{sfn|Tusan|2014|pp=57-58}} Die Amerikaanse ambassadeur Henry Morgenthau het op grond van gesprekke met die Jong Turkse leiers in sy memoires opgesom: &quot;Toe die Turkse owerhede die bevele vir hierdie deportasies gegee het, het hulle bloot 'n doodvonnis oor 'n hele ras uitgespreek; hulle het dit goed verstaan en het in hul gesprekke met my geen besondere poging aangewend om die feit te verberg nie. […] Ek is daarvan oortuig dat die hele geskiedenis van die menslike geslag geen so verskriklike episode as hierdie bevat nie.&quot;&lt;ref name=&quot;Morgenthau24&quot;&gt;Henry Morgenthau: ''Ambassador Morgenthau's Story.'' Hoofstuk XXIV.&lt;/ref&gt;

Hulppogings is in dosyne lande georganiseer om geld vir Armeense oorlewendes in te samel. Teen 1925 het mense in 49 lande &quot;Golden Rule Sundays&quot; gereël waarop hulle die dieet van Armeense vlugtelinge geëet het om geld vir humanitêre werk in te samel.{{sfn|Anderson|2011|p=200}} Tussen 1915 en 1930 het Near East Relief $110 miljoen vir vlugtelinge uit die Ottomaanse Ryk ingesamel.&lt;ref name=&quot;NEF&quot;&gt;{{Cite web |title=History |url=https://www.neareast.org/who-we-are/ |website=Near East Foundation |access-date=10 Maart 2021 |archive-date=3 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150603200305/https://www.neareast.org/who-we-are/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Duitsland se rol ===
Die [[Duitse Keiserryk]] was tydens die Eerste Wêreldoorlog 'n militêre bondgenoot van die Ottomaanse Ryk.{{sfn|Suny|2015|p=298}} Duitse diplomate het vroeg in 1915 beperkte verwyderings van Armeniërs goedgekeur en geen stappe teen die volksmoord gedoen nie,{{sfn|Kieser|Bloxham|2014|pp=600, 606-607}}{{sfn|Kieser|2018|pp=20-21}} wat 'n bron van omstredenheid is.{{sfn|Suny|2015|p=298}}{{sfn|Ihrig|2016|p=134}} Duitse diplomatieke dokumente is terselfdertyd van die belangrikste bewysstukke oor die volksmoord. In Junie 1915 het die Duitse ambassadeur [[Hans von Wangenheim]] uit Konstantinopel aan die Duitse rykskanselier Theobald von Bethmann Hollweg geskryf dat die verbanning van die Armeniërs klaarblyklik nie net deur militêre oorwegings gemotiveer is nie, en dat Talaat Bey onomwonde gesê het dat die Hoë Porte die wêreldoorlog wou gebruik om met sy binnelandse vyande, die inheemse Christene, deeglik af te reken sonder om deur diplomatieke ingryping van die buiteland gepla te word.{{sfn|Gust|2005|p=171}}&lt;ref name=&quot;Gottschlich&quot;&gt;Jürgen Gottschlich: Beihilfe zum Völkermord. Deutschlands Rolle bei der Vernichtung der Armenier.'' Links, Berlyn 2015, {{ISBN|978-3-86153-817-2}}, pp. 204 e.v.&lt;/ref&gt; Die Duitse konsul-generaal in Konstantinopel, Johannes Heinrich Mordtmann, het in dieselfde maand berig: &quot;Dit kan nie meer deur militêre oorwegings geregverdig word nie; dit gaan eerder daarom, soos Talaat Bey my 'n paar weke gelede gesê het, om die Armeniërs te vernietig.&quot;{{sfn|Gust|2005|p=182}}

[[Max Erwin von Scheubner-Richter]], destyds die Duitse vise-konsul in Erzurum, het laat in Julie 1915 aan Wangenheim berig dat die aanhangers van die &quot;skerper rigting&quot; onomwonde toegee dat die einddoel van hul optrede teen die Armeniërs die algehele uitroeiing van dié volk in Turkye is, en dat 'n gesaghebbende persoon letterlik gesê het dat daar ná die oorlog &quot;geen Armeniërs meer in Turkye&quot; sou wees nie; sover dié doel nie deur die verskeie slagtings bereik kon word nie, is gehoop dat die ontberings van die lang tog na Mesopotamië en die ongewone klimaat die res sou doen.{{sfn|Gust|2005|p=219}} Die Duitse konsul in [[Mosoel]], Walter Holstein, het berig dat 614 Armeense mans, vroue en kinders wat uit [[Diyarbakır]] verban is, almal op die vlottog daarheen afgeslag is.&lt;ref name=&quot;Verstrickung&quot;&gt;[https://lehrerfortbildung-bw.de/u_gewi/geschichte/gym/bp2016/fb8/3_kl10/11_armenier/03_ue3/03_vertrickung/ab_3-3_deutsche_verstrickung.pdf ''Die deutsche Verstrickung in den Genozid''] (PDF) op ''lehrerfortbildung-bw.de''.&lt;/ref&gt;

Toe die Duitse ambassadeur in buitengewone sending, Paul graaf Wolff Metternich, in Desember 1915 by Enver Pasja, Halil Bey en Cemal Pasja beswaar gemaak en voorgestel het dat die deportasies en vergrype openbaar gemaak word, het rykskanselier Bethmann Hollweg dit afgekeur met die woorde: &quot;Ons enigste doel is om Turkye tot die einde van die oorlog aan ons kant te hou, ongeag of Armeniërs daaroor omkom of nie.&quot;{{sfn|Gust|2005|p=395}} Die Duitse militêre owerheid was ook by die logistiek van die deportasies betrokke, soos blyk uit 'n deportasiebevel wat in Oktober 1915 deur luitenant-kolonel Böttrich, hoof van die vervoerwese in die Turkse hoofkwartier, onderteken is en Armeense werkers van die Bagdadspoorlyn geraak het.{{sfn|Gust|2005|pp=369 e.v.}} Franz Johannes Günther, die visepresident van die Anatoliese Spoorwegmaatskappy, het op 17 Augustus 1915 aan Arthur von Gwinner, die woordvoerder van die direksie van die Deutsche Bank, geskryf: &quot;'n Mens moet ver terug in die geskiedenis van die mensdom gaan om iets soortgelyks aan beesagtige wreedheid te vind as die uitroeiing van die Armeniërs in die hedendaagse Turkye.&quot;&lt;ref name=&quot;Pohl&quot;&gt;Manfred Pohl: ''Von Stambul nach Bagdad''. Piper Verlag, München 1999, pp. 93 e.v.&lt;/ref&gt; In Smirna het die Duitse generaal Otto Liman von Sanders hom met die dreigement van militêre teenmaatreëls teen die massa-arrestasies en -deportasies verset.{{sfn|Gust|2005|pp=537 e.v.}}

== Einde van die Eerste Wêreldoorlog ==
[[Lêer:Armenian Genocide deaths.svg|duimnael|upright=1.3|Persentasie van die vooroorlogse Armeense bevolking wat in 1917 onverklaard was, volgens Talaat Pasja se eie rekord. Swart dui aan dat 100 persent van die Armeniërs verdwyn het. Die hervestigingsone word in rooi getoon.]]
Doelbewuste, staatsgesteunde moord op Armeniërs het teen die einde van Januarie 1917 grootliks opgehou, hoewel sporadiese slagtings en hongersnood voortgeduur het.{{sfn|Suny|2015|p=330}} Namate die Britse leër in 1917 en 1918 noordwaarts deur die Levant opgeruk het, het hulle sowat 100 000 tot 150 000 Armeniërs bevry wat onder haglike omstandighede vir die Ottomaanse weermag gewerk het, behalwe dié wat deur Arabiese stamme aangehou is.{{sfn|Kévorkian|2020|pp=151-152}}

As gevolg van die [[Oktoberrewolusie|Bolsjewistiese Rewolusie]] en die daaropvolgende afsonderlike vrede met die Sentrale Moondhede het die Russiese leër onttrek en het Ottomaanse magte in oostelike Anatolië opgeruk.{{sfn|Payaslian|2007|pp=148-149}} Die Eerste Republiek van Armenië is in Mei 1918 uitgeroep, teen watter tyd 50 persent van sy bevolking vlugtelinge was en 60 persent van sy grondgebied onder Ottomaanse besetting was.{{sfn|Payaslian|2007|pp=150-151}} Ottomaanse troepe het ná die Wapenstilstand van Mudros in Oktober 1918 uit dele van Armenië onttrek.{{sfn|Payaslian|2007|pp=152-153}} Van 1918 tot 1920 het Armeense militante wraakmoorde op duisende Moslems gepleeg, wat agterna as verskoning vir die volksmoord aangevoer is.{{sfn|Kieser|2018|p=367}}{{sfn|Suny|2015|p=342}} In 1918 het ten minste 200 000 mense in Armenië, meestal vlugtelinge, van hongersnood of siekte gesterf, deels weens 'n Turkse blokkade van voedselvoorrade{{sfn|Kévorkian|2011|p=706}} en die doelbewuste vernietiging van gewasse in oostelike Armenië deur Turkse troepe, sowel voor as ná die wapenstilstand.{{sfn|Shirinian|2017|p=24}}

Armeniërs het 'n gekoördineerde poging bekend as die ''vorpahavak'' (&quot;die versameling van die weeskinders&quot;) georganiseer wat duisende ontvoerde en geïslamiseerde Armeense vroue en kinders teruggewin het.{{sfn|Ekmekçioğlu|2013|pp=534-535}} Armeense leiers het die tradisionele patrilinealiteit laat vaar om kinders wat uit Armeense vroue en hul Moslem-gevangenemers gebore is, as Armeense kinders te klassifiseer.{{sfn|Ekmekçioğlu|2013|pp=530, 545}} 'n Weeshuis in Alexandropol het 25 000 weeskinders gehuisves, die grootste getal ter wêreld.{{sfn|de Waal|2015|p=76}} In 1920 het die Armeense Patriargaat van Konstantinopel berig dat dit vir 100 000 weeskinders sorg en beraam dat nog 100 000 in gevangenskap gebly het.{{sfn|Kévorkian|2011|p=759}}

=== Slagoffers ===
Beide tydgenote{{sfn|Kévorkian|2011|p=721}}{{sfn|de Waal|2015|p=20}} en latere historici het beraam dat sowat 'n miljoen Armeniërs tydens die volksmoord gesterf het,{{sfn|Morris|Ze'evi|2019|p=1}}{{sfn|de Waal|2015|p=35}} met syfers wat van 600 000 tot 1,5 miljoen sterftes wissel.{{sfn|Morris|Ze'evi|2019|p=486}}&lt;ref name=&quot;Ternon151&quot;&gt;Yves Ternon: ''Der verbrecherische Staat. Völkermord im 20. Jahrhundert.'' Hamburg 1996, p. 151.&lt;/ref&gt; Tussen 800 000 en 1,2 miljoen Armeniërs is gedeporteer,{{sfn|Morris|Ze'evi|2019|p=486}}{{sfn|Suny|2015|pp=354-355}} en tydgenote het beraam dat teen laat 1916 slegs 200 000 van hulle nog gelewe het.{{sfn|Morris|Ze'evi|2019|p=486}}

Die presiese getal is moeilik om te bepaal. Die hoofprobleem is dat die bevolkingstatistiek van die Ottomaanse Ryk in sy laaste dekades ernstige gebreke vertoon, sodat daar geen betroubare gegewens is oor hoeveel Armeniërs voor die oorlog in die ryk gewoon het nie.&lt;ref name=&quot;Kieser-Schaller&quot; /&gt; Die ramings hang verder daarvan af watter vooroorlogse getal as uitgangspunt geneem word, en of slegs die hooffase van die volksmoord (1915-1917) of die hele tydperk tot 1923 in ag geneem word. 'n Kommissie van die Ottomaanse minister van binnelandse sake het die getal Armeense slagoffers in 1919 op 800 000 gestel.{{sfn|Akçam|2007|p=199}} Grootvisier Damad Ferid Pasja, [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]] en die Turkse generale staf het in 'n boek wat in 1928 verskyn het dieselfde syfer van 800 000 genoem, en die Turkse historikus Yusuf Hikmet Bayur het geskryf dat hierdie getal juis is.{{sfn|Akçam|2007|p=200}} Raymond Kévorkian het in 'n boek van 2006, gebaseer op die syfers van die patriargaat, die getal wat reeds in Klein-Asië vermoor is op sowat 880 000 geskat.{{sfn|Kévorkian|2006|p=781}} Die Turkse regering gaan amptelik van ongeveer 300 000 Armeense slagoffers uit, maar ontken nie dat daar honderdduisende dooies was nie.&lt;ref name=&quot;Guerun227&quot;&gt;Kamuran Gürün: ''Ermeni Dosyası''. 3de uitgawe, Ankara 1985, p. 227 (Turks).&lt;/ref&gt;

Ook die Christelike inheemse Assiriërs was in dieselfde mate slagoffers van slagtings en verdrywing,&lt;ref name=&quot;DLF-Assyrer&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.deutschlandfunk.de/ein-jahrhundert-nach-dem-voelkermord-die-vergessenen-100.html |title=Ein Jahrhundert nach dem Völkermord – Die vergessenen Assyrer von Anatolien |website=Deutschlandfunk |access-date=29 Julie 2023 |language=de}}&lt;/ref&gt; en baie Assiriese slagoffers is in die statistieke as Armeense slagoffers aangegee.&lt;ref name=&quot;Gaunt&quot;&gt;David Gaunt: ''The Complexity of the Assyrian Genocide''. In: ''Genocide Studies International'', Band 9, nr. 1, 2015, pp. 83-103.&lt;/ref&gt;

=== Vlug en diaspora ===
[[Lêer:Refugee camp, Beirut from Bain Collection, no date (LOC).jpg|duimnael|Vlugtelingkamp in [[Beiroet]], vroeë 1920's]]
Tydens die volksmoord en in die jare daarna het die Armeense diaspora aansienlik gegroei. Hoewel die Jong Turke soveel moontlik Armeniërs wou vernietig, het na raming tot 600 000 van hulle die gebeure van 1915 tot 1917 oorleef. Sowat 150 000 het die deportasies in hul oorspronklike vestigingsgebiede ontkom,{{sfn|Libaridian|1987|p=206}} en ongeveer 250 000 mense het die dodemarse en -kampe oorleef.&lt;ref name=&quot;Kevorkian206&quot;&gt;Vergelyk die syfers in Raymond Kévorkian: ''Ahmed Djémal pacha et le sort des déportés arméniens de Syrie-Palestine.'' In: Hans-Lukas Kieser, Dominik J. Schaller (reds.): ''Der Völkermord an den Armeniern und die Shoah.'' Chronos, Zürich 2002, pp. 206 e.v.&lt;/ref&gt; Saam met lede van ander Christelike minderhede het baie van hierdie oorlewendes eers in die suidelike, Arabiese ryksdele en aan die Middellandse Seekus beland. Van daar het hulle later in groot getalle na die Verenigde State, Rusland, Latyns-Amerika en Australië geëmigreer, of hulle het hulle in die state van die Nabye Ooste gevestig wat kort daarna ontstaan het.{{sfn|Libaridian|1987|p=206}} Ongeveer 20 000 oorlewende Armeniërs het in 1920 en 1921 na Siprus gevlug.&lt;ref name=&quot;Heyer19&quot;&gt;Friedrich Heyer: ''Einführung''. In: dieselfde (red.): ''Die Kirche Armeniens. Eine Volkskirche zwischen Ost und West''. Evangelisches Verlagswerk, Stuttgart 1978, {{ISBN|3-7715-0187-3}}, pp. 13-28, hier p. 19.&lt;/ref&gt;

Armeense oorlewendes was hoofsaaklik op drie plekke oor. Sowat 295 000 Armeniërs het tydens die volksmoord na Russies-beheerde gebied gevlug en meestal in Sowjet-Armenië beland. Na raming 200 000 Armeense vlugtelinge het hulle in die Midde-Ooste gevestig en so 'n nuwe golf van die Armeense diaspora gevorm.{{sfn|Cheterian|2015|pp=103-104}} In die Republiek van Turkye het sowat 100 000 Armeniërs in Konstantinopel gewoon en nog 200 000 in die provinsies, grootliks vroue en kinders wat met geweld bekeer is.{{sfn|Cheterian|2015|p=104}} Hoewel Armeniërs in Konstantinopel diskriminasie in die gesig gestaar het, is hulle toegelaat om hul kulturele identiteit te behou, anders as dié elders in Turkye{{sfn|Cheterian|2015|p=104}}{{sfn|Suciyan|2015|p=27}} wat ook ná 1923 aan gedwonge islamisering en die ontvoering van meisies blootgestel gebly het.{{sfn|Cheterian|2015|p=203}}{{sfn|Suciyan|2015|p=65}} Tussen 1922 en 1929 het die Turkse owerhede oorlewende Armeniërs uit suidelike Turkye verwyder en duisende na Frans-mandaat Sirië verdryf.{{sfn|Kévorkian|2020|p=161}} In die 1980's is die getal Armeniërs in Turkye op sowat 25 000 gestel, benewens tot 40 000 sogenaamde kripto-Armeniërs wat hul Armeense afkoms verloën het.&lt;ref name=&quot;Kuper52&quot;&gt;Leo Kuper: ''The Turkish Genocide of Armenians, 1915-1917.'' In: Richard G. Hovannisian (red.): ''The Armenian Genocide in Perspective.'' Transaction Books, New Brunswick 1986, p. 52.&lt;/ref&gt;

=== Materiële en kulturele verliese ===
Die gebeure van 1915 tot 1917 het nie net ontelbare lewens geëis nie, maar ook enorme materiële verliese vir die Armeniërs meegebring. Armeense eiendom is byna altyd met geweld en sonder vergoeding onteien: grond, huise en woonstelle sowel as persoonlike besittings van alle soorte. 'n Verslag van die Vredeskonferensie van Parys van 1919/20 het die verliese op 7,84 miljard Franse frank teen die destydse waarde gestel.&lt;ref name=&quot;Gerlach&quot;&gt;[https://www.hist.net/kieser/aghet/Essays/EssayGerlach.html Christian Gerlach: ''Nationsbildung im Krieg: Wirtschaftliche Faktoren bei der Vernichtung der Armenier und beim Mord an den ungarischen Juden.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160803063613/http://www.hist.net/kieser/aghet/Essays/EssayGerlach.html |date= 3 Augustus 2016 }}, besoek op 22 November 2011.&lt;/ref&gt; Hierdie som het met sowat 1,8 miljard frank van 1914 of 80 miljoen Turkse lira, en daarmee met twee en 'n half jaarbegrotings van die Ottomaanse sentrale regering in vredestyd ooreengestem.&lt;ref name=&quot;Kouymjian&quot;&gt;Dickran Kouymjian: ''La confiscation des biens et la destruction des monuments historiques comme manifestations du processus génocidaire.'' In: ''L'actualité du Génocide des Arméniens''. Edipol, Parys 1999, pp. 221 e.v.&lt;/ref&gt;

Die kulturele verlies kan nie eens by benadering gekwantifiseer word nie. Honderde Armeense skole, kerke en kloosters is in die jare 1915-1917 en ook daarna geplunder en verwoes of in moskees omskep; talle ander historiese monumente, kunswerke en kultuurgoedere is vernietig of vir altyd verlore. Die Wes-Armeense kulturele renaissance (''Zartʻōnkʻ''), wat in Smirna begin en hom eers in Konstantinopel ten volle ontplooi het, het 'n abrupte einde beleef. In hierdie tyd is talle Armeense koerante en tydskrifte in Konstantinopel uitgegee, en die stad was die woonplek van baie Armeense intellektuele, digters en skrywers soos Daniel Varoesjan en Siamanto. Albei het tydens die massa-arrestasie van Armeense intellektuele op 24 April 1915 die dood gevind.&lt;ref name=&quot;Zartonk&quot;&gt;Vergelyk ''Abstracts from the International Conference Armenian Constantinople'', gereël deur R. G. Hovannisian, UCLA, 19-20 Mei 2001; Victoria Rowe: ''A History of Armenian Women's Writing, 1880-1922'', p. 19.&lt;/ref&gt;

=== Die oorlewendes ===
In vergelyking met oorlewendes van ander volksmoorde is die sielkundige toestand van die oorlewendes van die gebeure van 1915 tot 1917 veel swakker gedokumenteer. Weens die tydsafstand tot die gebeure kon mondelinge-geskiedenisprojekte en stelselmatige ontledings daarvan veel minder dikwels onderneem word.&lt;ref name=&quot;Miller-oral&quot;&gt;Donald E. Miller en Lorna Touryan-Miller: ''Survivors. An Oral History of the Armenian Genocide.'' University of California Press, Berkeley 1999.&lt;/ref&gt; Daarby het die oorlewendes in die diaspora voor 'n verskeidenheid nuwe probleme te staan gekom. As maatskaplik en kultureel ontwortelde, oorwegend landelike mense het hulle hulle nou as meestal heeltemal haweloze vlugtelinge in vreemde stede met 'n vir hulle totaal vreemde kultuur bevind.{{sfn|Libaridian|1987|p=206}} Vir dié Armeniërs wat na Russies-Armenië gevlug het, het die verskrikkings egter voortgeduur: baie van hulle het reeds tydens die vlug aan die ontberings, honger en siektes gesterf,{{sfn|Libaridian|1987|p=206}} en tienduisende ander is tydens die aanvalle van Ottomaanse strydmagte op die Demokratiese Republiek Armenië in 1918 en 1920 gedood.&lt;ref name=&quot;Rummel197&quot;&gt;Rudolph J. Rummel: ''„Demozid“ – der befohlene Tod. Massenmorde im 20. Jahrhundert.'' Lit Verlag, Berlyn 2006, pp. 197 e.v.&lt;/ref&gt;

== Regsvervolging ná die oorlog ==

=== Die Unionisteverhore ===
Ná die wapenstilstand het die regerings van die geallieerdes hulle vir die vervolging van die daders van die Armeense volksmoord beywer.{{sfn|Dadrian|Akçam|2011|pp=23-24}} Frankryk en veral Brittanje het ná die besetting van Istanboel druk op die Ottomaanse regering geplaas om die Armeniermoorde te straf. Op 14 Desember 1918 het sultan Mehmed VI die strafregtelike vervolging van die verantwoordelike Jong Turkse funksionarisse beveel, wat deur 'n militêre hof as spesiale tribunaal bereg sou word. Die instelling van 'n internasionale geregshof, wat deur Brittanje verkies is, het reeds vooraf op die botsende belange van die Ententemoondhede skipbreuk gely.{{sfn|Barth|2006|pp=73 e.v.}}{{sfn|Hofmann|1997|pp=101 e.v.}}

Grootvisier [[Damad Ferid Pasja]] het openlik erken dat 800 000 Ottomaanse burgers van Armeense herkoms as gevolg van staatsbeleid gesterf het{{sfn|Dadrian|Akçam|2011|p=47}} en verklaar dat &quot;die mensdom en die beskawings sidder, en vir altyd sal sidder, in die aangesig van hierdie tragedie&quot;.{{sfn|Dadrian|Akçam|2011|p=49}} Die naoorlogse Ottomaanse regering het die Ottomaanse Spesiale Militêre Tribunaal gehou, waarmee dit die Armeense volksmoord op die leierskap van die Komitee wou vaspen terwyl dit die Ottomaanse Ryk as geheel vryspreek en sodoende verdeling deur die geallieerdes vermy.{{sfn|Nichanian|2015|p=207}} Die verhoorgronde is op 23 Januarie 1919 op 'n konferensie in Londen vasgestel en die verhore het op 5 Februarie begin. Dit het oor die skending van ooreenkomste oor oorlogvoering, vergrype teen Armeniërs en lede van ander volksgroepe, sowel as roof, plundering en die vernietiging van eiendom, gegaan.{{sfn|Barth|2006|p=75}} Hierdie sogenaamde &quot;Unionisteverhore&quot; (genoem na die Unioniste, soos die lede van die Komitee bekend gestaan het) was die eerste poging in die regsgeskiedenis om staats- en oorlogsmisdade op regeringsvlak te straf. Aangekla is talle streeks- en plaaslike amptenare, offisiere en funksionarisse sowel as 31 ministers van die oorlogskabinette; die verhore teen laasgenoemdes het van 28 April tot 25 Junie 1919 geduur.{{sfn|Barth|2006|p=75}}

Die hof het beslis dat &quot;die misdaad van massamoord&quot; op Armeniërs &quot;deur die topleiers van die Komitee georganiseer en uitgevoer is&quot;.{{sfn|Dadrian|Akçam|2011|p=120}} Agtien daders (waaronder Talaat, Enver en Cemal) is ter dood veroordeel, van wie slegs drie uiteindelik tereggestel is, aangesien die res gevlug het en by verstek verhoor is.{{sfn|Üngör|2012|p=62}}{{sfn|Dadrian|Akçam|2011|pp=24, 195}} Die Verdrag van Sèvres van 1920, wat 'n groot gebied in oostelike Anatolië aan Armenië toegeken het, het die Ottomaanse regering se doel met die verhore uitgeskakel.{{sfn|Nichanian|2015|p=217}} Vervolging is verder belemmer deur 'n wydverspreide oortuiging onder Turkse Moslems dat die optrede teen die Armeniërs nie strafbare misdade was nie.{{sfn|Kévorkian|2011|p=810}} Toenemend is die volksmoord as noodsaaklik en geregverdig beskou om 'n Turkse nasiestaat te vestig.{{sfn|Göçek|2011|pp=45-46}} Die op Malta geïnterneerde verdagtes is reeds in Oktober 1921 deur die Britte vrygelaat, en op 31 Maart 1923 het die Turkse regering onder Mustafa Kemal 'n algemene amnestie vir almal wat in verband met die volksmoord aangekla is, uitgevaardig.&lt;ref name=&quot;Ataturk1923&quot;&gt;[https://www.ataturk.net/kronoloji/1923.html Kronologie van die jaar 1923] (Turks).&lt;/ref&gt; Hierdie stap is wesenlik veroorsaak deur die feit dat 'n aansienlike aantal van dié wat vir die volksmoord medeverantwoordelik was, tot die Turkse nasionale beweging onder Mustafa Kemal behoort het.{{sfn|Barth|2006|pp=73 e.v.}}{{sfn|Hofmann|1997|pp=101 e.v.}}

=== Operasie Nemesis ===
Ná 1921 was niemand behalwe die Armeniërs self nog ernstig daarin geïnteresseerd om die doodvonnisse van die Unionisteverhore uit te voer of verdere daders geregtelik te vervolg nie. Die Dasjnak-party het daarom 'n geheime spesiale eenheid in die lewe geroep wat onder die kodenaam ''Operasie Nemesis'' die verantwoordelikes vir die volksmoord moes doodmaak.{{sfn|Hosfeld|2005|pp=300 e.v.}} Op 15 Maart 1921 is Talaat in Berlyn vermoor.{{sfn|Cheterian|2015|pp=126-127}}{{sfn|Kieser|2018|pp=403-404, 409}}{{sfn|Suny|2015|p=346}} Die verhoor van sy moordenaar, Soghomon Tehlirian, wat die daad erken het, het op Talaat se verantwoordelikheid vir die volksmoord gekonsentreer, en Tehlirian is deur 'n Duitse jurie vrygespreek.{{sfn|Suny|2015|pp=344-346}}{{sfn|Ihrig|2016|pp=226-227, 235, 262, 293}}

Die moord op Talaat was die aanloop tot 'n reeks sluipmoorde waarin verdere deelnemers aan die volksmoord omgekom het. Op 6 Desember 1921 is die voormalige grootvisier Said Halim Pasja in Rome doodgeskiet; op 17 April 1922 het twee sluipmoordenaars in Berlyn vir Bahattin Şakir, die hoof van die Spesiale Organisasie, en Cemal Azmi gelikwideer. Op 21 Julie 1922 is Cemal Pasja en sy sekretaris Nusrat Bey deur drie sluipmoordenaars in Tbilisi doodgeskiet.{{sfn|Hosfeld|2005|pp=300 e.v.}}{{sfn|Barth|2006|p=75}} Enver Pasja, wat hom by pan-Islamitiese opstandelinge in Sentraal-Asië aangesluit het, het die wrekers ontkom, maar het op 4 Augustus 1922 in 'n geveg met die Rooi Leër in die Pamir in Tadjikistan gesneuwel.{{sfn|Hosfeld|2005|p=298}}

=== Turkse Vryheidsoorlog ===
[[Lêer:The Story of Near East Relief, page 207 (cropped).jpg|duimnael|Kinders wat in 1922 of 1923 deur Near East Relief uit Harput ontruim is]]
Die Komitee het hom as die Turkse nasionale beweging hergroepeer om die Turkse Vryheidsoorlog te voer,{{sfn|Suny|2015|pp=338-339}}{{sfn|Kieser|2018|p=319}}{{sfn|Nichanian|2015|p=242}} met steun van daders van die volksmoord en van dié wat daaruit voordeel getrek het.{{sfn|Zürcher|2011|p=316}}{{sfn|Cheterian|2015|p=155}} Hierdie beweging het die terugkeer van Armeense oorlewendes as 'n dodelike bedreiging vir sy nasionalistiese ambisies en die belange van sy ondersteuners beskou. Die terugkeer van oorlewendes was daarom in die grootste deel van Anatolië onmoontlik{{sfn|Bozarslan|Duclert|Kévorkian|2015|p=311}}{{sfn|Nichanian|2015|p=242}} en duisende Armeniërs wat dit probeer het, is vermoor.{{sfn|Nichanian|2015|pp=229-230}} Die historikus Raymond Kévorkian meen dat die vryheidsoorlog &quot;bedoel was om die volksmoord te voltooi deur Armeense, Griekse en Siriese oorlewendes finaal uit te wis&quot;.{{sfn|Kévorkian|2020|p=165}} In 1920 het Kâzım Karabekir, 'n Turkse generaal, Armenië met bevele &quot;om Armenië fisiek en polities uit te skakel&quot; binnegeval.{{sfn|Kévorkian|2020|pp=164-165}}{{sfn|Nichanian|2015|p=238}} Byna 100 000 Armeniërs is in Transkaukasië deur die Turkse leër uitgemoor en nog 100 000 het tydens die Franse onttrekking uit Kilikië gevlug.{{sfn|Nichanian|2015|p=238}} Volgens Kévorkian het slegs die Sowjet-besetting van Armenië nog 'n volksmoord verhoed.{{sfn|Kévorkian|2020|pp=164-165}}

Op 24 April 1920, 'n dag ná die opening van die Groot Turkse Nasionale Vergadering in Ankara, het Mustafa Kemal op die Britse eis dat slagtings van Armeniërs gestaak word, gereageer met die stelling dat dit uitgesluit is dat sulke slagtings voorgekom het.&lt;ref name=&quot;Ataturk-eserleri&quot;&gt;Mustafa Kemal Atatürk: ''Atatürk'ün bütün eserleri''. Kaynak Yayınları, Istanboel 1998, Band 8, p. 64; Kazım Öztürk (red.): ''Atatürk'ün Açık ve Gizli Oturumlarındaki Konuşmaları''. Band 1, Ankara 1992, p. 59.&lt;/ref&gt; Die oorwinnende nasionaliste het die Republiek van Turkye in 1923 uitgeroep.{{sfn|Nichanian|2015|p=244}} Oorlogsmisdadigers uit die Komitee is immuniteit verleen,{{sfn|Dadrian|Akçam|2011|p=104}} en later daardie jaar het die Verdrag van Lausanne Turkye se huidige grense vasgestel en vir die uitsetting van die Griekse bevolking voorsiening gemaak. Die beskermingsbepalings daarvan vir nie-Moslemminderhede het geen afdwingingsmeganisme gehad nie en is in die praktyk geïgnoreer.{{sfn|Kieser|2018|p=28}}{{sfn|Suny|2015|pp=367-368}}

== Nalatenskap ==
Volgens die historikus Margaret Lavinia Anderson het die Armeense volksmoord voor die Tweede Wêreldoorlog 'n &quot;ikoniese status&quot; as &quot;die toppunt van denkbare verskrikkings&quot; bereik.{{sfn|Anderson|2011|p=199}} Dit is deur tydgenote as &quot;die moord op 'n nasie&quot;, &quot;rasuitwissing&quot;,{{sfn|Ihrig|2016|pp=9, 55}} &quot;die grootste misdaad van die eeue&quot; en &quot;die swartste bladsy in die moderne geskiedenis&quot; beskryf.{{sfn|de Waal|2015|p=21}}{{sfn|Kieser|2018|pp=289-290}} Volgens die historikus Stefan Ihrig het die [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nasionaal-Sosialiste]] in Duitsland die Turkye van ná 1923 as 'n paradys ná 'n volksmoord beskou en &quot;die Armeense volksmoord, sy 'lesse', taktieke en 'voordele' in hul eie wêreldbeskouing opgeneem&quot;.{{sfn|Ihrig|2016|pp=349, 354}} Die Duitse historikus Wolfgang Benz beskryf die volksmoord as tipies van die latere volksmoorde van die 20ste eeu: dit is &quot;planmatig en koelbloedig in werking gestel&quot;, was die gevolg van &quot;stelselmatige beplanning&quot;, het etniese, godsdienstige of kulturele minderhede getref, het begin onder die &quot;voorwendsel dat die meerderheid geprovokeer is&quot;, en die &quot;oplossing&quot; van die vermeende probleem is as &quot;hervestiging, as 'n vredestigtende maatreël&quot; voorgehou terwyl dit as &quot;verdrywing, roof en moord&quot; uitgevoer is.&lt;ref name=&quot;Benz57&quot;&gt;Wolfgang Benz: ''Ausgrenzung, Vertreibung, Völkermord. Genozid im 20. Jahrhundert.'' dtv, München 2007, p. 57.&lt;/ref&gt;

=== Turkye ===
In die 1920's het [[Koerde]] en Alevi's die Armeniërs as die vermeende binnelandse vyand van die Turkse staat vervang. Militarisme, 'n swak regstaat, 'n gebrek aan minderheidsregte, en veral die oortuiging dat Turkye voortdurend bedreig word (wat staatsgeweld sou regverdig) tel onder die belangrikste nalatenskappe van die volksmoord in Turkye.{{sfn|Nichanian|2015|pp=263-264}} In naoorlogse Turkye is die daders van die volksmoord as martelare van die nasionale saak gehuldig.{{sfn|Nichanian|2015|p=242}} Turkye se amptelike ontkenning van die Armeense volksmoord steun steeds op die Komitee se regverdiging van sy optrede. Die Turkse regering hou vol dat die massadeportasie van Armeniërs 'n wettige optrede was om 'n eksistensiële bedreiging vir die ryk te bestry, maar dat daar geen voorneme was om die Armeense volk uit te roei nie.{{sfn|Suny|2015|pp=xii, 361}}{{sfn|Akçam|2012|pp=xi, 451}} Die regering se standpunt word deur die meerderheid Turkse burgers gesteun.{{sfn|Göçek|2015|p=1}} Die amptelike Turkse geskiedskrywing skryf die vele dooies aan oorvalle, honger en siektes toe en verwys na die burgeroorlogagtige toestande waarin volgens dié weergawe ook 570 000 Turke omgekom het.&lt;ref name=&quot;Ozdemir-Welt&quot;&gt;[https://www.welt.de/print-welt/article682595/Wir-haben-keinen-Genozid-begangen.html &quot;Wir haben keinen Genozid begangen.&quot;] Onderhoud met Hikmet Özdemir, Die Welt, 15 Julie 2005.&lt;/ref&gt; Turkse wetenskaplikes betwis boonop die bewysvoering van die Istanboelse verhore, wat tydens die geallieerde besetting plaasgevind het, en wys daarop dat daar ook Jong Turkse bevele was om die gedeporteerdes goed te behandel.&lt;ref name=&quot;Lewy-revisiting&quot;&gt;[https://www.meforum.org/748/revisiting-the-armenian-genocide Guenter Lewy: Revisiting the Armenian Genocide], besoek op 9 November 2011.&lt;/ref&gt; In Turkye word die volksmoord amptelik met terme soos ''Ermeni soykırımı iddiaları'' (&quot;beweerde volksmoord op die Armeniërs&quot;) en ''sözde Ermeni soykırımı'' (&quot;sogenaamde volksmoord op die Armeniërs&quot;) aangedui.&lt;ref name=&quot;Bayraktar&quot;&gt;Seyhan Bayraktar: ''Politik und Erinnerung: Zwischen Nationalismus und Europäisierung: der Diskurs über den Armeniermord in der Türkei.'' Bielefeld 2010, pp. 180 e.v. en pp. 133-177.&lt;/ref&gt;

Die Turkse staat beskou openlike bespreking van die volksmoord as 'n bedreiging vir nasionale veiligheid weens die verband daarvan met die stigting van die republiek, en het dit dekades lank streng gesensor.{{sfn|Akçam|Kurt|2015|pp=3-4}}{{sfn|Galip|2020|p=3}} In 2002, ná die AK-Party aan bewind gekom het, is sensuur tot 'n sekere mate verslap, hoewel die kwessie weer opgeduik het ná die sluipmoord in 2007 op [[Hrant Dink]], 'n Turks-Armeense joernalis wat vir sy pleidooie vir versoening bekend was.{{sfn|Galip|2020|pp=3-4}} Hoewel die AK-Party die staat se ontkenningsretoriek versag het deur Armeniërs as deel van die Ottomaanse Ryk se oorlogsverliese te beskryf,{{sfn|Ben Aharon|2019|p=339}} het onderdrukking en sensuur in die 2010's weer toegeneem.{{sfn|Galip|2020|pp=83-85}} Turkye se eeu lange poging om enige erkenning of vermelding van die volksmoord in die buiteland te verhoed, sluit miljoene dollars se lobbywerk in,{{sfn|Göçek|2015|p=2}} asook intimidasie en dreigemente.{{sfn|Chorbajian|2016|p=178}}

Binne-Turkse kritici van die amptelike sienswyse kan regsvervolging op grond van die omstrede artikel 301 van die Turkse strafwetboek verwag, wat onder meer die &quot;belediging van die Turkse nasie&quot; strafbaar stel. Kritiese omgang met die onderwerp het hoofsaaklik deur joernaliste soos die in 2007 vermoorde Hrant Dink en deur die skrywer en Nobelpryswenner Orhan Pamuk plaasgevind. Pamuk is in Maart 2011 weens 'n oortreding van artikel 301 gelas om skadevergoeding aan ses klaers te betaal wat hulle deur sy uitlatings uit 2005 oor die dood van Armeniërs beledig gevoel het.&lt;ref name=&quot;Pamuk301&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.dha.com.tr/orhan-pamuk-erhielt-strafe-wegen-beleidigung-der-turkentum-flash-news_151175.html |title=argiefkopie |access-date=22 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111081355/http://www.dha.com.tr/orhan-pamuk-erhielt-strafe-wegen-beleidigung-der-turkentum-flash-news_151175.html |archive-date=11 Januarie 2012 |url-status=dead}} Doğan Haber Ajansı, 28 Maart 2011, besoek op 15 Junie 2011.&lt;/ref&gt; In 2008 het Turkse professore en intellektuele die handtekeningveldtog ''Özür Diliyorum'' (&quot;Ek vra om verskoning&quot;) begin om die Armeniërs om vergifnis te vra. Op 24 April 2010 is die eerste openbare gedenkbyeenkoms vir die Armeense slagoffers in Turkye op die Taksimplein in Istanboel gehou. Turkse regerings het by geleentheid voorgestel dat die gebeure deur 'n gesamentlike Turks-Armeense historikuskommissie wetenskaplik ondersoek word; die Armeense regering wys hierdie voorstel af, aangesien die skepping van so 'n liggaam volgens president Serzj Sargsjan sou beteken dat die feit van die volksmoord in twyfel getrek word.&lt;ref name=&quot;Spiegel2010&quot;&gt;''Dämonen der Vergangenheit''. In: ''[[Der Spiegel]]'', nr. 14, 2010, p. 94 (onderhoud).&lt;/ref&gt; In Turkse skoolhandboeke uit 2015 word die volksmoord steeds ontken.&lt;ref name=&quot;Hermann-boeke&quot;&gt;Rainer Hermann: [https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/hundert-jahre-nach-dem-massenmord-an-den-armeniern-13503941.html ''Was Schulweisheit nicht wissen soll''.] In: ''Frankfurter Allgemeine Zeitung'', 25 Maart 2015, p. 9.&lt;/ref&gt;

Baie Koerde, wat self politieke onderdrukking in Turkye gely het, het die volksmoord erken en veroordeel.{{sfn|Cheterian|2015|pp=273-275}}{{sfn|Galip|2020|pp=162-163}} Koerdiese stamme het talle lede van die Spesiale Organisasie gelewer wat by die Armeniermoorde betrokke was,{{sfn|Akçam|2007|pp=140 en 189}} maar Koerde het andersyds, veral in die streke Dersim en Mardin (soms uit finansiële motiewe) tussen 20 000 en 30 000 Armeniërs uit die kolonnes van gedeporteerdes gered.{{sfn|Akçam|2007|pp=195 e.v.}} In onlangse jare het 'n aantal Koerdiese organisasies en politici die Koerde se aandeel aan die slagtings erken en die Armeense volk om vergifnis gevra.&lt;ref name=&quot;AhmetTurk&quot;&gt;[http://www.radikal.com.tr/politika/ahmet_turk_ezidi_suryani_ve_ermenilerden_ozur_diledi-1252968 ''Ahmet Türk Ezidi, Süryani ve Ermenilerden özür diledi'']. ''Radikal'', 17 Desember 2014.&lt;/ref&gt;

=== Armenië en Azerbeidjan ===
[[Lêer:Genocide Memorial complex from air on a sunny day, September 2017.jpg|duimnael|upright=1.1|Lugfoto van die Armeense volksmoordgedenkkompleks op 'n heuwel bo [[Jerewan]]]]
Naas godsdiens en taal is die herinnering aan die volksmoord die sterkste emosionele band wat die Armeense volk, wat oor sowat 120 lande versprei is, verenig.{{sfn|Hofmann|1997|pp=172 e.v.}} Die Armeense Volksmoordgedenkdag word elke jaar op 24 April in Armenië en in die buiteland herdenk, die herdenking van die deportasie van die Armeense intellektuele.{{sfn|Cheterian|2015|p=110}}{{sfn|Ben Aharon|2019|p=347}} Op 24 April 1965 het 100 000 Armeniërs in Jerewan betoog, en Armeniërs in die diaspora het wêreldwyd ten gunste van erkenning van die volksmoord gedemonstreer.{{sfn|de Waal|2015|pp=140, 142}}{{sfn|Cheterian|2015|p=110}} Die regering van die Armeense SSR het nie aan die eis om erkenning voldoen nie, maar het wel veroorsaak dat die gedenkteken op Tsitsernakaberd bo Jerewan twee jaar later opgerig is.{{sfn|Cheterian|2015|p=110}}{{sfn|de Waal|2015|pp=146-147}} In die [[Sowjetunie]], waarvan Armenië tot die ontbinding daarvan in 1991 'n deelrepubliek was, was die onderwerp taboe; eers in die sogenaamde &quot;ontdooiingstydperk&quot; ná die dood van Josef Stalin kon dit vir die eerste keer openlik behandel word.{{sfn|Hofmann|1997|pp=172 e.v.}}

Tydens die Koue Oorlog was daar vir die Armeniërs geen politieke moontlikheid om hul saak by die internasionale gemeenskap gehoor te kry nie; vir die Weste, en veral die NAVO-state, het dit nie opportuun gelyk om Turkye ('n belangrike geostrategiese vennoot) oor hierdie kwessie te vervreem nie.{{sfn|Barth|2006|p=76}} Daarom het verskeie terreurgroepe in die Armeense diaspora ontstaan, waarvan die aktiefste die Asala (''Armenian Secret Army for the Liberation of Armenia'') was. Hul aanslae het tussen 1975 en 1984 altesaam 79 lewens geëis: 40 Turke, 30 Armeniërs en nege mense van ander nasionaliteite. Die aanslae het wel beweging in die erkenningskwessie gebring deurdat die openbare mening, sowel as kerklike en politieke liggame, hulle toenemend daarmee besig gehou het.{{sfn|Hofmann|1997|pp=85 e.v.}}

Sedert 1988 is Armeniërs en Turkse [[Azerbeidjanners|Azeri's]] betrokke in 'n konflik oor [[Republiek Artsach|Nagorno-Karabach]], 'n Armeense enklawe wat internasionaal as deel van Azerbeidjan erken word. Die konflik, wat aanvanklik vreedsame betogings deur Armeniërs behels het, het gewelddadig geword en is deur slagtings aan albei kante gekenmerk, wat tot die ontheemding van meer as 'n halfmiljoen mense gelei het.{{sfn|Bloxham|2005|pp=232-233}}{{sfn|Cheterian|2015|pp=279-282}}{{sfn|de Waal|2015|pp=196-197}} Tydens die konflik het die Azerbeidjaanse en Armeense regerings mekaar gereeld daarvan beskuldig dat hulle volksmoord beplan.{{sfn|Bloxham|2005|pp=232-233}} Azerbeidjan het hom ook by die Turkse poging aangesluit om die Armeense volksmoord te ontken.{{sfn|Koinova|2017|p=122}}

=== Volkeregtelike aspekte ===
Vir die volkeregtelike beoordeling van die gebeure as volksmoord is die VN se [[Volksmoordkonvensie|Konvensie oor die Voorkoming en Bestrawwing van Volksmoord]] bepalend. Die ontstaan daarvan gaan op sy beurt op hierdie gebeure terug: die sluipmoorde waarin 'n aantal verantwoordelikes vir die slagtings aan die begin van die 1920's omgekom het, het die Pools-Joodse regsgeleerde Raphael Lemkin op die onderwerp attent gemaak, waarna hy die volkeregtelike misdaadbegrip van volksmoord ontwikkel het.{{sfn|Barth|2006|pp=8 en 15}} Lemkin, wat die term ''genocide'' in 1944 geskep het, het in oorlogsmisdade begin belangstel nadat hy oor die verhoor van Soghomon Tehlirian gelees het, en het die lot van die Armeniërs as een van die betekenisvolste volksmoorde van die twintigste eeu beskou.{{sfn|de Waal|2015|pp=132-133}}{{sfn|Ihrig|2016|pp=9, 370-371}} Die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies het sy ontwerp op 9 Desember 1948 byna onveranderd en eenparig aanvaar. Daarin word volksmoord as 'n handeling omskryf &quot;wat gepleeg word met die bedoeling om 'n nasionale, etniese, rasse- of godsdienstige groep as sodanig geheel of gedeeltelik te vernietig&quot;.&lt;ref name=&quot;Konvensie&quot;&gt;[https://www.admin.ch/ch/d/sr/i3/0.311.11.de.pdf ''Übereinkommen über die Verhütung und Bestrafung des Völkermordes''] (PDF).&lt;/ref&gt; Vir die Republiek van Turkye, wat die konvensie op 31 Julie 1950 onderteken het, het dit op 12 Januarie 1951 in werking getree.&lt;ref name=&quot;Konvensie&quot; /&gt;

Of die gebeure van 1915 tot 1917 as volksmoord in die sin van die konvensie van 1948 beskou kan word, hang ook daarvan af of dit hoegenaamd op gebeure voor die inwerkingtreding daarvan toegepas kan word. Die Ententemoondhede het die misdade van die Jong Turke egter reeds in die Eerste Wêreldoorlog (dus lank voordat die begrip &quot;volksmoord&quot; in die volkereg opgeneem is) as 'n skending van algemeen geldende regsbeginsels en as ernstige, strafwaardige misdade beskou.&lt;ref name=&quot;Schwelb&quot;&gt;Vergelyk Egon Schwelb: ''Crimes against Humanity.'' In: ''British Yearbook of International Law'' 23 (1946), p. 181.&lt;/ref&gt; Die Verdrag van Sèvres het uitdruklik die bestrawwing van die verantwoordelikes vir die slagtings en deportasies geëis en die Ottomaanse regering in artikel 230 verplig om die verdagtes uit te lewer, terwyl artikel 144 van haar geëis het om die wet van 1915, waarmee die besittings van die Armeniërs tot &quot;verlate eiendom&quot; verklaar is, nietig te verklaar.&lt;ref name=&quot;Sevres&quot;&gt;Vergelyk [https://net.lib.byu.edu/~rdh7/wwi/versa/sevindex.html die Verdrag van Sèvres] (Engels).&lt;/ref&gt; Die verdrag is nooit bekragtig nie, maar die materiaal van die Verenigde Nasies se Oorlogsmisdaadkommissie oor die Londense Statuut van Augustus 1945 wys uitdruklik daarop dat artikel 230 van Sèvres 'n presedent vir die artikels oor &quot;misdade teen die mensdom&quot; in die Neurenbergse en Tokiose handveste vorm.&lt;ref name=&quot;UNWCC&quot;&gt;''History of the United Nations War Crimes Commission and the Development of the Laws of War'', saamgestel deur die United Nations War Crimes Commission, His Majesty's Stationery Office, Londen 1948, p. 45.&lt;/ref&gt; In 'n regsadvies van Mei 1951 het die Internasionale Geregshof op die hoë humanitêre doelstellings van die konvensie gewys, wat met die mees elementêre beginsels van sedelikheid ooreenstem, en uitgespel dat beskaafde state daardie onderliggende beginsels in elk geval as bindend beskou; die konvensie kan daarom regtens as ''ius cogens'' beskou word, wat beteken dat dit ook op volksmoorde van toepassing is wat voor die inwerkingtreding daarvan plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;Neuhold&quot;&gt;Hanspeter Neuhold: ''Österreichisches Handbuch des Völkerrechts.'' Band 1, 2de uitgawe, Böhlau, Wenen 1991, p. 72.&lt;/ref&gt;

=== Argiewe en geskiedskrywing ===
Die volksmoord is omvattend gedokumenteer in die argiewe van Duitsland, Oostenryk, die Verenigde State, Rusland, Frankryk en die Verenigde Koninkryk,{{sfn|Dadrian|Akçam|2011|p=4}} sowel as in die Ottomaanse argiewe, ondanks stelselmatige suiwerings van belastende dokumente deur Turkye.{{sfn|Akçam|2012|pp=xxii-xxiii, 25-26}} Daar is ook duisende ooggetuieverslae van Westerse sendelinge en Armeense oorlewendes.{{sfn|Bloxham|Göçek|2008|p=345}}{{sfn|Chorbajian|2016|p=168}}{{sfn|Akçam|2018|p=11}} Byna alle historici en geleerdes buite Turkye, en 'n toenemende aantal Turkse geleerdes, erken die vernietiging van Armeniërs in die Ottomaanse Ryk as volksmoord.{{sfn|Göçek|2015|p=1}}{{sfn|Suny|2015|pp=374-375}} Onder die belangrikste werke tel dié van Wolfgang Gust, Vahakn N. Dadrian en [[Donald Bloxham]], wat op 'n breë bronnegrondslag uit Duitse en Amerikaanse argiewe tot die ooreenstemmende gevolgtrekking kom dat die drie vernaamste manne van die Komitee (Enver Pasja, Talaat Pasja en Cemal Pasja) die moord op tot 1,5 miljoen Armeniërs in werking gestel het.&lt;ref name=&quot;Kieser-bpb&quot;&gt;Samevatting volgens Hans-Lukas Kieser: [https://www.bpb.de/geschichte/zeitgeschichte/genozid-an-den-armeniern/218601/der-jungtuerkische-genozid-im-ersten-weltkrieg ''Der jungtürkische Genozid im Ersten Weltkrieg'']. Webwerf van die Bundeszentrale für politische Bildung, 26 April 2016, besoek op 29 Junie 2016.&lt;/ref&gt; Die feit dat die vervolging van die Armeniërs in die slotfase van die oorlog en in die Turks-Armeense Oorlog van 1920 ook buite Anatolië voortgesit is, word as bewys beskou dat dit werklik om die volledige uitwissing van alle Armeniërs gegaan het.{{sfn|Barth|2006|pp=70 e.v.}}

'n Aantal wetenskaplikes soos Bernard Lewis, Justin McCarthy en Guenter Lewy huldig die minderheidsmening dat die deportasies en moorde beslis misdade was, maar dat daar in die geheel nie van 'n volksmoord gepraat kan word nie. McCarthy meen op grond van demografiese statistieke dat 600 000 Armeniërs tydens die Eerste Wêreldoorlog omgekom het, dit wil sê 20% van die Armeense bevolking van Anatolië, teenoor 18% (2,5 miljoen) van Anatolië se Moslembevolking in dieselfde tydperk; die geweld was volgens hom nie eensydig nie, maar het in Oos-Anatolië op 'n bloedige burgeroorlog neergekom.&lt;ref name=&quot;McCarthy&quot;&gt;Justin A. McCarthy: ''Muslims and Minorities. The Population of Ottoman Anatolia and the End of the Empire''. New York University Press, New York/Londen 1983, p. 136; vergelyk dieselfde: ''Death and Exile. The Ethnic Cleansing of Ottoman Muslims 1821-1922.'' Princeton 1995.&lt;/ref&gt; Lewy meen dat dit geensins 'n burgeroorlog was nie, maar dat daar ewe min van 'n volksmoord sprake kan wees: volksmoord veronderstel sentrale beheer, waarvoor daar volgens hom geen outentieke bronmateriaal is nie, en die deportasies en slagtings het so geïmproviseerd en chaoties verloop dat sentrale beplanning nie herkenbaar is nie.{{sfn|Lewy|2009|pp=134-140 en 285-290}} Lewis het geen bewys gesien dat die slagtings die gevolg van 'n regeringsbesluit was nie, maar het die getal slagoffers in 2006 nietemin baie hoog gestel: &quot;Ja, daar was geweldige slagtings; die getalle is baie onseker, maar 'n miljoen is heel waarskynlik.&quot;&lt;ref name=&quot;Lewis-statement&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.ataa.org/magazine/blewis_statement.pdf |title=argiefkopie |access-date=22 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061110194427/http://www.ataa.org/magazine/blewis_statement.pdf |archive-date=10 November 2006 |url-status=bot: unknown}} ''Statement of Professor Bernard Lewis, Princeton University'' (PDF).&lt;/ref&gt; Sommige Turkse wetenskaplikes sowel as historici van ander nasionaliteite, soos Erik-Jan Zürcher en Klaus Kreiser, beskou die Andonian-dokumente, wat deur verskeie wetenskaplikes as bewys van die vernietigingsvoorneme van die Jong Turke aangevoer word, as vervalsings.&lt;ref name=&quot;Orel-Yuca&quot;&gt;Şinasi Orel, Süreyya Yuca: {{Cite web |url=http://armenians.1915.googlepages.com/TalatPashaTelegrams.pdf |title=argiefkopie |access-date=22 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090306010607/http://armenians.1915.googlepages.com/TalatPashaTelegrams.pdf |archive-date= 6 Maart 2009 |url-status=bot: unknown}} ''The Talat Pasha Telegrams – Fake'' (PDF).&lt;/ref&gt; Taner Akçam het hierdie beskuldigings van vervalsing egter weerlê.&lt;ref name=&quot;Akcam-Naim&quot;&gt;Taner Akçam: [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-69787-1_3 ''The Story and Authenticity of Naim Efendi and His Memoirs''], In: ''Killing Orders – Talat Pasha's Telegrams and the Armenian Genocide'', SpringerLink, 24 Januarie 2018, besoek op 21 Desember 2023 (Engels).&lt;/ref&gt;

=== Internasionale erkenning ===
[[Lêer:States recognising the Armenian Genocide recoloured.svg|duimnael|upright=1.4|{{Legend|#009e73|Nasionale wetgewers wat resolusies aangeneem het wat die Armeense volksmoord erken}}
{{Legend|#d55e00|State wat die Armeense volksmoord uitdruklik ontken}}]]
In reaksie op die voortgesette ontkenning deur die Turkse staat het baie aktiviste in die Armeense diaspora vir internasionale formele erkenning van die Armeense volksmoord gelobby, 'n poging wat 'n sentrale strewe van die Armeense diaspora geword het.{{sfn|Koinova|2017|pp=112, 221-222}}{{sfn|de Waal|2015|p=3}} Sedert die 1970's het baie lande erkenning vermy om diplomatieke betrekkinge met Turkye te bewaar.{{sfn|Ben Aharon|2019|pp=340-341}} Sedert 1965 het etlike state die deportasies en slagtings van 1915 tot 1917 nietemin amptelik as volksmoord ooreenkomstig die VN-Volksmoordkonvensie erken, waaronder Argentinië, België, Brasilië, Frankryk, Griekeland, Italië, Kanada, Libanon, Luxemburg, Nederland, Oostenryk, Rusland, Swede, Switserland, Slowakye, Sirië, Uruguay, die Verenigde State en Siprus.&lt;ref name=&quot;ANI-lys&quot;&gt;[https://www.armenian-genocide.org/current_category.7/affirmation_list.html Skakels na al die resolusieteks-dokumente], Armenian National Institute.&lt;/ref&gt; Ander state, soos Israel, Denemarke, Georgië en Azerbeidjan, praat amptelik nie van volksmoord nie.&lt;ref name=&quot;nie-erkennend&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.hurriyetdailynews.com/denmark-does-not-recognize-armenian-genocide-claims-minister.aspx?pageID=438&amp;n=denmark-does-not-recognize-armenian-genocide-claims-minister-2008-01-12 |title=argiefkopie |access-date=22 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131207124956/http://www.hurriyetdailynews.com/denmark-does-not-recognize-armenian-genocide-claims-minister.aspx?pageID=438&amp;n=denmark-does-not-recognize-armenian-genocide-claims-minister-2008-01-12 |archive-date= 7 Desember 2013 |url-status=bot: unknown}} ''Denmark does not recognize Armenian genocide claims: Minister'', ''Turkish Daily News''; [https://www.panarmenian.net/eng/world/news/24710/ ''Georgia doesn't recognize Armenian Genocide because of dependence on Turkey and Azerbaijan''], PanArmenian.net.&lt;/ref&gt;

==== Internasionale instellings ====
Die subkomitee vir die voorkoming van diskriminasie en die beskerming van minderhede van die VN-Menseregtekommissie het die gebeure in 'n verslag oor volksmoordmisdade wat op 29 Augustus 1985 gepubliseer is, as volksmoord benoem. In 'n byvoegsel is aangeteken dat sommige lede van die subkomitee daarteen beswaar gemaak het omdat hulle die slagtings as onvoldoende gedokumenteer beskou het.&lt;ref name=&quot;Schabas466&quot;&gt;UN Doc, E/CN.4/Sub.2/1985/SR.57, par. 42, aangehaal by William Schabas: ''Genocide in International Law: The Crimes of Crimes''. Cambridge University Press, 2000, p. 466.&lt;/ref&gt; Deur die aanvaarding van die verslag deur hierdie subkomitee word die Armeense volksmoord nietemin as deur die VN erken beskou.&lt;ref name=&quot;Schaefgen84&quot;&gt;Annette Schaefgen: ''Schwieriges Erinnern. Der Völkermord an den Armeniern''. Berlyn 2006, p. 84.&lt;/ref&gt;

Die [[Europese Parlement]] het met die besluite van 18 Junie 1987 en 15 November 2001 die erkenning van die volksmoord deur die huidige Turkse staat 'n voorwaarde vir Turkye se toetrede tot die Europese Unie gemaak en Turkye op 28 Februarie 2002 in 'n verdere besluit tot die nakoming van hierdie vereiste gemaan.&lt;ref name=&quot;EP-pdf&quot;&gt;[https://www.europarl.europa.eu/intcoop/euro/jpc/turk/history2004_turkey_de.pdf Europese Parlement] (PDF).&lt;/ref&gt; Volgens sy eie gegewens was die Europese Parlement in 1987 die eerste groter internasionale organisasie wat die gebeure van 1915 as volksmoord bestempel het. Op 15 April 2015, ter geleentheid van die 100ste herdenking, het dit 'n resolusie aangeneem en Turkye versoek om die volksmoord as sodanig te erken en sy pogings, insluitende die verlening van toegang tot die argiewe, voort te sit.&lt;ref name=&quot;EP2015&quot;&gt;[https://www.europarl.europa.eu/news/de/news-room/content/20150413IPR41671/html/ ''Armenien und Türkei sollen zu Normalisierung ihrer Beziehungen übergehen''], Europese Parlement, 15 April 2015.&lt;/ref&gt;

Die Permanente Volkstribunaal (''Permanent Peoples' Tribunal'') het die slagtings in 1984 ondersoek en geoordeel dat die vernietiging van die Armeense bevolking deur deportasie en slagtings 'n volksmoord uitmaak, en het die Verenigde Nasies en al sy lidstate versoek om die volksmoord te erken.&lt;ref name=&quot;Charny82&quot;&gt;Israel W. Charny: ''Encyclopedia of Genocide''. Volume 1. Institute on the Holocaust and Genocide, Jerusalem 1999, p. 82.&lt;/ref&gt; Die onafhanklike ondersoekkomitee van die tribunaal het die volksmoord 'n &quot;internasionale misdaad&quot; genoem en geoordeel dat die Jong Turkse regering die skuld daarvoor dra en dat die Turkse staat die verantwoordelikheid daarvoor moet aanvaar.&lt;ref name=&quot;Libaridian226&quot;&gt;Voorwoord van Pierre Vidal-Naquet in: Gerard J. Libaridian: ''A Crime of Silence – The Armenian Genocide, Permanent Peoples' Tribunal''. Londen 1985, p. 226.&lt;/ref&gt; In 1997 het die Internasionale Vereniging van Volksmoordnavorsers (IAGS) eenparig 'n resolusie aangeneem wat die slagtings as volksmoord klassifiseer en die ontkenning daarvan deur die Republiek van Turkye veroordeel; tussen 1997 en 2007 het die organisasie altesaam vier resolusies en verklarings oor die Armeense volksmoord uitgereik.&lt;ref name=&quot;IAGS&quot;&gt;[https://genocidescholars.org/wp-content/uploads/2019/04/Turkish-State-Denial-Open-Letter.pdf ''Turkish State Denial Open Letter''] (PDF), IAGS, besoek op 14 November 2012.&lt;/ref&gt; Die Turks-Armeense Versoeningskommissie, wat in 2001 gestig is, het die International Center for Transitional Justice opdrag gegee om die gebeure van 1915 te ondersoek; in 2003 het dié sentrum tot die gevolgtrekking gekom dat die gebeure aan al die misdaadelemente van die VN-Volksmoordkonvensie voldoen.&lt;ref name=&quot;ICTJ&quot;&gt;[https://sciencev1.orf.at/news/17484.html ''Türkisch-armenische Versöhnungskommission''.] Österreichischer Rundfunk, besoek op 26 Februarie 2015.&lt;/ref&gt;

Die [[Europese Hof vir Menseregte]] het in Desember 2013 die beslissing van drie Switserse howe, wat Doğu Perinçek weens die ontkenning van die misdade teen die Armeniërs skuldig bevind het, onregmatig verklaar: anders as die ontkenning van die [[Holocaust]] mag dit nie strafregtelik vervolg word nie, omdat die begrip &quot;volksmoord&quot; in die geval van die Armeniërs omstrede is en die skuldigbevinding daarom op die grondreg van vryheid van meningsuiting inbreuk maak.&lt;ref name=&quot;Perincek2013&quot;&gt;[https://www.spiegel.de/politik/deutschland/meinungsfreiheit-gericht-erlaubt-leugnung-von-voelkermord-an-armeniern-a-939696.html ''Meinungsfreiheit: Gericht erlaubt Leugnung von Völkermord an Armeniern''.] ''Spiegel Online'', 12 Desember 2013.&lt;/ref&gt; Die groot kamer van die hof het die uitspraak op 15 Oktober 2015 bevestig, maar uitdruklik beklemtoon dat daar geen beoordeling van die massamoorde en -deportasies daarmee gepaard gaan nie, en dat die hof nie bevoeg was om te oordeel of die gebeure 'n volksmoord was nie.&lt;ref name=&quot;Perincek2015&quot;&gt;[http://www.zeit.de/politik/ausland/2015-10/eugh-voelkermord-armenier-tuerkei-schweiz-meinungsfreiheit ''EGMR: Leugnen des Völkermords an Armeniern zählt zu Meinungsfreiheit''.] ''Zeit Online'', 15 Oktober 2015.&lt;/ref&gt;

==== Erkenning deur lande ====
Frankryk het die misdade teen die Armeniërs op 30 Januarie 2001 by wet as volksmoord geklassifiseer; die wet bestaan uit 'n enkele sin: ''La France reconnaît publiquement le génocide arménien de 1915'' (&quot;Frankryk erken die Armeense volksmoord van 1915 in die openbaar&quot;).&lt;ref name=&quot;Legifrance&quot;&gt;[https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000403928 Wet nr. 2001-70 van 29 Januarie 2001], Légifrance.&lt;/ref&gt; Wetsontwerpe om die ontkenning van die volksmoord strafbaar te stel, is in 2006 en in Desember 2011 in die Nasionale Vergadering aanvaar; die Turkse regering het albei kere met sanksies gedreig en in 2011 sy ambassadeur onttrek. Die wet van 2011 is in Februarie 2012 deur die Franse Grondwetlike Raad ongrondwetlik verklaar omdat dit op die vryheid van meningsuiting inbreuk maak.&lt;ref name=&quot;FR2012&quot;&gt;[https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/frankreich-umstrittenes-voelkermord-gesetz-verfassungswidrig-11665646.html ''Umstrittenes Völkermord-Gesetz verfassungswidrig''.] ''FAZ.net'', 28 Februarie 2012.&lt;/ref&gt; Griekeland het die volksmoord reeds in 1996 by wet erken en 24 April tot gedenkdag verklaar; ontkenning is daar strafbaar.&lt;ref name=&quot;GR1996&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.thepresident.gr/2021/04/25/o-antonis-samaras-kai-i-anagnorisi-tis-genoktonias-ton-armenion-stin-ellada/ |title=Ο Αντώνης Σαμαράς και η αναγνώριση της γενοκτονίας των Αρμενίων |website=The President |date=25 April 2021 |language=el |access-date=3 November 2022}}&lt;/ref&gt; Slowakye het die gebeure op 30 November 2004 by resolusie as volksmoord geklassifiseer en stel ontkenning strafbaar.&lt;ref name=&quot;SK2004&quot;&gt;[https://www.nrsr.sk/web/Static/sk-SK/NRSR/Doc/v_uznesenie1341-20041130.rtf Uznesenie Národnej rady Slovenskej Republiky nr. 1341, 30 November 2004].&lt;/ref&gt; Swede het die gebeure op 11 Maart 2010 met 'n meerderheid van een stem as volksmoord bestempel, waarop Turkye sy ambassadeur uit Stockholm onttrek het.&lt;ref name=&quot;SE2010&quot;&gt;[http://www.zeit.de/politik/ausland/2010-03/schweden-tuerkei-armenien ''Armenien-Resolution: Schweden vergrätzt türkische Regierung''.] ''Zeit Online'', Maart 2010.&lt;/ref&gt; Die Oostenrykse Nasionale Raad het op 21 April 2015 'n verklaring uitgereik wat die volksmoord as sodanig benoem en veroordeel en daarop wys dat Oostenryk weens sy historiese verantwoordelikheid as voormalige bondgenoot van die Ottomaanse Ryk tot hierdie stap verplig is.&lt;ref name=&quot;AT2015&quot;&gt;[http://www.parlament.gv.at/PAKT/PR/JAHR_2015/PK0383/index.shtml ''Klubobleute verurteilen Genozid an Armeniern im Osmanischen Reich''.] Persverklaring van die Oostenrykse parlement, 22 April 2015.&lt;/ref&gt; Die Nederlandse Tweede Kamer het die volksmoord op 22 Februarie 2018 met 142 stemme teen 3 erken,&lt;ref name=&quot;NL2018&quot;&gt;[https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/niederlaendisches-parlament-erkennt-voelkermord-an-armeniern-an-15463464.html ''Niederländisches Parlament erkennt Völkermord an Armeniern an''.] ''FAZ.net'', 22 Februarie 2018.&lt;/ref&gt; en die Siriese parlement op 13 Februarie 2020.&lt;ref name=&quot;SY2020&quot;&gt;{{Cite web |url=https://mirrorspectator.com/2020/02/13/syrian-parliament-recognizes-armenian-genocide/ |title=Syrian Parliament Recognizes Armenian Genocide |website=The Armenian Mirror-Spectator |date=13 Februarie 2020 |language=en |access-date=18 Februarie 2020}}&lt;/ref&gt; Die Brasiliaanse Senaat het die volksmoord in 2015 erken; reeds in 1966 is die gedenkteken ''Monumento aos Mártires Armênios'' op die Praça Armênia in [[São Paulo]] opgerig.&lt;ref name=&quot;BR2015&quot;&gt;[https://armenianweekly.com/2015/06/03/federal-senate-of-brazil-recognizes-armenian-genocide/ ''Federal Senate of Brazil Recognizes Armenian Genocide''], ''The Armenian Weekly'', 3 Junie 2015.&lt;/ref&gt;

[[Lêer:Armenian Genocide memorial in Aleppo Syria at the Armenian church 40 martyrs.jpg|duimnael|Gedenkplek in die Veertig Martelare-katedraal in [[Aleppo]], Sirië]]
In Duitsland het die [[Bundestag]] in Julie 2005 eenparig 'n mosie van alle partye aanvaar waarin na die meer as 'n miljoen slagoffers verwys is en aangevoer is dat talle onafhanklike historici, parlemente en internasionale organisasies die verdrywing en vernietiging van die Armeniërs as volksmoord bestempel.&lt;ref name=&quot;BT2005&quot;&gt;[https://dipbt.bundestag.de/dip21/btd/15/056/1505689.pdf Resolusie van die Duitse Bondsdag, Junie 2005] (PDF).&lt;/ref&gt; Op 23 April 2015 het bondspresident [[Joachim Gauck]] as die eerste bondspresident ooit die Armeniermassamoorde as volksmoord bestempel.&lt;ref name=&quot;Gauck2015&quot;&gt;[https://www.bundespraesident.de/SharedDocs/Reden/DE/Joachim-Gauck/Reden/2015/04/150423-Gedenken-Armenier.html Toespraak in die woordelikse teks.] bundespraesident.de, April 2015.&lt;/ref&gt; Op 2 Junie 2016 het die Bondsdag met een teenstem en een onthouding die resolusie &quot;Erinnerung und Gedenken an den Völkermord an den Armeniern und anderen christlichen Minderheiten in den Jahren 1915 und 1916&quot; aanvaar, wat ook &quot;die roemlose rol van die Duitse Ryk&quot; betreur, wat as vernaamste militêre bondgenoot van die Ottomaanse Ryk ondanks duidelike inligting nie probeer het om hierdie misdade teen die mensdom te stop nie.&lt;ref name=&quot;BT2016&quot;&gt;[http://dip.bundestag.de/btd/18/086/1808613.pdf Besluit van die Duitse Bondsdag van 2 Junie 2016] (PDF).&lt;/ref&gt; Turkye het ná die aanvaarding van die resolusie sy ambassadeur uit Berlyn teruggeroep.&lt;ref name=&quot;BT2016-reaksie&quot;&gt;[http://www.zeit.de/politik/ausland/2016-06/tuerkei-ruft-wegen-armenien-resolution-botschafter-zurueck ''Türkei ruft Botschafter aus Berlin zurück''.] ''Zeit Online'', 2 Junie 2016.&lt;/ref&gt;

In die Verenigde State het regeringsadvokate die gebeure van 1915 reeds in 1951 as volksmoord ooreenkomstig die VN-konvensie geklassifiseer toe die Internasionale Geregshof hulle om 'n standpunt gevra het. Ná die moord op die Turkse konsul Kemal Arıkan in Los Angeles in Januarie 1982 het president [[Ronald Reagan]], wat die massamoorde die vorige jaar in 'n proklamasie as volksmoord genoem het, sy houding verander, en die benaming is voorlopig uit die amptelike taalgebruik van die Withuis geskrap.&lt;ref name=&quot;deWaal-Gword&quot;&gt;Thomas de Waal: [https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/g-word ''The G-Word: The Armenian Massacre and the Politics of Genocide.''] In: ''Foreign Affairs'', jaargang 94, band 1, Januarie/Februarie 2015, pp. 136-149, hier pp. 142 e.v.&lt;/ref&gt; Resolusies in die Kongres het herhaaldelik op presidensiële en diplomatieke druk skipbreuk gely. Op 29 Oktober 2019 het die Huis van Verteenwoordigers met 405 teen 11 stemme 'n resolusie aanvaar wat die deportasie en moord op die Armeniërs tot volksmoord verklaar,&lt;ref name=&quot;US2019&quot;&gt;[https://www.tagesschau.de/ausland/usa-tuerkei-armenien-genozid-101.html ''US-Kongress nennt Mord an Armeniern Genozid''.] Tagesschau, 30 Oktober 2019.&lt;/ref&gt; en die Senaat het dit op 12 Desember 2019 eenparig goedgekeur.&lt;ref name=&quot;US-Senaat&quot;&gt;Catie Edmondson: [https://www.nytimes.com/2019/12/12/us/politics/senate-armenian-genocide.html ''Senate Passes Resolution Recognizing Armenian Genocide, in Defiance of Trump''], ''The New York Times'', 12 Desember 2019.&lt;/ref&gt; Op 24 April 2021 het president [[Joe Biden]] die gruweldade as volksmoord erken.&lt;ref name=&quot;Biden2021&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.abendblatt.de/politik/ausland/article232127277/USA-erkennen-Massaker-an-Armeniern-als-Voelkermord-an.html |title=USA erkennen Massaker an Armeniern als Völkermord an |website=Hamburger Abendblatt |date=24 April 2021 |language=de |access-date=24 April 2021}}&lt;/ref&gt;

Die Vatikaan het die eerste berigte oor slagtings in Junie 1915 ontvang, en pous Benedictus XV het tussen 1915 en 1918 herhaaldelik maar tevergeefs by die Ottomaanse Ryk sowel as by Duitsland en Oostenryk-Hongarye ten gunste van die Armeniërs ingegryp. Pous [[Pous Johannes Paulus II|Johannes Paulus II]] het die vervolging tydens sy besoek aan Armenië in September 2001 'n volksmoord genoem, en pous [[Pous Franciskus|Franciskus]] het die gruweldade op 3 Junie 2013 en weer op 12 April 2015 as &quot;die eerste volksmoord van die 20ste eeu&quot; bestempel, waarop die Turkse regering die pouslike nuntius in Ankara ontbied het.&lt;ref name=&quot;Vatikaan&quot;&gt;[http://www.zeit.de/politik/ausland/2015-04/papst-franziskus-armenien-voelkermord ''Papst nennt Massaker an Armeniern Völkermord''.] ''Zeit Online'', 12 April 2015; [https://www.faz.net/aktuell/politik/tuerkei-bestellt-gesandten-des-vatikan-ein-13534582.html ''Türkei erbost über Franziskus''.] ''FAZ.net''.&lt;/ref&gt;

=== Kulturele uitbeeldings ===
Nadat hy Armeense oorlewendes in die Midde-Ooste ontmoet het, het die Oostenryks-Joodse skrywer Franz Werfel ''The Forty Days of Musa Dagh'' geskryf, 'n gefiksionaliseerde weergawe van die suksesvolle Armeense opstand op [[Musa Dagh]], as 'n waarskuwing teen die gevare van die [[Nasionaal-Sosialisme|Nasionaal-Sosialisme]].{{sfn|Ihrig|2016|pp=1-2}} Volgens Ihrig is die boek, wat in 1933 verskyn het, een van die belangrikste werke van die twintigste-eeuse letterkunde wat volksmoord behandel en &quot;word dit steeds as noodsaaklike leesstof vir Armeniërs wêreldwyd beskou&quot;.{{sfn|Ihrig|2016|p=364}} Die volksmoord het 'n sentrale tema in Engelstalige Armeens-Amerikaanse letterkunde geword.{{sfn|Der Mugrdechian|2016|p=273}} Die eerste film oor die Armeense volksmoord, ''Ravished Armenia'', is in 1919 as 'n fondsinsameling vir Near East Relief vrygestel en was op die oorlewingsverhaal van Aurora Mardiganian gebaseer, wat haarself vertolk het.{{sfn|Marsoobian|2016|pp=73-74}}{{sfn|Tusan|2014|pp=69-70}}{{sfn|de Waal|2015|pp=77-78}} Sedertdien is meer films oor die volksmoord gemaak, hoewel dit etlike dekades geduur het voordat enige van hulle 'n massamark bereik het.{{sfn|Marsoobian|2016|p=73}} Die abstrak-ekspressionistiese skilderye van Arshile Gorky is deur sy ervaring van die volksmoord beïnvloed.{{sfn|Miller|2010|p=393}} Meer as 200 gedenktekens is in 32 lande opgerig om die gebeure te herdenk.&lt;ref name=&quot;ANI-gedenktekens&quot;&gt;{{Cite web |title=Memorials to the Armenian Genocide |url=https://www.armenian-genocide.org/memorials.html |website=Armenian National Institute |access-date=25 Februarie 2021 |archive-date=9 Augustus 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809033251/http://www.armenian-genocide.org/memorials.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==
* [[Volksmoord]]
* [[Volksmoordkonvensie]]
* [[Holocaust]]

== Notas ==
{{Notelist}}

== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}

=== Bronne ===
{{Refbegin|indent=yes|35em}}
* {{Cite book |last=Ahmed |first=Ali |title=Encyclopedia of the Developing World |date=2006 |publisher=Routledge |isbn=978-1-57958-388-0 |pages=1575-1578 |language=en |chapter=Turkey}}
* {{Cite book |last=Akçam |first=Taner |title=Armenien und der Völkermord: Die Istanbuler Prozesse und die türkische Nationalbewegung |date=2004 |edition=2de |publisher=Hamburger Edition |location=Hamburg |isbn=3-930908-99-9 |language=de}}
* {{Cite book |last=Akçam |first=Taner |title=A Shameful Act: The Armenian Genocide and the Question of Turkish Responsibility |date=2007 |location=Londen |language=en}}
* {{Cite book |last=Akçam |first=Taner |title=The Young Turks' Crime against Humanity: The Armenian Genocide and Ethnic Cleansing in the Ottoman Empire |date=2012 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-15333-9 |language=en}}
* {{Cite book |last=Akçam |first=Taner |title=Killing Orders: Talat Pasha's Telegrams and the Armenian Genocide |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-3-319-69787-1 |language=en}}
* {{Cite journal |last=Akçam |first=Taner |title=When Was the Decision to Annihilate the Armenians Taken? |journal=Journal of Genocide Research |date=2019 |volume=21 |issue=4 |pages=457-480 |doi=10.1080/14623528.2019.1630893 |issn=1462-3528 |language=en}}
* {{Cite book |last1=Akçam |first1=Taner |last2=Kurt |first2=Ümit |title=The Spirit of the Laws: The Plunder of Wealth in the Armenian Genocide |date=2015 |publisher=Berghahn Books |isbn=978-1-78238-624-7 |language=en}}
* {{Cite book |last=Anderson |first=Margaret Lavinia |title=A Question of Genocide: Armenians and Turks at the End of the Ottoman Empire |date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-539374-3 |language=en |chapter=Who Still Talked about the Extermination of the Armenians? |pages=199-217}}
* {{Cite book |last=Astourian |first=Stephan |chapter=The Silence of the Land: Agrarian Relations, Ethnicity, and Power |pages=55-81 |title=A Question of Genocide: Armenians and Turks at the End of the Ottoman Empire |date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-539374-3 |language=en}}
* {{Cite book |last=Barth |first=Boris |title=Genozid: Völkermord im 20. Jahrhundert. Geschichte, Theorien, Kontroversen |date=2006 |publisher=C. H. Beck |location=München |isbn=978-3-406-52865-1 |language=de}}
* {{Cite journal |last=Ben Aharon |first=Eldad |title=Recognition of the Armenian Genocide after its Centenary: A Comparative Analysis of Changing Parliamentary Positions |journal=Israel Journal of Foreign Affairs |date=2019 |volume=13 |issue=3 |pages=339-352 |doi=10.1080/23739770.2019.1737911 |doi-access=free |language=en}}
* {{Cite journal |last=Bjørnlund |first=Matthias |title=The 1914 cleansing of Aegean Greeks as a case of violent Turkification |journal=Journal of Genocide Research |date=2008 |volume=10 |issue=1 |pages=41-58 |doi=10.1080/14623520701850286 |language=en}}
* {{Cite book |last=Bloxham |first=Donald |title=The Great Game of Genocide: Imperialism, Nationalism, and the Destruction of the Ottoman Armenians |date=2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-927356-0 |language=en}}
* {{Cite book |last1=Bloxham |first1=Donald |last2=Göçek |first2=Fatma Müge |title=The Historiography of Genocide |date=2008 |publisher=Palgrave Macmillan UK |isbn=978-0-230-29778-4 |pages=344-372 |language=en |chapter=The Armenian Genocide}}
* {{Cite book |last1=Bozarslan |first1=Hamit |last2=Duclert |first2=Vincent |last3=Kévorkian |first3=Raymond H. |title=Comprendre le génocide des arméniens{{snd}}1915 à nos jours |date=2015 |publisher=Tallandier |isbn=979-10-210-0681-2 |language=fr}}
* {{Cite book |last=Cheterian |first=Vicken |title=Open Wounds: Armenians, Turks and a Century of Genocide |date=2015 |publisher=Hurst |isbn=978-1-84904-458-5 |language=en}}
* {{Cite book |last=Chorbajian |first=Levon |title=The Armenian Genocide Legacy |date=2016 |publisher=Palgrave Macmillan UK |isbn=978-1-137-56163-3 |pages=167-182 |language=en |chapter='They Brought It on Themselves and It Never Happened': Denial to 1939}}
* {{Cite book |last=Cora |first=Yaşar Tolga |title=Not All Quiet on the Ottoman Fronts: Neglected Perspectives on a Global War, 1914-1918 |date=2020 |publisher=Ergon-Verlag |isbn=978-3-95650-777-9 |pages=49-72 |language=en |chapter=Towards a Social History of the Ottoman War Economy: Manufacturing and Armenian Forced Skilled-Laborers}}
* {{Cite book |last1=Dadrian |first1=Vahakn N. |last2=Akçam |first2=Taner |title=Judgment at Istanbul: The Armenian Genocide Trials |date=2011 |publisher=Berghahn Books |isbn=978-0-85745-286-3 |language=en}}
* {{Cite book |last=de Waal |first=Thomas |title=Great Catastrophe: Armenians and Turks in the Shadow of Genocide |date=2015 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-935069-8 |language=en}}
* {{Cite book |last=Der Mugrdechian |first=Barlow |title=The Armenian Genocide Legacy |date=2016 |publisher=Palgrave Macmillan UK |isbn=978-1-137-56163-3 |pages=273-286 |language=en |chapter=The Theme of Genocide in Armenian Literature}}
* {{Cite book |last=Dündar |first=Fuat |title=A Question of Genocide: Armenians and Turks at the End of the Ottoman Empire |date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-539374-3 |language=en |chapter=Pouring a People into the Desert: The &quot;Definitive Solution&quot; of the Unionists to the Armenian Question |pages=276-286}}
* {{Cite journal |last=Ekmekçioğlu |first=Lerna |title=A Climate for Abduction, a Climate for Redemption: The Politics of Inclusion during and after the Armenian Genocide |journal=Comparative Studies in Society and History |date=2013 |volume=55 |issue=3 |pages=522-553 |doi=10.1017/S0010417513000236 |language=en}}
* {{Cite book |last=Galip |first=Özlem Belçim |title=New Social Movements and the Armenian Question in Turkey: Civil Society vs. the State |date=2020 |publisher=Springer International Publishing |isbn=978-3-030-59400-8 |language=en}}
* {{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=Fall of the Sultanate: The Great War and the End of the Ottoman Empire 1908-1922 |date=2016 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-967607-1 |language=en}}
* {{Cite book |last=Göçek |first=Fatma Müge |chapter=Reading Genocide: Turkish Historiography on 1915 |pages=42-52 |title=A Question of Genocide: Armenians and Turks at the End of the Ottoman Empire |date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-539374-3 |language=en}}
* {{Cite book |last=Göçek |first=Fatma Müge |title=Denial of Violence: Ottoman Past, Turkish Present and Collective Violence Against the Armenians, 1789-2009 |date=2015 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-933420-9 |language=en}}
* {{Cite book |last=Gust |first=Wolfgang |title=Der Völkermord an den Armeniern: Die Tragödie des ältesten Christenvolkes der Welt |date=1993 |location=München/Wenen |language=de}}
* {{Cite book |editor-last=Gust |editor-first=Wolfgang |title=Der Völkermord an den Armeniern 1915/16: Dokumente aus dem Politischen Archiv des deutschen Auswärtigen Amtes |date=2005 |publisher=Zu Klampen Verlag |location=Springe |isbn=3-934920-59-4 |language=de}}
* {{Cite book |last=Hofmann |first=Tessa |title=Annäherung an Armenien: Geschichte und Gegenwart |date=1997 |publisher=C. H. Beck |location=München |language=de}}
* {{Cite book |last=Hosfeld |first=Rolf |title=Operation Nemesis |date=2005 |location=Keulen |language=de}}
* {{Cite book |last=Ihrig |first=Stefan |date=2016 |title=Justifying Genocide: Germany and the Armenians from Bismarck to Hitler |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-50479-0 |language=en}}
* {{Cite book |last=Kaiser |first=Hilmar |title=The Oxford Handbook of Genocide Studies |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-923211-6 |language=en |chapter=Genocide at the Twilight of the Ottoman Empire |date=2010 |pages=365-385}}
* {{Cite journal |last=Kaiser |first=Hilmar |title=Financing the Ruling Party and Its Militants in Wartime: The Armenian Genocide and the Kemah Massacres of 1915 |journal=Études arméniennes contemporaines |date=2019 |issue=12 |pages=7-31 |doi=10.4000/eac.1942 |doi-access=free |language=en}}
* {{Cite book |last=Kaligian |first=Dikran |title=Genocide in the Ottoman Empire: Armenians, Assyrians, and Greeks, 1913-1923 |date=2017 |publisher=Berghahn Books |isbn=978-1-78533-433-7 |language=en |chapter=Convulsions at the End of Empire: Thrace, Asia Minor, and the Aegean |pages=82-104}}
* {{Cite book |last=Kévorkian |first=Raymond |title=Le Génocide des Arméniens |date=2006 |publisher=Odile Jacob |location=Parys |language=fr}}
* {{Cite book |last=Kévorkian |first=Raymond |title=The Armenian Genocide: A Complete History |date=2011 |publisher=I.B. Tauris |isbn=978-0-85771-930-0 |language=en}}
* {{Cite book |last=Kévorkian |first=Raymond |title=Destruction and Human Remains: Disposal and Concealment in Genocide and Mass Violence |date=2014 |publisher=Manchester University Press |isbn=978-1-84779-906-7 |pages=89-116 |language=en |chapter=Earth, Fire, Water: or How to Make the Armenian Corpses Disappear}}
* {{Cite book |last=Kévorkian |first=Raymond |title=Collective and State Violence in Turkey: The Construction of a National Identity from Empire to Nation-State |date=2020 |publisher=Berghahn Books |isbn=978-1-78920-451-3 |pages=147-173 |language=en |chapter=The Final Phase: The Cleansing of Armenian and Greek Survivors, 1919-1922}}
* {{Cite book |last=Kieser |first=Hans-Lukas |title=Talaat Pasha: Father of Modern Turkey, Architect of Genocide |date=2018 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-8963-1 |language=en}}
* {{Cite book |last1=Kieser |first1=Hans-Lukas |last2=Bloxham |first2=Donald |title=The Cambridge History of the First World War: Volume 1: Global War |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-67566-9 |pages=585-614 |language=en |chapter=Genocide}}
* {{Cite book |last=Koinova |first=Maria |title=Diaspora as Cultures of Cooperation: Global and Local Perspectives |date=2017 |publisher=Springer International Publishing |isbn=978-3-319-32892-8 |pages=111-129 |language=en |chapter=Conflict and Cooperation in Armenian Diaspora Mobilisation for Genocide Recognition}}
* {{Cite book |last1=Kreiser |first1=Klaus |last2=Neumann |first2=Christoph K. |title=Kleine Geschichte der Türkei |date=2003 |location=Stuttgart |language=de}}
* {{Cite book |last1=Kreiser |first1=Klaus |last2=Neumann |first2=Christoph K. |title=Kleine Geschichte der Türkei |date=2006 |edition=2de |location=Stuttgart |language=de}}
* {{Cite journal |last=Kurt |first=Ümit |title=Cultural Erasure: The Absorption and Forced Conversion of Armenian Women and Children, 1915-1916 |journal=Études arméniennes contemporaines |date=2016 |issue=7 |doi=10.4000/eac.997 |doi-access=free |language=en}}
* {{Cite book |last=Leonard |first=Thomas C. |title=America and the Armenian Genocide of 1915 |date=2004 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-82958-8 |pages=294-308 |language=en |chapter=When news is not enough: American media and Armenian deaths}}
* {{Cite book |last=Lewy |first=Guenter |title=Der armenische Fall: Die Politisierung der Geschichte. Was geschah, wie es geschah und warum es geschah |date=2009 |publisher=Edition Diwan |location=Klagenfurt |language=de}}
* {{Cite book |last=Libaridian |first=Gerard J. |chapter=The Ultimate Repression: The Genocide of the Armenians, 1915-1917 |title=Genocide and the Modern Age: Etiology and Case Studies of Mass Death |date=1987 |publisher=Greenwood Press |location=New York |language=en}}
* {{Cite book |last=Maksudyan |first=Nazan |title=Gendering Global Humanitarianism in the Twentieth Century: Practice, Politics and the Power of Representation |date=2020 |publisher=Springer International Publishing |isbn=978-3-030-44630-7 |pages=117-142 |language=en |chapter=The Orphan Nation: Gendered Humanitarianism for Armenian Survivor Children in Istanbul, 1919-1922}}
* {{Cite book |last=Marsoobian |first=Armen |title=The History of Genocide in Cinema: Atrocities on Screen |date=2016 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-78673-047-3 |pages=73-86 |language=en |chapter=The Armenian Genocide in Film: Overcoming Denial and Loss}}
* {{Cite journal |last=Miller |first=Angela |title=Achilles the Bitter: Gorky and the Genocide |journal=Oxford Art Journal |date=2010 |volume=33 |issue=3 |pages=392-396 |doi=10.1093/oxartj/kcq025 |language=en}}
* {{Cite book |last1=Morris |first1=Benny |last2=Ze'evi |first2=Dror |title=The Thirty-Year Genocide: Turkey's Destruction of Its Christian Minorities, 1894-1924 |date=2019 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-91645-6 |language=en}}
* {{Cite book |last=Mouradian |first=Khatchig |title=Internment during the First World War: A Mass Global Phenomenon |date=2018 |publisher=Routledge |isbn=978-1-315-22591-3 |pages=145-161 |language=en |chapter=Internment and destruction: Concentration camps during the Armenian genocide, 1915-16}}
* {{Cite book |last=Nichanian |first=Mikaël |title=Détruire les Arméniens. Histoire d'un génocide |date=2015 |publisher=Presses Universitaires de France |isbn=978-2-13-062617-6 |language=fr}}
* {{Cite book |last=Payaslian |first=Simon |title=The History of Armenia: From the Origins to the Present |date=2007 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-4039-7467-9 |language=en}}
* {{Cite book |last=Rogan |first=Eugene |title=The Fall of the Ottomans: The Great War in the Middle East |date=2015 |publisher=Basic Books |isbn=978-0-465-05669-9 |language=en}}
* {{Cite book |last=Schaefgen |first=Annette |chapter=Von der „treuen millet“ zum Sündenbock oder Die Legende vom armenischen Dolchstoß. Der Völkermord an den Armeniern im Ersten Weltkrieg |title=Vorurteil und Genozid: Ideologische Prämissen des Völkermords |date=2010 |publisher=Böhlau |location=Wenen |language=de}}
* {{Cite journal |last=Shirinian |first=George N. |title=Starvation and Its Political Use in the Armenian Genocide |journal=Genocide Studies International |date=2017 |volume=11 |issue=1 |pages=8-37 |doi=10.3138/gsi.11.1.01 |language=en}}
* {{Cite book |last=Suciyan |first=Talin |title=The Armenians in Modern Turkey: Post-Genocide Society, Politics and History |date=2015 |publisher=I.B. Tauris |isbn=978-0-85772-773-2 |language=en}}
* {{Cite book |last=Suny |first=Ronald Grigor |title=&quot;They Can Live in the Desert but Nowhere Else&quot;: A History of the Armenian Genocide |date=2015 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-6558-1 |language=en}}
* {{Cite book |last=Ternon |first=Yves |title=Tabu Armenien: Geschichte eines Völkermordes |date=1988 |location=Frankfurt am Main/Berlyn |language=de}}
* {{Cite journal |last=Tusan |first=Michelle |title='Crimes against Humanity': Human Rights, the British Empire, and the Origins of the Response to the Armenian Genocide |journal=The American Historical Review |date=2014 |volume=119 |issue=1 |pages=47-77 |doi=10.1093/ahr/119.1.47 |doi-access=free |language=en}}
* {{Cite book |last=Üngör |first=Uğur Ümit |title=Holocaust and Other Genocides |date=2012 |publisher=NIOD Institute for War, Holocaust and Genocide Studies / Amsterdam University Press |isbn=978-90-4851-528-8 |pages=45-72 |language=en |chapter=The Armenian Genocide, 1915}}
* {{Cite book |last=Üngör |first=Uğur Ümit |title=The Armenian Genocide Legacy |date=2016 |publisher=Palgrave Macmillan UK |isbn=978-1-137-56163-3 |pages=11-25 |language=en |chapter=The Armenian Genocide in the Context of 20th-Century Paramilitarism}}
* {{Cite book |last1=Üngör |first1=Uğur Ümit |last2=Polatel |first2=Mehmet |title=Confiscation and Destruction: The Young Turk Seizure of Armenian Property |date=2011 |publisher=Continuum |isbn=978-1-4411-3578-0 |language=en}}
* {{Cite journal |last=Watenpaugh |first=Keith David |title='Are There Any Children for Sale?': Genocide and the Transfer of Armenian Children (1915-1922) |journal=Journal of Human Rights |date=2013 |volume=12 |issue=3 |pages=283-295 |doi=10.1080/14754835.2013.812410 |language=en}}
* {{Cite book |last=Zürcher |first=Erik Jan |chapter=Renewal and Silence: Postwar Unionist and Kemalist Rhetoric on the Armenian Genocide |pages=306-316 |title=A Question of Genocide: Armenians and Turks at the End of the Ottoman Empire |date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-539374-3 |language=en}}
{{Refend}}

== Eksterne skakels ==
{{CommonsKategorie|Armenian Genocide|Armeense volksmoord}}
* {{en}} [http://www.genocide-museum.am/eng/index.php ''Webtuiste van die Armeense Volksmoordmuseum en -instituut'']
* {{en}} [https://mfa.am/en/genocide ''Armenian Genocide'' – Ministerie van Buitelandse Sake van Armenië]
* {{en}} [https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/extermination-ottoman-armenians-young-turk-regime-1915-1916.html Tydlyn van die volksmoord] deur Raymond Kévorkian

{{Normdata}}

[[Kategorie:Eerste Wêreldoorlog]]
[[Kategorie:Geskiedenis van Armenië|Volksmoord]]
[[Kategorie:Geskiedenis van Turkye]]
[[Kategorie:Ottomaanse Ryk]]
[[Kategorie:Volksmoorde]]
[[Kategorie:Massamoorde]]
[[Kategorie:1915]]</text>
      <sha1>c43hdvo3ak01cbq03r9n3wjsqjzdawj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leendert te Groengebou</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17794</id>
    <revision>
      <id>2974360</id>
      <parentid>1923929</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <origin>2974360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="729" sha1="95yjfkok6ylgem45klgrvj9bfkua8nm" xml:space="preserve">{{Weesbladsy}}
Die '''Leendert te Groengebou''' is 'n historiese gebou in Vermeulenstraat in [[Pretoria]]. Die gebou is tussen [[1903]] en [[1905]] opgerig. Leendert te Groen het 'n sigaretfabriek in die gebou begin waar sigarette met [[Transvaal]]se [[tabak]] gemaak is. Die gebou het tot onlangs gedien as museum vir die werk van die kunstenaar [[Jacobus_Hendrik_Pierneef|J.H. Pierneef]].&lt;ref name=&quot;Discover Pretoria&quot;&gt;Henie Heydenrych en Abrie Swiegers, ''Discover Pretoria'', J.B. van Schaik, Pretoria, Suid-Afrika, 1999, p80&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Saadjie}}

[[Kategorie:Geboue en strukture in Pretoria]]
[[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]]</text>
      <sha1>95yjfkok6ylgem45klgrvj9bfkua8nm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clanwilliam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19997</id>
    <revision>
      <id>2974455</id>
      <parentid>2840334</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T00:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7341" sha1="lx1uvx5q8k9a7l10noeur5leur1w9lr" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp
| naam                    = Clanwilliam
| inheemse_naam           = 
| ander_naam              = 
| beeld_stadsilhoeët      = Clanwilliam_Dam_2005.jpg
| beeldbyskrif            = Die Clanwilliamdam
| nedersetting_tipe       = [[Dorp]]
| latd  = 32 |latm  = 10 |lats  = 43
| longd = 18 |longm = 53 |longs = 28
| provinsie               = Wes-Kaap
| distrik                 = Weskus
| munisipaliteit          = Cederberg
| stigtingsdatum          = [[1806]]
| regeringstipe           = &lt;!-- Wyknommer --&gt;
| leier_party             = 
| leiertitel              = &lt;!-- Raadslid --&gt;
| leiernaam               = 
| oppervlakvoetnotas      = 
| oppervlak_totaal_km2    = 
| hoogte_m                = 
| bevolking_totaal        = 
| bevolking_soos_op       = 2011
| bevolkingvoetnotas      = 
| demografie1_voetnotas   = 
| persent_swart           = 22.6%
| persent_kleurling       = 68.5%
| persent_asiër           = 0.5%
| persent_wit             = 7.7%
| persent_ander           = 0.7%
&lt;!-- demografie (deel 2) --&gt;
| demografie2_voetnotas   = 
| demographics2_title1    = [[Afrikaans]]
| demographics2_info1     = 77.7%
| demographics2_title2    = [[Sotho]]
| demographics2_info2     = 9.2%
| demographics2_title3    = [[Xhosa]]
| demographics2_info3     = 7.8%
| demographics2_title4    = [[Engels]]
| demographics2_info4     = 2.3%
| demographics2_title5    = Ander
| demographics2_info5     = 3.0%
| poskode                 = 8135
| poskode2                = 8135
| skakelkode              = 027
| sensuskode              = 161004
| webwerf                 = 
}}

[[Beeld:Ou NG kerk Clanwilliam.jpg|duimnael|links|280px|Die ou NG Kerk, ontwerp deur [[Carl Otto Hager]].]]
[[Beeld:NG kerk Clanwilliam.jpg|links|duimnael|200px|Die huidige NG kerk op Clanwilliam.]]

'''Clanwilliam''' in die [[Wes-Kaap]] is een van die oudste [[dorp]]e in [[Suid-Afrika]]. Die eerste [[Boer (landbou)|trekboere]] het hulle reeds in [[1732]] hier langs die [[Olifantsrivier, Namakwaland|Olifantsrivier]] gevestig. 

Clanwilliam staan vandag veral vir sy [[rooibos]]tee bekend, wat uitsluitlik in die sanderige valleie van die Sederberge gekweek en hier bemark word. Die vrugbare grond van die gebied lewer daarnaas ook [[sitrus]]vrugte en wyn op. Die [[Clanwilliamdam]] by die benedeloop van die [[Olifantsrivier, Namakwaland|Olifantsrivier]] en 'n uitgebreide kanaalstelsel verskaf water vir [[besproeiing]].

== Ligging ==
'''Clanwilliam''' is in die [[Sederberg (berg)|Sederberg]] by die sameloop van die Olifants- en Jan Disselsvleirivier, 232 km noord van Kaapstad en sowat 50 km noord van [[Citrusdal]], by die Clanwilliamdam geleë. Die [[N7 (Suid-Afrika)|N7]] nasionale pad gaan by Clanwilliam verby.

== Geskiedenis ==
Die dorp is op die plaas Jan Disselsvlei uitgelê, en dit was dan ook sy eerste naam. 'n Onder-[[drosdy]] is op 1 Februarie [[1808]] op die plaas gestig met Daniel Johannes van Ryneveld as assistent-landdros. So is die hele gebied wat vandag as die Noordweste bekend staan onder die landdros van Tulbagh geplaas. Op 1 Januarie [[1814]] verkry dit die status van afsonderlike distrik en is dit tot Clanwilliam herdoop deur sir [[John Cradock]], goewerneur van die Kaap van 1811 tot 1814, ter ere van sy skoonpa, die graaf van Clanwilliam. Die dorpie het vinnig ontwikkel nadat enkele van die [[1820-Setlaars]] hier gevestig is. Dit het munisipale status verkry in [[1901]]. Die eerste burgemeester was Charles Fryer, Ierse afstammeling van die 1820-Setlaars. [[Elektrisiteit]] is in [[1938]] die eerste maal deur die munisipaliteit aangelê.

== Wapens ==
'''Munisipaliteit''' — Die Clanwilliam dorpsraad het in 1964 'n wapen by die Kaapse Provinsiale Administrasie geregistreer : ''In goud, 'n golwende blou faas belaai met 'n golwende silwer dwarsbalk vergesel in die skildhoof van 'n afgesnede olifantskop van natuurlike kleur wie se slurp die faas oorhang en in die skildvoet van 'n groen drieblaar; 'n gekanteelde skildsoom van hermelyn''. Die helmteken was 'n lemoenboom en die wapenspreuk ''Tourjours pret''.&lt;ref name=ok&gt;Kaap die Goeie Hoop ''Amptelike Koerant'' 3251 (7 Augustus 1964).&lt;/ref&gt;  Die wapen is deur dr Cornelis Pama ontwerp.

'''Afdelingsraad''' — Die afdelingsraad (d.w.s. die plaaslike owerheid vir die landelike gebiede buite die dorpsgrense) het in 1976 'n wapen by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer:''In goud, 'n golwende paal van blou belaai met vier golwende stake van silwer en aan weerskante vergesel van 'n lemoen gestengel van natuurlike kleur; op 'n ingedrewe punt van rooi 'n tros van drie vrugte van die Clanwilliamse seder van goud''. Die helmteken was 'n druiwetros tussen twee olifantslurpe en die wapenspreuk ''Fide labora''.&lt;ref name=bvh&gt;[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.&lt;/ref&gt;

== NG gemeente ==
[[Lêer:Ds CF Leipoldt.jpg|links|duimnael|180px|Ds. [[Christian Friedrich Leipoldt|C.F. Leipoldt]], leraar van die NG gemeente Clanwilliam van 1884 tot 1910.]]

Hoewel die distrik afsonderlik afgestig het, het dit kerklik steeds onder die gemeente [[Tulbagh]], wat in [[1743]] as vierde gemeente aan die Kaap gestig is, geval. Clanwilliam is eers op [[26 September]] [[1826]] as afsonderlike gemeente afgestig. Aanvanklik het die gemeente die hele [[Namakwaland]], [[Calvinia]] en [[Vanrhynsdorp]] ingesluit. Die eerste kerkgeboutjie is in [[1830]] voltooi en die eerste leraar, ds. [[William Robertson]], is op 26 Februarie [[1832]] bevestig. Veel is hier verrig tydens die lang dienstydperk van ds. [[Christian Frederiech Leipoldt|C.F. Leipoldt]], vader van die skrywer dr. [[C. Louis Leipoldt]]. Twee proponente is tydens die aanbou van die besproeiingskema hier van 1933 tot 1936 met fondse uit die Armesorgkas aangestel om die honderd arbeiders te bedien.

== Opvoeding ==
Die dorp is wyd bekend om sy Augsburg Landbougimnasium, wat ontstaan het uit die samesmelting in die jare 1990 van die hoërskool en landbouskool. Dit lok leerders vanuit die hele Noordweste en [[Namakwaland]].

== Sien ook ==
* [[Clanwilliam (kiesafdeling)]]
* [[Gereformeerde kerk Clanwilliam]]
* [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]]
* [[Spookplekke in Suid-Afrika]]
* [[Gereformeerde Kerke onder die Kruis#2. Clanwilliam en 3. Ceres|Gereformeerde Kerke onder die Kruis]]

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Bronne ==
* [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]] (samesteller), ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952
* George, K.J. (red.), ''Official South African Municipal Year Book 1961-1962'', Pretoria, 1962
* van Zyl, A.J.: Twee dokters van Clanwilliam: Leipoldt en Nortier. In: Lantern. Die Kultuurtydskrif. Jaargang 41, nr. 2, 1992, ISSN 0023-8422

== Eksterne skakels ==
{{commonscat}}
* [http://gkclanwilliam.co.za/geskiedenis.php Die geskiedenis van die Gereformeerde kerk Clanwilliam.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140531085113/http://gkclanwilliam.co.za/geskiedenis.php |date=31 Mei 2014 }} URL besoek op 17 September 2013.

{{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC1}}
{{Normdata}}

[[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]]
[[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]]</text>
      <sha1>lx1uvx5q8k9a7l10noeur5leur1w9lr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bergrivier Plaaslike Munisipaliteit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20223</id>
    <revision>
      <id>2974394</id>
      <parentid>2562784</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:09:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4456" sha1="b63zhdeqlv6wm9lj3vmn8vu5nfoc3j1" xml:space="preserve">{{Tabel Plaaslike Munisipaliteite van Suid-Afrika
|naam=Bergrivier Plaaslike Munisipaliteit
|provinsie=[[Wes-Kaap]]
|distriksmunisipaliteit=[[Weskus-distriksmunisipaliteit|Weskus]]
|kode=WC013
|tipe=Plaaslike Munisipaliteit
|hoofstad=[[Piketberg]]
|bevolking=61&amp;nbsp;897 &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
|tale=[[Afrikaans]], [[Xhosa]], [[Engels]]
|area=4&amp;nbsp;407
|beeld_ligging=Map of the Western Cape with Bergrivier highlighted (2016).svg
}}

Die '''Bergrivier Plaaslike Munisipaliteit''' is 'n munisipaliteit wat in [[2000]] tot stand gebring is deur die samesmelting van onder meer die munisipaliteite [[Porterville]], [[Piketberg]] en [[Velddrif]] en is geleë in die [[Wes-Kaap]], waar dit begrens word deur die munisipaliteite [[Swartland]], [[Saldanhabaai]], [[Cederberg]], [[Drakenstein]] en [[Witzenberg]]. Die munisipaliteit se naam is ontleen aan die rivier wat deur die munisipale gebied vloei en uitmond by [[Laaiplek]]. Die gebied is uitgestrek, met [[Piketberg]] die hoofdorp, wat 67&amp;nbsp;km van [[Velddrif]], waar die grootste bevolkingskonsentrasie is, geleë is.

== Bevolking ==
Volgens die sensus van 2011 was Bergrivier se bevolking 61 897. Hiervan was die oorgrote meerderheid Afrikaanssprekend (52 575), gevolg deur Xhosasprekendes (2 178) en Engelssprekendes (1 475). Laasgenoemde woon hoofsaaklik op [[Velddrif]], [[Laaiplek]] en [[Port Owen]], wat al drie toenemend gewild is as aftreeplek vir stedelinge. Minder as 1% van Bergrivier se bevolking is in die buiteland gebore, waarvan die meeste (274) in Suider-Afrika en die naasmeeste (134) in Europa gebore is. Die grootste rassegroep in die Bergriviergebied is bruinmense met 43 915 (71%) inwoners in 2011. Hulle word gevolg deur blankes met 10 456 (16,9%) en swartmense met 7&amp;nbsp;001 (11,3%). Daar was in 2011 net 256 Indiërs in die Bergriviergebied.

== Dorpe ==
Die hoofdorpe van die munisipale gebied, wat saam met [[Saldanhabaai]], [[Swartland]], [[Cederberg]] en [[Matzikama]] onder die [[Weskus-distriksmunisipaliteit]] ressorteer, is [[Aurora, Wes-Kaap|Aurora]], [[Dwarskersbos]], [[Eendekuil]], [[Laaiplek]], Monte Bertha (die bruin woonbuurt van Porterville), [[Noordhoek]] (die bruin woonbuurt van Velddrif/Laaiplek), [[Piketberg]], [[Porterville]], [[Redelinghuys]] en [[Velddrif]].

== Wapen ==
Die munisipale raad het in 2004 'n wapen by die  [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer: ''Geboë deurlopend kepersgewys verdeel van goud en blou, in die skildhoof regs 'n koringgerf, links 'n geblaarde druiwetros, en in die skildvoet twee skuinsgekruiste skimmelforelle alles van natuurlike kleur; op 'n blou skildhoof 'n skuinsgekruiste byl en spies van natuurlike kleur belaai met 'n rooi proteablom, silwer gesaad en groen geblaar''. Die helmteken is 'n halwe rooi son uitkomend uit 'n goue muurkroon, en die wapenspreuk is &quot;Deus est vita&quot;.&lt;ref name=bvh&gt;[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.&lt;/ref&gt;

== Opvoeding ==
Hoërskole in die munisipale gebied is die Hoërskole Steynville (op [[Piketberg]]), [[Porterville]], [[Piketberg]] en [[Velddrif]] (al drie gekombineerd). Die laerskole sluit in Redelinghuys, Eendekuil, Aurora (eintlik 'n middelbare skool) en die Primêre Skole Carl Schreve, Groenvlei, Brandenburg, Willemsvallei, Steynville en Redelinghuys.

== Mediese geriewe ==
Buiten klinieke op die meeste dorpe, is daar 'n hospitaal op [[Piketberg]] (Radie Kotze) en [[Porterville]] (LAPA Munnik).

== Polisiekantore ==
Daar is polisiekantore op die volgende dorpe: [[Laaiplek]], [[Eendekuil]], [[Piketberg]], [[Porterville]] en [[Redelinghuys]]. [[Aurora, Wes-Kaap|Aurora]] het in [[2006]] 'n satellietstasie van [[Laaiplek]] gekry.

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Bronne ==
* [http://www.demarcation.org.za/municprofiles2003/index.asp Afbakeningsraad se webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007185024/http://www.demarcation.org.za/municprofiles2003/index.asp |date= 7 Oktober 2008 }}
* [http://www.statssa.gov.za/default.asp Statistieke SA se webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130417073704/http://www.statssa.gov.za/default.asp |date=17 April 2013 }}

{{Wes-Kaap}}
{{Wes-Kaapse Munisipaliteite}}

[[Kategorie:Plaaslike Munisipaliteite in die Wes-Kaap]]
[[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]]</text>
      <sha1>b63zhdeqlv6wm9lj3vmn8vu5nfoc3j1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Geel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20843</id>
    <revision>
      <id>2974393</id>
      <parentid>2664170</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Skakel</comment>
      <origin>2974393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9055" sha1="6v6t4t93k6bw3qm6rksnfydd8z1zqjb" xml:space="preserve">{{kleurmonster|#ffff00}}
[[Lêer:Yellow.tang.arp.jpg|duimnael|Geel seilvindoktersvis (''Zebrasoma flavescens'')]]
[[Lêer:Sponge-for-washing-1212612.jpg|duimnael|Geel spons]]
[[Lêer:Sunflowers.JPG|duimnael|[[Sonneblom]]me (''Helianthus-spesies'')]]

'''Geel''' is die [[kleur]] wat opgewek word deur lig wat beide die '''L''' en '''M''' (lang- en medium-[[golflengte]]) keëlselle van die [[oog|retina]] omtrent ewe veel stimuleer, maar die '''S''' (kort-golflengte) keëlselle nie beduidend stimuleer nie. Dit wil sê, lig wat baie [[rooi]] en [[groen]] bevat, maar nie veel [[blou]] nie.&lt;ref&gt;{{cite book | title = Introduction to Psychology | author = James W. Kalat | isbn = 0-534-62460-X | year = 2005 | publisher = Thomson Wadsworth |  page = 105 | url = http://books.google.com/books?vid=ISBN0534624626&amp;id=AHBnar7sEIIC&amp;pg=PA105&amp;lpg=PA105&amp;ots=m3Lzw8xCgQ&amp;dq=yellow-light+long+medium+short+cones&amp;sig=13IGJmaW6EZQPq3yadyxP5ds_QY}}&lt;/ref&gt; Lig met 'n golflengte van 570–580 [[nanometer]] is geel aangesien die lig die regte mengsel van effens langer en korter golflengtes bevat. Geel se komplementêre kleur in terme van kleurvermenging (deur die gebruik van [[lig]]) is [[blou]].

== Kleurkoördinate ==
Volgens verskeie kleurskemas word '''geel''' as volg voorgestel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Model
!Koördinate
|-
|[[Heksadesimale]] kode
|#FFFF00
|-
|[[RGB-kleurmodel]]
|(255, 255, 0)
|-
|CMYK
|(0, 0, 100, 0)
|-
|[[HSV (kleurruimte)|HSV]]
|(60°, 100%, 100%)
|}
''Bron: HTML/CSS''&lt;ref name=&quot;css3-color&quot;&gt;[http://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]&lt;/ref&gt;

== Variasies van geel ==
=== Elektriese geel ===
[[Lêer:Yellow spectra Abney 1891.png|duimnael|Reflektansie spektra van geel pigmente, as 'n persentasie van wit (Abney 1891)]]
[[Lêer:PlanckianLocusWithYellowComplements.png|duimnael|Die groen lyne wys verskeie moontlike pare [[komplementêre kleure]] met betrekking tot verskillende swartliggaam kleurtemperatuur neutrale. Drie voorbeelde word vertoon: 'n 580 nm geel word gekomplementeer deur 'n 435 nm [[indigo]] met betrekking tot 'n 2800 K wit; 'n 580 nm geel is komplementêr tot 'n 480 nm [[blou]] met betrekking tot 'n 5000 K wit; en 'n 475 nm geel is komplementêr tot 'n uiterste [[violet (kleur)|violet]] met betrekking tot 'n 3600 K wit.]]
Die kleurraampie regs-bo wys een van die mees intense '''geel''' wat in die 8-bis [[RGB-kleurmodel]] verteenwoordig kan word; geel is 'n ''sekondêre'' kleur in 'n [[Toevoegende kleur|toevoegende RGB-ruimte]].

Die gemete ligspektrum van geel pieksels op 'n tipiese rekenaarskerm is kompleks, en baie anders as die reflektansiespektrum van 'n geel voorwerp soos 'n [[piesang]].&lt;ref&gt;{{cite book | url = http://books.google.com/books?vid=ISBN3527405038&amp;id=1oDOWr_yueIC&amp;pg=PA215&amp;lpg=PA215&amp;ots=Jrfi5sRwoo&amp;dq=%22measured+spectrum+of+computer+display+yellow+pixels%22&amp;sig=vtsTKGy_bYEuMOhmf23ysJJxuvQ | title = Fundamentals of Atmospheric Radiation | author = Craig F. Bohren and Eugene E. Clothiaux | publisher = Wiley-VCH | year = 2006 | isbn = 3-527-40503-8 | access-date = 29 April 2007 | archive-date = 27 Julie 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110727203835/http://books.google.com/books?vid=ISBN3527405038&amp;id=1oDOWr_yueIC&amp;pg=PA215&amp;lpg=PA215&amp;ots=Jrfi5sRwoo&amp;dq=%22measured+spectrum+of+computer+display+yellow+pixels%22&amp;sig=vtsTKGy_bYEuMOhmf23ysJJxuvQ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

=== Prosesgeel ===
Prosesgeel (ook bekend as ''pigmentgeel'', ''drukkersgeel'' of ''kanariegeel'') is een van die drie aftrekkende kleure, tesame met [[Magenta (kleur)|magenta]] en [[Siaan (kleur)|siaan]]. Die CMYK stelsel vir kleurdruk is gegrond op die gebruik van vier soorte [[ink]], waarvan geel een kleur is. Dit is nie op sigself 'n standaardkleur nie, hoewel 'n redelik nou band geel inkte of pigmente gebruik word. Prosesgeel is gegrond op 'n kleursel wat die meeste rooi en groen lig weerkaats, en meeste blou lig absorbeer, soos gewys word in die reflektansie spektra wat in die figuur na regs vertoon word.

Omdat die eienskappe van verfpigmente verskil van die gebruiklike kleurwiele, beskou skilders tradisioneel indigo (of dan blou-violet) as die komplement van geel.

Prosesgeel is nie 'n RGB-kleur nie, daarom is daar geen vaste omskakeling van CMYK primêre kleure na RGB nie. Verskillende mengsels word gebruik vir drukkersink en daar kan dus variasies wees in die suiwer geel kleur van drukwerk.

== Komplemente van geel ==
Hunt&lt;ref name=hunt&gt;{{cite book | title = Measuring Color | author = J. W. G. Hunt | year = 1980 | publisher = Ellis Horwood Ltd | isbn = 0-7458-0125-0}}&lt;/ref&gt; definieer dat &quot;twee kleure is komplementêr as dit moontlik is om die tristimulus waardes van 'n gespesifiseerde achromatiese stimulus te reproduseer deur 'n additiewe mengsel van twee stimuli.&quot; Dit is, as twee kleure lig gemeng kan word om 'n spesifieke wit (achromatiese, nie-gekleurde) lig te produseer, is die kleure van die twee ligte komplementêr. Die definisie beperk egter nie watter weergawe wit gespesifiseer sal word nie. In die [[19de eeu]] het die wetenskaplikes Grassmann en Helmholtz eksperimente uitgevoer waarin hulle tot die gevolgtrekking kom dit moeilik is om 'n goeie komplement vir spektrale geel te vind, maar dat die resultaat [[indigo]] was, dit wil sê, 'n golflengte wat vandag se kleurwetenskaplikes [[violet (kleur)|violet]] sou noem. Helmholtz sê &quot;Geel en indigo-blou&quot; is komplemente.&lt;ref&gt;{{cite book | title = Physiological Optics | author = Hermann von Helmholtz | publisher = Dover | year = 1924}}&lt;/ref&gt;  Grassman rekonstrueer Newton se kategorie grens in terme van golflengtes en sê &quot;Hierdie indigo val dus binne die perke van kleur waartussen, volgens Helmholtz, die komplementêre kleur van geel lê.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal | title = Theory of Compound Colors | author = Hermann Günter Grassman | journal = Philosophical Magazine | volume = 4 | year = 1854 | pages = 254–264 }}&lt;/ref&gt; Newton se eie kleursirkel het geel direk oorkant die grens tussen indigo en violet geplaas. Hierdie resultate, dat die komplement van geel 'n golflengte korter as 450&amp;nbsp;nm is, kan afgelei word van die moderne [[CIE 1931]] stelsel van ''colorimetry'' as daar aangeneem word dat geel omtrent 580&amp;nbsp;nm of korter golflengte, en die gespesifiseerde wit is die kleur van 'n swartliggaamuitstraler met temperatuur 2800 [[kelvin|K]] of laer is (dit is, die wit van 'n gewone gloeilamp). Meer tipies, met 'n daglig-gekleurde wit van omtrent 5000 tot 6000 K, sal die komplement van geel in die blou golflengte bereik wees, wat die standaard moderne antwoord vir die komplement van geel is.
&lt;center&gt;
Van geel na swart[[Media:Kleurenovergang van geel naar zwart.png| (groter afbeelding)]]:&lt;br /&gt;
[[Lêer:Kleurenovergang van geel naar zwart - klein.png]]

{| cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;1&quot;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; | {{Kleur|#0033FF|FFFF00&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#EEEE00&quot; | {{Kleur|#0033FF|EEEE00&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#DDDD00&quot; | {{Kleur|#0033FF|DDDD00&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#CCCC00&quot; | {{Kleur|#0033FF|CCCC00&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#BBBB00&quot; | {{Kleur|#0033FF|BBBB00&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#AAAA00&quot; | {{Kleur|#0033FF|AAAA00&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#999900&quot; | {{Kleur|#0033FF|999900&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#888800&quot; | {{Kleur|#0033FF|888800&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#777700&quot; | {{Kleur|#0033FF|777700&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#666600&quot; | {{Kleur|#0033FF|666600&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#555500&quot; | {{Kleur|#0033FF|555500&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#444400&quot; | {{Kleur|#0033FF|444400&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#333300&quot; | {{Kleur|#0033FF|333300&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#222200&quot; | {{Kleur|#0033FF|222200&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#111100&quot; | {{Kleur|#0033FF|111100&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#000000&quot; | {{Kleur|#0033FF|000000&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
|}

Van geel na wit[[Media:Kleurenovergang van geel naar wit.png| (groter afbeelding)]]:&lt;br /&gt;
[[Lêer:Kleurenovergang van geel naar wit - klein.png]]

{| cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;1&quot;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; | {{Kleur|#000000|FFFF00&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#FFFF11&quot; | {{Kleur|#000000|FFFF11&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#FFFF22&quot; | {{Kleur|#000000|FFFF22&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#FFFF33&quot; | {{Kleur|#000000|FFFF33&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#FFFF44&quot; | {{Kleur|#000000|FFFF44&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#FFFF55&quot; | {{Kleur|#000000|FFFF55&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#FFFF66&quot; | {{Kleur|#000000|FFFF66&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#FFFF77&quot; | {{Kleur|#000000|FFFF77&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#FFFF88&quot; | {{Kleur|#000000|FFFF88&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#FFFF99&quot; | {{Kleur|#000000|FFFF99&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#FFFFAA&quot; | {{Kleur|#000000|FFFFAA&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#FFFFBB&quot; | {{Kleur|#000000|FFFFBB&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot; | {{Kleur|#000000|FFFFCC&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; | {{Kleur|#000000|FFFFDD&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#FFFFEE&quot; | {{Kleur|#000000|FFFFEE&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; | {{Kleur|#000000|FFFFFF&lt;br /&gt;&amp;nbsp;}}
|}
&lt;/center&gt;

== Sien ook ==
* [[Lys van kleure]]

== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}

{{Kleurskakerings van geel}}
{{EMSpektrum}}
{{Normdata}}

[[Kategorie:Kleure]]</text>
      <sha1>6v6t4t93k6bw3qm6rksnfydd8z1zqjb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biodiesel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23561</id>
    <revision>
      <id>2974408</id>
      <parentid>2970802</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32995" sha1="75cs6j1tfi1a3h521dhlc7rg5nyx4pw" xml:space="preserve">[[Lêer:Soybeanbus.jpg|duimnael|250px|Hierdie bus gebruik biodiesel wat uit sojabone vervaardig word.]]

'''Biodiesel''' is 'n dieselbrandstof wat in die meeste bestaande [[otto-siklus|dieselenjins]] gebruik kan word sonder om die enjins te verander.  Dié [[diesel]] word gewoonlik uit [[plantaardige olie]]s vervaardig.  Hierdie artikel bespreek hoofsaaklik sulke dieselbrandstowwe wat vanuit plantaardige olies of dierevette deur middel van [[transesterifikasie]] vervaardig word.

Biodiesel is bio-afbreekbaar en is nie giftig nie. Gewoonlik veroorsaak biodiesel omtrent 60% minder [[koolstofdioksied]] by verbranding as ander diesel wat van [[petroleum]] gemaak word. Dít is omdat biodiesel sélf van atmosferiese koolstofdioksied gemaak word tydens die proses van [[fotosintese]] in [[plant]]e.

Sommige motorvervaardigers is positief oor die gebruik van biodiesel, omdat dit die enjin minder beskadig as gewone brandstof.

Vandag se [[infrastruktuur]] maak dit moontlik om biodiesel wyd beskikbaar te stel, en die verbruik en vervaardiging van hierdie brandstof is besig om vinnig toe te neem. Vulstasies maak biodiesel ál hoe geredeliker beskikbaar vir verbruikers, en 'n toenemende aantal vervoerstelsels gebruik reeds biodiesel as 'n byvoeging tot hul konvensionele diesel. Biodiesel is gewoonlik duurder as gewone petroleumdiesel, maar daar word verwag dat dit veel goedkoper sal word as gevolg van die stygende fossielbrandstofpryse en regeringsubsidies en die [[ekonomie van skaal]] in die vervaardiging daarvan.

== Beskrywing ==
[[Lêer:Biodiesel.JPG|duimnael|250px|'n Biodieselmonster]]
Biodiesel is 'n vloeistof wat van kleur kan wissel (tussen goud en donker bruin) na gelang van die voermateriaal wat gebruik is tydens vervaardiging.  Dit is so te sê [[oplosbaarheid|onoplosbaar]] in water en het 'n hoë [[kookpunt]] en lae [[dampdruk]].  Tipiese metielester biodiesel het 'n [[flitspunt]] van ongeveer 150&amp;nbsp;°C wat dit nie geredelik vlambaar maak nie.  Biodiesel het 'n digtheid van ongeveer 0.88 g/cm&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, wat laer is as dié van water.  Biodiesel wat nie met reagense besoedel is nie kan as nie-giftig beskou word.

Biodiesel het 'n [[viskositeit]] (vloeibaarheid) soortgelyk aan dié van [[diesel|petroleumdiesel]].  Dit kan gebruik word as 'n bymiddel in die formulering van diesel om die [[smeermiddel|smering]] van suiwer ultra-lae swaeldiesel te verbeter.  In groot dele van die wêreld word die hoeveelheid biodiesel in 'n mengsel aangedui deur 'n &quot;B&quot;-faktor.  'n Brandstof wat 20% biodiesel bevat sal as B20 aangedui word.  'n Suiwer biodiesel word na verwys as B100.  Biodiesel is 'n hernubare brandstof wat vervaardig kan word vanuit alge, plantaardige olies of dierevette.  Dit is 'n veilige, bioafbreekbare brandstof wat lugbesoedeling kan verminder ten opsigte van partikels, koolstofmonoksied en koolwaterstowwe.

'n 20% Versnit van biodiesel met 80% petroleumdiesel (B20) kan gewoonlik in onveranderde dieselenjins gebruik word. Dit kan ook in suiwer vorm (B100) gebruik word in onveranderde enjins, maar daar word gewoonlik aanbeveel dat verstellings gedoen word om onderhouds- en werkverrigtingsprobleme te vermy.

Biodiesel het ongeveer 5-8% minder energiedigtheid. Die vollediger verbranding maak dat die energie-uitset slegs sowat 2% minder of sowat 35 [[joule|MJ]]/[[Liter|L]] is.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.unh.edu/p2/biodiesel/article_alge.html |title=Artikel oor biodiesel vervaardiging vanuit alge |access-date= 3 November 2007 |archive-date= 6 September 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040906074833/http://www.unh.edu/p2/biodiesel/article_alge.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==
[[Transesterifikasie]] van [[plantaardige olie]]s is al so vroeg as 1853 deur die wetenskaplike Patrick Duffy uitgevoer, baie jare voordat die eerste [[dieselenjin]]s uitgevind is.&lt;ref&gt;Patrick Duffy: ''XXV. On the constitution of stearine.'' In: ''Quarterly Journal of the Chemical Society of London.'' 5, 1853, p.&amp;nbsp;303, {{DOI|10.1039/QJ8530500303}}&lt;/ref&gt;  Die uitvinder van die dieselenjin, [[Rudolf Diesel]], het ook stellings gemaak dat plantaardige olies 'n groot rol sou speel as brandstof vir die dieselenjin.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.biodieselamerica.org/node/1054 |title=Aanhaling van Diesel |access-date= 3 November 2007 |archive-date=26 Julie 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060726221934/http://www.biodieselamerica.org/node/1054 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Tydens die 1920's het dieselenjinvervaardigers hul enjins aangepas om die laer [[viskositeit]] van petroleumdiesel ('n [[fossielbrandstof]]) te benut, eerder as om plantaardige olies ('n [[biomassa]]brandstof) te brand.  Dié brandstof was baie goedkoper as [[biomassa]]-alternatiewe.  Ten spyte van die wydverspreide gebruik en gewildheid van dieselbrandstowwe wat uit [[ru-olie]] vervaardig is, was daar steeds heelwat belangstelling in verskeie lande tydens die 1920's en die 1930's en later ook tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]].

[[België]], [[Frankryk]], [[Italië]], die [[Verenigde Koninkryk]], [[Portugal]], [[Duitsland]], [[Brasilië]], [[Argentinië]], [[Japan]] en [[China]] het almal berig dat hulle toetse op plantaardige olies as dieselbrandstof in dié tydperk gedoen het. Verskeie bedryfsprobleme is waargeneem wat hoofsaaklik te wyte is aan die hoë viskositeit van plantaardige olies wat 'n lae atomisasie van die brandstof tot gevolg gehad het, met die gevolglike vorming van neerslae op die inspuiters, verbrandingskamer en kleppe. Pogings om die probleme te oorkom het die verhitting van die olie, vermenging met petroleumdiesel of etanol, pirolise en die kraking van die olies ingesluit.

Op 31 Augustus 1937 is 'n patent aan G. Chavanne, wat verbonde was aan die Universiteit van Brussel (België), toegeken vir 'n metode om plantaardige olies om te skakel vir gebruik as brandstof (Belgiese patent 422 877). Die patent het die alkoholise (ook verwys na as transesterifikasie) van plantaardige olies beskryf, deur gebruik te maak van [[metanol]] en [[etanol]] om die gliserol in die verbinding met korter lineêre alkohole te vervang en sodoende vetsure van gliserol te skei. Dit wil voorkom asof dit die eerste aantekening was van wat deesdae algemeen as &quot;biodiesel&quot; bekend staan.

Navorsing oor die gebruik van veresterde [[sonneblom]]olie en die verwerking daarvan na [[diesel]]brandstof is in 1979 in Suid-Afrika gedoen.  In 1983 is die proses vir die vervaardiging van brandstofgehalte, enjingetoetste biodiesel voltooi en internasionaal gepubliseer.&lt;ref&gt;SAE Technical Paper series no. 831356. SAE International Off Highway Meeting, Milwaukee, Wisconsin, USA, 1983&lt;/ref&gt; 'n [[Oostenryk]]se maatskappy, genaamd Gaskoks, het die tegnologie van Suid-Afrikaanse landbouïngenieurs verkry en 'n loodsaanleg in November 1987 opgerig en daarna 'n nywerheidskaalaanleg in April 1989 (met 'n kapasiteit van 30 000 ton raapsaad per jaar).

Gedurende die 1990's is verskeie aanlegte in Europese lande (die [[Tsjeggiese Republiek]], Duitsland en [[Swede]]) opgerig. Frankryk het ook die plaaslike vervaardiging van biodiesel vanuit raapsaadolie geloods.  [[Renault]], [[Peugeot]] en ander vervaardigers het sekere vragmotorenjins gesertifiseer om petroleum/biodieselmengsels te kan gebruik.  Verskeie lande in ander wêrelddele het ook plaaslike produksie van biodiesel in die tydperk begin; die Oostenrykse Biobrandstofinstituut het 21 lande geïdentifiseer met kommersiële biodieselprojekte. 100% Biodiesel is ook nou by baie gewone vulstasies regoor Europa beskikbaar.

In September 2005 het [[Minnesota]] die eerste [[VSA-deelstaat|deelstaat in die VSA]] geword met die vereiste dat alle dieselbrandstof in die staat ten minste 2% biodiesel moet bevat.&lt;ref&gt;[http://www.biodiesel.org/resources/pressreleases/gen/20050929_mn_mandate_implemented.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071128055727/http://www.biodiesel.org/resources/pressreleases/gen/20050929_mn_mandate_implemented.pdf |date=28 November 2007 }} [[Minnesota]] regulasies ten opsigte van biodieselinhoud&lt;/ref&gt;

== Tegniese standaarde ==
Die algemene internasionale standaard vir biodiesel is EN 14214. Daar bestaan ook verdere nasionale spesifikasies. ASTM D 6751 is die mees algemene standaard waarna in die V.S.A en Kanada verwys word. Daar bestaan standaarde vir drie verskillende biodieselvariëteite na gelang van watter olies hulle uit vervaardig is.

* RME (raapsaad metielester, volgens DIN E 51606)
* PME (plantaardige metielester, vir suiwer plantaardige produkte, volgens DIN E 51606)
* FME (vet metielester, vir plantaardige en diereprodukte, volgens DIN V 51606)

Die standaarde verseker dat daar voldoen word aan die volgende belangrike faktore in die vervaardigingsproses:
* Volledige reaksie
* Verwydering van gliserien
* Verwydering van [[katalisator]]
* Verwydering van [[alkohol]]
* Afwesigheid van vetsure
* Lae [[swael|swael-inhoud]]

Basiese toetse wat in die bedryf gedoen word om te bepaal of produkte aan die standaarde voldoen sluit tipies [[chromatografie|gas-chromatografie]] in, 'n toets wat slegs die belangrikste eienskappe hierbo bevestig. Meer volledige toetse is baie duurder. Brandstof wat aan die kwaliteitsvereistes voldoen het 'n baie lae [[giftigheid]], met 'n giftigheidsaanslag van meer as (LD&lt;sub&gt;50&lt;/sub&gt;) 50 mL/kg.

== Gebruike ==
[[Lêer:Biodiesel 3.jpg|duimnael|regs|Biodiesel-logo van 'n ''Mercedes 300D''-dieselenjin]]
[[Lêer:Diesel prices.jpg|duimnael|regs|In sommige lande is biodiesel goedkoper as gewone diesel]]
Biodiesel kan in suiwer vorm (B100) gebruik word of kan vermeng word met petroleumdiesel teen enige konsentrasie in die meeste moderne dieselenjins. Biodiesel sal natuurlike [[rubber]]pakstukke en -buise in voertuie aanval. Die materiaal word egter selde in moderne motors gebruik. Die onvolledige verwydering van metanol wat as katalisator van die transesterifikasie proses gebruik word is waarskynlik verantwoordelik vir die aanval op die rubber.

Biodiesel se hoër smeringsindeks vergeleke met petroleumdiesel is 'n voordeel en kan bydrae tot verlengde lewensduur van die brandstofinspuiters. Biodiesel is 'n beter [[oplosmiddel]] as petrodiesel en daar is gevalle aangeteken waar dit neerslae in brandstoflyne afbreek in enjins wat voorheen met petroleumdiesel gewerk het.&lt;ref&gt;Tyson K.S., McCormick R.L., 2006 Biodiesel Handling and Use Guide Third Edition, [http://www.nrel.gov/vehiclesandfuels/npbf/pdfs/40555.pdf], PDF. Besoek op 18 Desember 2006&lt;/ref&gt; Die gevolg is dat brandstoffilters en inspuiters verstop kan raak met partikels as 'n oorskakeling gedoen word. Daar word dus gewoonlik aanbeveel dat die brandstoffilters geruil word binne sowat 1000–1300&amp;nbsp;km na die omskakeling.

Suiwer onversnitte biodiesel kan in enige dieselvoertuig se tenk gebruik word. In die winter word spesiale lae-temperatuur biodiesel gewoonlik verkoop om vloeibaarheidsprobleme te voorkom. Biodiesel word deur miljoene motoreienaars in Europa gebruik (veral in Duitsland).

=== Besoedeling met water ===
Biodiesel kan klein, maar problematiese hoeveelhede water bevat. Alhoewel dit hidrofobies is, kan dit 'n mate van water uit die atmosfeer absorbeer.&lt;ref&gt;UFOP – Union zur Förderung von Oel, Biodiesel FlowerPower: Facts * Arguments * Tips, [https://web.archive.org/web/20070714023830/http://www.biodiesel.org/resources/reportsdatabase/reports/gen/20040101_gen-331.pdf], PDF. Besoek op 13 Junie 2007&lt;/ref&gt; Verder kan daar ook oortollige water vanuit die verwerking daarin oorbly of water vanaf kondensasie in stoortenke kan ook kontaminasie veroorsaak. Water veroorsaak die volgende probleme:

* Water verminder die verbrandingswarmte van die brandstof. Dit het meer rook, moeiliker aanskakeling en 'n laer [[drywing|kraglewering]] tot gevolg.
* Water veroorsaak korrosie van belangrike brandstofstelselkomponente: brandstofpompe, inspuiterpompe, brandstoftoevoerlyne ensovoorts.
* Water vries en vorm yskristalle naby 0&amp;nbsp;°C. Hierdie kristalle verskaf punte waar nukleasie plaas kan vind en versnel gelvorming van die brandstofreste.
* Water versnel die groei van mikrobe-kolonies, wat 'n brandstofstelsel kan verstop. Biodieselgebruikers met verhitte brandstoftenke kan dus regdeur die jaar probleme met mikrobe ondervind.

=== Verhittingsdoeleindes ===
Biodiesel kan ook gebruik word as verhittingsbrandstof in huishoudelike en kommersiële ketels. Tegniese navorsing is al in die Verenigde Koninkryk gedoen. Andrew Robertson het tydens die Biodiesel Expo in 2006 in die VK sy werk ten toon gestel en aangedui dat B20 biodiesel die VK se huishoudelike CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissies met 1,5 miljoen ton per jaar kan verminder en sou slegs sowat 330&amp;nbsp;000 hektaar vrugbare grond vereis om die vereiste biodiesel vir die VK se verhittingsbrandstofsektor te vervaardig. Sy navorsing het ook aangedui dat bestaande ketels maklik en goedkoop omgeskakel kan word om biodiesel te gebruik as die B20 mengsel gebruik sou word.&lt;ref&gt;Biodiesel Heating Oil: Sustainable Heating for the future, [http://www.iphe.org.uk/publications/tech_literature.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071208050926/http://www.iphe.org.uk/publications/tech_literature.html |date= 8 Desember 2007 }}, Andrew J. Robertson, Institute of Plumbing and Heating Engineering&lt;/ref&gt;

Verhittingsolie met 'n bymenging van tussen 5 en 20 persent biodiesel word in Duitsland sedert 2008 bemark,&lt;ref&gt;[http://www.baywa.de/netautor/napro4/appl/na_professional/parse.php?mlay_id=20000&amp;mdoc_id=1153745&amp;xmlval_ID_KEY ''Vorreiter in Bayern: BayWa Mineralöle bietet erstmals Bio-Heizöl im Raum Ostbayern an'']{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{de}}&lt;/ref&gt; en die kogenerasie-aanleg van die Duitse bondskanselier se kantoor in [[Berlyn]] (''Bundeskanzleramt'') maak reeds gebruik van hierdie biobrandstof.&lt;ref&gt;[http://www.bundesregierung.de/Webs/Breg/DE/Bundesregierung/Bundeskanzleramt/bundeskanzleramt.html Federale Regering van Duitsland: Geskiedenis en argitektuur van die Bundeskanzleramt]&lt;/ref&gt;

== Beskikbaarheid en prys ==
Wêreldwye biodieselvervaardiging het in 2005 3,8 miljoen ton beloop. Ongeveer 85% biodieselvervaardiging het in die Europese Unie plaasgevind. Kleinhandelpryse in die V.S.A., wat federale en ander staatsbelastings insluit, is ongeveer 12 Amerikaanse sent laer as petroleumdiesel en die prys van B20 is ongeveer dieselfde as dié van petroleumdiesel daar.&lt;ref&gt;[http://www.eere.energy.gov/afdc/pdfs/afpr_jul_07.pdf Clean Cities Alternative Fuel Price Report], deur die VSA se departement Energie. April-Julie 2007.&lt;/ref&gt;

== Vervaardiging ==
{{Kombi-beeld|Bequer-B100-SOJA-SOYBEAM.jpg|Soybeanvarieties.jpg|
|align=right
|width=250px
|caption1=Biodiesel (bo) verkry uit sojabone (onder).
}}
Veresterde biodiesel bestaan uit 'n mengsel van mono-alkielesters van lang ketting vetsure. Die algemeenste vorm gebruik [[metanol]] om metielesters aangesien dit die goedkoopste beskikbare alkohol is. [[Etanol]] kan egter ook gebruik word om etielester biodiesel te vervaardig en hoër alkohole soos isopropanol en butanol is ook al gebruik.  Die gebruik van alkohole met hoër molekulêre massas verbeter die koue vloei-eienskappe van die resulterende ester ten koste van 'n minder doeltreffende transesterifikasie reaksie.  'n Lipied-[[transesterifikasie]]proses word gebruik om die basisolie na die verlangde esters om te skakel.

Enige vrye vetsure in die basisolie word óf na seep omgeskakel en in die proses verwyder, óf hulle word verester (en lewer biodiesel) met behulp van 'n suurkatalisator.  Na hierdie verwerking het biodiesel (anders as gewone plantolie) [[verbranding]]seienskappe wat baie ooreenstem met dié van petroleumdiesel.

'n Byproduk van die veresteringsproses is die vervaardiging van gliserol.  Vir elke 1 ton biodiesel wat vervaardig word, word 100&amp;nbsp;kg gliserol vervaardig. Oorspronklik was daar 'n waardevolle afsetmark vir gliserol wat die ekonomie van die proses bevorder het.  Met die toename in wêreldwye biodieselvervaardiging, het die markprys vir ru-gliserol (wat 20% water en katalisatorreste bevat) skerp gedaal.  Navorsing word gedoen op die gebruik van gliserol as 'n chemiese bousteen. Een só 'n poging is die Verenigde Koninkryk se gliserol-uitdaging.

Gewoonlik moet hierdie ru-gliserol verder gesuiwer word, tipies deur vakuumdistillasie.  Dit is 'n baie energie-intensiewe proses.  Die gesuiwerde gliserol (98%+) kan dan direk gebruik word of omgeskakel word na ander produkte.  Verskeie projekte is in die verband aangekondig:
* Ashland Inc. en Cargill het 'n gesamentlike projek aangekondig om propileenglikol in Europa te vervaardig vanuit gliserol;&lt;ref&gt;Chemweek se Business Daily, Dinsdag 8 Mei 2007&lt;/ref&gt;
* Dow Chemical het soortgelyke planne aangekondig vir Noord-Amerika.&lt;ref&gt;http://www.dow.com/propyleneglycol/news/20070315b.htm, nagegaan op [[25 Junie]] [[2007]]&lt;/ref&gt;  Dow beplan ook 'n aanleg in [[China]] wat epichloorhidrien vanuit gliserol sal vervaardig.&lt;ref&gt;http://epoxy.dow.com/epoxy/news/2007/20070326b.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916061912/http://epoxy.dow.com/epoxy/news/2007/20070326b.htm |date=16 September 2009 }}, besoek op 25 Junie 2007&lt;/ref&gt;  Epichloorhidrien is 'n grondstof vir die vervaardiging van epoksieharse.

=== Biodiesel voermateriale ===
'n Verskeidenheid olies kan gebruik word om biodiesel te vervaardig. Dit sluit in onder andere:
* plantaardige olies; raapsaad en sojaboonolies word die meeste gebruik, sojaboonolie alleen maak ongeveer negentig persent van alle brandstofvoermateriale uit; dit kan ook verkry word van die plante ''Thlaspi arvense'' en ''Jatropha''.&lt;ref name=&quot;ChickenFat&quot;&gt;[http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070102/BUSINESS/70102017/-1/NLETTER02 Chicken fat key biodiesel ingredient] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080220105050/http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070102%2FBUSINESS%2F70102017%2F-1%2FNLETTER02 |date=20 Februarie 2008 }} Christopher Leonard, Associated Press (herpubliseer deur Delaware News Journal), 2 Januarie 2007&lt;/ref&gt;  Ander [[landbou]]gewasse soos [[mosterd]], [[vlas]], [[sonneblom]], canola, palmolie, hennep en selfs [[alge]] toon ook belofte.&lt;ref&gt;[http://www.extension.umn.edu/extensionnews/2001/MinnesotaFarmersWouldBenefit.html Minnesota farmers would benefit from biodiesel production] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221064339/http://www.extension.umn.edu/extensionnews/2001/MinnesotaFarmersWouldBenefit.html |date=21 Desember 2007 }} Sperbeck, J. University of Minnesota Extension Service, 12 Junie 2001&lt;/ref&gt;
* gebruikte kookolie;
* dierevet&lt;ref name=&quot;ChickenFat&quot; /&gt; en die byprodukte van die vervaardiging van omega-3 vesture vanuit visolie; en
* rioolafval. 'n Maatskappy in [[Nieu-Seeland]] het 'n suksesvolle stelsel ontwikkel wat rioolafval gebruik as 'n substraat vir alge en die daaropvolgende vervaardiging van biodiesel.&lt;ref name=&quot;Kiong&quot;&gt;[http://www.nzherald.co.nz/section/story.cfm?c_id=1&amp;ObjectID=10381404 NZ firm makes bio-diesel from sewage in world first]. Errol Kiong, The New Zealand Herald, 12 Mei 2006.&lt;/ref&gt;

Wêreldwye vervaardiging van plantolie en dierevet is nie voldoende om vloeibare fossielbrandstowwe te vervang nie. Omgewingsbewuste groepe maak ook beswaar teen die grootskaalse [[landbou|boerderybedrywighede]] en die gevolglike oorgebruik van kunsmis en plaagdoders, asook die omskakeling van grond wat benodig gaan word om meer plantolies te vervaardig.

Baie mense stel voor dat gebruikte plantolies die beste bron van biodiesel sal wees. Die beskikbare hoeveelhede is egter drasties minder as die hoeveelheid petroleumbrandstowwe wat verbrand word vir vervoer en huishoudelike verhitting in die wêreld. Neem kennis dat een liter afvalolie nie gelykstaande is aan een liter biodiesel nie.

Die [[plant]]e wat biodiesel kan lewer gebruik [[fotosintese]] om sonenergie na chemiese energie om te skakel. Die gestoorde chemiese energie word vrygestel wanneer die brandstof verbrand word en daarom kan plante 'n hernubare bron van biodieselproduksie wees. Die meeste koolstofdioksied wat vrygestel word se oorsprong is hoofsaaklik die gas wat deur die plant uit die atmosfeer geabsorbeer is, dus behoort die vervaardiging van kweekhuisgasse baie klein te wees. Skeptici beweer egter dat daar baie fossielbrandstowwe gebruik word in die vervaardiging van misstowwe en ander insette wat die prentjie minder rooskleurig laat lyk.

Voermateriale se opbrengs per hektaar het 'n invloed op die lewensvatbaarheid van so 'n voermateriaal om betekenisvolle hoeveelhede brandstof te lewer.  Die voermateriaal met die hoogste voer opbrengs vir biodiesel is [[alge]], wat soveel as 250 keer die hoeveelheid olie per hektaar as sojabone kan lewer.&lt;ref&gt;[http://oakhavenpc.org/cultivating_algae.htm Algae for Liquid Fuel Production]. Thomas F. Riesing, Ph.D., Oakhaven Permaculture Center, Lente 2006, besoek op 18 Desember 2006. Oorspronklik in uitgawe 59 van ''Permaculture Activist'' gepubliseer.&lt;/ref&gt;

== Opbrengste van algemene gewasse ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Gewas
! kg olie/[[hektaar|ha]]
! liter olie/[[hektaar|ha]]
! Gewas
! kg olie/[[hektaar|ha]]
! liter olie/[[hektaar|ha]]
|-
| [[mielie]]
| 145
| 172
| [[kasjoeneut]]
| 148
| 176
|-
| [[hawer]]
| 183
| 217
| [[lupien]]
| 195
| 232
|-
| [[Hibiscus cannabinus|kenaf]]
| 230
| 273
| [[gousblom]]
| 256
| 305
|-
| [[katoen]]
| 273
| 325
| [[hennep]]
| 305
| 363
|-
| [[sojaboon]]
| 375
| 446
| [[koffie]]
| 386
| 459
|-
| [[vlas|lynsaad]] (vlas)
| 402
| 478
| [[haselneut]]e
| 405
| 482
|-
| [[melkbos]]
| 440
| 524
| [[pampoen]]saad
| 449
| 534
|-
| [[koljander]]
| 450
| 536
| [[mosterd]]saad
| 481
| 572
|-
| camelina
| 490
| 583
| [[sesam]]
| 585
| 696
|-
| [[saffloer]]
| 655
| 779
| [[rys]]
| 696
| 828
|-
| tungolie
| 790
| 940
| [[sonneblom]]
| 800
| 952
|-
| [[kakao]]
| 863
| 1 026
| [[grondboontjie|grondboon]]
| 890
| 1 059
|-
| [[papawer]]
| 978
| 1 163
| [[raap]]saad
| 1 000
| 1 190
|-
| [[olyf]]
| 1 019
| 1 212
| [[kasterolieboom|kasterboon]]
| 1 188
| 1 413
|-
| [[pekan]]neut
| 1 505
| 1 791
| [[jojoba]]
| 1 528
| 1 818
|-
| [[jatropha]]
| 1 590
| 1 892
| [[makadamia]]neute
| 1 887
| 2 246
|-
| [[Brasiliaanse neut]]e
| 2 010
| 2 392
| [[avokado]]
| 2 217
| 2 638
|-
| [[kokospalm|kokosneut]]
| 2 260
| 2 689
| [[palmolie]]
| 5 000
| 5 950
|-
| Triadica sebifera
| 5 500
| 6 545
| [[alge]] (werklike opbrengs)*
| 6 894
| 7 660
|-
| [[alge]] (teoretiese opbrengs)**
| 39 916
| 47 500
|
|
|
|}
: &lt;small&gt;&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Die werklike biomassa alge-opbrengs vanaf veldtoetse wat tydens die NREL se akwatiese spesies-program uitgevoer is, omgeskakel na die werklike olie-inhoud van die algespesies wat gekweek is tydens die spesifieke toetse&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[http://biopact.com/2007/01/in-depth-look-at-biofuels-from-algae.htmlBiopact An in-depth look at biofuels from algae]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Biopact, 19 Januarie 2007&lt;/ref&gt;
: &lt;small&gt;&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;Geprojekteerde alge-opbrengs gebaseer op volhoubare gemiddelde biomassa opbrengste uit die NREL se akwatiese spesies-program en 'n aanvaarde olie-inhoud van 60%.  Werklike olie-inhoud was baie minder gewees.&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nrel.gov/docs/legosti/fy98/24190.pdf US Dept of Energy's Aquatic Species Program: Biodiesel from Algae] Sheehan, J; Dunahay, T; Benemann, J; Roessler, P. Verenigde State se departement Energie, Julie 1998. Besoek op 02-01-2007&lt;/ref&gt;
: &lt;small&gt;Triadica sebifera, of Sapium sebiferum, staan ook in Engels as &quot;Chinese tallow&quot;, &quot;Popcorn Tree&quot; of &quot;Florida Aspen&quot; bekend.&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;Triadica sebifera data, [http://aiche.confex.com/aiche/2006/techprogram/P67546.HTM Mississippi State University]&lt;br /&gt;Gebruik met toestemming van [http://www.globalpetroleumclub.com/ The Global Petroleum Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517011056/http://attra.ncat.org/attra-pub/biodiesel_sustainable.html |date=17 Mei 2008 }} {{Cite web |url=http://attra.ncat.org/attra-pub/biodiesel_sustainable.html |title=argiefkopie |access-date= 1 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517011056/http://attra.ncat.org/attra-pub/biodiesel_sustainable.html |archive-date=17 Mei 2008 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

; Tipiese olie-onttrekking vanuit 100&amp;nbsp;kg oliesaad&lt;ref&gt;[http://www.globalpetroleumclub.com/ The Global Petroleum Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517011056/http://attra.ncat.org/attra-pub/biodiesel_sustainable.html |date=17 Mei 2008 }} {{Cite web |url=http://attra.ncat.org/attra-pub/biodiesel_sustainable.html |title=argiefkopie |access-date= 1 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517011056/http://attra.ncat.org/attra-pub/biodiesel_sustainable.html |archive-date=17 Mei 2008 |url-status=bot: unknown}} (met toestemming gebruik)&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Gewas
! Olie/100kg.

! Gewas
! Olie/100kg.

|-
| [[Kasterolie|Kasterboon]]
| 50 kg

| [[Kopra]]
| 62 kg

|-
| [[Katoen]]saad
| 13 kg

| [[grondboontjie|Grondboonkern]]
| 42 kg

|-
| [[Mosterd]]saad
| 35 kg

| Palmkern
| 36 kg

|-
| Palmvrug
| 20 kg

| [[Raap]]saad
| 37 kg

|-
| [[Sesam]]
| 50 kg

| [[Sojaboon]]
| 14 kg

|-
| [[Sonneblom]]
| 32 kg

|
|
|}

Die energie-inhoud van biodiesel is ongeveer 90% minder as dié van petroleumdiesel.

=== Ekonomiese lewensvatbaarheid ===
'n Studie deur drs. Dyne en Raymer van die &quot;Tennessee Valley Authority&quot; toon dat die gemiddelde Amerikaanse plaas ongeveer 82&amp;nbsp;[[liter]] per [[hektaar]] verbruik om 'n gewas te verbou. Die gemiddelde raapsaadoes se gemiddelde olielewering is egter rondom 029&amp;nbsp;ℓ/ha en hoë-opbrengs saad kan soveel as 1 356&amp;nbsp;ℓ/ha lewer. Die inset/uitsetverhouding in hierdie gevalle is ongeveer 1:12.5 en 1:16.5.  Die fotosinteseproses lê ongeveer 3-6% van die totale stralingsenergie vas.&lt;ref name=&quot;www.fao.org&quot;&gt;[http://www.fao.org/docrep/w7241e/w7241e05.htm Renewable biological systems for alternative sustainable energy production] Kazuhisa Miyamoto, FAO Agricultural Services Bulletin – 128, Finale uitgawe, 1997, Food and Agriculture Organization of the United Nations, besoek op 2 Januarie 2007&lt;/ref&gt; en as die totale massa van die oes gebruik kan word vir energieproduksie sal die oorhoofse doeltreffendheid van hierdie ketting ongeveer 1% wees. Dit vergelyk nie gunstig met sonselle wat met 'n elektriese aandrywer gekoppel is nie, maar dit ding egter wel mee met sonselle ten opsigte van koste en die gemak waarmee dit uitgerol kan word, aangesien sonselle steeds ongeveer VS$1000 per vierkante meter kos. Hierdie statistieke is egter nie voldoende om aan te dui of so 'n verandering ekonomies sin sal maak nie.  Verdere faktore moet ook in ag geneem word, soos die brandstofekwivalent van die energie wat vereis word om dit te verwerk, die opbrengs van brandstof vanuit ru-olie, die opbrengs wat verkry kan word uit voedselverbouing, die impak wat biodiesel op kospryse sal hê en die relatiewe koste van biodiesel teenoor petroleumdiesel. 'n Gesamentlike studie deur die Verenigde State se departemente van energie en landbou het baie van die verskillende kostes betrokke by die vervaardiging van biodiesel nagegaan en gevind dat dit 'n opbrengs van 3,2 eenhede brandstof lewer vir elke eenheid fossielbrandstof wat verbruik word.&lt;ref name=&quot;www.nrel.gov.810&quot;&gt;[http://www.nrel.gov/docs/legosti/fy98/24089.pdf Life Cycle Inventory of Biodiesel and Petroleum Diesel for Use in an Urban Bus] Sheehan, J; Camobreco, V; Duffield, J; Graboski, M; Shapouri, H. Finale verslag, Mei 1998, Verenigde State se departement van landbou, gesamentlik met Verenigde State se departement van energie. Besoek op 2 Januarie 2007&lt;/ref&gt;

Daar word na hierdie mate verwys as die &quot;netto energiewins&quot;. 'n Vergelyking van petroleumdiesel, petrol en [[bio-alkohol|bio-etanol]] wat gebruik maak van die syfers deur die Verenigde State se departement van landbou kan op die Minnesota departement van landbou se webwerf verkry word.&lt;ref name=&quot;www.mda.state.mn.us.811&quot;&gt;[http://www.mda.state.mn.us/ethanol/balance.html Minnesota se departement van landbou se webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071117035945/http://www.mda.state.mn.us/ethanol/balance.html |date=17 November 2007 }} 24 Oktober 2005&lt;/ref&gt;

Die debat oor die energiebalans van biodiesel woed egter steeds voort. Die volledige oorgang na biobrandstowwe sal groot stukke grond verg indien tradisionele gewasse verbou word. Lande met baie groot ekonomieë sal veral groot probleme ervaar, aangesien energieverbruik eweredig is aan ekonomiese uitset.&lt;ref name=&quot;Energy and the Economy&quot;&gt;[http://www.dallasfed.org/news/educate/2004/04ecsummit-brown.pdf Looking Forward: Energy and the Economy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060923092830/http://www.dallasfed.org/news/educate/2004/04ecsummit-brown.pdf |date=23 September 2006 }} besoek op 29 Augustus 2006.&lt;/ref&gt;

As slegs tradisionele voedingsgewasse benut word sal die meeste lande nie voldoende verboubare grond hê om biobrandstowwe vir hulle voertuie te vervaardig nie. Lande met kleiner ekonomieë (en daarom 'n kleiner energieverbruik) en meer verboubare grond mag hulself dalk in 'n gunstiger situasie bevind, al sou baie streke dit nie kan bekostig om grond van voedselverbouing na brandstofproduksie om te skakel nie.  Vir derdewêreldlande, sal biodieselbronne wat marginale grond benut meer sin maak.&lt;ref name=&quot;www.tve.org.813&quot;&gt;[http://www.tve.org/ho/doc.cfm?aid=1433&amp;lang=English Hands on: Power Pods – India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426092429/http://tve.org/ho/doc.cfm?aid=1433&amp;lang=English |date=26 April 2012 }} besoek op 24 Oktober 2005.&lt;/ref&gt;

Ongebruikte woestynland (wat baie sonstraling ontvang) kan gebruik word om alge te verbou en kan alge plaasafval en oortollige CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; vanaf fabrieke benut om die groei van die alge te versnel.&lt;ref name=&quot;Briggs2004&quot;&gt;[http://www.unh.edu/p2/biodiesel/article_alge.html Widescale Biodiesel Production from Algae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040906074833/http://www.unh.edu/p2/biodiesel/article_alge.html |date= 6 September 2004 }} Michael Briggs, Universiteit van New Hampshire Biodieselgroep. Augustus 2004, besoek op 2 Januarie 2007.&lt;/ref&gt;

In tropiese gebiede soos [[Maleisië]] en [[Indonesië]] word oliepalms baie vinnig aangeplant om tred te hou met die groeiende aanvraag na biodiesel in Europa en ander markte.  Daar word beraam dat palmolie-diesel in Duitsland slegs sowat 'n derde van raapsaad-diesel kos.&lt;ref name=&quot;Palm Oil&quot;&gt;[http://www.bernama.com.my/bernama/v3/news_business.php?id=157856 Palm Oil Based Biodiesel Has Higher Chances Of Survival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929102644/http://www.bernama.com.my/bernama/v3/news_business.php?id=157856 |date=29 September 2007 }} besoek op 20 Desember 2006.&lt;/ref&gt;

=== Termiese depolimerisasie ===
Termiese depolarisasie is 'n belangrike nuwe proses vir die afbreek van komplekse organiese materiale na ligter rou olie. Hierdie materiale kan nie-oliegebaseerde afvalprodukte insluit, soos byvoorbeeld ou bande, hout en plastiek. Die proses maak die natuurlike geologiese prosesse na wat, soos vermoed word, betrokke was by die vorming van fossielbrandstowwe. Onder die werking van druk en hitte word langkettingpolimere van waterstof, suurstof en koolstof ontbind na korter ketting petroleumkoolwaterstowwe.

== Sien ook ==
* [[Hernubare energie]]

== Verwysings ==
{{Verwysings|3}}

== Bronnelys ==
* ''An Overview of Biodiesel and Petroleum Diesel Lifecycles'', Sheehan ''et al.'', NREL, Mei 1998. [http://www.nrel.gov/docs/legosti/fy98/24772.pdf]
* ''Business Management for Biodiesel Producers'', Von Gerpen, Jon. Iowa State University under contract with the National Renewable Energy Laboratory (NREL), Januarie 2004 [http://www.nrel.gov/docs/fy04osti/36242.pdf]
* ''[http://www.biodiesel.co.uk/levington.htm Energy balances in the growth of oilseed rape for biodiesel and of wheat for bioethanol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010108231400/http://www.biodiesel.co.uk/levington.htm |date= 8 Januarie 2001 }}'' Richards I.R., Junie 2000.
* ''Life Cycle Inventory of Biodiesel and Petroleum Diesel for Use in an Urban Bus'', Sheehan ''et al.'' NREL, 1998. [http://www.nrel.gov/docs/legosti/fy98/24089.pdf]
* ''[http://www.csmonitor.com/2006/0111/p01s03-sten.html Algae – like a breath mint for smokestacks]'', Mark Clayton, Christian Science Monitor, 11 Januarie 2006.
* Tyson K.S.,  McCormick R.L., &quot;2006 Biodiesel Handling and Use Guide Third Edition&quot;, [http://www.nrel.gov/vehiclesandfuels/npbf/pdfs/40555.pdf]
* [http://www.wfs.org/futcontja07.htm Biodiesel's Bright Future] uit die Julie-Augustus uitgawe van ''The Futurist'' tydskrif.

== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn|Biodiesel}}
* [http://www.theglycerolchallenge.org/ ''www.theglycerolchallenge.org''] – Die Gliserol-uitdaging

{{en-vertaal|il=Biodiesel}}
{{Normdata}}
[[Kategorie:Energie]]</text>
      <sha1>75cs6j1tfi1a3h521dhlc7rg5nyx4pw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:SpesBona</title>
    <ns>2</ns>
    <id>30492</id>
    <revision>
      <id>2974477</id>
      <parentid>2964219</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpesBona</username>
        <id>2720</id>
      </contributor>
      <comment>Hersien</comment>
      <origin>2974477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43283" sha1="j44ggvyoluavnfklbj0yjn38zp4etm8" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;border:2px solid black; background-color:#FFFFFF; background-color:#00000; margin:1em; padding:4px;&quot;&gt;
&lt;table cellspacing=&quot;20px&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style=&quot;text-align:justify;vertical-align:top;&quot;&gt;
{{Babel|de|af-4|en-4|nl-2|fr-1|fy-1|Cyrl|Grek|Latn}}
[[Lêer:Editor - lapis philosophorum superstar.jpg|duimnael|links|Grootmeesterredakteur&lt;br /&gt;(20&amp;nbsp;jaar, 128&amp;nbsp;000+, global;&lt;br /&gt;18&amp;nbsp;jaar, 79&amp;nbsp;000+, af.wp)]]
[[Lêer:SpesBona.jpg|duimnael|links|My vier groot belangstellings op een prent: [[Suid-Afrika]], [[rugby]], [[krieket]] en [[nasionale vlag|nasionale vlae]]]]
&lt;div style=&quot;float: right; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 242px; border: #99B3FF solid 1px; background-color: #FFFFFF; text-align: center; padding: 0 0.2em 0.2em;&quot;&gt;
&lt;big&gt;Meer oor SpesBona&lt;/big&gt;
{{Vorige gebruikersnaam|SpesBona|JCIV}}
{{Gebruiker manlik}}
{{Gebruiker Duitsland}}
{{Gebruiker PC}}
{{Gebruiker skootrekenaar}}
{{Firefox-gebruiker}}
{{Opera-gebruiker}}
{{Universele gebruiker|1=de|2=w|3=Duits}}
{{Vertaler de}}
{{Vertaler en}}
{{Vertaler fr}}
{{Vertaler nl}}
{{Gebruikersbydraes|1894}}
{{Vyftienjaargemeenskap}}
{{Gebruiker administrateur}}
{{Gebruiker burokraat}}
{{Gebruiker wikipedia/WikiDwergie}}
{{Gebruiker lees}}
{{Gebruiker ruimte}}
{{Gebruiker vexillologie}}
{{Gebruiker Proteas}}
{{Gebruiker Springbokke}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Belgium
|land=België
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Denmark
|land=Denemarke
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Estonia
|land=Estland
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Finland
|land=Finland
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=France
|land=Frankryk
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Italy
|land=Italië
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Netherlands
|land=Nederland
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Norway
|land=Noorweë
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Austria
|land=Oostenryk
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Poland
|land=Pole
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Portugal
|land=Portugal
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Spain
|land=Spanje
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=South_Africa
|land=Suid-Afrika
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Sweden
|land=Swede
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Switzerland
|land=Switserland
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=the_Czech_Republic
|land=Tsjeggië
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=the_United_Kingdom
|land=Verenigde Koninkryk
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
&lt;big&gt;Beplande reise (onder andere)&lt;/big&gt;
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Argentina
|land=Argentinië
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Australia
|land=Australië
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Botswana
|land=Botswana
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Brazil
|land=Brasilië
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Chile
|land=Chili
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Greece
|land=Griekeland
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=India
|land=Indië
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Israel
|land=Israel
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Japan
|land=Japan
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Canada
|land=Kanada
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Latvia
|land=Letland
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Lithuania
|land=Litaue
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Mexico
|land=Meksiko
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Namibia
|land=Namibië
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=New Zealand
|land=Nieu-Seeland
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Taiwan
|land=Republiek China
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=South_Korea
|land=Suid-Korea
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Turkey
|land=Turkye
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=the_United States
|land=Verenigde State van Amerika
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Iceland
|land=Ysland
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
&lt;/div&gt;

Hallo en welkom op my gebruikersbladsy! My naam is [https://www.facebook.com/soren.pfauder Sören Pfauder] en ek is op [[4 Oktober]] [[1986]] in [[Königs Wusterhausen]] in die huidige [[Duitsland|Duitse]] deelstaat [[Brandenburg]] gebore. My gebruikernaam is SpesBona, ontleen aan [[Kaapstad]] se leuse ''Spes Bona'' ([[Latyn]] vir: &quot;goeie hoop&quot;), afgelei van die [[Kaap die Goeie Hoop]]; voorheen was dit JCIV. Ek stel baie belang in [[Suider-Afrika]] en leer [[Afrikaans]] met [[Afrikaanse Wikipedia|hierdie Wikipedia]]. Ek woon net oos van die stad Königs Wusterhausen, distrik [[Dahme-Spreewald]], deelstaat Brandenburg in Duitsland, en ek is oorwegend hier, in die [[:de:Benutzer:SpesBona|Duitse]], [[:en:User:SpesBona|Engelse]], [[:fy:Meidogger:SpesBona|Wes-Friese]] en [[:nl:Gebruiker:SpesBona|Nederlandse Wikipedia]] aktief en eweneens in 150 ander Wiki-projekte. Ek stel veral belang in [[geografie]], [[geskiedenis]], [[politiek]], [[godsdiens]]te soos [[Baha’i]]-geloof, [[Christendom]], [[Islam]], [[Judaïsme]], [[sterrekunde]] en [[sport]]soorte soos [[krieket]], [[rugby]], [[sokker]] en [[tennis]], asook 'n bietjie [[biologie]], [[chemie]] in die algemeen en meer spesifiek die laaste twee eeue tot die huidige tydperk in [[Afrika]], die [[Amerikas]], [[Asië]], [[Europa]], [[Oseanië]] en [[:Kategorie:Internasionale organisasies|internasionale organisasies]] soos [[Afrika-unie]], [[ASEAN]], [[Benelux]], [[Britse Statebond]], [[Europese Unie]], [[Gemenebes van Onafhanklike State]], [[Nordiese Raad]], [[Sentraal-Europese Vryehandelsooreenkoms]], [[Europese Vryhandelsvereniging]], [[NAFTA]], [[NAVO]], [[OESO]], [[OVSE]], [[Verenigde Nasies]] en die voormalige [[Volkebond]]. Ek besoek gereeld die stede Königs Wusterhausen, [[Berlyn]] en [[Potsdam]] en het ook die stede [[Aarhus]], [[Amsterdam]], [[Barcelona]], [[Beeskow]], [[Bergen]], [[Bremen]], [[Cottbus]], [[Darmstadt]], [[Dessau-Roßlau]], [[Dresden]], [[Frankfurt am Main]], [[Frankfurt (Oder)]], [[Funchal]], [[Fürstenwalde]], [[Gdynia]], [[Hamburg]], [[Hannover]], [[Helsinki]], [[Jeffreysbaai]], [[Kaapstad]], [[Keulen]], [[Knysna]], [[Kopenhagen]], [[Kristiansand]], [[Las Palmas de Gran Canaria]], [[Leipzig]], [[Londen]], [[Lübben]], [[Lübbenau]], [[Maagdeburg]], [[Meißen]], [[Neurenberg]], [[Oranienburg]], [[Oslo]], [[Oudtshoorn]], [[Parys]], [[Gqeberha|Port Elizabeth]], [[Prenzlau]], [[Riesa]], [[Rostock]], [[Santa Cruz de Tenerife]], [[Skagen]], [[Stockholm]], [[Storkow]], [[Stuttgart]], [[Szczecin]], [[Tallinn]], [[Visby]] en [[Zürich]] besoek.

Ek skep en bewerk artikels oor kontinente en oseane, onafhanklike lande en groot stede, afhanklike en omstrede gebiede, lang riviere en hoë berge, groot eilande en eilandgroepe, groot mere en seë, voormalige lande en oorloë, belangrike tale en taalfamilies asook etniese groepe, bekende planete en groot natuurlike satelliete, hersien artikels, vul Commonskategorieë, taalskakels en inligtingskassies aan, voeg beelde en kategorieë by, beveg [[Wikipedia:Vandalisme|vandalisme]] en [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad|nomineer goeie artikels]] as [[Wikipedia:Voorbladartikel|voorbladsterre]]. Eweneens skep ek [[Wikipedia:Kernartikels|kernartikels]] in my kennisgebiede en probeer die uitbreiding van artikels tot voorbladsterre. My artikels is beskikbaar op [[Gebruiker:SpesBona/Artikels]] en in die [https://xtools.wmflabs.org/pages/af.wikipedia.org/SpesBona lys van artikels], my globale bydraes op [https://tools.wmflabs.org/quentinv57-tools/tools/sulinfo.php?username=SpesBona gebruikers met die naam SpesBona in Wikimedia projekte] en op [http://tools.wmflabs.org/guc/?user=SpesBona globale bydrae], my beelde op [[Gebruiker:SpesBona/Beelde]], op [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal%3ALogboek&amp;type=upload&amp;user=SpesBona&amp;page=&amp;year=&amp;month=-1 laai log], op die [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal:Beeldelys&amp;user=SpesBona lêerlys] en op [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles/SpesBona Wikimedia Commons]. My aantal wysigings is [https://xtools.wmcloud.org/ec/af.wikipedia.org/SpesBona hier] te siene.

Ek het die [[Tuisblad]]-bladsye [[Wikipedia:Voorbladartikels 2010]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2011|2011]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2012|2012]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2013|2013]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2014|2014]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2015|2015]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2016|2016]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2017|2017]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2018|2018]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2019|2019]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2020|2020]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2021|2021]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2022|2022]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2023|2023]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2024|2024]] en [[Wikipedia:Voorbladartikels 2025|2025]] met [[:Kategorie:Voorbladartikels|voorbladsterre]] asook [[Wikipedia:Beeld van die week/2010]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2011|2011]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2012|2012]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2013|2013]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2014|2014]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2015|2015]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2016|2016]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2017|2017]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2018|2018]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2019|2019]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2020|2020]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2021|2021]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2022|2022]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2023|2023]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2024|2024]] en [[Wikipedia:Beeld van die week/2025|2025]] met [[:Commons:Commons:Featured pictures|spogbeelde van Commons]] versorg en is nou besig met die [[Wikipedia:Voorbladartikels 2026|voorbladartikels 2026]] en die [[Wikipedia:Beeld van die week/2026|beelde van die week 2026]]. Eweneens hersien ek [[Sjabloon:Aktueel]] gereeld met nuwe nuus.

Op 14 Januarie 2011 het ek 'n [[Wikipedia:Administrateur|administrateur]] en op 22 Februarie 2013 'n [[Wikipedia:Burokraat|burokraat]] geword. Ek [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal%3ALogboek&amp;type=protect&amp;user=SpesBona&amp;page=&amp;year=&amp;month=-1 beskerm artikels] teen vandalisme, [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal%3ALogboek&amp;type=block&amp;user=SpesBona&amp;page=&amp;year=&amp;month=-1 blokkeer vandale] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal%3ALogboek&amp;type=delete&amp;user=SpesBona&amp;page=&amp;year=&amp;month=-1&amp;hide_patrol_log=1 skrap] nonsensartikels, leë kategorieë en NouCommons-Beelde. Gereeld kontroleer ek die kategorieë [[:Kategorie:Bladsye met gebreekte lêerskakels|bladsye met gebreekte lêerskakels]], [[:Kategorie:Kandidate vir spoedige verwydering|kandidate vir spoedige verwydering]], [[:Kategorie:Bladsye vir verwydering|bladsye vir verwydering]], [[:Kategorie:Bladsye wat vertaal moet word|bladsye wat vertaal moet word]], [[:Kategorie:Gaan taal na|gaan taal na]], [[:Kategorie:Moontlike kopieregskendings|moontlike kopieregskendings]] en [[:Kategorie:NouCommons|NouCommons-beelde]].

== [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] Voorbladartikels ==
[[Lêer:RadioOverberg1April2026.mp3|duimnael|links|[[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio|Onderhoud]] met Anne-Marie Burger van [[Radio Overberg]] oor my werk op die Afrikaanse Wikipedia en my voorbladartikel [[T20I-wêreldbeker 2016]] (1 April 2026)]]
Na moontlikheid sal ek van die artikels in Duits vertaal, waar hulle bygewerk sal word, wat ek weereens in Afrikaans sal vertaal.

=== Geskep ===
{{Aanhalingskas
| align = left
| width = 10%
| quote = Behandel ander soos jy wil hê hulle jou moet behandel.
| source = [[Goue Reël]]
| qalign = left
| bgcolor = #FFFFF0
}}
Die lys hieronder is artikels wat ek geskep en wat voorbladstatus bereik het.
{|
|'''Lande'''
|'''Toernooie'''
|'''Vlae'''
|'''Terreine'''
|-
| style=&quot;padding-right:50px&quot; |
* [[Papoea-Nieu-Guinee]]
|
* [[Kampioenetrofee 2025]]
* [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]]
* [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]]
* [[T20I-wêreldbeker 2016]]
* [[T20I-wêreldbeker 2021]]
* [[T20I-wêreldbeker 2022]]
* [[T20I-wêreldbeker 2024]]
* [[T20I-wêreldbeker 2026]]
* [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025]]
* [[Vrouerugbywêreldbeker 2025]]
|
* [[Vlag van die Verenigde Koninkryk]]
* [[Vlag van Europa]]
* [[Vlag van Hongarye]]
* [[Vlag van Letland]]
* [[Vlag van Litaue]]
* [[Vlag van Nieu-Seeland]]
* [[Vlag van Swede]]
* [[Vlag van Ysland]]
|
* [[Baha’i-wêreldsentrum]]
* [[Lotustempel]]
|}

=== Uitgebrei ===
[[Lêer:Afrikaans Wikipedia Featured Articles.PNG|duimnael|links|150px|[[Land]]e volgens status op die [[Afrikaanse Wikipedia]]:
{{sleutel|#0000B2|[[Wikipedia:Voorbladartikel|Voorbladster]]}}
{{sleutel|#0066FF|Byna volledig en/of [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies|onsuksesvolle voorbladnominasies]]}}
{{sleutel|#00F0CC|Mooi langer artikels}}
{{sleutel|#CCCCCC|Ander artikels}}]]
[[Lêer:Afrikaans Wikipedia Featured Articles Flags.png|duimnael|links|150px|[[Nasionale vlag|Nasionale vlae]] volgens status op die Afrikaanse Wikipedia:
{{sleutel|#0000B2|[[Wikipedia:Voorbladartikel|Voorbladster]]}}
{{sleutel|#00F0CC|Beplan}}
{{sleutel|#CCCCCC|Ander artikels}}]]
Die lys hieronder is artikels waarby my bydraes gehelp het om voorbladstatus te bereik.
{|
|'''Lande'''
|'''Stede'''
|'''Vlae'''
|-
| style=&quot;padding-right:50px&quot; |
* [[Botswana]]
* [[Chili]]
* [[Finland]]
* [[Letland]]
* [[Meksiko]]
* [[Nederland]]
* [[Oostenryk]]
* [[Paraguay]]
* [[Portugal]]
* [[Republiek China]]
* [[Roemenië]]
* [[Singapoer]]
* [[Spanje]]
* [[Suid-Korea]]
* [[Tsjeggië]]
* [[Zimbabwe]]
|
* [[Amsterdam]]
* [[Bloemfontein]]
* [[Durban]]
* [[Kimberley]]
* [[Windhoek]]
|
* [[Vlag van België]]
* [[Vlag van die Republiek China]]
* [[Vlag van Duitsland]]
* [[Vlag van Estland]]
* [[Vlag van Finland]]
* [[Vlag van Frankryk]]
* [[Vlag van Georgië]]
* [[Vlag van Israel]]
* [[Vlag van Namibië]]
* [[Vlag van Nederland]]
* [[Vlag van Noorweë]]
* [[Vlag van Suid-Korea]]
|}

{{Aanhalingskas
| align = left
| width = 10%
| quote = Sport has the power to change the world. It has the power to inspire. It has the power to unite people in a way that little else does. It speaks to youth in a language they understand. Sport can create hope, where once there was only despair.
| source = [[Nelson Mandela]], [https://web.archive.org/web/20171109131359/https://awards.laureus.com/about-laureus/laureus-sport-for-good/ Laureus World Sports Awards, 2000]
| qalign = left
| bgcolor = #FFFFF0
}}
[[Lêer:Afrikaans Wikipedia Featured Articles Cricket.png|duimnael|links|150px|Nasionale [[krieket]]spanne volgens status op die Afrikaanse Wikipedia:
{{sleutel|#0000B2|[[Wikipedia:Voorbladartikel|Voorbladster]]}}
{{sleutel|#00F0CC|Beplan}}]]
[[Lêer:Afrikaans Wikipedia Featured Articles Rugby.png|duimnael|links|150px|Nasionale [[rugby]]spanne volgens status op die Afrikaanse Wikipedia:
{{sleutel|#0000B2|[[Wikipedia:Voorbladartikel|Voorbladster]]}}
{{sleutel|#00F0CC|Beplan}}]]
{|
|'''Krieket'''
|'''Rugby'''
|-
| style=&quot;padding-right:50px&quot; |
* [[Afghaanse nasionale krieketspan]]
* [[Australiese nasionale krieketspan]]
* [[Bengaalse nasionale krieketspan]]
* [[Bermudaanse nasionale krieketspan]]
* [[Duitse nasionale krieketspan]]
* [[Engelse nasionale krieketspan]]
* [[Hongkongse nasionale krieketspan]]
* [[Ierse nasionale krieketspan]]
* [[Indiese nasionale krieketspan]]
* [[Italiaanse nasionale krieketspan]]
* [[Kanadese nasionale krieketspan]]
* [[Keniaanse nasionale krieketspan]]
* [[Krieket]]
* [[Krieketwêreldbeker 2003]]
* [[Krieketwêreldbeker 2007]]
* [[Krieketwêreldbeker 2011]]
* [[Krieketwêreldbeker 2015]]
* [[Krieketwêreldbeker 2019]]
* [[Krieketwêreldbeker 2023]]
* [[Namibiese nasionale krieketspan]]
* [[Nederlandse nasionale krieketspan]]
* [[Nepalese nasionale krieketspan]]
* [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan]]
* [[Nigeriese nasionale krieketspan]]
* [[Omaanse nasionale krieketspan]]
* [[Pakistanse nasionale krieketspan]]
* [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan]]
* [[Proteas]]
* [[Skotse nasionale krieketspan]]
* [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan]]
* [[Tanzaniese nasionale krieketspan]]
* [[Ugandese nasionale krieketspan]]
* [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan]]
* [[Verenigde State se nasionale krieketspan]]
* [[Wes-Indiese nasionale krieketspan]]
* [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]]
|
* [[Argentynse nasionale rugbyspan]]
* [[Belgiese nasionale rugbyspan]]
* [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan]]
* [[Britse en Ierse Leeus]]
* [[Chileense nasionale rugbyspan]]
* [[Duitse nasionale rugbyspan]]
* [[Engelse nasionale rugbyspan]]
* [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan]]
* [[Franse nasionale rugbyspan]]
* [[Georgiese nasionale rugbyspan]]
* [[Hongkongse nasionale rugbyspan]]
* [[Ierse nasionale rugbyspan]]
* [[Italiaanse nasionale rugbyspan]]
* [[Ivoriaanse nasionale rugbyspan]]
* [[Japannese nasionale rugbyspan]]
* [[Kanadese nasionale rugbyspan]]
* [[Keniaanse nasionale rugbyspan]]
* [[Koreaanse nasionale rugbyspan]]
* [[Namibiese nasionale rugbyspan]]
* [[Nederlandse nasionale rugbyspan]]
* [[Paraguaanse nasionale rugbyspan]]
* [[Portugese nasionale rugbyspan]]
* [[Roemeense nasionale rugbyspan]]
* [[Rugbywêreldbeker 2003]]
* [[Rugbywêreldbeker 2015]]
* [[Rugbywêreldbeker 2019]]
* [[Rugbywêreldbeker 2023]]
* [[Samoaanse nasionale rugbyspan]]
* [[Skotse nasionale rugbyspan]]
* [[Spaanse nasionale rugbyspan]]
* [[Taiwannese nasionale rugbyspan]]
* [[Tongaanse nasionale rugbyspan]]
* [[Uruguaanse nasionale rugbyspan]]
* [[Verenigde State se nasionale rugbyspan]]
* [[Wallabies]]
* [[Walliese nasionale rugbyspan]]
* [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan]]
|}

=== Opgeknap ===
{{Aanhalingskas
| align = left
| width = 10%
| quote = We have learned to fly the air like birds and swim the sea like fish, but we have not learned the simple art of living together as brothers.
| source = [[Martin Luther King jr.]], [[Nobelprys vir Vrede]], [https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1964/king/lecture/ 1964]
| qalign = left
| bgcolor = #FFFFF0
}}
Die lys hieronder is ou voorbladartikels wat ek opgeknap het om hulle weer aan die [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad|vereistes te laat voldoen]].
* [[All Blacks]]
* [[Rugby]]
* [[Rugbywêreldbeker 2007]]
* [[Rugbywêreldbeker 2011]]
* [[Senegal]]
* [[Springbokke]]
* [[Sydney]]
* [[Vlag van Suid-Afrika]]

=== Beplan/besig ===
{{Aanhalingskas
| align = left
| width = 10%
| quote = Partnership and cooperation among nations is not a choice; it is the one way, the only way, to protect our common security and advance our common humanity. That is why the greatest danger of all is to allow new walls to divide us from one another.
| source = [[Barack Obama]], [https://edition.cnn.com/2008/POLITICS/07/24/obama.words/ A World that Stands as One, 2008]
| qalign = left
| bgcolor = #FFFFF0
}}
Die lys hieronder is artikels wat ek beplan of waar ek tans besig is om hulle op voorbladstatus te bring.
* Enige nasionale span wat vir 'n internasionale krieket- of rugbywêreldbekertoernooi kan kwalifiseer.
* Elke toekomstige internasionale krieket- en rugbywêreldbekertoernooi.

== [[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|20px]] Lesenswaardige artikels ==
Van hierdie artikels is na aanleiding van hul Afrikaanse eweknieë uitgebrei op die Duitse Wikipedia, waar hulle opgeknap is om bogenoemde status te ontvang. Aansluitend is hulle weer in Afrikaans vertaal om die oorspronklike artikels te verbeter.

=== Uitgebrei ===
* [[:de:Flagge Südafrikas|Flagge Südafrikas]]

[[Lêer:German Wikipedia Good Articles Cricket.png|duimnael|links|150px|Nasionale krieketspanne volgens status op die Duitse Wikipedia:
{{sleutel|#0000B2|[[:de:Wikipedia:Lesenswerte Artikel|Lesenswaardig]]}}
{{sleutel|#00F0CC|Beplan}}]]
[[Lêer:German Wikipedia Good Articles Rugby.png|duimnael|links|150px|Nasionale rugbyspanne volgens status op die Duitse Wikipedia:
{{sleutel|#0000B2|[[:de:Wikipedia:Lesenswerte Artikel|Lesenswaardig]]}}
{{sleutel|#00F0CC|Beplan}}]]
{|
|'''Krieket'''
|'''Rugby'''
|-
| style=&quot;padding-right:50px&quot; |
Die lys hieronder is artikels wat ek in saamwerking met [[:de:Benutzer:Maphry|Maphry]] tot lesenswaardige status uitgebrei het.
* [[:de:Afghanische Cricket-Nationalmannschaft|Afghanische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Australische Cricket-Nationalmannschaft|Australische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Bangladeschische Cricket-Nationalmannschaft|Bangladeschische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Bermudische Cricket-Nationalmannschaft|Bermudische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Cricket-Nationalmannschaft der Vereinigten Arabischen Emirate|Cricket-Nationalmannschaft der Vereinigten Arabischen Emirate]]
* [[:de:Cricket-Nationalmannschaft der Vereinigten Staaten|Cricket-Nationalmannschaft der Vereinigten Staaten]]
* [[:de:Deutsche Cricket-Nationalmannschaft|Deutsche Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Englische Cricket-Nationalmannschaft|Englische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Hongkonger Cricket-Nationalmannschaft|Hongkonger Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Indische Cricket-Nationalmannschaft|Indische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Irische Cricket-Nationalmannschaft|Irische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Italienische Cricket-Nationalmannschaft|Italienische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Kanadische Cricket-Nationalmannschaft|Kanadische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Kenianische Cricket-Nationalmannschaft|Kenianische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Namibische Cricket-Nationalmannschaft|Namibische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Nepalesische Cricket-Nationalmannschaft|Nepalesische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Neuseeländische Cricket-Nationalmannschaft|Neuseeländische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Niederländische Cricket-Nationalmannschaft|Niederländische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Nigerianische Cricket-Nationalmannschaft|Nigerianische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Omanische Cricket-Nationalmannschaft|Omanische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Pakistanische Cricket-Nationalmannschaft|Pakistanische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Papua-neuguineische Cricket-Nationalmannschaft|Papua-neuguineische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Schottische Cricket-Nationalmannschaft|Schottische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Simbabwische Cricket-Nationalmannschaft|Simbabwische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Sri-lankische Cricket-Nationalmannschaft|Sri-lankische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Südafrikanische Cricket-Nationalmannschaft|Südafrikanische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|Tansanische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Ugandische Cricket-Nationalmannschaft|Ugandische Cricket-Nationalmannschaft]]
* [[:de:West Indies Cricket Team|West Indies Cricket Team]]
|
Die lys hieronder is artikels wat ek in saamwerking met [[:de:Benutzer:Voyager|Voyager]] tot lesenswaardige status uitgebrei het.
* [[:de:Argentinische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Argentinische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Australische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Australische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Belgische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Belgische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Brasilianische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Brasilianische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:British and Irish Lions|British and Irish Lions]]
* [[:de:Chilenische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Chilenische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Deutsche Rugby-Union-Nationalmannschaft|Deutsche Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Englische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Englische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Fidschianische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Fidschianische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Französische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Französische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Georgische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Georgische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Hongkonger Rugby-Union-Nationalmannschaft|Hongkonger Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Irische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Irische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Italienische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Italienische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Ivorische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Ivorische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Japanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Japanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Kanadische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Kanadische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Kenianische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Kenianische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Namibische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Namibische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Niederländische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Niederländische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Paraguayische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Paraguayische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Portugiesische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Portugiesische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Rugby-Union-Nationalmannschaft der Vereinigten Staaten|Rugby-Union-Nationalmannschaft der Vereinigten Staaten]]
* [[:de:Rumänische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Rumänische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Samoanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Samoanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Schottische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Schottische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Simbabwische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Simbabwische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Spanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Spanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Südafrikanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Südafrikanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Taiwanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Taiwanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Tongaische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Tongaische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Uruguayische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Uruguayische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
* [[:de:Walisische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Walisische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]
|}

== My projekte ==
[[Lêer:Wikipedia worldwide.png|duimnael|links|150px|Wikipedias volgens tale en artikels wêreldwyd]]
[[Lêer:Wikipedia worldwide future.PNG|duimnael|links|150px|Wikipedias volgens tale en artikels wêreldwyd in die nabye toekoms]]
* Gereelde hersiening van artikels oor lande en stede.
* Sporttoernooie in krieket, rugby, sokker en tennis, saam met Olimpiese en Paralimpiese Spele.
* Versorging van Suider-Afrikaanse artikels.
* &quot;Kwaliteit bo kwantiteit.&quot;
* [[Portaal:Krieket]]
* [[Portaal:Rugby]]
* [[Portaal:Sport]]
* [[Portaal:Suid-Afrika]]
* [[Portaal:Vlae en wapens]]
* [[Gebruiker:SpesBona/Bydraes]]
* [[Gebruiker:SpesBona/Voorbladreeks]]
* [[Gebruiker:SpesBona/Werksbank]]

{| align=left style=&quot;background-color:#BBC983; line-height:90%; border-style:ridge; border-width:3px; border-color:#BBC983;&quot;
|-
||
&lt;div align=left style=&quot;font-size:12px; color:#271836&quot;&gt;
NUMBEROFPAGES = '''{{NUMBEROFPAGES}}'''&lt;br /&gt;
NUMBEROFARTICLES = '''{{NUMBEROFARTICLES}}'''&lt;br /&gt;
NUMBEROFFEATUREDARTICLES = '''{{PAGESINCATEGORY:Voorbladartikels}}'''&lt;br /&gt;
NUMBEROFFILES = {{NUMBEROFFILES}}&lt;br /&gt;
NUMBEROFEDITS = '''{{NUMBEROFEDITS}}'''&lt;br /&gt;
NUMBEROFUSERS = {{NUMBEROFUSERS}}&lt;br /&gt;
NUMBEROFACTIVEUSERS = '''{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}'''&lt;br /&gt;
NUMBERINGROUP:[[Spesiaal:ListBots|bot]] = {{NUMBERINGROUP:bot}}&lt;br /&gt;
NUMBERINGROUP:[[Special:ListAdmins|sysop]] = '''{{NUMBERINGROUP:sysop}}'''&lt;br /&gt;
NUMBERINGROUP:[https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal:Gebruikerslys&amp;group=bureaucrat bureaucrat] = '''{{NUMBERINGROUP:bureaucrat}}'''&lt;br /&gt;
&lt;/div&gt;
|}
{{clearleft}}
== Besoekte stede ==
{{Location map+|Europa|width=1000|float=left|caption=Groot Europese stede wat ek reeds besoek het|places=
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=56|lat_min=09|lon_deg=10|lon_min=13|position=left|label='''[[Aarhus]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=52|lat_min=22|lon_deg=4|lon_min=54|position=bottom|label='''[[Amsterdam]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=41|lat_min=23|lon_deg=2|lon_min=11|position=right|label='''[[Barcelona]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=60|lat_min=23|lon_deg=5|lon_min=20|position=left|label='''[[Bergen]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=52|lat_min=31|lon_deg=13|lon_min=23|position=top|label='''[[Berlyn]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=53|lat_min=5|lon_deg=8|lon_min=48|position=left|label='''[[Bremen]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=51|lat_min=46|lon_deg=14|lon_min=20|position=right|label='''[[Cottbus]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=49|lat_min=52|lon_deg=8|lon_min=39|position=left|label='''[[Darmstadt]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=51|lat_min=3|lon_deg=13|lon_min=44|position=right|label='''[[Dresden]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=50|lat_min=7|lon_deg=8|lon_min=41|position=right|label='''[[Frankfurt am Main|Frankfurt/Main]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=52|lat_min=21|lon_deg=14|lon_min=33|position=right|label='''[[Frankfurt (Oder)|Frankfurt/Oder]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=54|lat_min=30|lon_deg=18|lon_min=33|position=right|label='''[[Gdynia]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=53|lat_min=33|lon_deg=10|lon_min=0|position=top|label='''[[Hamburg]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=52|lat_min=22|lon_deg=9|lon_min=44|position=left|label='''[[Hannover]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=60|lat_min=10|lon_deg=24|lon_min=56|position=top|label='''[[Helsinki]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=50|lat_min=56|lon_deg=6|lon_min=57|position=left|label='''[[Keulen]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=55|lat_min=41|lon_deg=12|lon_min=35|position=right|label='''[[Kopenhagen]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=58|lat_min=9|lon_deg=8|lon_min=0|position=left|label='''[[Kristiansand]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=51|lat_min=20|lon_deg=12|lon_min=22|position=left|label='''[[Leipzig]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=51|lat_min=30|lon_deg=0|lon_min=7|position=bottom|label='''[[Londen]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=52|lat_min=8|lon_deg=11|lon_min=37|position=top|label='''[[Maagdeburg]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=49|lat_min=27|lon_deg=11|lon_min=5|position=right|label='''[[Neurenberg]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=59|lat_min=55|lon_deg=10|lon_min=44|position=top|label='''[[Oslo]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=48|lat_min=51|lon_deg=2|lon_min=21|position=bottom|label='''[[Parys]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=52|lat_min=24|lon_deg=13|lon_min=4|position=bottom|label='''[[Potsdam]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=54|lat_min=5|lon_deg=12|lon_min=8|position=top|label='''[[Rostock]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=59|lat_min=20|lon_deg=18|lon_min=4|position=bottom|label='''[[Stockholm]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=48|lat_min=47|lon_deg=9|lon_min=11|position=left|label='''[[Stuttgart]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=53|lat_min=25|lon_deg=14|lon_min=33|position=right|label='''[[Szczecin]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=59|lat_min=26|lon_deg=24|lon_min=46|position=bottom|label='''[[Tallinn]]'''}}
{{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=47|lat_min=22|lon_deg=8|lon_min=32|position=bottom|label='''[[Zürich]]'''}}}}
{| cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;border:0 solid darkgrey;&quot;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;border:0 solid blue;&quot;|
{{Location map+|Kanariese Eilande|width=500|float=left|caption=Stede op die [[Kanariese Eilande]] wat ek reeds besoek het|places=
{{Location map~|Kanariese Eilande|mark=red pog.svg|lat=28.15|long=-15.416667|position=top|label='''[[Las Palmas de Gran Canaria]]'''}}
{{Location map~|Kanariese Eilande|mark=red pog.svg|lat=28.466667|long=-16.25|position=bottom|label='''[[Santa Cruz de Tenerife]]'''}}}}
|style=&quot;border:0 solid #777;&quot;|
{{Location map+|Madeiraeilande|width=240|float=left|caption=Stede op die [[Madeiraeilande]] wat ek reeds besoek het|places=
{{Location map~|Madeiraeilande|mark=red pog.svg|lat=32.65|long=-16.916667|position=bottom|label='''[[Funchal]]'''}}}}
|}&lt;/center&gt;
{{Location map+|Suid-Afrika|width=1000|float=left|caption=Suid-Afrikaanse nedersettings wat ek ter geleentheid van die [[Wikimania]] in 2018 besoek het (minstens een oornagting of uitstap)|places=
{{Location map~|Suid-Afrika|mark=red pog.svg|lat=-34.033333|long=24.916667|position=bottom|label='''[[Jeffreysbaai]]'''}}
{{Location map~|Suid-Afrika|mark=red pog.svg|lat=-33.925278|long=18.423889|position=left|label='''[[Kaapstad]]'''}}
{{Location map~|Suid-Afrika|mark=red pog.svg|lat=-34.035556|long=23.048889|position=bottom|label='''[[Knysna]]'''}}
{{Location map~|Suid-Afrika|mark=red pog.svg|lat=-33.583333|long=22.2|position=top|label='''[[Oudtshoorn]]'''}}
{{Location map~|Suid-Afrika|mark=red pog.svg|lat=-33.958056|long=25.6|position=right|label='''[[Gqeberha|Port Elizabeth]]'''}}}}
{{clearleft}}__NOTOC____NOEDITSECTION__
== Eksterne skakels ==
* {{af}} {{cite web|url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/|title=Afrikaanse Wikipedia: Duitser leer homself Afrikaans|publisher=[[Maroela Media]]|date=16 Augustus 2016|accessdate=1 Oktober 2026}}
* {{af}} {{cite web|url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/|title=Wikipedia: Doen jou deel vir Afrikaans|publisher=[[Maroela Media]]|date=22 November 2016|accessdate=1 Oktober 2026}}
* {{en}} {{cite web|url=https://africacheck.org/fact-checks/reports/no-way-verify-whether-80-same-sex-marriages-sa-are-afrikaans-speakers|title=No way to verify whether 80% of same-sex marriages in SA are by Afrikaans speakers|publisher=africacheck.org|date=9 Oktober 2017|accessdate=1 Oktober 2026}}
* {{af}} {{cite web|url=http://gesellig.co.za/t/21057-afrikaanse-wikipedia--50000-artikels/|title=Afrikaanse Wikipedia – 50000 artikels!|publisher=gesellig.co.za|date=20 Junie 2018|accessdate=1 Oktober 2026}}
{{clear}}
{{Userpage}}

[[als:Benutzer:SpesBona]]
[[am:አባል:SpesBona]]
[[an:Usuario:SpesBona]]
[[ar:مستخدم:SpesBona]]
[[as:সদস্য:SpesBona]]
[[ast:Usuariu:SpesBona]]
[[ay:Usuario:SpesBona]]
[[az:İstifadəçi:SpesBona]]
[[bar:Nutza:SpesBona]]
[[be:Удзельнік:SpesBona]]
[[be-tarask:Удзельнік:SpesBona]]
[[bg:Потребител:SpesBona]]
[[bh:प्रयोगकर्ता:SpesBona]]
[[bn:ব্যবহারকারী:SpesBona]]
[[bo:User:SpesBona]]
[[br:Implijer:SpesBona]]
[[bs:Korisnik:SpesBona]]
[[ca:Usuari:SpesBona]]
[[ceb:Gumagamit:SpesBona]]
[[co:Utente:SpesBona]]
[[cs:Wikipedista:SpesBona]]
[[csb:Brëkòwnik:SpesBona]]
[[cy:Defnyddiwr:SpesBona]]
[[da:Bruger:SpesBona]]
[[de:Benutzer:SpesBona]]
[[dsb:Wužywaŕ:SpesBona]]
[[dv:މެމްބަރު:SpesBona]]
[[dz:User:SpesBona]]
[[el:Χρήστης:SpesBona]]
[[en:User:SpesBona]]
[[eo:Uzanto:SpesBona]]
[[es:Usuario:SpesBona]]
[[et:Kasutaja:SpesBona]]
[[eu:Lankide:SpesBona]]
[[fa:کاربر:SpesBona]]
[[fi:Käyttäjä:SpesBona]]
[[fo:Brúkari:SpesBona]]
[[fr:Utilisateur:SpesBona]]
[[frr:Benutzer:SpesBona]]
[[fy:Meidogger:SpesBona]]
[[ga:Úsáideoir:SpesBona]]
[[gd:Cleachdaiche:SpesBona]]
[[gl:Usuario:SpesBona]]
[[gn:Puruhára:SpesBona]]
[[gu:સભ્ય:SpesBona]]
[[gv:Ymmydeyr:SpesBona]]
[[ha:User:SpesBona]]
[[haw:Mea hoʻohana:SpesBona]]
[[he:משתמש:SpesBona]]
[[hi:सदस्य:SpesBona]]
[[hr:Suradnik:SpesBona]]
[[hsb:Wužiwar:SpesBona]]
[[hu:Szerkesztő:SpesBona]]
[[hy:Մասնակից:SpesBona]]
[[ia:Usator:SpesBona]]
[[id:Pengguna:SpesBona]]
[[ie:Usator:SpesBona]]
[[ig:Ọbanife:SpesBona]]
[[is:Notandi:SpesBona]]
[[it:Utente:SpesBona]]
[[ja:利用者:SpesBona]]
[[jv:Panganggo:SpesBona]]
[[ka:მომხმარებელი:SpesBona]]
[[kk:Қатысушы:SpesBona]]
[[km:អ្នកប្រើប្រាស់:SpesBona]]
[[kn:ಸದಸ್ಯ:SpesBona]]
[[ko:사용자:SpesBona]]
[[ku:Bikarhêner:SpesBona]]
[[kw:Devnydhyer:SpesBona]]
[[ky:Колдонуучу:SpesBona]]
[[la:Usor:SpesBona]]
[[lad:Usador:SpesBona]]
[[lb:Benotzer:SpesBona]]
[[lo:ຜູ້ໃຊ້:SpesBona]]
[[lt:Naudotojas:SpesBona]]
[[lv:Dalībnieks:SpesBona]]
[[mg:Mpikambana:SpesBona]]
[[mi:User:SpesBona]]
[[min:Pangguno:SpesBona]]
[[mk:Корисник:SpesBona]]
[[ml:ഉപയോക്താവ്:SpesBona]]
[[mn:Хэрэглэгч:SpesBona]]
[[mr:सदस्य:SpesBona]]
[[ms:Pengguna:SpesBona]]
[[mt:Utent:SpesBona]]
[[my:User:SpesBona]]
[[nah:Tlatequitiltilīlli:SpesBona]]
[[nap:Utente:SpesBona]]
[[nds:Bruker:SpesBona]]
[[nds-nl:Gebruker:SpesBona]]
[[ne:प्रयोगकर्ता:SpesBona]]
[[new:छ्येलेमि:SpesBona]]
[[nl:Gebruiker:SpesBona]]
[[nn:Brukar:SpesBona]]
[[no:Bruker:SpesBona]]
[[oc:Utilizaire:SpesBona]]
[[om:User:SpesBona]]
[[or:ବ୍ୟବହାରକାରୀ:SpesBona]]
[[os:Архайæг:SpesBona]]
[[pa:ਵਰਤੋਂਕਾਰ:SpesBona]]
[[pl:Wikipedysta:SpesBona]]
[[pnb:ورتنوالا:SpesBona]]
[[ps:کارن:SpesBona]]
[[pt:Usuário:SpesBona]]
[[qu:Ruraq:SpesBona]]
[[ro:Utilizator:SpesBona]]
[[ru:Участник:SpesBona]]
[[sa:सदस्यः:SpesBona]]
[[sc:Usuàriu:SpesBona]]
[[scn:Utenti:SpesBona]]
[[sco:Uiser:SpesBona]]
[[sd:واپرائيندڙ:SpesBona]]
[[sh:Korisnik:SpesBona]]
[[si:පරිශීලක:SpesBona]]
[[simple:User:SpesBona]]
[[sk:Redaktor:SpesBona]]
[[sl:Uporabnik:SpesBona]]
[[so:User:SpesBona]]
[[sq:Përdoruesi:SpesBona]]
[[sr:Корисник:SpesBona]]
[[stq:Benutser:SpesBona]]
[[su:Pamaké:SpesBona]]
[[sv:Användare:SpesBona]]
[[sw:Mtumiaji:SpesBona]]
[[ta:பயனர்:SpesBona]]
[[te:వాడుకరి:SpesBona]]
[[tg:Корбар:SpesBona]]
[[th:ผู้ใช้:SpesBona]]
[[tk:Ulanyjy:SpesBona]]
[[tl:Tagagamit:SpesBona]]
[[tr:Kullanıcı:SpesBona]]
[[ug:ئىشلەتكۈچى:SpesBona]]
[[uk:Користувач:SpesBona]]
[[ur:صارف:SpesBona]]
[[uz:Foydalanuvchi:SpesBona]]
[[vec:Utente:SpesBona]]
[[vi:Thành viên:SpesBona]]
[[vo:Geban:SpesBona]]
[[war:Gumaramit:SpesBona]]
[[xh:User:SpesBona]]
[[yi:באַניצער:SpesBona]]
[[yo:Oníṣe:SpesBona]]
[[zh:User:SpesBona]]
[[zh-classical:用戶:SpesBona]]
[[zh-min-nan:Iōng-chiá:SpesBona]]
[[zh-yue:User:SpesBona]]
[[zu:User:SpesBona]]</text>
      <sha1>j44ggvyoluavnfklbj0yjn38zp4etm8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gordon Tomlinson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36193</id>
    <revision>
      <id>2974492</id>
      <parentid>2941880</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>/* Openbare lewe */ Jacobus_Hendrik_Pierneef</comment>
      <origin>2974492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9862" sha1="8sshtfejjn5ry46krf4vnenb2liqmhn" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Persoon
| naam             = Gordon Tomlinson
| bynaam           =
| beeld            =Gordon Tomlinson.jpg
| beeldbeskrywing  =
| onderskrif       =
| geboortenaam     = Gordon Campbell Tomlinson
| geboortedatum    = 6 Oktober 1887
| geboorteplek     = [[Swellendam]], [[Kaapkolonie]]
| dood_datum       = {{SDEO|1887|10|6|1955|11|6}}
| sterfteplek      = [[Vredefort]], [[Vrystaat|Oranje-Vrystaat]]
| ouers            = Danie en Aletta Tomlinson
| titel            =
| nasionaliteit    = {{vlagland|Suid-Afrika|1928}}
| beroep           =
| bekend           =
| salaris          =
| termyn           =
| voorganger       =
| opvolger         =
| eerbewyse        =
| party            =
| godsdiens        =
| huweliksmaat     = Moritza Gertenbach
| kinders          =
| webblad          =
| handtekening     =
}}

'''Gordon Tomlinson''' ([[Swellendam]], [[6 Oktober]] [[1887]] – [[Vredefort]], [[6 November]] [[1955]])&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=http://www.familysearch.org/Eng/Search/igi/individual_record.asp?recid=100418069790&amp;lds=1&amp;region=0&amp;regionfriendly=&amp;juris1=&amp;juris2=&amp;juris3=&amp;juris4=&amp;regionfriendly=&amp;juris1friendly=&amp;juris2friendly=&amp;juris3friendly=&amp;juris4friendly= |title=IGI individuele rekord |publisher=FamilySearch.org |accessdate=21 Februarie 2012 |format=html }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; was ’n prokureur, skrywer en kampvegter vir [[Afrikaans]].

== Lewensloop ==
=== Vroeë lewe ===
Tomlinson is gebore as die derde seun van dertien kinders van Daniel Males Tomlinson en sy vrou, Aletta Amelia Rothmann, oudste suster van die Afrikaanse skryfster [[M.E.R.]] Tomlinson was ’n ouer broer van prof. F.R. Tomlinson, landbouekonoom en voorsitter van die bekende Tomlinson-kommissie.  Ná matrikulasie op [[Swellendam]] is Tomlinson in [[1906]] na die Victoria-kollege op [[Stellenbosch]], waar hy hom in [[September]] van dieselfde jaar ook as klerk by die prokureursfirma Paul D. Cluver laat inskryf het. Einde [[1908]] het hy die prokureurs-en-notariseksamen afgelê en daarna twee jaar lank as prokureur op [[Trompsburg]] en [[Bethulie]] gepraktiseer. In [[1911]] het hy na [[Stellenbosch]] teruggekeer om in die teologie te studeer. Hy het egter slegs die admissie-eksamens van die eerste en die tweede jaar afgelê en nie sy studie in die teologie voltooi nie. Begin [[1915]] het hy na die prokureursprofessie teruggekeer en hom eers op [[Heilbron]] en daarna in [[1917]] op [[Vredefort]] gevestig.

Tomlinson het met Moritza Maria Gertenbach van Grootfontein, [[Philippolis]], getrou en uit dié huwelik is een seun en vier dogters gebore. Tomlinson is deur dr. [[Tobie Muller]] in die huwelik bevestig en die oggend voor die huwelik het hulle twee nog eers die formulier in [[Afrikaans]] vertaal.

=== Studentelewe ===
Tomlinson het aktief aan die kulturele bedrywighede van die studentegemeenskap op [[Stellenbosch]] deelgeneem. Hy het spoedig aandag getrek deur sy optrede in die Debatsvereniging en die bekroning van sy skets ‘Aasvoël’ wat in die ''South African News'' verskyn het. Ná slegs ’n paar maande op [[Stellenbosch]] het hy reeds in die redaksie van die ''Stellenbosch Students Quarterly'' gedien.  Tomlinson het ’n merkwaardige rol in die studente-aktiwiteite op [[Stellenbosch]] gespeel. Weinig studente voor of ná sy tyd het hom hierin geëwenaar. Hy was by geleentheid redakteur van die studenteblad, voorsitter van die studenteraad, redakteur van ''Ons Moedertaal''&lt;ref&gt;[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2013/08/14/B1/14/B1012-StoryG.html ''Afrikaans hou aan groei en bly altyd vars''], ''[[Beeld]]'', [[14 Augustus]] [[2013]].&lt;/ref&gt; en voorsitter van die Stellenbosse tak van die Afrikaanse Taalvereniging (ATV). Daarbenewens het hy ook hoofrolle vertolk in toneelopvoerings.

=== Taalstryd ===
[[Lêer:Redaksie van Ons Moedertaal Fotograaf Watson prof JJ Smith dr Tobie Muller Gordon Tomlinson.jpg|links|300px|duimnael|Die redaksie van ''Ons Moedertaal'', Stellenbosch (van links): prof. [[Johannes J. Smith|J.J. Smith]], dr. [[Tobie Muller]] en Gordon Tomlinson.]]
Tydens sy verblyf op Stellenbosch het hy kennis gemaak met prof. [[Tobie Muller|T.B. (Tobie) Muller]] en ’n hegte vriendskap het tussen hulle ontstaan. Albei was vurige kampvegters vir [[Afrikaans]] en onder hulle leiding is in [[1907]] ’n tak van die ATV op [[Stellenbosch]] gestig. Dit was veral tydens Tomlinson se tweede verblyf op [[Stellenbosch]], van [[1911]] af, dat die stryd vir [[Afrikaans]] deur middel van hierdie vereniging met groot geesdrif op [[Stellenbosch]] aangepak en deurgevoer is. Prof. Tobie Muller en Tomlinson is in hul strewe versterk deur die terugkeer van [[Johannes J. Smith|J.J. Smith]] na [[Stellenbosch]] en hierdie driemanskap het landswyd bekend geraak vir hul aandeel in die taalstryd. Hulle het ’n belangrike rol gespeel in die [[Afrikaanse Taalbeweging#Tweede Taalbeweging|Tweede Taalbeweging]]. ''Ons Moedertaal'', die blad van die ATV, het met Muller, Tomlinson en Smith in die redaksie tot stand gekom en in die middel punt van die Taalbeweging gestaan, totdat dit in [[1915]] deur ''[[Die Huisgenoot]]'' oorgeneem is.

Hierdie blad het die geleentheid aan Tomlinson gebied om te skryf. Verskeie verdienstelike gedigte van hom het periodiek daarin verskyn, asook ’n vervolgverhaal as bladvuller wat in [[1917]] in boekvorm met die titel ''Deur die smeltkroes'' verskyn het. Ten spyte van die troosprys vir ''Deur die smeltkroes'' deur die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]],&lt;ref&gt;{{cite book |title=Draer van ’n droom |last=Kapp |first=Pieter |publisher=Hemel en See Boeke |year=2009 |isbn=9780620438742 |chapter=6. Sierade van die droom: die kunste en geesteswetenskappe |pages=240 }}&lt;/ref&gt; het skerp kritiek op die werk deur ’n literêre kritikus Tomlinson baie ontmoedig om weer te skryf. Nietemin is daar later weer twee werke wat van kultuurhistoriese betekenis is, gepubliseer. In samewerking met dr. [[Barend Bartholomeus Keet|B.B. Keet]] het die biografie ''Tobie Muller, ’n inspirasie vir Jong Suid-Afrika'' ([[Kaapstad]], [[1925]]) en die outobiografie ''Herinneringe van ’n Jong Turk'' ([[Kaapstad]], [[1956]]) verskyn.

Die aktiwiteite van die ATV op [[Stellenbosch]] onder leiding van Muller, Smith en Tomlinson het tydens die kongres van [[14 Augustus]] [[1914]] ’n hoogtepunt bereik toe besluit is dat die [[NG Kerk]] genader sou word om ’n geskikte vertaling van die [[Bybel]] in [[Afrikaans]] te voorsien en om [[Afrikaans]] naas [[Nederlands]] as amptelike taal van die Kerk te erken. Verder is ook besluit dat sowel die Kerk as die universiteitsraad versoek sou word om toe te laat dat studente hul eksamens in [[Afrikaans]] aflê. Hierdie besluite het so ’n stroom van protes buite die ATV ontketen dat die driemanskap besluit het om ’n ope vergadering onder voorsitterskap van Tomlinson te belê waarop [[Barend Bartholomeus Keet|B.B. Keet]], Smith en Muller as hoofsprekers sou optree. Ná die vergadering het die teenstand gaandeweg verdwyn en het die &quot;Kerk, die Universiteit en die Volksraad&quot;, in Tomlinson se eie woorde, &quot;mettertyd gebuig voor die onkeerbare&quot;.

=== Openbare lewe ===
In sy verdere loopbaan het Tomlinson op ’n wye terrein in die openbare lewe deelgeneem. Tydens sy verblyf op [[Heilbron]] was hy met die Helpmekaarbeweging behulpsaam en op [[Vredefort]] het hy naas ’n uitgebreide prokureurspraktyk en ’n groot boerdery wat by behartig het, vyftien jaar lank ononderbroke as burgemeester van die dorp gedien. Hy was ’n aktiewe lid van die [[Ossewabrandwag]] en in [[1941]] ere-adjudant onder dr. [[Hans van Rensburg]]. Hy het ook ’n aandeel gehad in die opkoms van die [[Afrikaner]] in die ekonomiese lewe. Hy was voorsitter van sowel die Vredefort-Handelshuis Beperk as die Trans-Oranje Beperk en het ook in die direksies van Askor en die Afrikaanse Pers Beperk gedien.

Deur sy belangstelling in die kuns en kultuur het Tomlinson ’n waardevolle skilderyversameling opgebou, onder meer werke van [[Hugo Naudé]], [[Pieter Wenning]], J.E.A. Volschenk, [[Jacobus Hendrik Pierneef|J.H. Pierneef]], [[Erich Mayer]], [[Tinus de Jongh]] en [[W.H. Coetzer]]. Sy kunsversameling was uniek in die sin dat dit ’n periode gedek het van [[1906]] tot [[1955]]. Van jongs af het hy persoonlik in die skilderkuns belanggestel en skilderye van goeie gehalte gelewer, danksy die leiding wat hy van G.P. Canitz ontvang het.

Ofskoon ’n groot kampvegter vir Afrikaans, het Tomlinson die werke van die groot [[Engelse]] skrywers baie waardeer, asook dié van die klassieke meesters. In hierdie opsig het sy goeie kennis van [[Latyn]], wat sy geliefkoosde vak was, hom goed te staan gekom.

=== Aftrede en dood ===
Liefde vir die natuur was kenmerkend van hom en sy bewondering vir die natuurskoon van die [[Boland]], veral dié van [[Hermanus]] en [[Swellendam]], het hom altyd bygebly. Die stil omgewing van [[Vredefort]], tussen die twee mooi riviere, die [[Vaal]] en die [[Renosterrivier (Vaal)|Renoster]], het hom diep bekoor en hy het veel plesier daarin gevind om daar te [[hengel]]. Hy is in 1955 op Vredefort, waar ’n straat na hom vernoem is, oorlede.

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Bronnelys ==
* Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek, Eerste uitgawe 1981, Deel IV bladsy 691

== Eksterne skakels ==
* [http://www.eggsa.org/library/main.php?g2_itemId=631004&amp;&amp;g2_GALLERYSID=ed2c248d2114954105f5b66f331727f5 Foto van Tomlinson en sy vrou se graf in Vredefort]

{{Normdata}}
{{DEFAULTSORT:Tomlinson, Gordon}}
[[Kategorie:Afrikaanse digters]]
[[Kategorie:Afrikaanse skrywers]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse burgemeesters]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse entrepreneurs]]
[[Kategorie:Geboortes in 1887]]
[[Kategorie:Sterftes in 1955]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse advokate]]
[[Kategorie:Alumni van die Universiteit Stellenbosch]]</text>
      <sha1>8sshtfejjn5ry46krf4vnenb2liqmhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jacobus Hendrik Pierneef</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36957</id>
    <revision>
      <id>2974473</id>
      <parentid>2972457</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>taalverbetering</comment>
      <origin>2974473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19067" sha1="ed203l0qj4h043q4d72tdaneuz5xx7b" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Persoon
| naam             = J.H. Pierneef
| bynaam           = 
| beeld            = JHPierneef.jpg
| beeldbeskrywing  = 
| onderskrif       = 
| geboortenaam     = Jacobus Hendrik Pierneef
| geboortedatum    = [[13 Augustus]] [[1886]]
| geboorteplek     = [[Pretoria]]
| sterfdatum       = {{SDEO|1886|8|13|1957|10|4}}
| sterfteplek      = [[Pretoria]], [[Unie van Suid-Afrika]]
| ouers            = Gerrit Pierneef (née Gerrit Westmaas)&lt;br /&gt;Neeske Christiane Buser
| titel            = 
| nasionaliteit    = {{vlagland|Suid-Afrika|1928}}
| beroep           = Landskapskilder
| ander            = 
| bekend           = 
| salaris          = 
| termyn           = 
| voorganger       = 
| opvolger         = 
| eerbewyse        = 
| party            = 
| religie          = [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerd]]
| huweliksmaat     = Agatha Delen (1910-1923)&lt;br /&gt;Marian Frances Schoop (1924)
| kinders          = Marita Jennifer (* 1927)
| webblad          = 
| handtekening     = 
}}

'''J. H. Pierneef''' (gewoonlik slegs na verwys as '''Pierneef''', [[13 Augustus]] [[1886]] - [[4 Oktober]] [[1957]]) was 'n [[Suid-Afrika]]anse landskapkunstenaar en word algemeen beskou as een van die beste ou Suid-Afrikaanse meesters. Sy kenmerkende styl word wyd herken en sy werk is grootliks deur die Suid-Afrikaanse landskap beïnvloed.

Baie van sy kunswerke is van die Suid-Afrikaanse hoëveld, waarin hy ook 'n lewenslange inspirasie gevind het. Pierneef se styl was om die landskap tot meetkundige strukture te reduseer, deur plat vlakke, lyne en kleur te gebruik om die harmonie en orde in natuur voor te stel.

== Lewensbeskrywing ==
[[Beeld:JH Pierneef se dogter Marita op die voorblad van SA Panorama, Februarie 1961.jpg|links|200px|duimnael|Pierneef se enigste kind, Marita Jennifer, was getroud met 'n Chileense diplomaat, wat onder andere ambassadeur in die VSA was. Haar man het haar een aand op 'n partytjie in Pretoria gesien en aan 'n vriend gesê hy gaan met haar trou, en twee maande later die daad by die woord gevoeg. In 1960 is hy in 'n motorongeluk oorlede. Marita het in die buiteland bly woon, maar elke twee jaar haar ouers in Pretoria besoek.]]

Pierneef is in [[Pretoria]] as een van ses kinders gebore aan Gerrit Pierneef (gebore as Gerrit Westmaas in die Nederlande op 28 Junie 1855) en Neeske Christiane Buser. Gerrit Pierneef was 'n meesterbouer van Nederlandse afkoms terwyl sy vrou Neeske van Voortrekkersafkoms was. Hulle was lidmate van die [[Gereformeerde kerk Pretoria]]. Pierneef en H. Dijksterhuis was in 1884-'85 verantwoordelik vir die aanbou aan die vorige kerkgebou van twee kruisarms in 'n oos-wes-rigting waardeur die kerk vergroot is tot ongeveer 500 sitplekke. Tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] het Gerrit 'n hulppolisiemag in Pretoria opgestel. Met [[Frederick Sleigh Roberts|lord Roberts]] se besetting van die stad moes Gerrit Pierneef kies tussen gevangenskap of deportasie. Die gesin het in April 1901 na [[Nederland]] verhuis, maar sou in 1902 weer terugkeer na Suid-Afrika. In Nederland het sy ouers behandeling kon soek vir Pierneef se regterbeen; hy het aan rumatiekkoors gely en dit het veroorsaak dat sy regterbeen korter as sy linkerbeen was.

Hy het in 1910 teen sy ouers se wense met Agatha Delen getrou, 'n vrou wat 12 jaar ouer as hy was. Agatha het aan 'n geestesversteuring gely wat in die volgende tien jaar sou vererger en sy het later begin om haar sig te verloor. Haar toenemende afhanklikheid van Pierneef het hom harder laat werk, hy het die land deurgetoer om lesings te gee en uitstallings te hou.

Tydens 'n werk vir ene Johan Schoeman, as deel van 'n reklameprojek om grond rondom [[Hartbeespoortdam]] te verkoop, het hy in die Agnes-hotel tuisgegaan. Hier het hy sy toekomstige tweede vrou ontmoet, 'n Nederlandse vrou genaamd Marian Frances Schoop, beter bekend as May. Pierneef het in 1923 van Agatha geskei en in 1924 met May getrou. Die paartjie het in April 1927 aan 'n dogter, Marita Jennifer, die lewe geskenk.

In die veertigerjare het Pierneef se ma, sy peetpa, sy gewese vrou en 'n goeie vriend gesterf. Sy dogter emigreer ook ná haar troue en Pierneef se gesondheid begin agteruit gaan. Hy oorleef 'n hartaanval in die tydperk, maar sterf op [[4 Oktober]] [[1957]] in Pretoria.

== Kunsloopbaan ==
[[Lêer:VanWouw.png|duimnael|250px|[[Anton van Wouw]], Pierneef se peetpa, het hom aangemoedig om sy kuns te beoefen en later saam met hom uitgestal.]]
[[Lêer:JH Pierneef en sy dogter, Marita.jpg|duimnael|links|240px|Pierneef en sy enigste kind, Marita, gebore in April 1927.]]

Pierneef het sy eerste kunsklasse (saam met toekomstige kunstenaars Cordon Leith en Fanie Eloff) by die hoër ''[[Staatsmodelschool]]'' in Pretoria bygewoon. Daar het sy onderwyser, J.F. Hondius, sy voorliefde vir die platteland aangemoedig. 'n Ander onderwyser, dr. H.G. Breyer, het sy leerlinge die veld ingeneem om hulle meer oor natuurwetenskap te leer. Met sy gesin se terugkeer na Nederland het hy oorspronklik deeltyds in 'n verffabriek in Hilversum gewerk en snags tekenklasse van 'n ou argitek ontvang. In die verffabriek het hy geleer hoe om verskillende soorte verwe te meng een aan te wend. Die gesin het na 10 maande na Rotterdam verhuis vir hul kinders se mediese behandeling (Pierneef het ook 'n suster gehad wat ook mediese sorg benodig het). Alhoewel sy ouers wou hê dat hy 'n dominee moes word, het hy aan die Rotterdamse Kunsakademie gestudeer. Daar het hy kennis gemaak met die werke van die ou meesters, wat 'n blywende indruk op hom gemaak het. Hy het ook met gipsmodelle geëksperimenteer en letterskilderwerk aangeleer.

Hy het op 18-jarige ouderdom saam met sy gesin na Pretoria teruggekeer, vasberade om argitektuur te studeer. Sy ouers se finansiële ontberings het hom egter genoodsaak om 'n werk in 'n tabakwinkel aan te neem, waarin sy pa 'n vennoot was. Hy het egter volgehou om kunstegnieke te studeer en het gevestigde kunstenaars ontmoet en aanmoediging van hulle ontvang. Onder hierdie kunstenaars was sy peetoom, [[Anton van Wouw]], asook Hugo Naudé, [[Frans Oerder]] en die Ierse kunstenaar George Smithard. Hy het tussen 1905 en 1908 van Oerder onderrig ontvang in skilderwerk en na 1908 van Smithard onderrig ontvang in grafiese mediums soos etsing en linosnee. Dit was Smithard wat hom aangemoedig het om sy eie skilderstyl te ontwikkel en nie bloot Europese kunstenaars na te boots nie.

Sy eerste openbare uitstalling was saam met Van Wouw en Naudé in 1902. Van Wouw het bronsstandbeelde uitgestal en Naudé het, nes Pierneef, skilderye uitgestal. Die uitstalling is deur 'n aantal bekende persoonlikhede besoek en Pierneef se werk is oor die algemeen goed ontvang. Na 'n onderonsie tussen sy pa en dié se vennoot het Pierneef in 1908 'n werk as assistent by [[Staatsbiblioteek]] aangeneem; hy het nagskofte gewerk en oordag in sy studio geverf.

[[Lêer:Geloftekerkie.jpg|duimnael|links|245px|''Geloftekerk'' (1938) het deel van [[Huisgenoot]] se Gedenkuitgawe van die Groot Trek gevorm.]]
In 1910 verkoop hy sy eerste olieverfskildery aan die kunshandelaar Emil Schweikerdt: '' 'n Blik op Meintjieskop'', teen 'n prys van R6,30. In 1911 het hy by 'n groep Pretoriase kunstenaars aangesluit, Die Individualiste, en saam met hulle aan nog 'n groepsuitstalling deelgeneem: hy het twee etse uitgestal wat beide verkoop het. Hy het sy eerste solo-uitstalling in 1913 gehou. Die kritici het hom geprys en sommige het hom selfs as 'n genie beskryf. Sy tweede solo-uitstalling is twee jaar later gehou en ook goed ontvang. Hy het in hierdie periode ook 'n aantal stofomslae en illustrasies vir boeke en tydskrifte gemaak, waaronder [[Die Brandwag]] in 1917 en ''[[The Independent]]'' in 1919.

[[Lêer:Pierneef 1925-32 Rustenburgkloof.jpg|duimnael|250px|''Rustenburgkloof'', een van die panele wat Pierneef vir die Johannesburg-stasie geskep het.]]
In 1918 het Pierneef sy werk by die Staatsbiblioteek gelos en 'n loopbaan as 'n kunsdosent by die Heidelbergse Kollege (in Suid-Afrika) begin. In die daaropvolgende jaar het hy ook begin om tekenklasse by die Pretoria Kollege te gee. Hierdie posisies het hom die geleentheid gegun om op sy kuns te fokus en in 1920 en 1921 het hy aan baie solo- en groepsuitstalling deelgeneem. Een van hierdie was 'n belangrike uitstalling in Pretoria, waar Pierneef meer as 300 werke in verskeie mediums uitgestal het. Pierneef het in hierdie tyd begin om 'n hoë aansien as kunstenaar te geniet.

In 1923 het Pierneef as dosent bedank, as gevolg van meningsverskille met die Departement van Onderrig rakende die skoolkurrikulum: die stelsel was gebaseer op die Engelse stelsel, maar Pierneef het gevoel dat Suid-Afrikaners hulle eie styl moes ontwikkel en hulle eie stel reëls moes hê om te volg. Hy het hierdie idee benadruk tydens 'n lesing in [[Bloemfontein]], waar het die belang van 'n individuele en eg-Suid-Afrikaanse kunsstyl beklemtoon het. Hy het ook na die [[Boesmans]] (San) se kuns verwys, menende dat dit besonder met die Suid-Afrikaanse omgewing rym.

[[Lêer:Pierneef 1935 South West African Landscape with Termite Hill, Umbrella Trees and Mountains in the Background.jpg|duimnael|links|200px|Suidwes-Afrikaanse landskap met termiethoop, sambreelbome en berge in die agtergrond (1935)]]
Pierneef het nie 'n ander onderrigposisie aangeneem nie, maar begin om voltyds te verf. Benewens skilderye het hy ook pastelwerke, tekeninge, linosneë en etse geskep. Hy het ook aangehou om illustrasies vir Afrikaanse tydskrifte te skep en selfs gedigte geskryf. Hy het Suidwes-Afrika (tans [[Namibië]]) van 1923 tot 1924 besoek. Daar het hy talle sketse gemaak wat hy later as skilderye in sy studio sou voltooi. Hierdie skilderye word dikwels onder sy beste werke gereken. In Suidwes-Afrika het hy ook bevriend geraak met die bekende diereskilder [[Hans Anton Aschenborn]].

Ondanks die kritici se erkenning was Pierneef steeds nie finansieel suksesvol nie en was hy genoodsaak om ander werk te soek om sy sak aan te vul. Saam met sy vrou, May, het Pierneef Europa van 1925 tot 1926 besoek. Hy het die tyd gebruik om sy kuns te bevorder en die nuutste kunsneigings te bestudeer. Binne die eerste week het hy 'n paar linosneë aan die Victoria and Albert-museum verkoop. Hy het ook 'n solo-uitstalling in Nederland gehou, waar sy [[Boesman]]tekeninge aandag getrek het. Hier het Pierneef ook kennis van die [[Impressionisme|impressionistiese kuns]] opgedoen. Hy het ook [[Parys]], [[Berlyn]], [[Antwerpen]], [[München]] en [[Düsseldorf]] besoek, waar hy in aanraking met [[modernisme|moderne kuns]] gekom het.

Die paartjie het aan die begin van 1926 met 'n Nederlandse vragskip terug gevaar, deur die [[Middellandse See]] en [[Rooisee]], suid langs die ooskus van [[Afrika]]. Dié reis het Pierneef die geleentheid gebied om hawetonele te teken en te skilder en te eksperimenteer met die impressionistiese styl wat hy in Europa raakgeloop het. Baie van hierdie werke is vandag in die Johannesburgse Kunsmuseum te sien.

{{Kombi-beeld|Pierneef 1928.jpg|Pierneef 1928 2.jpg|
|align=right
|caption1= 
|caption2=Pierneef se abstrakte werke het hewige kritiek gelok en hy het uiteindelik na sy tradisionele styl teruggekeer.
}}

Pierneef het in 1927 'n baie suksesvolle uitstalling van 86 van sy werke in Pretoria gehou. Tydens 'n solo-uitstalling die volgende jaar het hy 'n aantal van sy meer moderne, abstrakte werke uitgestal. Alhoewel die werk as impressionisties beskryf kan word, het Pierneef egter nie werklik op indrukke en optiese verskynsels gekonsentreer nie, maar eerder die Suid-Afrikaanse landskap in 'n logies geordende en geometriese komposisie geabstraheer. Vir hierdie geometriese komposisies is hy veral deur die Hollandse kunstenaar Willem van Konijnenburg beïnvloed. Ook was Pierneef se werk nooit werklik abstrak nie, maar het hy meer op die dekoratiewe moontlikhede van geometriese vorme gekonsentreer. Hierdie nuwe werke, wat deur sommige as &quot;futuristies&quot; beskryf is, het egter sulke slegte resensies ontvang (ook van Anton van Wouw) dat hy na sy ou styl teruggekeer het.

Sy kleurpalet hoofsaaklik uit sonverbleikte pastelkleure soos sagte bloue, okers en pienk bestaan, alhoewel hy soms ook helder kleure soos blou, pers en oranje gebruik het. Hy het landskappe van verskillende dele van Suid-Afrika geskilder, maar was meer vertroud met die Transvaalse Bosveld en die skilderye wat in dié deel van die land uitgevoer is word as sy beste werke beskou.

In 1929 is Pierneef opdrag gegee om 32 panele vir die binnekant van die nuwe Johannesburgse stasie te skep, 'n taak wat hy in 1932 voltooi het. Hierdie 32 werke beeld natuurtonele en geskiedkundige Suid-Afrikaanse plekke uit. Die panele kan vandag steeds in [[Graaff-Reinet]] besigtig word en word dikwels as van sy beste werke beskou. In 1933 het hy ook opdrag ontvang om sewe muurskilderye vir die Suid-Afrika Huis, die Suid-Afrikaanse ambassade in [[Londen]], te skep. Hy het hierdie opdrag in 1934 voltooi en die werke het weereens Suid-Afrikaanse natuurtonele uitgebeeld.

In 1939 het Pierneef 'n plaas oos van Pretoria gekoop wat beide as woning en ateljee gedien het. Pierneef het self sy huis uit klip en dekstrooi in die vorm van 'n kraal gebou. Die naam van die plaas was &quot;Elangeni&quot;, wat beteken &quot;waar die sonskyn by die hek is&quot;. Die perseel is vandag in Moepelstraat, Lynnwood. Hier het hy se laaste jare deurgebring. Sy laaste werk was in 1955: ’n ontwerp vir die wapen van die Laerskool Pierneef in Pretoria, wat 'n [[kameeldoring]]boom uitbeeld.

In 1951 het Emil Schweikerdt, aan wie Pierneef sy eerste olieverfskildery verkoop het en toe aan die hoof van E Schweikerdt (Edms) Bpk was, 'n aantal van sy werke in verskeie tydskrifte en boeke gereproduseer.

== Toekennings ==
Pierneef het talle toekennings in sy lewe ontvang, waaronder:
* 1935 - Die Medalje vir Visuele Kunste vir sy panele en muurskildery in die Johannesburg-stasie en Suid-Afrikahuis.
* 1951 - Eredoktoraat van die Universiteit van Natal
* 1957 - Eredoktoraat in Filosofie van die Universiteit van Pretoria
* 1957 - Erelidmaatskap van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]].

== Galery ==
&lt;gallery&gt;
Lêer:JH Pierneef - Die Groot Trek 1938.jpg|''Die Groot Trek'' (1938)
Lêer:Pierneef 1925 Willow Tree, Rooiplaat Farm, Northern Transvaal - Sunrise.jpg|''Rooiplaatplaas, Noord-Transvaal - Sonopkoms'' (1925)
Lêer:Pierneef 1925-32 Mont-aux-Sorces.jpg|''Mont-aux-Sorces'' (1925-1932)
Lêer:Pierneef_1926_Dar-es-Salaam.jpg|''Dar-es-Salaam'' (1926)
Lêer:Pierneef 1928 A Summer Afternoon, Bushveld.jpg|'' 'n Somersmiddag, Bosveld'' (1928)
Lêer:Pierneef 1944 Watermill near Stellenbosch.jpg|''Watermeule naby Stellenbosch'' (1944)
Lêer:Pierneef 1945 Hardkoolbome - Bosveld.jpg|''Hardkoolbome - Bosveld'' (1945)
Lêer:Pierneef 1954 Acacia Trees in the veld.jpg|''Akasiabome in die veld'' (1954)
&lt;/gallery&gt;

== Nalatenskap ==
[[Lêer:Pierneef 1934 Die Kremetartboom.gif|duimnael|250px|''Die Kremetartboom'' (1934) is in 2008 vir £826&amp;nbsp;400 verkoop]]
Pierneef se werk kan in talle private, korporatiewe en openbare versamelings gesien word, waaronder die Africana Museum, Durbanse Kunsmuseum, Johannesburgse Kunsmuseum, die Pierneef-museum en die [[Pretoriase Kunsmuseum]].

Pierneef se dogter, Marita (&quot;Miekie&quot;) Bailey, en haar man het in die sewentigerjare die Bailey-versameling gestig, wat uit ’n groot aantal van Pierneef se werke en persoonlike besittings bestaan. Sommige van die werke was reeds in hul besit, maar 'n aantal is deur hulle uit verskeie plekke verwerf. 'n Deel van die versameling is deur die destydse Departement van Nasionale Opvoeding gekoop en in die Pretoriase Kunsmuseum gehuisves: dit het bestaan uit sowat 600 werke in verskillende mediums, 300 persoonlike besittings, 300 geskiedkundige foto's en 150 geskrewe artikels. Die res van die versameling (ongeveer 350 items) is in 'n openbare uitstalling geplaas in 'n galery wat vir hierdie doel in Stellenbosch geskep is (die Baileys het in [[Stellenbosch]] gewoon). In 1980 het die Departement die res van die versameling ook gekoop, met die doel om uiteindelik 'n Pierneef-museum te skep. Die versameling is weer in 1984 vir veilige bewaring aan die Nasionale Kultuurhistoriese Museum oorgedra en verplaas na die Pierneef-museum in die Leendert te Groen-gebou in Vermeulenstraat, Pretoria. Buiten die 347 kunswerke, wat olie- en waterverfskilderye, potloodtekeninge, etse, pastelle, kool- en inktekeninge insluit, bevat die versameling ook van die Pierneef-familie se persoonlike besittings in, soos plaaslik vervaardigde meubels van inheemse hout en Pierneef se verfkwaste, esel en etspers. Dié versameling is die enigste in Suid-Afrika wat so 'n volledige oorsig van 'n kunstenaar se werk gee.

Hendrik Pierneef het meer as enige ander skilder van sy tyd daarna gestreef om 'n styl te skep wat die Suid-Afrikaanse landskap in die skilderkuns tot sy reg sou laat kom. Sy werke het die oë van die land se mense oopgemaak vir die skoonheid van die Suid-Afrikaanse natuur. Met dun verfaanwending het hy in droë, sober kleurtone die hele wydsheid van die vlakte- en koppielandskap weergegee. Asook die grootsheid van die bergreuse en die merkwaardige vorme van die inheemse bome het hy vagevang. 

In [[2008]] is 'n skildery van Pierneef, &quot;Die Kremetartboom&quot;, by 'n veiling in [[Londen]] vir £826 400 (R11,8-miljoen) verkoop. Dit is die hoogste prys wat tot op hede vir 'n Suid-Afrikaanse kunswerk betaal is. Die skildery is waarskynlik in 1934 geskilder waarna Pierneef die werk aan die Suid-Afrikaanse Hoë-Kommissaris in die [[Verenigde Koninkryk]], [[Charles te Water]], oorhandig het nadat Te Water Pierneef se ateljee besoek het en die toe onvoltooide skildery bewonder het en hom aangemoedig het om dit te voltooi.&lt;ref&gt;[[Mail &amp; Guardian]], [http://www.mg.co.za/article/2008-09-10-pierneef-painting-sets-sa-price-record Pierneef painting sets SA price record], Besoek op 7 Maart 2009]&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==
* [[Anton van Wouw]]
* [[Kubisme]]

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Bronnelys ==
* [http://www.vgallery.co.za/2000article33/vzine.htm ''J.H. Pierneef ( 1886 - 1957 )''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090530031138/http://www.vgallery.co.za/2000article33/vzine.htm |date=30 Mei 2009 }}, deur Andries Loots (2000).
* Berman, E. 1994. Art &amp; Artists of South Africa. Southern Book Publishers. in [http://www.arcyart.com/sah-pierneef.htm ''Jacob Hendrik Pierneef''] by www.arcyart.com.
* [http://www.mieliestronk.com/pierneef.html ''Jakob Hendrik Pierneef''], by www.mieliestronk.com.
* ''Pierneef, J.H.'' in Wêreldspektrum. 1983 Ensiklopedie Afrikana: (EDMS) BPK.
* KENNIS, vol 14, 1980, bl. 2900-2904, {{ISBN|0 7981 0836 3}}
* In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 19, nr. 4, Junie 1970

== Eksterne skakels ==
{{CommonsKategorie}}
{{Voorbladster}}
{{Normdata}}
{{DEFAULTSORT:Pierneef, Jacobus Hendrik}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse skilders]]
[[Kategorie:Afrikaners]]
[[Kategorie:Geboortes in 1886]]
[[Kategorie:Sterftes in 1957]]
[[Kategorie:Alumni van die Universiteit Pretoria]]</text>
      <sha1>ed203l0qj4h043q4d72tdaneuz5xx7b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974476</id>
      <parentid>2974473</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>/* Galery */</comment>
      <origin>2974476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19116" sha1="5a0m3uafyb1328jazlja3hzi65ym4bh" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Persoon
| naam             = J.H. Pierneef
| bynaam           = 
| beeld            = JHPierneef.jpg
| beeldbeskrywing  = 
| onderskrif       = 
| geboortenaam     = Jacobus Hendrik Pierneef
| geboortedatum    = [[13 Augustus]] [[1886]]
| geboorteplek     = [[Pretoria]]
| sterfdatum       = {{SDEO|1886|8|13|1957|10|4}}
| sterfteplek      = [[Pretoria]], [[Unie van Suid-Afrika]]
| ouers            = Gerrit Pierneef (née Gerrit Westmaas)&lt;br /&gt;Neeske Christiane Buser
| titel            = 
| nasionaliteit    = {{vlagland|Suid-Afrika|1928}}
| beroep           = Landskapskilder
| ander            = 
| bekend           = 
| salaris          = 
| termyn           = 
| voorganger       = 
| opvolger         = 
| eerbewyse        = 
| party            = 
| religie          = [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerd]]
| huweliksmaat     = Agatha Delen (1910-1923)&lt;br /&gt;Marian Frances Schoop (1924)
| kinders          = Marita Jennifer (* 1927)
| webblad          = 
| handtekening     = 
}}

'''J. H. Pierneef''' (gewoonlik slegs na verwys as '''Pierneef''', [[13 Augustus]] [[1886]] - [[4 Oktober]] [[1957]]) was 'n [[Suid-Afrika]]anse landskapkunstenaar en word algemeen beskou as een van die beste ou Suid-Afrikaanse meesters. Sy kenmerkende styl word wyd herken en sy werk is grootliks deur die Suid-Afrikaanse landskap beïnvloed.

Baie van sy kunswerke is van die Suid-Afrikaanse hoëveld, waarin hy ook 'n lewenslange inspirasie gevind het. Pierneef se styl was om die landskap tot meetkundige strukture te reduseer, deur plat vlakke, lyne en kleur te gebruik om die harmonie en orde in natuur voor te stel.

== Lewensbeskrywing ==
[[Beeld:JH Pierneef se dogter Marita op die voorblad van SA Panorama, Februarie 1961.jpg|links|200px|duimnael|Pierneef se enigste kind, Marita Jennifer, was getroud met 'n Chileense diplomaat, wat onder andere ambassadeur in die VSA was. Haar man het haar een aand op 'n partytjie in Pretoria gesien en aan 'n vriend gesê hy gaan met haar trou, en twee maande later die daad by die woord gevoeg. In 1960 is hy in 'n motorongeluk oorlede. Marita het in die buiteland bly woon, maar elke twee jaar haar ouers in Pretoria besoek.]]

Pierneef is in [[Pretoria]] as een van ses kinders gebore aan Gerrit Pierneef (gebore as Gerrit Westmaas in die Nederlande op 28 Junie 1855) en Neeske Christiane Buser. Gerrit Pierneef was 'n meesterbouer van Nederlandse afkoms terwyl sy vrou Neeske van Voortrekkersafkoms was. Hulle was lidmate van die [[Gereformeerde kerk Pretoria]]. Pierneef en H. Dijksterhuis was in 1884-'85 verantwoordelik vir die aanbou aan die vorige kerkgebou van twee kruisarms in 'n oos-wes-rigting waardeur die kerk vergroot is tot ongeveer 500 sitplekke. Tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] het Gerrit 'n hulppolisiemag in Pretoria opgestel. Met [[Frederick Sleigh Roberts|lord Roberts]] se besetting van die stad moes Gerrit Pierneef kies tussen gevangenskap of deportasie. Die gesin het in April 1901 na [[Nederland]] verhuis, maar sou in 1902 weer terugkeer na Suid-Afrika. In Nederland het sy ouers behandeling kon soek vir Pierneef se regterbeen; hy het aan rumatiekkoors gely en dit het veroorsaak dat sy regterbeen korter as sy linkerbeen was.

Hy het in 1910 teen sy ouers se wense met Agatha Delen getrou, 'n vrou wat 12 jaar ouer as hy was. Agatha het aan 'n geestesversteuring gely wat in die volgende tien jaar sou vererger en sy het later begin om haar sig te verloor. Haar toenemende afhanklikheid van Pierneef het hom harder laat werk, hy het die land deurgetoer om lesings te gee en uitstallings te hou.

Tydens 'n werk vir ene Johan Schoeman, as deel van 'n reklameprojek om grond rondom [[Hartbeespoortdam]] te verkoop, het hy in die Agnes-hotel tuisgegaan. Hier het hy sy toekomstige tweede vrou ontmoet, 'n Nederlandse vrou genaamd Marian Frances Schoop, beter bekend as May. Pierneef het in 1923 van Agatha geskei en in 1924 met May getrou. Die paartjie het in April 1927 aan 'n dogter, Marita Jennifer, die lewe geskenk.

In die veertigerjare het Pierneef se ma, sy peetpa, sy gewese vrou en 'n goeie vriend gesterf. Sy dogter emigreer ook ná haar troue en Pierneef se gesondheid begin agteruit gaan. Hy oorleef 'n hartaanval in die tydperk, maar sterf op [[4 Oktober]] [[1957]] in Pretoria.

== Kunsloopbaan ==
[[Lêer:VanWouw.png|duimnael|250px|[[Anton van Wouw]], Pierneef se peetpa, het hom aangemoedig om sy kuns te beoefen en later saam met hom uitgestal.]]
[[Lêer:JH Pierneef en sy dogter, Marita.jpg|duimnael|links|240px|Pierneef en sy enigste kind, Marita, gebore in April 1927.]]

Pierneef het sy eerste kunsklasse (saam met toekomstige kunstenaars Cordon Leith en Fanie Eloff) by die hoër ''[[Staatsmodelschool]]'' in Pretoria bygewoon. Daar het sy onderwyser, J.F. Hondius, sy voorliefde vir die platteland aangemoedig. 'n Ander onderwyser, dr. H.G. Breyer, het sy leerlinge die veld ingeneem om hulle meer oor natuurwetenskap te leer. Met sy gesin se terugkeer na Nederland het hy oorspronklik deeltyds in 'n verffabriek in Hilversum gewerk en snags tekenklasse van 'n ou argitek ontvang. In die verffabriek het hy geleer hoe om verskillende soorte verwe te meng een aan te wend. Die gesin het na 10 maande na Rotterdam verhuis vir hul kinders se mediese behandeling (Pierneef het ook 'n suster gehad wat ook mediese sorg benodig het). Alhoewel sy ouers wou hê dat hy 'n dominee moes word, het hy aan die Rotterdamse Kunsakademie gestudeer. Daar het hy kennis gemaak met die werke van die ou meesters, wat 'n blywende indruk op hom gemaak het. Hy het ook met gipsmodelle geëksperimenteer en letterskilderwerk aangeleer.

Hy het op 18-jarige ouderdom saam met sy gesin na Pretoria teruggekeer, vasberade om argitektuur te studeer. Sy ouers se finansiële ontberings het hom egter genoodsaak om 'n werk in 'n tabakwinkel aan te neem, waarin sy pa 'n vennoot was. Hy het egter volgehou om kunstegnieke te studeer en het gevestigde kunstenaars ontmoet en aanmoediging van hulle ontvang. Onder hierdie kunstenaars was sy peetoom, [[Anton van Wouw]], asook Hugo Naudé, [[Frans Oerder]] en die Ierse kunstenaar George Smithard. Hy het tussen 1905 en 1908 van Oerder onderrig ontvang in skilderwerk en na 1908 van Smithard onderrig ontvang in grafiese mediums soos etsing en linosnee. Dit was Smithard wat hom aangemoedig het om sy eie skilderstyl te ontwikkel en nie bloot Europese kunstenaars na te boots nie.

Sy eerste openbare uitstalling was saam met Van Wouw en Naudé in 1902. Van Wouw het bronsstandbeelde uitgestal en Naudé het, nes Pierneef, skilderye uitgestal. Die uitstalling is deur 'n aantal bekende persoonlikhede besoek en Pierneef se werk is oor die algemeen goed ontvang. Na 'n onderonsie tussen sy pa en dié se vennoot het Pierneef in 1908 'n werk as assistent by [[Staatsbiblioteek]] aangeneem; hy het nagskofte gewerk en oordag in sy studio geverf.

[[Lêer:Geloftekerkie.jpg|duimnael|links|245px|''Geloftekerk'' (1938) het deel van [[Huisgenoot]] se Gedenkuitgawe van die Groot Trek gevorm.]]
In 1910 verkoop hy sy eerste olieverfskildery aan die kunshandelaar Emil Schweikerdt: '' 'n Blik op Meintjieskop'', teen 'n prys van R6,30. In 1911 het hy by 'n groep Pretoriase kunstenaars aangesluit, Die Individualiste, en saam met hulle aan nog 'n groepsuitstalling deelgeneem: hy het twee etse uitgestal wat beide verkoop het. Hy het sy eerste solo-uitstalling in 1913 gehou. Die kritici het hom geprys en sommige het hom selfs as 'n genie beskryf. Sy tweede solo-uitstalling is twee jaar later gehou en ook goed ontvang. Hy het in hierdie periode ook 'n aantal stofomslae en illustrasies vir boeke en tydskrifte gemaak, waaronder [[Die Brandwag]] in 1917 en ''[[The Independent]]'' in 1919.

[[Lêer:Pierneef 1925-32 Rustenburgkloof.jpg|duimnael|250px|''Rustenburgkloof'', een van die panele wat Pierneef vir die Johannesburg-stasie geskep het.]]
In 1918 het Pierneef sy werk by die Staatsbiblioteek gelos en 'n loopbaan as 'n kunsdosent by die Heidelbergse Kollege (in Suid-Afrika) begin. In die daaropvolgende jaar het hy ook begin om tekenklasse by die Pretoria Kollege te gee. Hierdie posisies het hom die geleentheid gegun om op sy kuns te fokus en in 1920 en 1921 het hy aan baie solo- en groepsuitstalling deelgeneem. Een van hierdie was 'n belangrike uitstalling in Pretoria, waar Pierneef meer as 300 werke in verskeie mediums uitgestal het. Pierneef het in hierdie tyd begin om 'n hoë aansien as kunstenaar te geniet.

In 1923 het Pierneef as dosent bedank, as gevolg van meningsverskille met die Departement van Onderrig rakende die skoolkurrikulum: die stelsel was gebaseer op die Engelse stelsel, maar Pierneef het gevoel dat Suid-Afrikaners hulle eie styl moes ontwikkel en hulle eie stel reëls moes hê om te volg. Hy het hierdie idee benadruk tydens 'n lesing in [[Bloemfontein]], waar het die belang van 'n individuele en eg-Suid-Afrikaanse kunsstyl beklemtoon het. Hy het ook na die [[Boesmans]] (San) se kuns verwys, menende dat dit besonder met die Suid-Afrikaanse omgewing rym.

[[Lêer:Pierneef 1935 South West African Landscape with Termite Hill, Umbrella Trees and Mountains in the Background.jpg|duimnael|links|200px|Suidwes-Afrikaanse landskap met termiethoop, sambreelbome en berge in die agtergrond (1935)]]
Pierneef het nie 'n ander onderrigposisie aangeneem nie, maar begin om voltyds te verf. Benewens skilderye het hy ook pastelwerke, tekeninge, linosneë en etse geskep. Hy het ook aangehou om illustrasies vir Afrikaanse tydskrifte te skep en selfs gedigte geskryf. Hy het Suidwes-Afrika (tans [[Namibië]]) van 1923 tot 1924 besoek. Daar het hy talle sketse gemaak wat hy later as skilderye in sy studio sou voltooi. Hierdie skilderye word dikwels onder sy beste werke gereken. In Suidwes-Afrika het hy ook bevriend geraak met die bekende diereskilder [[Hans Anton Aschenborn]].

Ondanks die kritici se erkenning was Pierneef steeds nie finansieel suksesvol nie en was hy genoodsaak om ander werk te soek om sy sak aan te vul. Saam met sy vrou, May, het Pierneef Europa van 1925 tot 1926 besoek. Hy het die tyd gebruik om sy kuns te bevorder en die nuutste kunsneigings te bestudeer. Binne die eerste week het hy 'n paar linosneë aan die Victoria and Albert-museum verkoop. Hy het ook 'n solo-uitstalling in Nederland gehou, waar sy [[Boesman]]tekeninge aandag getrek het. Hier het Pierneef ook kennis van die [[Impressionisme|impressionistiese kuns]] opgedoen. Hy het ook [[Parys]], [[Berlyn]], [[Antwerpen]], [[München]] en [[Düsseldorf]] besoek, waar hy in aanraking met [[modernisme|moderne kuns]] gekom het.

Die paartjie het aan die begin van 1926 met 'n Nederlandse vragskip terug gevaar, deur die [[Middellandse See]] en [[Rooisee]], suid langs die ooskus van [[Afrika]]. Dié reis het Pierneef die geleentheid gebied om hawetonele te teken en te skilder en te eksperimenteer met die impressionistiese styl wat hy in Europa raakgeloop het. Baie van hierdie werke is vandag in die Johannesburgse Kunsmuseum te sien.

{{Kombi-beeld|Pierneef 1928.jpg|Pierneef 1928 2.jpg|
|align=right
|caption1= 
|caption2=Pierneef se abstrakte werke het hewige kritiek gelok en hy het uiteindelik na sy tradisionele styl teruggekeer.
}}

Pierneef het in 1927 'n baie suksesvolle uitstalling van 86 van sy werke in Pretoria gehou. Tydens 'n solo-uitstalling die volgende jaar het hy 'n aantal van sy meer moderne, abstrakte werke uitgestal. Alhoewel die werk as impressionisties beskryf kan word, het Pierneef egter nie werklik op indrukke en optiese verskynsels gekonsentreer nie, maar eerder die Suid-Afrikaanse landskap in 'n logies geordende en geometriese komposisie geabstraheer. Vir hierdie geometriese komposisies is hy veral deur die Hollandse kunstenaar Willem van Konijnenburg beïnvloed. Ook was Pierneef se werk nooit werklik abstrak nie, maar het hy meer op die dekoratiewe moontlikhede van geometriese vorme gekonsentreer. Hierdie nuwe werke, wat deur sommige as &quot;futuristies&quot; beskryf is, het egter sulke slegte resensies ontvang (ook van Anton van Wouw) dat hy na sy ou styl teruggekeer het.

Sy kleurpalet hoofsaaklik uit sonverbleikte pastelkleure soos sagte bloue, okers en pienk bestaan, alhoewel hy soms ook helder kleure soos blou, pers en oranje gebruik het. Hy het landskappe van verskillende dele van Suid-Afrika geskilder, maar was meer vertroud met die Transvaalse Bosveld en die skilderye wat in dié deel van die land uitgevoer is word as sy beste werke beskou.

In 1929 is Pierneef opdrag gegee om 32 panele vir die binnekant van die nuwe Johannesburgse stasie te skep, 'n taak wat hy in 1932 voltooi het. Hierdie 32 werke beeld natuurtonele en geskiedkundige Suid-Afrikaanse plekke uit. Die panele kan vandag steeds in [[Graaff-Reinet]] besigtig word en word dikwels as van sy beste werke beskou. In 1933 het hy ook opdrag ontvang om sewe muurskilderye vir die Suid-Afrika Huis, die Suid-Afrikaanse ambassade in [[Londen]], te skep. Hy het hierdie opdrag in 1934 voltooi en die werke het weereens Suid-Afrikaanse natuurtonele uitgebeeld.

In 1939 het Pierneef 'n plaas oos van Pretoria gekoop wat beide as woning en ateljee gedien het. Pierneef het self sy huis uit klip en dekstrooi in die vorm van 'n kraal gebou. Die naam van die plaas was &quot;Elangeni&quot;, wat beteken &quot;waar die sonskyn by die hek is&quot;. Die perseel is vandag in Moepelstraat, Lynnwood. Hier het hy se laaste jare deurgebring. Sy laaste werk was in 1955: ’n ontwerp vir die wapen van die Laerskool Pierneef in Pretoria, wat 'n [[kameeldoring]]boom uitbeeld.

In 1951 het Emil Schweikerdt, aan wie Pierneef sy eerste olieverfskildery verkoop het en toe aan die hoof van E Schweikerdt (Edms) Bpk was, 'n aantal van sy werke in verskeie tydskrifte en boeke gereproduseer.

== Toekennings ==
Pierneef het talle toekennings in sy lewe ontvang, waaronder:
* 1935 - Die Medalje vir Visuele Kunste vir sy panele en muurskildery in die Johannesburg-stasie en Suid-Afrikahuis.
* 1951 - Eredoktoraat van die Universiteit van Natal
* 1957 - Eredoktoraat in Filosofie van die Universiteit van Pretoria
* 1957 - Erelidmaatskap van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]].

== Galery ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Lêer:Pierneef 1925 Willow Tree, Rooiplaat Farm, Northern Transvaal - Sunrise.jpg|''Rooiplaatplaas, Noord-Transvaal - Sonopkoms'' (1925)
Lêer:Pierneef_1926_Dar-es-Salaam.jpg|''Dar-es-Salaam'' (1926)
Lêer:Pierneef 1928 A Summer Afternoon, Bushveld.jpg|'' 'n Somersmiddag, Bosveld'' (1928)
Lêer:Pierneef 1925-32 Mont-aux-Sorces.jpg|''Mont-aux-Sorces'' (1925-1932)
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Lêer:JH Pierneef - Die Groot Trek 1938.jpg|''Die Groot Trek'' (1938)
Lêer:Pierneef 1944 Watermill near Stellenbosch.jpg|''Watermeule naby Stellenbosch'' (1944)
Lêer:Pierneef 1945 Hardkoolbome - Bosveld.jpg|''Hardkoolbome - Bosveld'' (1945)
Lêer:Pierneef 1954 Acacia Trees in the veld.jpg|''Akasiabome in die veld'' (1954)
&lt;/gallery&gt;

== Nalatenskap ==
[[Lêer:Pierneef 1934 Die Kremetartboom.gif|duimnael|250px|''Die Kremetartboom'' (1934) is in 2008 vir £826&amp;nbsp;400 verkoop]]
Pierneef se werk kan in talle private, korporatiewe en openbare versamelings gesien word, waaronder die Africana Museum, Durbanse Kunsmuseum, Johannesburgse Kunsmuseum, die Pierneef-museum en die [[Pretoriase Kunsmuseum]].

Pierneef se dogter, Marita (&quot;Miekie&quot;) Bailey, en haar man het in die sewentigerjare die Bailey-versameling gestig, wat uit ’n groot aantal van Pierneef se werke en persoonlike besittings bestaan. Sommige van die werke was reeds in hul besit, maar 'n aantal is deur hulle uit verskeie plekke verwerf. 'n Deel van die versameling is deur die destydse Departement van Nasionale Opvoeding gekoop en in die Pretoriase Kunsmuseum gehuisves: dit het bestaan uit sowat 600 werke in verskillende mediums, 300 persoonlike besittings, 300 geskiedkundige foto's en 150 geskrewe artikels. Die res van die versameling (ongeveer 350 items) is in 'n openbare uitstalling geplaas in 'n galery wat vir hierdie doel in Stellenbosch geskep is (die Baileys het in [[Stellenbosch]] gewoon). In 1980 het die Departement die res van die versameling ook gekoop, met die doel om uiteindelik 'n Pierneef-museum te skep. Die versameling is weer in 1984 vir veilige bewaring aan die Nasionale Kultuurhistoriese Museum oorgedra en verplaas na die Pierneef-museum in die Leendert te Groen-gebou in Vermeulenstraat, Pretoria. Buiten die 347 kunswerke, wat olie- en waterverfskilderye, potloodtekeninge, etse, pastelle, kool- en inktekeninge insluit, bevat die versameling ook van die Pierneef-familie se persoonlike besittings in, soos plaaslik vervaardigde meubels van inheemse hout en Pierneef se verfkwaste, esel en etspers. Dié versameling is die enigste in Suid-Afrika wat so 'n volledige oorsig van 'n kunstenaar se werk gee.

Hendrik Pierneef het meer as enige ander skilder van sy tyd daarna gestreef om 'n styl te skep wat die Suid-Afrikaanse landskap in die skilderkuns tot sy reg sou laat kom. Sy werke het die oë van die land se mense oopgemaak vir die skoonheid van die Suid-Afrikaanse natuur. Met dun verfaanwending het hy in droë, sober kleurtone die hele wydsheid van die vlakte- en koppielandskap weergegee. Asook die grootsheid van die bergreuse en die merkwaardige vorme van die inheemse bome het hy vagevang. 

In [[2008]] is 'n skildery van Pierneef, &quot;Die Kremetartboom&quot;, by 'n veiling in [[Londen]] vir £826 400 (R11,8-miljoen) verkoop. Dit is die hoogste prys wat tot op hede vir 'n Suid-Afrikaanse kunswerk betaal is. Die skildery is waarskynlik in 1934 geskilder waarna Pierneef die werk aan die Suid-Afrikaanse Hoë-Kommissaris in die [[Verenigde Koninkryk]], [[Charles te Water]], oorhandig het nadat Te Water Pierneef se ateljee besoek het en die toe onvoltooide skildery bewonder het en hom aangemoedig het om dit te voltooi.&lt;ref&gt;[[Mail &amp; Guardian]], [http://www.mg.co.za/article/2008-09-10-pierneef-painting-sets-sa-price-record Pierneef painting sets SA price record], Besoek op 7 Maart 2009]&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==
* [[Anton van Wouw]]
* [[Kubisme]]

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Bronnelys ==
* [http://www.vgallery.co.za/2000article33/vzine.htm ''J.H. Pierneef ( 1886 - 1957 )''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090530031138/http://www.vgallery.co.za/2000article33/vzine.htm |date=30 Mei 2009 }}, deur Andries Loots (2000).
* Berman, E. 1994. Art &amp; Artists of South Africa. Southern Book Publishers. in [http://www.arcyart.com/sah-pierneef.htm ''Jacob Hendrik Pierneef''] by www.arcyart.com.
* [http://www.mieliestronk.com/pierneef.html ''Jakob Hendrik Pierneef''], by www.mieliestronk.com.
* ''Pierneef, J.H.'' in Wêreldspektrum. 1983 Ensiklopedie Afrikana: (EDMS) BPK.
* KENNIS, vol 14, 1980, bl. 2900-2904, {{ISBN|0 7981 0836 3}}
* In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 19, nr. 4, Junie 1970

== Eksterne skakels ==
{{CommonsKategorie}}
{{Voorbladster}}
{{Normdata}}
{{DEFAULTSORT:Pierneef, Jacobus Hendrik}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse skilders]]
[[Kategorie:Afrikaners]]
[[Kategorie:Geboortes in 1886]]
[[Kategorie:Sterftes in 1957]]
[[Kategorie:Alumni van die Universiteit Pretoria]]</text>
      <sha1>5a0m3uafyb1328jazlja3hzi65ym4bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:Oesjaar</title>
    <ns>2</ns>
    <id>39044</id>
    <revision>
      <id>2974411</id>
      <parentid>2967514</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Verbeter</comment>
      <origin>2974411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12604" sha1="bqq51oxud3wv3mmad733v3szppzr8qi" xml:space="preserve">{{Babel|af|en-4|de-1|}}
[[Beeld:User Oesjaar.png|duimnael|regs|Oesjaar]]
{{Gebruiker Gebruikersboksies omraam|
{{Gebruikersbydraes|20600}}
{{Sjabloon:Gebruikersnederigheid|20600}}
[[Lêer:Editor - lapis matter iii.jpg|centre|duimnael|[[:en:Wikipedia:Service awards#Vanguard Editor (or Grand_Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|&quot;Vanguard Editor&quot; of Grand Gom (sien onder)]]&lt;br /&gt;(17 jaar, 276&amp;nbsp;000+)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Toegeken deur Aliwal2012&lt;/small&gt;]]
[[Lêer:Gom.jpg|regs|duimnael|[[:en:Wikipedia:Vanguard Editor|&quot;Vanguard Editor&quot; or Grand Gom,]]&lt;br /&gt;is the Highest Togneme of the Encyclopedia and since 2025 Oesjaar is entitled to keep the floor plan of The Great Library of Alecyclopedias, including its ancient access keys.]]
{{vyftienjaargemeenskap}}
{{Gebruiker Suid-Afrika}}
{{Gebruiker administrateur}}
{{Gebruiker burokraat}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Andorra
|land=Andorra
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Belgium
|land=België
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Botswana
|land=Botswana
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Brazil
|land=Brasilië
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Democratic Republic of the Congo
|land=Demokratiese Republiek die Kongo
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Denmark
|land=Denemarke
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Germany
|land=Duitsland
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Egypt
|land=Egipte
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=England
|land=Engeland
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Ethiopia
|land=Ethiopië
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Finland
|land=Finland
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=France
|land=Frankryk
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Ghana
|land=Ghana
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Italy
|land=Italië
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Ivory Coast
|land=Ivoorkus
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Kenya
|land=Kenia
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Lesotho
|land=Lesotho
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Mauritania
|land=Mauritanië
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Mauritius
|land=Mauritius
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Mexico
|land=Mexico
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Morocco
|land=Morocco
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Mozambique
|land=Mosambiek
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Namibia
|land=Namibië
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Netherlands
|land=Nederland
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Norway
|land=Noorweë
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Senegal
|land=Senegal
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Scotland
|land=Skotland
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Spain
|land=Spanje
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Swaziland
|land=Swaziland
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Sweden
|land=Swede
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Switzerland
|land=Switserland
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Tanzania
|land=Tanzanië
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Togo
|land=Togo
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
{{Gebruiker_besoekland
|id_agtergrond=lavender
|id_fontgrootte=12px
|id_fontkleur=#000000
|en_land=Zambia
|land=Zambië
|info_fontgroote=12px
|info_fontkleur=#000000
|info_agtergrond=#ffffff
}}
}}
[[Lêer:Translation Barnstar.svg|thumb|Thank you for reviewing the translation of the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines. Your work helps to ensure a high quality text will be available to the community.]]
Ons het tans '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' artikels.

In my eerste 10 jaar (bereik op 6/1/2019) betrokke hier het ek reeds 5264 artikels geskep! Die 10 jaar was ongelooflik; wat 'n avontuur! Na 15 jaar (bereik op 6/1/2024) het ek 14,628 artikels en 1,156 kategorieë geskep, 225 066 verbeteringe gedoen en 30 535 verbeteringe op Wikidata aangebring! Dit is 'n voorreg! 

* Ek het op 12/01/2019 die 100,000ste wysiging mylpaal op globale Wiki bereik!
* Op 28/04/2019 het ek my 100,000ste wysiging op die Afrikaanse Wiki aangebring! 
* Op 22/12/2020 skep ek my 6,000ste artikel, 'n baie nederige ''[[Aloe bussei]]''.
* Op 6/1/2021 verwerf ek '''Grootmeesterredakteur''' status met my twaalfde jaar hier!
* Op 12/6/2021 skep ek my 7,000ste artikel. 
* Op 17/9/2021 skep ek my 8,000ste artikel, 'n baie nederige ''[[Pauridia curculigoides]]''
* Op 21/1/2022 skep ek my 9,000ste artikel, 'n baie nederige ''[[Aspalathus spiculata]]''
* Op 9/7/2022 het ek my 10,000ste artikel geskep: [[Lunar Orbiter 2]]!
* Op 16/02/2023 het ek my 200,000ste wysiging op globale Wikipedia aangebring!
* Op 30/3/2023 het ek my 12,000ste artikel geskep: [[Senegalia donaldi‎]]!
* Op 26/07/2023 het ek my 13,000ste artikel geskep: [[Pterocarpus dubius]]!
* Op 1/11/2023 het ek my 14,000ste artikel geskep: [[Holothrix culveri]]!
* Op 18/2/2024 het ek my 15,000ste artikel geskep: [[Malephora pienaarii]]!
* Op 15/7/2024 het ek my 16,000ste artikel geskep: [[Xylopia letestui]]! 
* Op 19/7/2024 het ek my 200,000ste wysiging op die Afrikaanse Wikipedia aangebring!
* Op 6/12/2024 het ek my 17,000ste artikel geskep: [[Oxalis semiloba]]!
* Op 15/6/2025 het ek my 18,000ste artikel geskep: [[Cyathula braunii]]!
* Op 4/11/2025 het ek my 19,000ste artikel geskep: [[Grewia oncopetala]]!
* Op 31/5/2026 het ek my 20,000ste artikel geskep: [[Campanulaceae]]!

== Voorbladartikels ==
My doelwit van 'n voorbladartikel is bereik toe die [[Boeing B-17 Flying Fortress]] op 4 November 2019 op die voorblad gepryk het!

* Op 1 Januarie 2020 verskyn my tweede voorbladartikel: [[Turboskroef]]! 
* In week 8 van 2020 het my derde voorbladartikel verskyn: [[Sherman Firefly]].
* In week 48 van 2020 het my vierde voorbladartikel verskyn: [[Tiger I-tenk]].
* In week 2 van 2021 het my vyfde voorbladartikel verskyn: [[Mariner 4]].
* In week 14 van 2021 het my sesde voorbladartikel verskyn: [[Pioneer 11]].
* In week 35 van 2021 het my sewende voorbladartikel verskyn: [[USS Maryland (BB-46)]].
* In week 29 van 2022 het my agste voorbladartikel verskyn: [[Centurion (tenk)]].
* In week 49 van 2022 het my negende voorbladartikel verskyn: [[USS Franklin (CV-13)]].
* In week 3 van 2023 het my tiende voorbladartikel verskyn: [[8,8 cm-Flak 18/36/37/41]].
* In week 51 van 2023 het my elfde voorbladartikel verskyn: [[Apollo 8]].
* In week 39 van 2024 het my twaalfde voorbladartikel verskyn: [[Geostasionêre wentelbaan]].
* In week 35 van 2025 het my dertiende voorbladartikel verskyn: [[Consolidated B-24 Liberator]].
* In week 16 van 2026 het my veertiende voorbladartikel verskyn: [[Apollo 13]].
* In week 28 van 2026 het my vyftiende voorbladartikel verskyn: [[Ivy Mike- kerntoets]].

Groete!

Ek het begin [[bergfiets]]ry omrede my perd verdrink het tydens [[waterpolo]]!

== Notas ==
{{div col|colwidth=22em}}
 * ''Annonaceae''
* ''[[Annona]]'' - foto's gelaai maar nie alle spesies geskep nie.
* ''[[Artabotrys]]'' - foto's gelaai 
* ''[[Monanthotaxis]]'' - foto's gelaai en spesies geskep.
* ''[[Hexalobus]]''  - foto's gelaai en spesies geskep.
* ''[[Monodora]]'' - foto's gelaai en spesies geskep.
* ''[[Xylopia]]'' - foto's gelaai maar nie alle spesies geskep nie.
* ''[[Monoon]]'' &lt;uitheems&gt;
* ''[[Polyalthia]]'' &lt;uitheems&gt;

 * ''Picrodendraceae''
* ''[[Androstachys]]'' - foto's gelaai.
* ''[[Hyaenanche]]'' - foto's gelaai.

 * ''Phyllanthaceae''
* ''[[Antidesma]]''
* ''[[Bridelia]]''
* ''[[Cleistanthus]]''
* ''[[Flueggea]]'' - foto's gelaai maar nie alle spesies geskep nie.
* ''[[Heywoodia]]'' - foto gelaai en spesie geskep; montipies.
* ''[[Hymenocardia]]'' - foto's gelaai en spesies geskep.
* ''[[Lachnostylis]]'' - foto's gelaai en spesies geskep.
* ''[[Margaritaria]]'' - foto's gelaai en spesies geskep.
* ''[[Phyllanthus]]''
* ''[[Pseudolachnostylis]]''- monotipies, foto gelaai.
* ''[[Pseudophyllanthus]]'' - monotipies, foto gelaai.

 * ''Peraceae''
* ''[[Clutia]]'' - foto's gelaai maar nie alle spesies geskep nie.
{{div col end}}

== Ander dinge ==
* [[Gladiolus jonquilliodorus]]
* [[Moraea loubseri]]
* [https://www.prolingua.org.za/dokumente/Plastiekwoordeboek.pdf Plastiekwoordeboek]
* [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Candidates/Deon_Steyn Kandidaat]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_talk:WikiProject_Tree_of_Life Tree of Life]

== UCI ==
https://extranet.uci.ch/Commissaires/default.aspx</text>
      <sha1>bqq51oxud3wv3mmad733v3szppzr8qi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Calitzdorp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40595</id>
    <revision>
      <id>2974452</id>
      <parentid>2854115</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:41:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5702" sha1="1as4ki7drm2gmbghiiwjp12v1ifeyxl" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp
| naam                    = Calitzdorp
| ander_naam              = 
| beeld_stadsilhoeët      = Calitzdorp main.jpg
| beeldbyskrif            = 'n Straat in Calitzdorp
| nedersetting_tipe       = [[Dorp]]
| latd  = 33 |latm  = 32 |lats  = 15
| longd = 21 |longm = 41 |longs = 7
| duimdrukkeretiketposisie= onderkant
| provinsie               = Wes-Kaap
| distrik                 = Tuinroete
| munisipaliteit          = Kannaland
| stigtingsdatum          = [[1821]]&lt;ref&gt;[http://www.calitzdorp.co.za/history.htm] - Geskiedenis van Calitzdorp&lt;/ref&gt;
| regeringstipe           = &lt;!-- Wyknommer --&gt;
| leier_party             = 
| leiertitel              = &lt;!-- Raadslid --&gt;
| leiernaam               = 
| oppervlakvoetnotas      = 
| oppervlak_totaal_km2    = 
| hoogte_m                = 233
| bevolking_totaal        = 
| bevolking_soos_op       = 2011
| bevolkingvoetnotas      = 
| demografie1_voetnotas   = 
| persent_swart           = 4.3%
| persent_kleurling       = 85.5%
| persent_asiër           = 0.5%
| persent_wit             = 8.9%
| persent_ander           = 0.8%
&lt;!-- demografie (deel 2) --&gt;
| demografie2_voetnotas   = 
| demografie2_titel1      = [[Afrikaans]]
| demografie2_info1       = 94.2%
| demografie2_titel2      = [[Engels]]
| demografie2_info2       = 3.3%
| demografie2_titel3      = Ander
| demografie2_info3       = 2.5%
| demografie2_titel4      = 
| demografie2_info4       = 
| demografie2_titel5      = 
| demografie2_info5       = 
| poskode                 = 6660
| poskode2                = 6660
| skakelkode              = 044
| sensuskode              = 174005
| webwerf                 = [http://www.calitzdorp.co.za/ Calitzdorp]
}}

'''Calitzdorp'''  is 'n landboudorp in die [[Wes-Kaap]] ([[Suid-Afrika]]), omtrent halfpad tussen [[Ladismith]] en [[De Hoop]]. Die bekende [[R62 (Suid-Afrika)|R62 provinsiale roete]] gaan deur Calitzdorp. Vrugteverbouing en wynbou speel 'n belangrike rol in die dorp se ekonomie. Sy portwyne is verskeie kere met pryse bekroon sodat Calitzdorp daarop aanspraak maak om die &quot;Portwynhoofstad van Suid-Afrika&quot; te wees.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://calitzdorp-everything.co.za/about-calitzdorp/ |title=''Calitzdorp - everything! About Calitzdorp. Besoek op 10 April 2019'' |access-date=10 April 2019 |archive-date=10 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190410203410/https://calitzdorp-everything.co.za/about-calitzdorp/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==
[[Lêer:NG kerk Calitzdorp regop 1.jpg|duimnael|links|upright|Die NG kerk op Calitzdorp, 'n [[sandsteen]]gebou in die neo-Bisantynse styl met 'n Marseilles-dak, is in 1991 tot nasionale monument verklaar]]
Aan die begin van die 19de eeu het die eerste veeboere en jagters in die gebied inbeweeg. Die plaas Buffelsvlei is in [[1821]] aan die broers JJ en MC Calitz toegeken. Teen die [[1840]]'s was daar genoeg mense om 'n dorp te regverdig. In [[1845]] het een van die Calitz broers 'n gedeelte van sy plaas aan die NG Kerk geskenk. Die eerste kerk is eers in [[1857]] gebou. Die dorp het in [[1913]] 'n munisipaliteit geword.

== Wapen ==
Calitzdorp se munisipale raad het in 1975 'n wapen by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer: ''In blou, 'n goue dwarsbalk belaai met 'n aan die bokant uitgetande dwarsbalk van swart, in die skildhoof vergesel van 'n gaande leeu van goud en in die skildvoet van 'n horing van oorvloed van natuurlike kleur''. Die helmteken is 'n swart buffelkop uitkomend uit 'n goue muurkroon, en die wapenspreuk is &quot;Met Gods hulp&quot;.&lt;ref name=bvh&gt;[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.&lt;/ref&gt;

== Distrik ==
Die distrik is 1&amp;nbsp;100&amp;nbsp;km² groot. [[Lusern]], [[koring]] en [[tabak]] word onder besproeiing verbou, maar die dorp is veral bekend vir die gehalte van sy [[sagtevrugte]], [[druiwe|tafeldruiwe]] en [[wyn]]. Die [[Calitzdorpdam]] is wes van die dorp. Calitzdorp is die terminus vir 'n takspoor wat die dorp in [[1924]] bereik het vanaf [[Oudtshoorn]]. Calitzdorp Spa is 17&amp;nbsp;km noordoos van die dorp.

==Bergpasse==
In die omliggende [[Klein-Karoo]] is verskillend bergpasse. Op pad na [[Zoar]] en [[Ladismith]] word die 13 km lange [[Huisrivierpas]] van die [[R62 (Suid-Afrika)|R62]]-roete oorgesteek wat steil hellings en talle skerp draaie bevat.&lt;ref&gt;[https://www.mountainpassessouthafrica.co.za/find-a-pass/western-cape/item/159-huisrivier-pass-r62.html Huisrivier Pass (R62)], Mountain Passes South Africa&lt;/ref&gt; Die [[Rooibergpas]] suid van die dorp bestaan uit 'n nou gruispad wat uitsigte oor die omliggende landskap bied, voor dit na [[Vanwyksdorp]] afdaal.&lt;ref&gt;[https://www.mountainpassessouthafrica.co.za/find-a-pass/western-cape/item/506-rooiberg-pass-part-1.html Rooiberg Pass (P1661)], Mountain Passes South Africa&lt;/ref&gt; Lawsonpas is 'n 16 km lange pas sowat 35 km suidoos van Calitzdorp wat net vir viertrekvoertuie geskik is.&lt;ref&gt;[https://www.mountainpassessouthafrica.co.za/find-a-pass/western-cape/item/939-lawson-s-pass-4x4.html Lawson's Pass (4x4)], Mountain Passes South Africa&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==
* [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]]
* [[Spookplekke in Suid-Afrika]]

== Bronne ==
* [[Op Pad in Suid-Afrika]]. [[B.P.J. Erasmus]]. 1995. {{ISBN|1-86842-026-4}}
* [[Ensiklopedie van Suidelike Afrika]], [[Eric Rosenthal]], 1967.

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn}}

{{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC4}}

{{Normdata}}

[[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]]</text>
      <sha1>1as4ki7drm2gmbghiiwjp12v1ifeyxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:SpesBona/Artikels</title>
    <ns>2</ns>
    <id>44404</id>
    <revision>
      <id>2974484</id>
      <parentid>2964220</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:00:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpesBona</username>
        <id>2720</id>
      </contributor>
      <comment>Hersien</comment>
      <origin>2974484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49744" sha1="4qr1uwrma2b0cphwy1yrvsas98ol2xp" xml:space="preserve">'''Algeheel: ''1&amp;nbsp;894'''''

== Geografie ==
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Arktika]]
* [[Bengale]]
* [[Doggersbank]]
* [[Gran Chaco]]
* [[Kaap Hoorn]]
{{col-break}}
* [[Kaap Recife]]
* [[Karibiese gebied]]
* [[Kasjmir]]
* [[Noord-Asië]]
{{col-break}}
* [[Pampas]]
* [[Pantanal]]
* [[Punjab]]
* [[Tibet]]
{{col-end}}

=== Kontinente ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Afrika-Eurasië]]
* [[Australië (kontinent)]]
{{col-break}}
* [[Indiese subkontinent]]
{{col-break}}
* [[Seelandië]]
{{col-end}}

=== Lande ===
* [[Eilandstaat]]
* [[Landingeslote land]]

==== Afrika ====
* [[Suid-Soedan]]

==== Europa ====
* [[Koninkryk van Denemarke]]
* [[Koninkryk van die Nederlande]]

==== Noord-Amerika ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Antigua en Barbuda]]
* [[Bahamas]]
* [[Dominica]]
{{col-break}}
* [[Grenada]]
* [[Haïti]]
* [[St. Kitts en Nevis]]
{{col-break}}
* [[St. Vincent en die Grenadine]]
* [[Trinidad en Tobago]]
{{col-end}}

==== Oseanië ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Gefedereerde State van Mikronesië]]
* [[Koninkryk van Nieu-Seeland]]
{{col-break}}
* [[Marshalleilande]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Papoea-Nieu-Guinee]]
{{col-break}}
* [[Salomonseilande]]
* [[Samoa]]
{{col-end}}

=== Hoofstede ===
* [[Port-aux-Français]]

==== Afrika ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Algiers]]
* [[Cabinda (stad)]]
* [[Ciudad de la Paz]]
* [[Djiboeti (stad)]]
* [[Edinburgh of the Seven Seas]]
* [[Gaalkacyo]]
* [[Garoowe]]
{{col-break}}
* [[Georgetown, Ascension]]
* [[Gitega]]
* [[Hargeisa]]
* [[Joeba]]
* [[Laâyoune]]
* [[Las Palmas de Gran Canaria]]
* [[Mamoudzou]]
{{col-break}}
* [[Nuwe administratiewe hoofstad]]
* [[Ramciel]]
* [[Saint-Denis (Réunion)]]
* [[Santa Cruz de Tenerife]]
* [[Sint Pierre, Réunion]]
* [[Tifariti]]
{{col-end}}

==== Asië ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Asjchabad]]
* [[Bandar Seri Begawan]]
* [[Bisjkek]]
* [[Colombo]]
* [[Diego Garcia]]
* [[Dili]]
* [[Flying Fish Cove]]
* [[Hanoi]]
* [[Malé]]
{{col-break}}
* [[Manama]]
* [[Maskat]]
* [[Naypyidaw]]
* [[Nieu-Delhi]]
* [[Nukus]]
* [[Nusantara]]
* [[Ramallah]]
* [[Riaad]]
* [[Sanaa]]
{{col-break}}
* [[Sejong]]
* [[Soechoemi]]
* [[Stepanakert]]
* [[Tasjkent]]
* [[Tbilisi]]
* [[Thimphu]]
* [[Vientiane]]
* [[West Island]]
* [[Zchinwali]]
{{col-end}}

==== Europa ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Cetinje]]
* [[Douglas (Man)]]
* [[Episkopi]]
* [[Longyearbyen]]
{{col-break}}
* [[Mariehamn]]
* [[Noord-Nicosia]]
* [[Olonkinbyen]]
* [[Ponta Delgada]]
{{col-break}}
* [[Saint Anne]]
* [[Saint Peter Port]]
* [[Tiraspol]]
{{col-end}}

==== Noord-Amerika ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Basseterre]]
* [[Basse-Terre]]
* [[Belize-stad]]
* [[Brades]]
* [[Bridgetown, Barbados]]
* [[Charlotte Amalie]]
* [[Cockburn Town]]
* [[Fort-de-France]]
* [[George Town, Kaaimanseilande]]
* [[Guatemalastad]]
* [[Gustavia]]
* [[Hamilton, Bermuda]]
{{col-break}}
* [[Kingston, Jamaika]]
* [[Kingstown]]
* [[Kralendijk]]
* [[Little Bay]]
* [[Managua]]
* [[Marigot]]
* [[Nassau]]
* [[Nuuk]]
* [[Oranjestad (Sint Eustatius)]]
* [[Panamastad]]
* [[Philipsburg]]
* [[Plymouth, Montserrat]]
{{col-break}}
* [[Port-au-Prince]]
* [[Port of Spain]]
* [[Road Town]]
* [[Roseau]]
* [[Sint Pierre]]
* [[San Juan]]
* [[Santo Domingo]]
* [[St. George’s, Grenada]]
* [[St. John’s, Antigua en Barbuda]]
* [[The Bottom]]
* [[The Valley]]
* [[Willemstad]]
{{col-end}}

==== Oseanië ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Adamstown]]
* [[Alofi]]
* [[Apia]]
* [[Atafu]]
* [[Avarua]]
* [[Fakaofo]]
* [[Funafuti]]
* [[Hagåtña]]
* [[Hanga Roa]]
{{col-break}}
* [[Hobart]]
* [[Honiara]]
* [[Kingston, Norfolkeiland]]
* [[Majuro]]
* [[Matāʻutu]]
* [[Ngerulmud]]
* [[Nouméa]]
* [[Nukunonu]]
* [[Pago Pago]]
{{col-break}}
* [[Palikir]]
* [[Papeete]]
* [[Port Moresby]]
* [[Port Vila]]
* [[Saipan]]
* [[Suid-Tarawa]]
* [[Suva]]
* [[Yaren]]
{{col-end}}

==== Suid-Amerika ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Asunción]]
* [[Bogotá]]
* [[Cayenne]]
{{col-break}}
* [[Georgetown, Guyana]]
* [[Grytviken]]
* [[King Edward Point]]
{{col-break}}
* [[Stanley]]
* [[Sucre]]
{{col-end}}

=== Regeringsetels ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Regeringsetel]]
* [[Cotonou]]
{{col-break}}
* [[Lobamba]]
* [[Putrajaya]]
{{col-break}}
* [[Sri Jayawardenepura Kotte]]
{{col-end}}

=== Deelstate, gebiede en provinsies ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Deelstate van Brasilië]]
* [[Deelstate van Meksiko]]
* [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika]]
* [[Lande van die Verenigde Koninkryk]]
{{col-break}}
* [[Provinsies en gebiede van Kanada]]
* [[Adzjarië]]
* [[Darfoer]]
* [[Gagaoesië]]
{{col-break}}
* [[Karakalpakië]]
* [[Nachitsjewan]]
* [[Vojvodina]]
{{col-end}}

==== Duitsland ====
===== Voormalige deelstate =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Baden]]
* [[Wes-Berlyn]]
{{col-break}}
* [[Württemberg-Baden]]
{{col-break}}
* [[Württemberg-Hohenzollern]]
{{col-end}}

==== Italië ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Suid-Tirol]]
{{col-break}}
* [[Trentino]]
{{col-break}}
* [[Trentino-Suid-Tirol]]
{{col-end}}

==== Oostenryk ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Deelstate van Oostenryk]]
* [[Burgenland]]
* [[Karintië]]
{{col-break}}
* [[Neder-Oostenryk]]
* [[Opper-Oostenryk]]
* [[Salzburg (deelstaat)]]
{{col-break}}
* [[Stiermarke]]
* [[Tirol]]
* [[Vorarlberg]]
{{col-end}}

=== Afhanklike gebiede ===
* [[Lys van afhanklike gebiede]]

==== Australië ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Ashmore- en Cartiereilande]]
{{col-break}}
* [[Australies-Antarktiese Gebied]]
{{col-break}}
* [[Koraalsee-eilande]]
{{col-end}}

==== Chili ====
* [[Paaseiland]]

==== Frankryk ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Franse oorsese gebiede]]
* [[Frans-Polinesië]]
* [[Guadeloupe]]
{{col-break}}
* [[Martinique]]
* [[Nieu-Kaledonië]]
{{col-break}}
* [[Sint Bartholomeus]]
* [[Wallis en Futuna]]
{{col-end}}

==== Koninkryk van die Nederlande ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Bonaire]]
* [[Curaçao]]
{{col-break}}
* [[Karibiese Nederland]]
* [[Saba]]
{{col-break}}
* [[Sint Eustatius]]
{{col-end}}

==== Nieu-Seeland ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Niue]]
{{col-break}}
* [[Ross-Afhanklikheid]]
{{col-break}}
* [[Tokelau]]
{{col-end}}

==== Portugal ====
* [[Asore]]

==== Verenigde Koninkryk ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Britse Kroongebiede]]
* [[Britse oorsese gebiede]]
* [[Akrotiri en Dhekelië]]
* [[Alderney]]
{{col-break}}
* [[Brits-Antarktiese Gebied]]
* [[Britse Maagde-eilande]]
* [[Guernsey]]
* [[Pitcairneilande]]
{{col-break}}
* [[Suidelike Orkneyeilande]]
* [[Suidelike Shetlandeilande]]
* [[Suid-Georgië en die Suidelike Sandwicheilande]]
* [[Turks- en Caicoseilande]]
{{col-end}}

==== Verenigde State van Amerika ====
===== Eilandgebiede van die Verenigde State van Amerika =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Eilandgebiede van die Verenigde State van Amerika]]
{{col-break}}
* [[Amerikaanse Maagde-eilande]]
{{col-break}}
* [[Noordelike Mariana-eilande]]
{{col-end}}

====== Klein afgeleë eilande van die Verenigde State van Amerika ======
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Klein afgeleë eilande van die Verenigde State van Amerika]]
* [[Baker-eiland]]
* [[Howland-eiland]]
* [[Jarvis-eiland]]
{{col-break}}
* [[Johnston-atol]]
* [[Kingman-rif]]
* [[Midway-atol]]
{{col-break}}
* [[Navassa]]
* [[Palmyra-atol]]
* [[Wake-eiland]]
{{col-end}}

=== Omstrede gebiede ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Lys van omstrede gebiede]]
* [[Arabiese Demokratiese Republiek Sahara]]
* [[Cabinda (provinsie)]]
* [[Galmudug]]
* [[Jubaland]]
{{col-break}}
* [[Maakhir]]
* [[Puntland]]
* [[Staat Palestina]]
* [[Suid-Ossetië]]
* [[Suidwes-Somalië]]
{{col-break}}
* [[Transnistrië]]
* [[Turkse Republiek van Noord-Siprus]]
* [[Volksrepubliek Donetsk]]
* [[Volksrepubliek Loehansk]]
{{col-end}}

=== Baaie ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Baffinbaai]]
* [[Golf van Akaba]]
* [[Golf van Alaska]]
* [[Golf van Amundsen]]
{{col-break}}
* [[Golf van Bengale]]
* [[Golf van Carpentaria]]
* [[Golf van Oman]]
* [[Golf van Sint-Laurens]]
{{col-break}}
* [[Golf van Suez]]
* [[Golf van Thailand]]
* [[Golf van Tonkin]]
* [[Groot Australiese Baai]]
{{col-end}}

=== Berge ===
==== Afrika ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Ahaggar]]
* [[Aïr]]
* [[Ethiopiese Hoogland]]
{{col-break}}
* [[Kameroenberg]]
* [[Kenia (berg)]]
{{col-break}}
* [[Kilimandjaro]]
* [[Tibesti]]
{{col-end}}

==== Antarktika ====
* [[Mount Tyree]]
* [[Mount Vinson]]

==== Asië ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Altaigebergte]]
* [[Annapurna]]
* [[Broad Peak]]
* [[Cho Oyu]]
* [[Dhaulagiri]]
* [[Dichtaoe]]
* [[Elboers]]
* [[Elbroes]]
* [[Gasherbrum I]]
* [[Gasherbrum II]]
* [[Hindoekoesj]]
{{col-break}}
* [[Hoogland van Tibet]]
* [[Japannese Alpe]]
* [[K2]]
* [[Kailash]]
* [[Kangchenjunga]]
* [[Kaukasus]]
* [[Karakoram]]
* [[Kunlun]]
* [[Lhotse]]
* [[Makalu]]
{{col-break}}
* [[Manaslu]]
* [[Nanga Parbat]]
* [[Oos-Ghats]]
* [[Pamir]]
* [[Pontiese gebergte]]
* [[Shishapangma]]
* [[Taurus]]
* [[Tiensjan]]
* [[Wes-Ghats]]
* [[Zagros]]
{{col-end}}

==== Europa ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Dinariese Alpe]]
* [[Dufour-bergpiek]]
{{col-break}}
* [[Mont Blanc]]
{{col-break}}
* [[Skandinawiese bergreeks]]
{{col-end}}

==== Noord-Amerika ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Citlaltépetl]]
* [[Denali]]
{{col-break}}
* [[Iztaccíhuatl]]
* [[Mount Logan]]
{{col-break}}
* [[Mount Saint Elias]]
* [[Popocatépetl]]
{{col-end}}

==== Oseanië ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Australiese Alpe]]
* [[Groot Skeidingsgebergte]]
* [[Mauna Loa]]
{{col-break}}
* [[Mount Cook]]
* [[Mount Kosciuszko]]
* [[Mount Tasman]]
{{col-break}}
* [[Mount Townsend]]
* [[Nieu-Seelandse Alpe]]
{{col-end}}

==== Suid-Amerika ====
* [[Aconcagua]]
* [[Ojos del Salado]]

=== Eilande ===
* [[Makaronesië]]

==== Afrika ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Marion-eiland]]
* [[Prins Eduard-eiland]]
{{col-break}}
* [[Prins Eduard-eilande]]
* [[Sint Helena]]
{{col-break}}
* [[Sokotra]]
{{col-end}}

==== Antarktika ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Alexander-eiland]]
{{col-break}}
* [[Berkner-eiland]]
{{col-break}}
* [[Thurston-eiland]]
{{col-end}}

==== Asië ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Andaman-eilande]]
* [[Andaman- en Nicobar-eilande]]
* [[Bangka]]
* [[Bolsjewik-eiland]]
* [[Borneo]]
* [[Chagos-argipel]]
* [[Flores]]
* [[Groot-Soenda-eilande]]
* [[Hainan]]
* [[Halmahera]]
* [[Jeju]]
{{col-break}}
* [[Klein-Soenda-eilande]]
* [[Komsomoletseiland]]
* [[Kotelni-eiland]]
* [[Lombok]]
* [[Maleise Argipel]]
* [[Mindoro]]
* [[Molukke]]
* [[Negros]]
* [[Nicobar-eilande]]
* [[Oktoberrewolusie-eiland]]
* [[Palawan]]
{{col-break}}
* [[Ryukyu-eilande]]
* [[Samar]]
* [[Seram]]
* [[Soelawesi]]
* [[Soemba]]
* [[Soembawa]]
* [[Soenda-eilande]]
* [[Taiwan (eiland)]]
* [[Timor]]
* [[Visayas]]
* [[Yos Sudarso-eiland]]
{{col-end}}

==== Europa ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Anglesey]]
* [[Baleariese Eilande]]
* [[Britse Eilande]]
* [[Franz Josef-land]]
* [[Hebride]]
* [[Joezjni-eiland]]
{{col-break}}
* [[Korsika]]
* [[Nordaustlandet]]
* [[Sardinië]]
* [[Scilly-eilande]]
* [[Sewernaja Zemlja]]
{{col-break}}
* [[Sewerni-eiland]]
* [[Shetland]]
* [[Siprus (eiland)]]
* [[Sisilië]]
* [[Spitsbergen]]
{{col-end}}

==== Noord-Amerika ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Antille]]
* [[Axel-Heiberg-eiland]]
* [[Baffin-eiland]]
* [[Banks-eiland]]
* [[Bathurst-eiland]]
* [[Bylot-eiland]]
* [[Devon-eiland]]
* [[Ellef-Ringnes-eiland]]
* [[Ellesmere-eiland]]
{{col-break}}
* [[Hispaniola]]
* [[Kaap-Breton-eiland]]
* [[Kanadese Arktiese Argipel]]
* [[Klein-Antille]]
* [[Kodiakeiland]]
* [[Koningin-Elizabeth-eilande]]
* [[Koning-William-eiland]]
* [[Maagde-eilande]]
* [[Melville-eiland]]
{{col-break}}
* [[Prins-Charles-eiland]]
* [[Prins Patrickeiland]]
* [[Prins van Wallis-eiland]]
* [[Sint Maartin]]
* [[Somerset-eiland]]
* [[Southampton-eiland]]
* [[Vancouver-eiland]]
* [[Victoria-eiland]]
{{col-end}}

==== Oseanië ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Bougainville]]
* [[Chathameilande]]
* [[Grande Terre]]
* [[Karoline-eilande]]
* [[Lord Howe-eiland]]
* [[Macquarie-eiland]]
{{col-break}}
* [[Mariana-eilande]]
* [[Melanesië]]
* [[Mikronesië]]
* [[Nieu-Brittanje]]
* [[Nieu-Ierland]]
* [[Noordeiland]]
{{col-break}}
* [[Polinesië]]
* [[Samoa-eilande]]
* [[Subantarktiese eilandgroepe van Nieu-Seeland]]
* [[Suideiland]]
* [[Vanua Levu]]
* [[Viti Levu]]
{{col-end}}

==== Suid-Amerika ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Bananal]]
* [[Isla Grande de Tierra del Fuego]]
{{col-break}}
* [[Marajó]]
* [[Tupinambarana]]
{{col-break}}
* [[Vuurland]]
{{col-end}}

=== Mere ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Athabascameer]]
* [[Balchasj-meer]]
* [[Bangweulumeer]]
* [[Groot Beremeer]]
* [[Groot Mere van Afrika]]
* [[Groot Slawemeer]]
* [[Inarimeer]]
* [[Mälarmeer]]
{{col-break}}
* [[Maracaibomeer]]
* [[Mwerumeer]]
* [[Nicaraguameer]]
* [[Onegameer]]
* [[Päijännemeer]]
* [[Peipusmeer]]
* [[Rukwameer]]
* [[Saimaameer]]
{{col-break}}
* [[Titicacameer]]
* [[Tonlé Sap]]
* [[Vänernmeer]]
* [[Vätternmeer]]
* [[Victoriameer]]
* [[Winnipegmeer]]
* [[Wostokmeer]]
{{col-end}}

=== Riviere ===
==== Afrika ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Benuerivier]]
* [[Blou-Nyl]]
* [[Joebarivier]]
* [[Kagerarivier]]
{{col-break}}
* [[Kongorivier]]
* [[Nigerrivier]]
* [[Sharirivier]]
{{col-break}}
* [[Sjebellerivier]]
* [[Ubangirivier]]
* [[Wit-Nyl]]
{{col-end}}

==== Asië ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Aldan]]
* [[Amoedarja]]
* [[Anadirrivier]]
* [[Angara]]
* [[Araks]]
* [[Argoen]]
* [[Benede-Toengoeska]]
* [[Brahmaputra]]
* [[Chao Phraya]]
* [[Cherlen]]
* [[Eufraat]]
* [[Ganges]]
* [[Geelrivier]]
* [[Godavari]]
* [[Hai]]
* [[Huai]]
{{col-break}}
* [[Ili]]
* [[Indigirka]]
* [[Indus]]
* [[Irrawaddy]]
* [[Isjim]]
* [[Kapuas]]
* [[Kızılırmak]]
* [[Koera]]
* [[Kolima]]
* [[Krisjna (rivier)]]
* [[Liao]]
* [[Narmada]]
* [[Olenjok]]
* [[Oljokma]]
* [[Pêrelrivier]]
* [[Podkamennaja Toengoeska]]
{{col-break}}
* [[Rooirivier (Asië)]]
* [[Salween]]
* [[Selenga]]
* [[Songhua]]
* [[Sutlej]]
* [[Tarimrivier]]
* [[Tobol]]
* [[Tsjoelim]]
* [[Tumen]]
* [[Wiljoei]]
* [[Witim]]
* [[Yalu]]
* [[Yamuna]]
* [[Yangtze]]
* [[Zeja]]
{{col-end}}

==== Europa ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Adige]]
* [[Belaja]]
* [[Desna]]
* [[Douro]]
* [[Drava]]
* [[Ebro]]
* [[Guadalquivir]]
{{col-break}}
* [[Guadiana]]
* [[Inn]]
* [[Maritsa]]
* [[Moesel]]
* [[Petsjora]]
* [[Proet]]
* [[Saône]]
{{col-break}}
* [[Sava]]
* [[Siret]]
* [[Taag]]
* [[Tiber]]
* [[Tisza]]
* [[Wjatka]]
{{col-end}}

==== Noord-Amerika ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Arkansasrivier]]
* [[Athabascarivier]]
* [[Brazosrivier]]
* [[Canadian rivier]]
* [[Churchillrivier]]
* [[Coloradorivier (Texas)]]
* [[Columbiarivier]]
* [[Fraserrivier]]
{{col-break}}
* [[Kuskokwimrivier]]
* [[Mackenzierivier]]
* [[Missouririvier]]
* [[Nelsonrivier]]
* [[Ohiorivier]]
* [[Peacerivier]]
* [[Pecosrivier]]
* [[Platterivier]]
{{col-break}}
* [[Redrivier]]
* [[Rio Grande]]
* [[Saskatchewanrivier]]
* [[Slawerivier]]
* [[Snakerivier]]
* [[Tennesseerivier]]
* [[Yellowstonerivier]]
* [[Yukonrivier]]
{{col-end}}

==== Oseanië ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Darlingrivier]]
* [[Fly]]
{{col-break}}
* [[Murrayrivier]]
* [[Murrumbidgee]]
{{col-break}}
* [[Sepik]]
{{col-end}}

==== Suid-Amerika ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Amasonerivier]]
* [[Essequibo]]
* [[Rio Araguaia]]
* [[Río Beni]]
* [[Río Bermejo]]
* [[Rio Guaporé]]
* [[Rio Iguazú]]
* [[Rio Japurá]]
* [[Rio Juruá]]
* [[Rio Madeira]]
{{col-break}}
* [[Río Madre de Dios]]
* [[Río Magdalena]]
* [[Río Mamoré]]
* [[Río Marañón]]
* [[Rio Negro]]
* [[Río Orinoco]]
* [[Río Paraguay]]
* [[Río Paraná]]
* [[Río Pilcomayo]]
{{col-break}}
* [[Rio Purus]]
* [[Río Putumayo]]
* [[Rió Salado]]
* [[Rio São Francisco]]
* [[Rio Tapajós]]
* [[Rio Tocantins]]
* [[Río Ucayali]]
* [[Río Uruguay]]
* [[Rio Xingu]]
{{col-end}}

=== Seë ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Alboransee]]
* [[Amundsensee]]
* [[Arabiese See]]
* [[Arafurasee]]
* [[Baleariese See]]
* [[Balisee]]
* [[Bandasee]]
* [[Beaufortsee]]
* [[Bellingshausensee]]
* [[Bismarcksee]]
* [[Celebessee]]
* [[Filippynse See]]
* [[Floressee]]
* [[Geelsee]]
{{col-break}}
* [[Groenlandsee]]
* [[Halmaherasee]]
* [[Ierse See]]
* [[Javasee]]
* [[Karasee]]
* [[Korosee]]
* [[Keltiese See]]
* [[Labradorsee]]
* [[Laptefsee]]
* [[Levantynse See]]
* [[Liguriese See]]
* [[Lincolnsee]]
* [[Molukkesee]]
* [[Noorse See]]
{{col-break}}
* [[Oos-Siberiese See]]
* [[Petsjorasee]]
* [[Rosssee]]
* [[Salomonssee]]
* [[Savusee]]
* [[Scotiasee]]
* [[Seramsee]]
* [[Soeloesee]]
* [[Suid-Chinese See]]
* [[Tasmansee]]
* [[Timorsee]]
* [[Wandelsee]]
* [[Weddellsee]]
{{col-end}}

=== Skiereilande ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Antarktiese Skiereiland]]
* [[Maleise Skiereiland]]
{{col-break}}
* [[Neder-Kalifornië]]
* [[Sinai]]
{{col-break}}
* [[Skandinawiese Skiereiland]]
* [[Yucatán-skiereiland]]
{{col-end}}

=== Stede ===
==== Afrika ====
===== Egipte =====
* [[Giza]]
* [[Shubra El-Kheima]]

===== Ghana =====
* [[Kumasi]]

===== Kameroen =====
* [[Douala]]

===== Kenia =====
* [[Mombasa]]

===== DR Kongo =====
* [[Mbuji-Mayi]]

===== Mali =====
* [[Gao]]
* [[Timboektoe]]

===== Marokko =====
* [[Casablanca]]
* [[Fes]]

===== Nigerië =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Benin-stad]]
* [[Ibadan]]
{{col-break}}
* [[Kaduna]]
* [[Maiduguri]]
{{col-break}}
* [[Ogbomosho]]
* [[Zaria]]
{{col-end}}

===== Soedan =====
* [[Bahri]]
* [[Omdoerman]]

==== Asië ====
===== Azerbeidjan =====
* [[Nachitsjewan (stad)]]

===== Bangladesj =====
* [[Chittagong]]
* [[Khulna]]

===== Filippyne =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Caloocan]]
{{col-break}}
* [[Davao Stad]]
{{col-break}}
* [[Quezon Stad]]
{{col-end}}

===== Georgië =====
* [[Batoemi]]
* [[Koetaisi]]

===== Indië =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Ahmedabad]]
* [[Aurangabad]]
* [[Badrinath]]
* [[Bangalore]]
* [[Bhopal]]
* [[Bodh Gaya]]
* [[Chandigarh]]
* [[Chennai]]
* [[Coimbatore]]
* [[Delhi]]
* [[Dhanbad]]
* [[Dharamshala]]
* [[Dwarka]]
* [[Faridabad]]
* [[Ghaziabad]]
* [[Guwahati]]
* [[Gwalior]]
* [[Haora]]
* [[Hyderabad, Indië]]
{{col-break}}
* [[Hubli-Dharwad]]
* [[Indore]]
* [[Jabalpur]]
* [[Jaipur]]
* [[Jodhpur]]
* [[Kalyan-Dombivali]]
* [[Kanpur]]
* [[Kolkata]]
* [[Kota]]
* [[Kushinagar]]
* [[Lucknow]]
* [[Ludhiana]]
* [[Madurai]]
* [[Meerut]]
* [[Nagpur]]
* [[Nashik]]
* [[Navi Mumbai]]
* [[Pimpri-Chinchwad]]
{{col-break}}
* [[Prayagraj]]
* [[Pune]]
* [[Puri]]
* [[Raipur]]
* [[Rajkot]]
* [[Rameswaram]]
* [[Ranchi]]
* [[Sarnath]]
* [[Solapur]]
* [[Srinagar]]
* [[Surat]]
* [[Thane]]
* [[Thiruvananthapuram]]
* [[Tiruchirappalli]]
* [[Vadodara]]
* [[Vasai-Virar]]
* [[Vijayawada]]
* [[Visakhapatnam]]
{{col-end}}

===== Indonesië =====
* [[Batam]]
* [[Suid-Tangerang]]

===== Irak =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Arbil]]
* [[Basra]]
{{col-break}}
* [[Mosoel]]
{{col-break}}
* [[Sulaymaniyah]]
{{col-end}}

===== Iran =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Ahvaz]]
* [[Karaj]]
{{col-break}}
* [[Qom]]
* [[Sjiraz]]
{{col-break}}
* [[Tabris]]
{{col-end}}

===== Japan =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Chiba]]
* [[Fukuoka]]
{{col-break}}
* [[Kawasaki]]
* [[Kitakyushu]]
{{col-break}}
* [[Saitama]]
* [[Sendai]]
{{col-end}}

===== Jemen =====
* [[Aden]]

===== Maleisië =====
* [[Johor Bahru]]
* [[Subang Jaya]]

===== Mianmar =====
* [[Mandalay]]
* [[Yangon]]

==== Nepal ====
* [[Lumbini]]

===== Pakistan =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Faisalabad]]
* [[Gujranwala]]
* [[Hyderabad, Pakistan]]
{{col-break}}
* [[Karatsji]]
* [[Multan]]
* [[Pesjawar]]
{{col-break}}
* [[Quetta]]
* [[Rawalpindi]]
{{col-end}}

===== Palestina =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Betlehem]]
{{col-break}}
* [[Hebron]]
{{col-break}}
* [[Jerigo]]
{{col-end}}

===== Republiek China =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Kaohsiung]]
* [[Taichung]]
{{col-break}}
* [[Tainan]]
{{col-break}}
* [[Taoyuan]]
{{col-end}}

===== Saoedi-Arabië =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Dammam]]
* [[Hofuf]]
{{col-break}}
* [[Medina]]
* [[Mekka]]
{{col-break}}
* [[Taif]]
{{col-end}}

===== Suid-Korea =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Busan]]
* [[Changwon]]
* [[Daegu]]
* [[Daejeon]]
{{col-break}}
* [[Goyang]]
* [[Gwangju]]
* [[Incheon]]
* [[Seongnam]]
{{col-break}}
* [[Suwon]]
* [[Ulsan]]
* [[Yongin]]
{{col-end}}

===== Verenigde Arabiese Emirate =====
* [[Sharjah]]

===== Viëtnam =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Bien Hoa]]
{{col-break}}
* [[Can Tho]]
{{col-break}}
* [[Hai Phong]]
{{col-end}}

===== Volksrepubliek China =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Anqing]]
* [[Anshan]]
* [[Anyang]]
* [[Baoding]]
* [[Baotou]]
* [[Beihai]]
* [[Bengbu]]
* [[Benxi]]
* [[Bijie]]
* [[Binzhou]]
* [[Cangzou]]
* [[Changchun]]
* [[Changde]]
* [[Changsha]]
* [[Changzhou]]
* [[Chaozhou]]
* [[Chengdu]]
* [[Chifeng]]
* [[Chongqing]]
* [[Chuzhou]]
* [[Dalian]]
* [[Dandong]]
* [[Daqing]]
* [[Datong]]
* [[Dezhou]]
* [[Dongguan]]
* [[Dongying]]
* [[Foshan]]
* [[Fushun]]
* [[Fuzhou]]
* [[Fuxin]]
* [[Fuyang]]
* [[Ganzhou]]
* [[Guigang]]
* [[Guiyang]]
* [[Haikou]]
* [[Handan]]
* [[Hangzhou]]
* [[Hefei]]
* [[Hegang]]
* [[Hengyang]]
* [[Hezhou]]
* [[Hohhot]]
* [[Huai'an]]
* [[Huainan]]
* [[Huanggang]]
* [[Huangshi]]
* [[Huizhou]]
* [[Huludao]]
* [[Jiamusi]]
* [[Jiangmen]]
* [[Jiaozuo]]
* [[Jieyang]]
{{col-break}}
* [[Jilin (stad)]]
* [[Jingdezhen]]
* [[Jingzhou]]
* [[Jinhua]]
* [[Jining]]
* [[Jinzhou]]
* [[Jiujiang]]
* [[Kaifeng]]
* [[Kunming]]
* [[Langfang]]
* [[Lanzhou]]
* [[Laiwu]]
* [[Lhasa]]
* [[Lianyungang]]
* [[Liaocheng]]
* [[Liaoyang]]
* [[Lijiang]]
* [[Linyi]]
* [[Lishui]]
* [[Liuzhou]]
* [[Lu'an]]
* [[Luoyang]]
* [[Luzhou]]
* [[Ma'anshan]]
* [[Maoming]]
* [[Mianyang]]
* [[Mudanjiang]]
* [[Nanchang]]
* [[Nanchong]]
* [[Nanjing]]
* [[Nanping]]
* [[Nantong]]
* [[Nanyang]]
* [[Neijiang]]
* [[Ningbo]]
* [[Panjin]]
* [[Pingdingshan]]
* [[Puyang]]
* [[Quanzhou]]
* [[Qingdao]]
* [[Qinhuangdao]]
* [[Qiqihar]]
* [[Qujing]]
* [[Rizhao]]
* [[Shangrao]]
* [[Shenyang]]
* [[Shenzhen]]
* [[Shangqiu]]
* [[Shantou]]
* [[Shaoxing]]
* [[Shaoyang]]
* [[Shijiazhuang]]
{{col-break}}
* [[Suihua]]
* [[Suqian]]
* [[Suzhou, Anhui]]
* [[Suzhou, Jiangsu]]
* [[Tai'an]]
* [[Taizhou, Jiangsu]]
* [[Taizhou, Zhejiang]]
* [[Taiyuan]]
* [[Tangshan]]
* [[Tianjin]]
* [[Tieling]]
* [[Ürümqi]]
* [[Weifang]]
* [[Weihai]]
* [[Weinan]]
* [[Wenzhou]]
* [[Wuhu]]
* [[Wuxi]]
* [[Xiamen]]
* [[Xi'an]]
* [[Xiangtan]]
* [[Xiangyang]]
* [[Xianyang]]
* [[Xingtai]]
* [[Xining]]
* [[Xinxiang]]
* [[Xinyang]]
* [[Xuzhou]]
* [[Yancheng]]
* [[Yangjiang]]
* [[Yangzhou]]
* [[Yantai]]
* [[Yibin]]
* [[Yichang]]
* [[Yinchuan]]
* [[Yingkou]]
* [[Yiyang]]
* [[Yueyang]]
* [[Yulin]]
* [[Yuncheng]]
* [[Zaozhuang]]
* [[Zhangzhou]]
* [[Zhanjiang]]
* [[Zhaotong]]
* [[Zhenjiang]]
* [[Zhongshan]]
* [[Zhoukou]]
* [[Zhuhai]]
* [[Zhumadian]]
* [[Zhuzhou]]
* [[Zibo]]
* [[Zunyi]]
{{col-end}}

==== Europa ====
===== Denemarke =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Aalborg]]
{{col-break}}
* [[Aarhus]]
{{col-break}}
* [[Odense]]
{{col-end}}

===== Duitsland =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Bergisch Gladbach]]
* [[Bochum, Duitsland]]
* [[Bottrop]]
* [[Brandenburg an der Havel]]
* [[Cuxhaven]]
* [[Erlangen]]
* [[Esslingen am Neckar]]
* [[Falkensee]]
* [[Fürth]]
* [[Gera]]
* [[Gütersloh]]
* [[Hagen]]
* [[Hamm]]
{{col-break}}
* [[Herne]]
* [[Kaiserslautern]]
* [[Ludwigsburg, Duitsland]]
* [[Ludwigshafen am Rhein]]
* [[Moers]]
* [[Münster]]
* [[Neubrandenburg]]
* [[Neuss]]
* [[Oberhausen]]
* [[Offenbach am Main]]
* [[Osnabrück]]
* [[Paderborn]]
{{col-break}}
* [[Pforzheim]]
* [[Remscheid]]
* [[Reutlingen]]
* [[Salzgitter]]
* [[Siegen]]
* [[Solingen]]
* [[Ulm]]
* [[Wilhelmshaven]]
* [[Worms]]
* [[Wuppertal]]
* [[Würzburg]]
* [[Zwickau]]
{{col-end}}

===== Finland =====
* [[Jyväskylä]]
* [[Vantaa]]

===== Frankryk =====
* [[Ajaccio]]

===== Italië =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Cagliari]]
{{col-break}}
* [[Ravenna]]
{{col-break}}
* [[Trente]]
{{col-end}}

===== Moldowa =====
* [[Comrat]]

===== Noorweë =====
* [[Bærum]]
* [[Kristiansand]]

===== Oekraïne =====
* [[Charkif]]
* [[Donetsk]]

===== Rusland =====
* [[Toljatti]]
* [[Tomsk]]

===== Serwië =====
* [[Novi Sad]]

===== Spanje =====
* [[Palma]]

===== Swede =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Helsingborg]]
* [[Jönköping]]
{{col-break}}
* [[Norrköping]]
* [[Örebro]]
{{col-break}}
* [[Västerås]]
{{col-end}}

===== Switserland =====
* [[Winterthur]]

===== Turkye =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Adana]]
* [[Diyarbakır]]
* [[Gaziantep]]
{{col-break}}
* [[Izmir]]
* [[Kayseri]]
{{col-break}}
* [[Konya]]
* [[Mersin]]
{{col-end}}

==== Noord-Amerika ====
===== Meksiko =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Ciudad Juárez]]
* [[Ecatepec de Morelos]]
* [[León, Meksiko]]
{{col-break}}
* [[Mexicali]]
* [[Monterrey]]
* [[Nezahualcóyotl]]
{{col-break}}
* [[Puebla de Zaragoza]]
* [[Tijuana]]
* [[Zapopan]]
{{col-end}}

===== Verenigde State van Amerika =====
* [[San Jose, Kalifornië]]

==== Suid-Amerika ====
===== Argentinië =====
* [[Córdoba, Argentinië]]

===== Bolivië =====
* [[El Alto]]
* [[Santa Cruz de la Sierra]]

===== Brasilië =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Belém]]
* [[Campinas]]
{{col-break}}
* [[Goiânia]]
* [[Maceió]]
{{col-break}}
* [[Salvador da Bahia]]
* [[São Gonçalo]]
{{col-end}}

===== Colombia =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Barranquilla]]
* [[Cali]]
{{col-break}}
* [[Cartagena, Colombia]]
{{col-break}}
* [[Medellín]]
{{col-end}}

===== Ecuador =====
* [[Guayaquil]]

===== Venezuela =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Barquisimeto]]
* [[Ciudad Guayana]]
{{col-break}}
* [[Maracaibo]]
{{col-break}}
* [[Maracay]]
{{col-end}}

=== Waterliggame ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Bab-el-Mandeb]]
* [[Engelse Kanaal]]
* [[Iguazú-waterval]]
* [[Niagara-waterval]]
{{col-break}}
* [[Okavangodelta]]
* [[Straat van Florida]]
* [[Straat van Hormoes]]
* [[Straat van Korea]]
{{col-break}}
* [[Straat van Magellaan]]
* [[Straat van Yucatán]]
* [[Sudd]]
* [[Suezkanaal]]
{{col-end}}

=== Woestyne ===
* [[Gobi]]
* [[Taklamakan]]

== Geskiedenis ==
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Laws in Wales Acts 1535 and 1542]]
* [[Acts of Union 1800]]
{{col-break}}
* [[Francisco Pizarro]]
* [[Geallieerdes van die Eerste Wêreldoorlog]]
{{col-break}}
* [[Maja]]
* [[Meso-Amerika]]
{{col-end}}

=== Voormalige lande ===
* [[Portugese Ryk]]
* [[Spaanse Ryk]]

==== Afrika ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Azawad]]
* [[Biafra]]
* [[Brits-Betsjoeanaland]]
* [[Duits-Oos-Afrika]]
{{col-break}}
* [[Duits-Suidwes-Afrika]]
* [[Koninkryk Aksoem]] ([[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]])
* [[Nederlandse Kaapkolonie]]
* [[Njassaland]]
{{col-break}}
* [[Republiek van Benin]]
* [[Suidwes-Afrika]]
* [[Zimbabwe-Rhodesië]]
* [[Zoeloe-koninkryk]]
{{col-end}}

==== Asië ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Achaemenidiese Ryk]]
* [[Brits-Indië]]
* [[Cholaryk]]
* [[Goryeo]]
* [[Japannese Keiserryk]]
{{col-break}}
* [[Joseon]]
* [[Koreaanse Keiserryk]]
* [[Maratharyk]]
* [[Mauryaryk]]
* [[Mogolryk]]
{{col-break}}
* [[Mongoolse Ryk]] ([[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]])
* [[Persiese Ryk]]
* [[Safawidiese Ryk]]
* [[Sassanidiese Ryk]]
* [[Sultanaat Delhi]]
{{col-end}}

==== Europa ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Bisantynse Ryk]]
* [[Duitse Keiserryk]]
* [[Gemenebes van Engeland]]
* [[Keiserryk Oostenryk]]
* [[Koninkryk van Ierland]]
{{col-break}}
* [[Koninkryk Pruise]]
* [[Lordskap van Ierland]]
* [[Prinsdom van Wallis]]
* [[Republiek Weimar]]
* [[Romeinse monargie]]
{{col-break}}
* [[Serwië en Montenegro]]
* [[Tsjeggo-Slowakye]]
* [[Verenigde Koninkryk van die Nederlande]]
* [[Wes-Romeinse Ryk]]
{{col-end}}

==== Noord-Amerika ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Eerste Meksikaanse Keiserryk]]
* [[Federale Republiek van Sentraal-Amerika]]
* [[Gekonfedereerde State van Amerika]]
* [[Nieu-Nederland]]
{{col-break}}
* [[Nieu-Spanje]]
* [[Republiek van die Río Grande]]
* [[Republiek van Kalifornië]]
{{col-break}}
* [[Republiek van Texas]]
* [[Republiek van Yucatán]]
* [[Tweede Meksikaanse Keiserryk]]
{{col-end}}

=== Voormalige stede ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Angkor Wat]]
{{col-break}}
* [[Caral]]
{{col-break}}
* [[Groot-Zimbabwe]]
{{col-end}}

==== Asië ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Madain Saleh]]
* [[Persepolis]]
{{col-break}}
* [[Petra]]
{{col-break}}
* [[Susa]]
{{col-end}}

==== Noord-Amerika ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Cahokia]]
* [[Copán]]
{{col-break}}
* [[Joya de Cerén]]
* [[Quiriguá]]
{{col-break}}
* [[Tikal]]
{{col-end}}

===== Meksiko =====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Calakmul]]
* [[Chichén Itzá]]
* [[El Tajín]]
* [[Mitla]]
* [[Monte Albán]]
{{col-break}}
* [[Palenque]]
* [[Paquimé]]
* [[Tenochtitlan]]
* [[Teotihuacán]]
{{col-break}}
* [[Uxmal]]
* [[Xochicalco]]
* [[Xochimilco]]
* [[Yagul]]
{{col-end}}

=== Monarge ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Agustin de Iturbide]]
* [[Frans II]]
* [[Frans Josef I van Oostenryk]]
* [[Ferdinand I van Oostenryk]]
* [[Friedrich III van Duitsland]]
* [[Gojong van Korea]]
* [[Huis van Habsburg]]
{{col-break}}
* [[Huis van Hohenzollern]]
* [[Karel I van Oostenryk]]
* [[Letsie III]]
* [[Maksimiliaan I van Meksiko]]
* [[Meiji]]
* [[Misuzulu Zulu]]
{{col-break}}
* [[Moctezuma II]]
* [[Moshoeshoe II]]
* [[Mswati III]]
* [[Naruhito]]
* [[Sunjong van Korea]]
* [[Wilhelm I van Duitsland]]
{{col-end}}

=== Oorloë ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
* [[Amerikaanse Onafhanklikheidsoorlog]]
* [[Anglo-Zoeloeoorlog]]
* [[Chaco-oorlog]]
* [[Chiapas-konflik]]
* [[Cristero-oorlog]]
* [[Dwelmoorlog in Meksiko]]
* [[Franse inval in Meksiko]]
* [[Hervormingsoorlog]]
{{col-break}}
* [[Kasteoorlog]]
* [[Koekoorlog]]
* [[Korea-oorlog]]
* [[Meksikaans-Amerikaanse Oorlog]]
* [[Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog]]
* [[Meksikaanse Rewolusie]]
* [[Namibiese Onafhanklikheidsoorlog]]
* [[Oos-Afrika-veldtog]]
* [[Paraguaanse Oorlog]]
{{col-break}}
* [[Salpeteroorlog]]
* [[Sewejarige Oorlog]]
* [[Spaans-Amerikaanse Oorlog]]
* [[Spaanse verowering van die Inka-ryk]]
* [[Spaanse verowering van Yucatan]]
* [[Suidwes-Afrika-veldtog]]
* [[Texaanse Onafhanklikheidsoorlog]]
* [[Viëtnamoorlog]]
{{col-end}}

== Godsdiens ==
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Babisme]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Baha’i-wêreldsentrum]]
* [[Ghemara]]
* [[Imam]]
* [[Kerk (organisasie)]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Lotustempel]]
* [[Manigeïsme]]
{{col-break}}
* [[Misjna]]
* [[Moskee]]
* [[Pastoor]]
* [[Priester]]
* [[Profesie]]
* [[Rabbyn]]
{{col-break}}
* [[Sikhisme]]
* [[Sinagoge]]
* [[Sjahada]]
* [[Takbir]]
* [[Tanag]]
* [[Zakaat]]
{{col-end}}

=== Persone ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[ʻAbdu'l-Bahá]]
* [[Abraham]]
* [[Adam]]
* [[Adam en Eva]]
* [[Bab]]
* [[Baha'u'llah]]
* [[Eva]]
{{col-break}}
* [[Fariborz Sahba]]
* [[Hossein Amanat]]
* [[Krishna]]
* [[Mahavira]]
* [[Mani]]
* [[Mohammed]]
{{col-break}}
* [[Moses]]
* [[Nanak Dev]]
* [[Noag]]
* [[Pous Franciskus]]
* [[Pous Leo XIV]]
* [[Shoghi Effendi]]
* [[Zoroaster]]
{{col-end}}

=== Heilige geskrifte ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Heilige geskrifte]]
* [[Adi Granth]]
{{col-break}}
* [[Bayan]]
{{col-break}}
* [[Kitab-i-Aqdas]]
{{col-end}}

=== Feeste en herdenkings ===
* [[Sotho-kalender]]
* [[Xhosa-kalender]]
* [[Zoeloe-kalender]]

==== Christendom ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Liturgiese jaar]]
* [[Advent]]
* [[Allerheilige]]
* [[Allersiele]]
* [[Aswoensdag]]
* [[Doop van Jesus]]
{{col-break}}
* [[Driekoningedag]]
* [[Heilige Saterdag]]
* [[Mariaboodskap]]
* [[Mariageboorte]]
* [[Mariahemelvaart]]
* [[Marialigmis]]
{{col-break}}
* [[Onbevlekte Ontvangenis van Maria]]
* [[Palmsondag]]
* [[Sakramentsdag]]
* [[Verheerliking van Jesus]]
* [[Wit-Donderdag]]
{{col-end}}

==== Islam ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Lys van Islamitiese feeste en herdenkings]]
* [[Asjoera]]
{{col-break}}
* [[Lailat al-'Kadr]]
* [[Mawlid an-Nabi]]
{{col-break}}
* [[Vrydaggebed]]
{{col-end}}

==== Judaïsme ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Lys van Joodse feeste en herdenkings]]
* [[Chanoeka]]
{{col-break}}
* [[Pesach]]
* [[Poerim]]
{{col-break}}
* [[Sjavuot]]
{{col-end}}

== Politiek ==
=== Internasionale organisasies ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Afrika-unie]]
* [[APEC]]
* [[Arabiese Liga]]
* [[ASEAN]]
* [[Beweging van Onverbonde Lande]]
* [[BRICS]]
* [[Europese Vryhandelsvereniging]]
{{col-break}}
* [[Gemeenskaplike Monetêre Gebied]]
* [[Internasionale Geregshof]]
* [[Internasionale Monetêre Fonds]]
* [[Internasionale Strafhof]]
* [[Mercosur]]
* [[NAFTA]]
* [[OPUL]]
{{col-break}}
* [[Organisasie van Amerikaanse Lande]]
* [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]]
* [[OVSE]]
* [[Sentraal-Europese Vryehandelsooreenkoms]]
* [[Suider-Afrikaanse Doeane-unie]]
* [[Unie van die Arabiese Maghreb]]
* [[Wêreldhandelsorganisasie]]
{{col-end}}

=== Partye ===
* [[Demokratiese Party (Verenigde State)]]
* [[Republikeinse Party (Verenigde State)]]

== Nasionale simbole ==
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Vlag van Åland]]
* [[Vlag van die Faroëreilande]]
* [[Vlag van die Lord Howe-eiland]]
* [[Vlag van die NAVO]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van die Verenigde Koninkryk]]
* [[Vlag van die Verenigde Nasies]]
{{col-break}}
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Europa]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Hongarye]]
* [[Vlag van Koerdistan]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Letland]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Litaue]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Nieu-Seeland]]
{{col-break}}
* [[Vlag van Oos-Turkestan]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Swede]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Tibet]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Ysland]]
* [[Wapen van Namibië]]
{{col-end}}

== Sterrekunde ==
=== Natuurlike satelliete ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Ariel (maan)]]
* [[Charon (maan)]]
* [[Deimos (maan)]]
* [[Europa (maan)]]
{{col-break}}
* [[Io (maan)]]
* [[Kallisto (maan)]]
* [[Oberon (maan)]]
{{col-break}}
* [[Titania (maan)]]
* [[Triton (maan)]] ([[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]])
* [[Umbriel (maan)]]
{{col-end}}

== Taalkunde ==
* [[Inheemse tale van die Amerikas]]

=== Skryfstelsels ===
* [[Arabiese alfabet]]

=== Tale ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Abchasies]]
* [[Afar]]
* [[Ainoe (taal)]]
* [[Akan]]
* [[Angika]]
* [[Aragonees]]
* [[Armeens]]
* [[Assamees]]
* [[Atjehs]]
* [[Awadhi]]
* [[Azerbeidjans]]
* [[Bagheli]]
* [[Balinees]]
* [[Bambara]]
* [[Bandjarees]]
* [[Beloetsji]]
* [[Bengaals]]
* [[Bhili]]
* [[Bhojpuri]]
* [[Birmaans]]
* [[Bislama]]
* [[Bodo]]
* [[Boeginees]]
* [[Brahui]]
* [[Braj]]
* [[Bundeli]]
* [[Cebuano]]
* [[Chamorro]]
* [[Cherokees]]
* [[Chhattisgarhi]]
* [[Chinees]]
* [[Comories]]
* [[Cookeilandse Māori]]
* [[Cree]]
* [[Dhivehi]]
* [[Dinka (taal)]]
* [[Dogri]]
* [[Dyula]]
* [[Dzongkha]]
* [[Ewe (taal)]]
* [[Fidjiaans]]
* [[Filippyns]]
* [[Fon (taal)]]
* [[Fula]]
* [[Gagaoesies]]
* [[Gan]]
* [[Garhwali]]
* [[Garo]]
* [[Georgies]]
* [[Gilaki]]
* [[Gondi]]
* [[Gorani]]
* [[Groenlands]]
* [[Guaraní]]
* [[Goedjarati]]
* [[Haïtiaanse kreools]]
* [[Hakka]]
* [[Hariyanavi]]
* [[Hausa]]
* [[Hawais]]
* [[Herero (taal)]]
* [[Hiligaynon]]
* [[Hindi]]
* [[Hiri Motu]]
* [[Ho]]
* [[Igbo]]
* [[Ilokano]]
* [[Indonesies]]
{{col-break}}
* [[Inuktitut]]
* [[Jamaikaanse patois]]
* [[Jingpho]]
* [[Joroeba]]
* [[Kannada]]
* [[Kannauji]]
* [[Kantonees]]
* [[Kanuri]]
* [[Kapampangan]]
* [[Karakalpaks]]
* [[Kasaks]]
* [[Kasjmiri]]
* [[Khasi]]
* [[Khmer]]
* [[Kikuyu]]
* [[Kimbundu]]
* [[Kinyarwanda]]
* [[Kirgisies]]
* [[Kiribaties]]
* [[Kirundi]]
* [[Koerdies]]
* [[Koermandsji]]
* [[Kokborok]]
* [[Kongo (taal)]]
* [[Konkani]]
* [[Koreaans]]
* [[Kumaoni]]
* [[Kurukh]]
* [[Kwangali]]
* [[Lao (taal)]]
* [[Letgallies]]
* [[Lingala]]
* [[Luba-Kasai]]
* [[Luganda]]
* [[Lule-Samies]]
* [[Luo]]
* [[Luri]]
* [[Madoerees]]
* [[Magahi]]
* [[Maithili]]
* [[Majaans]]
* [[Malayalam]]
* [[Malgassies]]
* [[Mandaryns]]
* [[Mandinka]]
* [[Maninka]]
* [[Mantsjoe]]
* [[Mapudungun]]
* [[Marathi]]
* [[‎Marwari]]
* [[Marshallees]]
* [[Mazanderani]]
* [[Meitei]]
* [[Min]]
* [[Minangkabau]]
* [[Mixteeks]]
* [[Mizo]]
* [[Moendari]]
* [[Moldawies]]
* [[Mon]]
* [[Mongools]]
* [[Montenegryns]]
* [[Morisyen]]
* [[Mossi]]
* [[Nahuatl]]
* [[Nauruaans]]
* [[Navajo (taal)]]
{{col-break}}
* [[Neder-Sorbies]]
* [[Nepalees]]
* [[Niuies]]
* [[Noord-Fries]]
* [[Noord-Samies]]
* [[Normandies]]
* [[Nuer (taal)]]
* [[Oeigoers]]
* [[Oerdoe]]
* [[Oesbekies]]
* [[Oos-Fries]]
* [[Opper-Sorbies]]
* [[Oriya]]
* [[Oromo]]
* [[Oshiwambo]]
* [[Osseties]]
* [[Palauaans]]
* [[Pandjabi]]
* [[Pangasinan]]
* [[Pasjtoe]]
* [[Persies]]
* [[Pijin]]
* [[Quechua]]
* [[Rajasthani]]
* [[Réunionnais]]
* [[Romani]]
* [[Samogities]]
* [[Sango]]
* [[Santali]]
* [[Saraiki]]
* [[Saterfries]]
* [[Serer]]
* [[Serwies]]
* [[Seychellekreools]]
* [[Sindhi]]
* [[Singalees]]
* [[Sisiliaans]]
* [[Soendanees]]
* [[Somalies]]
* [[Soninke]]
* [[Sorani]]
* [[Sranantongo]]
* [[Suid-Koerdies]]
* [[Suid-Samies]]
* [[Tadjiks]]
* [[Tagalog]]
* [[Tai Yai]]
* [[Tamil]]
* [[Telugu]]
* [[Tetoem]]
* [[Thai]]
* [[Tibettaans]]
* [[Tigrinja]]
* [[Tokelauaans]]
* [[Tok Pisin]]
* [[Tongaans]]
* [[Tsjoewasjies]]
* [[Tupí]]
* [[Turkmeens]]
* [[Tuvaluaans]]
* [[Umbundu]]
* [[Viëtnamees]]
* [[Wes-Fries]]
* [[Wolof]]
* [[Wu]]
* [[Xiang]]
* [[Zapoteeks]]
{{col-end}}

=== Taalfamilies ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Algiese tale]]
* [[Amerindiese tale]]
* [[Andamanse tale]]
* [[Arawaktale]]
* [[Australiese tale]]
* [[Austro-Asiatiese tale]]
* [[Austronesiese tale]]
* [[Berbertale]]
* [[Bihari-tale]]
* [[Dardiese tale]]
* [[Drawidiese tale]]
* [[Formosaanse tale]]
* [[Geïsoleerde tale]]
* [[Hmong-Mien-tale]]
* [[Indo-Ariese tale]]
{{col-break}}
* [[Indo-Irannese tale]]
* [[Japannese tale]]
* [[Kaukasiese tale]]
* [[Khoisan-tale]]
* [[Koesjitiese tale]]
* [[Majatale]]
* [[Maleis-Polinesiese tale]]
* [[Mande-tale]]
* [[Mikronesiese tale]]
* [[Mongoolse tale]]
* [[Na-Dené-tale]]
* [[Nilo-Sahariese tale]]
* [[Nuristani-tale]]
* [[Omotiese tale]]
* [[Ongeklassifiseerde tale]]
{{col-break}}
* [[Oseaniese tale]]
* [[Otomangue]]
* [[Paleosiberiese tale]]
* [[Polinesiese tale]]
* [[Ryukyu-tale]]
* [[Sino-Tibettaanse tale]]
* [[Tai-Kadai-tale]]
* [[Tasmaanse tale]]
* [[Tibeto-Birmaanse tale]]
* [[Toearegtale]]
* [[Toengoesiese tale]]
* [[Tsjadiese tale]]
* [[Tupí-tale]]
* [[Uto-Asteekse tale]]
{{col-end}}

== Etniese groepe ==
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Etniese groep]]
* [[Abchasiërs]]
* [[Aborigines]]
* [[Afar (volk)]]
* [[Afro-Amerikaners]]
* [[Ainoe]]
* [[Akan (volk)]]
* [[Albanese]]
* [[Amhare]]
* [[Armene]]
* [[Asjkenasiese Jode]]
* [[Assiriërs]]
* [[Aymara (volk)]]
* [[Azerbeidjanners]]
* [[Baganda]]
* [[Bamar]]
* [[Bambara (volk)]]
* [[Basjkiriërs]]
* [[Baske]]
* [[Beloetsje]]
* [[Bene Israel]]
* [[Bengale (volk)]]
* [[Berbers]]
* [[Bergjode]]
* [[Beta Israel]]
* [[Bosniërs]]
* [[Bretonners]]
* [[Cree (volk)]]
* [[Dene]]
* [[Dinka (volk)]]
* [[Drawidas]]
* [[Duitsers]]
* [[Egiptenare]]
* [[Engelse]]
* [[Estlanders]]
* [[Ewe (volk)]]
* [[Finne]]
* [[Fon (volk)]]
* [[Friese]]
* [[Fula (volk)]]
* [[Gagaoesiërs]]
* [[Georgiërs]]
* [[Goedjarati's]]
* [[Guaraní (volk)]]
* [[Hakka (volk)]]
* [[Han-Chinese]]
* [[Hasara]]
* [[Hausa (volk)]]
* [[Himba]]
* [[Hui-Chinese]]
{{col-break}}
* [[Hutu]]
* [[Iere]]
* [[Igbo (volk)]]
* [[Indiane]]
* [[Inheemse volke]]
* [[Irannese volke]]
* [[Italianers]]
* [[Japannese]]
* [[Javane]]
* [[Jesiede]]
* [[Joroeba (volk)]]
* [[Kanuri (volk)]]
* [[Karakalpakke]]
* [[Kasakke]]
* [[Katalane]]
* [[Khmer (volk)]]
* [[Khoisan]]
* [[Kikuyu (volk)]]
* [[Kirgisiërs]]
* [[Koerde]]
* [[Kongo (volk)]]
* [[Kopte]]
* [[Koreane]]
* [[Krim-Tatare]]
* [[Laos (bevolkingsgroep)]]
* [[Letlanders]]
* [[Luo (volk)]]
* [[Majas]]
* [[Maleiers]]
* [[Malgasse (volk)]]
* [[Mandinka (volk)]]
* [[Mantsjoes]]
* [[Mapuche]]
* [[Marathi's]]
* [[Masedoniërs]]
* [[Mixteke]]
* [[Mizrachi-Jode]]
* [[Moldawiërs]]
* [[Mongole]]
* [[Montenegryne]]
* [[Mossi (volk)]]
* [[Nahua]]
* [[Navajo]]
* [[Nubiërs]]
* [[Nuer (volk)]]
* [[Oesbeke]]
* [[Olmeke]]
* [[Oorlam]]
* [[Oromo (volk)]]
* [[Ossetiërs]]
{{col-break}}
* [[Palestyne]]
* [[Parsi]]
* [[Pasjtoene]]
* [[Perse]]
* [[Pole (volk)]]
* [[Pomake]]
* [[Punjabi's]]
* [[Quechua (volk)]]
* [[Roemene]]
* [[Rohingia]]
* [[Sahrawis]]
* [[Samaritane]]
* [[Sami]]
* [[Sefardiese Jode]]
* [[Serer (volk)]]
* [[Serwiërs]]
* [[Sindhi's]]
* [[Singalese]]
* [[Sirkassiërs]]
* [[Skotte]]
* [[Soendanese]]
* [[Somaliërs]]
* [[Soninke (volk)]]
* [[Spanjaarde]]
* [[Swahili (volk)]]
* [[Swede (volk)]]
* [[Tadjiks (volk)]]
* [[Tamils]]
* [[Tartare]]
* [[Thai (volk)]]
* [[Tibettane]]
* [[Tigrinja (volk)]]
* [[Tlaxcalteke]]
* [[Toearegs]]
* [[Tolteke]]
* [[Tsjetsjniërs]]
* [[Tsjoewasjiërs]]
* [[Tupí (volk)]]
* [[Turke]]
* [[Turkiese volke]]
* [[Turkmene]]
* [[Tutsi]]
* [[Twa]]
* [[Viëtnamese]]
* [[Wale]]
* [[Walliesers]]
* [[Wolof (volk)]]
* [[Yslanders]]
* [[Zapoteke]]
{{col-end}}

== Sport ==
=== Krieket ===
* [[Indiese Premierliga]]
* [[O. 19-vrouekrieketwêreldbeker]]

==== Beheerliggame ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Afrikakrieketvereniging]]
* [[Asiatiese Krieketraad]]
* [[Bermudaanse Krieketraad]]
* [[Deense Krieketfederasie]]
* [[‎Duitse Krieketbond]]
* [[Emiratiese Krieketraad]]
* [[Europese Krieketraad]]
* [[IKR Amerikas]]
* [[IKR Oos-Asië-Oseanië]]
{{col-break}}
* [[Italiaanse Krieketfederasie]]
* [[‎Koninklike Nederlandse Krieketbond]]
* [[Krieket Hongkong]]
* [[Krieket Kanada]]
* [[Krieket Kenia]]
* [[Krieket Namibië]]
* [[Krieket PNG]]
* [[Krieket Skotland]]
{{col-break}}
* [[Krieketvereniging van Nepal]]
* [[Krieketvereniging van Thailand]]
* [[Marylebone-krieketklub]]
* [[Nigeriese Krieketfederasie]]
* [[Oman Krieket]]
* [[Tanzaniese Krieketvereniging]]
* [[Ugandese Krieketvereniging]]
* [[VSA Krieket]]
{{col-end}}

==== Nasionale krieketspanne ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Duitse nasionale krieketspan]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Italiaanse nasionale krieketspan]]
{{col-break}}
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nigeriese nasionale krieketspan]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Tanzaniese nasionale krieketspan]]
{{col-break}}
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Ugandese nasionale krieketspan]]
{{col-end}}

==== Kampioenetrofeë ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Kampioenetrofee]]
* [[Kampioenetrofee 1998]]
* [[Kampioenetrofee 2000]]
* [[Kampioenetrofee 2002]]
{{col-break}}
* [[Kampioenetrofee 2004]]
* [[Kampioenetrofee 2006]]
* [[Kampioenetrofee 2009]]
* [[Kampioenetrofee 2013]]
{{col-break}}
* [[Kampioenetrofee 2017]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Kampioenetrofee 2025]]
* [[Kampioenetrofee 2029]]
{{col-end}}

==== T20I-wêreldbekertoernooie ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[T20I-wêreldbeker]]
* [[T20I-wêreldbeker 2007]]
* [[T20I-wêreldbeker 2009]]
* [[T20I-wêreldbeker 2010]]
* [[T20I-wêreldbeker 2012]]
{{col-break}}
* [[T20I-wêreldbeker 2014]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[T20I-wêreldbeker 2016]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[T20I-wêreldbeker 2021]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[T20I-wêreldbeker 2022]]
{{col-break}}
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[T20I-wêreldbeker 2024]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[T20I-wêreldbeker 2026]]
* [[T20I-wêreldbeker 2028]]
* [[T20I-wêreldbeker 2030]]
{{col-end}}

==== Nasionale vrouekrieketspanne ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Australiese nasionale vrouekrieketspan]]
* [[Bengaalse nasionale vrouekrieketspan]]
* [[Deense nasionale vrouekrieketspan]]
* [[Engelse nasionale vrouekrieketspan]]
* [[Ierse nasionale vrouekrieketspan]]
{{col-break}}
* [[Indiese nasionale vrouekrieketspan]]
* [[Nederlandse nasionale vrouekrieketspan]]
* [[Nieu-Seelandse nasionale vrouekrieketspan]]
* [[Pakistanse nasionale vrouekrieketspan]]
* [[Skotse nasionale vrouekrieketspan]]
{{col-break}}
* [[Sri Lankaanse nasionale vrouekrieketspan]]
* [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan]]
* [[Thaise nasionale vrouekrieketspan]]
* [[Wes-Indiese nasionale vrouekrieketspan]]
{{col-end}}

==== T20I-vrouewêreldbekertoernooie ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[T20I-vrouewêreldbeker]]
* [[T20I-vrouewêreldbeker 2009]]
* [[T20I-vrouewêreldbeker 2010]]
* [[T20I-vrouewêreldbeker 2012]]
{{col-break}}
* [[T20I-vrouewêreldbeker 2014]]
* [[T20I-vrouewêreldbeker 2016]]
* [[T20I-vrouewêreldbeker 2018]]
* [[T20I-vrouewêreldbeker 2020]]
{{col-break}}
* [[T20I-vrouewêreldbeker 2023]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]]
* [[T20I-vrouewêreldbeker 2028]]
{{col-end}}

==== Vrouekampioenetrofee ====
* [[Vrouekampioenetrofee]]
* [[Vrouekampioenetrofee 2027]]

==== Vrouekrieketwêreldbekertoernooie ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Vrouekrieketwêreldbeker]]
* [[Vrouekrieketwêreldbeker 1973]]
* [[Vrouekrieketwêreldbeker 1978]]
* [[Vrouekrieketwêreldbeker 1982]]
* [[Vrouekrieketwêreldbeker 1988]]
{{col-break}}
* [[Vrouekrieketwêreldbeker 1993]]
* [[Vrouekrieketwêreldbeker 1997]]
* [[Vrouekrieketwêreldbeker 2000]]
* [[Vrouekrieketwêreldbeker 2005]]
* [[Vrouekrieketwêreldbeker 2009]]
{{col-break}}
* [[Vrouekrieketwêreldbeker 2013]]
* [[Vrouekrieketwêreldbeker 2017]]
* [[Vrouekrieketwêreldbeker 2022]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025]]
{{col-end}}

=== Rugby ===
==== Beheerliggame ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Asië Rugby]]
* [[Belgium Rugby]]
* [[Brasiliaanse Rugbykonfederasie]]
* [[Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie]]
* [[Fidjiaanse Rugbyunie]]
* [[Georgiese Rugbyunie]]
* [[Hongkongse Rugbyunie]]
* [[Ivoriaanse Rugbyfederasie]]
* [[Kasakse Rugbyunie]]
* [[Koreaanse Rugbyunie]]
{{col-break}}
* [[Meksikaanse Rugbyfederasie]]
* [[Namibiese Rugbyunie]]
* [[Nasionale Rugbysportfederasie]]
* [[Oseanië Rugby]]
* [[Paraguaanse Rugbyunie]]
* [[Portugese Rugbyfederasie]]
* [[Roemeense Rugbyfederasie]]
* [[Rugby Afrika]]
* [[Rugby Amerikas Noord]]
* [[Rugby Europa]]
{{col-break}}
* [[Rugby Nederland]]
* [[‎Rugby Samoa]]
* [[‎Russiese Rugbyunie]]
* [[Spaanse Rugbyfederasie]]
* [[Suid-Amerika Rugby]]
* [[Sweedse Rugbyunie]]
* [[Tongaanse Rugbyunie]]
* [[Uruguaanse Rugbyunie]]
* [[VSA Rugby]]
* [[Zimbabwiese Rugbyunie]]
{{col-end}}

==== Nasionale rugbyspanne ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Meksikaanse nasionale rugbyspan]]
{{col-break}}
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Paraguaanse nasionale rugbyspan]]
{{col-break}}
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Taiwannese nasionale rugbyspan]]
{{col-end}}

==== Nasionale vrouerugbyspanne ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Black Ferns]]
* [[Brasiliaanse nasionale vrouerugbyspan]]
* [[Duitse nasionale vrouerugbyspan]]
* [[Engelse nasionale vrouerugbyspan]]
* [[Fidjiaanse nasionale vrouerugbyspan]]
* [[Franse nasionale vrouerugbyspan]]
* [[Hongkongse nasionale vrouerugbyspan]]
* [[Ierse nasionale vrouerugbyspan]]
{{col-break}}
* [[Italiaanse nasionale vrouerugbyspan]]
* [[Japannese nasionale vrouerugbyspan]]
* [[Kanadese nasionale vrouerugbyspan]]
* [[Kasakse nasionale vrouerugbyspan]]
* [[Nederlandse nasionale vrouerugbyspan]]
* [[Russiese nasionale vrouerugbyspan]]
* [[Samoaanse nasionale vrouerugbyspan]]
{{col-break}}
* [[Skotse nasionale vrouerugbyspan]]
* [[Spaanse nasionale vrouerugbyspan]]
* [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan]]
* [[Sweedse nasionale vrouerugbyspan]]
* [[Verenigde State se nasionale vrouerugbyspan]]
* [[Wallaroos]]
* [[Walliese nasionale vrouerugbyspan]]
{{col-end}}

==== Vrouerugbywêreldbekertoernooie ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Vrouerugbywêreldbeker]]
* [[Vrouerugbywêreldbeker 1991]]
* [[Vrouerugbywêreldbeker 1994]]
* [[Vrouerugbywêreldbeker 1998]]
* [[Vrouerugbywêreldbeker 2002]]
{{col-break}}
* [[Vrouerugbywêreldbeker 2006]]
* [[Vrouerugbywêreldbeker 2010]]
* [[Vrouerugbywêreldbeker 2014]]
* [[Vrouerugbywêreldbeker 2017]]
{{col-break}}
* [[Vrouerugbywêreldbeker 2021]]
* [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vrouerugbywêreldbeker 2025]]
* [[Vrouerugbywêreldbeker 2029]]
* [[Vrouerugbywêreldbeker 2033]]
{{col-end}}

=== Sokker ===
==== Vrouesokkerwêreldbekertoernooie ====
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Vrouesokkerwêreldbeker]]
* [[Vrouesokkerwêreldbeker 1991]]
* [[Vrouesokkerwêreldbeker 1995]]
* [[Vrouesokkerwêreldbeker 1999]]
* [[Vrouesokkerwêreldbeker 2003]]
{{col-break}}
* [[Vrouesokkerwêreldbeker 2007]]
* [[Vrouesokkerwêreldbeker 2011]]
* [[Vrouesokkerwêreldbeker 2015]]
* [[Vrouesokkerwêreldbeker 2019]]
{{col-break}}
* [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]]
* [[Vrouesokkerwêreldbeker 2027]]
* [[Vrouesokkerwêreldbeker 2031]]
* [[Vrouesokkerwêreldbeker 2035]]
{{col-end}}

== Dubbelsinnigheidsbladsye ==
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Act of Union]]
* [[Ariel]]
* [[Berlyn (dubbelsinnig)]]
* [[Cabinda]]
* [[Callisto]]
* [[Charon]]
* [[Córdoba]]
* [[Coloradorivier (dubbelsinnig)]]
* [[Deimos]]
* [[Fobos]]
* [[Georgetown]]
* [[Gemenebes]]
{{col-break}}
* [[Hamilton (dubbelsinnig)]]
* [[Hyderabad]]
* [[Io]]
* [[Kingston]]
* [[Leon]]
* [[Mercurius (dubbelsinnig)]]
* [[Nederland (dubbelsinnig)]]
* [[Neptunus (dubbelsinnig)]]
* [[Nieu-Skotland]]
* [[Oberon]]
* [[Plymouth (dubbelsinnig)]]
* [[Saint Georges]]
{{col-break}}
* [[Saint Johns]]
* [[San Jose]]
* [[Saturnus (dubbelsinnig)]]
* [[Suzhou]]
* [[Taizhou]]
* [[Titania]]
* [[Triton]]
* [[Venus (dubbelsinnig)]]
* [[Verenigde Koninkryk (dubbelsinnig)]]
* [[Verenigde State (dubbelsinnig)]]
* [[Victoria]]
{{col-end}}

== Ander ==
* [[Futurama]]
* [[Piramides van Giza]]
* [[Vier Asiatiese Tiere]]
* [[Wikimania]]

== Sien ook ==
* [[Gebruiker:SpesBona/Beelde]]
* [[Gebruiker:SpesBona/Bydraes]]
* [[Gebruiker:SpesBona/Voorbladreeks]]
* [[Gebruiker:SpesBona/Werksbank]]

[[de:Benutzer:SpesBona/Artikel]]
[[en:User:SpesBona/Articles]]
[[fy:Meidogger:SpesBona/Artikels]]
[[nl:Gebruiker:SpesBona/Artikels]]
[[ru:Участник:SpesBona/Статья]]</text>
      <sha1>4qr1uwrma2b0cphwy1yrvsas98ol2xp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Futurama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44847</id>
    <revision>
      <id>2974280</id>
      <parentid>2972646</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:10:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>111471</id>
      </contributor>
      <comment>180</comment>
      <origin>2974280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4348" sha1="h5k604x3nml8srwdflmc9eweqt6at53" xml:space="preserve">{{TITELAANSIG|''Futurama''}}
{{Inligtingskas Televisiereeks
| reeksnaam                = Futurama
| beeld                    = [[Lêer:Futurama 1999 logo.svg|200px]]
| onderskrif               = Logo van ''Futurama''
| reeksnaam_2              = 
| genre                    = Sitkom&lt;br /&gt;volwasse animasie&lt;br /&gt;[[wetenskapfiksie]]
| formaat                  = 
| skepper                  = [[Matt Groening]]
| ontwikkelaar             = Matt Groening&lt;br /&gt;[[David X. Cohen]]
| skrywer                  = 
| regisseur                = 
| kreatiewe regisseur      = 
| aanbieder                = 
| rolverdeling             = 
| beoordelaars             = 
| stemme                   = [[Billy West]]&lt;br /&gt;[[Katey Sagal]]&lt;br /&gt;[[John DiMaggio]]&lt;br /&gt;[[Lauren Tom]]&lt;br /&gt;[[Phil LaMarr]]&lt;br /&gt;[[Tress MacNeille]]&lt;br /&gt;[[Maurice LaMarche]]&lt;br /&gt;[[David Herman]]
| verteller                = 
| temamusiekkomponis       = [[Christopher Tyng]]
| openingstema             = ''Theme from Futurama''
| afsluitingstema          = 
| komponis                 = 
| oorsprongsland           = {{vlagland|Verenigde State}}
| taal                     = [[Engels]]
| aantal_seisoene          = 11
| aantal_episodes          = 180
| episodelys               = 
| uitvoerende_vervaardiger = Matt Groening&lt;br /&gt;David X. Cohen&lt;br /&gt;[[Ken Keeler]]
| vervaardiger             = [[Lee Supercinski]]&lt;br /&gt;[[Claudia Katz]]
| redigeerder              = Paul D. Calder
| lokasie                  = 
| kinematografie           = 
| kamera                   = 
| looptydperk              = 22 minute
| maatskappy               = [[The Curiosity Company]]&lt;br /&gt;[[20th Century Fox Television]]
| verspreider              = [[20th Television]]
| netwerk                  = [[Fox Uitsaaikorperasie|Fox]] &lt;small&gt;(1999-2003)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Comedy Central]] &lt;small&gt;(2008-2013)&lt;/small&gt;
| beeldformaat             = 480i (4:3 SDTV) &lt;small&gt;(1999-2003)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;1080i (16:9 HDTV) &lt;small&gt;(2010-2013)&lt;/small&gt;
| klankformaat             = Dolby Surround &lt;small&gt;(1999-2003)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Dolby Digital 5.1 &lt;small&gt;(2008-2013)&lt;/small&gt;
| eerste_lopie             = 28 Maart 1999 – 4 September 2013
| eerste_uitsending        = 
| laaste_uitsending        = 
| status                   = 
| voorafgegaan_deur        = 
| opgevolg_deur            = 
| verwant                  = ''[[The Simpsons]]''
| webwerf                  = http://www.comedycentral.com/shows/futurama/index.jhtml
| produksiewebwerf         = 
}}

'''''Futurama''''' is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[televisie]]-[[animasie]]reeks wat deur [[Matt Groening]] en [[David X. Cohen]] geskep is en sedert 1998 saam met [[Ken Keeler]] in [[Suid-Korea]] en die VSA geproduseer word.

[[Lêer:Matt Groening.jpg|duimnael|links|140px|Die skepper Matt Groening]]
[[Lêer:Futurama flag of Earth.svg|duimnael|links|160px|Die ''Vlag van die Aarde'' soortgelyk aan die [[vlag van die Verenigde State]]]]
[[Lêer:Futurama Planet Express.svg|duimnael|links|160px|Logo van die [[maatskappy]] ''Planet Express'', die werkgewer van die hoofkarakters]]
[[Lêer:Alien decoder Futurama.svg|duimnael|links|160px|Die [[Latynse alfabet|Latynse]] en sommige uitheemse alfabette]]
Futurama het 7 seisoene met 121+ episodes sedert die eerste uitsending in [[1999]] en 4 [[DVD]]-[[rolprent]]e. Futurama speel af in [[New York Stad|Nieu-New York]] in die [[31ste eeu]]. Daar is ook 'n ''Futurama Comic'', wat deur ''Bongo Comics'' gepubliseer word. Die 4 rolprente is ''Futurama: Bender’s Big Score'' (2007), ''Futurama: The Beast with a Billion Backs'' (2008), ''Futurama: Bender’s Game'' (2008) en ''Futurama: Into the Wild Green Yonder'' (2009).

== Hoofkarakters ==
* Philip J. Fry
* Turanga Leela
* Bender Bieger Rodriguez
* Professor Hubert J. Farnsworth
* Dr. John Zoidberg
* Hermes Conrad
* Amy Wong

== Medekarakters ==
* Zapp Brannigan
* Kif Kroker
* Nibbler
* Mom
* Sal
* Scruffy

== Sien ook ==
* [[The Simpsons]]

== Eksterne skakels ==
{{CommonsKategorie-inlyn}}
* {{en}} {{IMDb-titel|id=0149460}}
* {{en}} [http://www.comedycentral.com/shows/futurama/index.jhtml Amptelike tuisblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100120041323/http://www.comedycentral.com/shows/futurama/index.jhtml |date=20 Januarie 2010 }}

{{Saadjie}}
{{Normdata}}

[[Kategorie:Amerikaanse televisiereekse]]
[[Kategorie:Animasie]]</text>
      <sha1>h5k604x3nml8srwdflmc9eweqt6at53</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brackenfell</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46032</id>
    <revision>
      <id>2974421</id>
      <parentid>2915901</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:29:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12193" sha1="bvedldfthbipliq3u8cdhiutxcm69q8" xml:space="preserve">{{skoonmaak}}
{{Inligtingskas Nedersetting
|amptelike_naam=Brackenfell
|nedersetting_tipe=Voorstad
|duimdrukkerkaart=Kaapstad
|duimdrukkeretiketposisie=bokant
|onderafdelingtipe=[[Land]]
|onderafdelingnaam={{vlag|Suid-Afrika}}
|onderafdelingtipe1=[[Provinsies van Suid-Afrika|Provinsie]]
|onderafdelingtipe2=Metropolitaanse Munisipaliteit
|onderafdelingnaam1=[[Wes-Kaap]]
|onderafdelingnaam2=[[Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit|Kaapstad]]
|stigtingsdatum=
|oppervlak_totaal_km2=25.27
|oppervlak_totaal_myl2=9.76
|hoogte_m=
|koördinaattipe=
|koördinate   = {{Koördinate|33|52|00|S|18|41|00|O|aansig=inlyn,titel}}
|bevolking_soos_op=2011
|bevolking_totaal=44842&lt;ref name=&quot;census2011&quot;&gt;[https://census2011.adrianfrith.com/place/199019 Hoofplek Brackenfell] ''Sensus 2011''&lt;/ref&gt;
|bevolkingsdigtheid_km2=1800
|bevolkingsdigtheid_myl2=4600
|tydsone=[[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]
|utcafset=+2
|poskodetipe=Poskode
|poskode=Busse: 7560 &lt;br /&gt;Strate: 7561
|skakelkode=021
|voetnotas=
|webwerf=
}}

'''Brackenfell''' is 'n noordelike [[voorstad]] van [[Kaapstad]] en is tussen [[Bellville]], [[Durbanville]], [[Kuilsrivier]] en [[Kraaifontein]] geleë.

== Ontstaansgeskiedenis ==
Die huidige Brackenfell word reeds vroeg in die agtiende eeu beskryf as geleë oor die [[Kuilsrivier (rivier)|Kuylsrivier]] en by die Duyvenheuvel. Die naam Duyvenheuvel kom nog in dokumentasie voor tot aan die einde van die [[VOC]]-tydperk in 1795. Later word die heuwel Kanonberg genoem en nog later Kanonkop. Eens was dit die poort na die vreemde, die onbekende, die ongetemde binneland, later poort na die [[Boland|Bolandse]] dorpe, grens tussen stad en platteland. Ru afgeëts teen die groen wingerde van die Bottelaryberge was dit sedert die vroegste tye 'n uitstaande baken in die omgewing. Reisigers het die koppie in die oog gehou om hulle koers te bepaal, want van ver af kon jy hom al sien. Dit was dan ook sedert die vroegste tye 'n gewilde uitspanplek waar paaie gekruis het van noord na suid en van oos na wes, 'n bymekaarkomplek aan die voet van die heuwel, veral aangesien hier verskeie fonteine was. Die boere van die Koeberg het in tye van droogte regs van die koppie verbygetrek met hul vee na die weivelde van die [[Hottentots-Holland]]. Grond is destyds spesiaal deur die regering uitgehou as 'n deurgang vir vee. Die pad van Durbanville af het by die [[drif]] van Stellenberg deurgekom en links by die kop verby verder na Bottelary en [[Stellenbosch]] gelei. Die pad van Kaapstad na [[Klapmuts]], [[Paarl]] en [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] het ook links teen die voet van die kop verbygegaan. Vandag is hierdie pad die [[R101]], die Ou Paarlpad en ook vroeër genoem die Kaapse Hardepad.

=== Natuurskoon ===
Die kop was 'n ruigte en sedert die vroegste tye oortrek met welige natuurlike plantegroei en veldblomme. 'n Welige [[olienhout]]bos het die sonopkant van die kop versier. Wildsbokkies soos duikers, [[steenbok]]kies en [[grysbok]]kies het teen die hange gewei. Hase, skilpaaie en pragtige [[voëls]] was volop. Bosvarings, heide, [[proteas]], [[suikerbos]]s, bergrosies, [[renosterbos]], [[tolbos]], riete, suurknolle, [[vygies]], varkblomme, [[Kalkoentjie (plant)|kalkoentjies]], viooltjies, pypies en honderde ander soorte van die kleinste, keurigste en geurigste blomsoorte het die koppie in 'n kaleidoskoop van kleure omgetower. [[C. Louis Leipoldt|Louis Leipoldt]] gee dit so treffend in een van sy verse weer, jy kan amper die geure ruik:

{{Cquote|En elke blom wat geur besit, gee van sy geure mee;
En die wind die waai deur die denne en spoel dit na die see.&lt;br/&gt;
Hy spoel dit oor ou Kaapstad, oor Klapmuts, oor die vlei,&lt;br/&gt;
Oor Stellenbosch, Sarepta, en oor die Bot’lary,}}

=== Geografie ===
Die granietkop was maar altyd daar sedert die vroegste eeue. Elke môre het die opkomende son oor die ruwe granietspits geglim om die nuwe dag aan te kondig. Die granietlaag wat nader aan Kaapstad diep onder die sand begrawe lê, het hier aan die oostekant weer sy kop bokant die aarde uitgesteek om 'n sierlike heuwel te vorm wat die kusvlakte onderbreek. Vir eeue het die kop graniet in sy boesem bewaar tot die mens dit ontdek het en uitgegrawe het en die kop so te sê verdwyn het. Later is die kop ook sommer Kwarriekop of Gruiskop genoem as gevolg van die gesogte graniet wat hier ontgin is. Reeds voor 1888 het die eerste klipkappers op die kop geswoeg. Destyds is meulstene hier uitgehaal en geslyp wat vir die maal van graan in Kaapstad en omgewing gebruik is. Die bekende [[Mostert se meul]] op die [[Groote Schuur]]landgoed se meulsteen kom ook van Kanonkop. Mooi granietklippe vir Kaapstad se strate is ook hier gekap.

Vandag bedek die huise en teerstrate van die woonbuurt Proteahoogte die hange van die koppie. Brackenfellstasie so ongeveer drie kilometer wes van Kanonkop is 73,46 meter bo [[seevlak]] en Kanonkop se hoogste punt is 350,2 meter bo seespieël. Van die koppie af het mens dus 'n wye uitsig oor Tafelbaai, Valsbaai, die Drakensteinberge en die groen wingerde van Bottelary. Kanonkop is geleë op 33º 56' 44&quot; suid 18º 44' 16&quot; oos. Die eerste plase wat in hierdie omgewing toegeken is, was Hazendal in 1704, Stellenberg in 1705 en Het Kruijspad op 15 Maart 1712. Laasgenoemde plaas in vier dele, 59 morg groot, geleë aan beide kante van die Ou Paarlpad is toegeken aan die Franse Hugenoot Josua Selie (ook gespel Cellier, Cillier en Sollier), en sy vrou Isabeau Couvret van Orléans. Hulle het in 1700 met die Reijgersdaal vanaf Nederland hier aangekom. Het Kruyspad is kort daarna aan hom toegesê maar eers in 1712 aan hom toegeken. Daar was soms 'n lang tydperk tussen die toesegging en die toekenning per grondbrief van sekere plase. In 1712 word die plaas Orleans in die Paarl aan hom toegesê nadat die vorige eienaar Matthieu Frachassé in 1711 na Nederland verban is weens veeroof van die Hottentotte. Op 11 Oktober 1713 word Orleans aan Josua Sollier oorgedra en op dieselfde dag word Het Kruijspad geregistreer op die naam van Hendrik Rodenburgh na betaling van £2&amp;nbsp;800. Josua Selie is eers in 1721 oorlede en het sy vrou en elf kinders agtergelaat.

Hendrik Rodenburgh het in 1708 toestemming ontvang om sy vee te laat wei &quot;aan de Piketbergh in de Lange Valleij&quot;, en in 1712 het hy weiregte ontvang &quot;in de Bottercloof, geleegen aan de Paarde Bergh&quot;. In 1716 raak Rodenburgh betrokke in 'n geskil oor die verlenging van die huurtydperk van grond met die Politieke Raad en toe dit geweier word wil hy terstond na Nederland terugkeer.

Hy beweer verder dat hy al in 1712 al sy goed verkoop het en baie geld aan die plaas, wat hom nou geweier word, spandeer het. Die Politieke Raad wys hom daarop dat hy 'n verkwister is en soos 'n swerwer leef wat hier en daar iets verdien om van te lewe. Hulle meld ook dat hy steeds die plaas Kruispad besit asook 'n opstal op Joostenberg.

Op 15 April 1790 besoek den Lieutenant der Arthillerie C G Schildbach en die Burger Capitain Joost Reinhard van As, Duyvenheuvel in opdrag van die owerhede om die toestand van die seinkanon op genoemde heuwel te ondersoek. Hulle vind 'n sespond kanon wat egter met agtpond koeëls gelaai kon word weens sterkke roest veroorzaakt. Hulle krap 'n kwartduim los roes uit die loop uit. Aan die buitekant kon hulle 'n halfduim roes afslaan. Verder was daar oral reeds gate deurgeroes. Die [[slee]] waarop die kanon gerus het was merendeels verrot. Hulle meld verder in hul verslag dat van die toebehore op die plaas De Kruyspad van die burger en brandmeester Elster gehou word, wie ook gelas is om indien nodig 'n seinskoot af te vuur. Onder andere is daar nog 'n vat met ongeveer vyftig pond buskruit in, voorhande op die plaas. Hulle beveel aan dat 'n nuwe seinkanon met al sy toebehore na Duyvenheuvel gestuur moes word.

In 1792 word daar weereens 'n inspeksie van alle seinkanonne in Kaapstad, Stellenbosch, Drakenstein en Swellendam uitgevoer en word daar onder andere bevind dat, ''Aan 't Duijvenheuvel, bij George Michiel Elster, komt te mancqueeren Lond en d:o Stok.''

Kanonkop is so bekend sedert die bewind van die V.O.C. en word steeds vandag so genoem. Die destydse owerheid het dit as 'n kanonstelling gebruik en 'n seinkanon met 'n loop van 2.25 m en 'n kaliber van 114.5&amp;nbsp;mm bo-op die ruwe granietspits geplaas.

Interessant is die feit dat alhoewel daar in 1792 reeds 'n geruime aantal jare 'n seinkanon op Duyvenheuvel in gebruik was, daar steeds in amptelike dokumente na die heuwel as Duyvenheuvel verwys word. Dit is nie bekend wanneer die naam Kanonberg in gebruik gekom het nie. Die vroegste vermelding van die plaas Kruispad vind ons in die Kaapse Argief in die dokumentasie van die Raad van Justisie aangaande 'n voorval wat in Januarie 1708 op Josua Seillier [sic.] se plaas plaasgevind het. Dit bevestig dus dat Cellier inderdaad reeds voor 1712 op die plaas gewoon het.

Kruispad was van die begin af hoofsaaklik 'n veeplaas. Goewerneur [[Willem Adriaan van der Stel]] het veeboerdery aangemoedig en teen 1701 was daar reeds 'n veepos by De Kuilen wat aan Kaptein [[Olof Bergh]] behoort het. Goewerneur van der Stel is egter in 1707 uit sy amp ontslaan en het die Kaap verlaat.

Op 6 November 1818 is die plaas Kruispad op die naam van Johan Hendrick Bruchheise geregistreer. Kruispad was toe reeds 1 356 morg 331 vierkant roede groot en het Kanonkop ingesluit. Die plaas het gestrek van Stellenberg en Hammansvlakte tot by Joostenbergvlakte in die noordooste. Die huidige Kraaifontein was dus ook deel van die plaas Kruispad. Na 1818 gaan die plaas van tyd tot tyd in nuwe hande oor totdat Andries Brink dit op 26 Oktober 1888 op 'n vendusie koop vir £1 000 (R2 000) en onmiddellik die deel wat vandag Kraaifontein is verkoop vir £250 (R500). Die bure wou van hom weet wat hy met die plek wou maak want selfs 'n dier kan nie die heel jaar deur daarop lewe nie. Die veld was suur en nie dwarsdeur die jaar vir veeboerdery geskik nie. Nege jaar later begin Andries Brink dele van sy plaas verkoop.

George Henry Walton van Richmond, Yorkshire in Engeland koop die gedeeltes wat vandag bekendstaan as Proteahoogte met Kanonkop ingesluit en noem dit Bracken Fell. Bracken is 'n versamelwoord vir geharde veldstruike, maar omdat die veldstruike in Skotland meesal uit heide bestaan dink die Skotte dadelik aan heide wanneer hulle die woord &quot;bracken&quot; hoor. Bracken kom oorspronklik van die Sweedse woord Bräken en omdat die struikgewas in Swede weer meesal uit geharde varings bestaan, het die woord oorspronklik varing beteken, by die plantkundiges bekend as ''Pteris aquilina''. Fell is weer van die Noorse woord Fjal afgelei. Die woord het net een betekenis: koppie of heuwel. Burroughs skryf in sy Century Magazine “Many of these eminences in the north of England, too lofty for hills and to smooth for mountains are called fells”. Die Skotte praat van “The brackened fell side”, as hulle wil vertel van 'n heuwelhang wat oortrek is met heide. Kanonkop en sy plantegroei het dus die deurslag gegee aan die naam wat die dorp vandag dra naamlik Brackenfell of dan letterlik varingheuwel of heidekoppie.

Die dorp het ook 'n skool vir serebraalgestremde kinders.

== Plaaslike bestuur ==
Brackenfell was van 1970 tot 1996 'n afsonderlike munisipaliteit. Vanaf 1996 to 2000 was dit deel van die Oostenberg oorgangsmunisipaliteit. Sedert 2000 is dit deel van die [[Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit]].

== Onderwys ==
Van die skole in Brackenfell sluit in:
* [[Hoërskool Brackenfell]]

== Wapen ==
Brackensfell se munisipale raad het in 1971 'n wapen by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer: ''Ingeboë kepersgewys verdeel van goud en groen, met drie koeëls van die een in die ander''. Die helmteken was drie varings, en die wapenspreuk was ''Tenax in fide''.&lt;ref name=bvh&gt;[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.&lt;/ref&gt;  Dr. [[Cornelis Pama]] het die wapen ontwerp.

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Kaapstadse voorstede}}

[[Kategorie:Voorstede van Kaapstad]]</text>
      <sha1>bvedldfthbipliq3u8cdhiutxcm69q8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Termodinamiese ewewig</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47262</id>
    <revision>
      <id>2974390</id>
      <parentid>2974094</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:03:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Koëffisiëntvergelyking vir entalpie */</comment>
      <origin>2974390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13893" sha1="mf1a7il4rp0nw27iuaf7xubaraw635h" xml:space="preserve">In [[termodinamika]], is '''termodinamiese ewewig''' die toestand van 'n [[termodinamika|termodinamiese stelsel]] wanneer [[termiese ewewig]], [[meganiese ewewig]], [[stralingsewewig]], en [[chemiese ewewig]] bereik word. Klassieke termodinamika handel oor die [[dinamiese ewewig]]stoestande. Die plaaslike toestand van 'n stelsel by termodinamiese ewewig word bepaal deur die waardes van die [[intensiewe hoeveelheid|intensiewe]] parameters, soos [[druk]], [[temperatuur]], ensovoorts. Termodinamiese ewewig word spesifiek deur die minimum [[termodinamiese potensiaal]] gekenmerk, soos die [[Helmholtz vrye energie]], d.i. die stelsel teen 'n konstante temperatuur en volume:
:''A = U - TS'';
of met die [[Gibbs vrye energie]], d.i. die stelsel teen 'n konstante druk en temperatuur:
:''G = H - TS''.

== Bepaling van gassamestelling deur minimering van Gibbsvrye energie ==

Tydens 'n chemiese reaksie waar reagense reageer om produkte te vorm, gebeur dit selde dat al die reagense reageer om produkte te vorm nie. Daar word altyd 'n ewewig bereik tussen al die komponente. Hierdie ewewig word bereik waar die Gibbsvrye energie by die minimum is.

Dit word soos volg prakties bepaal:

# Die samestelling van die gasmengsel word geraai sodat die elementbalans steeds klop
# Die Gibbsvrye energie van die geraaide gasmengsel word bepaal.
# Die proses word herhaal todat die Gibbsvrye energie 'n minimum bereik het. 

== Bepaling van Gibbsvrye energie van gasmengsel ==

Die Gibbsvrye energie van 'n komponentmengsel word bepaal deur die volgende stappeː

'''1. Bepaal die Gibbsvrye energie van elke komponent'''

:&lt;math&gt;G_i^\circ(T) = H_i^\circ(T) - T.S_i^\circ(T)&lt;/math&gt;

'''2. Bepaal die chemiese potensiaal van elke komponent'''

:&lt;math&gt;\mu_i = G_i^\circ + RT \ln \left(\frac{y_i \cdot P}{P^\circ} \right)&lt;/math&gt;

'''3. Bepaal die totale Gibbs-vrye energie van die mengsel'''

:&lt;math&gt;G_{mengsel} = \sum n_i \mu_i&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;G_{mengsel} = \sum n_i \left[ G_i^\circ + RT \ln \left(\frac{y_i \cdot P}{P^\circ} \right) \right]&lt;/math&gt;

Waar:

* &lt;math&gt;P^\circ&lt;/math&gt; = Verwysingsdruk - gewoonlik 1 bar = 100 kPa
* &lt;math&gt;P&lt;/math&gt; = Absolute druk van mengsel in dieselde eenhede as die verwysingsdruk
* &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; = Temperatuur van die mengsel in Kelvin
* &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; = ideale gaskonstante = 8.31446261815324 J/(mol.K)
* &lt;math&gt;n_i&lt;/math&gt; = Hoeveelheid mol van komponent i
* &lt;math&gt;y_i&lt;/math&gt; = Molfraksie van komponent i
* &lt;math&gt;G_i^\circ&lt;/math&gt; = Gibbsvrye energie van komponent i by temperatuur T
* &lt;math&gt;H_i^\circ&lt;/math&gt; = Entalpie van die komponent by temperatuur T
* &lt;math&gt;S_i^\circ&lt;/math&gt; = Entropie van die komponent by temperatuur T

Die samestelling van die mengsel moet nou verander word totdat &lt;math&gt;G_{mengsel}&lt;/math&gt; 'n minimum bereik het. Let wel dat wanneer die samestelling verander word moet dit so verander sodat die elementbalans steeds klop.

== Bepaling van entalpie en entropie ==

Die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) by temperatuur T kan soos volg verkry wordː

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K

&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Warmtekapasiteit het nie 'n verwysingstemperatuur nie. Dit is nie relatief tot 'n warmtekapasiteit by 'n ander temperatuur nie. Entalpie en entropie is egter relatief tot 'n verwysingstemperatuur, T°. Ons kan hierdie drie simbole dus ook soos volg skryf:

* &lt;math&gt;C_p(T)&lt;/math&gt; = Warmtekapasiteit as 'n funksie van temperatuur T (gewoonlik word temperatuur in Kelvin gebruik)
* &lt;math&gt;H^\circ(T)&lt;/math&gt; = Entalpie by temperatuur T, relatief tot die entalpie by temperatuur T°
* &lt;math&gt;S^\circ(T)&lt;/math&gt; = Entropie by temperatuur T, relatief tot die entropie by temperatuur T°

C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; word verkry uit eksperimentele werk. Wanneer C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; verkry is, kan 'n vergelyking daarvoor opgestel word.

'''Nasa-7 vergelyking'''

Die Nasa-7 vergelyking vir warmtekapasiteit is slegs 'n vierdegraadse polinoom wat geldig is vir sekere temperatuurgrense:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

Die rede hoekom R deel van die formule is, is om 'n dimensielose getal aan beide kante te kry - beide die eenhede van C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; en R is J/(mol.K). Dit dien egter eintlik geen werklike doel nie.

'''Shomate vergelyking'''

Die Shomate&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt; vergelyking is in die vorm:

:&lt;math&gt;C_p = A + B.T + C.T^2 + D.T^3 + \frac{E}{T^2}&lt;/math&gt;

Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) gaan sy eie stel koëffisiënte hê.

=== Koëffisiëntvergelyking vir entalpie ===

Dus, om 'n vergelyking van H te kry in terme van temperatuur vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T^2} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} \right]_t^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + A(T-t) + B\frac{T^2-t^2}{2} + C\frac{T^3-t^3}{3} + D\frac{T^4-t^4}{4} - E\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{t} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} + F&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;F = - At - B\frac{t^2}{2} - C\frac{t^3}{3} - D\frac{t^4}{4} + \frac{E}{t} + H^\circ(t)&lt;/math&gt;

=== Koëffisiëntvergelyking vir entropie ===

En om 'n vergelyking van S te kry in terme van temperatuur vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{1}{T} \left( A + B T + C T^2 + D T^3 + \frac{E}{T^2} \right) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{A}{T} + B + C T + D T^2 + \frac{E}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \left[ A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} \right]_t^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + A \left(\ln(T) - \ln(t)\right) + B (T-t) + C \frac{T^2-t^2}{2} + D \frac{T^3-t^3}{3} - E \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2t^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A \ln(t) - B t - C \frac{t^2}{2} - D \frac{t^3}{3} + E \frac{1}{2t^2} + S^\circ(t)&lt;/math&gt;

==Bepaling van ewewigsamestelling==

Kom ons kyk na die volgende voorbeeld:

Die volgende word in 'n hervormingsreaktor gevoer:

* 20 kNm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/h metaanryke gas
* 50 t/h stoom

Die volgende tabel wys die samestelling van die gas:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Komponent !! Metaanryke gas !! Stoom
|-
| H2O  || -     || 100.0%
|-
| CH4  || 92.0% ||
|-
| C2H6 || 3.5%  ||
|-
| H2   || 2.0%  ||
|-
| N2   || 1.0%  ||
|-
| Ar   || 1.5%  ||
|-
| '''Totaal''' || '''100.0%''' || '''100.0%'''
|}

Skakel die vloeie om na kmol/h:

* Metaanryke gas = 20 kNm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/h × 1000 ÷ 22.414 Nm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/kmol = 892.3 kmol/h
* Stoom = 50 t/h × 1000 ÷ 18.02 kg/kmol = 2775 kmol/h


===Bereken totale komponentvloeie in die voer===

Bepaal die totale hoeveelheid mol van elke '''komponent''' in die voer:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Komponent !! Berekening !! kmol/h
|-
| H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O || (892 × 0 + 2778 × 100) / 100 || 2775
|-
| CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; || (892 × 92 + 2775 × 0) / 100 || 820.9
|-
| C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt; || (892 × 3.5 + 2775 × 0) / 100 || 31.2
|-
| H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; || (892 × 2 + 2775 × 0) / 100 || 17.8
|-
| N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; || (892 × 1 + 2775 × 0) / 100 || 8.92
|-
| Ar || (892 × 1.5 + 2775 × 0) / 100 || 13.38
|-
| '''Totaal''' ||  || '''3668'''
|}


Dit kan ook verkry word deur matriksvermenigvuldiging:

&lt;math&gt;\begin{bmatrix}
0.0% &amp; 100.0% \\
92.0% &amp; 0.0% \\
3.5% &amp; 0.0% \\
2.0% &amp; 0.0% \\
1.0% &amp; 0.0% \\
1.5% &amp; 0.0%
\end{bmatrix}

\times

\begin{bmatrix}
892.3 \\
2775
\end{bmatrix}

=

\begin{bmatrix}
2775 \\
820.92 \\
31.23 \\
17.85 \\
8.923 \\
13.38
\end{bmatrix}
&lt;/math&gt;


===Bereken totale elementvloeie in die voer===

Bepaal die totale hoeveelheid mol van elke '''element''' in die voer:


{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Element !! Berekening !! kmol/h
|-
| C || 821 × 1 + 31.2 × 2 || 883.4
|-
| H || 2775 × 2 + 821 × 2 + 17.8 × 2 || 9058
|-
| O || 2775 × 1 || 2775
|-
| N || 8.92 × 2 || 17.85
|-
| Ar || 13.4 × 1 || 13.38
|}


Dit kan ook verkry word deur die komponente in die voer met die '''elementmatriks''' te vermenigvuldig.

Die '''elementmatriks''' van die voer lyk soos volg:

&lt;math&gt;\begin{bmatrix}
  &amp; H_2O &amp; CH_4 &amp; C_2H_6 &amp; H_2 &amp; N_2 &amp; Ar \\
C &amp; 0 &amp; 1 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
H &amp; 2 &amp; 4 &amp; 6 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 \\
O &amp; 1 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
N &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 &amp; 0 \\
Ar &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 1
\end{bmatrix}&lt;/math&gt;

Dus:

&lt;math&gt;\begin{bmatrix}
0 &amp; 1 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
2 &amp; 4 &amp; 6 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 \\
1 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 &amp; 0 \\
0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 1
\end{bmatrix}

\times

\begin{bmatrix}
2775 \\
820.92 \\
31.23 \\
17.85 \\
8.923 \\
13.38
\end{bmatrix}

=

\begin{bmatrix}
883.4 \\
9058 \\
2775 \\
17.85 \\
13.38
\end{bmatrix}

&lt;/math&gt;

===Produksamestelling===

Aanvaar dat al die C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt; reageer en dat die produk uit die volgende komponente bestaan:

# H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O
# CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;
# CO
# CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
# H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
# N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
# Ar

Wanneer die produk elementmatriks vermenigvuldig word met die hoeveelheid produkte moet dit die hoeveelheid elemente gee.

As die '''produk elementmatriks''' die volgende is:

&lt;math&gt;\begin{bmatrix}
  &amp; H_2O &amp; CH_4 &amp; CO &amp; CO_2 &amp; H_2 &amp; N_2 &amp; Ar \\
C &amp; 0 &amp; 1 &amp; 1 &amp; 1 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
H &amp; 2 &amp; 4 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 \\
O &amp; 1 &amp; 0 &amp; 1 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
N &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 &amp; 0 \\
Ar &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 1
\end{bmatrix}&lt;/math&gt;

dan moet

&lt;math&gt;
\begin{bmatrix}
  &amp; H_2O &amp; CH_4 &amp; CO &amp; CO_2 &amp; H_2 &amp; N_2 &amp; Ar \\
C &amp; 0 &amp; 1 &amp; 1 &amp; 1 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
H &amp; 2 &amp; 4 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 \\
O &amp; 1 &amp; 0 &amp; 1 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
N &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 &amp; 0 \\
Ar &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 1
\end{bmatrix}

\times

\begin{bmatrix}
H_2O &amp; ? \\
CH_4 &amp; ? \\
CO &amp; ? \\
CO_2 &amp; ? \\
H_2 &amp; ? \\
N_2 &amp; ? \\
Ar &amp; ?
\end{bmatrix}

=

\begin{bmatrix}
C &amp; 883.4 \\
H &amp; 9058 \\
O &amp; 2775 \\
N &amp; 17.85 \\
Ar &amp; 13.38
\end{bmatrix}

&lt;/math&gt;

Dit kom neer op '''sewe onbekendes''' en '''vyf vergelykings'''.

Om die Gibbsvrye energie van die mengsel (&lt;math&gt;G_{mengsel}&lt;/math&gt;) te minimiseer sal 'n mens dus twee komponente se molvloeie moet raai. Die ander vyf kan dan bereken word.

Omdat

* Alle N word N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
* Alle Ar word Ar

help dit dus nie om die hoeveelheid N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; en Ar te raai nie.

'n Mens sou selfs die vergelyking kon vereenvoudig deur N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; en Ar uit te laat:

&lt;math&gt;
\begin{bmatrix}
  &amp; H_2O &amp; CH_4 &amp; CO &amp; CO_2 &amp; H_2 \\
C &amp; 0 &amp; 1 &amp; 1 &amp; 1 &amp; 0 \\
H &amp; 2 &amp; 4 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 \\
O &amp; 1 &amp; 0 &amp; 1 &amp; 2 &amp; 0
\end{bmatrix}

\times

\begin{bmatrix}
H_2O &amp; ? \\
CH_4 &amp; ? \\
CO &amp; ? \\
CO_2 &amp; ? \\
H_2 &amp; ?
\end{bmatrix}

=

\begin{bmatrix}
C &amp; 883.4 \\
H &amp; 9058 \\
O &amp; 2775
\end{bmatrix}

&lt;/math&gt;

Omdat 'n rekenaar egter die bereken doen is dit nie nodig om hierdie vereenvoudiging te doen nie.

Veronderstel die eerste raaiskoot is:

* H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O  = 1500 kmol/h
* CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; = 50 kmol/h

bereken die totale aantal elemente vir hierdie twee komponente:

&lt;math&gt;
\begin{bmatrix}
&amp; H_2O &amp; CH_4 \\
C &amp; 0 &amp; 1 \\
H &amp; 2 &amp; 4 \\
O &amp; 1 &amp; 0 \\
N &amp; 0 &amp; 0 \\
Ar &amp; 0 &amp; 0
\end{bmatrix}

\times

\begin{bmatrix}
H_2O &amp; 1500 \\
CH_4 &amp; 50
\end{bmatrix}

=

\begin{bmatrix}
 &amp; H_2O + CH_4 \\
C &amp; 50 \\
H &amp; 3200 \\
O &amp; 1500 \\
N &amp; 0 \\
Ar &amp; 0
\end{bmatrix}
&lt;/math&gt;

Trek nou hierdie af van die totale hoeveelheid elemente:

&lt;math&gt;
\begin{bmatrix}
C &amp; 883.4 \\
H &amp; 9058 \\
O &amp; 2775 \\
N &amp; 17.85 \\
Ar &amp; 13.38
\end{bmatrix}

-

\begin{bmatrix}
C &amp; 50 \\
H &amp; 3200 \\
O &amp; 1500 \\
N &amp; 0 \\
Ar &amp; 0
\end{bmatrix}

=

\begin{bmatrix}
C &amp; 833.4 \\
H &amp; 5858 \\
O &amp; 1275 \\
N &amp; 17.85 \\
Ar &amp; 13.38
\end{bmatrix}
&lt;/math&gt;

Matrikswiskunde kan nou baie nuttig gebruik word om die vyf onbekendes te bepaal.

As &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; matrikse is en:

::&lt;math&gt;A \times b = C&lt;/math&gt;

Dan is

::&lt;math&gt;A^{-1} \times C = b&lt;/math&gt;

Dus

&lt;math&gt;
\begin{bmatrix}
 &amp; CO &amp; CO_2 &amp; H_2 &amp; N_2 &amp; Ar \\
C &amp; 1 &amp; 1 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
H &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 \\
O &amp; 1 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
N &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 &amp; 0 \\
Ar &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 1
\end{bmatrix}^{-1}

\times

\begin{bmatrix}
C &amp; 833.4 \\
H &amp; 5858 \\
O &amp; 1275 \\
N &amp; 17.85 \\
Ar &amp; 13.38
\end{bmatrix}

=

\begin{bmatrix}
CO &amp; 391.3 \\
CO_2 &amp; 442.1 \\
H_2 &amp; 2929 \\
N_2 &amp; 8.923 \\
Ar &amp; 13.38
\end{bmatrix}
&lt;/math&gt;


Die totale komponent molvloeie vir die produk vir die eerste raaiskoot is dus:

&lt;math&gt;
\begin{bmatrix}
H_2O &amp; 1500 \\
CH_4 &amp; 50 \\
CO &amp; 391.3 \\
CO_2 &amp; 442.1 \\
H_2 &amp; 2929 \\
N_2 &amp; 8.923 \\
Ar &amp; 13.38
\end{bmatrix}
&lt;/math&gt;

Om seker te maak kan getoets word:

&lt;math&gt;

\begin{bmatrix}
  &amp; H_2O &amp; CH_4 &amp; CO &amp; CO_2 &amp; H_2 &amp; N_2 &amp; Ar \\
C &amp; 0 &amp; 1 &amp; 1 &amp; 1 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
H &amp; 2 &amp; 4 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 \\
O &amp; 1 &amp; 0 &amp; 1 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
N &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 &amp; 0 \\
Ar &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 1
\end{bmatrix}

\times

\begin{bmatrix}
H_2O &amp; 1500 \\
CH_4 &amp; 50 \\
CO &amp; 391.3 \\
CO_2 &amp; 442.1 \\
H_2 &amp; 2929 \\
N_2 &amp; 8.923 \\
Ar &amp; 13.38
\end{bmatrix}

=

\begin{bmatrix}
883.4 \\
9058 \\
2775 \\
17.85 \\
13.38
\end{bmatrix}

&lt;/math&gt;

Gebruik nou hierdie komponentvloeie om die nuwe &lt;math&gt;G_{mengsel}&lt;/math&gt; uit te werk.

Herhaal hierdie proses totdat &lt;math&gt;G_{mengsel}&lt;/math&gt; 'n minimumwaarde bereik.

==Verwysings==

{{Verwysings}}

==Kyk ook==

* [[Josiah Willard Gibbs]]
* [[Chemiese termodinamika]]

{{Saadjie}}

[[Kategorie:Termodinamika]]</text>
      <sha1>mf1a7il4rp0nw27iuaf7xubaraw635h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974448</id>
      <parentid>2974390</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:19:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bepaling van entalpie en entropie */</comment>
      <origin>2974448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10327" sha1="rqpvjdyr9mmrmqqnlmvstpb0mkia15b" xml:space="preserve">In [[termodinamika]], is '''termodinamiese ewewig''' die toestand van 'n [[termodinamika|termodinamiese stelsel]] wanneer [[termiese ewewig]], [[meganiese ewewig]], [[stralingsewewig]], en [[chemiese ewewig]] bereik word. Klassieke termodinamika handel oor die [[dinamiese ewewig]]stoestande. Die plaaslike toestand van 'n stelsel by termodinamiese ewewig word bepaal deur die waardes van die [[intensiewe hoeveelheid|intensiewe]] parameters, soos [[druk]], [[temperatuur]], ensovoorts. Termodinamiese ewewig word spesifiek deur die minimum [[termodinamiese potensiaal]] gekenmerk, soos die [[Helmholtz vrye energie]], d.i. die stelsel teen 'n konstante temperatuur en volume:
:''A = U - TS'';
of met die [[Gibbs vrye energie]], d.i. die stelsel teen 'n konstante druk en temperatuur:
:''G = H - TS''.

== Bepaling van gassamestelling deur minimering van Gibbsvrye energie ==

Tydens 'n chemiese reaksie waar reagense reageer om produkte te vorm, gebeur dit selde dat al die reagense reageer om produkte te vorm nie. Daar word altyd 'n ewewig bereik tussen al die komponente. Hierdie ewewig word bereik waar die Gibbsvrye energie by die minimum is.

Dit word soos volg prakties bepaal:

# Die samestelling van die gasmengsel word geraai sodat die elementbalans steeds klop
# Die Gibbsvrye energie van die geraaide gasmengsel word bepaal.
# Die proses word herhaal todat die Gibbsvrye energie 'n minimum bereik het. 

== Bepaling van Gibbsvrye energie van gasmengsel ==

Die Gibbsvrye energie van 'n komponentmengsel word bepaal deur die volgende stappeː

'''1. Bepaal die Gibbsvrye energie van elke komponent'''

:&lt;math&gt;G_i^\circ(T) = H_i^\circ(T) - T.S_i^\circ(T)&lt;/math&gt;

'''2. Bepaal die chemiese potensiaal van elke komponent'''

:&lt;math&gt;\mu_i = G_i^\circ + RT \ln \left(\frac{y_i \cdot P}{P^\circ} \right)&lt;/math&gt;

'''3. Bepaal die totale Gibbs-vrye energie van die mengsel'''

:&lt;math&gt;G_{mengsel} = \sum n_i \mu_i&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;G_{mengsel} = \sum n_i \left[ G_i^\circ + RT \ln \left(\frac{y_i \cdot P}{P^\circ} \right) \right]&lt;/math&gt;

Waar:

* &lt;math&gt;P^\circ&lt;/math&gt; = Verwysingsdruk - gewoonlik 1 bar = 100 kPa
* &lt;math&gt;P&lt;/math&gt; = Absolute druk van mengsel in dieselde eenhede as die verwysingsdruk
* &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; = Temperatuur van die mengsel in Kelvin
* &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; = ideale gaskonstante = 8.31446261815324 J/(mol.K)
* &lt;math&gt;n_i&lt;/math&gt; = Hoeveelheid mol van komponent i
* &lt;math&gt;y_i&lt;/math&gt; = Molfraksie van komponent i
* &lt;math&gt;G_i^\circ&lt;/math&gt; = Gibbsvrye energie van komponent i by temperatuur T
* &lt;math&gt;H_i^\circ&lt;/math&gt; = Entalpie van die komponent by temperatuur T
* &lt;math&gt;S_i^\circ&lt;/math&gt; = Entropie van die komponent by temperatuur T

Die samestelling van die mengsel moet nou verander word totdat &lt;math&gt;G_{mengsel}&lt;/math&gt; 'n minimum bereik het. Let wel dat wanneer die samestelling verander word moet dit so verander sodat die elementbalans steeds klop.

== Bepaling van entalpie en entropie ==

Die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) by temperatuur T kan soos volg verkry word van vergelykings soos

* Shomate vergelyking
* Nasa-7 vergelyking

Vir meer hieroor, kyk [[Vergelykings vir warmtekapasiteit, entalpie en entropie]]

==Bepaling van ewewigsamestelling==

Kom ons kyk na die volgende voorbeeld:

Die volgende word in 'n hervormingsreaktor gevoer:

* 20 kNm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/h metaanryke gas
* 50 t/h stoom

Die volgende tabel wys die samestelling van die gas:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Komponent !! Metaanryke gas !! Stoom
|-
| H2O  || -     || 100.0%
|-
| CH4  || 92.0% ||
|-
| C2H6 || 3.5%  ||
|-
| H2   || 2.0%  ||
|-
| N2   || 1.0%  ||
|-
| Ar   || 1.5%  ||
|-
| '''Totaal''' || '''100.0%''' || '''100.0%'''
|}

Skakel die vloeie om na kmol/h:

* Metaanryke gas = 20 kNm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/h × 1000 ÷ 22.414 Nm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/kmol = 892.3 kmol/h
* Stoom = 50 t/h × 1000 ÷ 18.02 kg/kmol = 2775 kmol/h


===Bereken totale komponentvloeie in die voer===

Bepaal die totale hoeveelheid mol van elke '''komponent''' in die voer:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Komponent !! Berekening !! kmol/h
|-
| H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O || (892 × 0 + 2778 × 100) / 100 || 2775
|-
| CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; || (892 × 92 + 2775 × 0) / 100 || 820.9
|-
| C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt; || (892 × 3.5 + 2775 × 0) / 100 || 31.2
|-
| H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; || (892 × 2 + 2775 × 0) / 100 || 17.8
|-
| N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; || (892 × 1 + 2775 × 0) / 100 || 8.92
|-
| Ar || (892 × 1.5 + 2775 × 0) / 100 || 13.38
|-
| '''Totaal''' ||  || '''3668'''
|}


Dit kan ook verkry word deur matriksvermenigvuldiging:

&lt;math&gt;\begin{bmatrix}
0.0% &amp; 100.0% \\
92.0% &amp; 0.0% \\
3.5% &amp; 0.0% \\
2.0% &amp; 0.0% \\
1.0% &amp; 0.0% \\
1.5% &amp; 0.0%
\end{bmatrix}

\times

\begin{bmatrix}
892.3 \\
2775
\end{bmatrix}

=

\begin{bmatrix}
2775 \\
820.92 \\
31.23 \\
17.85 \\
8.923 \\
13.38
\end{bmatrix}
&lt;/math&gt;


===Bereken totale elementvloeie in die voer===

Bepaal die totale hoeveelheid mol van elke '''element''' in die voer:


{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Element !! Berekening !! kmol/h
|-
| C || 821 × 1 + 31.2 × 2 || 883.4
|-
| H || 2775 × 2 + 821 × 2 + 17.8 × 2 || 9058
|-
| O || 2775 × 1 || 2775
|-
| N || 8.92 × 2 || 17.85
|-
| Ar || 13.4 × 1 || 13.38
|}


Dit kan ook verkry word deur die komponente in die voer met die '''elementmatriks''' te vermenigvuldig.

Die '''elementmatriks''' van die voer lyk soos volg:

&lt;math&gt;\begin{bmatrix}
  &amp; H_2O &amp; CH_4 &amp; C_2H_6 &amp; H_2 &amp; N_2 &amp; Ar \\
C &amp; 0 &amp; 1 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
H &amp; 2 &amp; 4 &amp; 6 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 \\
O &amp; 1 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
N &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 &amp; 0 \\
Ar &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 1
\end{bmatrix}&lt;/math&gt;

Dus:

&lt;math&gt;\begin{bmatrix}
0 &amp; 1 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
2 &amp; 4 &amp; 6 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 \\
1 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 &amp; 0 \\
0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 1
\end{bmatrix}

\times

\begin{bmatrix}
2775 \\
820.92 \\
31.23 \\
17.85 \\
8.923 \\
13.38
\end{bmatrix}

=

\begin{bmatrix}
883.4 \\
9058 \\
2775 \\
17.85 \\
13.38
\end{bmatrix}

&lt;/math&gt;

===Produksamestelling===

Aanvaar dat al die C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt; reageer en dat die produk uit die volgende komponente bestaan:

# H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O
# CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;
# CO
# CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
# H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
# N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
# Ar

Wanneer die produk elementmatriks vermenigvuldig word met die hoeveelheid produkte moet dit die hoeveelheid elemente gee.

As die '''produk elementmatriks''' die volgende is:

&lt;math&gt;\begin{bmatrix}
  &amp; H_2O &amp; CH_4 &amp; CO &amp; CO_2 &amp; H_2 &amp; N_2 &amp; Ar \\
C &amp; 0 &amp; 1 &amp; 1 &amp; 1 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
H &amp; 2 &amp; 4 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 \\
O &amp; 1 &amp; 0 &amp; 1 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
N &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 &amp; 0 \\
Ar &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 1
\end{bmatrix}&lt;/math&gt;

dan moet

&lt;math&gt;
\begin{bmatrix}
  &amp; H_2O &amp; CH_4 &amp; CO &amp; CO_2 &amp; H_2 &amp; N_2 &amp; Ar \\
C &amp; 0 &amp; 1 &amp; 1 &amp; 1 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
H &amp; 2 &amp; 4 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 \\
O &amp; 1 &amp; 0 &amp; 1 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
N &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 &amp; 0 \\
Ar &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 1
\end{bmatrix}

\times

\begin{bmatrix}
H_2O &amp; ? \\
CH_4 &amp; ? \\
CO &amp; ? \\
CO_2 &amp; ? \\
H_2 &amp; ? \\
N_2 &amp; ? \\
Ar &amp; ?
\end{bmatrix}

=

\begin{bmatrix}
C &amp; 883.4 \\
H &amp; 9058 \\
O &amp; 2775 \\
N &amp; 17.85 \\
Ar &amp; 13.38
\end{bmatrix}

&lt;/math&gt;

Dit kom neer op '''sewe onbekendes''' en '''vyf vergelykings'''.

Om die Gibbsvrye energie van die mengsel (&lt;math&gt;G_{mengsel}&lt;/math&gt;) te minimiseer sal 'n mens dus twee komponente se molvloeie moet raai. Die ander vyf kan dan bereken word.

Omdat

* Alle N word N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
* Alle Ar word Ar

help dit dus nie om die hoeveelheid N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; en Ar te raai nie.

'n Mens sou selfs die vergelyking kon vereenvoudig deur N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; en Ar uit te laat:

&lt;math&gt;
\begin{bmatrix}
  &amp; H_2O &amp; CH_4 &amp; CO &amp; CO_2 &amp; H_2 \\
C &amp; 0 &amp; 1 &amp; 1 &amp; 1 &amp; 0 \\
H &amp; 2 &amp; 4 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 \\
O &amp; 1 &amp; 0 &amp; 1 &amp; 2 &amp; 0
\end{bmatrix}

\times

\begin{bmatrix}
H_2O &amp; ? \\
CH_4 &amp; ? \\
CO &amp; ? \\
CO_2 &amp; ? \\
H_2 &amp; ?
\end{bmatrix}

=

\begin{bmatrix}
C &amp; 883.4 \\
H &amp; 9058 \\
O &amp; 2775
\end{bmatrix}

&lt;/math&gt;

Omdat 'n rekenaar egter die bereken doen is dit nie nodig om hierdie vereenvoudiging te doen nie.

Veronderstel die eerste raaiskoot is:

* H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O  = 1500 kmol/h
* CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; = 50 kmol/h

bereken die totale aantal elemente vir hierdie twee komponente:

&lt;math&gt;
\begin{bmatrix}
&amp; H_2O &amp; CH_4 \\
C &amp; 0 &amp; 1 \\
H &amp; 2 &amp; 4 \\
O &amp; 1 &amp; 0 \\
N &amp; 0 &amp; 0 \\
Ar &amp; 0 &amp; 0
\end{bmatrix}

\times

\begin{bmatrix}
H_2O &amp; 1500 \\
CH_4 &amp; 50
\end{bmatrix}

=

\begin{bmatrix}
 &amp; H_2O + CH_4 \\
C &amp; 50 \\
H &amp; 3200 \\
O &amp; 1500 \\
N &amp; 0 \\
Ar &amp; 0
\end{bmatrix}
&lt;/math&gt;

Trek nou hierdie af van die totale hoeveelheid elemente:

&lt;math&gt;
\begin{bmatrix}
C &amp; 883.4 \\
H &amp; 9058 \\
O &amp; 2775 \\
N &amp; 17.85 \\
Ar &amp; 13.38
\end{bmatrix}

-

\begin{bmatrix}
C &amp; 50 \\
H &amp; 3200 \\
O &amp; 1500 \\
N &amp; 0 \\
Ar &amp; 0
\end{bmatrix}

=

\begin{bmatrix}
C &amp; 833.4 \\
H &amp; 5858 \\
O &amp; 1275 \\
N &amp; 17.85 \\
Ar &amp; 13.38
\end{bmatrix}
&lt;/math&gt;

Matrikswiskunde kan nou baie nuttig gebruik word om die vyf onbekendes te bepaal.

As &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; matrikse is en:

::&lt;math&gt;A \times b = C&lt;/math&gt;

Dan is

::&lt;math&gt;A^{-1} \times C = b&lt;/math&gt;

Dus

&lt;math&gt;
\begin{bmatrix}
 &amp; CO &amp; CO_2 &amp; H_2 &amp; N_2 &amp; Ar \\
C &amp; 1 &amp; 1 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
H &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 \\
O &amp; 1 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
N &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 &amp; 0 \\
Ar &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 1
\end{bmatrix}^{-1}

\times

\begin{bmatrix}
C &amp; 833.4 \\
H &amp; 5858 \\
O &amp; 1275 \\
N &amp; 17.85 \\
Ar &amp; 13.38
\end{bmatrix}

=

\begin{bmatrix}
CO &amp; 391.3 \\
CO_2 &amp; 442.1 \\
H_2 &amp; 2929 \\
N_2 &amp; 8.923 \\
Ar &amp; 13.38
\end{bmatrix}
&lt;/math&gt;


Die totale komponent molvloeie vir die produk vir die eerste raaiskoot is dus:

&lt;math&gt;
\begin{bmatrix}
H_2O &amp; 1500 \\
CH_4 &amp; 50 \\
CO &amp; 391.3 \\
CO_2 &amp; 442.1 \\
H_2 &amp; 2929 \\
N_2 &amp; 8.923 \\
Ar &amp; 13.38
\end{bmatrix}
&lt;/math&gt;

Om seker te maak kan getoets word:

&lt;math&gt;

\begin{bmatrix}
  &amp; H_2O &amp; CH_4 &amp; CO &amp; CO_2 &amp; H_2 &amp; N_2 &amp; Ar \\
C &amp; 0 &amp; 1 &amp; 1 &amp; 1 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
H &amp; 2 &amp; 4 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 \\
O &amp; 1 &amp; 0 &amp; 1 &amp; 2 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\
N &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 2 &amp; 0 \\
Ar &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 1
\end{bmatrix}

\times

\begin{bmatrix}
H_2O &amp; 1500 \\
CH_4 &amp; 50 \\
CO &amp; 391.3 \\
CO_2 &amp; 442.1 \\
H_2 &amp; 2929 \\
N_2 &amp; 8.923 \\
Ar &amp; 13.38
\end{bmatrix}

=

\begin{bmatrix}
883.4 \\
9058 \\
2775 \\
17.85 \\
13.38
\end{bmatrix}

&lt;/math&gt;

Gebruik nou hierdie komponentvloeie om die nuwe &lt;math&gt;G_{mengsel}&lt;/math&gt; uit te werk.

Herhaal hierdie proses totdat &lt;math&gt;G_{mengsel}&lt;/math&gt; 'n minimumwaarde bereik.

==Verwysings==

{{Verwysings}}

==Kyk ook==

* [[Josiah Willard Gibbs]]
* [[Chemiese termodinamika]]

{{Saadjie}}

[[Kategorie:Termodinamika]]</text>
      <sha1>rqpvjdyr9mmrmqqnlmvstpb0mkia15b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>West Ham United</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48160</id>
    <revision>
      <id>2974326</id>
      <parentid>2846694</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:12:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maximiliaan Ronaldszoon</username>
        <id>194050</id>
      </contributor>
      <origin>2974326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4526" sha1="cq46av4kjkcc9vcsimiwapgx19n13mu" xml:space="preserve">{{Sokkerklub infoboks |
  beeld        = [[Lêer:-2019-08-19 West Ham United F.C. football Pin badge.JPG|260px]]|
  klubnaam      = West Ham|
  vollenaam =  West Ham United Football Club|
  stigting     = {{Start date and age|df=yes|1895|6|29}}, as [[:en:Thames Ironworks F.C.|Thames Ironworks]]&lt;br /&gt;{{Start date and age|1900|7|5|df=yes}}, as West Ham United|
  stadion   = [[Olimpiese Stadion (Londen)|London Stadium]], [[Stratford, Londen|Stratford]] |
  kapasiteit =  62 500&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.whufc.com/news/important-supporter-update-capacity-increase-west-stand-reconfiguration-202223-ticketing|title=Important supporter update – capacity increase, West Stand reconfiguration &amp; 2022/23 ticketing &amp;#124; West Ham United F.C.|website=www.whufc.com}}&lt;/ref&gt;|
  voorsitter = {{vlagikoon|WAL}} David Sullivan&lt;/br&gt;Vanessa Gold|
  afrigter  = {{vlagikoon|POR}} Nuno Espírito Santo|
  liga   = [[Football League Championship|EFL Championship]] |
| patroon_la1 = _whu2526h
| patroon_b1 = _whu2526h
| patroon_ra1 = _whu2526h
| patroon_sh1 = _whu2526h
| patroon_so1 = _whu2526hl
| linkerarm1 = 7e1823
| liggaam1 = 7e1823
| regterarm1 = 7e1823
| broek1 = FFFFFF
| kouse1 = FFFFFF
| patroon_la2 = _whu2526a
| patroon_b2 = _whu2526a
| patroon_ra2 = _whu2526a
| patroon_sh2 = _whu2526a
| patroon_so2 = _whu2526al
| linkerarm2 = efe5dc
| liggaam2 = efe5dc
| regterarm2 = efe5dc
| broek2 = 282e3c
| kouse2 = efe5dc
||bynaam=The Irons&lt;/br&gt;The Hammers}}

'''West Ham United Football Club''' is ’n professionele [[Sokker|sokkerklub]] wat sy basis in [[Stratford, Londen|Stratford]], Oos-Londen, [[Engeland]] het. Die klub ding mee in die [[Football League Championship|EFL Championship]], die die tweede hoogste vlak van Engelse sokker. Die klub speel by die [[Olimpiese Stadion (Londen)|Londen-stadion]], nadat hulle in 2016 van hul vorige tuisveld, die Boleyn-grond, af verhuis het. 

West Ham United is in 1895 gestig as ''Thames Ironworks'' en in 1900 hervorm as West Ham United. In 1904 het die klub na die Boleyn-grond getrek, wat vir meer as ’n eeu hul tuisveld gebly het. Die span het aanvanklik aan die Southern League en Western League deelgeneem voordat hulle in 1919 by die Football League aangesluit het. Hulle is in 1923 na die hoogste afdeling bevorder – dieselfde jaar waarin hulle die eindstryd van die eerste [[FA Cup|FA-bekerfinaal]] op [[Wembley-stadion|Wembley]] verloor het. In 1940 het die klub die eerste ''Football League War Cup'' gewen.

West Ham United het in sy geskiedenis vyf belangrike trofeë gewen. Op nasionale vlak het die klub die FA-beker drie keer gewen (1964, 1975 en 1980) en was dit twee keer naaswenner (1923 en 2006). In Europese toernooie het die klub drie groot eindstryde gehaal: hulle het die [[UEFA Bekerwenner-beker|Europese Bekerwenner-beker]] in 1965 gewen, die eindstryd van dieselfde toernooi in 1976 verloor, en die tweede uitgawe van die [[UEFA Conference League|Konferensieliga]] in 2023 gewen. Die klub het ook ’n kleiner Europese trofee gewen deur die [[UEFA Intertoto-beker|Intertoto-beker]] in 1999 te verower.

West Ham United is een van slegs agt klubs wat nog nooit onder die tweede vlak van Engelse sokker geval het nie, en het 66 van 98 ligaseisoene in die hoogste afdeling deurgebring, tot en met die 2023/24-seisoen. Die klub se beste ligaposisie tot dusver was derde plek in 1985/86, toe hulle in die destydse Eerste Afdeling gespeel het.

Drie West Ham-spelers was lede van die Engelandspan wat die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1966|Wêreldbeker in 1966]] gewen het: kaptein Bobby Moore en doelmakers Geoff Hurst en Martin Peters. Die klub het ’n langstaande wedywering met Millwall, en hierdie wedstryde het berug geraak vir gereelde gevalle van sokkergeweld.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=26 August 2009 |title=Mass violence mars London derby |work=The Daily Star |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-103135 |access-date=28 Oktober 2025}}&lt;/ref&gt;

West Ham het sy wynrooi en ligblou kleurskema in die vroeë 1900’s aangeneem, met die bekendste weergawe – ’n wynrooi hemp met ligblou moue – wat vir die eerste keer in 1904 verskyn het.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=West Ham United - Historical Football Kits |url=http://historicalkits.co.uk/West_Ham_United/West_Ham_United.htm |access-date=11 July 2020 |publisher=Historicalkits}}&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==
* [http://www.whufc.com West Ham United se amptelike webtuiste]

{{Normdata}}
[[Kategorie:Engelse sokkerklubs]]
[[Kategorie:Sport in Londen]]</text>
      <sha1>cq46av4kjkcc9vcsimiwapgx19n13mu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Entalpie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51198</id>
    <revision>
      <id>2974397</id>
      <parentid>2974086</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kyk ook */</comment>
      <origin>2974397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11565" sha1="sa9dybkltd0sai7fcic4pdmhstm9ows" xml:space="preserve">{{Kantbalk Termodinamika}}
'''Entalpie''' is 'n mate van die totale [[energie]] in 'n [[termodinamiese stelsel]].  Dit sluit die [[interne energie]] (die energie wat vereis word om die stelsel te skep asook die energie in wat vereis word om ruimte vir die stelsel te skep deur die verplasing van die omgewing om sodoende die volume en druk van die stelsel daar te stel.

Entalpie is 'n [[Padafhanklikheid#Termodinamika|toestandsfunksie]] en 'n [[intensiewe grootheid|ekstensiewe hoeveelheid]].  Die [[SI-stelsel|SI-eenheid]] van entalpie is '''joule'''.  Ander eenhede word steeds in sekere wêrelddele gebruik soos onder andere die kalorie.

Die totale absolute entalpie, ''H'' van 'n stelsel kan nie direk gemeet word nie en is ook nie gedefinieer nie.  Die verandering van entalpie, Δ''H'', vir 'n bepaalde ''proses'' kan egter bepaal word en is daarom 'n meer nuttige waarde. Gewoonlik word aangegee van watter proses hierdie verandering Δ die gevolg is deur in 'n subskript die proses aan te gee. Byvoorbeeld vir ''smeltprose'' (fusie) word dit Δ&lt;sub&gt;fus&lt;/sub&gt;H, en vir vorming uit die element (formasie) Δ&lt;sub&gt;f&lt;/sub&gt;H ensomeer.

In stelsels waar chemiese reaksies by 'n konstante druk plaasvind het die verandering in entalpie, ''ΔH'' 'n positiewe waarde vir [[endotermies]]e reaksies.

Die gebruik van die entalpie begrip vereenvoudig die beskrywing van energie-oordrag aangesien dit nie beïnvloed word deur die energie wat na die omgewing oorgedra word deur die uitsetting van die stelsel nie.

== Formele definisie ==
Die entalpie van 'n stelsel word gedefinieer as:

: &lt;math&gt;H = U + p V,\,&lt;/math&gt;
waar
: ''H'' die entalpie van die stelsel is (in [[joule]]),
: ''U'' die [[interne energie]] van die stelsel is (in joule),
: ''p'' die [[druk]] op die grens van die stelsel en sy omgewing is, (in [[pascal (eenheid)|pascal]]) en
: ''V'' die [[volume]] van die stelsel is, (in [[kubieke meter]]).
Let wel die term ''U'' is die energie wat vereis word om die stelsel te skep en die ''pV'' term is die energie wat vereis word om &quot;ruimte&quot; te skep vir die stelsel as die druk van die omgewing konstant bly.

Die ''pV'' term in die vergelyking kan beter verstaan word deur middel van die voorbeeld van 'n [[isobariese proses]].  Gas verander van volume (as gevolg van byvoorbeeld 'n chemiese reaksie) in 'n silinder wat 'n suier stoot om 'n konstante druk ''p'' te behou.  Die krag word bereken deur die oppervlakte van die suier ''A'' endie definisie van druk ''p'' = ''F''/''A'': die krag is dus ''F'' = ''pA''.  Uit die definisie van werk ''W'' is ''W'' = ''Fx'', waar x die afstand wat die suier beweeg het.  Deur die twee vergelykings te kombineer verkry 'n mens ''W'' = ''pAx'' en  aangesien die produk ''Ax'' gelyk is aan die volume waardeur die suier beweeg het kan afgelei word dat die werk wat deur die gas op die suier verrig is bepaal word deur ''W'' = ''pV'', waar ''p'' 'n konstante druk en ''V''die uitsettingsvolume is.  Die insluit van die pV term in die definisie van entalpie beteken dat enige interne energie wat omgesit is in werk op die omgewing nie die waarde van die entalpie beïnvloed nie.  Die verandering in entalpie kan gedefinieer word as Δ''H'' = Δ''U'' + ''W'' = Δ''H'' = Δ''U'' + Δ(''pV''), waar Δ''U'' die termiese energie verteenwoordig wat tydens die uitsetting verlore gegaan het en ''W'' die arbeid is wat verkry is deur die krag wat op die suier uitgeoefen is.

== Bepaling van absolute entalpie ==

Die entalpie van alle elemente in hulle basisvorm word as nul kJ/mol aanvaar by 25°C. Dus, die entalpie van die volgende is almal nul by 25°C:

: C(s), H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, Cl2&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, Fe, Cu, ens

Die hitte van verbranding van reaksies word bepaal, en deur die [[Wet van Hess]] word die entalpie van komponente bepaal.

'''CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; as voorbeeld'''

Die hitte van verbranding van die volgende reaksies is voorheen bepaal deur 'n bomkaloriemeter:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; + 2O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; &amp;rarr; CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + 2H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O || &amp;Delta;H = -890.3 kJ/mol
|-
| C + O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; &amp;rarr; CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; || &amp;Delta;H = −393.5 kJ/mol
|-
| H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;  + 0.5O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; &amp;rarr; 2H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O || &amp;Delta;H = −285.8 kJ/mol
|}

Bogenoemde reaksies kan nou soos volg gerangskik word en opgetel word volgens die [[Wet van Hess]].

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| 1 || CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + 2H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O = CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; + 2O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; || &amp;Delta;H = +890.3 kJ/mol
|-
| 2 || C + O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; = CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; || &amp;Delta;H = −393.5 kJ/mol
|-
| 3 || 2H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;   = 2H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O || &amp;Delta;H = −285.8 &amp;times; 2 kJ/mol
|-
| Totaal || C + 2H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; = CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; || &amp;Delta;H = -74.8 kJ/mol
|}

== Entalpie en warmte ==
Die toename in entalpie in 'n stelsel is presies gelykstaande aan die energie wat daarby gevoeg is deur [[warmte]], onder die voorwendsel dat die stelsel onder 'n [[isobariese stelsel|konstante druk]] onderwerp is en dat die enigste werk wat op die stelsel verrig word uitsettingswerk is:

: &lt;math&gt;\Delta H = Q\,&lt;/math&gt;
waar
: &lt;math&gt;\Delta H&lt;/math&gt; Die entalpie verandering in die stelsel is (onderworpe aan die voorwaardes hierbo genoem) en
: &lt;math&gt;Q&lt;/math&gt; Die energie wat aan die stelsel toegevoeg word deur middel van  [[warmte]].
Uitsettingswerk is die oordrag van energie tussen die stelsel en sy omgewing deur die verandering van die stelsel se volume.  Hierdie soort werk beïnvloed nie die bogenoemde vergelyking nie.  Enige ander soort werk wat op die stelsel uitgeoefen kan word, word ''nie-meganiese werk'' genoem.&lt;ref name=&quot;non-mechanical&quot;&gt;{{Cite book|last1=Bokshteĭn|first1=Boris|last2=Mendelev|first2=Mikhail|last3=Srolovitz|first3=David|title=Thermodynamics and kinetics in materials science: a short course|publisher=Oxford University Press|year=2005|page=7|url=http://books.google.com/?id=V1bqHaR0HY0C&amp;pg=PA7&amp;lpg=PA7&amp;dq=%22called+non-mechanical+work%22&amp;q=%22called%20non-mechanical%20work%22|isbn=978-0-19-852804-3}}&lt;/ref&gt;

Nie-meganiese werk kan prosesse insluit soos die verandering in interne energie deur gebruik te maak van 'n eksterne [[elektriese veld]] of die byvoeg van energie deur die inhoud te roer.  As enige nie-meganiese werk verrig word sal die bostaande vergelyking nie geldig wees nie.

== Voorbeelde ==

=== Voorbeeld 1 ===

Beskou die volgende gasmengsel by 2000 kPa(a) en 200 °C: H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; = 40%, CO = 30%, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; = 10%, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O = 20%

Bepaal die hoeveelheid fases van die mengsel.

Wat is die entalpie van die mengsel, die damp en die vloeistof relatief tot 0 °C?

'''Antwoord:'''

In die algemeen is entalpie die volgende:

::&lt;math&gt;H = C_p \Delta T = C_p (T - T_{verwysing}) &lt;/math&gt;

waar &lt;math&gt;C_p&lt;/math&gt; die warmtekapasiteit is in tipiese eenhede kJ/(kg.K) of kJ/(k[[Mol (eenheid)|mol]].K)

C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; is egter 'n funksie van temperatuur, dus is dit meer akkuraat om die [[lys van integrale|integraal]] van C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; te kry:

::&lt;math&gt;H = \int_{T_{verwysing}}^T C_p \, dT&lt;/math&gt;

Om die entalpie van die mengsel te bepaal, moet elke komponent afsonderlik beskou word, en dan is:

::&lt;math&gt;H_{mengsel} =  40\% H_{H_2} + 30\% H_{CO} + 10\% H_{CH_4} + 20\% H_{H_2O}&lt;/math&gt;

Wanneer komponente afsonderlik beskou word, is die temperatuur van elke komponent dieselfde as die mengseltemperatuur van 200 °C en die druk van elke komponent gaan die [[parsiële druk]] wees. Dus gaan die parsiële druk van elke komponent die volgende wees:
* P&lt;sub&gt;H2&lt;/sub&gt; = 40% &amp;times; 2000 = 800 kPa(a)
* P&lt;sub&gt;CO&lt;/sub&gt; = 30% &amp;times; 2000 = 600 kPa(a)
* P&lt;sub&gt;CH4&lt;/sub&gt; = 10% &amp;times; 2000 = 200 kPa(a)
* P&lt;sub&gt;H2O&lt;/sub&gt; = 20% &amp;times; 2000 = 400 kPa(a)

By die verwysingstemperatuur van 0 °C (en 101.325 kPa) gaan al die komponente in die dampfase wees, behalwe water wat in 'n vloeistoffase gaan wees. Omdat die entalpie van water vrylik beskikbaar is in stoomtabelle, gaan ons eerder stoomtabelle gebruik om water se entalpie te bepaal. Vir die ander gasse gaan ons &lt;math&gt;C_p&lt;/math&gt; as 'n funksie van temperatuur gebruik.

'''Beskou die droë gas apart:'''

Volgens Perry, 6de uitgawe, Tabel 3-181, p 3-129, die volgende:
* C&lt;sub&gt;p,H2&lt;/sub&gt; = 6.62 + 0.00081T kal/[[Mol (eenheid)|mol]]
* C&lt;sub&gt;p,CO&lt;/sub&gt; = 6.6 + 0.0012T kal/mol
* C&lt;sub&gt;p,CH4&lt;/sub&gt; = 5.34 + 0.0115T kal/mol
(T is temperatuur in Kelvin)

Dus is die warmtekapasiteit vir die droë gas (water uitgesluit):

::&lt;math&gt;C_{p,Dro\ddot{e}\ gas} = 0.4/0.8 C_{p,H2} + 0.3/0.8 C_{p,CO} + 0.1/0.8 C_{p,CH4} = 6.4525 + 0.0022925T&lt;/math&gt;

Dus is die entalpie van die droë gas relatief tot 0 °C die volgende (onthou, 0 °C = 273.15 K):

::&lt;math&gt;H = \int_{T_{verwysing}}^T C_p \, dT \quad = \quad \int_{273.15}^{200+273.15} 6.4525 + 0.0022925T \, dT&lt;/math&gt;
::&lt;math&gt;H =  \left | 6.4525T + \frac{0.0022925}{2}T^2 \, \right |_{273.15}^{200+273.15} \quad = \quad 1461.59\ kkal/kmol \times \frac{4.1868 kJ}{kkal} = 6119 kJ/kmol&lt;/math&gt;

'''Beskou die water (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O) apart:'''

Soos reeds gesê is die toestand van water by die mengseltemperatuur van 200 °C en die parsiële druk van water wat 400 kPa(a) is.

Volgens stoomtabelle is die dampdruk van stoom by 200 °C, 1555 kPa(a). Die werklike druk is dus laer, dus sal al die water in dampfase wees.

Volgens stoomtabelle vir oorverhitte stoom is die entalpie van stoom by 200 °C en 400 kPa, 2861 kJ/kg.
Stoom se molekulêre massa is 18 kg/kmol, dus is die entalpie van die stoom 2861 kJ/kg &amp;times; 18 kg/kmol = 51 532 kJ/kmol.

Dus is die entalpie van die gasmengsel:

::&lt;math&gt;H_{mengsel} =  80\% H_{Dro\ddot{e}\ gas} + 20\% H_{H_2O} \quad = \quad 80\%(6119) + 20\%(51532) = 15202 kJ/kmol&lt;/math&gt;

=== Voorbeeld 2 ===

Indien dieselfde gasmengsel in voorbeeld 1 by 2000 kPa(a) en '''100 °C''' (ipv 200 °C) is:

Bepaal die hoeveelheid fases van die mengsel.

Wat is die entalpie van die mengsel, die damp en die vloeistof relatief tot 0 °C?

'''Antwoord:'''

Op dieselfde manier bereken in voorbeeld 1, is die entalpie van die droë gas 3012 kJ/k[[Mol (eenheid)|mol]] (ipv 6119 kJ/kmol).

Beskou nou die water afsonderlik:

Nou is die toestand van water by die mengseltemperatuur van '''100 °C''' en die parsiële druk van water wat 400 kPa(a) is.
Volgens stoomtabelle is die dampdruk van stoom by 100 °C, 101.325 kPa(a). Die werklike druk is dus hoër, dus sal 'n gedeelte van die water in die dampfase wees. LW, nie al die water gaan in die dampfase wees nie. Die water sal kondenseer tot waar die parsiële druk van water gelyk is aan die dampdruk van die water in die gasmengsel.

Dus, die maksimum hoeveelheid waterdamp in die damp = 101.325/2000 = 5.1%

Volgens stoomtabelle vir versadigde stoom is die entalpie van versadigde stoom by 100 °C, 2676 kJ/kg. Indien dit gemaal word met die molekulêre massa van 18 kg/kmol, dan kry ons 48 209 kJ/kmol.

Dus, in opsomming (onthou, alles is by 100 °C):

* '''Vloeistof:'''
** Mol% vloeistof in die mengsel = 20% - 5.1% = 14.9%
** Entalpie = 419.2 kJ/kg (7552 kJ/kmol).
* '''Droë gas:'''
** Mol% in totale mengsel = 100% - 20% = 80%
** Mol% in dampfase = 100% - 5.1% = 94.9% 
** Entalpie = 3012 kJ/kmol
* '''Stoom in dampfase:'''
** Mol% in dampfase = 5.1%
** Entalpie = 2676 kJ/kg (48 209 kJ/kmol)
* '''Dampfase (Droë gas + stoom):'''
** Mol% van totale mengsel = 100% - 14.9% = 85.1%
** Entalpie = 94.9%(3012) + 5.1%(48209) = 5 301 kJ/kmol
* '''Totale mengsel:'''
** Entalpie = 14.9%(7552) + (100%-14.9%).(5301) = 5638 kJ/kmol

== Kyk ook ==

* [[Wet van Hess]]
* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entropie]]

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Normdata}}
[[Kategorie:Termodinamika]]
[[Kategorie:Fisiese groothede]]</text>
      <sha1>sa9dybkltd0sai7fcic4pdmhstm9ows</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bevolkingsafname</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51204</id>
    <revision>
      <id>2974405</id>
      <parentid>2970799</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24686" sha1="idfdszzwjx8w7l9o18owdbow39wc1cm" xml:space="preserve">[[Lêer:Депопуляция.png|duimnael|Lande met 'n bevolkingsafname word in rooi aangedui.]]

'''Bevolkingsafname''' kan verwys na die algemene afname in [[bevolking]] van enige organisme, maar in hierdie artikel word daar uitsluitlik op die bevolkingsafname van die [[mens]] toegespits. Dit is ’n bewoording wat gewoonlik gebruik word om ’n groot vermindering van die menslike bevolking te omskryf.&lt;ref&gt;[http://www.m-w.com/dictionary/depopulation Depopulate] – Webster's Online Dictionary&lt;/ref&gt; Dit kan ingespan word om te verwys na ’n langtermyn neiging van bevolkingspreiding, soos stedelike agteruitgang of landelike ontvolking, maar dit word ook algemeen gebruik om ’n groot vermindering van bevolking weens geweld, siekte of ander rampe na te verwys.&lt;ref&gt;[http://www.yourdictionary.com/depopulate Depopulate] – yourdictionary.com.&lt;/ref&gt;

Bevolkingsafname beteken ''die vermindering met verloop van tyd van 'n betrokke gebied se volkstelling'', wat ook bekend staan as '''ontvolking'''. Dit kan weens verskeie redes veroorsaak word; onder meer sluit dit ondervervangingsvrugbaarheidskoerse (waar die vrugbaarheidskoers te laag is om ’n gebied se bevolking in die toekoms mee te vervang), beperkte immigrasie, grootskaalse landverhuising, siekte, hongersnood en [[oorlog]] in. Die geskiedenis is vol voorbeelde van grootskaalse ontvolking. Vele oorloë, byvoorbeeld, het gepaardgegaan met aansienlike ontvolking. Voor die 20ste eeu was die meeste bevolkingsafname toe te skryf aan siekte, hongersnood en/of emigrasie. Die [[Swart Dood]] in Europa, die verspreiding van ouwêreldse siektes na die Amerikas, die tsetsevliegindringing van die Waterbergmassief in Suid-Afrika en die [[Groot Ierse Hongersnood]] het almal gewigtige bevolkingsafname tot gevolg gehad.
Tans het die Vigspandemie grootliks bygedra tot die afname in die bevolking van party Afrikalande. Minder dikwels sal bevolkingsafname deur volksmoord of massa-uitwissing teweeggebring word; ’n voorbeeld hiervan was onder meer in die 1970’s toe die bevolking van [[Kambodja]] onder ’n tydperk van massa-teregstellings, wat deur Khmer Rouge uitgevoer is, gebuk gegaan het.

Gedurende Imperialisme het Europeërs wat na nuwe vastelande getrek het, nie slegs oorlogswapens saamgebring wat grootskeepse verwoesting kon saai nie, maar ook aansteeklike siektes, soos [[pokke]], waarteen die [[inheemse volke]] geen weerstand kon bied nie.
Hierdie faktore, veral laasgenoemde, het partykeer ’n verwoestende uitwerking op die plaaslike inwoners gehad. &lt;br /&gt;
Hier volg enkele geskiedkundige voorbeelde van groot ontvolking wat regoor vastelande gewoed het:
* Die Plaag van Justinianus in Europa en die Midde-Ooste;&lt;ref&gt;[http://home.vicnet.net.au/~ozideas/poprus.htm Population crises and cycles in history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110405081151/http://home.vicnet.net.au/~ozideas/poprus.htm |date= 5 April 2011 }}. A review of the book ''Population Crises and Population cycles'' by Claire Russell and W.M.S. Russell.&lt;/ref&gt;
* Die Swart Dood in Europa, Asië en die Midde-Ooste gedurende die Middeleeue;
* Die impak van die Arabiese en Europese slawehandel op die Afrika-vasteland;
* Die impak van Europese kolonialisme en die gepaardgaande aansteeklike siektes wat in die Amerikas en Australië versprei is.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.millersville.edu/~columbus/papers/goodling.html |title=Stacy Goodling, &quot;Effects of European Diseases on the Inhabitants of the New World&quot; |access-date=10 November 2010 |archive-date=10 Mei 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080510163413/http://www.millersville.edu/~columbus/papers/goodling.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Party voorbeelde van ontvolking binne groot gebiede is hoofsaaklik deur oorlog aangevuur, soos:
* Die Mongoolse verowerings van Sjina, Rusland en die Midde-Ooste;
* Timoer Lenk se militêre veldtogte in die Midde- en Nabye-Ooste;
* Die Dertigjarige Oorlog in Europa;

Hongersnood speel ook dikwels ’n rol met die ontvolking van ’n streek, hetsy as gevolg van oorlog, veranderende klimaatstoestande, menslike onbevoegdheid, ensovoorts.&lt;br /&gt;
Volgens 2002 se verslae deur die Verenigde Nasies se Bevolkingsafdeling &lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2002/WPP2002-HIGHLIGHTSrev1.PDF| format=PDF| title= World Population Prospects – The 2002 Revision| publisher=United Nations Population Division}}&lt;/ref&gt; en die Verenigde State se Sensusburo,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov/ipc/www/wp02.html |title=Global Population Profile: 2002 |publisher=US Census Bureau |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110623164356/http://www.census.gov/ipc/www/wp02.html |archive-date=23 Junie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; vind bevolkingsafname vandag in party streke plaas.
Volgens die VN word ondervervangingsvrugbaarheid verwag in 75% van die ontwikkelde lande teen 2050. Die VS Sensusburo noem dat 74 miljoen mense wat tot die wêreldbevolking in 2002 gevoeg is, minder is as die hoë 87 miljoen mense wat tussen 1989 tot 1990 gebore is. Die jaarlikse groeikoers was 1,2 persent, wat gedaal het van die hoë 2,2 persent in 1963–1964.&lt;br /&gt;
“Sensusburo-vooruitskattings dui op ’n afplatting in bevolkingsgroei wat in die nabye toekoms sal voortduur,” het die Buro op sy bevindinge van melding gemaak. “Sensusburo se vooruitskattings dui daarop dat die vrugbaarheidskoers in baie lande sal afneem, onder die vervangingsvlak voor 2050... In 1990 het die wêreldbevolking se vroue gemiddeld aan 3,3 kinders oor hul lewensduur geboorte geskenk; teen 2002 was die gemiddelde 2,6 en teen 2009 het dit op 2,5 te staan gekom. Dit is nouliks bokant die wêreldwye vervangingsvrugbaarheidskoers van 2,33. Hierdie daling het gepaardgegaan met ’n afname in die wêreld se bevolkingsgroeikoers en die werklike jaarlikse bevolkingstoename.” &lt;br /&gt;
Soms word die woord '''onderbevolking''' gebesig in die konteks van ’n spesifieke ekonomiese stelsel. Dit verwys nie na drakrag nie (en staan ook nie oorbevolking teen nie), wat te make het met die totale moontlike bevolking wat deur beskikbare voedsel, water, sanitasie en ander infrastruktuur onderhou word. “Onderbevolking” word gewoonlik omskryf as ’n toestand waarbinne ’n land se bevolking só gedaal het dat dit nie meer die huidige ekonomiese stelsel kan volhou nie. Dus het die vakwoord niks met die biologiese aspekte van drakrag mee uit te waai nie, maar is ’n ekonomiese term wat veronderstel dat die oordragpaaiementskemas van party ontwikkelde lande kan vou indien die bevolking verby ’n sekere punt gedaal het. ’n Voorbeeld hiervan kan wees wanneer afgetredenes deur ’n sosiale sekuriteitstelsel ondersteun word, wat nie spaargeld belê nie, en dan ’n skielike emigasiebeweging ontstaan. In hierdie geval word ’n swaar finansiële las op die jonger geslag se skouers gelaai wat moontlik nie daartoe in staat sal wees om die oorgrote meerderheid ouer geslagte te onderhou nie.

== Gevallestudies van Spesifieke Lande ==
Vandag is landverhuising en die ondervervangingsvrugbaarheidkoers die hoofoorsake wat aan enige plaaslike bevolkingsafname gekoppel kan word. ’n Sekere aantal lande ondergaan vandag ’n bevolkingsafname, wat vanaf Noord-Asië (Japan) strek, regdeur tot Oos-Europa deur Rusland. Dit sluit Kazakstan, Oekraïne, Wit-Rusland, Moldowa, Estland, Letland, Litoue, Georgië, Armenië, Bosnië, Kroasië, Slowenië, Duitsland, Hongarye en nou ook Italië in. Lande wat vinnig besig is om ’n bevolkingsafname te nader (wat tans stadige groeikoers toon), sluit Griekeland, Spanje, Kuba, Uruguay, Denemarke, Finland, Oostenryk en Lesotho in. &lt;br /&gt;
Die bevolkings van die voormalige Sowjetrepublieke se daling is weens gesondheidskwessies en ’n lae vervangingsvrugbaarheidskoers, sowel as deur landverhuising van etniese Russe terug Rusland toe. Die uitsondering op die reël is daardie voormalige Sowjetrepublieke met ’n bevolking waarvan die meerderheid Moslems is (Oesbekistan, Turkmenistan, Tajikistan, Kirgisië, Aserbeidjan), waar hoë geboortesyfers tradisioneel voorkom.

Oos-Europa het ’n groot gedeelte van sy bevolking afgestaan tydens die massamigrasie na [[Wes-Europa]]. In Oos-Europa en Rusland het die geboortesyfer gedaal na die val van die Sowjetunie en sterftesyfers het oor die algemeen gestyg. Tesame beslaan hierdie lande oor die 21 000 000 km² en is die tuiste vir oor die 400 miljoen mense (minder as ses persent van die wêreldbevolking), maar sou hierdie neiging egter voortduur, sal meer van die ontwikkelde en sommige van die ontwikkelende lande dieselfde paadjie loop.

Baie lande in Wes-Europa (en die EU as geheel) sou ’n bevolkingsafname getoon het, was dit nie vir internasionale migrasie nie. Die totale bevolking van die Europa, as ''vasteland'', (insluitend Rusland en ander lande wat nie aan die EU verbonde is nie) het alreeds sy hoogtepunt in die jaar 2000 bereik en is tans besig om te daal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.populationpress.org/publication/2004-1-myers.html |title=argiefkopie |access-date=10 November 2010 |archive-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090914043746/http://www.populationpress.org/publication/2004-1-myers.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  Die totale Japannese bevolking het sedert 2005 begin daal; Japan se geval kan toegeskryf word aan die lae vrugbaarheidskoerse en ’n baie lae immigrasiekoers.

Vigs speel ’n rol in bevolkingsafname. Die beskikbare data dui egter daarop dat, selfs met ’n hoë vigssterftesyfer, die vrugbaarheidskoerse in Afrikalande steeds hoog genoeg is sodat die neiging tot oorbevolking voortduur.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.prb.org/pdf06/06WorldDataSheet.pdf| format=PDF| title=2006 World Population Datasheet| publisher=Population Reference Bureau| access-date=10 November 2010| archive-date= 5 Februarie 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20120205132321/http://www.prb.org/pdf06/06WorldDataSheet.pdf| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Tabel:1 Bevolkingsafname in Persentasie per Land (uit verskeie bronne)
!Land
!Jaar
!Bevolking
!Koers van natuurlike afname&lt;br /&gt;persentasiegewys&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.prb.org/pdf07/07WPDS_Eng.pdf |title=2007 World Population Data Sheet |access-date=10 November 2010 |archive-date=21 Maart 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080321222528/http://www.prb.org/pdf07/07WPDS_Eng.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
!Hoofrede vir Afname
|-
|{{Vlagland|Armenië}}
|2009
| 2 967 004
|0,03
|landverhuising
|-
|{{Vlagland|Wit-Rusland}}
|2009
|9 648 533
|0,378
|afname van geboortes en lewensverwagting
|-
|{{Vlagland|Bulgarye}}
|2009
|7 704 687
|0,79
|afname van geboortes en lewensverwagting
|-
|{{Vlagland|Kroasië}}
|2009
|4 489 409
|0,052
|afname van geboortes
|-
|{{Vlagland|Tsjeggiese Republiek}}
|2009
|10 211 904
|0,094
|afname van geboortes
|-
|{{Vlagland|Estland}}
|2009
|1 299 371
|0,632
|afname van geboortes
|-
|{{Vlagland|Georgië}}
|2009
|4 615 807
|0,325
|landverhuising
|-
|{{Vlagland|Duitsland}}
|2009
|82 329 758
|0,053
|afname van geboortes
|-
|{{Vlagland|Italië}}
|2009
|58 126 212
|0,047&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html CIA World Factbook--Italy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709111211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html |date= 9 Julie 2017 }} [[CIA World Factbook]] Besoek op 6 Oktober 2009&lt;/ref&gt;
|afname van geboortes
|-
|{{Vlagland|Hongarye}}
|2009
|10 031 000
|0,257
|afname van geboortes en lewensverwagting
|-
|{{Vlagland|Japan}}
|2009
|127 078 679
|0,191&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html |title=CIA World Factbook -- Japan |work=CIA World Factbook |access-date=6 Oktober 2009 |language=haw |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430091623/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|afname van geboortes
|-
|{{Vlagland|Letland}}
|2009
|2 231 503
|0,614
|afname van geboortes en lewensverwagting
|-
|{{Vlagland|Litaue}}
|2009
|3 555 179
|0,279
|afname van geboortes en lewensverwagting
|-
|{{Vlagland|Mikronesië}}
|2009
|111 000
|0,238
|landverhuising
|-
|{{Vlagland|Moldowa}}
|2009
|4 320 748
|0,079
|afname van geboortes en lewensverwagting
|-
|{{Vlagland|Montenegro}}
|2009
|672 180
|0,851
|
|-
|{{Vlagland|Pole}}
|2009
|38 482 919
|0,047
|afname van geboortes
|-
|{{Vlagland|Roemenië}}
|2009
|22 215 421
|0,147
|afname van geboortes
|-
|{{Vlagland|Rusland}}
|2009
|141 927 297
|0,177
|afname van lewensverwagting
|-
|{{Vlagland|Slowenië}}
|2009
|2 005 692
|0,113
|
|-
|{{Vlagland|Swaziland}}
|2009
|1 123 913
|0,459
|MIV/vigs
|-
|{{Vlagland|Trinidad en Tobago}}
|2009
|1 229 953
|0,102
|landverhuising
|-
|{{Vlagland|Oekraïne}}
|2009
|45 700 395
|0,632
|afname van geboortes en lewensverwagting
|-
|{{Vlagland|Zimbabwe}}
|2008
|12 521 000
|0,787
|MIV/vigs en landverhuising
|}

== Ekonomiese Gevolge ==
Die uitwerking van ’n kwynende bevolking kan teenspoedig op ’n ekonomie inwerk wat veral op die jonger geslagte gesteun het. Kwynende bevolkings wat die ekonomie steun kan lei tot [[deflasie]], wat uiteenlopende gevolge kan hê. Rusland, wat se ekonomie skielik gegroei het (8,1% in 2007), selfs al is sy bevolking aan die afneem, het egter tans ’n hoë inflasiekoers (12% sedert 2007).&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703195129/https://www.cia.gov/Library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html |date= 3 Julie 2015 }} CIA World Factbook--Russia [CIA World Factbook&amp;#93;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210101182845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html |date= 1 Januarie 2021 }} Besoek op 14 November 2008&lt;/ref&gt; ’n Landbou- of mynbou-ekonomie se algemene lewensstandaard vir ’n dalende bevolking, ten minste wat betref materiële eiendom, sal ’n stygende neiging toon soos die hoeveelheid grond en hulpbronne per persoon sal meer word.
Vir ’n nywerheidsekonomie is dit ’n ander saak. Dit kan juis die ekonomie teenwerk wat voortgebou het op die verbande, skuld en aftreepaaiemente wat oorspronklik belastinginvordering verhoog het uit die voortdurende uitbreiding van die bevolkingsbasis (bv. daar sal minder belastingbetalers wees indien ’n bevolkingsafname sal opduik).&lt;br /&gt;
Hoe dit ook sal sy, die lewensstandaard loop nie noodwendig hand aan hand  met lewensgehalte nie, wat juis kan toeneem weens die daling in die getal mense omrede daar minder besoedeling en verbruik sal wees van natuurlike hulpbronne, asook ’n verligting van maatskaplike druk en oorbenutting van hulpbronne wat kenmerkend is van oorbevolking. Daar kan ook verminderde druk op infrastruktuur, onderwys en ander dienste wees.&lt;br /&gt;
Die tydperk net ná die Swart Dood, byvoorbeeld, was een van groot vooruitgang, want mense het somme geld uit verskeie familielede geërf. Hierdie gebeurtenis kan egter nie met die hedendaagse geleidelike bevolkingsafname vergelyk word nie, omrede dit binne ’n kort tydsduur plaasgevind het en opgevolg is met bevolkingsaanwas.
Voorspellings rakende die ''netto'' ekonomiese (en ander) uitwerkings deur ’n stadige en deurlopende bevolkingsafname (bv. as gevolg van ’n lae vrugbaarheidskoers) is hoofsaaklik teoreties van aard omrede so ’n verskynsel redelik nuut en ongekend is.
’n Bevolkingsafname deur ’n lae vrugbaarheidskoers sal ook uitloop tot ’n verouderde bevolking, wat probleme vir ’n gemeenskap kan oplewer. Dit kan die lewensgehalte van die jongmense negatief beïnvloed, omrede hulle onder ’n stygende maatskaplike en ekonomiese druk verkeer in die sin dat hulle die per-kapita opbrengs moet vermeerder om sodoende ’n duur infrastruktuur en intensiewe sorg vir die oudstes onder die bevolking te onderhou, pleks daarvan om vir die ouere en toekomstige gesinne te beplan, wat hierdeur dus verder die vermeerdering van die bevolking in die wiele sal ry.&lt;br /&gt;
Die dekadelange ekonomiese handelslapte van Japan en Duitsland gedurende die 1990’s en die vroeë 2000’s word dikwels toegeskryf aan hierdie demografiese vraagstukke, hoewel daar natuurlik ook etlike ander oorsake was. Die ergste wat ’n land kan oorkom is die toestand waar die bevolkingsgetal tot só ’n lae vlak daal dat dit nie eens meer die huidige maatskaplike welsyn en ekonomiese stelsel kan onderskraag nie, wat meer waarskynlik sal gebeur indien ’n skielike afname, in plaas van ’n geleidelik een, geskied. Die ekonomie van beide Japan en Duitsland het herstel getoon om en by die tydstip toe die bevolkings net begin daal het (2003–2006). Met ander woorde, beide die totale Bruto Binnelandse Produk en BBP per kapita het in beide lande skielik vinniger begin styg as vóór 2005. Rusland se ekonomie het ook ’n skielike groei vanaf 1999 begin toon, selfs al het sy bevolking sedert 1992–1993 begin kwyn (die afname het nou verstadig).&lt;ref&gt;Nicholas Eberstadt. 2005. &quot;Russia, the Sick Man of Europe&quot;. Public Interest, Winter 2005 [http://findarticles.com/p/articles/mi_m0377/is_158/ai_n8680968] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820150152/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0377/is_158/ai_n8680968/print |date=20 Augustus 2008 }} {{Cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0377/is_158/ai_n8680968/print |title=argiefkopie |access-date=11 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080820150152/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0377/is_158/ai_n8680968/print |archive-date=20 Augustus 2008 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
Daarby het vele Oos-Europese lande ’n soortgelyke effek as dié in Rusland ervaar. Sulke hernieude groei bevraagteken nou die algemene siening of ekonomiese groei afhanklik is van bevolkingsaanwas en of ekonomiese groei sonder ’n bevolkingsafname onmoontlik is. Dit kan egter beredeneer word dat hernieude ekonomiese groei ''ondanks'' ’n bevolkingsafname wat plaasvind, eerder ''as gevolg daarvan'', en dat die ekonomiese groei in hierdie lande selfs groter sou gewees het indien daar nie ’n afname in die hoeveelheid mense gebeur het nie. Rusland het byvoorbeeld sodanig heel welvarend geword deur fossielbrandstof, soos olie, te verkoop, wat nou duur is, en boonop het die ekonomie uitgebrei uit ’n eens lae voetpunt weens die ekonomiese krisis van die laat 1990’s. Hoewel Japan en Duitsland ietwat kop opgetel het nadat hulle ’n deflasie-insinking en stagnering oor die afgelope dekade ondergaan het, lyk hierdie ekonomiese herstel maar redelik flouerig. Beide lande het die wêreldwye insinking tussen 2008–2009 beleef, maar herstel nou weereens , en is een van die heel eerste lande wat ’n herstel getoon het.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2009/08/18/business/global/18inside.html |work=The New York Times |title=Japan Could Defy the Skeptics |first=Alan |last=Wheatley |date=18 Augustus 2009 |access-date=27 Maart 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009112729/https://www.nytimes.com/2009/08/18/business/global/18inside.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/economics/article6794291.ece |work=The Times |location=London |title=France and Germany emerge from recession |first1=Grainne |last1=Gilmore |first2=Dominic |last2=Walsh |date=13 Augustus 2009 |access-date=27 Maart 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612174141/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/economics/article6794291.ece |archive-date=12 Junie 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
Binne ’n land met ’n afwaartse neiging van ’n bevolkingsgetal is die groei van die BBP per kapita hoër as die groeikoers van die BBP self. Japan het byvoorbeeld ’n hoër groeikoers per kapita as die Verenigde State van Amerika, terwyl die VSA se BBP-groeikoers hoër as Japan s’n is.&lt;ref&gt;[http://www.economist.com/finance/PrinterFriendly.cfm?story_id=10852462 Economist.com Grossly distorted picture]&lt;/ref&gt; Selfs wanneer die BBP-groeikoers nul of negatief is, sal die BBP-groeikoers per kapita aanhou styg indien die bevolking vinniger daal as die BBP.

’n Vermindering van die hoeveelheid mense binne ’n land of streek (ongeag die oorsaak) kan ook ’n tekort aan mannekrag veroorsaak, wat ’n aantal positiewe en negatiewe uitwerkings kan besorg. Terwyl party arbeidsintensiewe sektore van die ekonomie benadeel kan word indien die tekort te veel raak, kan ander ondernemings voldoende deur toenemende uitkontraktering en/of outomatisering vergoed word.
Aanvanklik kan die koers van die deelname in arbeid (wat in baie lande laag is) ook verhoog word om tydelik die tekort te fnuik.
Aan die een kant bring hierdie tekort ’n arbeidersaanvraag, wat positief kan wees omrede dit die werkloosheidsyfer laat daal en hoë werklone teweegbring. Aan die ander kant weer, bring ’n groot bevolking mee, soos dié in lande van Sjina en Indië, dat daar ’n oortollige hoeveelheid werknemers sal wees, wat weer lae lone tot gevolg het.

== Nasionale pogings om bevolkingsafname te stuit ==
Wladimir Poetin, die voormalige Russiese president, het die parlement beweeg om ’n tienjaarplan deur te voer wat die skerp daling van Rusland se bevolking sal stuit, deur grotendeels geldelike aansporings en toelae te bied om vroue aan te moedig om kinders te verwek. Australië bied tans ’n $5 000-aansporingsbonus vir elke baba, met bykomende tweeweeklikse uitbetalings, ’n gratis inentingskema, asook ’n onlangse voorgestelde betaling vir alle kindersorgkostes vir moeders wat wil werk.&lt;br /&gt;
Europese lande, soos Frankryk, Italië, Duitsland en Pole het ’n soortgelyke kombinasie van bonusse en maandelikse uitbetalings aan gesinne gebied. Sekere Japannese gebiede wat ’n beduidende bevolkingsafname in die gesig staar, bied ook toelae aan. Jamatsoeri, ’n dorp sowat 7 000 km noord van Tokio, bied ouers $4 600 aan vir elke geboorte van ’n kind en $460 per jaar oor ’n tydsbestek van 10 jaar. Die Republiek van Singapoer het veral ’n kwistige plan: $3 000 vir die eersteling, $9 000 in kontant en spaargeld vir die tweede kind, sowel as $18 000 vir die derde en vierde kind.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2006/05/11/world/europe/11russia.html |title=Putin Urges Plan to Reverse Slide in the Birth Rate |publisher=New York Times |author=C. J. Chivers |date=11 Mei 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190824133801/https://www.nytimes.com/2006/05/11/world/europe/11russia.html |archive-date=24 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; Die doeltreffendheid van hierdie staatsbeleid word tans beredeneer.&lt;br /&gt;
Betaalde kraamverlof (vir beide moeder en vader) kan ook as aansporing dien. In Swede is ouers byvoorbeeld op 16 maande gedeelde betaalde kraamverlof, per kind, geregtig. Die koste word tussen beide die werknemer en die Staat verdeel.

== Pogings om bevolkingsafname aan te moedig ==
Party organisasies&lt;ref&gt;http://www.npg.org/ Negative Population Growth&lt;/ref&gt; is ten gunste van bevolkingsafname. Dit word beskou aan die lig van wêreldwye oorbevolking, die uitbuiting van skaars hulpbronne en die bedreiging van klimaatsverandering. Hierdie teorie begunstig die konsep van ’n ''optimum bevolking''.

== Alternatiewe konsep rakende vaardighede ==
Partymaal word die konsep ''bevolkingsafname'' gebruik waar daar aansienlike wegtrek van vakmanne uit ’n sekere gebied voorkom. In so ’n geval het die regering byvoorbeeld sy beloning of waarde aan sekere vaardighede (soos die wetenskap, geneeskunde en ingenieurswese) opgeskort, met die gevolg dat daar ’n daling in sekere ekonomiese sektore, soos gesondheidsorg of tegnologiese ontwikkeling, voortkom. So ’n gevallestudie kan sedert 1990 by Italië en Rusland bespeur word.

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==
* [http://www.pop.org/ Population Research Institute]
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/3560433.stm BBC Report 2004: World population growth 'falling']
* [http://www.un.org/News/Press/docs/2003/pop850.doc.htm 2002 Revision of the official United Nations population estimates and projections]
* [http://www.foreignaffairs.org/20040501faessay83307/phillip-longman/the-global-baby-bust.html The Global Baby Bust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012044927/http://www.foreignaffairs.org/20040501faessay83307/phillip-longman/the-global-baby-bust.html |date=12 Oktober 2008 }}

[[Kategorie:Sosiologie]]</text>
      <sha1>idfdszzwjx8w7l9o18owdbow39wc1cm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Love Gun</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52707</id>
    <revision>
      <id>2974329</id>
      <parentid>2819943</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tshegi</username>
        <id>203835</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Background&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1377468383|Love Gun]]&quot;</comment>
      <origin>2974329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1306" sha1="qjkc56n8o1gazcb04fszxk2uimyi8x0" xml:space="preserve">{{Album
| kunstenaar          = [[KISS (musiekgroep)|KISS]]
| titel               = ''Love Gun''
| vrystelling         = 30 Junie 1977
| etiket              = Casablanca
| formate             = langspeelplaat
| musiekstyl          = [[Rockmusiek|Rock]]
| aantal_snitte       = 10
| speeltyd            = 32:57
| besetting           = 
| produsent           = Kiss, Eddie Kramer
| ateljee             = 
| vorige              = ''[[Rock and Roll Over]]''&lt;br /&gt;(1976)
| volgende            = ''[[Alive II]]''&lt;br /&gt;(1977)
}}

'''Love Gun''' is 'n album van [[KISS (musiekgroep)|KISS]] wat in 1977 vrygestel is.

== Snitte en snitlengtes ==
# I Stole Your Love – 03:04
# Christine Sixteen – 03:12
# Got Love For Sale – 03:28
# Shock Me – 03:47
# Tomorrow and Tonight – 03:38 
# Love Gun – 03:16
# Hooligan – 02:58
# Almost Human – 02:48
# Plaster Caster – 03:25
# Then She Kissed Me – 03:01

{{Saadjie}}

[[Kategorie:Amerikaanse albums]]

== Agtergrond ==
Voordat ''Love Gun'' voltooi is,het 'n Gallup peiling aangedui dat Kiss die gewildste band in die Verenigde State was, en Aerosmith, [[Led Zeppelin]] en die Eagles geklop het. Op 26, 27 en 28 Augustus 1977 het Kiss drie vertonings by die LA Forum opgeneem vir hul volgende vrystelling: hul tweede lewendige album, ''Alive II'' (1977).</text>
      <sha1>qjkc56n8o1gazcb04fszxk2uimyi8x0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Albertinia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53717</id>
    <revision>
      <id>2974303</id>
      <parentid>2846449</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4192" sha1="c1kyxrkrs40ukdwliws6ih1402h6km5" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Nedersetting
|amptelike_naam=Albertinia
|nedersetting_tipe=[[Dorp]]
|beeld_stadsilhoeët=Hoofstraat, Albertinia.jpg
|beeldgrootte=250px
|beeldbyskrif=Die hoofstraat van Albertinia
|duimdrukkerkaart=Wes-Kaap
|duimdrukkeretiketposisie=bokant
|duimdrukkerkaart1=Suid-Afrika
|duimdrukkeretiketposisie1=bokant
|onderafdelingtipe=[[Land]]
|onderafdelingnaam={{vlag|Suid-Afrika}}
|onderafdelingtipe1=[[Provinsies van Suid-Afrika|Provinsie]]
|onderafdelingtipe2=[[Distriksmunisipaliteit]]
|onderafdelingtipe3=[[Plaaslike Munisipaliteit]]
|onderafdelingnaam1=[[Wes-Kaap]]
|onderafdelingnaam2=[[Tuinroete-distriksmunisipaliteit|Tuinroete]]
|onderafdelingnaam3=[[Hessequa Plaaslike Munisipaliteit|Hessequa]]
|leiertitel=
|leiernaam=
|stigtingstitel=
|stigtingsdatum=
|oppervlak_totaal_km2=5.76
|hoogte_m=
|koördinaattipe=
|koördinate   = {{Koördinate|34|12|S|21|35|O|aansig=inlyn,titel}}
|bevolking_soos_op=2011
|bevolkingnotas=
|bevolking_totaal=6372
|bevolkingsdigtheid_km2=1100
|tydsone=[[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]
|utcafset=+2
|poskodetipe=[[Poskode]]
|poskode=6695
|skakelkode=028
|voetnotas=
|webwerf=
}}

[[Lêer:NG kerk Albertinia.jpg|duimnael|links|220px|Die kerkgebou van die [[NG gemeente Albertinia]] is die oggend van [[18 Junie]] [[1904]] ingewy en die gemeente in die namiddag van Riversdal afgestig.]]

'''Albertinia''' is 'n dorp in die oostelike [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. In 2011 het dit 'n bevolking van 6&amp;nbsp;372 gehad, waarvan 4&amp;nbsp;366 (68.5%) bruin, 1&amp;nbsp;280 (20%) wit en 677 (10.5%) swart was. Destyds het 5&amp;nbsp;882 oftewel 94% van die inwoners hul moedertaal as [[Afrikaans]] aangedui.&lt;ref&gt;[http://census2011.adrianfrith.com/place/175005 2011-sensus]&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==
Die dorp het ontstaan nadat ds. [[Johannes Rudolph Albertyn|J.R. Albertyn]] van [[Riversdal]] hom vir die stigting van 'n gemeente oos van sy dorp beywer het. Die plaas Grootfontein is in [[1900]] gekoop en die dorp is in 1904 geproklameer en na ds. Albertyn genoem.  Dit het in 1920 'n munisipaliteit geword.

== Wapen ==
Albertinia se munisipale raad het in 1964 en weer in 1966 'n wapen by die Kaapse Provinsiale Administrasie geregistreer.&lt;ref name=ok&gt;Kaap die Goeie Hoop ''Offisiële Koerant'' 3258 (25 Augustus 1964) en 3336 (18 Maart 1966).&lt;/ref&gt;  Die wapen was : ''In  goud,  'n  smal  golwende  rooi  dwarsbalk, vergesel  in  die  skildhoof  regs  van  'n halwe swart adelaar  met  rooi  bek  en  poot  en  links   van   'n Albertiniase  heideblom van natuurlike kleur, en in die skildvoet van 'n merinoramkop en 'n Afrikanerbulkop van natuurlike kleur, toegewend; oor alles heen op 'n groen paal 'n protea tussen  twee  gerwe,  bomekaar  geplaas, alles goud''.  Die helmteken was 'n aalwyn tussen twee hertshorings en die wapenspreuk was &quot;Rura mihi placent&quot;.  Die wapen is in 1968 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer.&lt;ref name=bvh&gt;[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.&lt;/ref&gt;

== Distrik ==
In die distrik word met [[graan]] en [[Skaap|skape]] geboer. Aalwynsap is ook 'n produk wat in die distrik geproduseer word en gebruik word in die medisinale bedryf as bestanddeel van [[medisyne]]. Die plant [[bitteraalwyn]] ''Aloe ferox'' is die gesogte [[spesie]] wat veral voorkom tussen Albertinia en [[Mosselbaai]]. Oker word ook in die distrik ontgin veral vanaf [[1925]] nadat sir [[John Barrow]] dit reeds in die laat 1800's ontdek het. Oker word gebruik tydens die vervaardiging van verf. Kwartsiet en [[Kaoliniet|kaolien]] word ook in die distrik ontgin.

Die [[N2]] nasionale pad gaan deur die dorp.

== Sien ook ==
* [[NG gemeente Albertinia]]
* [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]]
* [[Spookplekke in Suid-Afrika]]

== Bronne ==
* [[Op Pad in Suid-Afrika]]. [[B.P.J. Erasmus]]. 1995. {{ISBN|1-86842-026-4}}
* [[Ensiklopedie van Suidelike Afrika]], [[Eric Rosenthal]], 1967.

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Saadjie}}
{{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC4}}

[[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]]</text>
      <sha1>c1kyxrkrs40ukdwliws6ih1402h6km5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eendekuil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53779</id>
    <revision>
      <id>2974464</id>
      <parentid>2857125</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T05:11:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3417" sha1="a974m9ejpphd69v5mo8k5419wgr1v9v" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp
| naam                    = Eendekuil
| inheemse_naam           = 
| ander_naam              = 
| beeld_stadsilhoeët      = Eendekuil Church - South Africa.jpg
| beeldbyskrif            = Kerk op Eendekuil
| duimdrukkeretiketposisie= regs
| latd  = 32 |latm  = 41 |lats  = 
| longd = 18 |longm = 53 |longs = 
| provinsie               = Wes-Kaap
| distrik                 = Weskus
| munisipaliteit          = Bergrivier
| stigtingsdatum          = 
| oppervlak_totaal_km2    = 
| hoogte_m                = 
| bevolking_totaal        = 
| bevolking_soos_op       = 2011
| demografie1_voetnotas   = 
| persent_swart           = 2.2%
| persent_kleurling       = 89.3%
| persent_asiër           = 1.1%
| persent_wit             = 6.5%
| demografie2_voetnotas   = 
| demografie2_titel1      = [[Afrikaans]]
| demografie2_info1       = 96.9%
| demografie2_titel2      = Ander
| demografie2_info2       = 2.2%
| demografie2_titel3      = [[Engels]]
| demografie2_info3       = 0.9%
| poskode                 = 7335
| poskode2                = 
| skakelkode              = 022
| sensuskode              = 162003
| webwerf                 = 
}}

'''Eendekuil''' is 'n dorp in die [[Swartland|Swartland-streek]] van die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]], suidwes van [[Citrusdal]] en 160&amp;nbsp;km van [[Kaapstad]]. Die naam is afgelei van die baie wilde [[eend]]e en ander watervoëls wat op 'n tyd volop hier was; daar is baie vleie en panne in die distrik. In 2011 het die dorp 'n bevolking van 1530 gehad, waarvan slegs 99 (6,5%) Blank was.&lt;ref name=&quot;census2011&quot;/&gt; Die dorp en die vallei word omring deur die [[Olifantsrivierberge]] in die noordooste en die Piketberge in die weste.

Die dorp was oorspronklik die terminus van die spoorlyn vanaf [[Kaapstad]] tot aan die einde van die [[Tweede Vryheidsoorlog]] toe dit verleng is. 'n Busdiens tussen Eendekuil en Citrusdal is omstreeks 1924 ingestel.

Citrusdal se [[sitrus]]oes word in die seisoen nog hier gelaai vir versending. Die dorpie is ook bekend vir sy [[Cheddarkaas|Cheddar-]] en Goudakaas. Eendekuil is een van min nedersettings in die gebied waar 'n hotel opgerig is. Dit dateer uit 1900 en is in 1952 herbou.&lt;ref&gt;Cornel Truter: ''Weskes – 'n Toeristegids''. Tweede uitgawe. Kaapstad: Universiteit van Kaapstad 1998, bl. 77&lt;/ref&gt;

== Wapen ==
Eendekuil se munisipale raad het in 1990 'n wapen by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer : ''In silwer, 'n deurlopend-ingeboë punt verlaagd golwend deursnede van rooi en blou, oor die snylyn heen 'n golwende versmalde dwarsbalk, getop met 'n regopgeplaaste gestingelde en geblaarde palmiet, alles silwer, in die skildhoof twee aansiende Europese slopeende van natuurlike kleur''. Die helmteken was 'n sebrakop uitkomend uit 'n blou muurkroon met 'n silwer/rooi/silwer dwarsbalk daarop, en die wapenspreuk was &quot;In nobis constamus&quot;.&lt;ref name=bvh&gt;[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa: Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==
* [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]]

== Verwysings ==
{{Verwysings}}
* [[Op Pad in Suid-Afrika]]. [[B.P.J. Erasmus]]. 1995. {{ISBN|1-86842-026-4}}

{{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC1}}

[[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]]</text>
      <sha1>a974m9ejpphd69v5mo8k5419wgr1v9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Doorns</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53809</id>
    <revision>
      <id>2974458</id>
      <parentid>2855571</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:17:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4121" sha1="h80gkom6gbfbl5jaaphu9ackge8robm" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp
| naam                    = De Doorns
| inheemse_naam           = 
| ander_naam              = 
| beeld_stadsilhoeët      = De Doorns, Western Cape.jpg
| beeldbyskrif            = De Doorns
| duimdrukkeretiketposisie= regs
| latd  = 33 |latm  = 29 |lats  =
| longd = 19 |longm = 41 |longs =
| provinsie               = Wes-Kaap
| distrik                 = Kaapse Wynland
| munisipaliteit          = Breedevallei
| stigtingsdatum          = 
| regeringstipe           = 
| leier_party             = 
| leiertitel              = 
| leiernaam               = Daniel Teswin Willemse
| oppervlakvoetnotas      = &lt;ref name=census2011&gt;Som van die hoofplekke [http://census2011.adrianfrith.com/place/168003 De Doorns], [http://census2011.adrianfrith.com/place/168004 Hassie Square] en [http://census2011.adrianfrith.com/place/168005 Ekupumeleni] ''Sensus 2011''.&lt;/ref&gt;
| oppervlak_totaal_km2    = 7.6
| hoogte_m                = 
| bevolking_totaal        = 11278
| bevolking_soos_op       = 2011
| bevolkingvoetnotas      = &lt;ref name=census2011 /&gt;
| demografie1_voetnotas   = &lt;ref name=census2011 /&gt;
| persent_swart           = 40.0%
| persent_kleurling       = 51.5%
| persent_asiër           = 0.6%
| persent_wit             = 6.0%
| persent_ander           = 1.9%
| demografie2_voetnotas   = &lt;ref name=census2011 /&gt;
| demografie2_titel1      = [[Afrikaans]]
| demografie2_info1       = 64.0%
| demografie2_titel2      = [[Xhosa]]
| demografie2_info2       = 25.2%
| demografie2_titel3      = [[Sotho]]
| demografie2_info3       = 3.7%
| demografie2_titel4      = [[Engels]]
| demografie2_info4       = 2.5%
| demografie2_titel5      = Ander
| demografie2_info5       = 4.5%
| poskode                 = 
| poskode2                = 
| skakelkode              = 023
| sensuskode              = 
| webwerf                 = 
}}

[[Lêer:De Doorns Louw.JPG|duimnael|regs|260px|Die NG kerk Murray op De Doorns, ontwerp deur [[Wynand Louw]].]]
'''De Doorns''' is 'n dorp in die [[Hexrivier (Breede)|Hexriviervallei]] in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]], noordoos van [[Worcester]]. In 2011 het die dorp en die townships saam 'n bevolking van 11&amp;nbsp;278 gehad, van wie 673 (6%) wit was.&lt;ref name=&quot;census2011&quot; /&gt;

== Geskiedenis ==
Die eerste [[Blanke Suid-Afrikaners|blanke]] nedersetter was waarskynlik Roelof van Hoeting, wat ’n lisensie in 1709 gekry het om sy [[bees]]te daar te laat wei. Ander veeboere het gevolg en teen die einde van die 18&lt;sup&gt;de&lt;/sup&gt; eeu was daar ses plase, elk met ’n opstal. Die een plaas was ''De Doorns boven aan de Hexen Rivier''. Dit is hier waar die dorp uitgelê is. Daar was ’n dorpsraad in [[1933]] ingestel en munisipale status is in [[1951]] verky. Die eerste druiwe is in [[1894]] uitgevoer.

Die wetenskaplike [[Stefan Meiring Naudé]] is in 1904 in De Doorns gebore.

== Wapen ==
Die munisipale raad het in 1985 'n wapen by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer: ''In silwer, op 'n golwende blou paal 'n goue heksebesem, vergesel regs en links van 'n  purper druiwetros, groen gestingel en geblaar; op 'n rooi skildhoof 'n goue valhek sonder kettings''. Die helmteken is 'n voskop met 'n doringkrans om die nek, en die wapenspreuk is &quot;Deus providebit&quot;.&lt;ref name=bvh&gt;[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa: Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.&lt;/ref&gt;

== Omgewing ==
[[Druiwe]] is verreweg die belangrikste landbouproduk wat verbou word. Die oorspronklike opstal van die plaas De Doorns staan steeds op die ''Valley Stud'' perdetelery.

== Sien ook ==
* [[Friedrich Eich]], stigter van die plaaslike sendingstasie van die [[Rynse Sendinggenootskap]]
* [[Kaffrarian Rifles-monument]]
* [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]]

== Bronne ==
* [[Op Pad in Suid-Afrika]]. [[B.P.J. Erasmus]]. 1995. {{ISBN|1-86842-026-4}}

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC2}}
{{Normdata}}
[[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]]</text>
      <sha1>h80gkom6gbfbl5jaaphu9ackge8robm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Rust</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54488</id>
    <revision>
      <id>2974459</id>
      <parentid>2855595</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:19:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3154" sha1="ocv3pdnav38gk32j7zeeo0rbryepv9u" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp
| naam                    = De Rust
| inheemse_naam           = 
| ander_naam              = 
| beeld_stadsilhoeët      = NG kerk De Rust.jpg
| beeldbyskrif            = Die kerkgebou van die [[NG gemeente De Rust]], gestig in 1899
| duimdrukkeretiketposisie= regs
| latd  = 33 |latm  = 29 |lats  = 20
| longd = 22 |longm = 32 |longs = 00
| provinsie               = Wes-Kaap
| distrik                 = Tuinroete
| munisipaliteit          = Oudtshoorn
| stigtingsdatum          = 
| regeringstipe           = 
| leier_party             = 
| leiertitel              = 
| leiernaam               = 
| oppervlakvoetnotas      = 
| oppervlak_totaal_km2    = 
| hoogte_m                = 
| bevolking_totaal        = 
| bevolking_soos_op       = 2011
| bevolkingvoetnotas      = 
| demografie1_voetnotas   = 
| persent_swart           = 2.5%
| persent_kleurling       = 87.4%
| persent_asiër           = 0.5%
| persent_wit             = 8.9%
| persent_ander           = 0.8%
| demografie2_voetnotas   = 
| demografie2_titel1      = [[Afrikaans]]
| demografie2_info1       = 93.6%
| demografie2_titel2      = [[Engels]]
| demografie2_info2       = 4.1%
| demografie2_titel3      = 
| demografie2_info3       = 
| demografie2_titel4      = 
| demografie2_info4       = 
| demografie2_titel5      = Ander
| demografie2_info5       = 2.3%
| poskode                 = 
| poskode2                = 
| skakelkode              = 044
| sensuskode              = 178001
| webwerf                 = 
}}

'''De Rust''' is dorpie in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. Dit is geleë aan die suidelike ingang van [[Meiringspoort]] op die [[N12 (Suid-Afrika)|N12]] nasionale pad. Ongeveer 5&amp;nbsp;km suidoos van De Rust word die [[Olifantsrivier, Klein Karoo|Olifantsrivier]] in die [[Stompdriftdam]] opgedam.

De Rust is in 1900 gestig op die plaas De Rust waarvan die eerste eienaar J.P. Meiring was na wie Meiringspoort genoem is. Die naaste groot dorp is [[Oudtshoorn]], 35&amp;nbsp;km wes van De Rust.

Dit is in 2011 aangewys as ''[[Rapport]]'' en ''[[kykNET#Programme|Kwêla]]'' se &quot;Dorp van die Jaar&quot;.

== Wapen ==
De Rust se munisipale raad het in 1988 'n wapen by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer: ''In rooi, aan die kante rond uitgesny van goud, 'n golwende versmalde dwarsbalk van die een in die ander, blou en goud, in die skildhoof 'n silwer vyfpuntige ster''. Die helmteken is 'n druiwetros tussen twee volstruisvere, en die wapenspreuk &quot;Rus en vrede&quot;.&lt;ref name=bvh&gt;[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa: Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==
* [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]]
* [[Broer Matie]], rolprent wat hier verfilm is.
* [[NG gemeente De Rust]]

== Bron ==
* [[Op Pad in Suid-Afrika]]. [[B.P.J. Erasmus]]. 1995. {{ISBN|1-86842-026-4}}

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Saadjie}}
{{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC4}}

[[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]]
[[Kategorie:Karoo]]</text>
      <sha1>ocv3pdnav38gk32j7zeeo0rbryepv9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:SpesBona/Beelde</title>
    <ns>2</ns>
    <id>55746</id>
    <revision>
      <id>2974485</id>
      <parentid>2964221</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpesBona</username>
        <id>2720</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lokale Lêers (NoCommons) */ + 2</comment>
      <origin>2974485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55543" sha1="p04dkgw1147swb2vud2d4cpuc817ei0" xml:space="preserve">== Lokale Lêers (NoCommons) ==
&lt;gallery class=&quot;center centered&quot;&gt;
 Embleem van die AU.svg|Embleem van die [[Afrika-unie]]
 Vlag van die AU.png|Vlag van die Afrika-unie
 Vlag van die ASEAN.png|Vlag van die [[ASEAN]]
 Seel van die ASEAN.png|Seël van die ASEAN
 Seël van Algerië.png|Seël van [[Algerië]]
 Vlag van die Britse Statebond.png|Vlag van die [[Britse Statebond]]
 Logo van die Internasionale Monetêre Fonds.png|Kenteken van die [[Internasionale Monetêre Fonds]]
 Logo van die Wêreldbank.png|Kenteken van die [[Wêreldbank]]
 Logo van die Wêreldhandelsorganisasie.png|Kenteken van die [[Wêreldhandelsorganisasie]]
 Wapen van die Cookeilande.png|[[Wapen (heraldiek)|Wapen]] van die [[Cookeilande]]
 Wapen van Gauteng.png|Wapen van [[Gauteng]]
 Wapen van KwaZulu-Natal.png|Wapen van [[KwaZulu-Natal]]
 Wapen van Limpopo.png|Wapen van [[Limpopo]]
 Wapen van Mpumalanga.png|Wapen van [[Mpumalanga]]
 Wapen van Nauru.png|Wapen van [[Nauru]]
 Wapen van Nigerië.png|Wapen van [[Nigerië]]
 Wapen van die Noordelike Gebied.png|Wapen van die [[Noordelike Gebied]], [[Australië]]
 Wapen van die Noord-Kaap.png|Wapen van die [[Noord-Kaap]]
 Wapen van Noordwes.png|Wapen van [[Noordwes]]
 Wapen van Nunavut.png|Wapen van [[Nunavut]], [[Kanada]]
 Wapen van die Oos-Kaap.png|Wapen van die [[Oos-Kaap]]
 Wapen van Saint-Martin.png|Wapen van [[Saint-Martin]]
 Wapen van Suid-Afrika.png|[[Wapen van Suid-Afrika|Wapen]] van [[Suid-Afrika]]
 Wapen van Suidwes-Afrika.jpg|[[Wapen van Namibië|Wapen]] van [[Suidwes-Afrika]], 1963–1980
 Wapen van die Wes-Kaap.png|Wapen van die [[Wes-Kaap]]
 Wapen van die Vrystaat.png|Wapen van die [[Vrystaat]]
 Kenteken van die Afghaanse nasionale krieketspan.png|Kenteken van die [[Afghaanse nasionale krieketspan]] en die [[Afghaanse Krieketraad]]
 Kenteken van die Afrikakrieketvereniging.png|Kenteken van die [[Afrikakrieketvereniging]]
 Kenteken van die Asiatiese Krieketraad.svg|Kenteken van die [[Asiatiese Krieketraad]]
 Kenteken van Asië Rugby.png|Kenteken van [[Asië Rugby]]
 Kenteken van die Australiese nasionale krieketspan.svg|Kenteken van die [[Australiese nasionale krieketspan]] en [[Krieket Australië]]
 Kenteken van die Australiese nasionale vrouekrieketspan.svg|Kenteken van die [[Australiese nasionale vrouekrieketspan]]
 Kenteken van die Belgiese nasionale rugbyspan.png|Kenteken van die [[Belgiese nasionale rugbyspan]] en [[Belgium Rugby]]
 Kenteken van die Bengaalse nasionale krieketspan.svg|Kenteken van die [[Bengaalse nasionale krieketspan]], die [[Bengaalse nasionale vrouekrieketspan]] en die [[Bengaalse Krieketraad]]
 Kenteken van die Bermudaanse nasionale krieketspan.png|Kenteken van die [[Bermudaanse nasionale krieketspan]] en die [[Bermudaanse Krieketraad]]
 Black Ferns.svg|Kenteken van die [[Black Ferns]]
 Leeuskenteken tot in 2023.png|Kenteken van die [[Britse en Ierse Leeus]] tot in 2023
 2025-Leeuskenteken.svg|Kenteken van die Britse en Ierse Leeus in 2025
 Kenteken van die Chileense nasionale rugbyspan.png|Kenteken van die [[Chileense nasionale rugbyspan]] en die [[Nasionale Rugbysportfederasie]]
 Kenteken van die Deense nasionale krieketspan.png|Kenteken van die [[Deense nasionale krieketspan]], die [[Deense nasionale vrouekrieketspan]] en die [[Deense Krieketfederasie]]
 Kenteken van die Duitse nasionale krieketspan.png|Kenteken van die [[Duitse nasionale krieketspan]] en die [[Duitse Krieketbond]]
 Kenteken van die Duitse nasionale rugbyspan.png|Kenteken van die [[Duitse nasionale rugbyspan]], die [[Duitse nasionale vrouerugbyspan]] en die [[Duitse Rugbybond]]
 Kenteken van die Engelse nasionale krieketspan.svg|Kenteken van die [[Engelse nasionale krieketspan]], die [[Engelse nasionale vrouekrieketspan]] en die [[Engelse en Walliese Krieketraad]]
 Kenteken van die Engelse nasionale rugbyspan.svg|Kenteken van die [[Engelse nasionale rugbyspan]], die [[Engelse nasionale vrouerugbyspan]] en die [[Engelse Rugbyvoetbalunie]]
 Kenteken van die Fidjiaanse nasionale rugbyspan.svg|Kenteken van die [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan]], die [[Fidjiaanse nasionale vrouerugbyspan]] en die [[Fidjiaanse Rugbyunie]]
 Kenteken van die Georgiese nasionale rugbyspan.svg|Kenteken van die [[Georgiese nasionale rugbyspan]] en die [[Georgiese Rugbyunie]]
 Kenteken van die Hongkongse nasionale krieketspan.svg|Kenteken van die [[Hongkongse nasionale krieketspan]] en [[Krieket Hongkong]]
 Kenteken van die Hongkongse nasionale rugbyspan.png|Kenteken van die [[Hongkongse nasionale rugbyspan]], die [[Hongkongse nasionale vrouerugbyspan]] en die [[Hongkongse Rugbyunie]]
 Kenteken van die Ierse nasionale krieketspan.svg|Kenteken van die [[Ierse nasionale krieketspan]], die [[Ierse nasionale vrouekrieketspan]] en [[Krieket Ierland]]
 Kenteken van die Ierse nasionale rugbyspan.svg|Kenteken van die [[Ierse nasionale rugbyspan]], die [[Ierse nasionale vrouerugbyspan]] en die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]]
 Kenteken van die Indiese nasionale krieketspan.svg|Kenteken van die [[Indiese nasionale krieketspan]], die [[Indiese nasionale vrouekrieketspan]] en die [[Raad vir Beheer van Krieket in Indië]]
 Internasionale Krieketraad.svg|Kenteken van die [[Internasionale Krieketraad]]
 Kenteken van die Italiaanse nasionale krieketspan.png|Kenteken van die [[Italiaanse nasionale krieketspan]] en die [[Italiaanse Krieketfederasie]]
 Kenteken van die Italiaanse nasionale rugbyspan.svg|Kenteken van die [[Italiaanse nasionale rugbyspan]], die [[Italiaanse nasionale vrouerugbyspan]] en die [[Italiaanse Rugbyfederasie]]
 Kenteken van die Ivoriaanse nasionale rugbyspan.png|Kenteken van die [[Ivoriaanse nasionale rugbyspan]] en die [[Ivoriaanse Rugbyfederasie]]
 Kenteken van die Japannese nasionale rugbyspan.svg|Kenteken van die [[Japannese nasionale rugbyspan]], die [[Japannese nasionale vrouerugbyspan]] en die [[Japannese Rugbyvoetbalunie]]
 Kampioenetrofee 1998.gif|Kenteken van die [[Kampioenetrofee 1998]]
 Kampioenetrofee 2006.svg|Kenteken van die [[Kampioenetrofee 2006]]
 Kampioenetrofee 2009.svg|Kenteken van die [[Kampioenetrofee 2009]]
 Kampioenetrofee 2013.png|Kenteken van die [[Kampioenetrofee 2013]]
 Kampioenetrofee 2017.png|Kenteken van die [[Kampioenetrofee 2017]]
 Krieketwêreldbeker.png|Kenteken van die [[Krieketwêreldbeker]]
 Krieketwêreldbeker 1975.svg|Kenteken van die [[Krieketwêreldbeker 1975]]
 Krieketwêreldbeker 1979.svg|Kenteken van die [[Krieketwêreldbeker 1979]]
 Krieketwêreldbeker 1983.svg|Kenteken van die [[Krieketwêreldbeker 1983]]
 Krieketwêreldbeker 1987.svg|Kenteken van die [[Krieketwêreldbeker 1987]]
 Krieketwêreldbeker 1992.svg|Kenteken van die [[Krieketwêreldbeker 1992]]
 Krieketwêreldbeker 1996.svg|Kenteken van die [[Krieketwêreldbeker 1996]]
 Krieketwêreldbeker 1999.png|Kenteken van die [[Krieketwêreldbeker 1999]]
 Krieketwêreldbeker 2003.svg|Kenteken van die [[Krieketwêreldbeker 2003]]
 Krieketwêreldbeker 2007.svg|Kenteken van die [[Krieketwêreldbeker 2007]]
 Krieketwêreldbeker 2011.svg|Kenteken van die [[Krieketwêreldbeker 2011]]
 Krieketwêreldbeker 2015.svg|Kenteken van die [[Krieketwêreldbeker 2015]]
 Krieketwêreldbeker 2019.svg|Kenteken van die [[Krieketwêreldbeker 2019]]
 Krieketwêreldbeker 2023.svg|Kenteken van die [[Krieketwêreldbeker 2023]]
 Krieketwêreldbeker 2027.svg|Kenteken van die [[Krieketwêreldbeker 2027]]
 T20I-wêreldbeker 2007.svg|Kenteken van die [[T20I-wêreldbeker 2007]]
 T20I-wêreldbeker 2009.svg|Kenteken van die [[T20I-wêreldbeker 2009]] en die [[T20I-vrouewêreldbeker 2009]]
 T20I-wêreldbeker 2010.svg|Kenteken van die [[T20I-wêreldbeker 2010]] en die [[T20I-vrouewêreldbeker 2010]]
 T20I-wêreldbeker 2012.svg|Kenteken van die [[T20I-wêreldbeker 2012]] en die [[T20I-vrouewêreldbeker 2012]]
 T20I-wêreldbeker 2014.svg|Kenteken van die [[T20I-wêreldbeker 2014]] en die [[T20I-vrouewêreldbeker 2014]]
 T20I-wêreldbeker 2016.svg|Kenteken van die [[T20I-wêreldbeker 2016]] en die [[T20I-vrouewêreldbeker 2016]]
 T20I-wêreldbeker 2021.svg|Kenteken van die [[T20I-wêreldbeker 2021]]
 T20I-wêreldbeker 2022.svg|Kenteken van die [[T20I-wêreldbeker 2022]]
 T20I-wêreldbeker 2024.svg|Kenteken van die [[T20I-wêreldbeker 2024]]
 T20I-wêreldbeker 2026.svg|Kenteken van die [[T20I-wêreldbeker 2026]]
 Kenteken van die Wêreldtoetskampioenskap.svg|Kenteken van die [[Wêreldtoetskampioenskap]]
 Kenteken van die Kanadese nasionale krieketspan.png|Kenteken van die [[Kanadese nasionale krieketspan]] en [[Krieket Kanada]]
 Kenteken van die Kasakse nasionale rugbyspan.jpg|Kenteken van die [[Kasakse nasionale vrouerugbyspan]] en die [[Kasakse Rugbyunie]]
 Kenteken van die Keniaanse nasionale krieketspan.jpeg|Kenteken van die [[Keniaanse nasionale krieketspan]] en [[Krieket Kenia]]
 Kenteken van die Keniaanse nasionale rugbyspan.png|Kenteken van die [[Keniaanse nasionale rugbyspan]] en die [[Keniaanse Rugbyunie]]
 Kenteken van die Koreaanse nasionale rugbyspan.png|Kenteken van die [[Koreaanse nasionale rugbyspan]] en die [[Koreaanse Rugbyunie]]
 Kenteken van die Marylebone-krieketklub.svg|Kenteken van die [[Marylebone-krieketklub]]
 Kenteken van die Meksikaanse nasionale rugbyspan.png|Kenteken van die [[Meksikaanse nasionale rugbyspan]]
 Kenteken van die Meksikaanse Rugbyfederasie.png|Kenteken van die [[Meksikaanse Rugbyfederasie]]
 Kenteken van Krieket Namibië.jpg|Kenteken van [[Krieket Namibië]]
 Kenteken van die Namibiese nasionale krieketspan.svg|Kenteken van die [[Namibiese nasionale krieketspan]] en Krieket Namibië
 Kenteken van die Nederlandse nasionale krieketspan.png|Kenteken van die [[Nederlandse nasionale krieketspan]], die [[Nederlandse nasionale vrouekrieketspan]] en die [[Koninklike Nederlandse Krieketbond]]
 Kenteken van die Nederlandse nasionale rugbyspan.png|Kenteken van die [[Nederlandse nasionale rugbyspan]], die [[Nederlandse nasionale vrouerugbyspan]] en [[Rugby Nederland]]
 Kenteken van die Nepalese nasionale krieketspan.svg|Kenteken van die [[Nepalese nasionale krieketspan]] en die [[Krieketvereniging van Nepal]]
 Kenteken van die Nieu-Seelandse nasionale krieketspan.svg|Kenteken van die [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan]] en die [[Nieu-Seelandse nasionale vrouekrieketspan]]
 Kenteken van die Nigeriese nasionale krieketspan.png|Kenteken van die [[Nigeriese nasionale krieketspan]] en die [[Nigeriese Krieketfederasie]]
 Kenteken van die Omaanse nasionale krieketspan.jpg|Kenteken van die [[Omaanse nasionale krieketspan]] en [[Oman Krieket]]
 Kenteken van Oseanië Rugby.jpg|Kenteken van [[Oseanië Rugby]]
 Kenteken van die Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan.png|Kenteken van die [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan]] en [[Krieket PNG]]
 Kenteken van die Paraguaanse nasionale rugbyspan.png|Kenteken van die [[Paraguaanse nasionale rugbyspan]] en die [[Paraguaanse Rugbyunie]]
 Kenteken van die Portugese nasionale rugbyspan.jpg|Kenteken van die [[Portugese nasionale rugbyspan]] en die [[Portugese Rugbyfederasie]]
 Kenteken van die Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan.svg|Kenteken van die [[Proteas]] en die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan]]
 Kenteken van die Roemeense nasionale rugbyspan.png|Kenteken van die [[Roemeense nasionale rugbyspan]] en die [[Roemeense Rugbyfederasie]]
 Kenteken van Rugby Afrika.svg|Kenteken van [[Rugby Afrika]]
 Kenteken van Rugby Europa.png|Kenteken van [[Rugby Europa]]
 Kenteken van Rugby Amerikas Noord.png|Kenteken van [[Rugby Amerikas Noord]]
 Rugbywêreldbeker 1987.svg|Kenteken van die [[Rugbywêreldbeker 1987]]
 Rugbywêreldbeker 1991.svg|Kenteken van die [[Rugbywêreldbeker 1991]]
 Rugbywêreldbeker 1995.svg|Kenteken van die [[Rugbywêreldbeker 1995]]
 Rugbywêreldbeker 1999.svg|Kenteken van die [[Rugbywêreldbeker 1999]]
 Rugbywêreldbeker 2003.svg|Kenteken van die [[Rugbywêreldbeker 2003]]
 Rugbywêreldbeker 2007.svg|Kenteken van die [[Rugbywêreldbeker 2007]]
 Rugbywêreldbeker 2011.svg|Kenteken van die [[Rugbywêreldbeker 2011]]
 Rugbywêreldbeker 2015.svg|Kenteken van die [[Rugbywêreldbeker 2015]]
 Rugbywêreldbeker 2019.svg|Kenteken van die [[Rugbywêreldbeker 2019]]
 Rugbywêreldbeker 2023.svg|Kenteken van die [[Rugbywêreldbeker 2023]]
 Rugbywêreldbeker 2023-FR.svg|[[Frans]]talige kenteken van die Rugbywêreldbeker 2023
 Rugbywêreldbeker 2027.png|Kenteken van die [[Rugbywêreldbeker 2027]]
 Kenteken van die Russiese nasionale rugbyspan.svg|Kenteken van die [[Russiese nasionale rugbyspan]], die [[Russiese nasionale vrouerugbyspan]] en die [[Russiese Rugbyunie]]
 Kenteken van die Skotse nasionale krieketspan.svg|Kenteken van die [[Skotse nasionale krieketspan]] en [[Krieket Skotland]]
 Kenteken van die Skotse nasionale vrouekrieketspan.svg|Kenteken van die [[Skotse nasionale vrouekrieketspan]]
 Kenteken van die Skotse nasionale rugbyspan.svg|Kenteken van die [[Skotse nasionale rugbyspan]], die [[Skotse nasionale vrouerugbyspan]] en die [[Skotse Rugbyunie]]
 Kenteken van die Spaanse nasionale rugbyspan.svg|Kenteken van die [[Spaanse nasionale rugbyspan]], die [[Spaanse nasionale vrouerugbyspan]] en die [[Spaanse Rugbyfederasie]]
 02-Springboks RGB Gold-on-Grad.png|Kenteken van die [[Springbokke]] en die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan]]
 Kenteken van die Sri Lankaanse nasionale krieketspan.svg|Kenteken van die [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan]], die [[Sri Lankaanse nasionale vrouekrieketspan]] en [[Sri Lanka Krieket]]
 Sa Rugby.jpg|Kenteken van die [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]]
 SAFA.svg|Kenteken van die [[Suid-Afrikaanse Sokkervereniging]]
 Suid-Afrikaanse Sportkonfederasie en Olimpiese Komitee.svg|Kenteken van die [[Suid-Afrikaanse Sportkonfederasie en Olimpiese Komitee]]
 Kenteken van die Taiwannese nasionale rugbyspan.png|Kenteken van die [[Taiwannese nasionale rugbyspan]] en die [[Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie]]
 Kenteken van die Tanzaniese nasionale krieketspan.png|Kenteken van die [[Tanzaniese nasionale krieketspan]] en die [[Tanzaniese Krieketvereniging]]
 Kenteken van die Thaise nasionale krieketspan.png|Kenteken van die [[Thaise nasionale vrouekrieketspan]] en die [[Krieketvereniging van Thailand]]
 Kenteken van die Tongaanse nasionale rugbyspan.svg|Kenteken van die [[Tongaanse nasionale rugbyspan]] en die [[Tongaanse Rugbyunie]]
 Kenteken van die Ugandese nasionale krieketspan.png|Kenteken van die [[Ugandese nasionale krieketspan]] en die [[Ugandese Krieketvereniging]]
 Kenteken van die Uruguaanse nasionale rugbyspan.png|Kenteken van die [[Uruguaanse nasionale rugbyspan]] en die [[Uruguaanse Rugbyunie]]
 Kenteken van die Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan.svg|Kenteken van die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan]] en die [[Emiratiese Krieketraad]]
 Kenteken van die Verenigde State se nasionale rugbyspan.svg||Kenteken van die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan]], die [[Verenigde State se nasionale vrouerugbyspan]] en [[VSA Rugby]]
 Kenteken van die Walliese nasionale rugbyspan.svg|Kenteken van die [[Walliese nasionale rugbyspan]], die [[Walliese nasionale vrouerugbyspan]] en die [[Walliese Rugbyunie]]
 Los Pumas.svg|Kenteken van die [[Argentynse nasionale rugbyspan]]
 Wallabies.gif|Kenteken van die [[Wallabies]]
 Wallaroos.png|Kenteken van die [[Wallaroos]]
 Kenteken van Krieket Australië.png|Kenteken van [[Krieket Australië]]
 Kenteken van Rugby Australia.svg|Kenteken van [[Rugby Australia]]
 Kenteken van Nieu-Seeland Krieket.png|Kenteken van [[Nieu-Seeland Krieket]]
 Kenteken van Nieu-Seeland Rugby.svg|Kenteken van [[Nieu-Seeland Rugby]]
 Kenteken van Krieket Suid-Afrika.svg|Kenteken van [[Krieket Suid-Afrika]]
 Wêreldrugby.png|Kenteken van [[Wêreldrugby]]
 Kenteken van die Wes-Indiese nasionale krieketspan.png|Kenteken van die [[Wes-Indiese nasionale krieketspan]], die [[Wes-Indiese nasionale vrouekrieketspan]] en [[Krieket Wes-Indië]]
 Windies.png|Vlag van die Wes-Indiese nasionale krieketspan en die Wes-Indiese nasionale vrouekrieketspan
 ECACC.jpg|Vlag van die [[Oos-Afrikaanse krieketspan]]
 Kenteken van die Verenigde State se nasionale krieketspan.svg|Kenteken van die [[Verenigde State se nasionale krieketspan]] en [[VSA Krieket]]
 Kenteken van die Zimbabwiese nasionale krieketspan.svg|Kenteken van die [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]] en [[Zimbabwe Krieket]]
 Olimpiese Somerspele 1912.jpg|Kenteken van die [[Olimpiese Somerspele 1912]]
 Olimpiese Somerspele 1932.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Somerspele 1932]]
 Olimpiese Somerspele 1956.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Somerspele 1956]]
 Olimpiese Somerspele 1960.png|Kenteken van die [[Olimpiese Somerspele 1960]]
 Olimpiese Somerspele 1976.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Somerspele 1976]]
 Olimpiese Somerspele 1984.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Somerspele 1984]]
 Olimpiese Somerspele 1988.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Somerspele 1988]]
 Olimpiese Somerspele 1992.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Somerspele 1992]]
 Olimpiese Somerspele 1996.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Somerspele 1996]]
 Olimpiese Somerspele 2000.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Somerspele 2000]]
 Olimpiese Somerspele 2004.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Somerspele 2004]]
 Olimpiese Somerspele 2008.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Somerspele 2008]]
 Olimpiese Winterspele 1928.jpg|Kenteken van die [[Olimpiese Winterspele 1928]]
 Olimpiese Winterspele 1932.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Winterspele 1932]]
 Olimpiese Winterspele 1936.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Winterspele 1936]]
 Olimpiese Winterspele 1948.png|Kenteken van die [[Olimpiese Winterspele 1948]]
 Olimpiese Winterspele 1952.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Winterspele 1952]]
 Olimpiese Winterspele 1956.png|Kenteken van die [[Olimpiese Winterspele 1956]]
 Olimpiese Winterspele 1964.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Winterspele 1964]]
 Olimpiese Winterspele 1968.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Winterspele 1968]]
 Olimpiese Winterspele 1972.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Winterspele 1972]]
 Olimpiese Winterspele 1976.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Winterspele 1976]]
 Olimpiese Winterspele 1980.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Winterspele 1980]]
 Olimpiese Winterspele 1984.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Winterspele 1984]]
 Olimpiese Winterspele 1988.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Winterspele 1988]]
 Olimpiese Winterspele 1992.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Winterspele 1992]]
 Olimpiese Winterspele 1994.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Winterspele 1994]]
 Olimpiese Winterspele 1998.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Winterspele 1998]]
 Olimpiese Winterspele 2010.svg|Kenteken van die [[Olimpiese Winterspele 2010]]
 Olimpiese Winterspele 2026.png|Kenteken van die [[Olimpiese Winterspele 2026]]
 Paralimpiese Somerspele 1960.jpg|Kenteken van die [[Paralimpiese Somerspele 1960]]
 Paralimpiese Somerspele 1964.gif|Kenteken van die [[Paralimpiese Somerspele 1964]]
 Paralimpiese Somerspele 1968.jpg|Kenteken van die [[Paralimpiese Somerspele 1968]]
 Paralimpiese Somerspele 1984.jpg|Kenteken van die [[Paralimpiese Somerspele 1984]]
 Paralimpiese Somerspele 1996.svg|Kenteken van die [[Paralimpiese Somerspele 1996]]
 Paralimpiese Somerspele 2000.svg|Kenteken van die [[Paralimpiese Somerspele 2000]]
 Paralimpiese Somerspele 2004.png|Kenteken van die [[Paralimpiese Somerspele 2004]]
 Paralimpiese Somerspele 2008.svg|Kenteken van die [[Paralimpiese Somerspele 2008]]
 Paralimpiese Somerspele 2012.svg|Kenteken van die [[Paralimpiese Somerspele 2012]]
 Paralimpiese Somerspele 2020.svg|Kenteken van die [[Paralimpiese Somerspele 2020]]
 Paralimpiese Somerspele 2024.svg|Kenteken van die [[Paralimpiese Somerspele 2024]]
 Paralimpiese Somerspele 2028.svg|Kenteken van die [[Paralimpiese Somerspele 2028]]
 Paralimpiese Winterspele 1976.png|Kenteken van die [[Paralimpiese Winterspele 1976]]
 Paralimpiese Winterspele 1980.png|Kenteken van die [[Paralimpiese Winterspele 1980]]
 Paralimpiese Winterspele 1994.svg|Kenteken van die [[Paralimpiese Winterspele 1994]]
 Paralimpiese Winterspele 1998.svg|Kenteken van die [[Paralimpiese Winterspele 1998]]
 Paralimpiese Winterspele 2002.svg|Kenteken van die [[Paralimpiese Winterspele 2002]]
 Paralimpiese Winterspele 2006.svg|Kenteken van die [[Paralimpiese Winterspele 2006]]
 Paralimpiese Winterspele 2010.svg|Kenteken van die [[Paralimpiese Winterspele 2010]]
 Paralimpiese Winterspele 2022.svg|Kenteken van die [[Paralimpiese Winterspele 2022]]
 Paralimpiese Winterspele 2026.png|Kenteken van die [[Paralimpiese Winterspele 2026]]
 FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1954.jpg|Kenteken van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1954]]
 FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1958.jpg|Kenteken van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1958]]
 FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1966.png|Kenteken van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1966]]
 FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970.svg|Kenteken van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970]]
 FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982.svg|Kenteken van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982]]
 FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986.svg|Kenteken van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986]]
 FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1990.svg|Kenteken van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1990]]
 FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006.svg|Kenteken van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006]]
 FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 1997.png|Kenteken van die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 1997]]
 FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 1999.jpg|Kenteken van die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 1999]]
 FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2001.jpg|Kenteken van die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2001]]
 FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2003.jpg|Kenteken van die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2003]]
 FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2005.jpg|Kenteken van die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2005]]
 FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2009.svg|Kenteken van die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2009]]
 FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2013.svg|Kenteken van die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2013]]
 FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2017.svg|Kenteken van die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2017]]
 Afrikanasiesbeker 1996.jpg|Kenteken van die [[Afrikanasiesbeker 1996]]
 Afrikanasiesbeker 2013.png|Kenteken van die [[Afrikanasiesbeker 2013]]
 El Corte Inglés - Barcelona.jpg|’n Tak van [[El Corte Inglés]] in [[Barcelona]]
 NoMaorisNoTour.jpg|Aankondiging van ’n protesvergadering deur die Nieu-Seelandse “Burgerlike All Blacks Toervereniging” (1959)
 Drapeau au vent 4.jpg|Ontstaan van die Franse driekleur volgens ’n kunstenaarvoorstelling, Poskaart, Julie 1830
 Plakat Lasst die alten Fahnen wehn 1932.jpg|“Laat die ou vlae wapper”, verkiesingsplakkat vir die monargistiese en nasionalistiese Duitse Nasionale Volksparty, 1932
 Back side 10 Namibia dollars.jpg|10 Namibiese dollar (agterkant)
 Back side 20 Namibia dollars.jpg|20 Namibiese dollar (agterkant)
 Back side 50 Namibia dollars.jpg|50 Namibiese dollar (agterkant)
 Back side 100 Namibia dollars.jpg|100 Namibiese dollar (agterkant)
 Back side 200 Namibia dollars.jpg|200 Namibiese dollar (agterkant)
 Billet namibien.jpg|10 Namibiese dollar (voorkant)
 Front side 20 Namibia dollars.jpg|20 Namibiese dollar (voorkant)
 Front side 100 Namibia dollars.jpg|100 Namibiese dollar (voorkant)
 Front side 50 Namibia dollar.jpg|50 Namibiese dollar (voorkant)
 Front side 200 Namibia dollars.jpg|200 Namibiese dollar (voorkant)
 Namibia 10 Dollar 1.jpg|10 Namibiese dollar (voorkant)
 Namibia 10 Dollar 2.jpg|10 Namibiese dollar (agterkant)
 Namibia 20 Dollar 1.jpg|20 Namibiese dollar (voorkant)
 Namibia 20 Dollar 2.jpg|20 Namibiese dollar (agterkant)
 Namibia-Dollar 10 hinten - 2012.png|10 Namibiese dollar (agterkant)
 Namibia-Dollar 10 vorne - 2012.png|10 Namibiese dollar (voorkant)
 Namibia-Dollar 10 vorne - 2013.jpg|10 Namibiese dollar (voorkant)
 Namibia-Dollar 20 hinten - 2012.jpg|20 Namibiese dollar (agterkant)
 Namibia-Dollar 20 vorne - 2012.png|20 Namibiese dollar (voorkant)
 Namibia-Dollar 20 vorne - 2013.jpg|20 Namibiese dollar (voorkant)
 Namibia-Dollar 50 hinten - 2012.jpg|50 Namibiese dollar (agterkant)
 Namibia-Dollar 50 vorne - 2012.jpg|50 Namibiese dollar (voorkant)
 Namibia-Dollar 100 hinten - 2012.jpg|100 Namibiese dollar (agterkant)
 Namibia-Dollar 100 vorne - 2012.jpg|100 Namibiese dollar (voorkant)
 Namibia-Dollar 200 hinten - 2012.jpg|200 Namibiese dollar (agterkant)
 Namibia-Dollar 200 vorne - 2012.jpg|200 Namibiese dollar (voorkant)
 10-rand-vorn-muster.jpg|10 [[Suid-Afrikaanse rand]]-banknoot voorkant – 2012
 10-rand-hinten-muster.jpg|10 Suid-Afrikaanse rand-banknoot agterkant – 2012
 10-rand-gefaltet-muster.jpg|10 Suid-Afrikaanse rand-banknoot gevou vir &quot;effek&quot; – 2012
 20-rand-hinten-muster.jpg|20 Suid-Afrikaanse rand, 2012 (agterkant)
 20-rand-vorn-muster.jpg|20 Suid-Afrikaanse rand, 2012 (voorkant)
 50-rand-hinten-muster.jpg|50 Suid-Afrikaanse rand, 2012 (agterkant)
 50-rand-vorn-muster.jpg|50 Suid-Afrikaanse rand, 2012 (voorkant)
 ZAR-100-rand-hinten-muster.jpg|100 Suid-Afrikaanse rand, 2012 (agterkant)
 ZAR-100-rand-vorn-muster.jpg|100 Suid-Afrikaanse rand, 2012 (voorkant)
 ZAR-200-rand-vorn-muster.jpg|200 Suid-Afrikaanse rand, 2012 (voorkant)
 ZAR-200-rand-hinten-muster.jpg|200 Suid-Afrikaanse rand, 2012 (agterkant)
 10 Suid-Afrikaanse rand, 2018 (voorkant).JPG|10 [[Suid-Afrikaanse rand]]-banknoot voorkant – 2018
 10 Suid-Afrikaanse rand, 2018 (agterkant).JPG|10 [[Suid-Afrikaanse rand]]-banknoot agterkant – 2018
 20 Suid-Afrikaanse rand, 2018 (voorkant).JPG|20 [[Suid-Afrikaanse rand]]-banknoot voorkant – 2018
 20 Suid-Afrikaanse rand, 2018 (agterkant).JPG|20 [[Suid-Afrikaanse rand]]-banknoot agterkant – 2018
 50 Suid-Afrikaanse rand, 2018 (voorkant).JPG|50 [[Suid-Afrikaanse rand]]-banknoot voorkant – 2018
 50 Suid-Afrikaanse rand, 2018 (agterkant).JPG|50 [[Suid-Afrikaanse rand]]-banknoot agterkant – 2018
 100 Suid-Afrikaanse rand, 2018 (voorkant).JPG|100 [[Suid-Afrikaanse rand]]-banknoot voorkant – 2018
 100 Suid-Afrikaanse rand, 2018 (agterkant).JPG|100 [[Suid-Afrikaanse rand]]-banknoot agterkant – 2018
 200 Suid-Afrikaanse rand, 2018 (voorkant).JPG|200 [[Suid-Afrikaanse rand]]-banknoot voorkant – 2018
 200 Suid-Afrikaanse rand, 2018 (agterkant).JPG|200 [[Suid-Afrikaanse rand]]-banknoot agterkant – 2018
 Suid-Afrikaanse rand, 2018.JPG|Al die vyf nuwe banknote van die Suid-Afrikaanse rand opmekaar geplaas; hul nominale waarde kan maklik van mekaar onderskei word.
 1987 ICC Cricket World Cup trophy.png|Die Reliancebeker vir die Krieketwêreldbeker 1987
 1992 ICC Cricket World Cup trophy.png|Die Benson &amp; Hedges Wêreldbeker vir die Krieketwêreldbeker 1992
 1996 World Cup trophy.jpg|Die Wills Wêreldbeker vir die Krieketwêreldbeker 1996
 Icc cricket world cup trophy.jpg|Die Krieketwêreldbekertrofee sedert 1999
 Cricket World Cup Trophies.jpg|Al die trofeë in die geskiedenis van die Krieketwêreldbeker
 Tamatiesous in Kaapstad.jpg|Edeka se Duitse [[tamatiesous]] in Kaapstad
 Amarula Cream.jpg|'n [[Amarula]]-bottel
 Vlag van die Oos-Afrikaanse Gemeenskap.png|Vlag van die [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]]
 Embleem van die Oos-Afrikaanse Gemeenskap.png|Embleem van die Oos-Afrikaanse Gemeenskap
 ICC Champions Trophy.jpg|Die [[Kampioenetrofee]]
 Vrouerugbywêreldbeker 1998.webp|Kenteken van die [[Vrouerugbywêreldbeker 1998]]
 Vrouerugbywêreldbeker 2002.webp|Kenteken van die [[Vrouerugbywêreldbeker 2002]]
 Vrouerugbywêreldbeker 2006.png|Kenteken van die [[Vrouerugbywêreldbeker 2006]]
 Vrouerugbywêreldbeker 2010.webp|Kenteken van die [[Vrouerugbywêreldbeker 2010]]
 Vrouerugbywêreldbeker 2014.webp|Kenteken van die [[Vrouerugbywêreldbeker 2014]]
 Vrouerugbywêreldbeker 2017.png|Kenteken van die [[Vrouerugbywêreldbeker 2017]]
 Vrouerugbywêreldbeker 2021.svg|Kenteken van die [[Vrouerugbywêreldbeker 2021]]
 Vrouerugbywêreldbeker 2025.svg|Kenteken van die [[Vrouerugbywêreldbeker 2025]]
 Vrouekrieketwêreldbeker.png|Kenteken van die [[Vrouekrieketwêreldbeker]]
 Vrouekrieketwêreldbeker 1973.png|Kenteken van die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1973]]
 Vrouekrieketwêreldbeker 1978.png|Kenteken van die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1978]]
 Vrouekrieketwêreldbeker 1982.png|Kenteken van die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1982]]
 Vrouekrieketwêreldbeker 1988.png|Kenteken van die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1988]]
 Vrouekrieketwêreldbeker 1993.png|Kenteken van die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1993]]
 Vrouekrieketwêreldbeker 1997.jpg|Kenteken van die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1997]]
 Vrouekrieketwêreldbeker 2000.jpg|Kenteken van die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2000]]
 Vrouekrieketwêreldbeker 2005.jpg|Kenteken van die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2005]]
 Vrouekrieketwêreldbeker 2009.jpg|Kenteken van die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2009]]
 Vrouekrieketwêreldbeker 2013.svg|Kenteken van die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2013]]
 Vrouekrieketwêreldbeker 2017.svg|Kenteken van die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2017]]
 Vrouekrieketwêreldbeker 2022.svg|Kenteken van die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2022]]
 Vrouekrieketwêreldbeker 2025.svg|Kenteken van die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025]]
 T20I-vrouewêreldbeker 2018.svg|Kenteken van die [[T20I-vrouewêreldbeker 2018]]
 T20I-vrouewêreldbeker 2020.svg|Kenteken van die [[T20I-vrouewêreldbeker 2020]]
 T20I-vrouewêreldbeker 2023.svg|Kenteken van die [[T20I-vrouewêreldbeker 2023]]
 T20I-vrouewêreldbeker 2024.svg|Kenteken van die [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]]
 T20I-vrouewêreldbeker 2026.svg|Kenteken van die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]]
 Flag of Lord Howe Island.png|[[Vlag van die Lord Howe-eiland]]
 Flag of Christmas Island.svg|[[Vlag van die Kerseiland]]
 Flag of the Cocos (Keeling) Islands.png|[[Vlag van die Kokoseilande]]
 Flag of the Australian Capital Territory.png|Vlag van die [[Australiese Hoofstadgebied]]
 Vrouesokkerwêreldbeker 1991.png|Kenteken van die [[Vrouesokkerwêreldbeker 1991]]
 Vrouesokkerwêreldbeker 1995.png|Kenteken van die [[Vrouesokkerwêreldbeker 1995]]
 Vrouesokkerwêreldbeker 1999.gif|Kenteken van die [[Vrouesokkerwêreldbeker 1999]]
 Vrouesokkerwêreldbeker 2003.svg|Kenteken van die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2003]]
 Vrouesokkerwêreldbeker 2007.svg|Kenteken van die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2007]]
 Vrouesokkerwêreldbeker 2011.svg|Kenteken van die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2011]]
 Vrouesokkerwêreldbeker 2015.svg|Kenteken van die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2015]]
 Vrouesokkerwêreldbeker 2019.svg|Kenteken van die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2019]]
 Vrouesokkerwêreldbeker 2023.svg|Kenteken van die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]]
 Vrouesokkerwêreldbeker 2027.png|Kenteken van die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2027]]
&lt;/gallery&gt;

== Lêers op Commons ==
=== Selfgemaak ===
* 108 prente van die [[:c:Category:2023-24 REIC Germany vs Georgia|toetswedstryd]] tussen [[Duitse nasionale rugbyspan|Duitsland]] en [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] in [[Dessau-Roßlau]] op 4 Februarie 2024.
* 118 prente van die [[:c:Category:2025-26 REIC Germany vs Portugal|toetswedstryd]] tussen Duitsland en [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]] in Dessau-Roßlau op 14 Februarie 2026.

&lt;gallery class=&quot;center centered&quot; caption=&quot;Prente&quot;&gt;
 Dannenreich, Ortseingang.jpg|Ortseingang [[:de:Dannenreich|Dannenreich]]
 Dannenreich, Dorfkern.jpg|Dorfkern Dannenreich
 Friedrichshof, Ortseingang.jpg|Ortseingang [[:de:Friedrichshof (Heidesee)|Friedrichshof]]
 Wenzlow, Ortseingang.jpg|Ortseinang [[:de:Wenzlow (Heidesee)|Wenzlow]]
 Wenzlow, Dorfkern.jpg|Dorfkern Wenzlow
 Haltepunkt Nünchritz.jpg|Haltepunkt [[:de:Nünchritz|Nünchritz]]
 Elbe in Nünchritz.jpg|[[Elbe]] in Nünchritz
 Bahnsteig Friedersdorf.jpg|Bahnsteig [[:de:Friedersdorf (Heidesee)|Friedersdorf]]
 Sportplatz Friedersdorf.jpg|Sportplatz Friedersdorf
 Südlicher Ortseingang Friedersdorf.jpg|Südlicher Ortseingang Friedersdorf
 Gesamtschule Friedersdorf.jpg|Gesamtschule Friedersdorf
 Grundschule Friedersdorf.jpg|Grundschule Friedersdorf
 Nördlicher Ortseingang Friedersdorf.jpg|Nördlicher Ortseingang Friedersdorf
 Bahnhof Königs Wusterhausen Personentunnel.jpg|[[:de:Bahnhof Königs Wusterhausen|Bahnhof Königs Wusterhausen]] Personentunnel
 Ziestsee in Bindow.jpg|[[:de:Ziestsee|Ziestsee]] in [[:de:Bindow|Bindow]]
 Neptunpark Bindow.jpg|Neptunpark in Bindow
 Dahmebrücke in Bindow.jpg|Dahmebrücke in Bindow
 Dahme in Bindow-Süd.jpg|[[:de:Dahme (Fluss)|Dahme]] in Bindow-Süd
 Dahme in Bindow.jpg|Dahme in Bindow
 Krimnicksee in Neue Mühle.jpg|Krimnicksee in [[:de:Neue Mühle (Königs Wusterhausen)|Neue Mühle]]
 Krüpelsee zwischen Kablow und Zernsdorf.jpg|[[:de:Krüpelsee|Krüpelsee]] zwischen [[:de:Kablow|Kablow]] und [[:de:Zernsdorf|Zernsdorf]]
 Uckleysee in Uckley.jpg|Uckleysee in [[:de:Uckley|Uckley]]
 Zernsdorfer Lankensee zwischen Kablow und Zernsdorf.jpg|Zernsdorfer Lankensee zwischen Kablow und Zernsdorf
 Dorfplatz Kablow-Ziegelei.jpg|Dorfplatz [[:de:Kablow-Ziegelei|Kablow-Ziegelei]]
 Zernsdorfer Lankensee in Kablow-Ziegelei.jpg|Zernsdorfer Lankensee in Kablow-Ziegelei
 Skabyer Torfgraben zwischen Bindow und Kablow.jpg|Skabyer Torfgraben zwischen Bindow und Kablow
 Südlicher Berliner Ring Richtung Dreieck Spreeau.jpg|Südlicher [[Bundesautobahn 10|Berliner Ring]] Richtung [[:de:Autobahndreieck Spreeau|Autobahndreieck Spreeau]]
 Dahme zwischen Dolgenbrodt und Friedrichsbauhof.jpg|Die Dahme zwischen [[:de:Dolgenbrodt|Dolgenbrodt]] und [[:de:Friedrichsbauhof|Friedrichsbauhof]]
 Friedrichsbauhof.jpg|Friedrichsbauhof von Dolgenbrodt aus gesehen, dazwischen die Dahme
 Badestelle Dolgenbrodt.jpg|Badestelle in Dolgenbrodt am Langen See
 KL0597 (AMS–CPT).jpg|KLM se Boeing 777-300ER vir die vlug vanaf [[Lughawe Schiphol|Amsterdam-Schiphol]] tot [[Kaapstad Internasionale Lughawe|Kaapstad]].
 Ketchup in Kaapstad.jpg|Edeka se Duitse tamatiesous in Kaapstad.
 Africa's Wikipedias – Wikimania 2018.jpg|Die Afrikataalweergawes van Wikipedia word tydens die Wikimania 2018 in Kaapstad voorgestel.
 Langa.jpg|Die [[township]] [[Langa]] met [[Tafelberg]] op die agtergrond.
 Umqombothi in Langa.jpg|Tradisionele [[Xhosas|Xhosabier]] [[Umqombothi]] in Langa.
 Water Crisis.jpg|[[Kaapstadse waterkrisis|Waterkrisiswaarskuwing in Kaapstad]]: &quot;Verlaag watergebruik nou!&quot;
 Smoke-free.jpg|&quot;U betree 'n rookvrye gebou. Dankie dat u nie rook nie.&quot;
 E-tol N2.jpg|[[E-tol|e-skyfie-tollaan]] op die [[N2 (Suid-Afrika)|N2]] by [[George]].
 Afstande vanaf Kaappunt.jpg|Afstande vanaf [[Kaappunt]] by [[Kaap die Goeie Hoop]].
 Kaap die Goeie Hoop Wandelpad.jpg|Kaap die Goeie Hoop Wandelpad.
 Kaptölpel, SANCCOB, Port Elizabeth.jpg|[[Witmalgas]]se by die broeiery SANCCOB in [[Gqeberha|Port Elizabeth]].
 Pinguine und Kaptölpel, SANCCOB, Port Elizabeth.jpg|[[Brilpikkewyn]]e en witmalgasse by die broeiery SANCCOB in Port Elizabeth.
 Verletzter Brillenpinguin, SANCCOB, Port Elizabeth.jpg|Gewonde brilpikkewyn, SANCCOB, Port Elizabeth.
 Fütterung von Kaptölpeln und Afrikanischen Pinguinen, SANCCOB, Port Elizabeth.jpg|Voeding van witmalgasse en brilpikkewyne, SANCCOB, Port Elizabeth.
 Amtsgericht Königs Wusterhausen (2020).jpg|Die [[:de:Amtsgericht Königs Wusterhausen|distrikshof in Königs Wusterhausen]] tydens die opknapping in 2020.
 Krebssee Königs Wusterhausen.jpg|Die [[:de:Krebssee (Königs Wusterhausen)|Krebssee]] in Königs Wusterhausen, deel van die [[:de:Tiergarten (Neue Mühle)|Natuurreservaat Tiergarten]], soos vanaf ''Fichtestraße'' gesien.
 Netzhoppers Geschäftsstelle.jpg|Hoofkantoor van die [[:de:Netzhoppers Königs Wusterhausen|Netzhoppers Königs Wusterhausen]] in ''Eichenallee 1b'', Königs Wusterhausen.
 Paul-Dinter-Halle Königs Wusterhausen.jpg|Die Paul-Dinter-Halle in Königs Wusterhausen, soos vanaf ''Fichtestraße'' gesien.
 Streuobstwiese Tiergarten Königs Wusterhausen.jpg|[[:de:Streuobstwiese|Streuobstwiese]] in die Tiergarten van Königs Wusterhausen.
 Rathaus Königs Wusterhausen.jpg|Die nuwe raadsaal van Königs Wusterhausen in ''Schlossstraße 3'', oorkant die kasteel.
 Friedrichsbauhof, Ortseingang.jpg|Ortseingang [[:de:Friedrichsbauhof|Friedrichsbauhof]]
 Friedrichsbauhof, Privatfriedhof.jpg|Privatfriedhof in Friedrichsbauhof
 Amarula Cream.jpg|Amarula Cream, [[likeur]] uit Suid-Afrika
 SpesBona.jpg|My groot drie belangstellings op een prent: [[Suid-Afrika]], [[rugby]] en [[krieket]]
 Rathaus Nünchritz.jpg|Raadsaal in Nünchritz
 Ortspartnerschaft Nünchritz.jpg|Susterstad van Nünchritz: Ubstadt-Weiher in Baden-Württemberg
 Kookaburra red test cricket ball 01.jpg|'n Rooi Kookaburra-[[toetskrieket]]bal 
 Kookaburra red test cricket ball 02.jpg|'n Rooi Kookaburra-toetskrieketbal
 Gilbert Rugby Union ball 01.jpg|'n Gilbert-[[rugby]]bal
 Gilbert Rugby Union ball 02.jpg|'n Gilbert-rugbybal
 Kommunehus Vik.jpg|Raadsaal in Vik
 AIDAdiva Decksplan.jpg|Die AIDAdiva se dekplan
 AIDAmar Decksplan.jpg|Die AIDAmar se dekplan
 Board Deutscher Rugby Club Hannover.jpg|Bord van die Deutscher Rugby Club Hannover
 Board to Deutscher Rugby Club Hannover.jpg|Bord van die Deutscher Rugby Club Hannover
 Rugby pitch Deutscher Rugby Club Hannover.jpg|Speelveld van die Deutscher Rugby Club Hannover
 Club house VfR Döhren 06.jpg|Klubhuis van die VfR Döhren 06
 Rugby pitch VfR Döhren 06.jpg|Speelveld van die VfR Döhren 06
 Entrance VfR Döhren 06.jpg|Hek van die VfR Döhren 06
 Board VfR Döhren 06.jpg|Bord van die VfR Döhren 06
&lt;/gallery&gt;

&lt;gallery class=&quot;center centered&quot; caption=&quot;Kaarte&quot;&gt;
 LocationUnitedArabRepublic2.png|Kaart van die [[Verenigde Arabiese Republiek (1963)|Verenigde Arabiese Republiek van 1963]]
 LocationFederationofArabEmirates.png|Kaart van die [[Federasie van Arabiese Emirate]]
 LocationUnitedArabKingdom.png|Kaart van die [[Verenigde Arabiese Koninkryk]]
 Libya and Friends.PNG|Kaart van voormalige beplande verenigings van [[Libië]] met ander lande en die [[Afrika-unie]]
 Friends of Libya.PNG|Kaart van voormalige beplande verenigings van Libië met ander lande
 Libya Syria Locator.PNG|Ligging van Libië (groen) en [[Sirië]] (oranje)
 Chadian Civil War.png|Kaart van die Grensoorlog tussen Libië en [[Tsjad]]
 Mano River Union.png|Kaart van die [[Mano River Union]] se lidlande
 OSCE acts signatories.png|Kaart van [[OVSE]] se lidlande
 Diplomatic Relations Cook-Islands.PNG|Kaart van die [[Cookeilande]] se internasionale erkenning
 Diplomatic Relations Niue.PNG|Kaart van [[Niue]] se internasionale erkenning
 NATO1999.jpg|Kaart van [[NAVO]] se eerste oos-uitbreiding op [[12 Maart]] [[1999]]
 NATO2004.jpg|Kaart van NAVO se tweede oos-uitbreiding op [[29 Maart]] [[2004]]
 NATO2009.jpg|Kaart van NAVO se derde oos-uitbreiding op [[1 April]] [[2009]]
 NATO2017.jpg|Kaart van NAVO se vierde oos-uitbreiding op [[5 Junie]] [[2017]]
 NATO2020.jpg|Kaart van NAVO se vyfde oos-uitbreiding op [[27 Maart]] [[2020]]
 NATO2023.jpg|Kaart van NAVO se uitbreiding op [[4 April]] [[2023]]
 NATO2024.jpg|Kaart van NAVO se uitbreiding op [[7 Maart]] [[2024]]
 Afrikaans Wikipedia Featured Articles.PNG|[[Land]]artikels volgens status op die [[Afrikaanse Wikipedia]]
 Afrikaans Wikipedia Featured Articles Cricket.png|Nasionale [[krieket]]spanne volgens status op die Afrikaanse Wikipedia
 Afrikaans Wikipedia Featured Articles Rugby.png|Nasionale [[rugby]]spanne volgens status op die Afrikaanse Wikipedia
 Afrikaans Wikipedia Featured Articles Flags.png|[[Nasionale vlag|Nasionale vlae]] volgens status op die Afrikaanse Wikipedia
 German Wikipedia Good Articles Cricket.png|Nasionale krieketspanne volgens status op die [[:de:|Duitstalige Wikipedia]]
 German Wikipedia Good Articles Rugby.png|Nasionale rugbyspanne volgens status op die Duitstalige Wikipedia
 Wikipedia worldwide.png|Wikipedias volgens tale en artikels wêreldwyd (hede)
 Wikipedia worldwide future.PNG|Wikipedias volgens tale en artikels wêreldwyd (toekoms)
 Namibia South Africa Locator.PNG|Ligging van [[Namibië]] (groen) en [[Suid-Afrika]] (oranje)
 South Africa Eswatini Locator.png|Ligging van Suid-Afrika (groen) en [[Eswatini]] (oranje)
 Reformationstag in Deutschland.png|[[Deelstate van Duitsland]] met [[Hervormingsdag]] as openbare vakansiedag.
 Boxing Day countries.png|Lande waar [[Welwillendheidsdag]] 'n vakansiedag is in groen.
 2023 Cricket World Cup results.svg|Uitslag van die [[Krieketwêreldbeker 2023]].
 World Map 1987 RWC qualif.png|Spanne wat vir die [[Rugbywêreldbeker 1987]] genooi is.
 World Map 1991 RWC qualif.png|Spanne wat aan die [[Rugbywêreldbeker 1991]]-kwalifisering deelgeneem het.
 World Map 1995 RWC qualif.png|Spanne wat aan die [[Rugbywêreldbeker 1995]]-kwalifisering deelgeneem het.
 World Map 1999 RWC qualif.png|Spanne wat aan die [[Rugbywêreldbeker 1999]]-kwalifisering deelgeneem het.
 World Map 2003 RWC qualif.png|Spanne wat aan die [[Rugbywêreldbeker 2003]]-kwalifisering deelgeneem het.
 World Map 2011 RWC qualif.png|Spanne wat aan die [[Rugbywêreldbeker 2011]]-kwalifisering deelgeneem het.
 World Map 2015 RWC qualif.png|Spanne wat aan die [[Rugbywêreldbeker 2015]]-kwalifisering deelgeneem het.
 World Map 2019 RWC qualif.png|Spanne wat aan die [[Rugbywêreldbeker 2019]]-kwalifisering deelgeneem het.
 World Map 2023 RWC qualif.png|Spanne wat aan die [[Rugbywêreldbeker 2023]]-kwalifisering deelgeneem het.
 World Map 2027 RWC qualif.png|Spanne wat aan die [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering deelgeneem het.
 Rwc03 submission of interest.png|Kaart van die kandidaatlande vir die Rugbywêreldbeker 2003.
 Rwc07 submission of interest.png|Kaart van die kandidaatlande vir die Rugbywêreldbeker 2007.
 Rwc11 submission of interest.png|Kaart van die kandidaatlande vir die Rugbywêreldbeker 2011.
 Rwc23 submission of interest.png|Kaart van die kandidaatlande vir die Rugbywêreldbeker 2023.
 Rwc27 submission of interest.png|Kaart van die kandidaatlande vir die Rugbywêreldbeker 2027.
 2023 Rugby World Cup (men) results.svg|Uitslag van die Rugbywêreldbeker 2023.
 2027 Rugby World Cup (men) participating nations.svg|Spanne wat vir die Rugbywêreldbeker 2027 gekwalifiseer het.
 2007 ICC World Twenty20 Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-wêreldbeker 2007]] gekwalifiseer het.
 2009 ICC World Twenty20 Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-wêreldbeker 2009]] gekwalifiseer het.
 2010 ICC World Twenty20 Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-wêreldbeker 2010]] gekwalifiseer het.
 2012 ICC World Twenty20 Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-wêreldbeker 2012]] gekwalifiseer het.
 2014 ICC World Twenty20 Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-wêreldbeker 2014]] gekwalifiseer het.
 2016 ICC World Twenty20 Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-wêreldbeker 2016]] gekwalifiseer het.
 2021 ICC Mens T20 World Cup Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-wêreldbeker 2021]] gekwalifiseer het.
 2022 ICC Mens T20 World Cup Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-wêreldbeker 2022]] gekwalifiseer het.
 2026 ICC Mens T20 World Cup Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]] gekwalifiseer het.
 2028 ICC Mens T20 World Cup Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-wêreldbeker 2028]] gekwalifiseer het.
 2007 ICC World Twenty20 results.svg|Uitslag van die T20I-wêreldbeker 2007.
 2009 ICC World Twenty20 results.svg|Uitslag van die T20I-wêreldbeker 2009.
 2010 ICC World Twenty20 results.svg|Uitslag van die T20I-wêreldbeker 2010.
 2012 ICC World Twenty20 results.svg|Uitslag van die T20I-wêreldbeker 2012.
 2014 ICC World Twenty20 results.svg|Uitslag van die T20I-wêreldbeker 2014.
 2016 ICC World Twenty20 results.svg|Uitslag van die T20I-wêreldbeker 2016.
 2021 ICC Mens T20 World Cup results.svg|Uitslag van die T20I-wêreldbeker 2021.
 2022 ICC Mens T20 World Cup results.svg|Uitslag van die T20I-wêreldbeker 2022.
 2024 ICC Mens T20 World Cup results.svg|Uitslag van die [[T20I-wêreldbeker 2024]].
 2026 ICC Mens T20 World Cup results.svg|Uitslag van die T20I-wêreldbeker 2026.
 1998 ICC KnockOut Trophy Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Kampioenetrofee 1998]] gekwalifiseer het.
 2000 ICC KnockOut Trophy Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Kampioenetrofee 2000]] gekwalifiseer het.
 2002 ICC Champions Trophy Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Kampioenetrofee 2002]] gekwalifiseer het.
 2004 ICC Champions Trophy Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Kampioenetrofee 2004]] gekwalifiseer het.
 2006 ICC Champions Trophy Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Kampioenetrofee 2006]] gekwalifiseer het.
 2009 ICC Champions Trophy Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Kampioenetrofee 2009]] gekwalifiseer het.
 2013 ICC Champions Trophy Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Kampioenetrofee 2013]] gekwalifiseer het.
 2017 ICC Champions Trophy Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Kampioenetrofee 2017]] gekwalifiseer het.
 2025 ICC Champions Trophy Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Kampioenetrofee 2025]] gekwalifiseer het.
 1998 ICC KnockOut Trophy results.svg|Uitslag van die Kampioenetrofee 1998.
 2000 ICC KnockOut Trophy results.svg|Uitslag van die Kampioenetrofee 2000.
 2002 ICC Champions Trophy results.svg|Uitslag van die Kampioenetrofee 2002.
 2004 ICC Champions Trophy results.svg|Uitslag van die Kampioenetrofee 2004.
 2006 ICC Champions Trophy results.svg|Uitslag van die Kampioenetrofee 2006.
 2009 ICC Champions Trophy results.svg|Uitslag van die Kampioenetrofee 2009.
 2013 ICC Champions Trophy results.svg|Uitslag van die Kampioenetrofee 2013.
 2017 ICC Champions Trophy results.svg|Uitslag van die Kampioenetrofee 2017.
 2025 ICC Champions Trophy results.svg|Uitslag van die Kampioenetrofee 2025.
 2021 Rugby World Cup (women) results.svg|Uitslag van die [[Vrouerugbywêreldbeker 2021]].
 2025 Rugby World Cup (women) participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Vrouerugbywêreldbeker 2025]] gekwalifiseer het.
 2025 Rugby World Cup (women) results.svg|Uitslag van die Vrouerugbywêreldbeker 2025
 2009 ICC Women's World Twenty20 Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2009]] gekwalifiseer het.
 2010 ICC Women's World Twenty20 Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2010]] gekwalifiseer het.
 2012 ICC Women's World Twenty20 Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2012]] gekwalifiseer het.
 2014 ICC Women's World Twenty20 Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2014]] gekwalifiseer het.
 2016 ICC Women's World Twenty20 Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2016]] gekwalifiseer het.
 2018 ICC Women's World Twenty20 Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2018]] gekwalifiseer het.
 2020 ICC Women's T20 World Cup Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2020]] gekwalifiseer het.
 2023 ICC Women's T20 World Cup Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2023]] gekwalifiseer het.
 2024 ICC Women's T20 World Cup Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] gekwalifiseer het.
 2026 ICC Women's T20 World Cup Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]] gekwalifiseer het.
 2028 ICC Women's T20 World Cup Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2028]] gekwalifiseer het.
 2009 ICC Women's World Twenty20 results.svg|Uitslag van die T20I-vrouewêreldbeker 2009.
 2010 ICC Women's World Twenty20 results.svg|Uitslag van die T20I-vrouewêreldbeker 2010.
 2012 ICC Women's World Twenty20 results.svg|Uitslag van die T20I-vrouewêreldbeker 2012.
 2014 ICC Women's World Twenty20 results.svg|Uitslag van die T20I-vrouewêreldbeker 2014.
 2016 ICC Women's World Twenty20 results.svg|Uitslag van die T20I-vrouewêreldbeker 2016.
 2018 ICC Women's World Twenty20 results.svg|Uitslag van die T20I-vrouewêreldbeker 2018.
 2020 ICC Women's T20 World Cup results.svg|Uitslag van die T20I-vrouewêreldbeker 2020.
 2023 ICC Women's T20 World Cup results.svg|Uitslag van die T20I-vrouewêreldbeker 2023.
 2024 ICC Women's T20 World Cup results.svg|Uitslag van die T20I-vrouewêreldbeker 2024.
 2026 ICC Women's T20 World Cup results.svg|Uitslag van die T20I-vrouewêreldbeker 2026.
 1973 Women's Cricket World Cup participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1973]] gekwalifiseer het.
 1978 Women's Cricket World Cup participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1978]] gekwalifiseer het.
 1982 Women's Cricket World Cup participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1982]] gekwalifiseer het.
 1988 Women's Cricket World Cup participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1988]] gekwalifiseer het.
 1993 Women's Cricket World Cup Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1993]] gekwalifiseer het.
 1997 Women's Cricket World Cup Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1997]] gekwalifiseer het.
 2000 Women's Cricket World Cup Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2000]] gekwalifiseer het.
 2005 Women's Cricket World Cup Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2005]] gekwalifiseer het.
 2009 Women's Cricket World Cup Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2009]] gekwalifiseer het.
 2013 Women's Cricket World Cup Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2013]] gekwalifiseer het.
 2017 Women's Cricket World Cup Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2017]] gekwalifiseer het.
 2022 Women's Cricket World Cup Participating nations.svg|Spanne wat vir die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2022]] gekwalifiseer het.
 1973 Women's Cricket World Cup results.svg|Uitslag van die Vrouekrieketwêreldbeker 1973.
 1978 Women's Cricket World Cup results.svg|Uitslag van die Vrouekrieketwêreldbeker 1978.
 1982 Women's Cricket World Cup results.svg|Uitslag van die Vrouekrieketwêreldbeker 1982.
 1988 Women's Cricket World Cup results.svg|Uitslag van die Vrouekrieketwêreldbeker 1988.
 1993 Women's Cricket World Cup results.svg|Uitslag van die Vrouekrieketwêreldbeker 1993.
 1997 Women's Cricket World Cup results.svg|Uitslag van die Vrouekrieketwêreldbeker 1997.
 2000 Women's Cricket World Cup results.svg|Uitslag van die Vrouekrieketwêreldbeker 2000.
 2005 Women's Cricket World Cup results.svg|Uitslag van die Vrouekrieketwêreldbeker 2005.
 2009 Women's Cricket World Cup results.svg|Uitslag van die Vrouekrieketwêreldbeker 2009.
 2013 Women's Cricket World Cup results.svg|Uitslag van die Vrouekrieketwêreldbeker 2013.
 2017 Women's Cricket World Cup results.svg|Uitslag van die Vrouekrieketwêreldbeker 2017.
 2022 Women's Cricket World Cup results.svg|Uitslag van die Vrouekrieketwêreldbeker 2022.
 2025 Women's Cricket World Cup results.svg|Uitslag van die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025]].
 Namibia cricket jersey voorkant.jpg|Voorkant van die [[Namibiese nasionale krieketspan]]trui.
 Namibia cricket jersey agterkant.jpg|Agterkant van die Namibiese nasionale krieketspantrui.
 Proteas Fan Jersey 2022 ICC Men’s T20 World Cup.jpg|Ondersteunerstrui van die [[Proteas]] tydens die [[T20I-wêreldbeker 2022]] in [[Australië]].
 Springboks jersey 2016.jpg|[[Springbokke|Springboktrui]] in 2016.
 Springboks jersey 2019 Rugby World Cup Japan.jpg|Springboktrui tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in [[Japan]].
 Proteas Cricket pat 2022 ICC Men’s T20 World Cup bokant.jpg|Proteas se ondersteunerspet tydens die T20I-wêreldbeker 2022 in Australië, bokant.
 Proteas Cricket pat 2022 ICC Men’s T20 World Cup voorkant.jpg|Proteas se ondersteunerspet tydens die T20I-wêreldbeker 2022 in Australië, voorkant.
 Proteas Cricket pat 2022 ICC Men’s T20 World Cup sykant.jpg|Proteas se ondersteunerspet tydens die T20I-wêreldbeker 2022 in Australië, sykant.
&lt;/gallery&gt;

=== Verskuif (nie selfgemaak nie) ===
&lt;gallery class=&quot;center centered&quot; caption=&quot;Vanaf die Duitse Wikipedia&quot;&gt;
 KaMalayalam.png|Die karakter ''ka'' in [[Malayalam]]
 KaTamil.png|Die karakter ''ka'' in [[Tamil]]
 KaTelugu.png|Die karakter ''ka'' in [[Telugu]]
&lt;/gallery&gt;

&lt;gallery class=&quot;center centered&quot; caption=&quot;Vanaf die Engelse Wikipedia&quot;&gt;
 Edward-Granville-Browne.jpg|Portret van [[Edward Granville Browne]], onbekende datum
 EGBrowne.jpg|Portret van Edward Granville Browne, voor 1926
 Dizzy Gillespie portrait.jpg|Portret van [[Dizzy Gillespie]], op 2 Desember 1955
 New Zealand Code Signals Flag (1899).gif|[[Vlag van Nieu-Seeland|Nieu-Seelandse Seinvlag]], 1899
 Malaysia and Uganda Flags, Trafalgar Square.jpg|Die [[Vlag van Maleisië|Maleisiese vlag]] bo die kantoor van Maleisië-toerisme, [[Trafalgarplein]], [[Londen]]. Die [[vlag van Uganda]] is op die agtergrond bo Uganda-huis.
 Johannesburgmap-suburbs.jpg|Kaart van [[Johannesburg]]se voorstede
 Johannesburgmap-ringroad.jpg|Kaart van die [[Johannesburg-sirkelpad]] in rooi
 Johannesburgmap-N12.jpg|Kaart van die Johannesburg-sirkelpad met die [[Suidelike Verbypad]] in rooi
 Johannesburgmap-N3.jpg|Kaart van die Johannesburg-sirkelpad met die [[Oostelike Verbypad]] in rooi
 Moin-Ul-Haque Stadium.JPG|Moin-ul-Haq-stadion, [[Patna]], [[Bihar]], Indië; tydens die Krieketwêreldbeker 1996 gebruik.
 Ryan watson india odi.jpg|Die [[Skotse nasionale krieketspan|Skotse]] Ryan Watson teken 'n grenshou teen [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] op [[Glasgow]] se Titwood-grond aan, 16 Augustus 2007.
&lt;/gallery&gt;

&lt;gallery class=&quot;center centered&quot; caption=&quot;Vanaf die Hebreeuse Wikipedia&quot;&gt;
 Vedayjerusalem.jpg|’n [[Vlag van Israel|Israeliese vlag]] waai tydens die toespraak van Jitsgak BenTswi voor skares in [[Jerusalem]] op die Dag van Oorwinning in Europa, 1945
 Flagmasada.jpg|’n Israeliese vlag waai oor Masada
 Isr flag auschwitz.jpg|Die vlag waai by die [[Auschwitz-konsentrasiekamp]]
 Yizoreilflag.JPG|’n Israeliese vlag bo die [[begraafplaas]] van Kfar Giladi
 אבישי טייכר 208.jpg|Die plek in [[Nes Siona]] waar Michael Halpern die vlag gehys het
&lt;/gallery&gt;

&lt;gallery class=&quot;center centered&quot; caption=&quot;Vanaf Flickr&quot;&gt;
 Nehru Stadium, Pune.jpg|Nehrustadion, [[Pune]], [[Maharashtra]], [[Indië]]; tydens die [[Krieketwêreldbeker 1987]] en die [[Krieketwêreldbeker 1996]] gebruik.
 Central Recreation Ground.jpg|Sentrale Ontspanningsgrond, [[Hastings]], [[Oos-Sussex]], [[Engeland]]
 Warner Park Cricket Stadium.jpg|Warner Park-stadion, [[Basseterre]], [[St. Kitts en Nevis]]; tydens die [[Krieketwêreldbeker 2007]] gebruik.
 Oman national cricket team, 2015.jpg|Die [[Omaanse nasionale krieketspan]] in 2015
 T20I Scotland v Oman, 2015.jpg|[[Twintig20|T20I-wedstryd]] Oman teen Skotland tydens die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2015
 College field guernsey bermuda 2.jpg|[[Bermudaanse nasionale krieketspan|Bermuda]] teen Guernsey op die College Field in 2006
 College field guernsey bermuda 3.jpg|Bermuda teen Guernsey op die College Field in 2006
 College field guernsey bermuda 4.jpg|Bermuda teen Guernsey op die College Field in 2006
 Yousuf Rahim Baksh.jpg|Die Omaanse krieketspeler Yousuf Rahim Baksh
 Bourda Cricket Ground.jpg|[[Bourda-krieketveld]] in [[Georgetown, Guyana|Georgetown]], [[Guyana]]
 Cricket match in New Guinea - circa 1905.jpg|’n Krieketwedstryd in [[Nieu-Guinee]], ca. 1905
 A game of cricket in Port Moresby.jpg|’n Krieketwedstryd in [[Port Moresby]], 2012
&lt;/gallery&gt;

== Sien ook ==
* [[Gebruiker:SpesBona/Artikels]]
* [[Gebruiker:SpesBona/Bydraes]]
* [[Gebruiker:SpesBona/Voorbladreeks]]
* [[Gebruiker:SpesBona/Werksbank]]

[[de:Benutzer:SpesBona/Bilder]]</text>
      <sha1>p04dkgw1147swb2vud2d4cpuc817ei0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hulle het ons eeu gevorm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56877</id>
    <revision>
      <id>2974259</id>
      <parentid>2915897</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:07:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>/* Die lys */</comment>
      <origin>2974259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7671" sha1="3xc5ei0r9ga2xfwg0hwufwhmc4jg7ug" xml:space="preserve">[[Lêer:Hans Strijdom kleur.jpg|duimnael|200px|Adv. [[J.G. Strijdom]]]]
[[Lêer:Frederik de Klerk with Nelson Mandela - World Economic Forum Annual Meeting Davos 1992.jpg|duimnael|200px|Nelson Mandela en F.W. de Klerk]]
[[Lêer:Dr HF Verwoerd.jpg|duimnael|200px|Hendrik Verwoerd]]
[[Lêer:JH Pierneef.jpg|duimnael|200px|[[Hendrik Pierneef|J.H. Pierneef]].]]
[[Lêer:Nadine Gordimer 01.JPG|duimnael|200px|[[Nadine Gordimer]].]]
[[Beeld:Harry Oppenheimer.jpg|duimnael|regs|200px|[[Harry Oppenheimer]].]]
[[Beeld:Helen Suzman 1963.jpg|duimnael|regs|200px|[[Helen Suzman]].]]

'''Hulle het ons eeu gevorm''' is 'n lys van 100 mense wat die grootste invloed op [[Suid-Afrika]] in die [[20ste eeu]] gehad het. Die lys is gebaseer op 'n stemming wat deur [[Media24]] op hulle [[Webwerf|webportaal]] aangebied is. Na die sluiting is biografieë oor die eerste 100 persone saamgestel en in boekvorm in beide [[Afrikaans]] en [[Engels]] gepubliseer.&lt;ref&gt;{{ISBN|978-0-7981-4008-9}}&lt;/ref&gt;

Daar is twee pa-en-seun pare en twee man-vrou pare in die finale lys, naamlik Ernest en Harry Oppenheimer, Govan en Thabo Mbeki, Nelson en Winnie Mandela, en Walter en Albertina Sisulu.  Dit is interessant dat een van die kandidate op die lys, Andre P Brink, ook die outeur van baie van die biografieë in die boek is.

== Prosedure gevolg ==
'n Aanvanklike lys van 120 name is deur die geskiedkundige ''Trwella Cameron'' en uitgewer ''JJ Human'' saamgestel. Die name van [[B.J. Vorster]] en [[Chris Hani]] is aanvanklik doelbewus uitgelaat. Die publiek wat die webwerf besoek is gevra om te stem en voorstelle in te dien om by die lys te voeg. Uit die voorleggings het die uitgewer bepaal dat beide B.J. Vorster en Chris Hani wel op die lys ingesluit sal moet word. Mense wat nie Suid-Afrikaners is nie, maar wat 'n invloed op Suid-Afrika gehad het is ook vir die lys in aanmerking geneem. Tydens die stemming is geen etikette (soos &quot;politikus&quot;, &quot;sportpersoon&quot;, &quot;aktivis&quot;, ens.) saam met die name voorsien nie.

Aanvanklik sou die stemming in Julie 1999 geëindig het,&lt;ref&gt;[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/07/27/5/1.html Kies invloedrykste Suid-Afrikaner], [[Beeld]], 27 Julie 1999&lt;/ref&gt; maar dit is later verleng tot 31 Augustus&lt;ref&gt;[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/08/06/5/9.html Mandela gewildste in SA; Tsafendas skop stof in Allan Boesak se oë], [[Beeld]], 6 Augustus 1999&lt;/ref&gt; en weer tot in Oktober 1999.&lt;ref&gt;http://news.24.com/best100{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} op Archive.org&lt;/ref&gt;

Die stemming het plaasgevind op http://news.24.com/best100{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Die stem-portaal het ook 'n gespreksforum gehad sodat mense oor die meriete van die kandidate kon redekawel. Lede van die publiek kon ten gunste van 'n kandidaat stem, maar kon ook teen 'n kandidaat stem. Die name op die werf is van skakels voorsien sodat besoekers 'n kort profiel oor die persoon kon lees.

== Kritiek ==
Van die kritiek teen die lys&lt;ref&gt;[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2000/01/11/8/6.html Vergissing grotesk Internet-kiesers oor rol van taal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720175429/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2000/01/11/8/6.html |date=20 Julie 2011 }}, [[Beeld]], 11 Januarie 2000&lt;/ref&gt; sluit in vrae oor hoekom [[Gustav Preller]] nie die lys gehaal het nie, of hoekom staatsmanne soos [[Hertzog]] en [[Marthinus Theunis Steyn|M.T. Steyn]] laer as sportmanne soos [[Gary Player]] en [[Danie Craven]] asook die verhoogkunstenaar [[Pieter-Dirk Uys]] gelys is.

== Die lys ==
Die name in die boek in volgorde:

# [[Nelson Mandela]] – staatsman
# [[Frederik Willem de Klerk]] – staatsman
# [[Hendrik Verwoerd]] – staatsman
# [[Christiaan Barnard|Chris Barnard]] – chirurg
# [[Harry Oppenheimer]] – besigheidsman
# [[Jan Smuts]] – staatsman
# [[Gary Player]] – sportman
# [[C.J. Langenhoven]] – outeur
# [[Anton Rupert]] – besigheidsman
# [[Cecil John Rhodes]] – besigheidsman
# [[Danie Craven]] – sportman
# [[Desmond Tutu]] – geestelike leier
# [[Daniel François Malan|Daniël Francois Malan]] – staatsman
# [[Helen Suzman]] – politikus
# [[Louis Botha]] – staatsman
# [[N.P. van Wyk Louw]] – outeur
# [[John Vorster]] – staatsman
# [[JBM Hertzog]] – staatsman
# [[Ernest Oppenheimer]] – besigheidsman
# [[Steve Biko]] – aktivis
# [[Pieter Willem Botha]] – staatsman
# [[Raymond Ackerman]] – besigheidsman
# [[Chris Hani]] – politikus
# [[Breyten Breytenbach]] – outeur
# [[Christiaan de Wet]] – staatsman
# [[Oliver Tambo]] – aktivis
# [[Mohandas Gandhi]] – aktivis
# [[Thabo Mbeki]] – staatsman
# [[Frederik van Zyl Slabbert]] – politikus
# [[Mangosuthu Buthelezi|Mangosutho Buthelezi]] – politikus
# [[Pieter-Dirk Uys]] – verhoogkunstenaar en satirikus
# [[Walter Sisulu]] – politikus
# [[Alan Paton]] – outeur
# [[Cyril Ramaphosa]] – politikus
# [[Jacobus Hendrik Pierneef]] – landskapskilder
# [[Eugène Marais]] – outeur
# [[Herbert Baker]] – ingenieur
# [[André P. Brink]] – outeur
# [[Koos de la Rey]] – militêre leier
# [[Beyers Naudé]] – geestelike leier
# [[Joe Slovo]] – politikus
# [[Bruce Fordyce]] – sportman
# [[Winnie Madikizela-Mandela]] – aktivis
# [[Albert Luthuli]] – politikus
# [[Mimi Coertse]] – sanger
# [[C. Louis Leipoldt]] – outeur
# [[Dimitri Tsafendas]] – sluipmoordenaar
# [[Ali Bacher]] – sportman
# [[Athol Fugard]] – toneelskrywer en akteur
# [[Marthinus Theunis Steyn]] – staatsman
# [[Andries Treurnicht]] – politikus
# [[Herman Charles Bosman]] – outeur
# [[Nadine Gordimer]] – outeur
# [[Bram Fischer]] – prokureur
# [[Sol Kerzner]] – besigheidsman
# [[Olive Schreiner]] – outeur
# [[Govan Mbeki]] – politikus
# [[Hans Merensky]] – geoloog
# [[Alfred Milner]] – besigheidsman
# [[Robert Sobukwe]] – aktivis
# [[Trevor Huddleston]] – geestelike
# [[Helen Joseph]] – aktivis
# [[Allan Boesak]] – geestelike
# [[Walter Battiss]] – kunstenaar
# [[Albertina Sisulu]] – vrou van politikus
# [[Albert Hertzog]] – staatsman (seun van [[J. B. M. Hertzog]])
# [[Hendrik van der Bijl]] – industrialis
# [[Sol Plaatje|Sol Plaatjie]] – joernalis
# [[James Stevenson-Hamilton]] – omgewingspesialis
# [[Abdullah Ibrahim]] – musikant
# [[Frene Ginwala]] – joernalis
# [[Phillip Tobias]] – wetenskaplike
# [[Irma Stern]] – skilder
# [[Nthato Motlana]] – besigheidsman
# [[Moses Kotane]] – fondsinsamelaar
# [[Hendrik Johannes van Eck]] – nyweraar
# [[Richard Ernest van der Ross]] – historikus
# [[Oubaas Markötter]] – sportafrigter
# [[Mamphela Ramphele]] – akademikus
# [[John X. Merriman|John X Merriman]] – politikus
# [[Johannes Gerhardus Strijdom]] – politikus
# [[Charles Kohler]] – boer
# [[Arnold Theiler]] – bioloog
# [[Raymond Dart]] – paleontoloog
# [[Percy Qoboza]] – joernalis
# [[Ellen Kuzwayo]] – aktivis
# [[Amina Cachalia]] – aktivis
# [[Taubie Kushlick]] – teater-entrepreneur, regisseur en aktrise
# [[Jean Sinclair]] – aktivis
# [[Abdullah Abdurrahman]] – politikus
# [[August Aimé Balkema]] – outeur
# [[Hassan Howa]] – sportadministrateur
# [[Sydney Kumalo]] – verhoogkunstenaar
# [[Bessie Head]] – outeur
# [[Vivian Frederick Maynard FitzSimons|Vivian Fitzsimons]] – [[herpetoloog]]
# [[James Gear]] – wetenskaplike
# [[Dulcie Howes]] – verhoogkunstenaar
# [[Isie Maisels]] – prokureur
# [[Clements Kadalie]] – aktivis
# [[Jim Bailey]] – joernalis

== Sien ook ==
* [[Lys van bekende Suid-Afrikaners]]

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

[[Kategorie:Suid-Afrikaners|*]]</text>
      <sha1>3xc5ei0r9ga2xfwg0hwufwhmc4jg7ug</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974260</id>
      <parentid>2974259</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:08:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <origin>2974260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7679" sha1="11xiq2czhcb64rgopg99h1cvgguz6k6" xml:space="preserve">[[Lêer:Hans Strijdom kleur.jpg|duimnael|200px|Adv. [[J.G. Strijdom]]]]
[[Lêer:Frederik de Klerk with Nelson Mandela - World Economic Forum Annual Meeting Davos 1992.jpg|duimnael|200px|Nelson Mandela en F.W. de Klerk]]
[[Lêer:Dr HF Verwoerd.jpg|duimnael|200px|Hendrik Verwoerd]]
[[Lêer:JH Pierneef.jpg|duimnael|200px|[[Jacobus Hendrik Pierneef|J.H. Pierneef]].]]
[[Lêer:Nadine Gordimer 01.JPG|duimnael|200px|[[Nadine Gordimer]].]]
[[Beeld:Harry Oppenheimer.jpg|duimnael|regs|200px|[[Harry Oppenheimer]].]]
[[Beeld:Helen Suzman 1963.jpg|duimnael|regs|200px|[[Helen Suzman]].]]

'''Hulle het ons eeu gevorm''' is 'n lys van 100 mense wat die grootste invloed op [[Suid-Afrika]] in die [[20ste eeu]] gehad het. Die lys is gebaseer op 'n stemming wat deur [[Media24]] op hulle [[Webwerf|webportaal]] aangebied is. Na die sluiting is biografieë oor die eerste 100 persone saamgestel en in boekvorm in beide [[Afrikaans]] en [[Engels]] gepubliseer.&lt;ref&gt;{{ISBN|978-0-7981-4008-9}}&lt;/ref&gt;

Daar is twee pa-en-seun pare en twee man-vrou pare in die finale lys, naamlik Ernest en Harry Oppenheimer, Govan en Thabo Mbeki, Nelson en Winnie Mandela, en Walter en Albertina Sisulu.  Dit is interessant dat een van die kandidate op die lys, Andre P Brink, ook die outeur van baie van die biografieë in die boek is.

== Prosedure gevolg ==
'n Aanvanklike lys van 120 name is deur die geskiedkundige ''Trwella Cameron'' en uitgewer ''JJ Human'' saamgestel. Die name van [[B.J. Vorster]] en [[Chris Hani]] is aanvanklik doelbewus uitgelaat. Die publiek wat die webwerf besoek is gevra om te stem en voorstelle in te dien om by die lys te voeg. Uit die voorleggings het die uitgewer bepaal dat beide B.J. Vorster en Chris Hani wel op die lys ingesluit sal moet word. Mense wat nie Suid-Afrikaners is nie, maar wat 'n invloed op Suid-Afrika gehad het is ook vir die lys in aanmerking geneem. Tydens die stemming is geen etikette (soos &quot;politikus&quot;, &quot;sportpersoon&quot;, &quot;aktivis&quot;, ens.) saam met die name voorsien nie.

Aanvanklik sou die stemming in Julie 1999 geëindig het,&lt;ref&gt;[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/07/27/5/1.html Kies invloedrykste Suid-Afrikaner], [[Beeld]], 27 Julie 1999&lt;/ref&gt; maar dit is later verleng tot 31 Augustus&lt;ref&gt;[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/08/06/5/9.html Mandela gewildste in SA; Tsafendas skop stof in Allan Boesak se oë], [[Beeld]], 6 Augustus 1999&lt;/ref&gt; en weer tot in Oktober 1999.&lt;ref&gt;http://news.24.com/best100{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} op Archive.org&lt;/ref&gt;

Die stemming het plaasgevind op http://news.24.com/best100{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Die stem-portaal het ook 'n gespreksforum gehad sodat mense oor die meriete van die kandidate kon redekawel. Lede van die publiek kon ten gunste van 'n kandidaat stem, maar kon ook teen 'n kandidaat stem. Die name op die werf is van skakels voorsien sodat besoekers 'n kort profiel oor die persoon kon lees.

== Kritiek ==
Van die kritiek teen die lys&lt;ref&gt;[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2000/01/11/8/6.html Vergissing grotesk Internet-kiesers oor rol van taal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720175429/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2000/01/11/8/6.html |date=20 Julie 2011 }}, [[Beeld]], 11 Januarie 2000&lt;/ref&gt; sluit in vrae oor hoekom [[Gustav Preller]] nie die lys gehaal het nie, of hoekom staatsmanne soos [[Hertzog]] en [[Marthinus Theunis Steyn|M.T. Steyn]] laer as sportmanne soos [[Gary Player]] en [[Danie Craven]] asook die verhoogkunstenaar [[Pieter-Dirk Uys]] gelys is.

== Die lys ==
Die name in die boek in volgorde:

# [[Nelson Mandela]] – staatsman
# [[Frederik Willem de Klerk]] – staatsman
# [[Hendrik Verwoerd]] – staatsman
# [[Christiaan Barnard|Chris Barnard]] – chirurg
# [[Harry Oppenheimer]] – besigheidsman
# [[Jan Smuts]] – staatsman
# [[Gary Player]] – sportman
# [[C.J. Langenhoven]] – outeur
# [[Anton Rupert]] – besigheidsman
# [[Cecil John Rhodes]] – besigheidsman
# [[Danie Craven]] – sportman
# [[Desmond Tutu]] – geestelike leier
# [[Daniel François Malan|Daniël Francois Malan]] – staatsman
# [[Helen Suzman]] – politikus
# [[Louis Botha]] – staatsman
# [[N.P. van Wyk Louw]] – outeur
# [[John Vorster]] – staatsman
# [[JBM Hertzog]] – staatsman
# [[Ernest Oppenheimer]] – besigheidsman
# [[Steve Biko]] – aktivis
# [[Pieter Willem Botha]] – staatsman
# [[Raymond Ackerman]] – besigheidsman
# [[Chris Hani]] – politikus
# [[Breyten Breytenbach]] – outeur
# [[Christiaan de Wet]] – staatsman
# [[Oliver Tambo]] – aktivis
# [[Mohandas Gandhi]] – aktivis
# [[Thabo Mbeki]] – staatsman
# [[Frederik van Zyl Slabbert]] – politikus
# [[Mangosuthu Buthelezi|Mangosutho Buthelezi]] – politikus
# [[Pieter-Dirk Uys]] – verhoogkunstenaar en satirikus
# [[Walter Sisulu]] – politikus
# [[Alan Paton]] – outeur
# [[Cyril Ramaphosa]] – politikus
# [[Jacobus Hendrik Pierneef]] – landskapskilder
# [[Eugène Marais]] – outeur
# [[Herbert Baker]] – ingenieur
# [[André P. Brink]] – outeur
# [[Koos de la Rey]] – militêre leier
# [[Beyers Naudé]] – geestelike leier
# [[Joe Slovo]] – politikus
# [[Bruce Fordyce]] – sportman
# [[Winnie Madikizela-Mandela]] – aktivis
# [[Albert Luthuli]] – politikus
# [[Mimi Coertse]] – sanger
# [[C. Louis Leipoldt]] – outeur
# [[Dimitri Tsafendas]] – sluipmoordenaar
# [[Ali Bacher]] – sportman
# [[Athol Fugard]] – toneelskrywer en akteur
# [[Marthinus Theunis Steyn]] – staatsman
# [[Andries Treurnicht]] – politikus
# [[Herman Charles Bosman]] – outeur
# [[Nadine Gordimer]] – outeur
# [[Bram Fischer]] – prokureur
# [[Sol Kerzner]] – besigheidsman
# [[Olive Schreiner]] – outeur
# [[Govan Mbeki]] – politikus
# [[Hans Merensky]] – geoloog
# [[Alfred Milner]] – besigheidsman
# [[Robert Sobukwe]] – aktivis
# [[Trevor Huddleston]] – geestelike
# [[Helen Joseph]] – aktivis
# [[Allan Boesak]] – geestelike
# [[Walter Battiss]] – kunstenaar
# [[Albertina Sisulu]] – vrou van politikus
# [[Albert Hertzog]] – staatsman (seun van [[J. B. M. Hertzog]])
# [[Hendrik van der Bijl]] – industrialis
# [[Sol Plaatje|Sol Plaatjie]] – joernalis
# [[James Stevenson-Hamilton]] – omgewingspesialis
# [[Abdullah Ibrahim]] – musikant
# [[Frene Ginwala]] – joernalis
# [[Phillip Tobias]] – wetenskaplike
# [[Irma Stern]] – skilder
# [[Nthato Motlana]] – besigheidsman
# [[Moses Kotane]] – fondsinsamelaar
# [[Hendrik Johannes van Eck]] – nyweraar
# [[Richard Ernest van der Ross]] – historikus
# [[Oubaas Markötter]] – sportafrigter
# [[Mamphela Ramphele]] – akademikus
# [[John X. Merriman|John X Merriman]] – politikus
# [[Johannes Gerhardus Strijdom]] – politikus
# [[Charles Kohler]] – boer
# [[Arnold Theiler]] – bioloog
# [[Raymond Dart]] – paleontoloog
# [[Percy Qoboza]] – joernalis
# [[Ellen Kuzwayo]] – aktivis
# [[Amina Cachalia]] – aktivis
# [[Taubie Kushlick]] – teater-entrepreneur, regisseur en aktrise
# [[Jean Sinclair]] – aktivis
# [[Abdullah Abdurrahman]] – politikus
# [[August Aimé Balkema]] – outeur
# [[Hassan Howa]] – sportadministrateur
# [[Sydney Kumalo]] – verhoogkunstenaar
# [[Bessie Head]] – outeur
# [[Vivian Frederick Maynard FitzSimons|Vivian Fitzsimons]] – [[herpetoloog]]
# [[James Gear]] – wetenskaplike
# [[Dulcie Howes]] – verhoogkunstenaar
# [[Isie Maisels]] – prokureur
# [[Clements Kadalie]] – aktivis
# [[Jim Bailey]] – joernalis

== Sien ook ==
* [[Lys van bekende Suid-Afrikaners]]

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

[[Kategorie:Suid-Afrikaners|*]]</text>
      <sha1>11xiq2czhcb64rgopg99h1cvgguz6k6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boggomsbaai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60551</id>
    <revision>
      <id>2974414</id>
      <parentid>2811739</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2674" sha1="nifwl8o2lvsoux0djubbb624rsfuxpa" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp
| naam                    = Boggomsbaai
| inheemse_naam           = 
| ander_naam              = 
| nedersetting_tipe       = Gehug
| beeld_stadsilhoeët      = 
| beeldbyskrif            = 
| latd  = 34 |latm  = 15 |lats  = 57
| longd = 21 |longm = 54 |longs = 38
| provinsie               = Wes-Kaap
| distrik                 = Tuinroete
| munisipaliteit          = Mosselbaai
| stigtingsdatum          = 
| regeringstipe           = &lt;!-- Wyknommer --&gt;
| leier_party             = 
| leiertitel              = &lt;!-- Raadslid --&gt;
| leiernaam               = 
| oppervlakvoetnotas      = 
| oppervlak_totaal_km2    = 
| hoogte_m                = 15
| bevolking_totaal        = 
| bevolking_soos_op       = 2011
| bevolkingvoetnotas      = 
| demografie1_voetnotas   = 
| persent_swart           = 2.9%
| persent_kleurling       = 0
| persent_asiër           = 0
| persent_wit             = 97.1%
| persent_ander           = 
&lt;!-- demografie (deel 2) --&gt;
| demografie2_voetnotas   = &lt;!-- lys die mees algemene tale, waar dit nie outomaties deur die sensuskode verskaf word nie  --&gt;
| demographics2_title1    = [[Afrikaans]]
| demographics2_info1     = 97.1%
| demographics2_title2    = Ander
| demographics2_info2     = 2.9%
| demographics2_title3    = 
| demographics2_info3     = 
| poskode                 = &lt;!-- geen pos --&gt;
| poskode2                = 
| skakelkode              = 
| sensuskode              = 176022
| webwerf                 = 
}}

'''Boggomsbaai''' is 'n aftree- en vakansiedorp naby [[Vleesbaai]] in die [[Suid-Afrika]]anse provinsie [[Wes-Kaap]]. Boggomsbaai ressorteer onder die [[Mosselbaai Plaaslike Munisipaliteit]], wat onder beheer van die [[Tuinroete-distriksmunisipaliteit]] val.

== Wapen ==
Boggomsbaai se plaaslike raad het in 1990 'n wapen by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer : ''Slangsnitgewys gedeel, in die skildhoof na links en in   die   skildvoet   na   regs,  blou en goud, regs twee swemmende silwer walvisse paalsgewys geplaas''.  Die helmteken was 'n goue bobbejaanskop uitkomend uit 'n blou muurkroon, en die wapenspreuk &quot;Excloe et conserva&quot;.&lt;ref name=bvh&gt;[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.&lt;/ref&gt;

== Sien ook == 
* [[Fransmanshoek]]
* [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]]

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC4}}

[[Kategorie:Baaie van Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]]

{{Saadjie}}</text>
      <sha1>nifwl8o2lvsoux0djubbb624rsfuxpa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Doringbaai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60556</id>
    <revision>
      <id>2974461</id>
      <parentid>2543180</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T04:13:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2957" sha1="nvue8nvb4l30kbzh7c9nys19yks0dzm" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp
| naam                    = Doringbaai
| inheemse_naam           = 
| ander_naam              = 
| nedersetting_tipe       = Dorpie
| beeld_stadsilhoeët      = 
| beeldbyskrif            = 
| latd  = 31 |latm  = 49 |lats  = 
| longd = 18 |longm = 14 |longs = 
| provinsie               = Wes-Kaap
| distrik                 = Weskus
| munisipaliteit          = Matzikama
| stigtingsdatum          = 
| regeringstipe           = &lt;!-- Wyk --&gt;
| leier_party             = 
| leiertitel              = &lt;!-- Raadslid --&gt;
| leiernaam               = 
| hoogte_m                = 
| bevolking_totaal        = 
| bevolking_soos_op       = 2011
| bevolkingvoetnotas      = 
| demografie1_voetnotas   = 
| persent_kleurling       = 90.2%
| persent_swart           = 2.7%
| persent_wit             = 6.9%
| persent_asiër           = 0.1%
| persent_ander           = 0.2%
| demografie2_voetnotas   = 
| demografie2_titel1      = [[Afrikaans]]
| demografie2_info1       = 96.4%
| demografie2_titel2      = [[Engels]]
| demografie2_info2       = 2.7%
| demografie2_titel3      = Ander
| demografie2_info3       = 1.0%
| demografie2_titel4      = 
| demografie2_info4       = 
| poskode                 = 8151
| poskode2                = 8151
| skakelkode              = 027
| sensuskode              = 160013
| webwerf                 = 
}}

'''Doringbaai''' is 'n dorpie in die [[Suid-Afrika]]anse provinsie [[Wes-Kaap]]. Doringbaai ressorteer onder die [[Matzikama Plaaslike Munisipaliteit]], wat weer onder die [[Weskus-distriksmunisipaliteit]] val. Die [[R362 (Suid-Afrika)|R362]]-streeksroete begin hier en verbind die dorp met die [[N7]]-nasionale pad by [[Klawer]].

== Wapen ==
Die kortstondige Louis Rood Plaaslike Raad, wat Doringbaai en Strandfontein 'n paar jaar lank bestuur het, het in 1991 'n wapen by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer.  Die raad se opvolger, die Doringbaai/Strandfontein Plaaslike Raad, het die wapen in 1996 op sy naam herregistreer.&lt;ref name=bvh&gt;[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.&lt;/ref&gt;  

Die wapen was : ''Deurlopend  ingeboe  kepersgewys  verdeel,  groen en goud,  in  die  skildhoof  twee  goue  veldblomme  en in die skildvoet 'n halwe uitkomende rooi kreef''.  Die helmteken was 'n Vaalstrandkiewiet en die wapenspreuk was ''Mare didat''.

== Trivia ==
Op 10 Oktober 2018 is 'n [[wrakvis]] van bykans 100 kg hier gevang.&lt;ref&gt;https://www.netwerk24.com/Nuus/Omgewing/skaars-wrakvis-was-dalk-ouer-as-80-jaar-20181009&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==
* [[Doringbaaivuurtoring]], ligtoring op die dorp.
* [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]]

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC1}}

[[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]]</text>
      <sha1>nvue8nvb4l30kbzh7c9nys19yks0dzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NG gemeente Pietermaritzburg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62177</id>
    <revision>
      <id>2974491</id>
      <parentid>2966679</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <origin>2974491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24725" sha1="es8nhz4m0ggc410q54lew2uin8wj2o4" xml:space="preserve">[[Lêer:NG Voortrekkerkerk Pietermaritzburg.JPG|regs|320px|duimnael|Die laaste Voortrekkerkerk.]]

[[Lêer:Jansens en Smuts.jpg|duimnael|links|300px|Die egpaar Jansen (dr. [[E.G. Jansen]] was voorsitter van die Voortrekkermonument-inwydingskomitee) luister na genl. [[Jan Smuts]] se toespraak tydens die inwyding van die [[Voortrekkermonument]] op [[16 Desember]] [[1949]]. Reeds in 1908 het die egpaar hulle beywer vir die behoud van die Voortrekkerkerkie.]]

[[Lêer:Daniel Lindley.jpg|duimnael|regs|200px|Eerw. [[Daniel Lindley]], eerste leraar van die NG gemeente Pietermaritzburg en eerste konsulent van die [[NG gemeente Potchefstroom]].]]

[[Lêer:Geloftekerkie Foto.jpg|duimnael|links|250px|Die Geloftekerkie lyk vandag nog amper soos op dié foto van 1949, buiten dat hy intussen 'n dak van rooi teëls gekry het.]]

[[Lêer:Geloftekerkie.jpg|duimnael|regs|300px|[[Jacobus Hendrik Pierneef|J.H. Pierneef]] het die skildery van die Geloftekerkie omstreeks 1938 geskilder toe dit in die ''[[Huisgenoot]]'' verskyn het. Die skildery toon die kerkie soos hy gelyk het nadat die ornate gewels in die 20ste eeu aangebring is en is dus nie heeltemal akkuraat nie.]]

[[Lêer:Preekstoel Geloftekerkie.jpg|duimnael|links|210px|Ook die preekstoel in die Geloftekerkie, hier afgeneem in 1949, is 'n nasionale gedenkwaardigheid.]]

[[Lêer:Voortrekkerkerk Pietermaritzburg.jpg|duimnael|regs|260px|Die tweede Voortrekkerkerk is in 1861 ingewy. Dit is in 1955 gesloop om plek te maak vir die derde kerk, wat sedert 2008 deel van die Voortrekker-museumkompleks is.]]

[[Lêer:Ds HE Faure.jpg|duimnael|links|160px|Ds. Hendrik Emmanuel Faure, leraar van 1853 tot 1859. Ná 'n vyfjarige dienstyd in die [[NG gemeente St. Stephen's]] vertrek hy in 1864 na [[Holland]], waar hy sterf op [[6 April]] [[1898]].]]

[[Lêer:Ds Pierre Huet.jpg|duimnael|regs|160px|Ds. [[D.P.M. Huet|Pierre Huet]] was leraar hier van 1860 tot 1867, toe hy na Holland vetrek waar hy oorlede is in April 1895.]]

[[Lêer:Ds A van Velden.jpg|duimnael|links|160px|Ds. Abraham van Velden is in 1868 hier bevestig. Hy is beskryf as 'n man wat &quot;kon preken as Apollos en aanbidden als 'n engel&quot;, maar in 1879 moes hy die bediening neerlê &quot;door ' 'n swakheid', die hem meester werd&quot;, aldus ''Ons Kerk Album'' van 1917.]]

[[Lêer:Ds en mev DF Bosman.jpg|duimnael|regs|240px|Ds. en mev. D.F. Bosman was twee maal tussen 1880 en 1896 leraarspaar van Pietermaritzburg.]]

[[Lêer:Ds GM Pellissier jonk.jpg|duimnael|links|160px|Ds. [[George Murray Pellissier]], leraar van Pietermaritzburg en later grondlegger van die Teologiese Fakulteit aan die [[Universiteit van Pretoria]]. Onder sy aanvoering en met die hulp van sy suster, [[Martha Mabel Jansen]] en swaer, adv. [[E.G. Jansen]], is die Geloftekerkie vroeg in die 20ste eeu gered.]]

[[Lêer:Ds Hilgard Muller.jpg|duimnael|regs|160px|Ds. [[Helgard Müller (predikant)|Helgard Müller]] se eerste gemeente in 1884 was Pietermaritzburg. Hy is oorlede op [[3 Februarie]] [[1898]], toe hy reeds in sy vierde gemeente gestaan het, naamlik [[NG gemeente Burgersdorp|Burgersdorp]].]]

[[Lêer:Geloftekerkie 1910.jpg|duimnael|links|295px|Die Geloftekerkie soos dit in 1910 gelyk het.]]

[[Lêer:Ds AP Morgenthal.jpg|duimnael|regs|160px|Ds. [[Andreas Petrus Morgenthal|A.P. Morgenthal]], leraar van 1948 tot 1959.]]

[[Lêer:Ds FP Myburgh.jpg|duimnael|regs|160px|Ds. Frederik Petrus Myburgh, leraar van 1959–1965.]]

[[Lêer:Ds SP Senekal.jpg|duimnael|160px|regs|Ds. S.P. Senekal was leraar van Pietermaritzburg van [[11 September]] [[1965]] tot hy vroeg in 1969 na Lynnwood vertrek het.]]

[[Lêer:JT Jordaan.jpg|duimnael|regs|170px|Ds. J.T. Jordaan, leraar van [[5 Oktober]] [[1974]] tot 1983. Hy het op [[29 April]] [[1990]] afgetree in sy laaste gemeente, Lynnwood.]]

Die '''NG gemeente Pietermaritzburg''' was 'n gemeente van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] in [[Pietermaritzburg]], die [[hoofstad]] van [[KwaZulu-Natal]], maar ná die verkoop van die gemeente se gebou in die middestad, is die sentrum van die gemeente nou op [[Howick]]. Dit was die eerste gemeente wat die Voortrekkers buite die destydse [[Kaapland|Kaapkolonie]] gestig het en is die 25ste oudste gemeente van die NG Kerk. Die gemeente se belydende lidmate het van 2000 tot 2015 amper drievoudig afgeneem van 752 tot 256.

== Agtergrond ==
Die Voortrekkers se pogings om 'n predikant uit die Kaapkolonie te kry, het vrugteloos geblyk en omdat eerw. [[Erasmus Smit]] vroeër as sendeling aan die [[Londense Sendinggenootskap]] verbonde was en nie 'n geordende predikant was nie, wou 'n groot deel van die Trekkers hom nie erken nie. Nietemin het eerw. Smit na die beste van sy vermoë as herder en leraar opgetree. In Maart 1837 begin hy die eerste doopregister vir die Trekkers op Modderrivier naby Blesberg en gee dit die opskrif: &quot;Doop Register van de Gereformeerde Kerk Reizende door Z.O. Afrika&quot;. Ná 'n mislukte pogings op 23 April [[1837]] is [[Erasmus Smit]] op 21 Mei aan die versamelde Trekkergemeenskap aan die noordelike oewer van die Vetrivier deur &quot;goewerneur&quot; [[Piet Retief]] as die &quot;eerste leraar voor de reizende gemeente der Gereformeerde Kerk naar Port Natal&quot; voorgestel. Daarna kon hy met meer gesag optree, kinders doop, lidmate aanneem en huwelike bevestig. Gedurende November is die grootste deel van die trek oor die [[Drakensberg]], gevolglik het die volgende gebeurtenisse wat eerw. Smit in sy dagboek aangeteken het, op Natalse grondgebied plaasgevind.

Op 3 Desember 1837 het hy vier kerkraadslede voorgestel. Op 10 Desember het hy die eerste wit kind wat in Dingaan se land gebore is, gedoop en die eerste kerkraadsvergadering gehou, wat ook deur die goewerneur as die kommissaris-politiek bygewoon is. Op hierdie vergadering is 'n behoorlike program opgestel en daarna word herhaaldelik melding gemaak van die hulp en bystand wat die broers van die kerkraad verleen het asook van die aanneming van nuwe lidmate. In die laaste kwartaal van die &quot;roujaar&quot;, naamlik op 28 Oktober 1838, is die eerste nagmaalsviering tydens die trek gehou. Die moorde en die dreigende houding van die Zoeloes het die Voortrekkers genoodsaak om in groot versterkte laers saam te woon en dit het eerw. Smit se werk vergemaklik sodat groot getalle lidmate sy dienste kon bywoon. Op 9 Desember is die Gelofte deur die oprukkende Gideonsbende van [[Andries Pretorius]] afgelê en op [[16 Desember]] die oorwinning oor [[Dingaan]] behaal. Daarna kon die trek weer na die bepaalde eindbestemming voortgesit word.

Op 23 Oktober 1838 het die Trekkersraad reeds besluit om &quot;de eerste dorpsplaats te stichten&quot; en op Kolonieplaas wat laer-kommandant [[Piet Greyling]] aangelê het, en dit na die twee leiers Piet Retief en [[Gerrit Maritz]] Pietermaritzburg te noem. Gevolglik was daar reeds 'n redelike groot gemeenskap op Pietermaritzburg toe die groep onder wie eerw. Smit was, op 31 Januarie 1839 daar aankom. Die Zoeloemag was nog nie gebreek nie en dit was nodig om in die laers te staan, maar eerw. Smit het spoedig vir 'n plek vir gereelde eredienste voorsiening laat maak. Die eerste geboutjie, wat binne-in die beskermende laer opgerig is, moes primitief gewees het, want Susanna Smit maak in haar dagboek melding van die &quot;Rietkerk&quot; en 'n preekstoel waarvoor 'n paar goedgesindes betaal het.

Op 13 Mei 1839 het die Sekretaris van die Volksraad aan die predikante van die gemeentes [[NG gemeente Kaapstad|Kaapstad]], [[NG gemeente Stellenbosch|Stellenbosch]], die [[NG gemeente Paarl|Paarl]] en [[NG gemeente Wynberg|Wynberg]] geskryf dat die gemeenskap 'n kerk wil bou en 'n predikant nodig het. Op 15 Junie daardie jaar skryf adv. C.J. Brand aan Pretorius dat hy 'n intekenlys geopen het &quot;tot bijdragen van de opbouwen des tempels, welke gij den Heere hebt belooft&quot; (tydens die Gelofte). Op 28 April 1840 is begin met die oprigting van die geboutjie wat vandag nog as die Geloftekerk of Voortrekkerkerk bekendstaan en vanwaar die gemeente ook sy ander naam, die Voortrekkergemeente, kry.

== Eerste predikant ==
Die Amerikaanse sendeling [[Daniel Lindley]] het eindelik op [[1 April]] [[1841]] die aanstelling as predikant van die Voortrekkers aanvaar. Sy gemeente het van Port Natal (nou [[Durban]]) tot oor die Drakensberg, tot aan [[Winburg]] en [[Potchefstroom]] gestrek en verskeie kere het hy die hele gebied deurreis, kinders gedoop, lidmate aangeneem en huwelike bevestig. Eerw. Lindley het voortdurend daarop aangedring dat 'n leraar uit Holland beroep moet word sodat hy tot die sendingveld kan terugkeer. Toe hy in 1846 verneem dat ds. A.C. Stucki op weg was na Natal, het hy die tuig neergelê. Ongelukkig is ds. Stucki ter see tussen [[Kaapstad]] en [[Durban]] oorlede en van Maart 1847 tot 1849 het eerw. [[J.L. Döhne]] van die [[Berlynse Sendinggenootskap]] die pligte van herder en leraar behartig.

== Eerste Afrikaanse predikant ==
Teen die einde van 1852 het die gemeente sy eerste Afrikaanse predikant, dr. H.E. Faure, ontvang en binne twee jaar ná sy aankoms het die kerkraad besluit om 'n nuwe kerk te bou. Pogings om 'n gedeelte van die markplein vir die doel te bekom, het misluk en daar is toe besluit om die kerk, wat op [[7 April]] [[1861]] ingewy is, langsaan op die perseel van die Geloftekerkie te bou.

== Eerste kerkgebou in Natal ==
Die eerste kerkgebou in die Voortrekkergebied is op Pietermaritzburg opgerig as uitvloeisel van die plegtige gelofte van [[Sarel Cilliers]] op Danskraal op 9 Desember 1838 wat ná Dingaan se Zoeloemag op [[16 Desember]] [[1838]] verslaan is, na vervulling geroep het. Dit was, volgens die kerkraad van die moedergemeente Pietermaritzburg in 1949 en ds. C.W.I. Pistorius, die leraar van 1946 tot 1948, nie die eintlike Geloftekerk nie omdat hulle dit as 'n tydelike geboutjie bedoel het wat later, sodra die nodige geld voorhande sou wees om die werklike Geloftekerk op te rig, in 'n [[pastorie]] omskep moes word.&lt;ref&gt;[[Hendrik Bernardus Thom|Thom, dr. H.B.]]. 1949. ''Die Geloftekerk en Ander Studies oor die Groot Trek''. Kaapstad: Nasionale Pers, Beperk.&lt;/ref&gt; Weens die Engelse anneksasie en die gevolglike vertrek van die meerderheid van die Voortrekkers uit Natal, het hierdie plan egter nooit werklikheid geword nie. Die kerkraad wou 'n sekere stuk grond in Pietermaritzburg, naamlik Langmarkstraat 33, wat die Volksraad oorspronklik vir die ware Geloftekerk opsy gesit het, ten einde dié gebou toe daarop te bou.

Voor die gemeente met die bou van 'n kerk kon begin, moes hulle eers heelwat voorbereidingswerk doen en veral die geld en materiaal ingesamel word. Vir 'n plek van aanbidding moes hulle dus eers tydelike reëlings tref. Pietermaritzburg het toe nog uit 'n klompie hartbeeshuisies bestaan en die Voortrekkers moes voorlopig in een van hulle bymekaarkom. Vroeg in 1839 was die lidmate reeds hard besig met hul insameling. Op 13 Mei het Jacobus Burger, Johannes Stephanus Maritz en Andries Pretorius in 'n gesamentlike brief aan vier predikante in die Kaapkolonie (di. [[Abraham Faure]], [[Tobias Johannes Herold|T.J. Herold]], [[Gottlieb Wilhelm Anthonie van der Lingen|G.W.A. van der Lingen]] en [[Philip Eduard Faure|P.E. Faure]]) geskryf dat hulle geen oomblik laat verbygaan het nie, maar dadelik besig was &quot;om lysten te vormeeren tot inteekening voor den God aller Goden voor wiens wonderlike bescherming een yder moet verstommen&quot;.

Sommige van die Voortrekkers het taamlik goeie bydraes gelewer, maar ander, wat weens beproewings en veral die rowery van Zoeloes verarm is, kon maar baie min bydra. Enkele Engelssprekende inwoners van Pietermaritzburg het 'n pond elk bygedra, maar die insameling was nie beperk tot die Voortrekkerhoofdorp nie, want Burger, Maritz en Pretorius het in dieselfde brief van 13 Mei gevra of die geld wat die Comitee voor de Emigranten (die komitee wat in die Kaapkolonie gestig is om hulp aan die geteisterde Voortrekkers te verleen, geskenk kon word vir die oprigting van die kerkgebou. In [[Kaapstad]] is ook geld ingesamel. Hierin het C.J. Brand, redakteur van ''[[De Zuid-Afrikaan]]'', die voortou geneem. En op [[29 Oktober]] [[1839]] het die &quot;opsienders van den gemynte van P.M. Burg&quot; 'n beroep gedoen op mense wat ver verwyderd van die daarvandaan woon om 'n aalmoes aan die kerk te skenk.

Die bouery het aan die gebou op erf no. 34 Langmarkstraat het einde April 1840 begin en in die loop van die jaar met rukke en stote gevorder. Die mense was arm en het swaargekry en sekere benodigdhede was skaars en moeilik bekombaar. Die geld was skaars en op [[29 September]] [[1840]] het die boukommissie die Volksraad gevra om 'n lening uit die kerkfonds. Die Volksraad het dié versoek toegestaan en enkele maande later is die gebou voltooi. In 1841 is dit ingewy. In die begin moes kerkgangers hulle eie banke en stoele aandra tot die gemeente kon bekostig om banke en stoele vir die kerk te koop. Die Geloftekerkie, wat veronderstel was om net tydelik as kerkgebou te dien, was in gebruik tot die tweede Voortrekkerkerk in April 1861 ingewy is.

== Geloftekerkie gered ==
Nadat die nuwe kerk ingewy is, het die Geloftekerkie eers 'n skool geword en in 1874 het die gemeente dit verkoop.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pmbhistory.co.za/ |title=Die geskiedenis van Pietermaritzburg |access-date=19 November 2016 |archive-date= 4 Augustus 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804070622/http://www.pmbhistory.co.za/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Adv. [[E.G. Jansen]], die latere [[Goewerneur-Generaal van Suid-Afrika|goewerneur-generaal]] van die [[Unie van Suid-Afrika]], het dit gesien as 'n aptekerswinkel en as deel van 'n smidswinkel toe hy vroeg in die 20ste eeu in die stad as advokaat gepraktriseer het en elke Sondag op pad kerk toe het dit hom onaangenaam getref hoe hierdie geskiedkundige gebou aan verwaarlosing prysgegee is. Die plaaslike NG leraar, ds. [[George Murray Pellissier]] (mev. [[Martha Mabel Jansen]], vrou van die advokaat, se broer), en adv. Jansen het hulle vir die terugkoop en herstel daarvan beywer, bygestaan deur 'n komitee waarvan Jansen die sekretaris was en wat op Pellissier se aandrang in 1908 gestig is. Die komitee moes kyk hoe die kerk van algehele verval gered kon word en teruggekoop word vir die volk van Suid-Afrika en as blywende gedenkwaardigheid ingerig kon word. Op [[16 Desember]] [[1912]] is die kerkie toe op indrukwekkende wyse as Voortrekkermuseum in gebruik geneem. Die museum is later aan die staat oorgedra. Tot aan sy dood was adv. Jansen ere-voorsitter van die raad. Die raad het sy Julievergaderings altyd so gereël dat dit saamval met die winterverblyf van die goewerneur-generaal in Natal sodat hy die byeenkoms self kon lei.

Die daarstelling van 'n museum in die ou Voortrekkerkerkie was die eerste deel van 'n tweeledige doelwit. In ''De Bode'' van [[1 Julie]] [[1914]] verskyn 'n brief van Jansen aan die minister van binnelandse sake waarin hy onder meer skryf: &quot;Ik heb de eer u in kennis te stellen dat er nu stappen genomen worden om het tweede gedeelte van het oorspronklik plan uit te voeren n.l. het oprichten van een monument ter ere van [[Piet Retief]], [[Gerrit Maritz]], [[Piet Uys]] en andere Voortrekker voormannen.&quot; Hoewel die regering geen geldelike steun hiervoor wou toesê nie, is vir die doel van 'n Retief-standbeeld spesifiek geld van die publiek ingesamel. Die dryfkrag hieragter was mev. Jansen, en toe sy op [[6 April]] [[1962]] die beeld te Pietermaritzburg onthul het, gemaak deur [[Coert Steynberg]], kon sy die bedrag met rente belopende R10&amp;nbsp;000 ter bestryding van die koste oorhandig.

== Latere ontwikkelinge ==
Die tweede Voortrekkerkerk (van 1861) is later gesloop om plek te maak vir die Gedenkkerk. Die hoeksteen van dié kerk is op [[6 April]] [[1961]] gelê ná 'n lang stryd om erf 33, naasaan die erf waarop die Geloftekerkie staan, te bekom. Die hoeksteen is ingemessel in die granietpodium aan die voorkant van die gebou. Die kerk is deur P.R. le Roux ontwerp as 'n simboliese interpretasie van die gebeure wat op [[16 Desember]] [[1838]] plaasgevind het. Die gebou moes nie net 'n kerk wees nie, maar ook 'n monument aan die Voortrekkers. In die binnehof is die gelofte op die muur aangebring, wat met knopkierries en assegaaie omring is in die vorm van die Zulu-vegtaktiek of horingformasie. Die lig wat deur die dak op die muur skyn en die toring wat skerp na bo punt, simboliseer die bron van die Voortrekkers se krag. Die lamppale langs die gebou simboliseer die lanterns van die waens by Bloedrivier op 16 Desember [[1838]]. Die mure aan weerskante van die gebou simboliseer beskermende arms.

Op [[6 April]] [[1962]] is die Gedenkkerk ingewy. J.F.T. Naudé het die gebou geopen en dr. A.J. van der Merwe het die diens waargeneem. Op dieselfde dag is die Retief-standbeeld onthul. Dit is deur Coert Steynberg ontwerp en weeg 363,3&amp;nbsp;kg. Retief kyk in die rigting van die &quot;beloofde land&quot;. Die stene aan die onderkant van die beeld kom van die plek waar Retief in 1837 Natal die eerste keer oor die Drakensberg binnegetrek het. Ds. F.P. Myburgh het die geleentheid geopen met skriflesing en gebed waarna P.W.J. Groenewald 'n praatjie gelewer het. Na die koorsang het [[Mabel Jansen]] die beeld onthul en 'n toespraak gelewer.

Die gemeente het die Gedenkkerk in 2008 aan die Museumraad verkoop en toe het die bedieningspunt van die gemeente geskuif na Merrivale, [[Howick]], se kerkgebou, nadat die gemeente in 1999 by Pietermaritzburg ingelyf is.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=21 |title=NG Kerk in KwaZulu-Natal se webtuiste |access-date=14 Februarie 2012 |archive-date= 2 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402231010/http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=21 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Dis sowat 20&amp;nbsp;km vanaf die oorspronklike kerk in die middestad van Pietermaritzburg geleë. Pietermaritzburg se Afrikaanse gemeenskap het sedert omstreeks 1990 kwaai gekrimp, sodanig dat die twee Afrikaanse hoërskole (Hoërskool Voortrekker en Hoërskool Gerrit Maritz) in Januarie 1992 saamgesmelt het (waarna Gerrit Maritz se perseel deur die Durbanse Universiteit van Tegnologie oorgeneem is) en Voortrekker met ingang 2009 geleidelik jaar na jaar Engels as bykomende onderrigmedium begin invoer het. Teen 2013 is die skool dus volledige tweetalig. Die beheerliggaam het ’n perk van 70 leerders per graad in twee Engelse klasse gestel, wat moes bestaan uit 40 blanke leerders en 10 elk bruin, Indiër en swart.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.voortrekkerpmb.co.za/Geskiedenis.html |title=Geskiedenis van Hoërskool Voortrekker |access-date=15 Maart 2012 |archive-date=19 Februarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120219065301/http://www.voortrekkerpmb.co.za/Geskiedenis.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[Lêer:Pmb kerke.jpg|duimnael|regs|320px|Die rapportryers kom in 1949 aan by die perseel van die Geloftekerkie en die tweede Voortrekkerkerk (sedertdien gesloop) in die middestad van Pietermaritzburg tydens die optog na Pretoria vir die inwyding van die [[Voortrekkermonument]].]]

Die NG gemeentes en hul lidmaattal het dienooreenkomstig afgeneem. Buiten Merrivale is [[NG gemeente Napierville|Napierville]] ingelyf by [[NG gemeente Pietermaritzburg-Wes|Pietermaritzburg-Wes]], wat op sy beurt ingelyf is by [[NG gemeente Pietermaritzburg-Noord|Pietermaritzburg-Noord]]. Pietermaritzburg-Suid en Hayfields het op [[1 Maart]] [[2012]] saamgesmelt. Dit bring die eertydse sewe gemeentes op net drie te staan. Die gesamentlike getal belydende lidmate van die vier gemeentes wat nog in [[2011]] bestaan het, was 2&amp;nbsp;251. Presies hoe onafrikaans die Tuinprovinsie se hoofstad is, word geïllustreer aan die hand van die sensus van 2001 wat getoon het net 4,2% van die stad se 223&amp;nbsp;519 inwoners Afrikaanssprekend was, hoewel 27,3% van die totaal wit of bruin was.

Pietermaritzburg se 1&amp;nbsp;858 belydende lidmate in 2015 (2&amp;nbsp;251 in 2012) was 24 minder as [[Vredendal]] se 1&amp;nbsp;882 (1&amp;nbsp;909 in 2012) en 93 minder as [[Robertson]] se 1&amp;nbsp;951 (1&amp;nbsp;952 in 2012), maar 'n volle 531 minder as [[Vredenburg]] se 2&amp;nbsp;389 (2&amp;nbsp;408 in 2012), 210 minder as [[Hartenbos]] se 2&amp;nbsp;068 (2&amp;nbsp;308 in 2012) en 1&amp;nbsp;755 minder as [[NG gemeente Oos-Londen|Oos-Londen]] se 3&amp;nbsp;613 (4&amp;nbsp;900 in 2012).

== Enkele leraars ==
* Andries Conradus Stucki, op [[26 Januarie]] [[1847]] oorlede as aangestelde predikant, maar nie bevestig en georden nie
* [[Dirk van Velden]], 1850 (tydelik)
* Hendrik Emmanuel Faure, 1853–1859
* [[D.P.M. Huet|Dammes Pierre Marie Huet]], 1860–1867 (na Holland; oorlede [[9 April]] [[1895]])
* Abraham van Velden, 1868–1879 (bediening neergelê weens 'n &quot;swakheid&quot; wat sy meester geword het; oorlede in Natal in 1893)
* Daniël Ferdinand Bosman, 1880–1884 en 1896–1897
* Pieter Taillefer Retief, 1892–1895
* Willem Petrus Rousseau, 1897 – [[8 Julie]] [[1903]] (oorlede in die amp)
* [[Helgard Müller (predikant)|Helgard Müller]], 1884 tot 1887
* [[George Murray Pellissier]], 1907–1918
* Daniël Francois Erasmus, 1918–1920, waarna leraar in die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]]
* Jacobus Ebenhaezer van Heerden, 1921–1945
* [[Hendrik Adrian de Wet]], 1922 (waarna leraar van [[NG gemeente Pietermaritzburg-Wes|dogtergemeente Pietermaritzburg-Wes]])
* Carl Wilhelm Irene Pistorius, 1945–1948
* Andreas Petrus Morgenthal, 1948–1959
* Frederik Petrus Myburgh, 1959–1965
* Stephanus Petrus Senekal, [[11 Februarie]] [[1965]]–1969
* Alexander Leon Wehncke, 1971–1976&lt;ref&gt;[http://www.kerkweb.org/node/2029 Sinode Hoëveld se lys predikante]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* Johannes Theodoris Jordaan, [[5 Oktober]] [[1974]]–1983
* Hendrik Pieter Basson, 1983–1986
* Carina Swart, [[7 September]] [[2013]] – hede

== Pietermaritzburg se NG gemeentes ==
Die hele [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] se belydende lidmate het van 1985 tot 2015 van sowat 953&amp;nbsp;000 tot 766&amp;nbsp;000 afgeneem, 'n verlies van amper 12%, maar in dieselfde tyd het Pietermaritzburg en omgewing se belydende lidmate van 4&amp;nbsp;491 tot 1&amp;nbsp;858 gekrimp, 'n verlies van amper 59%. 'n Jaar later was Pietermaritzburg se syfer 1&amp;nbsp;660.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Gemeente !! Gestig !! Bel. lidm. 1985 !! Bel. lidm. 2000 !! Bel. lidm. 2015 !! Bel. lidm. 2016
|-
| Pietermaritzburg || 1839 || 794 || 752 || 256 || 144
|-
| [[NG gemeente Pietermaritzburg-Wes|Pietermaritzburg-Wes]] || 1922  || 442 || 500 || Ingelyf by Noord || –
|-
| [[NG gemeente Pietermaritzburg-Noord|Pietermaritzburg-Noord]] || 1949 || 430 || 490 || 690 || 612
|-
| Pietermaritzburg-Suid || 1949 || 1026 || 979 || Ingelyf by Hayfields || –
|-
| [[NG gemeente Napierville|Napierville]] || 1957 || 425 || Ingelyf by Wes || – || –
|-
| Merrivale || 1974 || 361 || 234 || Ingelyf by moedergemeente || –
|-
| Hayfields || 1975 || 621 || 593 || 912 || 904
|-
| Duisend Heuwels || 1980 || 354 || Ingelyf by Suid || – || –
|-
| Pietermaritzburg Reformed || 1982 || 38 || Ingelyf by Durban Reformed || – || –
|-
| '''Totaal''' ||  || '''4&amp;nbsp;491''' || '''3&amp;nbsp;548''' || '''1&amp;nbsp;858''' || '''1&amp;nbsp;660'''
|}

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Bronne ==
* {{af}} [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]], ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952.
* {{en}} Potgieter, D.J. (ed.) 1974. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou).
* {{af}} Swart, dr. M.J. (voorsitter redaksiekomitee). 1980. ''Afrikaanse kultuuralmanak''. Aucklandpark: Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge.

== Sien ook ==
* [[Lys van eerste honderd NG gemeentes in Suid-Afrika]]
* [[Lys van ingelyfde NG gemeentes]]
* [[NG gemeente Napierville]]
* [[NG gemeente Pietermaritzburg-Wes]]
* [[NG gemeente Pietermaritzburg-Noord]]
* [[NG gemeente Utrecht]]
* [[NG gemeente Ladysmith]]
* [[NG gemeente Greytown]]

== Eksterne skakels ==
* [http://maps.google.com/maps?q=church+street,+Pietermaritzburg,+KwaZulu-Natal,+South+Africa&amp;hl=en&amp;ll=-29.599093,30.382583&amp;spn=0.001626,0.00327&amp;sll=-29.617985,30.355686&amp;sspn=0.006501,0.013078&amp;hnear=Church+St,+Pietermaritzburg,+Indlovu+DC,+KwaZulu-Natal,+South+Africa&amp;t=h&amp;z=19&amp;layer=c&amp;cbll=-29.599224,30.381764&amp;panoid=EetWhVZtxKiRogLCWPKN4Q&amp;cbp=12,93.3,,0,-4.05 Albei kerkgeboue te sien op Google Maps.]
* [https://www.google.com/maps/@-29.51588,30.243169,3a,75y,60.92h,84.11t/data=!3m6!1e1!3m4!1ser8uCj5X_PhL7UTI1NYNLw!2e0!7i13312!8i6656?hl=af Die Merrivale-kerkgebou by Holidayweg 39, Howick, waar die gemeente nou bymekaarkom]. URL besoek op 24 Julie 2015.

[[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika|Pietermaritzburg]]
[[Kategorie:Pietermaritzburg]]</text>
      <sha1>es8nhz4m0ggc410q54lew2uin8wj2o4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>16 Cygni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74797</id>
    <revision>
      <id>2974270</id>
      <parentid>2970681</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:57:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9334" sha1="nalyztceh7gm5wpxp3ivhy4bb22ist1" xml:space="preserve">{{Inligtingskas ster
| naam= 16 Cygni
| beeld= 
| onderskrif= 
| sterrebeeld= [[Swaan (sterrebeeld)|Swaan]]
| bayernaam= 
| RK= '''16 Cyg A / 16 Cyg B:''' &lt;br /&gt;19&lt;sup&gt;h&lt;/sup&gt; 41&lt;sup&gt;m&lt;/sup&gt; 48,95&lt;sup&gt;s&lt;/sup&gt; / 19&lt;sup&gt;h&lt;/sup&gt; 41&lt;sup&gt;m&lt;/sup&gt; 51,97&lt;sup&gt;s&lt;/sup&gt;
| Dek= +50° 31′ 30,2″ / +50° 31′ 03,1″
| magnitude= 
| skynmagnitude= 5,96 / 6,2
| absolute magnitude= 
| B-V = 0,64 / 0,66
| U-B = 0,19 / 0,20
| ouderdom= 10,4 / 9,9 gigajaar
| massa= 1,02 / 0,97
| straal= 1,7 / 1,2
| ligsterkte= 1,6 / 1,3
| spektraaltipe= G1,5Vb / G2,5Vb &lt;br /&gt;(16 Gygni C: M?V)
| temperatuur= 5 803 / 5 752
| afstand= 6,8 / 69,2
| veranderlik= 
| veelvoudig= Driedubbele ster
| planete= 1
| name= '''16 Cyg A:''' BD+50 2847, GCTP 4634.00, GJ 765.1 A, HD 186408, HIP 96895, HR 7503, LTT 15750, SAO 31898, Struve 4046A &lt;br /&gt;'''16 Cyg B:''' BD+50 2848, GJ 765.1 B, HD 186427, HIP 96901, HR 7504, LTT 15751, SAO 31899, Struve 4046B
}}

'''16 Cygni''' (of 16 Cyg) is ’n [[veelvoudige ster|driedubbele ster]] sowat 69 [[ligjare]] van die [[Aarde]] af in die [[sterrebeeld]] [[Swaan (sterrebeeld)|Swaan]]. Dit bestaan uit twee [[Son]]agtige [[geel dwerg]]sterre, '''16&amp;nbsp;Cygni&amp;nbsp;A''' en '''16&amp;nbsp;Cygni&amp;nbsp;B''', en ’n [[rooi dwerg]], '''16&amp;nbsp;Cygni&amp;nbsp;C'''. In 1996 is ’n [[eksoplaneet]] ontdek in ’n sonderlinge [[wentelbaan]] om ster&amp;nbsp;B.

== Afstand ==
Die [[parallaks]] van die twee helderste sterre is gemeet as deel van die [[Hipparcos]]-sending: 47,44 [[boogsekonde|milliboogsekondes]] vir A en 47,14 vir B.&lt;ref name=&quot;van Leeuwen2007&quot;&gt;{{cite journal | title=Validation of the new Hipparcos reduction | url=http://www.aanda.org/index.php?option=com_article&amp;access=bibcode&amp;Itemid=129&amp;bibcode=2007A%2526A...474..653VFUL | last1=van Leeuwen | first1=F. | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=474 | issue=2 | pages=653–664 | year=2007 | arxiv=0708.1752 | bibcode=2007A&amp;A...474..653V | doi=10.1051/0004-6361:20078357 }} [http://webviz.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-5?-out.add=.&amp;-source=I/311/hip2&amp;recno=96568 Vizier catalog entry for A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201107120127/http://webviz.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-5?-out.add=.&amp;-source=I%2F311%2Fhip2&amp;recno=96568 |date=7 November 2020 }}[http://webviz.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-5?-out.add=.&amp;-source=I/311/hip2&amp;recno=96574 Vizier catalog entry for B] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190402114112/https://www.aanda.org/index.php?option=com_article&amp;access=bibcode&amp;Itemid=129&amp;bibcode=2007A%26A...474..653VFUL |date=2 April 2019 }} {{Cite web |url=https://www.aanda.org/index.php?option=com_article&amp;access=bibcode&amp;Itemid=129&amp;bibcode=2007A%26A...474..653VFUL |title=argiefkopie |access-date=18 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402114112/https://www.aanda.org/index.php?option=com_article&amp;access=bibcode&amp;Itemid=129&amp;bibcode=2007A%26A...474..653VFUL |archive-date= 2 April 2019 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; Aangesien die sterre verbind is, lê hulle op dieselfde afstand en die verskil in parallaks word beskou as ’n eksperimentele fout. As A se parallaks geneem word, is die sterre 21,1&amp;nbsp;[[parsek]] van die Aarde af.

== Eienskappe ==
Sterre&amp;nbsp;A en C vorm ’n [[dubbelster]] sowat 73&amp;nbsp;[[astronomiese eenheid|AE]] van mekaar af.&lt;ref name=&quot;raghavan&quot;&gt;{{cite journal | url=http://www.iop.org/EJ/article/0004-637X/646/1/523/64035.html | author=Raghavan | display-authors=et al. | title=Two Suns in The Sky: Stellar Multiplicity in Exoplanet Systems | journal=The Astrophysical Journal | volume=646 | issue=1 | pages=523–542 | year=2006 | doi=10.1086/504823 | last2=Henry | first2=Todd J. | last3=Mason | first3=Brian D. | last4=Subasavage | first4=John P. | last5=Jao | first5=Wei‐Chun | last6=Beaulieu | first6=Thom D. | last7=Hambly | first7=Nigel C. | bibcode=2006ApJ...646..523R | arxiv=astro-ph/0603836 | access-date= 4 April 2013 | archive-date=28 April 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200428162417/https://hkvalidate.perfdrive.com/captcha?ssa=1ba0b55e-0b1b-4271-8dc3-16486b421f08&amp;ssb=za2z2m6f2adih2m541gai0c5h&amp;ssc=http%3A%2F%2Fiopscience.iop.org%2Farticle%2F0004-637X%2F646%2F1%2F523%2F64035.html&amp;ssd=463308223507856&amp;sse=adb%40jciedbcleel&amp;ssf=cabbbe92ac3fea603c4b236ce0d026e2a3a7dc24&amp;ssg=603d6e36-3553-4bbe-a751-8be11a318fa7&amp;ssh=cf9a8d8a-c6ab-4ba5-881e-8bda531f1e6c&amp;ssi=193c4e08-8427-4a68-9b82-6c95a701fad8&amp;ssj=9e871f84-d77d-4a17-97fc-901e35c24f6e&amp;ssk=support%40shieldsquare.com&amp;ssl=040603155946&amp;ssm=42544857964150236107565674411659&amp;ssn=7b26e3023f13e17498682021a6d87ba4f295192fc894-bdd8-4a27-9918e9&amp;sso=987691c9-760ce8b2495e594392fdb2bdf1577489429cad276e99f8d4&amp;ssp=16246728041588005526158807818302904&amp;ssq=40203459105690637448291056473541058707772&amp;ssr=MjA3LjI0MS4yMjYuMjMw&amp;sss=Chrome%2F5.0%20%28iPhone%3B%20U%3B%20CPU%20iPhone%20OS%203_0%20like%20Mac%20OS%20X%3B%20en-us%29%20AppleWebKit%2F528.18%20%28KHTML%2C%20like%20Gecko%29%20Version%2F4.0%20Mobile%2F7A341%20Safari%2F528.16&amp;sst=python-requests%2F2.23.0&amp;ssu=Mozilla%2F5.0%20%28compatible%3B%20Googlebot%2F2.1%3B%20+http%3A%2F%2Fwww.google.com%2Fbot.html%29&amp;ssv=p%40r3lrv11vrt%404%40&amp;ssw=&amp;ssx=775604223893518&amp;ssy=mmgmgnhmafbk%40lgbibelaogjlbdl%40hhjllgjnlen&amp;ssz=647afc3a18dc228 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ster&amp;nbsp;B is sowat 860&amp;nbsp;AE van ster A&amp;nbsp;af. Beide 16&amp;nbsp;Cygni&amp;nbsp;A en B is geel dwergsterre soos die Son en hul massas is ook byna dieselfde as die Son s’n.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-5?-out.add=.&amp;-source=V/117A/newcat&amp;recno=13627 |title=Record 13627|work=Geneva-Copenhagen Survey of Solar neighbourhood|author=Holmberg |display-authors=et al. |year=2007|accessdate=19 November 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-5?-out.add=.&amp;-source=V/117A/newcat&amp;recno=13631 |title=Record 13631|work=Geneva-Copenhagen Survey of Solar neighbourhood|author=Holmberg |display-authors=et al. |year=2007|accessdate=19 November 2008}}&lt;/ref&gt; Die raming van hul ouderdomme wissel, maar 16&amp;nbsp;Cygni is waarskynlik ouer as die [[Sonnestelsel]], sowat 10&amp;nbsp;miljard jaar.

In 1996 is ’n eksoplaneet in ’n sonderlinge baan om 16&amp;nbsp;Cygni&amp;nbsp;B ontdek.&lt;ref&gt;{{cite journal | url=http://www.iop.org/EJ/article/0004-637X/483/1/457/35587.html | author=Cochran | display-authors=et al. | title=The Discovery of a Planetary Companion to 16 Cygni B | journal=The Astrophysical Journal | year=1997 | volume=483 | issue=1 | pages=457–463 | doi=10.1086/304245 | last2=Hatzes | first2=Artie P. | last3=Butler | first3=R. Paul | last4=Marcy | first4=Geoffrey W. | bibcode=1997ApJ...483..457C | arxiv=astro-ph/9611230 | access-date= 4 April 2013 | archive-date=28 April 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200428162405/http://iopscience.iop.org//article/0004-637X/483/1/457/35587.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Dit voltooi ’n wentelbaan in 798,5 dae en het ’n halwe langas van 1,68&amp;nbsp;AE.&lt;ref name=&quot;Butler&quot;&gt;{{cite journal | url=http://www.iop.org/EJ/article/0004-637X/646/1/505/64046.html | author=Butler | display-authors=et al. | title=Catalog of Nearby Exoplanets | journal=The Astrophysical Journal | volume=646 | issue=1 | pages=505–522 | year=2006 | doi=10.1086/504701 | last2=Wright | first2=J.T. | last3=Marcy | first3=G.W. | last4=Fischer | first4=D.A. | last5=Vogt | first5=S.S. | last6=Tinney | first6=C.G. | last7=Jones | first7=H.R.A. | last8=Carter | first8=B.D. | last9=Johnson | first9=J.A. | bibcode=2006ApJ...646..505B | arxiv=astro-ph/0607493 | access-date= 4 April 2013 | archive-date= 7 Desember 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191207150418/http://www.iop.org/EJ/article/0004-637X/646/1/505/64046.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Nes die meeste eksoplanete wat van die Aarde af waarneembaar is, is '''16&amp;nbsp;Cygni&amp;nbsp;Bb''' se bestaan afgelei van die ster se [[radiale snelheid]]. In 2012 het die sterrekundiges E. Plavalova en N.A. Solovaya bereken die massa moet sowat 2,38 [[Jupiter-massa]]s wees.&lt;ref name=truemass&gt;{{cite journal | title=Analysis of the motion of an extrasolar planet in a binary system |naam1=E. |van1=Plávalová |naam2=N.A. |van2=Solovaya |arxiv=1212.3843 |journal=Astronomy &amp; Astrophysics |year=2012}}&lt;/ref&gt;

’n METI (Message to Extra-Terrestrial Intelligence) is op 24&amp;nbsp;Mei 1999 na die 16&amp;nbsp;Cygni-stelsel gestuur vanaf die 70 meter hoë Eupatoria Planetêre Radar. Die boodskap is &quot;Cosmic Call&amp;nbsp;1&quot; genoem en sal 16&amp;nbsp;Cygni in November 2069 bereik.&lt;ref&gt;{{ru}} http://www.cplire.ru/rus/ra&amp;sr/VAK-2004.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190530145209/https://www.plover.com/misc/Dumas-Dutil/messages.pdf |date=30 Mei 2019 }} {{Cite web |url=https://www.plover.com/misc/Dumas-Dutil/messages.pdf |title=argiefkopie |access-date= 6 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120423044219/http://www.matessa.org/~mike/dutil-dumas.html |archive-date=23 April 2012 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
{{Lug3|19|41|51.9720|+|50|31|03.083|70.5}}
* [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:16 Cygni|Engelse Wikipedia]]&lt;/small&gt;

[[Kategorie:Flamsteed-voorwerpe]]
[[Kategorie:Planetêre stelsels]]
[[Kategorie:Swaan (sterrebeeld)]]
[[Kategorie:Gliese-voorwerpe]]
[[Kategorie:Henry Draper-voorwerpe]]
[[Kategorie:Veelvoudige sterre]]
[[Kategorie:G-tipe hoofreekssterre]]</text>
      <sha1>nalyztceh7gm5wpxp3ivhy4bb22ist1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lêer:JH Pierneef.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>76776</id>
    <revision>
      <id>2974258</id>
      <parentid>1172514</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:06:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <origin>2974258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="278" sha1="6a39bgufk6kf95vjfi1fkso7mv2kzzr" xml:space="preserve">== Opsomming ==
{{Beeldinligting
|beskrywing=[[Jacobus Hendrik Pierneef]], Suid-Afrikaans kunsskilder
|bron=[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]
|datum=Omstreeks 1950
|daarsteller=Morné van Rooyen
|outeur=Onbekend
|ander_weergawes=Geen
}}
== Lisensiëring ==
{{PD-SA}}</text>
      <sha1>6a39bgufk6kf95vjfi1fkso7mv2kzzr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Afrika-rotsluislang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78856</id>
    <revision>
      <id>2974285</id>
      <parentid>2970703</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41093" sha1="l43tfw493jdfnjwweoi0a0s26fqgw5e" xml:space="preserve">{{Taksoboks
| status = NT
| status_system = IUCN3.1
| name = Afrika-rotsluislang
| image = Adult Female Python sebae.jpg
| image_width = 250px
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| subphylum = [[Vertebrata]]
| classis = [[Reptilia]]
| ordo = [[Squamata]]
| subordo = [[Serpentes]]
| familia = [[Pythonidae]]
| genus = ''[[Python (genus)|Python]]''
| species = ''P. sebae''
| binomial = ''Python sebae''
| binomial_authority = [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788)
| synonyms = 
}}

Die '''Afrika-rotsluislang''' (''Python sebae'') is 'n slangsoort van die [[familie (biologie)|familie]] luislange (Pythonidae) en word by die [[genus]] egte luislange (''Python'') ingedeel. Die spesie verskil wat velpatroon en skubbe betref van die [[Gewone luislang|Suider-Afrikaanse luislang]]. Met 'n bevestigde lengte van meer as vyf meter is die Afrika-rotsluislang een van die grootste slange ter wêreld. Sy verspreidingsgebied strek in [[Afrika suid van die Sahara]] van die weskus tot die ooskus en suidwaarts tot in die noorde van [[Angola]]. Hier woon hy in 'n verskeidenheid tropiese en subtropiese landskappe nooit te ver van water nie. Hy is baie aanpasbaar en bewoon as kultuurvolger&lt;ref&gt;Ook hemerofiel – 'n organisme wat op grond van mensgemaakte veranderinge aan die omgewing voordeel trek en daarom die mens en sy kultuurlandskap volg&lt;/ref&gt; ook landbougrond en nedersettings.

Die slang se dieet bestaan uit 'n verskeidenheid gewerwelde diere. In die gebiede met 'n hoë aantal soogdiere, vreet groot individue heel dikwels wildsbokkies wat selde meer as 30 kilogram weeg.

== Beskrywing ==
=== Liggaamsbou en gebit ===
Die jong, onvolgroeide slang is baie slank gebou, maar ontwikkel met toenemende ouderdom 'n baie kragtige lyf. By groot volwasse rotsluislange word die silindriese lyf tot 'n geringe mate afgeplat. Die breë, driehoekige, effens afgeplatte en groot kop is duidelik van die nek onderskeibaar. Die snoet is op die bokant teen die punt toe afgerond. Hier sit die neusgate skuins tussen die bo- en die sykante van die kop. Die spitstoelopende grypstert maak by die wyfies tussen 9 en 14 % en by die mannetjies tussen 11 en 16% van hul totale lengte uit.

Die gebit bestaan uit dun, langwerpige tande wat deurgaans skerp en na die keel teruggebuig is en van die snoet na die keel toenemend kleiner word. Teen die middel van die boonste mondholte loop voor op die bokaak die verhemeltebeen en verder agtertoe die vlerkbeen parallel met mekaar. Simmetriesgesproke is daar aan elke kant 2 tussenkaaksbeen-, 13 tot 16 bokaak-, 6 tot 7 verhemeltebeen-, 8 tot 9 vlerkbeen- en 13 tot 17 onderkaaktande.&lt;ref name=&quot;Lanza2005&quot;&gt;B. Lanza, A. Nistri: ''Somali Boidae (genus Eryx Daudin 1803) and Pythonidae (genus Python Daudin 1803) (Reptilia Serpentes)''. Tropical Zoology 18, 2005, bl. 67–136, [http://www.megasphera.cz/africanvenomoussnakes/images/Herpetologie%20Afriky/Odborné%20články%20k%20stáhnutí/Eryx%20Python%20Somalia.pdf online, pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304031649/http://www.megasphera.cz/africanvenomoussnakes/images/Herpetologie%20Afriky/Odborn%C3%A9%20%C4%8Dl%C3%A1nky%20k%20st%C3%A1hnut%C3%AD/Eryx%20Python%20Somalia.pdf |date= 4 Maart 2016 }}.&lt;/ref&gt; Die slang het dus altesaam tussen 84 en 102 tande.

=== Skubbe ===
[[Lêer:Python sebae head2'.jpg|duimnael|'n Kenmerk van hierdie spesie is die redelik groot skilde op die bokant van die kop]]
[[Lêer:Python sebae head1'.jpg|duimnael|Die sykant van die kop is by hierdie spesie kenmerkend kontrasterend van kleur]]
By slange word na skubbe dikwels as skilde verwys. 'n Skild is 'n skub met 'n spesiale beskermende funksie.&lt;ref&gt;Marais, Johan. 2004. ''Volledige gids tot die slange van Suider-Afrika'' Struik Uitgewers. bl. 302.&lt;/ref&gt;

Die bokant van die kop is kenmerkend met groot skilde bedek: die ''nasale skilde'' (neusskilde) word deur een paar vierkantige ''internasale skilde'' (tussenneusskilde) van mekaar geskei. Die aangrensende opvallend uitgeboude paar ''prefontale skilde'' (voor-voorhoofskilde) word deur 'n ry minder, onreëlmatige skilde agter die volgende groot paar ''frontale skilde'' (voorhoofskilde) geskei. Die laasgenoemde paar kan soms gedeeltelik of heeltemal saamgesmelt wees. Die ''supraokulêre skilde'' (bo-oogse skilde) is groot en geskei in twee dele. Van die kant af is tussen die oog en neusgat minstens drie tot vier ''loreale skilde'' (leiselsskilde) van verskillende groottes asook twee ''preokulêre skilde'' (vooroogskilde), waarvan die onderste klein en onreëlmatig gevorm is. Daar is weerskante twee tot vier ''postokulêre skilde'' (agteroogskilde). Die ''rostrale skild'' (snoetskild) het, soos by die meeste ander luislange, twee diep ''labiaalgroewe'' (lipholtes). Van die 13 tot 16 ''supralabiale skilde'' (bolipskilde) is die tweede en derde voorstes van fyn lipgroewe of lipkuiltjies voorsien. Die 19 tot 25 ''infralabiale skilde'' (onderlipskilde) raak na die snoetpunt se kant toenemend kleiner. Die twee voorstes en die drie tot vier agterstes is met fyn lipkuiltjies bedek.&lt;ref name=&quot;Walls&quot; /&gt; Die aantal ''ventrale skilde'' (pensskubbe) wissel na gelang van die individu tussen 265 en 283; die aantal rugskildrye in die middellyf is gewoonlik tussen 76 en 98. Vanaf die kloaak tot by die stertpunt kan 62 tot 76 pare ''subkoudale skilde'' (onderstertskubbe) gevind word.&lt;ref name=&quot;Broadley1984&quot; /&gt; Die anale skild kan heel of verdeel wees.&lt;ref name=&quot;Walls&quot; /&gt;

=== Kleur ===
Die grondkleur wissel van geel, beige, ligbruin tot grys.&lt;ref name=&quot;Walls&quot;&gt;J.G. Walls: ''The Living Pythons''. T.F.H. Publications, 1998, {{ISBN|0-7938-0467-1}}, bl. 142–146, 166–171.&lt;/ref&gt; Op die rug loop groot, onreëlmatige, uiterlike bruin rugvlekke wat verskil van individu tot individu. Hulle is swartrandig en word rondom geskei deur 'n breë, ligte gaping van die grondkleur. Op die flanke het die rugvlekke gedeeltelik lengteverbindinge met mekaar en sluit so baie groot, uitgestrekte, helder dele op die rug in.&lt;ref name=&quot;Broadley1984&quot; /&gt; Op die flanke loop, variërend na rugpatroon, bruin, vierkantige vlekke met 'n helder middelpunt. Op die agterlyf word die flankvlekke toenemend dunner en versmelt dikwels met die rugvlekke.&lt;ref name=&quot;Walls&quot; /&gt; By die meeste slange bly daar tussen die donker patroon van die stertbokant in die middel 'n lang, ligbruin streepvormige gedeelte oop. Die pens is gryserig tot gelerig en met donker kolle bedek.&lt;ref name=&quot;Broadley1984&quot; /&gt;

Die kop is kenmerkend kontrasterend van kleur. Op die kante van die kop by die meeste slange loop 'n ligte streep vanaf die onderhelfte van die neus skuins agtertoe na die tweede bolipskild. Dan volg 'n helder donker vlek tussen die oog en neus. Daarna word twee wit bande onder die oog getrek na die bolip en omsluit in die middel 'n donker driehoek. Agter die oog tot by die mondhoek loop 'n donkerbruin streep wat kenmerkend helderder as by die oogdeursnit is. Die bokant van die kop het 'n pylvormige, bruin patroon, wat van die neus oor die oog tot by die nek loop en in die middel 'n ligte vlek vertoon. Die onderlip het meestal donker vlekke. Die res van die onderkant van die kop is wit, maar net agter die keel grens sterk, donker vlekke van die keelonderkant. In die bruinerige iris is die swart pupil duidelik sigbaar.&lt;ref name=&quot;Broadley1984&quot; /&gt;

=== Lengte ===
Die Afrika-rotsluislang word gemiddeld tussen 2,7 en 4,6 meter lank.&lt;ref name=&quot;Pitman&quot;&gt;C.R.S. Pitman: ''A guide to the snakes of Uganda''. Codicote Wheldon &amp; Wesley, Ltd, 1974, {{ISBN|0-85486-020-7}}, bl. 67–71.&lt;/ref&gt; Dit word bevestig deur 'n studie in Suidoos-Nigerië, waar die gemiddelde kop-romplengte van 39 uitgegroeide mannetjies gemiddeld 2,47 meter was. Die 51 ondersoekte volwasse wyfies was, met 'n gemiddelde kop-romplengte van 4,15 meter, aansienlik langer. Die grootste was omtrent 5 meter lank.&lt;ref name=&quot;Luiselli2007&quot;&gt;L. Luiselli, G. C Akani, E. A. Eniang, E. Politano: ''Comparative ecology and ecological modeling of sympatric Pythons, Python regius and Python sebae''. In: R. W. Henderson and R. Powell (Eds.): ''Biology of the Boas and Pythons''. Eagle Mountain Publishing Company, Eagle Mountain, 2007, {{ISBN|978-0-9720154-3-1}}, bl. 89–100.&lt;/ref&gt; Daar bestaan tans nie gestaafde gegewens oor die maksimum liggaamslengte van hierdie soort nie. Volgens Villiers (1950) is daar glo in 1932 in Bingerville aan die Ivoorkus 'n individu van 9,8 meter geskiet.&lt;ref name=&quot;Villiers&quot;&gt;A. Villiers: ''Les serpents de l’ouest africain''. Institut Français d’Afrique Noire, Dakar. 1950. Zit. in: B. Lanza, A. Nistri: ''Somali Boidae (genus Eryx Daudin 1803) and Pythonidae (genus Python Daudin 1803) (Reptilia Serpentes)''. Tropical Zoology 18, 2005, bl. 103.&lt;/ref&gt; Volgens Branch (1984)&lt;ref name=&quot;Branch1984&quot;&gt;W.R. Branch: ''Pythons and people: predators and prey''. African Wildlife 38, Heft 8, 1984, S 236-237, 240-241. Zit. in: B. Lanza, A. Nistri: ''Somali Boidae (genus Eryx Daudin 1803) and Pythonidae (genus Python Daudin 1803) (Reptilia Serpentes)''. Tropical Zoology 18, 2005, bl. 103.&lt;/ref&gt; en Sprawls et al. (2002)&lt;ref name=&quot;Spawls&quot;&gt;S. Spawls, K. Howell, R. Drewes, J. Ashe: ''A Field Guide to the Reptiles of East Africa''. Academic Press. 2002, bl. 305–310, {{ISBN|0-12-656470-1}}.&lt;/ref&gt; is dit 'n onbetroubare en ongeloofwaardige oorlewering. Daarbenewens is daar ander ongegronde uitsprake van luislange wat oor die 7 meter lank is. In die verlede is massiewe uitgerekte slangvelle herhaaldelik by optekening gebruik, wat die historiese syfers onakkuraat maak. So het Loveridge (1927)&lt;ref name=&quot;Loveridge&quot;&gt;A. Loveridge: ''Blind snakes and pythons of East Africa''. Bulletin of the Antivenine Institute of America 3, 1929, bl. 14–19. Zit. in: W. R. Branch, W. D. Haacke: ''A Fatal Attack on a Young Boy by an African Rock Python Python sebae''. Journal of Herpetology 14, Heft 3, 1980, bl. 306.&lt;/ref&gt; in Oos-Afrika 'n 9,1 meter lange slangvel gemeet. Hoewel hierdie vel moontlik met meer as 'n kwart verrek is, kon dit tog oorspronklik dié van 'n 6,5 m-lange Afrika-rotsluislang gewees het.&lt;ref name=&quot;Branch1980&quot;&gt;W. R. Branch, W. D. Haacke: ''A Fatal Attack on a Young Boy by an African Rock Python Python sebae''. Journal of Herpetology 14, Heft 3, 1980, bl. 305–307.&lt;/ref&gt; Die langste Afrika-rotsluislang wat tot dusver wetenskaplik korrek opgeteken is, is uit Uganda afkomstig. Dit was, volgens Pitman (1974), gesamentlik 5,5 meter (18 vt.) lank.&lt;ref name=&quot;Pitman&quot; /&gt;

== Verspreidingsgebied ==
[[Lêer:Natural Range of Python sebae and natalensis.svg|duimnael|Verspreidingsgebied van die Afrika-rotsluislang (groen) en die [[Gewone luislang|Suider-Afrikaanse luislang]] (rooi) en oorvleuelingsgebiede (geel)]]

Die verspreidingsgebied van die Afrika-rotsluislang wissel suid van die Sahara vanaf die Wes-Afrikaanse kuste ooswaarts oor 6 600 kilometer amper tot by die sogenaamde Horing van Afrika. In Wes-Afrika word die spesie in Suid-Mauritanië,&lt;ref name=&quot;Padial&quot;&gt;J.M. Padial: ''On the presence of Python sebae Gemelin, 1788 (Ophidia: Pythonidae) in Mauritania''. Herpetological Bulletin 84, bl. 30–31, 2003.&lt;/ref&gt; Senegal, Gambië, Guinee-Bissau, Guinee, Sierra Leone, Liberië, die Ivoorkus, Suid-Mali, Burkina Faso, Ghana, Togo, Benin, Suid-Niger en Nigerië aangetref. In Sentraal-Afrika is hul tuis in Suid-Tsjad, in Kameroen, die Sentraal-Afrikaanse Republiek, Ekwatoriaal-Guinee, Gaboen, die Republiek van die Kongo, die Demokratiese Republiek van die Kongo en Noord-Angola. In die ooste kry mens hierdie luislang in Suid-Soedan, in Etiopië, Somalië, Kenia, Uganda, Rwanda, Burundi en Tanzanië.&lt;ref name=&quot;Broadley1984&quot; /&gt;

Daar word vermoed dat die Suider-Afrikaanse luislang eens noordwaarts al langs die westelike en oostelike valleie van die Groot Skeurvallei versprei was waar ''Python sebae'' oorheersend is.&lt;ref name=&quot;Broadley1999&quot; /&gt; In Kenia is daar 40&amp;nbsp;km noordwes van Mwingi vandag nog 'n gebied waar die twee luislangspesies se habitats oorvleuel. Ook in Burundi en in die ooste van die Kivuprovinsie van die Demokratiese Republiek van die Kongo bestaan daar nog oorblywende bevolkings. In Tanzanië oorvleuel die verspreidingsgebiede van beide spesies oor 'n ruim 900 kilometer.&lt;ref name=&quot;Broadley1999&quot; /&gt; Vorige ondersoeke in Angola toon 'n volledig ruimtelike skeiding van al twee spesies.&lt;ref name=&quot;Broadley1984&quot; /&gt;

== Habitat ==
Die Afrika-rotsluislang is woonagtig in verskeie onderskeie habitats in die trope en subtrope, waaronder wortelboomwoude, oerwoude, permanent oorstroomde moeraswoude, sekondêre moeraswoude,&lt;ref&gt;Sekondêre moeraswoude is moeraswoude wat grootliks deur middel van natuurlike prosesse herstel het ná aansienlike vernietiging of versteuring van die oorspronklike plantegroei weens menslike of natuurlike oorsake op 'n bepaalde tydstip of oor 'n lang tydperk. Sekondêre moeraswoude toon 'n groot verskil in struktuur en samestelling in vergelyking met die ongerepte oorspronklike moeraswoude.&lt;/ref&gt; digte en oop droëwoude,&lt;ref name=&quot;Lanza2005&quot; /&gt; grasland en sandvlaktes. As kultuurvolger bewoon hy ook dikwels kassawe-, pynappel-, patat- en oliepalmplantasies asook landerye. Heel dikwels kan hy ook relatief onopsigtelik in die buitewyke van nedersettings woon. Die slang hou altyd naby water en bewoon daarom meestal gebiede langs permanente damme(tjies), mere, spruitjies, riviere en soms ook brakwater.&lt;ref name=&quot;Luiselli2007&quot; /&gt; In Suid-Mauritanië woon hy egter ook in vleilande waar water jaarliks heeltemal opdroog en dan net 'n paar kolletjies oewerplantegroei as skuilplek bied.&lt;ref name=&quot;Padial&quot;/&gt; Hierdie slang vermy baie vogtige gebiede. So is hierdie spesie in die reënwoud maar skaars te vinde.&lt;ref name=&quot;Lawson&quot;&gt;D. P. Lawson: ''Python sebae'' (African Rock Python). Habitat use and home range. Herpetological Review 35, Heft 2, 2004, bl. 180–181.&lt;/ref&gt; In Rwanda kan die slangsoort se habitat hoogtes van meer as 1 350 meter bo seespieël bereik en in Uganda is hul al selfs op 2 250 meter bo seespieël aangeteken. In Kenia en Noord-Tanzanië, waar die Afrika-rotsluislang en die Suider-Afrikaanse luislang se verspreidingsgebiede oorvleuel, is die Afrika-rotsluislang hoofsaaklik in die laer dele teenwoordig.&lt;ref name=&quot;Broadley1984&quot; /&gt;

== Gedrag ==
[[Lêer:Python sebae watering hole, Fathala Reserve, Karang, Senegal.jpg|duimnael|'n Afrika-rotsluislang op die oewer van 'n watergat in sy kenmerkende  rus- en loerposisie (Fathala-reservaat, Senegal)]]
Die Afrika-rotsluislang is oorwegend grondbewonend en kan hom hier selfs as volgroeide slang nog taamlik vinnig&lt;ref name=&quot;Pitman&quot; /&gt; voortbeweeg. As bobaas-klimdier hou hy ook gereeld in bome om te jag of roofvyande te ontwyk. Veral jong en onvolgroeide Afrika-rotsluislange met 'n liggaamslengte van onder 1,8 meter is dikwels in bome en struike te vinde. Volgroeide slange word as minder gereelde klimmers beskou. Volgroeide luislange met 'n totale lengte van meer as 2,5 meter, is goeie swemmers en bring dikwels lang tye in die water deur. Inligting oor die jong luislange se deurbring in die water ontbreek.&lt;ref name=&quot;Luiselli2007&quot; /&gt; By die Victoriameer lê hierdie luislange soms aansienlike afstande af deur tussen die eilande en die vasteland te swem en terug.&lt;ref name=&quot;Pitman&quot; /&gt; Verder is hy waarskynlik ook in staat om selfs in die see enkele kilometers swemmend af te lê. Dit verklaar byvoorbeeld die aanwesigheid van die slangsoort op die nabygeleë Chula-eiland van die Bajuni-eilande in Suid-Somalië.&lt;ref name=&quot;Lanza2005&quot; /&gt; In Uganda word die water veral gedurende die warm dae van die droë seisoen benut om die lyf in vlak water af te koel, met net die neusgate en oë wat bo die wateroppervlakte uitsteek.&lt;ref name=&quot;Pitman&quot; /&gt; Riviere en spruitjies word ook deur hierdie slang benut om bewoonde gebiede binne te dring, op soek na kos. Die water word daarmee beskou as die beginpunt om voedsel te soek en as veilige skuilplek vir die slang om heen te vlug.&lt;ref name=&quot;Luiselli2007&quot; /&gt;

In gebiede soos Suidoos-Nigerië, waar die klimaat onderhewig is aan seisoensveranderinge, toon die spesie deur die jaar heen wisselende aktiwiteitspatrone. Die slang word op sy aktiefste gedurende die droëtyd in Januarie en tydens die laaste fase van die reëntyd vanaf Augustus tot September waargeneem.&lt;ref name=&quot;Luiselli2007&quot; /&gt; In die lande aan die ewenaar geleë, by name Kenia en Uganda, word hierdie luislange as oorwegend skemer- en nagdiere beskryf, maar kan by geleentheid ook bedags waargeneem word wanneer hulle in die son bak of kos soek.&lt;ref name=&quot;Pitman&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Spawls&quot; /&gt; 'n Noukeurige ondersoek in sommige noordelike dele van Suidoos-Nigerië het geblyk dat die Afrika-rotsluislang in gebiede afgesonder van mense hoofsaaklik dagdiere is. Die meeste slange word hier in die namiddag tussen 15:00 tot 17:30 waargeneem. In digbeboste gebiede, veral langs spruite en riviere, is die luislangspesie van vroegoggend tot die middag op sy bedrywigste. In teenstelling hiermee is die Afrika-rotsluislange wat in die nabyheid van menslike nedersettings en stedelike gebiede voorkom oorwegend skemer- en nagdiere; hulle is op hul bedrywigste teen aandskemering.&lt;ref name=&quot;Luiselli2007&quot; /&gt;

Tydens die onaktiewe fases soek hierdie luislange wegkruipplekke, byvoorbeeld in digte bosse, oewerplantegroei, water, bome, rotsskeure, hol boomstamme&lt;ref name=&quot;Lawson&quot; /&gt; en verlate gate van vlakvarke, erdvarke&lt;ref name=&quot;Lanza2005&quot; /&gt; of ystervarke. Hier krul die slang hom gewoonlik in 'n bondel op, met sy kop wat heeltemal bo-op rus.&lt;ref name=&quot;Spawls&quot; /&gt;

Inligting omtrent die beweegruimte en habitatwisseling is tot dusver slegs by een individu in Suidwes-Kameroen opgeteken. Oor meer as 'n jaar heen is 'n wyfie met 'n kop-romplengte van 2,4 meter en 'n massa van 3,7 kilogram deur middel van 'n opspoortoestel waargeneem. Hierdie dier het hoofsaaklik binne 'n kerngebied van 2,4 hektaar beweeg, meestal nooit verder as 10 meter van water nie en het dikwels en herhaaldelik tussen verskillende habitats verwissel. Sy was in die bos, water, op landbougrond asook in digbevolkte gebiede, byvoorbeeld onder 'n baie gebruikte houtbrug, waargeneem.&lt;ref name=&quot;Lawson&quot;/&gt;

== Dieet ==
Jong Afrika-rotsluislange swerf dikwels ver rond op soek na kos en klim heel dikwels in bome om neste te bereik. Soos die slang groter word raak hy meer geneig om sy prooi in te wag. Meer dikwels is hy op die uitkyk vir prooi in die takke, op die rivieroewers of versteek naby die rand van 'n wildspaadjie. Soos alle luislange byt die Afrika-rotsluislang sy prooi en versmoor dit met sy dooddrukkende kronkels.&lt;ref name=&quot;Spawls&quot; /&gt;

Die prooi bestaan uit 'n verskeidenheid werweldiere, waaronder hoofsaaklik soogdiere en voëls, en tot 'n geringe mate ook reptiele en amfibieë. Die prooigrootte korreleer met die liggaamsgrootte van die luislange.&lt;ref name=&quot;Spawls&quot; /&gt; Navorsing in Suid-Nigerië het getoon dat daar in die natuurlike habitats van luislange met 'n totale liggaamslengte van onder 1,5 meter muissoorte, boomeekhorings, soneekhorings en vrugtevlermuise gevreet word. Individue onder 2,5 meter vang muskeljaatkatte, Mona-ape, reuserotte, rietrotte en duikers. Luislange van meer as 2,5 meter vang benewens dieselfde prooi ook dwergkrokodille en waterlikkewane.&lt;ref name=&quot;Luiselli2001&quot;&gt;L. Luiselli, F. M. Angelici, G. C. Akani: ''Food habits of Python sebae in suburban and natural habitats''. East African Wild Life Society, African Journal of Ecology 39, 2001, bl. 116–118.&lt;/ref&gt;

Verder vreet hierdie slangsoort ook verskeie paddaspesies,&lt;ref name=&quot;Spawls&quot; /&gt; diverse voëls soos die [[slanghalsvoël]], [[Kormorante|duiker]], [[rooibekkwelea]], [[grootlangtoon]], [[dwerggans]], [[Gewone tarentaal|tarentaal]], vinkspesies, rotspatrys, pelikaan&lt;ref name=&quot;Spawls&quot; /&gt; en [[kolgans]] en soogdiere soos die springhaas,&lt;ref name=&quot;Spawls&quot; /&gt; ystervark,&lt;ref name=&quot;Pitman&quot; /&gt; varkspesies&lt;ref name=&quot;Pitman&quot; /&gt; soos jong vlakvarke,&lt;ref name=&quot;Spawls&quot; /&gt; die husaaraap, Wes-Afrikaanse rooi stompaap en die Ethiopiese blouaap.&lt;ref name=&quot;Lanza2005&quot; /&gt; In gebiede met 'n hoë aantal soogdiere is groot Afrika-rotsluislange ook beduidende predatore van wildsbokke,&lt;ref name=&quot;Spawls&quot; /&gt; waar die slange van  4,5 meter lank nou en dan selfs prooidiere van meer as 30 kilogram kan baasraak.&lt;ref name=&quot;Pitman&quot; /&gt; Dit sluit in die Thompson-gaselle,&lt;ref name=&quot;Lanza2005&quot; /&gt; rooiboklammers, bosbokke, waterkoedoes en Bohorrietbokke asook die lammers van kobs en waterbokke.&lt;ref name=&quot;Pitman&quot; /&gt;

In die bewoonde gebiede van Suid-Nigerië vreet die Afrika-rotsluislange, met 'n totale lengte van minder as 2 meter, rotte as voorkeur, dié van 2 meter hoofsaaklik hoenders en die individue van meer as 3 meter selde ook honde en bokke. Luislange, wat in bewoonde gebiede jag, bereik deur hierdie prooi-inname gewoonlik 'n kleiner maksimumlengte as die slange in ongerepte areas.&lt;ref name=&quot;Luiselli2001&quot; /&gt;

== Voortplanting ==
[[Lêer:Female Python sebae brooding eggs Tropicario, FIN.jpg|duimnael|links |'n Afrika-rotsluislang by haar eiers]]
As gevolg van die groot verspreidingsgebied is die voortplantingstyd van die Afrika-rotsluislang uiteraard onderhewig aan geografiese variasie. Op die hoogtes van die ewenaar rondom die Victoriameer plant hierdie luislange weens geringe seisoenale klimaatskommelinge deur die jaar voort,&lt;ref name=&quot;Pitman&quot; /&gt; terwyl hulle in die lande in die noordweste, by name Kameroen en Gambië, tot die koel wintermaande beperk is.&lt;ref name=&quot;Lanza2005&quot; /&gt;

In Gambië is daar al groepe bestaande uit tot 6 slange oordag waargeneem wat styf aan mekaar geklou en oor mekaar gekruip het. Of slegs die een geslag (hetsy manlik of vroulik) betrokke was, kon nie vasgestel word nie. Volgens gevangenskapwaarneming [[Dominansiegeveg|baklei]] die Afrika-rotsluislangmannetjies in hierdie tyd deur hul koppe op te lig, hul nekke en lywe om mekaar te kronkel terwyl hulle mekaar grond toe probeer druk en met hul [[Spoor (slangklou)|spore]] probeer krap.&lt;ref name=&quot;Lanza2005&quot; /&gt;

[[Lêer:Hatchling Python sebae Tropicario, FIN 1.jpg|duimnael|'n Uitbroeiende Afrika-rotsluislang]]
[[Lêer:Hatchling Python sebae Tropicario, FIN 2.jpg|duimnael|'n Pasuitgebroeide luislangetjie]]
In gevangenskap duur die draagtyd tussen 30 tot 120 dae.&lt;ref name=&quot;Lanza2005&quot; /&gt; Voor die eiers gelê word, wat byvoorbeeld in Togo&lt;ref name=&quot;Togo&quot;&gt;M. Harris: ''Assessment of the Status of Seven Reptile Species in TOGO''. Report to the Commission of the European Union, 2001, [http://www.jncc.gov.uk/pdf/togo_sevenreptilespeciesvpt1.pdf online, pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013183042/http://www.jncc.gov.uk/pdf/togo_sevenreptilespeciesvpt1.pdf |date=13 Oktober 2010 }}&lt;/ref&gt; met die reëntyd korreleer, soek die wyfie 'n skaduryke, veilige skuilplek in die nabyheid van water.&lt;ref name=&quot;Pitman&quot; /&gt; Hiervoor dien dikwels verlate gate van soogdiere, ou termiethope en diep rotsskeure. Indien sulke  nesmaakplekke ontbreek, sal bosse, digte gras of blaarhope ook soms deug.&lt;ref name=&quot;Lanza2005&quot; /&gt;

Die broeiselgrootte is grootliks van die grootte en toestand van die wyfie afhanklik en bestaan gewoonlik uit 30 tot 50 wit eiers.&lt;ref name=&quot;Pitman&quot; /&gt; In Kameroen is selfs 'n legsel van 73 eiers&lt;ref name=&quot;Lanza2005&quot; /&gt; bekend en in die Londense Dieretuin het 'n baie groot wyfie in 1861 selfs omtrent 100 eiers&lt;ref name=&quot;Sclater1862&quot;&gt;P. L. Sclater: ''Notes on the Incubation of Python sebae, as observed in the Society’s Gardens''. Proceedings of the scientific meetings of the Zoological Society of London 1862, bl. 365–368.&lt;/ref&gt; gelê. Die legsel van 'n gemiddelde 90 x 60 millimeter en ongeveer 150 gram eiers word deur die wyfie op 'n hopie gestapel. Sy kronkel dan om die broeisel om dit teen die nesrowers te beskerm en sal slegs sporadies die nes verlaat om water te gaan drink.&lt;ref name=&quot;Pitman&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Spawls&quot; /&gt; Deur die kronkels word vogtigheid en warmte gereguleer. Of die Afrika-rotsluislang deur spierbewing die inkubasietemperatuur kan beïnvloed, bly 'n twispunt. Die gegewens dui daarop dat die spesie, in teenstelling met die Suider-Afrikaanse luislang, daartoe in staat is.&lt;ref name=&quot;Alexander&quot; /&gt;

In Kenia&lt;ref name=&quot;Pitman&quot; /&gt; duur die broeityd ongeveer 60 dae, in Uganda&lt;ref name=&quot;Pitman&quot; /&gt; 90 dae en in Togo&lt;ref name=&quot;Togo&quot; /&gt; word 70 tot 100 dae aangegee. Eiers wat teen 'n konstante temperatuur van 28 tot 32 ºC en 'n relatiewe humiditeit van 90% tot 100% kunsmatig geïnkubeer word, neem 50 tot 75 dae en dié teen laer temperature tot so 100 dae voor uitbroeiing.&lt;ref name=&quot;Lanza2005&quot; /&gt; Die pas uitgebroeide luislangetjies is gewoonlik 50 tot 65 sentimeter lank, weeg 75 tot 140 gram en is helderder en die patrone duideliker as die volgroeide luislange.&lt;ref name=&quot;Walls&quot; /&gt; In 'n nes by die Tanganjika-meer in Tanzanië het die jong slangetjies ná die uitbroei nog enkele dae in die nes in 'n verlate ietermagôgat gebly, terwyl die wyfie 'n dag later die nes verlaat het. In pare of klein groepe bak die luislangetjies daagliks in die son; nooit verder as 4 meter van die gat af nie. Na die eerste vervelling ná sowat ses dae verlaat die eerste luislangetjies dan die nes.&lt;ref name=&quot;Stanford&quot;&gt;C. B. Stanford: ''Python sebae (African Rock Python). Reproduction''. Herpetological Review 25, Heft 3, 1994, bl. 125.&lt;/ref&gt;

In gevangenskap bereik die slange geslagsrypheid binne drie tot vyf jaar en 'n totale lengte tussen twee en drie meter.&lt;ref name=&quot;Togo&quot; /&gt; In Suidoos-Nigerië tree die geslagsrypheid in by 'n gemiddelde kop-romplengte van 1,70 meter.&lt;ref name=&quot;Luiselli2007&quot; /&gt;

== Ouderdom en lewensverwagting ==
Inligting oor die gemiddelde en maksimumouderdom van vrylewende individue is onbekend. In gevangenskap word Afrika-rotsluislange in die reël 20 tot 25 jaar oud. In San Diego Dieretuin het 'n eksemplaar 27 jaar, 4 maande en 20 dae lank geleef.&lt;ref name=&quot;Pitman&quot; /&gt;

== Kwesbaarheid ==
In sommige lande binne sy verspreidingsgebied word die Afrika-rotsluislang vir die leernywerheid gevang en verwerk. Party volkstamme nuttig hierdie spesie ook as voedselbron. Daarbenewens bestaan daar, ten minste in Nigerië, kommersiële handel met die vleis en internasionale handel met die afval vir die tradisionele medisyne.&lt;ref name=&quot;Luiselli2001&quot; /&gt; Tot 'n mindere mate word ook lewendige Afrika-rotsluislange uitgevoer. In Togo is daar byvoorbeeld reptielplase begin. In praktyk word hoofsaaklik dragtige wyfies in die natuur gevang, tot net ná die broeityd aangehou en dan weer vrygelaat. Op hierdie wyse word die eiers kunsmatig uitgebroei en die uitgebroeide slangetjies verkoop.&lt;ref name=&quot;Togo&quot;/&gt;

Die toenemende dorheid van die steeds uitbreidende Sahelstreek veroorsaak dat die verspreidingsgebied van die Afrika-rotsluislang al hoe meer inkrimp.&lt;ref name=&quot;Walls&quot; /&gt; Die voortdurende mensgemaakte habitatsvernietiging en -verandering dra ook hiertoe by. Deur die konstante groeiende olienywerheid in Suid-Nigerië word daar byvoorbeeld in die Afrika-rotsluislang se habitat, die wortelboomwoude, ontgin. Die ontploffings, bou van kanale, strate en pypleidings verklein en vernietig hierdie habitat voortdurend. Alhoewel hierdie luislang baie aanpasbaar is en baie gebiede wat deur die mens verander is kan bewoon, is sy bevolkingstal in sommige lande aan die agteruitgaan.&lt;ref name=&quot;Luiselli2007&quot; /&gt;

CITES beskou hierdie luislang as bedreig, is gelys in Bylae II en is onderhewig aan handelsbeperkings.&lt;ref name=&quot;CITES&quot;&gt;CITES: ''Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora'': Appendices I, II and II, valid from 1 July 2008, [http://www.cites.org/eng/app/appendices.php online].&lt;/ref&gt;

== Klassifikasie ==
[[Lêer:Albertus Seba Python sebae.jpg|duimnael|Illustrasie uit Albert Seba se ''Thesaurus'', omstreeks 1735]]
Die Afrika-rotsluislang se wetenskaplike naam, ''Python sebae'', vereer die Duits-Nederlandse natuurversamelaar, Albert Seba.

Die verwantskap tussen die groot Afrikaanse luislange, ''Python sebae'' (Gmelin 1789), ''Python natalensis'' (Smith 1840) en ''Python saxuloides'' (Miller&amp;Smith 1979)&lt;ref name=&quot;Miller&amp;Smith&quot;&gt;T. J. Miller, H. M. Smith: ''The Lesser African Rock Python''. Bulletin of the Maryland Herpetological Society 15, Heft 3, bl. 70–84. Zit. in: G. J. Alexander: ''Thermal Biology of the Southern African Python (Python natalensis): Does temperature limit its distribution?'' In: R. W. Henderson, R. Powell (Hrsg.): ''Biology of the Boas and Pythons''. Eagle Mountain Publishing Company, Eagle Mountain 2007, {{ISBN|978-0-9720154-3-1}}, bl. 51–75.&lt;/ref&gt; was lank onduidelik. Daar was 'n gebrek aan eksemplare van elke spesie, veral uit die plekke waar hul simpatries&lt;ref&gt;Waar twee of meer organismes dieselfde plek as habitat deel en mekaar dus gereeld teëkom.&lt;/ref&gt; of parapatries&lt;ref&gt;Waar twee of meer organismes se habitats nie opvallend oorvleuel nie, maar direk by mekaar aansluit of grens.&lt;/ref&gt; voorkom. Daarom is hierdie luislange in die 20ste eeu grotendeels slegs as 'n [[Monotipiese takson|eensoortige]] spesie erken, naamlik ''Python sebae''.&lt;ref name=&quot;Alexander&quot;&gt;G. J. Alexander: ''Thermal Biology of the Southern African Python (Python natalensis): Does temperature limit its distribution?'' In: R. W. Henderson, R. Powell: ''Biology of the Boas and Pythons''. Eagle Mountain Publishing Company, Eagle Mountain 2007, {{ISBN|978-0-9720154-3-1}}, bl. 51–75.&lt;/ref&gt; Aan die hand van 'n groot dataversameling kon Broadley (1984) luislange in 'n noordelike en 'n suidelike verspreidingsgebied afkamp, hoofsaaklik op grond van die fragmenteringssterkte van die skilde van die bokant van die kop en die patroon van die sykant van die kop. Vanweë moontlike kruisings in die oorvleuelende verspreidingsgebiede klassifiseer hy al twee groepe as subspesies en benoem die noordelike vorm ''Python sebae'' en die suidelike vorm ''Python sebae natalensis''. ''Python saxuloides'' blyk toe 'n afwykende Keniaanse bevolking van ''Python sebae natalensis'' te wees en word met laasgenoemde gelykgestel.&lt;ref name=&quot;Broadley1984&quot;&gt;D. G. Broadley: ''A review of geographical variation in the African Python, Python sebae (Gemelin)''. British Journal of Herpetology 6, 1984, bl. 359–367&lt;/ref&gt; In 1999 ken Broadley beide subspesies 'n spesiestatus toe, omdat nuwe akkurater gegewens uit die gebiede met uitgebreide simpatrie in Burundi, Kenia en Tanzanië op geen kruising dui nie.&lt;ref name=&quot;Broadley1999&quot;&gt;D. G. Broadley: ''The Southern African Python, Python natalensis A. Smith 1840, is a valid species''. African Herpetological News 29, 1999, bl. 31–32.&lt;/ref&gt; In 2002 word egter berig van hibriedes naby die Tanzaniese stad Morogoro.&lt;ref name=&quot;Alexander&quot; /&gt; Die klassifikasie van die twee afsonderlike spesies is egter nog op grond van die huidige gegewens van krag. Daar moet verdere bewyse van hibridisering gevind of 'n genetiese ontleding verkeerd bewys word om die spesiestatus ongedaan te maak.&lt;ref name=&quot;Alexander&quot; /&gt;

Onder die egte luislange (''Pythons'') is ''Python sebae'' en die Suider-Afrikaanse luislang die nouste verwant aan die Suid- en Suidoos-Asiese Indiese en Birmaanse luislang. Dit blyk uit 'n onlangse molekulêrgenetiese ondersoek van ''Python sebae'' en die Indiese en Birmaanse luislang.&lt;ref name=&quot;Phylogenetik&quot;&gt;L. H. Rawlings, D. L. Rabosky, S. C. Donnellan, M. N. Hutchinson: ''Python phylogenetics: inference from morphology and mitochondrial DNA''. Biological Journal of the Linnean Society 93, 2008, bl. 603–619, [http://www.cteg.berkeley.edu/~rabosky/Publications_files/Rawlings_etal_BJLS_2008.pdf online, pdf]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.&lt;/ref&gt;

== Afrika-rotsluislang en die mens ==
=== Gedrag teenoor mense ===
Wildlewende Afrika-rotsluislange vermy konfrontasie met mense. Kom hulle wel 'n mens teë, soek hulle gewoonlik skuilplek of vlug die water in.&lt;ref name=&quot;Luiselli2007&quot; /&gt; By groter verontrusting, veral wanneer hul in 'n hoek gedryf word, gaan party slange egter vinnig tot die verdediging oor en byt met hul lang voortande heftig en herhaaldelik, wat tot diep en septiese wonde lei.&lt;ref name=&quot;Pitman&quot; /&gt; Sommige individue laat mens egter ook baie naby aan hul naderkom en verstar op die plek, of kruip stadig weg.&lt;ref name=&quot;Lanza2005&quot; /&gt; Daar bestaan enkele gerugte dat die Afrika-rotsluislang in die natuur mense sou aangeval en gedood het. Daar is egter geen betroubare bewyse hiervoor nie.&lt;ref name=&quot;Branch1984&quot; /&gt;

=== Kultureel ===
[[Lêer:Praeneste - Nile Mosaic - Section 1a - Detail.jpg|duimnael|'n Afrika-rotsluislang vreet 'n voël (uitknipsel uit die Nylmosaïek van Palestrina)]]
Reeds in die Oudheid word aan die Afrika-rotsluislang aandag geskenk. So het die ou Grieke reeds 'n paar eeue v.C. geweet van die reuseslange in Nubië. Die Grieke beskou hierdie slange as tipies van daardie plaaslike diereryk en glo dat die luislange soms selfs olifante sou vreet. Ptolemeus II, wat van 282 tot 246 v.C. die tweede Ptolemeuse koning van Egipte was, belas 'n groep van 100 man, bestaande uit jagters, perderuiters, slingeraars, trompetblasers en boogskutters om een van die grootstes van hierdie slange te vang en lewendig na sy wyd bekende dieretuin te bring. In Suid-Nubië, waar die Afrika-rotsluislang toe nog verspreid was, het die mans toe na verskeie pogings daarin geslaag om 'n uiters weerbare individu met 'n totale lengte van glo oor die 13 meter te vang en na die koning te bring. Hierdie &quot;ondier&quot; is toe in die dieretuin gevoer en getem en was Ptolemeus se buitengewoonste en bekendste dier. Die Afrika-rotsluislang was ook herhaaldelik die onderwerp in mosaïekwerke. In die Nylmosaïek van Palestrina, wat omstreeks 200 v.C. ingeleg is, word 'n groot luislang wat om 'n rots kronkel uitgebeeld. In dieselfde mosaïekwerk is daar 'n tweede luislang te sien wat langs die Nyloewer 'n voël regop insluk.&lt;ref name=&quot;Bodson&quot;&gt;L. Bodson: ''A Python, Python sebae (Gmelin, 1789), for the King: The Third Century B. C. Herpetological Expedition to Aithiopia''. Bonner zoologische Beiträge 52, Heft 3, 2004, bl. 181–191, [http://promethee.philo.ulg.ac.be/Zoologica/lbodson/bibl/PythonBzB.pdf online, pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120401045924/http://promethee.philo.ulg.ac.be/zoologica/lbodson/bibl/PythonBzB.pdf |date=1 April 2012 }} {{Cite web |url=http://promethee.philo.ulg.ac.be/zoologica/lbodson/bibl/PythonBzB.pdf |title=argiefkopie |access-date=31 Augustus 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401045924/http://promethee.philo.ulg.ac.be/zoologica/lbodson/bibl/PythonBzB.pdf |archive-date= 1 April 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Op 'n ander mosaïekstuk van die voormalige Romeinse Kartago, wat tussen die tweede en vierde eeu n.C. geskep is, is 'n luislang te sien wat met 'n olifant baklei.&lt;ref name=&quot;Lanza2005&quot; /&gt;

In die ou Romeinse Ryk is gedurende die sirkusspele dikwels slange ten toon gestel. Die halfgetemde Afrika-rotsluislang het daarby ook as aantreklikheid gedien.&lt;ref name=&quot;Obst&quot;&gt;Wolf-Eberhard Engelmann, Fritz Jürgen Obst: ''Mit gespaltener Zunge – Biologie und Kulturgeschichte der Schlange''; Verlag Herder 1981, {{ISBN|3-451-19393-0}}, bl. 57, 116, 214.&lt;/ref&gt;

Voor kolonialisering het daar reeds in sommige Wes-Afrikaanse kulture 'n slangkultus bestaan. Die Afrika-rotsluislang en die [[koningluislang]] word as heilig beskou, in slangtempels aangehou en aanbid. Tydens seremonies bring hul aan die Afrika-rotsluislang talle geskenke en paai hom met die offer van 'n hoender of lam.&lt;ref name=&quot;Obst&quot; /&gt; Hierdie luislang het byvoorbeeld in Nigerië so 'n hoë waarde, dat selfs een van die eerste verdrae tussen die Engelse koloniste en stamhoofde rondom die beskerming van hierdie slangsoort handel.&lt;ref name=&quot;Luiselli2007&quot; /&gt; Tot op datum word hierdie slangspesie in baie dele van sy verspreidingsgebied verafgod. In Suid-Soedan glo byvoorbeeld die [[Dinka (volk)|Dinka]], Sjilloek en Bari dat sekere individuele slange afgestorwe siele beliggaam. Hierdie luislange geniet daar die allergrootste respek, word offergawes aan gebring en daar word tot hul gebid om ellende, siekte, droogte en hongersnood te besweer.&lt;ref name=&quot;FitzSimons&quot;&gt;F. W. FitzSimons: ''Pythons and their ways''. George G. Harrap &amp; Co. Ltd, Londen 1930, bl. 137–139.&lt;/ref&gt;

In sommige plaaslike gemeenskappe is die geloof wydverspreid dat ná die doodmaak van 'n Afrika-rotsluislang geen reën meer sal val nie.&lt;ref name=&quot;Pitman&quot; /&gt; Sommige groepe, insluitend ook diegene wat slegs enkele individue verafgod, dood Afrika-rotsluislange om voedsel en vir tradisionele medisyne.&lt;ref name=&quot;FitzSimons&quot; /&gt; In byvoorbeeld die Demokratiese Republiek van die Kongo word hulle met spiese gejag of by die ingang van hul wegkruipplekke met strikke gevang. Die vleis is smaaklik, proe soos Atlantiese kabeljou, en die luislangvet het na bewering merkwaardige geneeskragte om talryke siektes te genees.&lt;ref name=&quot;Pitman&quot; /&gt;

Op die Adamawa-plato in Kameroen, naby Ngaoundéré, is daar die sonderlinge (maar ook sterwende) gebruik by die Gbaya om die ''gbagok'' – groot slang – uit sy gate te jag. Daar word geglo dat die luislang, die koning van die slange, aan die begin van die wêreld as afstammeling van 'n draak uitgebroei het. Die luislange word gejag vir hul vleis en vel. In die droë seisoen, wat strek vanaf November tot Maart, seil die luislange na uitgediende erdvarkgate om in 'n rustende toestand te verkeer of om hul eiers te lê.

Die jagtog word voorafgegaan deur die ruigte bo die gate af te brand. Net voor die jagtog word 'n hoender geslag en die bloed op die jagter se mes en spies gesprinkel om voorspoed van die voorouers te vra. Die luislangspoor in die as word gevolg, waarna die jagter met flitse (meestal brandende strooi as fakkel) al swetend langs die nou erdvarkgangetjies &quot;inseil&quot;. Indien die tonnel te nou of steil is, moet die jagters 'n reeks gate in die klipharde grond grawe, soms tot 4,572&amp;nbsp;m (15 vt.) diep, om die kamer te vind waar die Afrika-rotsluislang opgekrul lê.

In die regterhand word die vlam as afskrikmiddel gebruik. Die linkerhand van die jagter word met bokvel beskerm om later die luislang se oë te bedek wanneer dit net agter die kop vasgegryp word. Die meeste luislange is dan, vreemd genoeg, redelik onaggressief. Sodra die luislang stewig met al twee hande vasgevat is, kruip die jagter stadig agteruit. Omrede die luislang geleidelik (en blindelings) teruggetrek word, bly die slang kalm en bied geen weerstand nie.

Sodra die slang uit sy wegkruipplek gesleep is, poog hy met moeite om terug na die gat te keer of kronkel om die vyand. Om hierdie aksie te verhoed, pen die jagter die slang se kop met 'n gevurkte stok teen die grond vas, terwyl sy handlanger aan die slang se stert trek. Die luislang se keel word uiteindelik op so 'n wyse afgesny dat die slangvel nie beskadig word nie. Hierdie vel word naby 'n kampvuur gespan om droog te word. Die vleis en vel was in 1997 omtrent VS$60,00 werd.

Sou die jagter die vleis na 'n ouer persoon bring, sal laasgenoemde die jagter se hande vashou en daarin spoeg as seëngebaar.&lt;ref&gt;Nicolet, Gilles. 1997. Hunting the mighty python. ''National Geographic Magazine'', May: 110-117&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.archive.worldpressphoto.org/search/layout/result/indeling/detailwpp/form/wpp/q/ishoofdafbeelding/true/trefwoord/photographer_formal/Nicolet%2C%20Gilles?id=wpp%3Acol1%3Adat300 Foto's van luislangjag by Wordpressphoto.org]&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==
* [[Alfabetiese lys van slange]]

== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}

=== Literatuur ===
* D. G. Broadley: ''A review of geographical variation in the African Python, Python sebae (Gemelin)''. British Journal of Herpetology 6, 1984, bl. 359–367.
* B. Lanza, A. Nistri: ''Somali Boidae (genus Eryx Daudin 1803) and Pythonidae (genus Python Daudin 1803) (Reptilia Serpentes)''. Tropical Zoology 18, 2005, bl. 67–136, [http://www.megasphera.cz/africanvenomoussnakes/images/Herpetologie%20Afriky/Odborné%20články%20k%20stáhnutí/Eryx%20Python%20Somalia.pdf online, pdf].
* L. Luiselli, F. M. Angelici, G. C. Akani: ''Food habits of Python sebae in suburban and natural habitats''. East African Wild Life Society, African Journal of Ecology 39, 2001, bl. 116–118.
* L. Luiselli, G. C Akani, E. A. Eniang, E. Politano: ''Comparative ecology and ecological modeling of sympatric Pythons, Python regius and Python sebae''. In: R. W. Henderson, R. Powell (Hsg.): ''Biology of the Boas and Pythons''. Eagle Mountain Publishing Company, Eagle Mountain. 2007, {{ISBN|978-0-9720154-3-1}}, bl. 89–100.
* C. R. S. Pitman: ''A guide to the snakes of Uganda''. Codicote Wheldon &amp; Wesley, Ltd, 1974, {{ISBN|0-85486-020-7}}, bl. 67–71.
* S. Spawls, K. Howell, R. Drewes, J. Ashe: ''A Field Guide to the Reptiles of East Africa''. Academic Press. 2002, {{ISBN|0-12-656470-1}}, bl. 305–310.

== Eksterne skakels ==
{{Wikispecies|Python sebae sebae|Afrika-rotsluislang}}
{{Commons-kategorie inlyn|Python sebae|Afrika-rotsluislang}}
* {{en}} [http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Python&amp;species=sebae&amp;search_param=%28%28genus%3D%27Python%27%2Cexact%29%28species%3D%27sebae%27%2Cexact%29%29 reptile-database.reptarium.cz: ''Python sebae'']

{{de-vertaal|Nördlicher_Felsenpython}}
{{Voorbladster}}

{{Taksonbalk}}
[[Kategorie:Luislange]]</text>
      <sha1>l43tfw493jdfnjwweoi0a0s26fqgw5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Entropie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82771</id>
    <revision>
      <id>2974396</id>
      <parentid>2974102</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kyk ook */</comment>
      <origin>2974396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5679" sha1="qxpmxv5xppb4qqutp1u6ke68ng1v762" xml:space="preserve">In eenvoudige terme meet '''entropie''' die hoeveelheid wanorde in 'n sisteem.

Entropie neig altyd om toe te neem:
* 'n Huis neig om te verval en moet in stand gehou word.
* Dinge by 'n hoë energietoestand neig om na 'n laer energietoestand te beweeg:
** Die son brand uit
** Erosie maak berge platter (verlies van potensiële energie)
** Gepompte bande neig om af te blaas
** Kookwater koel af
** Ys smelt

== Clausius ==
Die konsep het sy oorsprong in teorie van die [[termodinamika]]. Die eerste wet van die termodinamika sê dat wanneer 'n sisteem warmte (q) en arbeid (w) uitwissel met sy omgewing (die res van die [[heelal]]) dat die som van warmte en arbeid, die interne [[energie]] U van die heelal nie verander nie. 

::&lt;math&gt;q + w = U&lt;/math&gt;
::&lt;math&gt; \Delta U_{heelal} = 0 &lt;/math&gt; (Eerste hoofwet)

Maar daar is 'n belangrike verskil tussen w en q aan die een kant en U aan die ander kant. U is 'n ''toestandsfunksie'' wat nie van die pad van die proses afhang, maar net van die begin- en eindpunt. Dit is nie waar vir q en w nie. Warmte en arbeid is [[padafhanklikheid|padafhanklik]].

Wanneer mens egter 'n pad definieer wat ''omkeerbaar'' (&quot;reversible&quot;) is, kan 'n nuwe funksie gedefinieer word wat die '''entropie S''' genoem word en wat weer 'n toestandsfunksie is:

Vir 'n infinitesimale verandering:
::&lt;math&gt; dS = \frac{\delta q_{omkeerbaar}}{T} &lt;/math&gt;
Vir 'n eindige verandering kan ons &lt;math&gt;\Delta S&lt;/math&gt; bepaal deur integrasie, byvoorbeeld vir 'n temperatuurverandering:
::&lt;math&gt; \Delta S =  \int\limits_{T_1}^{T_2}\frac{\delta q_{omkeerbaar}}{T} dT &lt;/math&gt;

Bemerk gerus dat vir veranderings van toestandsfunksies soos U, S en T gewoonlik &lt;math&gt; \Delta&lt;/math&gt; en &lt;math&gt; d&lt;/math&gt; gebruik word, maar vir pasfunksies gewoonlik &lt;math&gt; \delta &lt;/math&gt;

=== Omkeerbaarheid ===
'n Omkeerbare pad is 'n pad wat deur 'n reeks van toestande van '''rus''' gevoer word. Wat dit in praktyk eintlik beteken is dat die veranderings stadig genoeg deurgevoer word dat die sisteem in staat is hom vlekkeloos daarby aan te pas. Die reaksie van die sisteem is dus vinniger as die tydskaal van die aksie.

Dit moet benadruk word dat dit die tydskaal van die sisteem is wat dit bepaal en nie die menslike ervaring van 'vinnigheid' nie. As mens met die hand 'n silinder met gas indruk, kan dit vir die mens vinnig lyk, maar die gasmolekule beweeg baie vinniger as die mens se hand en die verandering is tog omkeerbaar.

== Bepaling van absolute entropie ==

Volgens die [[Derde wet van termodinamika]] is die entropie van 'n perfekte kristal by die absolute temperatuurnulpunt van 0 Kelvin gelyk aan nul:

&lt;math&gt;
S(0) = 0
&lt;/math&gt;

Die absolute entropie van 'n stof by 'n bepaalde temperatuur kan daarom vanaf die absolute nulpunt bereken word. Omdat

&lt;math&gt;
dS = \frac{C_p}{T}\,dT
&lt;/math&gt;

volg dat

&lt;math&gt;
S(T) = \int_0^T \frac{C_p}{T}\,dT
&lt;/math&gt;

waar &lt;math&gt;C_p&lt;/math&gt; die molêre hittekapasiteit by konstante druk is.

=== Stowwe sonder faseverandering ===

Indien 'n stof tussen 0 K en die gewenste temperatuur geen faseverandering ondergaan nie, word die absolute entropie by die temperatuur verkry uit

&lt;math&gt;
S^\circ(T) =
\int_0^T \frac{C_p}{T}\,dT
&lt;/math&gt;

Die temperatuurafhanklikheid van &lt;math&gt;C_p&lt;/math&gt; word eksperimenteel bepaal. Die integraal kan dan numeries of met 'n geskikte wiskundige uitdrukking geëvalueer word.

=== Stowwe met faseveranderinge ===

Indien die stof tussen 0 K en die gewenste temperatuur een of meer faseveranderinge ondergaan, moet die entropieverandering wat met elke faseverandering gepaardgaan, ook in berekening gebring word.

Vir 'n faseverandering by die oorgangstemperatuur &lt;math&gt;T_\text{fase}&lt;/math&gt; is

&lt;math&gt;
\Delta S_\text{fase}
=
\frac{\Delta H_\text{fase}}{T_\text{fase}}
&lt;/math&gt;

waar &lt;math&gt;\Delta H_\text{fase}&lt;/math&gt; die entalpie van die faseverandering is.

Die absolute entropie by die gewenste temperatuur word dus verkry deur die entropieveranderings tydens verhitting binne elke fase, asook die entropieveranderings tydens faseveranderinge, bymekaar te tel.

Byvoorbeeld, indien 'n stof vanaf die vaste fase deur 'n smeltpunt na die vloeistoffase verhit word, is

&lt;math&gt;
S(T) =
\int_0^{T_\text{smelt}}
\frac{C_{p,\text{vaste stof}}}{T}\,dT
+
\frac{\Delta H_\text{smelt}}{T_\text{smelt}}
+
\int_{T_\text{smelt}}^T
\frac{C_{p,\text{vloeistof}}}{T}\,dT
&lt;/math&gt;

Indien die stof ook verdamp voordat die gewenste temperatuur bereik word, word die ooreenstemmende verdampingsentalpie en verdere integraal op soortgelyke wyse bygevoeg.

=== Voorbeeld: metaan ===

Metaan (&lt;math&gt;\mathrm{CH_4}&lt;/math&gt;) is by 25 °C in die gasfase. Om sy absolute standaardentropie by 25 °C te bepaal, word die stof se hittekapasiteit vanaf die absolute nulpunt geïntegreer en die entropieveranderings van enige faseveranderinge tussen 0 K en 298.15 K ingesluit.

&lt;math&gt;
H(T) =
\int_0^{T_\text{smelt}}
\frac{C_{p,\text{vaste stof}}}{T}\,dT
+
\frac{\Delta H_\text{smelt}}{T_\text{smelt}}
+
\int_{T_\text{smelt}}^{T_\text{verdamp}}
\frac{C_{p,\text{vloeistof}}}{T}\,dT
+
\frac{\Delta H_\text{verdamp}}{T_\text{verdamp}}
+
\int_{T_\text{verdamp}}^T
\frac{C_{p,\text{gas}}}{T}\,dT
&lt;/math&gt;

Die resultaat is die absolute molêre standaardentropie

&lt;math&gt;
S^\circ_{298.15}
\approx 186.3\ \mathrm{J\,mol^{-1}\,K^{-1}}
&lt;/math&gt;

Hierdie waarde is 'n [[absolute entropie]] en nie 'n entropie van vorming nie. Anders as die standaardvormingsentalpie, wat per konvensie vir 'n element in sy standaardtoestand gelyk aan nul gestel word, is die absolute standaardentropie van so 'n stof by 25 °C nie nul nie.

== Kyk ook ==
* [[Tweede wet van termodinamika]]
* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]

{{Saadjie}}

{{Normdata}}

[[Kategorie:Termodinamika]]</text>
      <sha1>qxpmxv5xppb4qqutp1u6ke68ng1v762</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aalenium</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84654</id>
    <revision>
      <id>2974275</id>
      <parentid>2970696</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T13:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1884" sha1="9bec948t92mfh020zhbscj1prf9xy43" xml:space="preserve">{{Jura}}
Die '''Aalenium''' is ’n [[chronostratigrafie]]se [[etage (stratigrafie)|etage]] sowel as ’n [[Tydsnede (geologie)|geologiese  tydsnede]] van onderskeidelik die [[sisteem (stratigrafie)|sisteem]] en [[Periode (geologie)|periode]] [[Jura]] ([[Serie (stratigrafie)|serie]]/[[Epog (geologie)|epog]] Middel-Jura). Dit verwys dus na ’n tydperk sowel as die gesteentes wat in dié tydperk gevorm het. 

Die tydperk was van sowat 174,1 tot 170,3&amp;nbsp;miljoen jaar gelede.&lt;ref&gt;Gradstein ''et al.'' (2012)&lt;/ref&gt; Dit is voorafgegaan deur die [[Toarsium]] en gevolg deur die [[Bajosium]].

==Naam en definisie== 
Die Aalenium is genoem na [[Aalen]] in [[Duitsland]], 100&amp;nbsp;km oos van [[Stuttgart]]. Die naam is in 1864 daaraan gege deur die Duitse stratigraaf Karl Mayer-Eymar. 

Die basis van die etage word gedefinieer deur die eerste voorkoms van die [[ammoniet]][[genus]] ''Leioceras'', en die bokant deur die eerste voorkoms van die ammonietgenus ''Hyperlioceras''. Die [[tipeligging]] en [[globale stratotipepunt]] is in ’n [[ontsluiting (geologie)|ontsluiting]] 500&amp;nbsp;m noord van die dorp Fuentelsaz in [[Spanje]].&lt;ref&gt;[http://stratigraphy.science.purdue.edu/gssp/aalenian.htm Base of Aalenian Stratotype] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702180753/https://timescalefoundation.org/gssp/aalenian.htm |date=2 Julie 2019 }} {{Cite web |url=https://timescalefoundation.org/gssp/aalenian.htm |title=argiefkopie |access-date=14 Augustus 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702180753/https://timescalefoundation.org/gssp/aalenian.htm |archive-date= 2 Julie 2019 |url-status=dead}} - www.stratigraphy.org&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings }}

== Bronne ==
* {{en}} Gradstein, F.M.; Ogg, J.G.; Schmitz, M.D. &amp; Ogg, G.M.; '''2012''': ''A Geologic Time Scale 2012'', Elsevier, {{ISBN|0444594256}}.

[[Kategorie:Jura]]
[[Kategorie:Tydsnedes]]</text>
      <sha1>9bec948t92mfh020zhbscj1prf9xy43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fetisjisme</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85281</id>
    <revision>
      <id>2974295</id>
      <parentid>2836394</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52430-63</username>
        <id>215402</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ info oor die gebruik van die eerste Esperanto-boek as rituele fetisj</comment>
      <origin>2974295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2780" sha1="r3jel7587om6ws7juenmazes7kvcjcs" xml:space="preserve">:''Hierdie artikel gaan oor fetisjisme in [[antropologie]]. Vir seksuele fetisjisme, sien [[seksuele fetisjisme]].''
[[Lêer:Fetish Image (relates to David Livingstone) by The London Missionary Society cropped.jpg|duimnael|180px|Die uitbeelding van ’n fetisj in [[Suid-Afrika]] deur die Londense Sendinggenootskap, omstreeks 1900.]]
’n '''Fetisj''' is ’n voorwerp wat volgens sekere mense [[bonatuurlike]] magte het, of spesifiek ’n mensgemaakte voorwerp wat ’n mag oor mense het. Die term kom van die [[Frans]]e woord ''fétiche'', wat weer van die [[Portugees|Portugese]] woord ''feitiço'' kom, wat weer van die [[Latyn]]se ''facticius'' (&quot;kunsmatig&quot;) en ''facere'' (&quot;om te maak&quot;) afgelei is.

Die konsep is in 1757 voorgestel deur die [[Frankryk|Franse]] skrywer Charles de Brosses en is in die 18de eeu deur Franse en [[Duitsland|Duitse]] geleerdes gebruik om die vroegste stadiums van [[godsdiens]] te kenmerk. Voorbeelde daarvan is die [[voedoeïsme]] van [[Wes-Afrika]], waar geglo word fetisje soos beeldjies of gedroogde dele van diere het bonatuurlike magte, of in die ou geloof van [[Indiane]],&lt;ref name=NM&gt;&quot;Animals: fact and folklore,&quot; ''New Mexico Magazine'', Augustus 2008, pp. 56-63, see [http://www.nmmagazine.com/ New Mexico magazine website].&lt;/ref&gt; waar die beer die [[sjamaan]] verteenwoordig het, die bison die voorsiener, die bergleeu die vegter en die wolf die padvinder. Volgens dokumentasie in besit van sommige Italiaanse navorsers, het die eerste Esperanto-boek aan die begin van die 1950's 'n fetisj geword onder sommige etniese groepe in Sierra Leone wat dit gebruik het om 'n beswyming te veroorsaak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2026 |title=La Unua Libro kiel Sankta Libro de afrika sekto |url=https://www.esperanto.cz/cs/starto?id=75&amp;action=download |journal=STARTO: organo de Ĉeĥa Esperanto-Asocio |language=eo |issue=2 |pages=49}}&lt;/ref&gt;

In die 19de eeu is die teorie van &quot;gebruiksgoedere-fetisjisme&quot; deur [[Karl Marx]] ontwikkel om ’n belangrike komponent van [[kapitalisme]] te beskryf. Die term &quot;[[seksuele fetisj]]&quot; is die eerste keer deur die Franse sielkundige Alfred Binet gebruik&lt;ref&gt;Binet, A. (1887). &quot;Du fétichisme dans l’amour&quot; [=Fetishism in love] in: ''Revue Philosophique'', 24, pp. 143–167&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.artandpopularculture.com/Du_F%C3%A9tichisme_dans_l%E2%80%99amour |title=Du Fétichisme dans l'amour |access-date=14 Augustus 2009 |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103031149/http://www.artandpopularculture.com/Du_F%C3%A9tichisme_dans_l%E2%80%99amour |archive-date= 3 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; vir voorwerpe wat mense [[seks]]ueel prikkel.

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Normdata}}

[[Kategorie:Antropologie]]
[[Kategorie:Okkultisme]]</text>
      <sha1>r3jel7587om6ws7juenmazes7kvcjcs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joshua na die Reën</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85344</id>
    <revision>
      <id>2974483</id>
      <parentid>2895692</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BT1121</username>
        <id>109898</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2974483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7847" sha1="ov1cdy9hz2uqz496c4dgxdlphapyppm" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Musikale kunstenaar
| naam            = Joshua na die Reën
| beeld           = Joshua na die Reën by Die Boer, 7 November 2017.jpg
| beeldgrootte    = 
| dwarsformaat    = 
| beeldbeskrywing = 
| beeldonderskrif = Joshua na die Reën by Die Boer in [[Durbanville]], [[7 November]] [[2017]]
| agtergrondkleur = solo
| geboortenaam    = Jacques de Villiers&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rooirose.co.za/joshua-na-die-reen/ |title=Rooiwarm man: Joshua na die Reën |access-date=8 November 2017 |format=Artikel |work=[[Rooi Rose]] |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002194017/https://www.rooirose.co.za/joshua-na-die-reen/ |archive-date=2 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| alias           = JNDR
| geboortedatum   = 
| geboorteplek    = 
| oorsprong       = [[Pretoria]], [[Gauteng]] ([[Suid-Afrika]])
| sterfdatum      = 
| sterfplek       = 
| genre           = Stadionrock&lt;ref&gt;{{webaanhaling |laaste=Hammond |eerste=Karin |url=http://www.diematie.com/2014/02/jndr-strewe-na-natuurlike-uniekheid/ |titel=JNDR strewe na natuurlike uniekheid |formaat=Artikel |datum=12 Februarie 2014 |toegangsdatum=27 Februarie 2014 |werk=[[Die Matie]] }}&lt;/ref&gt;
| beroep          = 
| instrument      = 
| jare_aktief     = 2013 tot hede
| etiket          = [[SAMRO]], JNDR Musiek
| assosiasies     = [[Jak de Priester]], [[Bobby van Jaarsveld]], [[Lizandra Winter]]
| webwerf         = [http://www.joshuanadiereen.com/ www.joshuanadiereen.com]
| huidige_lede    = 
| gewese_lede     = 
}}

[[Lêer:Joshua na die Reën by L'Avenir, 5 November 2017 (groep).jpg|duimnael|regs|Joshua na die Reën met ondersteunende kunstenaars by L'Avenir-wynlandgoed in [[Stellenbosch]], [[5 November]] [[2017]].]]

'''Joshua na die Reën''' (afgekort tot '''JNDR''') is die verhoognaam van die [[Afrikaans]]e liedjeskrywer en musikant Jacques de Villiers van [[Pretoria]], [[Gauteng]]. Joshua na die Reën tree saam met ander musikante en soms ook solo op. Van die musikante wat hom bystaan, is [[Lizandra Winter]] (sang), Jean de Villiers (tromme), Ryhno von Hagen (akoestiese kitaar, mandolien, fluit), Gerhard Biennedel (baskitaar), Heini Berner (elektriese kitaar) en Raziela Kosterman (viool). Wanneer die geleentheid hom voordoen, kan hy ook saam met 'n strykensemble optree.&lt;ref name=Litnet&gt;{{cite web |url=http://www.litnet.co.za/Article/joshua-na-die-ren-ek-kan-maar-net-praat-oor-hoe-ek-dit-beleef |last=Cloete |first=Henry |title=Joshua na die Reën: “Ek kan maar net praat oor hoe ek dit beleef…” |format=Artikel |work=[[LitNet]] |date=20 November 2013 |access-date=27 Februarie 2014 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419014407/http://litnet.co.za/Article/joshua-na-die-ren-ek-kan-maar-net-praat-oor-hoe-ek-dit-beleef |archive-date=19 April 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

== Agtergrond ==
Jacques de Villiers het op 'n plaas in die Walkerville-omgewing tussen [[Johannesburg]] en [[Parys, Vrystaat|Parys]] grootgeword&lt;ref name=beeld&gt;{{webaanhaling |laaste=Human |eerste=Rochélle |formaat=Artikel |url=http://www.beeld.com/bylae/2014-01-30-musiek-soos-ren |titel=Musiek soos reën |datum=30 Januarie 2014 |toegangsdatum=27 Februarie 2014 |werk=[[Beeld]]}}&lt;/ref&gt; en in 2010 aan die [[Tshwane Universiteit van Tegnologie]] die topprys vir jazz behaal.  Na sy studies het hy vir [[Jak de Priester]] op [[klavier]] begelei en ook vir [[Bobby van Jaarsveld]].&lt;ref name=Litnet /&gt;&lt;ref&gt;{{webaanhaling |laaste=Dinamiet |eerste=Daantjie |url=http://musiek.maroelamedia.co.za/2013/08/15/joshua-na-die-reen/ |titel=Joshua na die Reën |formaat=Artikel |datum=15 Augustus 2013 |toegangsdatum=27 Februarie 2014 |werk=[[Maroela Media]] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Laevelder&gt;{{cite web |last=Marais |first=Michelle |url=http://lowvelder.co.za/53036/joshua-na-die-reen/ |title=Joshua na die Reën |format=Artikel |work=[[Laevelder]] |date=20 Februarie 2014 |access-date=27 Februarie 2014 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002194036/https://lowvelder.co.za/53036/joshua-na-die-reen/ |archive-date=2 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

{{cquote|Afhangende van die situasie is reën vir sommiges ‘n positiewe en vir ander ‘n negatiewe natuurverskynsel, maar dié wat daardeur geraak word besef dat dit lewe bring, al is dit wat daaruit voortspruit nie dadelik sigbaar nie. |Joshua na die Reën |Jacaranda FM&lt;ref name=ja.fm /&gt;}}

Groepe en kunstenaars soos [[Coldplay]], [[One Republic]], [[Brooke Fraser]], [[Kaleidoskoop]], [[Mumford &amp; Sons]] en [[Elvis Blue]] dien as inspirasie vir JNDR.&lt;ref name=Litnet /&gt;

Die naam &quot;Joshua na die Reën&quot; verwys na 'n uitsonderlike band met die natuur, asook die temas van eerlikheid en hoop.&lt;ref name=&quot;ja.fm&quot;&gt;{{cite web |last=Marais |first=Michelle |url=http://www.ja.fm/blog/wie-is-joshua-na-die-reen/ |title=Wie is Joshua na die Reën |format=Artikel |work=[[Jacaranda FM]] |date=22 Julie 2013 |access-date=27 Februarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002231545/http://www.ja.fm/blog/wie-is-joshua-na-die-reen/ |archive-date=2 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

Sy debuutalbum, ''[[Joshua na die Reën (album)|Joshua na die Reën]]'',&lt;ref name=&quot;itunes-2013&quot;&gt;{{cite web |url=https://itunes.apple.com/za/album/joshua-na-die-re%C3%ABn/1137794346 |work=[[iTunes]] |access-date=8 November 2017 |title=Joshua na die Reën |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002231505/https://itunes.apple.com/za/album/joshua-na-die-re%25C3%25ABn/1137794346 |archive-date=2 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; is op [[18 September]] 2013 in die Aulateater by die [[Universiteit van Pretoria]] bekendgestel, alhoewel dit reeds op [[1 Augustus]] [[2013]] op [[iTunes]] vrygestel is. Hierdie album ontvang in [[2014]] twee Ghoemas vir beste nuweling en beste Afrikaanse kontemporêre album.&lt;ref name=&quot;gateway&quot; /&gt;

== Eerbewyse ==
Hy wen in 2014 twee Ghoemas vir beste nuweling en beste Afrikaanse kontemporêre album vir ''[[Joshua na die Reën (album)|Joshua na die Reën]]'',&lt;ref name=&quot;gateway&quot;&gt;{{cite web |url=http://gatewaynews.co.za/sidetracked-with-joshua-na-die-reen/ |title=Sidetracked with Joshua Na Die Reen |last=Beets |first=Mike |work=Gateway News |date=29 Mei 2014 |access-date=8 November 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002231622/http://gatewaynews.co.za/sidetracked-with-joshua-na-die-reen/ |archive-date=2 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; en in [[2017]] 'n [[Suid-Afrikaanse Musiekpryse|SAMA-prys]] vir die beste kontemporêre musiekalbum vir ''Die wêreld binne my''.

== Diskografie ==
* 2013: ''[[Joshua na die Reën (album)|Joshua na die Reën]]''
* 2016: ''[[Die wêreld binne my]]''
* 2019: ''[[Someraarde]]''
* 2023: ''Die Vallei
''
== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Sien ook ==
* [[Lys van Suid-Afrikaanse musiekgroepe]]

== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie}}
* {{Amptelike webwerf|http://www.jndr.co.za}}
* {{Facebook|JoshuaNaDieReen}}
* {{Twitter|JoshuaNaDieReen}}
* [https://www.youtube.com/user/jndrmusiek Joshua na die Reën] op [[YouTube]]
* [https://itunes.apple.com/za/album/joshua-na-die-reen/id676861186 Joshua na die Reën] op [[iTunes]]

=== Video’s (chronologies) ===
* ''[https://www.youtube.com/watch?v=PtZeL6y3o9U Lig op die Horison JNDR (2013)]'' Joshua se heel eerste enkelsnit en musiekvideo
* [https://www.youtube.com/watch?v=tH0qiT0nZ_Y ''Voshaarnooi (gesrkyf deur Louis van Rensburg)'' ''JNDR (2015)'']  vir [[Ballade vir 'n Enkeling]] (film)
* [https://www.youtube.com/watch?v=wc8vrgiVQtc ''Alles gee'' ''JNDR (2015)''] geskryf vir [[Hollywood in my Huis]] (film)

{{Saadjie}}
{{Normdata}}
{{DEFAULTSORT:Joshua na die Reen}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse musici]]
[[Kategorie:Afrikaners]]
[[Kategorie:Afrikaanse sangers]]
[[Kategorie:Lewende mense]]</text>
      <sha1>ov1cdy9hz2uqz496c4dgxdlphapyppm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amira Willighagen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85478</id>
    <revision>
      <id>2974315</id>
      <parentid>2970731</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4070" sha1="3un903ked2jkiffj3b50hq02bru5y71" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Musikale kunstenaar
| naam            = Amira Willighagen
| beeld           = Amira Willighagen 2023.jpg
| beeldgrootte    = 270px
| dwarsformaat    = 
| beeldbeskrywing = 
| beeldonderskrif = Willighagen in Desember 2023
| agtergrondkleur = solo
| geboortenaam    = 
| alias           = 
| geboortedatum   = {{GDEO|2004|3|27}}
| geboorteplek    = [[Nijmegen]], [[Nederland]]
| oorsprong       = 
| sterfdatum      = 
| sterfplek       = 
| genre           = Opera
| beroep          = 
| instrument      = Stem
| jare_aktief     = 
| etiket          = 
| assosiasies     = 
| webwerf         = [https://nl-nl.facebook.com/Amira.Willighagen.Zangeres Amira Willighagen Official]
| huidige_lede    = 
| gewese_lede     = 
}}

'''Amira Willighagen''' ([[Nijmegen]], 27 Maart 2004) is 'n jong [[Nederland]]se sangeres wat bekend geword het met die sing van [[opera|operaliedere]]. Haar moeder, Frieda, is 'n [[Suid-Afrika]]ner wat aan die Hoërskool Wesvalia in [[Klerksdorp]] gematrikuleer en in 1995 na Nederland verhuis het.&lt;ref&gt;[http://www.beeld.com/nuus/2013-11-01-meisie-verstom-beoordelaars Oorsese sterretjie het SA stembande: Meisie verstom beoordelaars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140315130504/http://www.beeld.com/nuus/2013-11-01-meisie-verstom-beoordelaars |date=2014-03-15 }}, [[Beeld]], 1 November 2013&lt;/ref&gt;

Willighagen verwerf op negejarige ouderdom bekendheid in haar geboorteland toe sy in die program ''Holland's Got Talent'' die aria ''O mio babbino caro'' uit die Italiaanse opera Gianni Schicchi sing.&lt;ref&gt;{{nl}} http://www.amirafans.nl/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226023217/http://www.amirafans.nl/ |date=26 Februarie 2014 }}, Amptelike webtuiste (met ondersteuning van haar ouers).&lt;/ref&gt; Haar oudisie op [[YouTube]] is wêreldwyd deur meer as 20 miljoen mense gesien. In die daaropvolgende direkte beeldsending sing sy ''Ave Maria'' van Charles Gounod. Op 28 Desember 2013 seëvier Willighagen in die eindronde met haar uitvoering van ''Nessun dorma'' uit die opera ''Turandot''.&lt;ref&gt;{{nl}} [http://www.telegraaf.nl/prive/22172177/__Amira_wint_HGT__.html Amira wint Holland's Got Talent], ''De Telegraaf'', 28 Desember 2013&lt;/ref&gt;

[[Lêer:Amira-20141119.jpg|duimnael|links|Amira Willighagen in November 2014]]

Naas haar sang is Amira ook 'n ywerige atleet. Sy wen die ''Zevenheuvelenloop'' in haar kategorie in November 2012 sowel as in November 2013. In Januarie 2014 triomfeer sy in haar kategorie in die ''Leemkuil''-landloop.

Haar debuutalbum, getitel Amira, is in Engeland opgeneem en teen die einde van Maart 2014 uitgereik. 'n Deel van die opbrengs uit CD-verkope en optredes word vir die bou van speelterreine vir arm kinders geskenk. Die eerste speelterrein wat met haar bydrae tot stand gekom het, is op 5 Maart 2014 in die township [[Ikageng]], by [[Potchefstroom]] in Suid-Afrika, geopen.

Twee weke ná die vrystelling van haar debuutalbum is genoeg eksemplare verkoop en afgelaai om vir goue status te kwalifiseer.&lt;ref&gt;[http://www.amirafans.nl/goud-is-besteld/ AmiraFans|Goud is besteld!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226023217/http://www.amirafans.nl/ |date=26 Februarie 2014 }} {{Cite web |url=http://www.amirafans.nl/ |title=argiefkopie |access-date= 5 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226023217/http://www.amirafans.nl/ |archive-date=26 Februarie 2014 |url-status=dead}}, amirafans.nl, 9 April 2014&lt;/ref&gt; Sy ontvang haar eerste Goue Plaat op 14 April 2014.

In 2016 het sy in die &quot;''Classics Is Groot''&quot;- en &quot;''Afrikaans is Groot''&quot;-konsert in [[Pretoria]] opgetree.

== Diskografie ==
* ''Amira'', 2014 (Goue Plaat)
* ''Merry Christmas'', 2015
* ''With all my heart'', 2018

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==
{{Commonskat|Amira Willighagen}}
* [http://www.amirafans.nl/ Amptelike webtuiste]
* {{YouTube|VBMfgLvRZJs|Amira Willighagen}}
{{Normdata}}
{{DEFAULTSORT:Willighagen, Amira}}
[[Kategorie:Nederlandse sangers]]
[[Kategorie:Operasangers]]
[[Kategorie:Geboortes in 2004]]
[[Kategorie:Lewende mense]]</text>
      <sha1>3un903ked2jkiffj3b50hq02bru5y71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ystertydperk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87426</id>
    <revision>
      <id>2974261</id>
      <parentid>2957202</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:12:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37533" sha1="iodhct30kpw8yoxpbhi4ga15k10df27" xml:space="preserve">{{Kantbalk Menslike geskiedenis en voorgeskiedenis}}
{{Kombi-beeld|Celtic-roundhouse-1994.jpg|Celtic-roundhouseinternal-1999.jpg|
|width=264px
|caption1=
|caption2=’n Ronde huis met ’n grasdak uit die Ystertydperk, buite en binne.
}}
Die '''Ystertydperk''' is die laaste van die drie tydperke waarin die vroeë [[geskiedenis]] van die [[mens]] ingedeel is. Dit volg op die [[Steentydperk|Steen-]] en [[Bronstydperk]] en word gekenmerk deur die bewerking van [[yster]] en die maak van ystergereedskap. Die begrip is veral van toepassing op [[Europa]], die [[Antieke Nabye Ooste]] en ander dele van die [[Ou Wêreld]].

Daar is nie ’n wêreldwye begintyd van die tydperk nie, aangesien mense in verskillende streke op verskillende tye begin het om ystergereedskap te maak. In [[Griekeland]], die [[Levant]] en [[Indië]] het die Ystertydperk omstreeks [[1200&amp;nbsp;v.C.]] begin en in [[Wes-Europa]] omstreeks [[800&amp;nbsp;v.C.]]

Van die voorwerpe wat in dié periode van yster gemaak is, sluit wapentuie en gereedskap in omdat die metaal sterker en makliker bewerkbaar was as [[brons]]. Brons, wat onbelangriker was, is gebruik vir die maak van versierings en perdetuie. 

Die duur van die Ystertydperk wissel ook van streek tot streek. Dit is geskoei op [[argeologie]]se konvensie; die blote teenwoordigheid van yster is nie genoeg om op ’n kultuur uit die Ystertydperk te dui nie. Die &quot;Ystertydperk&quot; begin op ’n spesifieke plek wanneer die vervaardiging van yster of [[staal]] daar ’n punt bereik het waar ystergereedskap oor die algemeen van ’n beter gehalte was as dié van brons.&lt;ref&gt;Milisauskas, Sarunas (red.), ''European Prehistory: A Survey'', 2002, Springer, {{ISBN|0306467933}}, 9780306467936, [https://books.google.co.uk/books?id=roMxst3NKtwC&amp;pg=PA335 google books]&lt;/ref&gt; So kom [[farao]] [[Toetankamen]] se dolk van [[meteoriet]]yster uit die Bronstydperk. In die Antieke Nabye Ooste het hierdie hierdie oorgang plaasgevind kort ná die sogenaamde Bronstydperk-verval, in die 12de eeu&amp;nbsp;v.C. Die tegnologie het gou deur die [[Mediterreense]] gebied en na [[Suid-Asië]] versprei. Dit het stadiger na [[Sentraal-Asië]], [[Oos-Europa]] en [[Sentraal-Europa]] versprei, en eers teen omstreeks 500&amp;nbsp;v.C. na [[Noord-Europa]].

Daar word algemeen aanvaar die Ystertydperk het geëindig met die begin van die [[historiografie]]se rekord. Dit geld egter nie oral nie; in die Antieke Nabye Ooste word die afsnytyd beskou as die stigting van die [[Achaemenidiese Ryk]] omstreeks 550&amp;nbsp;v.C., en in Sentraal- en Wes-Europa die [[Romeinse Ryk|Romeinse]] verowerings van die 1ste eeu&amp;nbsp;v.C. Die begin van die [[Wiking]]tydperk, omstreeks 800&amp;nbsp;n.C., word beskou as die einde van die Germaanse Ystertydperk van [[Skandinawië]].

In Suid-Asië (die [[Indiese subkontinent]]) word die begin van die Ystertydperk beskou as by die ysterbewerkende &quot;Geverfde Gryskeramiek&quot;-kultuur in die 18de eeu&amp;nbsp;v.C. en die einde as met die bewind van [[Ashoka die Grote]] (3de eeu&amp;nbsp;v.C.). Die gebruik van die term &quot;Ystertydperk&quot; in die argeologie van Suid-, Oos- en Suidoos-Asië is meer onlangs en minder algemeen as vir Wes-Eurasië; ten minste in [[China]] het die [[voorgeskiedenis]] geëindig voordat ysterbewerking begin het, en die term word dus nie algemeen gebruik nie. Die [[Sahel]] ([[Soedan]]streek) en [[Afrika suid van die Sahara]] val buite die drietydperkstelsel omdat daar geen Bronstydperk was nie, maar die term &quot;Ystertydperk&quot; word soms gebruik in verwysings na vroeë kulture wat yster bewerk het, soos die [[Nok-kultuur]] van [[Nigerië]].

==Geskiedenis van die begrip==
Die drietydperkstelsel is in die eerste helfte van die 19de eeu begin gebruik, in besonder in die argeologie van Europa. Later in dié eeu is die term uitgebrei om ook die Antieke Nabye Ooste in te sluit. Dit verwys na [[Hesiodus]] se mitologiese &quot;[[tydperke van die mens]]&quot;. Christian Jürgensen Thomsen het dit in die 1830's die eerste keer vir Skandinawië gebruik. Teen die 1860's is dit beskou as ’n nuttige verdeling van die &quot;vroegste geskiedenis van die mens&quot; in die algemeen&lt;ref&gt;Karl von Rotteck, Karl Theodor Welcker, ''Das Staats-Lexikon'' (1864), [https://books.google.ch/books?id=kgL__ooMXj0C&amp;pg=PA774 p. 774]&lt;/ref&gt; en is dit in [[Mesopotamië|Assiriologie]] aangewend. Die ontwikkeling van die nou algemene tydperkverdeling in die argeologie van die Antieke Nabye Ooste het in die 1920's en 1930's plaasgevind.&lt;ref&gt;''Oriental Institute Communications'', uitgawes 13-19, Oriental Institute of the University of Chicago, 1922, p. 55.&lt;/ref&gt; 

Soos die naam aandui, word die tegnologie van die Ystertydperk gekenmerk deur die vervaardiging van gereedskap en wapens van yster of, meer spesifiek, [[koolstofstaal]] (staal waarvan die eienskappe hoofsaaklik bepaal word deur die persentasie van die aanwesige koolstof).&lt;ref&gt;&quot;Koolstofstaal&quot; in die [[WAT]]. Aanlyn by [https://viva-afrikaans.org/ viva-afrikaans.org] (intekening nodig). Besoek op 25 Mei 2020.&lt;/ref&gt; 

==Vroeë ysterbewerking==
Die vroegste bekende ysterartefakte is nege kraletjies wat van 3200&amp;nbsp;v.C. dateer. Hulle is in grafte by [[Gerzeh]], Onder-[[Egipte]], ontdek en uitgeken as [[meteoor]]yster wat deur versigtige hamerslae gevorm is.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1016/j.jas.2013.06.002|title=5,000 years old Egyptian iron beads made from hammered meteoritic iron|journal=Journal of Archaeological Science|volume=40|issue=12|pages=4785–4792|year=2013|last1=Rehren|first1=Thilo|last2=Belgya|first2=Tamás|last3=Jambon|first3=Albert|last4=Káli|first4=György|last5=Kasztovszky|first5=Zsolt|last6=Kis|first6=Zoltán|last7=Kovács|first7=Imre|last8=Maróti|first8=Boglárka|last9=Martinón-Torres|first9=Marcos|last10=Miniaci|first10=Gianluca|last11=Pigott|first11=Vincent C.|last12=Radivojević|first12=Miljana|last13=Rosta|first13=László|last14=Szentmiklósi|first14=László|last15=Szőkefalvi-Nagy|first15=Zoltán|url=http://discovery.ucl.ac.uk/1430496/1/Rehren_et_al_2013_Petrie_iron_beads_JAS_40.pdf}}&lt;/ref&gt; Meteooryster, ’n kenmerkende ysternikkelallooi, is duisende jare voor die Ystertydperk deur verskeie antieke volke gebruik. Sulke yster het nie die smelting van erts geverg nie.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=7VMVguiMmY0C&amp;pg=PA164 ''Archaeomineralogy'', p. 164], George Robert Rapp, Springer, 2002&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=DaAmwiJ4rnEC&amp;pg=PA125 ''Understanding materials science'', p. 125], Rolf E. Hummel, Springer, 2004&lt;/ref&gt;

Gesmelte yster het in die middel van die Bronstydperk sporadies in die argeologiese rekords verskyn. Hoewel aardyster algemeen voorkom, het die hoë [[smeltpunt]] daarvan, 1&amp;nbsp;538&amp;nbsp;°C, dit buite die bereik geplaas van algemene gebruik tot die einde van die tweede millennium&amp;nbsp;v.C. Vanweë [[tin]] se lae smeltpunt van 231,9&amp;nbsp;°C en [[koper]] se relatief gemiddelde smeltpunt van 1&amp;nbsp;085&amp;nbsp;°C kon die mense van die [[Neolitikum]] daarmee werk – die droogoonde van omstreeks 6000&amp;nbsp;v.C. kon tot temperature van meer as 900&amp;nbsp;°C verhit word.&lt;ref name=&quot;IIIDorn2006&quot;&gt;James E. McClellan III; Harold Dorn (2006). ''[https://books.google.com/books?id=aJgp94zNwNQC Science and Technology in World History: An Introduction]''. JHU Press. {{ISBN|978-0-8018-8360-6}}. p. 21.&lt;/ref&gt; Benewens spesiaal vervaardigde smeltoonde, moes ingewikkelde prosedures ontwikkel word om onsuiwerhede uit die yster te verwyder, die bymenging van koolstof te reguleer en ’n nuttige balans tussen hardheid en sterkte in staal te verkry.

Die vroegste tentatiewe bewys van die maak van ystervoorwerpe is ’n klein hoeveelheid ysterfragmente met die regte hoeveelheid koolstof bygevoeg – dit is in die Proto-[[Hetiete|Hetitiese]] lae by [[Kaman-Kalehöyük]] ontdek en dateer van 2200-2000&amp;nbsp;v.C. Akanuma (2008) kom tot die volgende gevolgtrekking: &quot;Die kombinasie van [[Radiokoolstofdatering|koolstofdatering]], argeologiese konteks  en argeometallurgiese ondersoeke dui aan dit is waarskynlik dat die gebruik van ysterware wat van staal gemaak is, reeds in die derde millennium&amp;nbsp;v.C. in Sentraal-[[Masedonië]] begin het&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Akanuma |first=Hideo |title=The Significance of Early Bronze Age Iron Objects from Kaman-Kalehöyük, Turkey |journal=Anatolian Archaeological Studies |volume=17 |pages=313–320 |year=2008 |url=http://www.jiaa-kaman.org/pdfs/aas_17/AAS_17_Akanuma_H_pp_313_320.pdf |publisher=Japanese Institute of Anatolian Archaeology |place=Tokio |access-date=26 Mei 2020 |archive-date=26 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326030515/http://www.jiaa-kaman.org/pdfs/aas_17/AAS_17_Akanuma_H_pp_313_320.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Volgens Souckova-Siegolová (2001) is ystertoerusting omstreeks 1800&amp;nbsp;v.C. in baie beperkte hoeveelhede in Sentraal-Anatolië gemaak en is dit in die Nuwe Hetitiese Ryk (omstreeks 1400-1200&amp;nbsp;v.C.) deur elitegroepe gebruik, maar nie deur die algemene publiek nie.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Souckova-Siegolová |first=J.|title=Treatment and usage of iron in the Hittite empire in the 2nd millennium BC|journal=Mediterranean Archaeology |volume=14 |pages=189–93 |year=2001}}&lt;/ref&gt;

Net so is onlangse argeologiese oorblyfsels van ysterwerke in die [[Ganges]]vallei in [[Indië]] gedateer uit 1800&amp;nbsp;v.C. Tewari (2003) lei daaruit af dat &quot;kennis van ystersmelting en die vervaardiging van ysterartefakte goed bekend was in die Oos-Vindhya-bergstreek en yster in gebruik was in die Sentraal-Ganga-vlakte, minstens vanaf die tweede millennium&amp;nbsp;v.C.&quot;.&lt;ref name=Tewari&gt;{{cite journal|last=Tewari|first=Rakesh|title=The origins of Iron Working in India: New evidence from the Central Ganga Plain and the Eastern Vindhyas|journal=Antiquity|volume=77|issue=297|pages=536–545|year=2003|url=http://antiquity.ac.uk/projgall/tewari/tewari.pdf|doi=10.1017/S0003598X00092590|citeseerx=10.1.1.403.4300|access-date=26 Mei 2020|archive-date= 5 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205201659/http://antiquity.ac.uk/projgall/tewari/tewari.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Teen die middel van die Bronstydperk het toenemende hoeveelhede voorwerpe van gesmelte yster (wat van meteorietyster onderskei kan word vanweë die gebrek aan [[nikkel]] daarin) in die [[Midde-Ooste]], Suidoos-Asië en Suid-Asië begin verskyn – en so vroeg as 2000-1200&amp;nbsp;v.C. op plekke in [[Afrika]].&lt;ref name=&quot;millermintz&quot;&gt;Duncan E. Miller en N.J. van der Merwe, 'Early Metal Working in Sub Saharan Africa' ''Journal of African History'' 35 (1994) 1–36; Minze Stuiver en N.J. van der Merwe, 'Radiocarbon Chronology of the Iron Age in Sub-Saharan Africa' ''Current Anthropology'' 1968.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.homestead.com/wysinger/ironage.html How Old is the Iron Age in Sub-Saharan Africa?]&amp;nbsp;– deur Roderick J. McIntosh, Archaeological Institute of America (1999)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://muse.jhu.edu/demo/history_in_africa/v032/32.1alpern.pdf Iron in Sub-Saharan Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200202045628/https://muse.jhu.edu/demo/history_in_africa/v032/32.1alpern.pdf |date= 2 Februarie 2020 }}&amp;nbsp;– deur Stanley B. Alpern (2005)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Eze-Uzomaka&gt;{{cite journal|last1=Eze–Uzomaka|first1=Pamela|title=Iron and its influence on the prehistoric site of Lejja|url=https://www.academia.edu/4103707|website=Academia.edu|publisher=University of Nigeria,Nsukka, Nigeria|accessdate=12 Desember 2014}}&lt;/ref&gt;

Moderne argeologiese bewyse dui aan ysterprodukte is omstreeks 1200&amp;nbsp;v.C. op groot skaal vervaardig, en dit dui die einde van die Bronstyd aan. Anthony Snodgrass&lt;ref&gt;A.M.Snodgrass (1966), &quot;Arms and Armour of the Greeks&quot;. (Thames &amp; Hudson, Londen)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.M. Snodgrass (1971), &quot;The Dark Age of Greece&quot; (Edinburgh University Press, Edinburg).&lt;/ref&gt; stel voor ’n tekort aan tin as deel van die einde van die Bronstydperk en handelsontwrigtings in die Mediterreense streek omstreeks 1300&amp;nbsp;v.C. het metaalwerkers gedwing om ’n alternatief vir brons te soek. As ’n bewys is baie bronstoerusting in dié tyd as wapens herwin. Die meer algemene gebruik van yster het gelei tot beter staalvervaardigingstegnieke teen ’n laer koste. Dus is yster as goedkoper, sterker en ligter beskou selfs nadat tin weer beskikbaar geraak het, en die vervaardiging van ysterprodukte het dié van brons permanent vervang.&lt;ref&gt;Theodore Wertime en J.D. Muhly, reds. ''The Coming of the Age of Iron'' (New Haven, 1979).&lt;/ref&gt;

==Antieke Nabye Ooste==
Die Ystertydperk in die [[Antieke Nabye Ooste]] het vermoedelik begin met die ontdekking van ystersmelting- en  smeetegnieke in die laat 2de millennium&amp;nbsp;v.C. (omstreeks 1300&amp;nbsp;v.C.) in [[Anatolië]] of die [[Kaukasus]] en die [[Balkan]].&lt;ref&gt;Jane C. Waldbaum, ''From Bronze to Iron: The Transition from the Bronze Age to the Iron Age in the Eastern Mediterranean'' (Studies in Mediterranean Archaeology, vol. LIV, 1978).&lt;/ref&gt; Die vroegste laagoondsmelting van yster word aangetref uit omstreeks 930&amp;nbsp;v.C. ([[Radiokoolstofdatering|&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;C-datering]]), by Tell Hammeh in [[Jordanië]].

Die artefakte uit die vroeë Ystertydperk by Kultepe, [[Azerbeidjan]], wys ystersmelting was voor die 2de millennium&amp;nbsp;v.C. (of reeds die 3de millennium&amp;nbsp;v.C.) in dié streek bekend.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Azerbaijan, mosques, turrets, palaces|url=https://archive.org/details/azerbaijanmosque0000gink|last=|first=|publisher=Corvina Kiadó|year=1979|isbn=978-963-13-0321-6|location=|page=[https://archive.org/details/azerbaijanmosque0000gink/page/9 9]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.siamcostumes.com/cutters_guides/pdf/an-encyclopedia-of-the-barbarian-world-vol-2.pdf|title=Ancient Europe 8000 B.C.–A.D. 1000: Encyclopedia of the Barbarian World|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|url-status= |access-date=}}&lt;/ref&gt;

===Wes-Asië===
In [[Sumer]], [[Akkadië]] en [[Assirië]] in [[Mesopotamië]] strek die gebruik van yster vanaf miskien 3000&amp;nbsp;v.C.&lt;ref name=&quot;EB1910CH&quot;&gt;Chisholm, H. (1910). The Encyclopædia Britannica. New York: The Encyclopædia Britannica Co.&lt;/ref&gt; Een van die vroegste aetefakte van gesmelte yster was ’n dolklem wat in ’n [[Hattiërs|Hattiese]] graf in Anatolië ontdek is en van omstreeks 2500&amp;nbsp;v.C. dateer.&lt;ref name=cowen&gt;{{cite web|first =Richard |last =Cowen |title = Chapter 5: The Age of Iron|url = http://mygeologypage.ucdavis.edu/cowen/~GEL115/115CH5.html |website =Essays on Geology, History, and People|publisher = UC Davis|url-status=dead|date = April 1999|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180119085111/http://mygeologypage.ucdavis.edu/cowen/~GEL115/115CH5.html|archivedate = 19 Januarie 2018}}&lt;/ref&gt; Teen die begin van die 1ste millennium v.C. het die algemene vervanging van bronswapens deur ysterwapens vinnig deur die [[Nabye Ooste]] (Noord-Afrika en Suidwes-Asië) versprei.

Die ontwikkeling van ystersmelting is eens toegeskryf aan die [[Hetiete]] van Anatolië tydens die laat Bronstydperk. Daar is lank geglo die sukses van die [[Hetitiese Ryk]] in dié tyd was danksy die voorsprong wat die &quot;monopolie&quot; op ysterwerk hulle gegee het.&lt;ref name=&quot;Muhly, James D. 2003 pp. 179-180&quot;&gt;Muhly, James D. 'Metalworking/Mining in the Levant' pp. 174–183 in ''Near Eastern Archaeology'' red. Suzanne Richard (2003), pp. 179–180.&lt;/ref&gt; Die invallende [[Seevolke]] sou dan verantwoordelik gewees het vir die verspreiding van die kennis in die streek. Die siening van so ’n &quot;Hetitiese monopolie&quot; word egter nie meer algemeen deur kenners gehandhaaf nie.&lt;ref name=&quot;Muhly, James D. 2003 pp. 179-180&quot;/&gt; Daar is net soveel Bronstydperk-ystervoorwerpe uit dieselfde tyd in Egipte en op ander plekke ontdek as in Anatolië; en min van dié voorwerpe is wapens.&lt;ref&gt;Waldbaum, Jane C. From Bronze to Iron. Göteburg: Paul Astöms Förlag (1978): 56–58.&lt;/ref&gt;

===Egipte===
Die Ystertydperk in Egiptiese argeologie stem min of meer ooreen met die [[Derde Oorgangstydperk van Egipte]].

Yster is skaars in versamelings Egiptiese oudhede. Brons was daar die belangrikste materiaal tot met die verowering van Egipte deur die [[Nieu-Assiriese Ryk]] in 671&amp;nbsp;v.C. ’n Verduideliking hiervoor kan wees dat Egiptiese artefakte hoofsaaklik voorwerpe is wat in grafte aangetref is of met begrafnisse verband gehou het; omdat die antieke Egiptenare yster as ’n onsuiwer metaal beskou het, het hulle dit nooit vir hierdie en ander godsdienstige doeleindes gebruik nie. Dit is toegedig aan [[Set (god)|Set]], die gees van die bose wat volgens die Egiptiese tradisie oor die sentrale woestyne van Afrika geheers het.&lt;ref name=&quot;EB1910CH&quot; /&gt;

In die Swart Piramide van [[Aboesir]], van voor 2000&amp;nbsp;v.C., is ’n paar ystervoorwerpe ontdek. Die metaal word in die bragfnisteks van [[Pepi I]] genoem.&lt;ref name=&quot;EB1910CH&quot; /&gt; By [[Oegarit]] is ’n swaard met die naam van [[farao]] [[Merneptah]] asook ’n gevegsbyl met ’n ysterlem en goudversierde bronshandvatsel ontdek.&lt;ref name=&quot;cowen&quot; /&gt; ’n Dolk met ’n ysterlem is in [[Toetankamen]] se graf uit die 13de&amp;nbsp;eeu&amp;nbsp;v.C. gevind. Uit ondersoeke blyk dit die yster kom van ’n [[meteoriet]].&lt;ref&gt;
{{cite journal
 | title =The meteoritic origin of Tutankhamun's iron dagger blade
 | journal =Meteoritics &amp; Planetary Science
 | volume =51
 | issue =7
 | page =1301
 | doi =10.1111/maps.12664| year =2016
 | last1 =Comelli
 | first1 =Daniela
 | last2 =d'Orazio
 | first2 =Massimo
 | last3 =Folco
 | first3 =Luigi
 | last4 =El-Halwagy
 | first4 =Mahmud
 | bibcode =2016M&amp;PS...51.1301C |display-authors=etal }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=xxwalshx&gt;
{{cite news |last=Walsh |first=Declan |title=King Tut's Dagger Made of 'Iron From the Sky,' Researchers Say |newspaper=The New York Times |location=NYC |quote=...the blade’s composition of iron, nickel and cobalt was an approximate match for a meteorite that landed in northern Egypt. The result “strongly suggests an extraterrestrial origin&quot;... |publisher=The New York Times Company |date=2 Junie 2016 |url=https://www.nytimes.com/2016/06/03/world/middleeast/king-tuts-dagger-made-of-iron-from-the-sky-researchers-say.html |access-date=4 Junie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611174523/https://www.nytimes.com/2016/06/03/world/middleeast/king-tuts-dagger-made-of-iron-from-the-sky-researchers-say.html |archive-date=11 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=pankobe&gt;
{{cite news |last=Panko |first=Ben |title=King Tut's dagger made from an ancient meteorite |newspaper=Science |publisher=American Association for the Advancement of Science |date=2 Junie 2016 |url=http://www.sciencemag.org/news/sifter/king-tut-s-dagger-made-ancient-meteorite |access-date=5 Junie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007161714/http://www.sciencemag.org/news/sifter/king-tut-s-dagger-made-ancient-meteorite |archive-date=7 Oktober 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

==Europa==
[[Beeld:Europe-In-700BC.png|thumb|240px|Europa in 700&amp;nbsp;v.C., tydens die Ystertydperk.]]
[[Beeld: Aerial photograph of Maiden Castle, 1935.jpg|thumb|240px|Maiden Castle in Dorset, Engeland. In Brittanje is meer as 2&amp;nbsp;000 heuwelforte uit die Ystertydperk.]]
In Europa is die Ystertydperk die laaste stadium van [[Voorgeskiedenis|prehistoriese]] Europa en die eerste stadium van die protohistoriese periodes, wat beteken die begin van beskrywings van 'n gebied deur Griekse en Romeinse skrywers. Vir ’n groot deel van Europa het die Ystertydperk tot ’n skielike einde gekom met die verowering van lande deur die Romeine, hoewel ysterbewerking die oorheersende tegnologie gebly het. Op ander plekke kon die tydperk geduur het tot die vroeë eeue&amp;nbsp;n.C. en die verowering van lande deur ander volke.

Ysterbewerking is in die laat 11de eeu&amp;nbsp;v.C. aan Europa bekend gestel,&lt;ref&gt;Riederer, Josef; Wartke, Ralf-B.: &quot;Iron&quot;, Cancik, Hubert; Schneider, Helmuth (reds.): Brill's New Pauly, Brill 2009&lt;/ref&gt; moontlik vanuit die [[Kaukasus]]. Oor die volgende 500 jaar het dit geleidelik noord- en weswaarts versprei. Die Ystertydperk het nie begin toe yster die eerste keer in Europa verskyn het nie, maar toe dit brons begin vervang het vir die maak van wapens en gereedskap.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Europe/The-Iron-Age |title=History of Europe – The Iron Age |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |access-date=3 Desember 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200503164114/https://www.britannica.com/topic/history-of-Europe/The-Iron-Age |archive-date=3 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; Dit het nie oral in Europa op dieselfde tyd gebeur nie; plaaslike kultuurontwikkelings het ’n rol gespeel in die oorang na die Ystertydperk. Die Ystertydperk van die prehistoriese [[Ierland]] begin byvoorbeeld omstreeks 500&amp;nbsp;v.C. (toe die Griekse Ystertydperk al verby was) en het geëindig omstreeks 400&amp;nbsp;n.C. Die algemene gebruik van die ystertegnologie het tegelykertyd in Europa en Asië ’n aanvang geneem.&lt;ref name=&quot;John Collis 1989&quot;&gt;John Collis, &quot;The European Iron Age&quot; (1989)&lt;/ref&gt; Die prehistoriese Ystertydperk in Sentraal-Europa kan verdeel word in twee tydperke wat op historiese gebeure gegrond word – die Hallstatt-kultuur (vroeë Ystertydperk) en La Tène-kultuur (laat Ystertydperk).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Europe/The-chronology-of-the-Metal-Ages#ref309570 |title=History of Europe – The chronology of the Metal Ages |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |access-date=3 Desember 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200503232236/https://www.britannica.com/topic/history-of-Europe/The-chronology-of-the-Metal-Ages |archive-date=3 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; Die materiaalkulture van Hallstatt en La Tène bestaan uit vier fases (A, B, C en D).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/La-Tene#ref111430|title=La Tène {{!}} archaeological site, Switzerland|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=2018-12-03|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Hallstatt-archaeological-site-Austria|title=Hallstatt {{!}} archaeological site, Austria|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=2018-12-03|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Exploring The World of &quot;The Celts&quot;|last=|first=|publisher=Thames and Hudson Ltd; 1st. Paperback Edition|year=2005|isbn=978-0-500-27998-4|location=|page=21}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|
|Fase A
|Fase B
|Fase C
|Fase D
|-
|Hallstatt
|(1200-700 v.C.)

Plat grafte
|(1200-700 v.C.)

Potte gemaak met polichromie
|(700-600 v.C.)

Swaar yster- en bronsswaarde
|(600-475 v.C.)

Dolkswaarde, borsspelde en ringe
|-
|La&amp;nbsp;Tène
|(450-390 v.C.)

S- en spiraalvormige en ronde ontwerpe
|(390-300 v.C.)

Ysterswaarde, swaar messe, spiespunte
|(300-100 v.C.)

Ysterkettings, -swaarde en -belde, en swaar spiespunte
|(100-15 v.C.)

Ystersae, -sekels en {{nowrap|-hamers}}
|}

Die Ystertydperk in Europa word gekenmerk deur ’n uitgebreide reeks ontwerpe in wapens en toerusting.&lt;ref name=&quot;EB1910CH&quot;/&gt; Hulle is nie meer gegiet nie, maar in die regte vorm gehamer, en versierings was oordadig en kromlynig, en nie meer reglynig nie; die vorms en aard van die versierings op Noord-Europese wapens het in sommige gevalle met dié van Romeinse wapens ooreengestem en was in ander gevalle eiesoortig en verteenwoordigend van noordelike kuns.

==Asië==
===Sentraal-Asië===
Die Ystertydperk in Sentraal-Asië het begin toe ystervoorwerpe tussen die 10de en 7de eeu&amp;nbsp;v.C. onder die [[Indo-Europese tale|proto-Indo-Europese]] volke begin verskyn het in die hedendaagse [[Xinjiang]], soos dié wat op ’n begrafnisterrein by Chawuhukou ontdek is.&lt;ref name=&quot;Hall&quot;&gt;Mark E. Hall, &quot;Towards an absolute chronology for the Iron Age of Inner Asia,&quot; Antiquity 71.274 [1997], 863–874.&lt;/ref&gt;

Die [[Pazirik-kultuur]] is ’n kultuur uit die Ystertydperk wat van omstreeks die 6de tot 3de eeu&amp;nbsp;v.C. geleef het. Artefakte en [[Mummie|gemummifiseerde]] mense is in die [[Siberië|Siberiese]] [[ysgrond]] in die [[Altaiberge]] gevind.

===Oos-Asië===
In [[China]] is brons-inskripsies uit omstreeks 1200&amp;nbsp;v.C. ontdek, van voor die ontwikkeling van ystermetallurgie, wat teen omstreeks die 9de eeu&amp;nbsp;v.C. bekend was.&lt;ref name=&quot;Derevianko&quot;&gt;Derewjanki, A.P. 1973. ''Ranni zjelezni wjek Priamoeria''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first =David N.|last = Keightley |title = The Origins of Chinese Civilization|page= 226|isbn = 978-0-520-04229-2|publisher= University of California Press|date = September 1983}}&lt;/ref&gt; In China het die geskiedenis dus begin min of meer in dieselfde tyd as die gebruik van yster, en daarom word die term &quot;Ystertydperk&quot; nie juis as ’n periode in die Chinese kultuur gebruik nie. Ystermetallurgie het die [[Yangtze]]vallei omstreeks die einde van die 6de eeu&amp;nbsp;v.C. bereik.&lt;ref name=&quot;Higham&quot;&gt;{{cite book |last =Higham|first= Charles|date= 1996|title =The Bronze Age of Southeast Asia|url = https://books.google.com/books?id=RZ-CV14nXHcC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|publisher = Cambridge University Press|isbn= 978-0-521-56505-9}}&lt;/ref&gt; ’n Paar voorwerpe is by [[Changsha]] en [[Nanjing]] ontdek. 

[[Beeld:Korea-Silla-Iron.armor-01.jpg|thumb|180px|Wapenrusting van die koninkryk [[Silla]] (Nasionale Museum van Korea).]]
Ystervoorwerpe het die [[Korea|Koreaanse skiereiland]] in die 4de eeu&amp;nbsp;v.C. bereik danksy [[handel]] met kulture in die [[Geelsee]]gebied, net voordat die Westerse [[Han-dinastie]] begin het.&lt;ref name=&quot;kim&quot;&gt;Kim, Do-heon. 2002. Samhan Sigi Jujocheolbu-eui Yutong Yangsang-e Daehan Geomto [A Study of the Distribution Patterns of Cast Iron Axes in the Samhan Period]. ''Yongnam Kogohak'', Yongnam Archaeological Review 31:1–29.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;taylor&quot;&gt;Taylor, Sarah. 1989. The Introduction and Development of Iron Production in Korea. ''World Archaeology'' 20(3):422–431.&lt;/ref&gt; In die 2de eeu&amp;nbsp;v.C. het ystervervaardiging begin en boere het in die 1ste eeu&amp;nbsp;v.C. ysterwerktuie in Suid-Korea begin gebruik.&lt;ref name=&quot;kim&quot; /&gt; Ystergietblokke was belangrike grafitems en het die rydkom of prestige van die oorledene aangedui.&lt;ref&gt;Lee, Sung-joo. 1998. ''Silla&amp;nbsp;– Gaya Sahoe-eui Giwon-gwa Seongjang'' The Rise and Growth of Silla and Gaya Society. Hakyeon Munhwasa, Seoul.&lt;/ref&gt;

In Japan is wapens, gereedskap en versierings van yster in die laat [[Yayoi-tydperk]] (omstreeks 300&amp;nbsp;v.C.-300&amp;nbsp;n.C.) gebruik,&lt;ref name=&quot;keally&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.t-net.ne.jp/~keally/preh.html |title=Prehistoric Archaeological Periods in Japan |first=Charles T. |last=Keally |website=Japanese Archaeology |date=14 Oktober 2002 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209133526/http://www.t-net.ne.jp/~keally/preh.html |archive-date= 9 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=27 Mei 2020 }}&lt;/ref&gt; of andersins in die daaropvolgende [[Kofun-tydperk]] (omstreeks 250-538 n.C.), waarskynlik as gevolg van kontak met Korea en China.

===Suid-Asië===
Yster is in die 3de millennium&amp;nbsp;v.C. in Mundigak gebruik om artikels te vervaardig soos koperklokkies met ’n ysterklepel en ’n koperstaaf met twee dekoratiewe ysterknoppe.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.harappa.com/sites/default/files/pdf/Kenoyer1999_Metal%20Technologies%20of%20the%20Indus%20Valley%20Tradition.pdf|title=Metal Technologies of the Indus Valley Tradition in Pakistan and Western India|last=|first=|date=|website=www.harappa.com|archive-url=|archive-date=|url-status= |access-date=2019-01-03}}&lt;/ref&gt; Artefakte soos klein messe en lemme is in die Indiese staat [[Telangana]] ontdek; dit dateer van omstreeks 2400-1800&amp;nbsp;v.C.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Rare-discovery-pushes-back-Iron-Age-in-India/articleshow/47322021.cms |title=Rare discovery pushes back Iron Age in India - Times of India |website=The Times of India |access-date=3 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200229075239/https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Rare-discovery-pushes-back-Iron-Age-in-India/articleshow/47322021.cms |archive-date=29 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Rao|first=Kp|title=Iron Age in South India: Telangana and Andhra Pradesh|url=https://www.academia.edu/37685699|language=en}}&lt;/ref&gt; Die geskiedenis van metallurgie op die [[Indiese subkontinent]] het voor die 3de millennium&amp;nbsp;v.C. begin. Argeologiese terreine in Indië soos Malhar, Dadupur, Lahuradewa, Kosambi en Jhusi het ysterimplemente opgelewer uit die tydperk 1800-1200&amp;nbsp;v.C.,&lt;ref name=Tewari/&gt; en die terrein Raja Nala ka tila implemente uit die tydperk 1800/1700&amp;nbsp;v.C. Daar is bewyse van ystersmelting in Malhar en die omliggende gebied. Dié terrein word beskou as die middelpunt van die laagoondsmelting van yster vanweë sy ligging by die Karamnasa- en Gangarivier. Sekels, spykers, spiespunte en ander artikels is minstens teen 1500&amp;nbsp;v.C. hier aangetref.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ranjan|first=Amit|title=The Northern Black Painted Ware Culture Of Middle Ganga Plain: Recent Perspective|url=https://www.academia.edu/37049072|journal=Manaviki|language=en}}&lt;/ref&gt; ’n Begrafnisterrein uit die Ystertydperk is by Hyderabad opgegrawe.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/iron-age-burial-site-discovered/article1335326.ece | work=The Hindu | title=Iron Age burial site discovered | date=2008-09-10 | author=K. Venkateshwarlu}} {{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Aan die begin van die 1ste millennium&amp;nbsp;v.C. was daar groot ontwikkelings in ystermetallurgie in Indië. Vreedsame nedersettings het groot vordering gemaak met dié tegnologie. Een ysterbewerkingsterrein in Oos-Indië dateer van die 1ste millennium&amp;nbsp;v.C.&lt;ref name=UCP&gt;Early Antiquity By I.M. Drakonoff. 1991. University of Chicago Press. {{ISBN|0-226-14465-8}}. p. 372&lt;/ref&gt; In Suid-Indië (die hedendaagse Mysore) het yster in die 12de tot 11de eeu&amp;nbsp;v.C. al voorgekom; hierdie ontwikkelings was te vroeg vir enige belangrike nabye kontak met die noordweste van die land.&lt;ref name=UCP/&gt; Antieke [[Sanskrit]]tekste noem metallurgie.&lt;ref&gt;Upanisads deur Patrick Olivelle. Gepubliseer in 1998. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-283576-9}}. p. xxix&lt;/ref&gt; In minstens omstreeks 300&amp;nbsp;v.C., en vir seker teen 200&amp;nbsp;n.C., is staal van ’n hoë gehalte in Suid-Indië vervaardig.&lt;ref&gt;Juleff, G. (1996), [http://www.nature.com/nature/journal/v379/n6560/abs/379060a0.html;jsessionid=C12F168C7DE98DE4F8C7337D1C20E6F4 &quot;An ancient wind-powered iron smelting technology in Sri Lanka&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110921001612/http://www.nature.com/nature/journal/v379/n6560/abs/379060a0.html;jsessionid=C12F168C7DE98DE4F8C7337D1C20E6F4 |date=21 September 2011 }}, ''Nature'', '''379''' (3): 60–63.&lt;/ref&gt;

Die protohistoriese vroeë Ystertydperk in [[Sri Lanka]] het van 1000-600&amp;nbsp;v.C. geduur, maar bewyse van ystergebruik is in opgrawings van ’n begrafnisterrein by Haldummulla gevind&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.archaeology.lk/field-archaeology-unit-fau/fau-projects/excavation-of-a-protohistoric-canoe-burial-site-in-haldummulla-2010 |title=Excavation of a Protohistoric Canoe burial Site in Haldummulla – 2010 |website=Sri Lanka Archaeology |date=5 Desember 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220220914/https://www.archaeology.lk/field-archaeology-unit-fau/fau-projects/excavation-of-a-protohistoric-canoe-burial-site-in-haldummulla-2010 |archive-date=20 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; wat van 2400&amp;nbsp;v.C. dateer.

==Afrika suid van die Sahara==
[[Beeld:East&amp;southern africa early iron age.png|thumb|200px|Vondste uit die Ystertydperk in Oos- en Suider-Afrika – dit stem ooreen met die verspreiding in die 1ste millennium van die [[Bantoevolke]].]]
In [[Afrika suid van die Sahara]], waar daar geen universele Bronstydperk oor die hele kontinent was nie, het ystergebruik  reg op die [[Steentydperk]] gevolg.&lt;ref name=&quot;EB1910CH&quot; /&gt; Bewyse van vroeë ystertegnologie op die subkontinent kan gevind word by terreine soos KM2 en KM3 in Noordwes-[[Tanzanië]]. [[Nubië]], [[Egipte]] en [[Noord-Afrika]] was van die relatief min plekke in Afrika wat ’n volhoubare Bronstydperk gehad het.

Baie vroeë bewerkingsterreine vir koper en brons in [[Niger]] kan van so vroeg as 1500&amp;nbsp;v.C. dateer. Daar is ook bewyse van ystermetallurgie in dié tydperk in Termit, Niger.&lt;ref name=&quot;millermintz&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=3432&amp;URL_DO=DO_PRINTPAGE&amp;URL_SECTION=201.html Iron in Africa: Revising the History, UNESCO] Aux origines de la métallurgie du fer en Afrique, Une ancienneté méconnue: Afrique de l'Ouest et Afrique centrale.&lt;/ref&gt; Nubië was ’n groot vervaardiger en uitvoerder van yster ná die uitsetting van die [[25ste Dinastie van Egipte|Nubiese dinastie]] in Egipte deur die [[Nieu-Assiriese Ryk|Assiriërs]] in die 7de eeu &amp;nbsp;v.C.&lt;ref&gt;Collins, Rober O. en Burns, James M. The History of Sub-Saharan Africa. New York: Cambridge University Press, p. 37. {{ISBN|978-0-521-68708-9}}.&lt;/ref&gt;

Hoewel daar onsekerheid heers, glo sommige argeoloë ystermetallurgie in Wes-Afrika suid van die Sahara het onafhanklik ontstaan van dié in Eurasië en naburige dele van Noord- en Noordoos-Afrika.&lt;ref name=&quot;Eggert 2014 51–59&quot;&gt;{{Cite book|title=Nok: African Sculpture in Archaeological Context|last=Eggert|first=Manfred|publisher=Africa Magna Verlag Press|year=2014|isbn=|editor-last=Breunig|editor-first=P|location=Frankfort, Duitsland|pages=51–59|chapter=Early iron in West and Central Africa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Holl-2009&gt;{{cite journal|last1=Holl|first1=Augustin F. C.|title=Early West African Metallurgies: New Data and Old Orthodoxy|journal=Journal of World Prehistory|date=6 November 2009|volume=22|issue=4|pages=415–438|doi=10.1007/s10963-009-9030-6}}&lt;/ref&gt;

Argeologiese terreine met oonde vir ystersmelting is ook opgegrawe in die Nsukka-streek van Suidoos-[[Nigerië]] in wat nou Igboland is: dié by Lejja dateer van 2000&amp;nbsp;v.C.&lt;ref name=Eze-Uzomaka /&gt;&lt;ref name=Holl-2009/&gt; en van 750&amp;nbsp;v.C.&lt;ref name=Holl-2009/&gt; Die terrein by Gbabiri in die [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]] het bewyse opgelewer van ystermetallurgie in die vorm van ’n smeltoond en ystersmidwerkwinkel, van so vroeg as onderskeidelik 896-773&amp;nbsp;v.C. en 907-796&amp;nbsp;v.C.&lt;ref name=&quot;Eggert 2014 53–54&quot;&gt;{{Cite book|title=Nok: African Sculpture in Archaeological Context|last=Eggert|first=Manfred|publisher=Africa Magna Verlag Press|year=2014|isbn=|editor-last=Breunig|editor-first=P|location=Frankfort, Duitsland|pages=53–54|chapter=Early iron in West and Central Africa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=BBn1BQAAQBAJ&amp;pg=PA38&amp;dq=Nok+Breunig&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiGwYHuvbjlAhXlhOAKHR4LAgoQ6AEwAHoECAIQAg#v=onepage&amp;q=Nok%20Breunig&amp;f=false}}&lt;/ref&gt; 

Die bewerking van yster en koper in Afrika suid van die Sahara het suid- en ooswaarts versprei saam met die verspreiding van die [[Bantoevolke]] van die omgewing van [[Kameroen]] tot by die [[Groot Mere van Afrika]] in die 3de eeu&amp;nbsp;v.C. en tot by die [[Kaap die Goeie Hoop|Kaap]] omstreeks 400&amp;nbsp;n.C.&lt;ref name=&quot;millermintz&quot; /&gt; Yster kon egter in die 3de millennium&amp;nbsp;v.C. al in Sentraal-Afrika bewerk gewees het.&lt;ref&gt;{{cite journal|first =Heather |last = Pringle|title= Seeking Africa's first Iron Men|url =https://archive.org/details/sim_science_2009-01-09_323_5911/page/200 |journal= Science |volume = 323|pages=200–202|date = 9 January 2009|issue =5911|doi = 10.1126/science.323.5911.200 |pmid = 19131604}}&lt;/ref&gt;

==Verwysings==
{{Verwysings|2}}

==Nog leesstof==
{{refbegin|2}}
* Jan David Bakker, Stephan Maurer, Jörn-Steffen Pischke en Ferdinand Rauch. 2020. &quot;[[doi:10.1162/rest_a_00902|Of Mice and Merchants: Connectedness and the Location of Economic Activity in the Iron Age.]]&quot; ''Review of Economics and Statistics''.
*Chang, Claudia. ''Rethinking Prehistoric Central Asia: Shepherds, Farmers, en Nomads''. New York: Routledge, 2018.
* Collis, John. ''The European Iron Age''. London: B.T. Batsford, 1984.
* Cunliffe, Barry W. ''Iron Age Britain''. Hersiene uitg., Londen: Batsford, 2004.
* Davis-Kimball, Jeannine, V. A Bashilov, en L. Tiablonskiĭ. ''Nomads of the Eurasian Steppes in the Early Iron Age''. Berkeley, CA: Zinat Press, 1995.
* Finkelstein, Israel, en Eli Piasetzky. &quot;The Iron Age Chronology Debate: Is the Gap Narrowing?&quot; ''Near Eastern Archaeology'' 74.1 (2011): 50–55.
* Jacobson, Esther. ''Burial Ritual, Gender, and Status in South Siberia in the Late Bronze–Early Iron Age''. Bloomington: Indiana University, Research Institute for Inner Asian Studies, 1987.
* Mazar, Amihai. &quot;Iron Age Chronology: A Reply to I. Finkelstein&quot;. ''Levant'' 29 (1997): 157–167.
* Mazar, Amihai. &quot;The Iron Age Chronology Debate: Is the Gap Narrowing? Another Viewpoint&quot;. ''Near Eastern Archaeology'' 74.2 (2011): 105–110.
* Medvedskaia, I. N. ''Iran: Iron Age I''. Oxford: B.A.R., 1982.
* Shinnie, P. L. ''The African Iron Age''. Oxford: Clarendon Press, 1971.
* Tripathi, Vibha. ''The Age of Iron in South Asia: Legacy and Tradition''. Nieu-Delhi: Aryan Books International, 2001.
* Waldbaum, Jane C. ''From Bronze to Iron: The Transition from the Bronze Age to the Iron Age in the Eastern Mediterranean''. Göteborg: P. Aström, 1978.
{{refend}}

==Skakels==
{{CommonsKategorie-inlyn|Iron Age}}
{{vertaaluit| taalafk = en| il = Iron Age}}

{{Normdata}}

[[Kategorie:Ystertydperk| ]]</text>
      <sha1>iodhct30kpw8yoxpbhi4ga15k10df27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frans Oerder</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95034</id>
    <revision>
      <id>2974494</id>
      <parentid>2868773</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <origin>2974494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6283" sha1="6qe0mnlwdz0zv511d8pd4lwew236t7g" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Persoon
| naam             = Frans Oerder
| bynaam           = 
| beeld            = Frans Oerder01.jpg
| beeldbeskrywing  = 
| onderskrif       = Selfportret
| geboortenaam     = Frans David Oerder
| geboortedatum    = [[7 April]] [[1867]]
| geboorteplek     = [[Rotterdam]]
| sterfdatum       = [[15 Julie]] [[1944]]
| sterfteplek      = [[Pretoria]]
| ouers            = Johannes Carolus Oerder
| titel            = 
| nasionaliteit    = [[Suid-Afrika]]
| beroep           = Skilder
| ander            = 
| bekend           = 
| salaris          = 
| termyn           = 
| voorganger       = 
| opvolger         = 
| eerbewyse        = 
| party            = 
| religie          = 
| huweliksmaat     = 
| kinders          = 
| webblad          = 
| handtekening     = 
}}

'''Frans David Oerder''' (7 April 1867 - 15 Julie 1944) is in [[Rotterdam]], [[Nederland]], gebore. Hy het op 'n vroeë ouderdom reeds 'n belangstelling in kuns getoon en het op 13-jarige ouderdom tekenlesse begin neem.

Toe hy 18 was, het hy 'n silwermedalje vir figuurtekening gewen en 'n studiebeurs na [[Italië]] is deur koning [[Willem II van Engeland|Willem II]] aan hom toegeken. Hy het 2 jaar lank in Italië en daarna onder M. Blanc-Garin in [[Brussel]] gestudeer. In 1890 het hy vir die eerste keer na [[Suid-Afrika]] gekom. In [[Pretoria]], waar Oerder hom aanvanklik wou vestig, was daar min waardering vir kuns en hy kon beswaarlik 'n bestaan maak.

Hy het by die destydse Zuid-Afrikaansche Spoorwegmaatschappij in diens getree en sy opdrag was om die pale en brûe langs die spoorlyn tussen [[Komatipoort|Komatiepoort]] en Krokodilpoort (in die Oos-Transvaalse [[Laeveld]]) te verf. Hy het later na Pretoria teruggekeer en 'n ateljee in [[Kerkstraat]] bekom. Hier het hy met die beeldhouer [[Anton van Wouw]] en die skrywers [[Gustav Preller]] en [[Jan Celliers]] bevriend geraak.

[[Lêer:Frans Oerder Lantern Desember 1960.jpg|duimnael|links|Frans Oerder as jong immigrant in die ZAR.]]

Oerder se kunsloopbaan in Suid-Afrika het toe in alle erns begin: Hy het kunslesse by 'n meisieskool gegee en het onder andere ook [[Jacobus Hendrik Pierneef|J.H. Pierneef]], een van die bekendste Suid-Afrikaanse kunstenaars, as private kunsstudent gehad. Oerder het verskeie opdragte vir portretstudies ontvang en ook 'n uitgebreide skilderreis na [[Zoeloeland]] onderneem, waar hy 18 maande lank gewerk het.

Met die uitbreek van die [[Anglo-Boereoorlog]] in 1899 is Oerderdeur die Zuid-Afrikaansche Republiek tot oorlogskunstenaar benoem. Hy was die eerste Suid-Afrikaner wat die amp beklee het. Oerder het die Boeremagte oral vergesel en skilderye en sketse van die gebeure aan die front gemaak. ('n Groot aantal van die werke word vandag in die Oorlogsmuseum in [[Bloemfontein]] gehuisves, terwyl sommige werke in die besit van die [[Universiteit van Pretoria]] is.) Oerder het egter [[malaria]] opgedoen en moes na Pretoria terugkeer.

Hier het hy weer eens opdragte ontvang om portrette van vooraanstaande mense te maak, onder andere van dr. [[Frans Engelenburg]], die redakteur van ''De Volkstem'', en generaal [[Louis Botha]]. Hy het in die tyd (met die viering van die 50-jarige bestaan van Pretoria) ook opdrag ontvang om 2 skilderye van die stad te maak. Kort na die oorlog het Oerder besoek gebring aan lande aan die ooskus van [[Afrika]], onder meer [[Zanzibar]].

Daarna is hy na Italië, waar hy 18 maande lank gewerk het voordat hy weer in Nederland gaan woon het. Hy het aanvanklik in [[Brabant]] gewoon, maar hom later in [[Amsterdam]] gevestig. Hy het in verskeie Europese lande uitgestal en bekendheid verwerf, veral met sy kinderportrette. Oerder het in 1938 na [[Suid-Afrika]] teruggekeer. Pas na sy terugkeer het hy 'n reis deur die Kaapprovinsie, Natal en Noord-Transvaal onderneem, maar met die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het hy hom in Pretoria gevestig, waar hy op 15 Julie 1944 oorlede is.

Frans Oerder se werk is realisties-impressionisties. Hoewel sy skilderye kleurvol is, was kleurgebruik nooit een van die belangrikste elemente van sy werk nie en het hy baie meer aandag aan komposisie gegee. In vergelyking met sy tydgenote in Nederland (onder andere [[Vincent van Gogh]]) was Oerder baie konserwatief, maar in Suid-Afrika was sy styl heeltemal aanvaarbaar. Veral sy blomstudies was baie gewild.

Die landskappe wat Oerder in [[Europa]] geskilder het, toon ŉ groter spontaneïteit as sy Suid-Afrikaanse landskappe. Laasgenoemde getuig van groot tegniese vaardigheid en 'n meer beheerste tegniek, wat deels toegeskryf kan word aan die eise wat die kleure en fel lig van Afrika aan die skilder stel.

== Vroeë lewe ==
Hy is in 1867 in [[Rotterdam]] gebore. Hy toon van vroeg af reeds kunstalent en begin op 13-jarige ouderdom met sy opleiding. Dit sluit onder meer studies in in [[Italië]] en [[België]].

Hy arriveer in [[Transvaal]] op 23-jarige ouderdom waar hy by die [[Nederlands-Suid-Afrikaanse Spoorwegmaatskappy]] werk. Hier skilder hy onder meer uithangborde. Hy kry later 'n betrekking as 'n kunsonderwyser. Tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] was hy die amptelike kunstenaar en het die Boere oral vergesel. Hy het veral sketse van gevegstonele gemaak.

== Werke ==
Hy verwerf roem met sy sin vir kleur en skoonheid in sy landskap- en blomskildery-werke. Sy bekendste werke is uitstekend uitgevoerde stillewes en vase met blomme, maar hy het ook goeie persoonstudies en portrette geskilder.

== Laaste jare ==
Hy woon van [[1908]] tot [[1938]] in [[Nederland]]. Sy laaste jare het hy weer in Pretoria deurgebring. Hy is in [[1944]] in [[Pretoria]] oorlede.

== Galery ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Frans Oerder02.jpg|Magnolias
Frans Oerder03.jpg|Naakfiguur
Frans Oerder04.jpg|Krismisrose in glasvaas
&lt;/gallery&gt;

== Bronnelys ==
* Ploeger, Jan: Frans Oerder in die Laeveld. In: Lantern. Tydskrif vir Kuns, Kennis en Kultuur. Jaargang 29, nr. 2, April 1980.
* [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|090840962}}, volume 21, bl. 78
*''[[Ensiklopedie van Suidelike Afrika]]'', [[Eric Rosenthal]], 1967.
* KENNIS,  vol 14, 1980, bl. 2900-2904, {{ISBN|0 7981 0836 3}}

{{Normdata}}

{{DEFAULTSORT:Oerder, Frans David}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse skilders]]
[[Kategorie:Geboortes in 1867]]
[[Kategorie:Sterftes in 1944]]</text>
      <sha1>6qe0mnlwdz0zv511d8pd4lwew236t7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christus die Verlosser</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100972</id>
    <revision>
      <id>2974398</id>
      <parentid>2618416</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:13:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sintegrity</username>
        <id>165956</id>
      </contributor>
      <origin>2974398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4163" sha1="2cz3l4ua8u0y9nsxm7w4df8rvqyd7mv" xml:space="preserve">{{Inligtingskas
|naam = Christus die Verlosser
|kleur = 
|beeld = Cristo Redentor - Rio de Janeiro, Brasil.jpg
|beeld_wydte = 200px
|beeld_onderskrif = Standbeeld van Christus die Verlosser wat oor Rio de Janeiro uittroon.
|beeld2 = 
|beeld2_wydte = 
|beeld2_onderskrif = 
|opskrif1 = Land
|1 = {{Vlag|Brasilië}}
|opskrif2 = Onthul
|2 = [[12 Oktober]] [[1931]]
|opskrif3 = Plek
|3 = [[Rio de Janeiro]], [[Brasilië]]
|opskrif4 = Ontwerp
|4 = Heitor da Silva Costa
|opskrif5 = Vervaardig
|5 = Paul Landowski
|opskrif6 = 
|6 = 
|opskrif7 = 
|7 = 
}}

'''Christus die Verlosser''' ([[Portugees]]: ''Cristo Redentor'') is 'n groot [[standbeeld]] van [[Jesus Christus]] in die wyk Alto da Boa Vista in die stad [[Rio de Janeiro]] in [[Brasilië]]. Die beeld is 38 meter hoog en staan op die 710 meter hoë Corcovado-berg, wat oor die stad uitkyk. Van 1931 tot 2010 was dit die grootste [[Art Deco]]-standbeeld ter wêreld.

== Geskiedenis ==
[[Lêer:Cristo Redentor head.jpg|duimnael|links|Hoof van Christus die Verlosser]]

Die idee vir die standbeeld dateer uit 1850 en kom van die [[Katolieke Kerk|Katolieke]] priester Pedro Maria Boss. Hy vra koningin Isabel om dit te finansier, maar sy is nie daarvoor te vinde nie. In 1889 word die projek finaal afgelas, nadat Brasilië 'n republiek geword en die nuwe wette bepaal het dat die kerk en staat geskei moet bly.

In 1921 kry die kerk van Rio de Janeiro dit reg om nuwe lewe in die plan te blaas. Hulle organiseer 'n ''Semana do Monumento'' (&quot;Monumenteweek&quot;) om geld in te samel sodat die monument tog verwesenlik kan word.

Op 12 Oktober 1931, na 9 jaar se werk, was die monument gereed en is dit in 'n uitgebreide seremonie deur president Getúlio Vargas ingewy. Een van die beplande hoogtepunte was die aanskakel van die beligting. Dit sou deur [[Guglielmo Marconi]] vanaf sy [[seiljag]] gedoen word, maar as gevolg van slegte weer moes arbeiders op die berg die beligting met die hand aanskakel.
[[Lêer:Cristo Redentor em construção (013RJ009013) (cropped).jpg|duimnael|Christus die Verlosser 1930]]
Die monument weeg 1&amp;nbsp;145 ton, het 'n hoogte van 38&amp;nbsp;meter en die spanbreedte tussen die twee arms is 28&amp;nbsp;meter. Die beeld is deur ingenieur Heitor da Silva Costa ontwerp en in [[Frankryk]] deur die Frans-Poolse beeldhouer Paul Landowski gebou, waarna dit in blokke van 16&amp;nbsp;ton na Brasilië verskeep is.

== Toegang ==
[[Lêer:Corcovado statue01 2005-03-14.jpg|duimnael|Christus die Verlosser op die Corcovado-berg]]

'n Tandrat-baan, die ''Corcovado Rack Railway'', klim van die Floresta da Tijuca tot reg onder die standbeeld. Die tog duur 20 minute. Die berg kan ook per motor bestyg word. Daarna moet 'n verdere 222 tree geklim word, wat aan die einde van die tandrat-baan se stasie begin. Die beeld kan deesdae ook met een van die drie hysbakke of die vier roltrappe bereik word.

== Interessante feite ==
* In 2007 is dié Christusbeeld as een van die [[Sewe wonders van die wêreld|Sewe Nuwe Wonders van die wêreld]] aangewys.
* As gevolg van aardverskuiwings na hewige reënval is die standbeeld in April 2010 vir die eerste keer sedert sy inhuldiging vir die publiek gesluit.&lt;ref&gt;[http://www.volkskrant.nl/buitenland/article1369194.ece/Aardverschuivingen_sluiten_Christusbeeld_Rio Aardverschuivingen sluiten Christusbeeld Rio], de Volkskrant, 14 April 2010.&lt;/ref&gt;
* Op 17 Januarie 2014 is 'n vinger van die standbeeld deur 'n bliksemstraal beskadig.&lt;ref&gt;[http://www.vandaag.be/buitenland/143973_christusbeeld-in-rio-is-vinger-kwijt-door-blikseminslag.html Christusbeeld in Rio is vinger kwijt door blikseminslag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305132418/http://www.vandaag.be/buitenland/143973_christusbeeld-in-rio-is-vinger-kwijt-door-blikseminslag.html |date= 5 Maart 2016 }}, vandaag.be, 17 Januarie 2014.&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==
* {{Commonskat-inlyn|Cristo Redentor do Rio de Janeiro}}

{{Koördinate|22|57|6.37|S|43|12|37.75|W|scale:3000|aansig=titel}}

[[Kategorie:Rio de Janeiro (stad)]]
[[Kategorie:Christendom in Brasilië]]
[[Kategorie:Geboue en strukture in Brasilië]]
[[Kategorie:Jesus]]
[[Kategorie:Monumente]]</text>
      <sha1>2cz3l4ua8u0y9nsxm7w4df8rvqyd7mv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zerilda Steyn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102991</id>
    <revision>
      <id>2974266</id>
      <parentid>2970659</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19808" sha1="kx7abd560bvemxhgim2n7b5zbhj89r4" xml:space="preserve">[[Beeld:Ds HPM en Zerilda Steyn.jpg|duimnael|regs|300px|Ds. [[Hendrik Steyn|H.P.M.]] en mev. Zerilda Steyn.]]

'''Zerilda Steyn''' ([[Graaff-Reinet]], [[14 Maart]] [[1892]] – [[Kaapstad]] [[21 November]] [[1963]]) was 'n maatskaplike werkster wat haar onvermoeid vir stedelike behuising vir minderbevoorregtes beywer het.

Ná haar opleiding as onderwyseres op [[Universiteit Stellenbosch|Stellenbosch]] het sy haar man, ds. [[Hendrik Steyn|H.P.M. Steyn]], na [[Verenigde State van Amerika|Amerika]] vergesel. Nadat hy in 1922 aangestel is sekretaris van die Britse en Buitelandse Bybelgenootskap (BBBG) kon sy die meeste van haar lewe wy aan maatskaplike werk. Destyds was sowat 30% van die wit en meer as 70% van die bruin inwoners van Suid-Afrika behoeftig. Met groot toewyding en energie het sy haar taak aangepak om die lot van arm mense te verbeter. In 1929 was sy 'n stigterslid van die Munisipale Behuisingsraad in Kaapstad en deels verantwoordelik vir die stigting van die modeldorpie Goeie Hoop, die tuindorp [[Ruyterwacht|Eppingtuin]] (later herdoop tot Ruyterwacht), die voorstad [[Thornton]] en Lavistown, genoem na biskop Lavis wat jare lank in die raad van die BBBG gedien het.

Later het sy haar beywer vir die daarstelling van behuising en sorg vir bejaardes, en tehuise soos Avondrust, Arcadia, Erica en Secura is opgerig in Kaapstad deur haar toedoen. Sy was jare lank lid van die uitvoerende komitee van die Afrikaanse Christelike Vrouevereniging en 'n tyd lank ook van die Nasionale Behuisingskommissie. Die Universiteit Stellenbosch het haar baanbrekerswerk op die gebied van maatskaplike welsyn in 1961 erken met die toekenning van 'n eredoktorsgraad. Sy en haar man was die eerste egpaar in Suid-Afrika wat albei op dié wyse deur dieselfde universiteit vereer is.

Met verwysing na die groot werk wat sy vir die behuising van minderbevoorregtes en hy vir [[Bybel]]verspreiding gedoen het, is tereg gesê: &quot;Mev. Zerilda Steyn het die huise gebou en ds. Steyn het die Bybel daarin geplaas.&quot;

'n Tehuis vir bejaardes in die buurt waarin die Steyns jare lank gewoon het, [[Pinelands]], is na haar genoem&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.seniorservice.co.za/listing/zerilda-steyn-memorial-home-2/ Besonderhede van die Zerilda Steyn-gedenktehuis]. URL besoek op 7 September 2015.&lt;/ref&gt; asook 'n saal in Ruyterwacht daar naby,&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.google.com/maps/place/Ruyterwacht,+Cape+Town,+7460,+Suid-Afrika/@-33.9169041,18.5579774,3a,75y,205.58h,84.98t/data=!3m7!1e1!3m5!1sSnZT_CVRSeI9fzdzM0lozg!2e0!6s%2F%2Fgeo3.ggpht.com%2Fcbk%3Fpanoid%3DSnZT_CVRSeI9fzdzM0lozg%26output%3Dthumbnail%26cb_client%3Dmaps_sv.tactile.gps%26thumb%3D2%26w%3D203%26h%3D100%26yaw%3D75.692352%26pitch%3D0!7i13312!8i6656!4m2!3m1!1s0x1dcc5b09887f3c97:0xe997e5a990312505 Die saal soos te sien op Google Maps]. URL besoek op 8 September 2015.&lt;/ref&gt; 'n buurt wat hoofsaaklik deur haar toedoen tot stand gekom het en wat eers as [[Ruyterwacht|Eppingtuin]] bekendgestaan het. Die eerste 70 gesinne het dié buurt op [[7 September]] [[1938]] betrek. Later het die Nutsmaatskappy van die Behuisingsbond goedgunstiglik grond geskenk vir bou van die 'n eerste kerkie, gemaak van seil en sak.&lt;ref&gt;{{af}} [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]], 1952. ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers.&lt;/ref&gt;Die intrekkers het teen so 'n geweldige tempo aangegroei dat die eerste &quot;kerk&quot; gou te klein geraak het. Dadelik ná die [[NG gemeente Ruyterwacht|gemeente Eppingtuin]] se afstigting van Goodwood op [[18 Julie]] [[1940]] het lidmate hand aan die ploeg geslaan en 'n kerksaal en pastorie opgerig. Die kerkraad het op goeie geloof die koste van £5 000 aangegaan en die NG Kerk se Algemene Armesorgkommissie het die sekuriteit verskaf. In dié Zerilda Steynsaal is op [[22 Desember]] [[1946]] 'n skulddelgingsfunksie gehou met 'n sierlike kersboom, koek, koeldrank en lekkers nadat die gemeente eendragtig saamgewerk het om die skuld af te betaal.

== Herkoms en opleiding ==
Steyn was die dogter van Willem Minnaar en Hendrina Burger van [[Graaff-Reinet]]. Ná haar skoolopleiding op haar geboortedorp en aan die Meisieskool Bloemhof op [[Stellenbosch]] het sy haar as onderwyseres aan die [[Universiteit Stellenbosch|Victoria-kollege]] bekwaam en, ná haar huwelik op [[18 Desember]] [[1912]] met ds. [[Hendrik Steyn|H.P.M. Steyn]], het sy saam met hom na Amerika gegaan waar sy maatskaplike werk aan die Princeton-universiteit studeer het terwyl hy teologie studeer het.

== Predikantsvrou ==
Nadat haar man sy proponentseksamen in die VSA afgelê het, het die egpaar na Suid-Afrika teruggekeer waar hy in Desember 1916 as predikant van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] gelegitimeer is. Op [[14 Julie]] [[1917]] is die egpaar in die [[NG gemeente Steytlerville]] ontvang. Op Steytlerville het ds. Steyn hom uit die staanspoor bewys as 'n uithaler-organiseerder en besonder harde werker: binne drie jaar is die groot gemeenteskuld uitgewis en beywer hy hom met besondere welslae vir die onderwys van die jeug. Die hou van die destydse sogenaamde Dingaanfeeste op Steytlerville dateer uit die tyd van ds. en mev. Steyn. In sy eerste vergadering is 'n brief gelees “van de heren G.M. Ferreira, H. Horn en drie anderen waarin gevraagd werden (a) de medewerking van de Kerkraad in de aanstaande Dingaansvergadering; (b) de aanstelling door de Kerkeraad van drie van zyn leden als een komitee om de schryvers en anderen te ontmoeten en zaken te regelen&quot;. Die volgende ouderlinge is hiervoor aangestel: G.N. Hayward, J. Olchers en S. Terblanche. In die Steyns se dienstyd het die Kerkraad die moedige besluit geneem om die hotel en drankwinkel te sluit. Hy teken sy laaste notule op [[3 Desember]] [[1921]].

== Na Kaapstad ==
[[Beeld:Zerilda Steyn inspeksie.jpg|duimnael|links|300px|Martin Adams, voorsitter van die Stedelike Behuisingsbond van 1931 tot 1941, Zerilda Steyn, stigter en voorsitter van 1945 tot 1963, lady Clarendon, vrou van die goewerneur-generaal van die [[Unie van Suid-Afrika|Unie]], en biskop S.W. Lavis, na wie die Kaapse buurt Bishop Lavis genoem is.]]

Steyn se aktiewe deelname aan welsynswerk het in 1922 begin toe die egpaar hul in Kaapstad vestig en sy haar die probleme van arm Kapenaars, wit en bruin, ter harte geneem het. Soos dit 'n vrou van haar sosiale stand betaam het, het sy haar tyd afgestaan aan goeie werke. Buiten haar bedrywighede in die ACVV is sy ook benoem as voorsitster van die Kaapse Hulpraad (Board of Aid). In Kaapstad het sy 'n bekende karakter geword wat deur tydgenote beskryf is as 'n wonderlike, warm persoonlikheid en 'n merkwaardige dame.

=== Behuisingsprojekte ===
Sy het haar aanvanklik veral beywer vir beter behuising vir die laerinkomstegroepe onder die wit en bruin mense. So het sy bekend geraak en die bynaam &quot;Kaapstad se dame met die lamp&quot; gekry, na aanleiding van die erenaam vir [[Florence Nightingale]] of  &quot;die heldin van die krotbuurte&quot;, volgens die ''[[Cape Times]]'' van [[14 Maart]] [[1930]] (haar 38ste verjaardag) en ''The Sjambok'' ([[18 April]] [[1930]]). Haar aansien is so deur sulke mediaberigte bevorder dat sy die toonbeeld van die stryd teen swak behuisingstoestande van die laagste wit stande geword het. Sy was die verwesenliking van die mite van die &quot;Volksmoeder&quot;, want in haar is huislike deugde van moederlike sorg en polities ingestelde besorgdheid oor maatskaplike moraliteit verenig&lt;ref&gt;{{en}} [https://helda.helsinki.fi/bitstream/handle/10138/23478/themakin.pdf?sequence=2 ''The making of a good white'', deur Annika Björnsdotter Teppo]. URL besoek op 7 September 2015.&lt;/ref&gt;

In 1926 het sy, biskop S.W. Lavis en andere die Stedelike Behuisingsbond in Kaapstad gestig, 'n nutsmaatskappy wat hom veral toegelê het op die verskaffing van goeie huise aan die laerinkomstegroepe. Dit was nadat die maatskaplike werkster van die ACVV in Kaapstad, mej. E.C. Steenkamp, die uiters treurige woontoestande in haar werkgebied onder die aandag van die vereniging gebring het. Die lede van die ACVV was so diep onder die indruk van haar mededelings dat hulle die saak verder ondersoek het, en uit die verslag wat daarna ingelewer is, het die ACVV dadelik besef dat die probleem so omvangryk was dat die medewerking van soveel liggame as wat verkry kon word, nodig was om sterk vertoë tot die regering en stadsraad te rig. In November 1926 het 14 verenigings in Kaapstad byeengekom om die toestande te bespreek en hierna die Stedelike Behuisingsbond in die lewe geroep wat bestaan het uit 36 van die belangrikste welsynsorganisasies in die stad.

Die Behuisingsbond het dadelik begin om deur toesprake, lesings en artikels in die koerante die toestande waarin ’n groot gedeelte van die wit en bruin bevolking van Kaapstad gewoon het, onder die openbare aandag te bring. Vanweë die sterk druk moes die stadsraad planne beraam om die probleem die hoof te bied. Die saak het ook in die Parlement ter sprake gekom en £1 miljoen is beskikbaar gestel wat aan munisipaliteite geleen is vir die oprigting van wonings van beperkte grootte en koste. Die Behuisingsbond het in 1929 sy eie utliteitsmaatskappy gestig en aan die maatskappy is ook van regeringsweë lenings vir die oprigting van huise beskikbaar gestel. In 1953 het die maatskappy reeds meer as 3 000 huise gebou. Prof. Erika Theron het in 1959 geskryf: &quot;Hierdie wonings kan … beskou word as 'n monument vir die insig wat die ACVV in hierdie probleem getoon het en die inisiatief wat die vereniging in die saak geneem het.&quot;

Inligting is ook in verband met die bestaande wetgewing waardeur behuisingstoestande verbeter kon word, in ''Eendrag'' (die ACVV se mondstuk) en ook van tyd tot tyd op konferensies onder die aandag van takke gebring en voorligting is gegee omtrent die stappe wat gedoen moes word om gesonde behuisingstoestande in 'n dorp te verkry. Al die wenke en inligting het nie op dowe ore geval nie, want reeds in 1935 is in ''Eendrag'' melding gemaak van die optrede van die takke in die saak.

Hoewel Steyn en andere hulle beywer het vir behuisingsprojekte vir sowel wit as bruin mense, was dit altyd afsonderlike projekte vir die een of die ander rassegroep; trouens, die ACVV het hom daadwerklik beywer vir rasseskeiding en die verwydering van gemengde woonbuurte. So byvoorbeeld het die kongres in 1937 na aanleiding van beskrywingspunte van [[Kaapstad]] en [[Riebeek-Wes]] besluit om die regering te versoek om wetgewing daar te stel waardeur munisipale rade verplig sou word om afsonderlike woonbuurte vir &quot;blankes&quot; en &quot;nie-blankes&quot; te voorsien. Na aanleiding van hierdie besluit is die takke versoek om onbevredigende toestande in hul dorp te rapporteer sodat die hoofbestuur die versoek van die kongres met feite kon ondersteun. Sewentien takke het daarop gereageer. In 1938 het 'n deputasie van die ACVV voor die Uitvoerende Komitee van die Provinsiale Raad, aparte woonbuurte vir blank en nie-blank bepleit en sy standpunt in die saak op die volgende motivering gebaseer: &quot;Vir beide blank en gekleurd is dit nie goed om saam te woon nie; en wat ons altyd voor oë moet hou, is dat waar so 'n saamwonery plaasvind dit byna sonder uitsondering die blanke is wat agteruit gaan en afdaal na die peil van die laer beskawing. En dit spreek vanself dat die saamwoon dan op die kleurling ook nie 'n goeie uitwerking kan hê nie. Die ACVV meen dit goed met die kleurling en sal graag sien dat ACVV-lede oral waar moontlik hul invloed gebruik om vir die nie-blankes geskikte en doeltreffende behuising te verkry. Ons gun die kleurling die ontwikkeling en vooruitgang wat hom toekom. Maar waar ons tog die onmiskenbare tekens van agteruitgang van die blanke sien waar wit en gekleurd saamwoon en waar ons deur ons maatskaplike werksters en andere daagliks gewaarsku word teen die nadelige gevolge daarvan, moet ons op ons dorpe en ons stede ernstige aandag skenk aan hierdie dreigende probleem.&quot;

Die beginsel van afsonderlike woonbuurte het eers in 1950 wetlike beslag gekry toe die [[Groepsgebiedewet]] aangeneem is, hoewel die toepassing daarvan nie vinnig gevorder het nie weens praktiese probleme.

Mettertyd het die Stedelike Behuisingsbond 'n bedrag van £5 miljoen ingesamel om 7&amp;nbsp;000 huise aan 20&amp;nbsp;000 wit en bruin te verskaf. Modeldorpies soos Koeberg, [[Ruyterwacht|Eppingtuin]], [[Thornton]] en [[Matroosfontein]] het op hierdie wyse tot stand gekom. In die ''Verslag van die Kommissie van Ondersoek van die Gefedereerde N.G. Kerke na kerklike en godsdienstige toestande in die nege stede van die Unie'', waarvan die bevindings in 1947 te boek gestel is as ''Kerk en stad'', skryf die kommissie: &quot;Met die toestroming na die stede tydens die jongste oorlog en die terugkeer van duisende soldate, het die kwessie van blanke stadsbehuising skielik 'n eersterangse probleem geword; iets wat dit voor die tyd nooit was nie.&quot; In die daaropvolgende oorsig van pogings om behuising aan minderbevoorregtes in die stede te voorsien, skryf die kommissie: &quot;In Kaapstad is daar wel enige pragtige modeldorpies gebou vir blankes, maar hulle dank hul ontstaan in groot mate aan die private Utiliteits-Behuisingsmaatskappy, wat meer huise voorsien het as selfs die hele Kaapse stadsraad.&quot;&lt;ref&gt;{{af}} [[Johannes Rudolf Albertyn|Albertyn, dr. J.R.]] et. al. 1948. ''Kerk en stad''. Kaapstad: Die Federale Armesorgraad.&lt;/ref&gt;

Tot haar dood was Steyn voorsitter van hierdie maatskappy. Daarbenewens was sy van 1949 af ook lid van die Nasionale Behuisingskommissie.  Gedurende die sowat 40 jaar waarin sy by behuisingsprojekte betrokke was, is deur haar ywer sowat 7&amp;nbsp;000 huise en verskeie tehuise vir bejaardes gebou met 'n waarde van, ten tyde van haar dood, R10 miljoen. Al was daar in die 1930's openbare aantygings dat sy bruin mense swak behandel het en haar neus in mense se privaat sake gesteek het (''The Sjambok'', [[18 April]] [[1930]]), het dit nie afbreuk aan haar reputasie gedoen nie sodat sy in 1945 die amptelike voorsitter van die Stedelike Behuisingsbond (SBS) geword het, 'n amp wat sy nieamptelike reeds van die organisasie se stigting af beklee het. Sy het die grootste deel van haar lewe aan die SBS gewy en haar heerskappy het eers geëindig toe sy aan 'n hartaanval beswyk.

=== Bejaardesorg ===
Steyn was 'n bekwame en aktiewe lid van talle welsynsorganisasies; onder meer was sy hoofbestuurslid van die Afrikaanse Christelike Vrouevereniging (ACVV) en lid van die uitvoerende komitee van die Streekwelsynsraad van Wes-Kaapland, waar haar kennis en leiding van groot waarde was. Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] (1939–1945) het sy haar begin beywer vir die welsyn van bejaardes. Om haar kennis van welsynswerk te verbreed het sy talle buitelandse studiereise in Europa en Noord-Amerika onderneem. In 1952 het sy met 'n regeringsbeurs bejaardesorg in Europa bestudeer. In 1956 was sy 'n stigterslid (en later die eerste voorsitter) van die Nasionale Raad vir Bejaardes, 'n liggaam wat hom ten doel gestel het om maatskaplike dienste ten bate van bejaardes in Suid-Afrika te koördineer en uit te bou.

=== Eredoktorsgraad ===
Sy het 'n besondere bydrae tot maatskaplike sorg in Suid-Afrika gelewer. Sy was, volgens prof. [[Erika Theron]], 'n bekwame voorsitter, 'n doelgerigte werker en 'n energieke mens. Op [[8 Desember]] [[1961]] het die [[Universiteit Stellenbosch]] haar vereer met die eregraad D.Phil. vanweë haar onvermoeide ywer vir stedelike behuising vir minderbevoorregtes. Dié universiteit het destyds gesê dié eer het haar en haar man, wat in 1954 'n eredoktorsgraad van Maties gekry, toegekom &quot;aangesien hul lewe gekenmerk was deur onvermoeide, onbaatsugtige diens aan hulle medemens&quot;.&lt;ref&gt;{{af}} [http://www.sun.ac.za/english/entities/archives/Documents/1964%20Matieland%201.pdf Lewensbeskrywing in ''Matieland, jaargang 8, nommer 1, April 1964''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161219152222/http://www.sun.ac.za/english/entities/archives/Documents/1964%2520Matieland%25201.pdf |date=19 Desember 2016 }} {{Cite web |url=http://www.sun.ac.za/english/entities/archives/Documents/1964%2520Matieland%25201.pdf |title=argiefkopie |access-date= 8 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161219152222/http://www.sun.ac.za/english/entities/archives/Documents/1964%2520Matieland%25201.pdf |archive-date=19 Desember 2016 |url-status=bot: unknown}}. URL besoek op 7 September 2015.&lt;/ref&gt;

== Gesinslewe  en dood ==
Drie kinders is uit Zerilda Minnaar se huwelik met ds. H.P.M. Steyn gebore: Hendrien, ten tyde van haar ma se dood woonagtig in [[Pretoria]], Zerilda (1919–2000, getroude van Droskie), wat haar ma se naam gekry het, maar onder haar kennisse bekend was as Bee, en hulle seun Jan, later regter [[Jan Steyn|Jan H. Steyn]], van Kaapstad, gebore [[4 Maart]] [[1928]] (oorlede op [[30 Desember]] [[2013]]). Die Kaapse Stadsraad het Zerilda Droskie, toe 76, in 1995 vereer vir die baanbrekerswerk wat sy vir bejaardes in die land gedoen. Sy was die eerste maatskaplike werker hier wat in dié onderwerp gespesialiseer het, en was 26 jaar lank by die Nasionale Raad vir Bejaardes betrokke, waarvan die 17 voorafgaande jare as direkteur.&lt;ref&gt;{{af}} [http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/1995/06/01/7/5.html ''Vrou vereer vir werk onder bejaardes'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Die Burger]]'', 1 Junie 1995. URL besoek op 7 September 2015.&lt;/ref&gt;

Zirelda is onverwags oorlede op [[21 November]] [[1963]], slegs 'n week en drie maande ná haar man, terwyl sy 'n vergadering van die bestuur van die Dryfe-huis vir bejaardes, waarvan sy voorsitter was, toegespreek het. Sy was van voorneme om self eendag in een van die tehuis wat deur haar toedoen opgerig is, te gaan waas, maar dit was haar nie beskore nie. Sy was 71 jaar en agt maande oud ten tyde van haar dood. Skaars 'n maand voor haar dood het sy nog die nuwe ouetehuis op [[Piketberg]] geopen. By dié geleentheid het sy het die gemeenskap gelukgewens met die pragtige gebou en hul deursettingsvermoë.&lt;ref&gt;{{af}} [http://www.netwerk24.com/stemme/2013-10-29-50-jaar-gelede-29-oktober-1963?vc=e054e27feeabfd0cf8ff52bad6249089&amp;google_track_login=1&amp;google_track_paid=1 ''50 jaar gelede: 29 Oktober 1963'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Netwerk24.com, 29 Oktober 2013.&lt;/ref&gt;

== Bronne ==
* {{af}} [[A.P. Smit|Smit, ds. A.P.]] 1970. ''God het laat groei. Geskiedenis van die Bybelgenootskapsbeweging in Suider-Afrika 1820–1970.'' Kaapstad: Die [[Bybelgenootskap van Suid-Afrika]].
* {{af}} Schoonees, L. 1976. ''Steytlerville en sy mense. Eeufeesgedenkboek 1876–1976''. Steytlerville: NG Kerkraad.
* {{en}} Potgieter, D.J. 1974. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'', deel 10. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd.
* {{af}} Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Durban en Pretoria: Butterworth &amp; Kie (SA) (Edms) (Bpk).
* {{af}} Theron, prof. Erika en Lambrechts, H.C. 1959. ''Vrouevolksdiens. Dier werk van die Afrikaanse Christelike Vrouevereniging''. Kaapstad en Pretoria: HAUM.

== Verwysings ==
{{Verwysings|3}}

== Eksterne skakels ==
* {{en}} [http://www.bdlive.co.za/archive/2014/01/02/judge-jan-steyn-remembered-a-great-son-of-south-africa ''Judge Jan Steyn remembered: a great son of South Africa'']. URL besoek op 7 September 2015 en opgedateer op 17 Februarie 2021.
* {{af}} [http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/1995/06/01/7/5.html ''Vrou vereer vir werk onder bejaardes'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Die Burger]]'', 1 Junie 1995. URL besoek op 7 September 2015.

{{Normdata}}
{{DEFAULTSORT:Steyn, Zerilda}}
[[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika|*]]
[[Kategorie:Geboortes in 1892]]
[[Kategorie:Sterftes in 1963]]</text>
      <sha1>kx7abd560bvemxhgim2n7b5zbhj89r4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lynnwood Manor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104055</id>
    <revision>
      <id>2974361</id>
      <parentid>2885910</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:54:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <origin>2974361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3875" sha1="9jb3z8z5sm071lthsqvvp25sy7s04pf" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp
| naam                    = Lynnwood Manor
| inheemse_naam           = 
| ander_naam              = 
| nedersetting_tipe       = [[Voorstad]]
| beeld_stadsilhoeët      = Besigheidsentrum in Lynnwood Manor, Pretoria.jpg
| beeldbyskrif            = Sakesentra in die voorstad, teen die [[N1 (Suid-Afrika)|N1]] en Lynnwoodweg, 'n hoofaar na die middestad
| duimdrukkeretiketposisie= onderkant
| latd  = 25 |latm  = 45 |lats  = 48
| longd = 28 |longm = 16 |longs = 55
| provinsie               = Gauteng
| distrik                 = 
| munisipaliteit          = Stad Tshwane
| stigtingsdatum          = 
| regeringstipe           = 
| leier_party             = 
| leiertitel              = 
| leiernaam               = 
| oppervlakvoetnotas      = 
| oppervlak_totaal_km2    = 
| hoogte_m                = 
| bevolking_totaal        = 
| bevolking_soos_op       = 2011
| bevolkingvoetnotas      = 
| demografie1_voetnotas   = 
| persent_swart           = 17.8%
| persent_kleurling       = 1.7%
| persent_asiër           = 3.1%
| persent_wit             = 74.2%
| persent_ander           = 3.2%
| demografie2_voetnotas   = 
| demografie2_titel1      = [[Afrikaans]]
| demografie2_info1       = 55.2%
| demografie2_titel2      = [[Engels]]
| demografie2_info2       = 26.2%
| demografie2_titel3      = [[Noord-Sotho]]
| demografie2_info3       = 2.8%
| demografie2_titel4      = [[Tswana]]
| demografie2_info4       = 2.3%
| demografie2_titel5      = Ander
| demografie2_info5       = 13.5%
| poskode                 = 0081
| poskode2                = 
| skakelkode              = 
| sensuskode              = 799035092
| webwerf                 = 
}}

'''Lynnwood Manor''' is 'n [[voorstad]] van [[Pretoria]] in [[Gauteng]], [[Suid-Afrika]]. Dit is 'n goed-ontwikkelde gebied, en is ongeveer 12 km &amp;nbsp;oos van die stadskern geleë. Lynburnweg en Daventrystraat vorm die hoofare, terwyl die [[N1 (Suid-Afrika)|N1-hoofweg]], Lynnwood- en Glenwoodweg toegang bied. Die groen strook van [[Moreletaspruit]] vorm die oosgrens. 

Gastehuise, 'n City Lodge hotel en die Lynnwood Bridge en Glenfair Boulevard inkopie- en sakesentra is hier geleë, benewens [[Sanlam]]-kantore. Aan die westekant is die Alkantrant-biblioteek aan Alkantrant-parkie geleë. In 2025 is 'n span permanente tuiniers in die parkie ontplooi, met daaglikse rommelverwydering nou deel van die roetine-instandhouding.&lt;ref name=&quot;vub1&quot;&gt;{{cite news |last1=Vuba |first1=Pamela |title=Lynnwood Manor residents restore Alkantrant Park to its former glory |url=https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2025/06/12/lynnwood-manor-residents-restore-alkantrant-park-to-its-former-glory/ |access-date=16 Maart 2026 |agency=Rekord |publisher=citizen.co.za |date=12 Junie 2025}}&lt;/ref&gt; 

Die skilder [[Jacobus Hendrik Pierneef|J.H. Pierneef]] het aan die voet van Pierneefkoppie gewoon en gewerk, by wat tans as Pierneef's Kraal bekend staan, geleë te Knoppiesdoornlaan 30. Hy het hierdie plaashuis in die laat 1930's (ongeveer 1939) gevestig en dele daarvan self gebou. &quot;Die Kraal&quot;, soos hy dit by tye genoem het, het as sy huis en ateljee gedien. Die terrein bevat steeds oorspronklike strukture en word tans 'n gastehuis en restaurant aangewend wat sy nalatenskap bewaar.

Toe dit in die 1960's gestig is, was dit die mees oostelike voorstad van Pretoria, maar die stad het sedertdien aansienlik oos- en suidwaarts uitgebrei. Saam met [[Brooklyn, Pretoria|Brooklyn]] en [[Menlopark, Pretoria|Menlopark]], is hierdie voorstede waarskynlik vernoem na hul [[VSA|Amerikaanse]] eweknieë. Vandag staan hierdie voorstede bekend as die &quot;ou ooste&quot; en spog met 'n paar van die stad se duurste wooneiendomme.

==Kyk ook==
* [[Atterburyteater]]

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Pretoria saadjie}}

{{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|TSH}}

[[Kategorie:Voorstede van Pretoria]]</text>
      <sha1>9jb3z8z5sm071lthsqvvp25sy7s04pf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Austro-Asiatiese tale</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104247</id>
    <revision>
      <id>2974356</id>
      <parentid>2970770</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3995" sha1="24nj6rsv4hhg4ksf8pybh3ogqgtvv06" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Taalfamilie
|naam=Austro-Asiatiese tale
|altnaam=Mon-Khmer-tale
|familiekleur=Austro-Asiaties
|gebied=[[Suid-Asië|Suid-]] en [[Suidoos-Asië]]
|dogter1=[[Moenda-tale|Moenda]]
|dogter2=[[Khasiese tale|Khasi]]-[[Palaungiese tale|Palaungies]]
|dogter3=[[Khmuiese tale|Khmuies]]
|dogter4=[[Pakaniese tale|Pakanies]]
|dogter5=[[Vietiese tale|Vieties]]
|dogter6=[[Katuiese tale|Katuies]]
|dogter7=[[Bahnariese tale|Bahnaries]]
|dogter8=[[Khmer]]
|dogter9=[[Peariese tale|Pearies]]
|dogter10=[[Nicobariese tale|Nicobaries]]
|dogter11=[[Aslian-tale|Aslian]]
|dogter12=[[Moniese tale|Monies]]
|dogter13=[[Sjompen-tale|Sjompen]]?
|kaart=[[Lêer:Austroasiatic-en.svg|300px]]
|kaart_byskrif=Verspreiding van Austro-Asiatiese tale
}}

[[Lêer:Mekong river basin.png|duimnael|links|Volgens Paul Sidwell en Roger Blench het die Austro-Asiatiese tale langs die [[Mekong]]bekken versprei]]
[[Lêer:AustroasianTree.png|duimnael|links|Stamboom van Austro-Asiatiese tale]]
Die '''Austro-Asiatiese tale''', soms ook '''Mon-Khmer-tale''' genoem, is 'n [[taalfamilie]] wat uit rofweg 169 [[Taal|tale]] bestaan wat deur sowat 100 miljoen mense gepraat word. Hulle is oorwegend oor [[Suid-Asië|Suid-]] en [[Suidoos-Asië]] versprei. Daarbenewens kom Austro-Asiatiese tale ook in lande soos [[Indië]], [[Bangladesj]], [[Nepal]] en aan die suidelike grens van die [[Volksrepubliek China]] voor. Die naam van dié taalfamilie is afgelei van die [[Latyn]]se woorde ''australis'' en ''asia'', wat &quot;Suid-Asiaties&quot; beteken.

Die Austro-Asiatiese tale word as die outochtone tale van Suidoos-Asië beskou, aangesien die sprekers van die aangrensende [[Indo-Ariese tale|Indo-Ariese]], [[Tai-Kadai-tale|Tai-Kadai]], [[Drawidiese tale|Drawidiese]], [[Austronesiese tale|Austronesiese]] en [[Tibeto-Birmaanse tale]] later ná die streek migreer het.&lt;ref&gt;{{en}} Paul Sidwell en Roger Blench. 2011. &quot;The Austroasiatic Urheimat: the Southeastern Riverine Hypothesis.&quot; Enfield, N.J. (ed.) ''Dynamics of Human Diversity'', 317–345. Canberra: Pacific Linguistics. http://rogerblench.info/Archaeology/SE%20Asia/SR09/Sidwell%20Blench%20offprint.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171118041741/http://www.rogerblench.info/Archaeology/SE |date=18 November 2017 }} {{Cite web |url=http://www.rogerblench.info/Archaeology/SE |title=argiefkopie |access-date=12 Februarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171118041741/http://www.rogerblench.info/Archaeology/SE |archive-date=18 November 2017 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; Paul Sidwell en Roger Blench vermoed, dat die sprekers van die Austro-Asiatiese tale langs die [[Mekong]]bekken versprei het.

Die grootste tale (volgens [[moedertaal]]sprekers) is: [[Viëtnamees]] (68 miljoen), [[Khmer]] (14 miljoen), [[Santali]] (6,2 miljoen), [[Moendari]] (1,7 miljoen), [[Ho]] (1,4 miljoen), [[Khasi]] (1 miljoen) en [[Mon]] (851&amp;nbsp;000). Die eerste drie is die enigste van die Austro-Asiatiese tale wat [[Amptelike taal|amptelike status]] in 'n land geniet (in [[Viëtnam]], [[Kambodja]] en [[Indië]], respektiewelik). Die alternatiewe benaming Mon-Khmer-tale is van die twee tale Mon en Khmer afgelei.

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Bronne ==
* {{en}} {{cite book |author=Mathias Jenny en Paul Sidwell |year=2015 |url=http://www.brill.com/products/reference-work/handbook-austroasiatic-languages-2-vols |title=The Handbook of Austroasiatic Languages |publisher=Leiden: Brill}}

== Eksterne skakels ==
{{CommonsKategorie-inlyn|Austro-Asiatic languages}}
* {{en}} {{cite web |url=http://www.ethnologue.com/subgroups/austro-asiatic | title=Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Austro-Asiatic | publisher=[[Ethnologue]] | accessdate=27 April 2021}}
* {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Austroasiatic-languages|title=Austroasiatic languages|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=27 April 2021}}

{{Taalfamilie}}
{{Normdata}}

[[Kategorie:Austro-Asiatiese tale| ]]
[[Kategorie:Taalfamilies]]</text>
      <sha1>24nj6rsv4hhg4ksf8pybh3ogqgtvv06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mabel Malherbe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104376</id>
    <revision>
      <id>2974466</id>
      <parentid>2942743</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T05:58:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Driejarige Oorlog en daarna */</comment>
      <origin>2974466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33810" sha1="asgnwbqyfnmfct14s7kvhm1pwop5lar" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Persoon
| naam             = Mabel Malherbe
| bynaam           = 
| beeld            = Mabel Malherbe potloodskets.jpg
| onderskrif       = 'n Potloodskets van Mabel Malherbe
| geboortenaam     = Mabel Catherine Malherbe
| geboortedatum    = 9 Augustus 1879
| geboorteplek     = [[Pretoria]], [[Transvaal]]
| dood_datum       = {{SDEO|1879|8|9|1964|2|1}}
| sterfteplek      = [[Nelspruit]], [[Transvaal]]
| titel            = 
| nasionaliteit    = Suid-Afrikaans
| beroep           = Politikus, joernalis
| bekend           = 
| salaris          = 
| termyn           = 
| voorganger       = 
| opvolger         = 
| party            = [[Nasionale Party]]&lt;br /&gt; [[Verenigde Party]]&lt;br /&gt; [[Afrikanerparty]]
| godsdiens        = 
| huweliksmaat     = Kenne Malherbe
| kinders          = Een seun, een dogter
| webwerf          = 
| handtekening     = 
}}

'''Mabel Catherine Malherbe''' ([[Pretoria]], [[Transvaal]], [[9 Augustus]] [[1879]] – Roodewal, [[Nelspruit]], [[1 Februarie]] [[1964]]) was ’n [[Suid-Afrika]]anse politikus, joernalis, die tweede vrou wat tot die Volksraad verkies is en die eerste burgemeesteres van ’n Suid-Afrikaanse stad ([[Pretoria]]).

C. Pretorius skryf in die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'': &quot;Ofskoon klein en fyn van persoon, was Malherbe 'n vrou met merkwaardige dryfkrag en vasberadenheid, maar ook met 'n diepe deernis vir haar medemens. Volgens die skryfster [[M.E.R.]] wat haar goed geken het, was dit haar geaardheid om te help en te gee aan dié wat moes ontbeer, en kon sy gebrek nêrens gesien het sonder om dit te probeer verhelp nie.&quot; [[Anna Neethling-Pohl]] sê sy was as jong vrou fyn, aantreklik, lewenslustig en idealisties. Al was sy later ’n bekende openbare figuur, het min mense haar regtig intiem geken. Sy was terughoudend en van haar vriende het haar as “intimiderend” beskryf. Nietemin was almal dit eens dat sy ’n vrou met ontsaglike integriteit was. Sy het vroue, veral Afrikanervroue, se belange deurentyd op die hart gedra en bevorder, en ’n onmiskenbare rol gespeel, deur haar politieke bedrywighede en haar redakteurskap van ''[[Die Boerevrou]]'', om Afrikaanse vroue op die moderne lewe in die 20ste eeu voor te berei.

== Herkoms en opleiding ==
[[Lêer:Eugenemarais.jpg|duimnael|links|170px|Malherbe was 'n susterskind van die skrywer en digter [[Eugène Marais]].]]
[[Lêer:Rustenburg House 001.jpg|duimnael|regs|240px|’n Skets van Rustenburg House, deur Montrose Cloete. Die [[Hoër Meisieskool Rustenburg]], waar Malherbe gematrikuleer het, is onder meer in dié gebou gehuisves tot sy verskuiwing in 1932 na die Erinville-landgoed. Die laerskool gebruik steeds Rustenburg House.]]
Malherbe was die dogter van Frans Christopher Muller Rex en sy vrou, Gezina Constantia (Jess) Marais. Haar oupagrootjie aan vaderskant was die entrepreneur [[George Rex]] ([[29 Augustus]] [[1765]] – [[3 April]] [[1839]]), die stigter van [[Knysna]] en luidens gerugte van destyds ’n buite-egtelike kind van koning George III, hoewel genetiese toetse dié bewering in 2004 weerlê het.&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.knysnaplettherald.com/news/News/General/125732/New-doubts-about-royal-blood ''New doubts about royal blood''], ''Knysna-Plett Herald'', 11 Desember 2014. URL besoek op 13 Oktober 2015.&lt;/ref&gt; George Rex het geweier om hom aan die huwelikswette van die [[Kaapkolonie]] te onderwerp en het dus vier buite-egtelike kinders gehad by ’n vrygemaakte slavin, Johanna Rosina van der Caap, en daarna nog nege by een van haar dogters, Carolina Margaretha Ungerer, 'n kind van Johanna by ’n gewese eienaar.

Malherbe se moeder was ’n suster van die digter en skrywer [[Eugène Marais]] ([[9 Januarie]] [[1871]] – [[29 Maart]] [[1936]]). Haar oupa aan moederskant was Jan Nielen Marais, lid van die Transvaalse regering onder pres. [[Thomas François Burgers|T.F. Burgers]]. Jan en Catharina Marais het in 1868 van ’n plaas naby [[Stellenbosch]] na Pretoria verhuis. Hulle het ses dogters en vier seuns gehad. Eugène Marais was die jongste seun.

In Transvaal het die Marais-gesin hoofsaaklik met Engelssprekendes en oud-Kapenaars omgegaan. Hulle kon [[Engels]] vlot praat en het dit ook graag gedoen. Hulle het blykbaar nie goed oor die weg gekom met Afrikaners nie en het ook nie ’n hoë dunk van pres. [[Paul Kruger]] gehad nie omdat hy te onverfynd en boonop ’n [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Dopper]] was. Weens haar vader, Frank, met wie haar moeder in 1874 getroud is, se drankprobleem was daar gedurig spanning in die Malherbe-huishouding, wat daartoe gelei het dat hy [[Karoo]] toe verhuis en daar redakteur van ’n Nederlandse koerant geword het, al was sy huistaal Engels. Jess was ’n sterk vrou en het haar drie kinders (daar was ook nog die seuns Percy en Herbert) alleen onderhou deur ’n losieshuis en klein melkery te bedryf. Met haar moeder het Malherbe gereeld vasgesit.

Malherbe het haar skoolopleiding in haar geboortestad begin en aan die [[Hoër Meisieskool Rustenburg]] in [[Rondebosch]], [[Kaapstad]], voltooi, dieselfde skool waar die eerste vrou in die Volksraad, [[Leila Reitz]], matriek in 1905 in die eersteklas geslaag het. Malherbe het op skool besluit om verslaggewer te word en ná matriek self gereël om by ’n Engelse dagblad opgelei te word, maar haar ma was sterk daarteen gekant dat Malherbe in ’n kantoor sou gaan werk en het haar per telegram huis toe gebied.

Op 17 was sy terug in Pretoria waar sy af en toe beriggies vir koerante geskryf het. Terwyl sy vir mev. Grobler, eggenote van pres. Kruger se sekretaris, Piet Grobler, Engelslesse gegee het, het sy in aanraking met die president gekom, enkele kere by hom aan huis gekuier en ’n groot bewondering vir die stil, sterk en ruwe leier ontwikkel. Die [[Jameson-inval]] was ’n keerpunt in haar politieke denke, want dit het haar selfs nog voor die [[Tweede Vryheidsoorlog]] tot Afrikaner-Nasionalisme bekeer.

== Driejarige Oorlog en daarna ==
[[Lêer:Town hall, Haarlem, Holland-LCCN2001699504.jpg|duimnael|links|300px|Malherbe het 'n driejarige kursus in [[Haarlem]], die hoofstad van [[Noord-Holland]], van omstreeks 1901 tot 1904 gevolg. Hierdie fotochroom van die Haarlemse stadsaal dateer omstreeks 1895.]]
[[Lêer:Gustav Preller.jpg|duimnael|180px|[[Gustav Preller]] was een van die [[Pretoria]]se intellektuele met wie Mabel en Kenne Malherbe bevriend was.]]

Vervul met die behoefte om haar land te dien, het sy haar met die uitbreek van die [[Tweede Vryheidsoorlog]] in 1899 by die [[Rooi Kruis]] aangesluit.&lt;ref name=&quot;pret&quot;&gt;{{af}} Pretorius, J.C. in Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Durban en Pretoria: Butterworth &amp; Kie (SA) (Edms.) Bpk.&lt;/ref&gt; Sy het eers in Pretoria en daarna op die trein tussen die hoofstad en Modderspruit verpleegwerk gedoen. Tydens die uitvoering van haar pligte het sy haar toekomstige man, Kenne N. De Kock Malherbe, ’n prokureur, ontmoet.&lt;ref name=&quot;potg&quot;&gt;{{en}} Potgieter, D.J. 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'' volume 7. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd.&lt;/ref&gt; Op haar laaste besoek aan Modderspruit het hulle verloof geraak. Toe haar familie tydelik op [[Gordonsbaai]] gaan woon ná die besetting van Pretoria op [[5 Junie]] [[1900]] deur die Britse troepemagte, het sy daarin geslaag om met die hulp van die groot Kaapse weldoener [[Marie Koopmans-de Wet]] op die [[Duitsland|Duitse]] skip ''Hertzog'' na [[Nederland]] te gaan, waar sy in die Diakonessehuis in [[Haarlem]] 'n driejarige kursus in verpleging gevolg het. In Nederland het haar groot lewensdoel vorm aangeneem: om alles in haar vermoë te doen om haar volk se verlore vryheid terug te help wen.

Reeds in die jare onmiddellik ná haar terugkeer in Pretoria in 1904 het Malherbe groot belangstelling in die openbare lewe en in die lot van die minderbevoorregtes getoon. Haar man, Kenne, met wie sy op [[13 April]] [[1904]] getroud is, was die seun van Nicolaas Malherbe, oud-tesourier-generaal van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]]. Volgens die skrywer [[M.E.R.]] was Kenne Malherbe ’n knap prokureur met “veelsydige aanknopings en belange”. Die egpaar was bevriend met talle intellektuele in die hoofstad, onder wie adv. [[Tielman Roos]] en [[Gustav Preller]], redakteur van ''[[Die Volkstem|De Volksstem]]''. Volgens oorlewering het die Malherbes ’n gelukkige huwelikslewe gehad. Kenne Malherbe was saggeaard en het sy vrou hartgrondig ondersteun in alles wat sy aangepak het. Soms het hy grappenderwys na homself verwys as “mnr. Mabel Malherbe”. In die omgang het sy Afrikaans gepraat, maar hul huistaal was Engels, waarskynlik omdat sy Engels grootgeword het.

Hul twee kinders is ook na Engelse skole gestuur. Martha (Martli) is in 1905 gebore en Nicolaas Samuel (Boet) in 1906. Martli het aktrise geword, 25 jaar in [[Londen]] gewoon en heeltemal verengels. Sy was nooit getroud nie en het haar ma later verwyt dat sy so besig was met liefdadigheidswerk dat sy nie genoeg tyd aan haar afgestaan het nie. Boet was ’n ware intellektueel en het later lid geword van die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]]. Blykbaar het Malherbe albei haar kinders se uitkyke en leefwyse volkome aanvaar.

Malherbe het haar aan liefdadigheidswerk gewy, was sedert die stigting in 1904 lid van die [[Suid-Afrikaanse Vrouefederasie]] en het in 1917 in die hoofbestuur van hierdie organisasie gedien. Sy was ook stigter van die Pretoriase Afrikaans-Hollandse Leesunie. Hierdie vereniging het van krag tot krag gegaan tot daar honderd lede was en 'n lang waglys vir lidmaatskap. So is die Mabel Malherbe-leeskring, wat vandag (2015) nog bestaan, gestig.&lt;ref name=&quot;lees&quot;&gt;{{af}} [http://atterburytrust.org/die-trotse-geskiedenis-van-pretoria-se-oudste-leeskring/ Die trotse geskiedenis van Pretoria se oudste leeskring]. URL besoek op 13 Oktober 2015.&lt;/ref&gt; Sy was voorsitster van die Suid-Afrikaanse Nasionale Vroueraad (Pretoria-tak) en het hierdie liggaam eenkeer op 'n internasionale konferensie in [[Genève]] verteenwoordig, waar sy interessante vroue uit talle wêrelddele ontmoet het.

== ''Die Boerevrou'' ==
[[Lêer:Maria Elizabeth Rothmann MER.jpg|duimnael|regs|180px|Die skrywer [[M.E.R.]] het saam met Malherbe by ''[[Die Boerevrou]]'' gewerk, die eerste Afrikaanse vrouetydskrif.&lt;ref&gt;{{af}} [http://repository.up.ac.za/handle/2263/21922 Ontstaan, bestuur en ontvangs van ''[[Die Boerevrou]]'', die eerste Afrikaanse vrouetydskrif]. URL besoek op 13 Oktober 2015.&lt;/ref&gt;]]
[[Lêer:Die Boerevrou Mei 1926.jpg|links|duimnael|200px|Die voorblad van ''[[Die Boerevrou]]'' van Mei 1926.]]
[[Lêer:AG Visser Heidelberg.jpg|duimnael|regs|180px|Van die digter dr. [[A.G. Visser]] het gereeld bydraes in ''[[Die Boerevrou]]'' verskyn.]]
[[Lêer:Pres FW Reitz.jpg|duimnael|links|200px|Die oudpresident van die [[Oranje-Vrystaat]] [[F.W. Reitz]] was van die digters wie se gedigte in ''[[Die Boerevrou]]'' gepubliseer is.]]
Malherbe het vroeg reeds 'n groot liefde vir die joernalistiek geopenbaar. In 1945 het sy vir ’n artikel in ''[[Die Huisgenoot|Huisgenoot]]'' aan [[Anna Neethling-Pohl]] vertel hoe dit gebeur het dat sy ''[[Die Boerevrou]]'' begin het. Sy en haar man het op ’n dag ’n tentoonstelling besoek en is daar oorgehaal om op die ''Farmer’s Weekly'' in te teken. Toe sy tuiskom, kry sy die beskeie vroueblaadjie, ''The Homestead'', daarin. Dadelik het sy gevoel dat haar eie volk se vroue so 'n publikasie broodnodig het. En so kom sy daartoe om ''[[Die Boerevrou]]'' te stig, onder aanmoediging van haar oom [[Eugène Marais]]. Sy het in die hoofbestuur van die Nasionale Vroueparty gebly, maar bedank die sekretariële werk om al haar aandag aan ''[[Die Boerevrou]]'' te wy. Pohl skryf: “Hierdie blad, wat sy jare lank bestuur het en waarvoor haar man die geld gevind het, het in dringende en groot behoefte voorsien. Ek is oortuig daarvan dat ons nouliks die belangrikheid daarvan kan oorskat. Dit is dan ook mev. Malherbe se grootste diens aan haar volk gewees dat sy deur middel van haar blad die vrouens meer volksbewus gemaak het, hulle besliste leiding in verskillende sake gegee en hul lewens verdiep en verryk het.” Hierdie eerste Afrikaanse vroueblad se eerste uitgawe het in Maart 1919 in Pretoria verskyn. [[Hermann Giliomee]] skryf oor haar beweegrede vir dié moedige poging: &quot;Sy was ’n Engelssprekende wat in ’n stoere republikeinse familie ingetrou het. Sy het selde Afrikaans gepraat, min kerk toe gegaan en haar eie familie (gesin) het verengels. Nogtans het sy bewustelik besluit om haar as ’n Afrikaner te identifiseer. As ’n jong vrou het sy dikwels op Transvaalse plase gekom waar vroue haar raad gevra het oor gesondheid, huishoudelike sake en kindersorg. Sy het ''[[Die Boerevrou]]'' begin omdat sy al die daaglikse probleme van hierdie vroue wou behandel in ’n taal wat hulle verstaan.&quot;&lt;ref&gt;{{af}} Giliomee, Hermann. 2004. ''Die Afrikaners: ’n Biografie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers.&lt;/ref&gt;

Malherbe het daarin geslaag om van 1920 af 'n aantal jare lank die medewerking van die skryfster [[M.E.R.]] as assistent-redakteur te verkry, wie se eerste kortverhale in dié blad verskyn het. Sy het ook bydraes van haar oom Eugene Marais ontvang en talle gedigte van hom het vir die eerste keer in hierdie tydskrif verskyn. Vir die eerste uitgawe het hy die gedig &quot;Waar Tebes in die Stil Woestyn&quot; geskryf. Neethling-Pohl meen dit is &quot;miskien een van haar grootste gifte aan die volk dat sy dié begaafde digter voortdurend aangepor en gepla het om gedigte en prosastukke vir haar lesers beskikbaar te stel&quot;.&lt;ref&gt;{{af}} Neethling-Pohl, Anna. ''[[Huisgenoot]], 1 Junie 1945.&lt;/ref&gt; Digters en skrywers soos [[Jan F.E. Celliers]], [[A.G. Visser]], [[Toon van den Heever]] en [[F.W. Reitz]] het gereeld bydraes gelewer, terwyl die skilders [[J.H. Pierneef]] en E. Mayer illustrasies vir die blad geteken het. Neethling Pohl skryf Malherbe het die volk en sy kunstenaars só aan mekaar bekendgestel. ''[[Die Boerevrou]]'' was altyd keurig versorg en, sonder om te preek, het dit smaak vir eie, nasionale kuns bevorder. Dr. [[C. Louis Leipoldt]] en ander medici het in 'n gesondheidsrubriek noodsaaklike voorligting oor allerlei siektes gegee.

In die gewilde rubriek &quot;Om die koffietafel&quot; het briewe van leseresse oor die wedervarings en gewoontes van hul voorouers verskyn sodat ''[[Die Boerevrou]]'' 'n skatkamer geword het van kennis oor die kultuurgeskiedenis van die Afrikaner. Dit was nie slegs die eerste leesstof wat baie plattelandse vroue in Transvaal in hul eie taal gekry het nie, maar die blad het ook 'n aansienlike bydrae gelewer tot die algemene volksopvoeding en aankweek van leeslus.&lt;ref name=&quot;pret&quot; /&gt; ''Die Boerevrou'' was ’n groot sukses onder lesers en het kritici se goedkeuring weggedra, maar die advertensies was maar skraps. Mabel wou net sekere soorte reklame aanvaar en het ’n verbod geplaas op enigiets wat drank of gepatenteerde medisyne adverteer.&lt;ref&gt;{{af}} [http://www.bronberger.co.za/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=869:slawekind-word-land-se-eerste-vroulike-burgemeester&amp;catid=50:toeka-se-dae&amp;Itemid=76 Slawekind word land se eerste vroulike burgemeester]. URL besoek op 13 Oktober 2015.&lt;/ref&gt; Neethling-Pohl Skryf: &quot;Hier moet mens ook mev. Malherbe se beginselvaste optrede i.v.m. advertensies noem. Alhoewel die tydskrif van die begin af sulke geldelike steun nodig gehad het, het sy geen enkele soort medisyne laat adverteer voordat dit eers deur deskundiges goedgekeur is nie. Sy was nie van plan om haar leseresse, versprei op eensame plase, ter wille van geld deur aantreklike advertensies te laat mislei nie. Die adverteerders het dikwels woedend geword en met beledigende woorde hul steun teruggetrek, maar mev. Malherbe het hardnekkig voet by stuk gehou.&quot;&lt;ref&gt;{{af}} Neethling-Pohl, Anna. ''[[Huisgenoot]]'', 1 Junie 1945.&lt;/ref&gt; Weens die moeilike finansiële toestande tydens die [[Groot Depressie|depressiejare]] moes die uitgawe van dié blad in Desember 1931 gestaak word.

== Openbare rol ==
Selfs voor sy redakteur en eienaar van ''[[Die Boerevrou]]'' was, het Malherbe 'n aktiewe rol in die openbare lewe van [[Pretoria]] gespeel. Met genl. Hertzog se uittrede uit die kabinet van genl. [[Louis Botha]] in 1912 het die Malherbe-egpaar hom beskou as die ware leier van die volk wat hulle na hul bestemming sou lei. Van toe af het Malherbe al haar krag ingespan om op politieke gebied vir die Afrikanersaak te werk. Op [[4 Augustus]] [[1914]] het sy aan die vroueoptog na die [[Uniegebou]] deelgeneem en was in daardie haar stigterslid van die Nasionale Vroueparty. Van die Bond van Afrikaanse Moeders was sy ook stigterslid. Met die stigting van die eerste tak van die Nasionale Vroueparty in Pretoria het Malherbe die eerste president daarvan geword.

Sy het ses jaar, van 1927 tot 1933, in die stadsraad gedien en in 1932 die eerste vrou geword wat tot burgemeester van 'n Suid-Afrikaanse stad verkies is. Tydens die moeilike [[Groot Depressie|depressiejare]] het sy as eerste burger van die stad besonder baie by wyse van noodleniging gedoen; duisende werkloses is aan werk gehelp, veral op die paaie. Haar toewyding tot haar moedertaal het haar gelei om geld in te samel om in die dertigerjare die Transvaalse Universiteitskollege te help om 'n onafhanklike, Afrikaanse universiteit te word.&lt;ref name=&quot;lees&quot; /&gt;

=== Vrouestemreg ===
[[Lêer:Genl JBM Hertzog Van Dyk.jpg|duimnael|180px|links|Malherbe was 'n geesdriftige ondersteuner van genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]]: in 1934 het sy hom tot in die [[Verenigde Party]] gevolg, in 1940 tot in die Herenigde Nasionale Party en kort daarna saam met sy getroue ondersteuners na die [[Afrikanerparty]] oorgegaan.]]
[[Lêer:Ellie van Broekhuizen.jpg|duimnael|regs|170px|[[Elsie van Broekhuizen]], ds. [[Herman van Broekhuizen]] se eggenote en 'n kleindogter van pres. [[Paul Kruger]], was saam met Malherbe die enigste twee vroue-afgevaardigdes na die groot onafhanklikheidskongres in Bloemfontein.]]
Malherbe was ook aktief op politieke gebied. Sy en [[Elsie van Broekhuizen]], eggenote van die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|Hervormde]] predikant ds. [[Herman van Broekhuizen]], is in Januarie 1919 na die groot onafhanklikheidskongres in Bloemfontein afgevaardig, waar hulle die enigste vroueafgevaardigdes was, en daar het sy die eerste keer persoonlik met genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]] in aanraking gekom. Sy het hom sommer dadelik gevra wat sy standpunt in verband met vrouestemreg was, en hy het haar toe al beloof dat hy hulle sou laat weet wanneer die tyd ryp daarvoor was. Intussen moes die vroue opgelei word om hul taak en plig as stemgeregtigde burgers te kan verstaan wanneer die tyd daarvoor aanbreek.

Sy was een van die stigters van die Nasionale Vroueparty van Transvaal (die vrouevleuel van die [[Nasionale Party]]), gestig in [[Johannesburg]] op [[21 Julie]] [[1915]] deur Johanna Brandt, en as lid van die hoofbestuur het sy haar vanaf omstreeks 1927 vir die verkryging van vrouestemreg in Suid-Afrika beywer.&lt;ref name=&quot;pret&quot; /&gt; In die beginjare van die [[Pakt-regering]] (1924–1933) was die argument in Nasionale geledere teen vrouestemreg dat as dit aan wit vroue toegeken word, dit ook aan bruin en later moontlik swart vroue toegeken sou moes word; daarom was die Nasionale Vroueparty dit met hul manlike eweknieë in die NP eens dat gewag moes word vir verdere wetgewing met betrekking tot die kiesreg van gekleurde Suid-Afrikaners. Later is ’n spesiale kommissie van die Volksraad benoem om die toekenning van vrouestemreg te ondersoek. Nadat getuienis afgelê is, ook deur lede van die Vroue- Nasionale Party, onder wie [[Mabel Jansen]], het die kommissie aanbeveel dat vir eers vrouestemreg aan wit vroue toegeken word. Nadat enkele Volksraadslede privaat wetsontwerpe ingedien het om aan vroue stemreg toe te ken, het die Nasionale Vroueparty by monde van haar lyfblad, ''Die Burgeres'', in Desember 1927 gesê hulle vereenselwig hulle nie &quot;met pogings om nou wetsontwerpe by die Parlement in te dien nie&quot;, maar dit is &quot;nie te betwyfel dat al meer en meer ’n gevoel by die vroue ontstaan dat ons nie meer lank hierdie saak kan laat links lê nie. So getuig die meningsuitings wat reeds in ons blad verskyn en ook beskrywingspunte van ons Kongres.&quot;

Nadat genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]] onderneem het as sy regering ná 1929 verkiesing weer aan bewind kom, hy self in 1930 ’n mosie vir vrouestemreg sou indien, het Malherbe op die Transvaalse kongres van die Nasionale Vroueparty ’n pleidooi vir vrouestemreg gelewer: &quot;Die tyd het aangebreek dat ons ons sonder versuim moet bekwaam vir die nuwe verantwoordelikheid wat waarskynlik op ons gelê sal word. Gesondheidstoestande, huisvesting en opvoeding lê baie na aan ’n vrou se hart. Die opvoeding van ons toekomstige moeders – dit moet tog in ons hande lê. Die pligte van ’n vrou en moeder beskou ek as die allerhoogste roeping in ons samelewing. Daarop rus wel deeglik die verpligting van bekwaamheid net soos vir enige ander pos, dié van onderwyseres, dokter of wat ook al, in die maatskappy. En sal die vrou wat haar verstand so ver ontwikkel het, terugdeins vir die grote huishouding van die staat? Sal sy dan hier ook nie haar verkrege wysheid, haar ervaring, haar lewendige belang in die welvaart van haar gesin, haar volk en die mensheid laat geld nie? Waar vader en moeder saam met kennis die juiste leiding van hul huislike sake behartig, kan hulle net so goed saam die landsake bespreek, sodat hul saam hulle stem kan uitbring vir die welvaart van die hele volk.

&quot;Die twee grootste redes waarom ons die reg wil hê om te stem, is (1) om die lewe vir ons kinders veilig en gelukkig te maak, (2) omdat ons reken dat vroue daardeur hul ewewig sal terugkry. Deur die stemreg word die vrou gedwing om 'n verstandige en meer doeltreffende deel te neem aan die lewe: sy moet saam met die man aan die vooruitgang van die wêreld arbei. Die staatsmanne weet ook dat pligsgevoel deur verantwoordelikheid gebore word.&quot;&lt;ref name=&quot;goosen&quot;&gt;{{af}} Goosen, D.P. (red.) 1953. ''Die Triomf van Nasionalisme in Suid-Afrika (1910–1953)''. Johannesburg: Impala Opvoedkundige Diens (Edms.) Bpk.&lt;/ref&gt;

In Maart 1930 het Hertzog die vrouestemregwetsontwerp ingedien, en op [[19 Mei]] [[1930]] het dit wet geword.&lt;ref&gt;{{af}} [http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2007/01/27/BJ/5/Volksmoeder.html Die Afrikanervrou as volksmoeder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151014170619/http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2007/01/27/BJ/5/Volksmoeder.html |date=14 Oktober 2015 }}, ''[[Die Burger]]'', 27 Januarie 2007. URL besoek op 14 Oktober 2015.&lt;/ref&gt; Met die samesmelting van die Nasionale en Nasionale Vroueparty in 1931 het Malherbe uitvoerende lid van die Transvaalse NP geword.

=== Provinsiale en Volksraad ===
[[Lêer:Mabel Malherbe Huisgenoot 1945.jpg|duimnael|regs|200px|[[Anna Neethling-Pohl]] het in 1945 'n artikel oor Malherbe vir ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'' geskryf waarby dié foto verskyn het.]]

[[Beeld:Mabel Malherbe, Die Nasionale Boek, 1931.jpg|duimnael|links|Mabel Malherbe, omstreeks 1931.]]
Genl. Hertzog, leier van die [[Nasionale Party]] en eerste minister van die [[Unie van Suid-Afrika|Unie]] het ná sy party se volstrekte oorwinning in die verkiesing van 1929, in 1930 toegegee aan die eise van sy volgelinge om die wit bevolking se posisie te verstewig deur net aan wit vroue stemreg toe te ken. Dit het hy gedoen in die aangesig van ’n moontlike bedreiging deur bruin en swart kiesers in Kaapland wat destyds, onderhewig aan streng maatstawwe sodat hul getalle nooit groot was nie, saam met wit kiesers op ’n gemeenskaplike kieserslys geregistreer was en saam met hulle kon stem. Nadat die stemreg na wit vroue uitgebrei is, is die stemregkwalifikasies vir alle wit kiesers in Kaapland en [[Natal]] afgeskaf.

Omdat in die Unie vyf jaar moes verloop tussen algemene verkiesings, sou die volgende verkiesing eers in 1934 gehou word, maar weens die [[Groot Depressie]] het Hertzog se NP en genl. [[Jan Smuts]] se [[Suid-Afrikaanse Party]] in 1933 ooreengekom om ’n koalisie te vorm. Dit het gelei tot ’n vervroegde algemene verkiesing op [[17 Mei]] [[1933]] waarin NP- en SAP-kandidate mekaar nie sou teenstaan nie. Met die stigting van die [[Verenigde Party]] op [[5 Desember]] [[1934]] het Malherbe dadelik haar plek in die uitvoerende komitee van die nuwe party ingeneem. Vroue het reeds op [[27 Januarie]] [[1932]] in ’n tussenverkiesing in die kiesafdeling [[Von Brandis (kiesafdeling)|Von Brandis]] die eerste keer kans gekry om te stem.&lt;ref&gt;{{af}} Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910–1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies.&lt;/ref&gt; Die eerste vrou wat as Volksraadslid verkies is, was [[Leila Reitz]], SAP-koalisiekandidaat vir [[Parktown (kiesafdeling)|Parktown]], hoewel onbestrede. In Junie 1933 het die verkiesings vir die vier Provinsiale Rade plaasgevind en word N.B. Spilhaus [[Kaapland]] se eerste vroue-LPR toe sy die paal haal as onafhanklike kandidaat in Rondebosch.

Malherbe het in dieselfde verkiesing die eerste vroue-LPR van Transvaal geword. Op [[23 Augustus]] (volgens ’n ander bron [[24 Augustus]])&lt;ref name=&quot;goosen&quot; /&gt; [[1933]] vind ’n tussenverkiesing in die Volksraadsetel [[Wonderboom (kiesafdeling)|Wonderboom]] plaas nadat dr. [[Herman van Broekhuizen]] bedank het om Suid-Afrika se spesiale gesant in [[Nederland]] te word. Malherbe verslaan die onafhanklike kandidaat P.A. Taljaard met 159 stemme en word die eerste Afrikaanssprekende&lt;ref name=&quot;potg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;pret&quot; /&gt; asook Nasionale vrou in die Volksraad.

Die eretitel van eerste Afrikaanssprekende vrou in die Volksraad is wel bedenklik omdat sy volgens alle aanduidings lewenslank tuis Engels gepraat het, maar oor dié prestasie skryf [[M.E.R.]] in ''Die Burgeres'': &quot;Dit is die eerste keer dat die vrou aan die verkiesingstryd deelneem en dat die vrou deur volkskeuse uitgesoek is om in die Volksraad te dien. Sy moet deeglik kennis dra van al die sake wat die vrou betref, sodat (wanneer) sy in die Volksraad opstaan, mens moet voel: daar praat al die vroue. Deur die toetrede van mev. Malherbe is die 'Ewig Weibliches' ook in die politiek gebring. Mev. Malherbe wat al baie dienste aan die Afrikaanse volk gelewer het, sal as Volksraadslid veel vir ons beteken.&quot;&lt;ref name=&quot;goosen&quot; /&gt;

As Volksraadslid het sy al haar krag en energie aan twee ideale gewy, naamlik die verbetering van die lot van die minderbevoorregtes en die behartiging van vrouebelange. In die Volksraad het sy vurig gepleit dat vroue ook tot die staatsdiens toegelaat word, dat jong minderbevoorregte meisies spesiale opleiding ontvang om as huishoudsters in diens geneem te word, dat werkgeleenthede vir Blankes op die paaie geskep word, dat 'n indringende ondersoek na die voedingstoestande in die land ingestel word en dat voorligting oor voeding en gesondheid aan die breë volkslae verskaf word.&lt;ref name=&quot;pret&quot; /&gt; Haar loopbaan in die Volksraad het net tot [[11 April]] [[1938]] geduur, maar die beskikbare bronne meld nie of dit is omdat sy haar nie weer verkiesbaar gestel het en of sy nie vir die algemene verkiesing van 1938 benoem is nie.

=== Ná die Volksraad ===
[[Lêer:Mabel Malherbe by 'n borsbeeld van haar.jpg|duimnael|links|270px|Mabel Malherbe by 'n borsbeeld van haar tydens die ingebruikneming van die [[Afrikaanse Hoër Meisieskool]] in [[Pretoria]] se nuwe skoolsaal op [[17 September]] [[1960]].]]
[[Lêer:Vroueoptog Pretoria 1940.jpg|duimnael|regs|320px|Die onderskrif by dié foto in ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'' van [[12 Julie]] [[1940]] het gelui: &quot;Die groot skare vroue wat op die Pretoriase Kerkplein byeengekom en daarna in optog na die Uniegebou gegaan het om 'n vredespetisie aan die Regering voor te lê.&quot; Dr. [[Hendrik Verwoerd]] het verhoed dat Malherbe die optog lei omdat sy nie tot die Gesuiwerde Nasionale Party behoort het nie, maar genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]] ondersteun het.]]
Malherbe was 'n geesdriftige bewonderaar en ondersteuner van genl. Hertzog en het in die uitvoerende komitee van die Nasionale Party van Transvaal en daarna van die [[Verenigde Party]] gedien. Met die totstandkoming van die Herenigde Nasionale Party of Volksparty in 1940, nadat Hertzog se volgelinge die VP verlaat het toe sy mosie vir neutraliteit in die [[Tweede Wêreldoorlog]] in die Volksraad in September 1939 verslaan is, het sy ook in die uitvoerende komitee van dié party in Transvaal gedien. Ná Januarie 1941 was sy lid van die [[Afrikanerparty]], gestig deur Hertzogiete wat die HNP of V verlaat het. Ideologies het die Afrikanerparty en die Nasionale Party nie veel van mekaar verskil nie. Die grootste verskil was dat die Afrikanerparty die Kleurlinge beskou het as deel van die Afrikaners. Volgens dié party was Kleurlinge en Afrikaners gelyke vennote. Dit is iets waarmee dr. [[D.F. Malan]] hom nie kon versoen nie.

In 1941 het [[Anna Neethling-Pohl]], Eldie Buurman en Christie Muller vir Malherbe genooi om ’n vroueoptog na die [[Uniegebou]] te lei om ’n klagskrif aan genl. [[Jan Smuts]], die eerste minister, te oorhandig waarin hulle betoog teen [[Suid-Afrika]] se deelname aan die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Sy is dié eer bewys omdat sy sterk teen die oorlogspoging gekant was. Dr. [[Hendrik Verwoerd]], redakteur van ''[[Die Transvaler]]'', het die sameroepers gevra om nie toe te laat dat ’n &quot;omstrede politieke figuur&quot; soos Malherbe die optog lei nie. Malherbe en haar man het nie die Gesuiwerde Nasionale Party gesteun nie en was dus polities in ’n ander kamp as die Nasionaliste wat teen die oorlog gekant was. Malherbe was woedend, maar het steeds aan die optog deelgeneem, hoewel sy redelik na aan die agterkant geloop het.

== Skrywer ==
[[Lêer:Mabel Malherbe bejaard.jpg|duimnael|regs|170px|Mabel Malherbe in die aand van haar lewe.]]
Malherbe se liefde vir die joernalistiek het uiting gevind in talle publikasies. In 1931 het sy 'n bydrae, getitel 'Die Afrikaner-Vrou', gelewer in die boek ''Ons land en volk'' wat [[Harm Oost]] saamgestel het. 'n Aantal van haar artikels het in tydskrifte verskyn en sy het ook twee bundels saamgestel uit bydraes wat in ''[[Die Boerevrou]]'' verskyn het, naamlik ''Die Boerevrou-boek'' (Pretoria, 1950)&lt;ref&gt;{{en}} [https://books.google.co.za/books?id=ho9ZPAAACAAJ&amp;dq=mabel+malherbe&amp;hl=af&amp;sa=X&amp;ved=0CDIQ6AEwBGoVChMI8_6-mJzAyAIVQ5-ACh0bewUP Besonderhede op Google Books]. URL besoek op 13 Oktober 2015.&lt;/ref&gt; en ''Juwele wat steeds bekoor'' (Johannesburg, 1952).&lt;ref&gt;{{en}} [https://books.google.co.za/books?id=fAkqmgEACAAJ&amp;dq=mabel+malherbe&amp;hl=af&amp;sa=X&amp;ved=0CC0Q6AEwA2oVChMI_b2v2q3AyAIVCVkaCh0jPgey Besonderhede op Google Books]. URL besoek op 13 Oktober 2015.&lt;/ref&gt; In 1953 het die Universiteit van Pretoria haar met die toekenning van 'n eredoktorsgraad in die lettere vereer vir die groot dienste wat sy aan die Afrikaanse taal en kultuur gelewer het.

Anna Neethling-Pohl sluit haar artikel oor Malherbe in ''[[Die Huisgenoot|Huisgenoot]]'' van [[1 Junie]] [[1945]] as volg af: “Ná 'n stormagtige lewe, 'n lewe van naastediens en die wil om by te dra tot die uiteindelike onafhanklikheid van haar volk, is Mabel Malherbe vandag 'n kalm, ewewigtige vrou wat tot die groep Afrikaners behoort wat nugter staan teenoor sowel die deugde as die swakhede van haar volk. [[C. Louis Leipoldt|Leipoldt]] het op ‘n keer geskryf: ' 'n Volk die word nie sommer soos die koring groot, en die tyd het aangebreek dat ons al meer moet wegdoen met illusies, met chauvinistiese woorde en houdings en met 'n gerieflike agteroorleunery op alles wat die voorvaders gedoen het. Ons het 'n voortsettingstaak. Ons moet met altyd strenger tug ons mense en kragte saamgord,’ en ons beperk tot die uitbouing van dié elemente in ons volkslewe wat sal bydra tot 'n verdieping daarvan. Ons moet ophou om die lewe van 'n volk aan ons eie beperkte lewetjies te meet en, soos Moses, tevrede wees om die visioen van die beloofde land te sien. Maar dan moet ons intussen eerlik en onbevrees en voortdurend en hard werk daarvoor. Elkeen moet sy plekkie vol staan.”

== Gesinslewe ==
Malherbe is op [[13 April]] [[1904]] getroud met die prokureur Kenne Nicolaas De Kock Malherbe. 'n Seun en 'n dogter is uit dié huwelik gebore.

== Bronne ==
* {{af}} Giliomee, Hermann. 2004. ''Die Afrikaners: ’n Biografie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers.
* {{af}} Goosen, D.P. (red.) 1953. ''Die Triomf van Nasionalisme in Suid-Afrika (1910–1953)''. Johannesburg: Impala Opvoedkundige Diens (Edms.) Bpk.
* {{en}} Potgieter, D.J. 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'' volume 7. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd.
* {{af}} Pretorius, J.C. in Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Durban en Pretoria: Butterworth &amp; Kie (SA) (Edms.) Bpk.
* {{af}} Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910–1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies.

== Verwysings ==
&lt;div style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;
{{Verwysings|3}}
&lt;/div&gt;

== Eksterne skakels ==
* {{af}} [http://atterburytrust.org/die-trotse-geskiedenis-van-pretoria-se-oudste-leeskring/ Die trotse geskiedenis van Pretoria se oudste leeskring (wat ook uitvoerige biografiese gegewens oor Mabel Malherbe bevat]. URL besoek op 13 Oktober 2015.
* {{af}} [http://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/21922/VanRensburg_Ontstaan%282012%29.pdf?sequence=3 Breedvoerige biografie van Mabel Malherbe]. URL besoek op 14 Oktober 2015.

{{Voorbladster}}

{{DEFAULTSORT:Malherbe, Mabel}}
[[Kategorie:Politici van die Nasionale Party]]
[[Kategorie:Politici van die Verenigde Party]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse burgemeesters]]
[[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]]
[[Kategorie:Geboortes in 1879]]
[[Kategorie:Sterftes in 1964]]</text>
      <sha1>asgnwbqyfnmfct14s7kvhm1pwop5lar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974467</id>
      <parentid>2974466</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:01:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>/* Driejarige Oorlog en daarna */</comment>
      <origin>2974467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33814" sha1="t2pf7wkna5h7pn82tx57dd3cc60x86t" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Persoon
| naam             = Mabel Malherbe
| bynaam           = 
| beeld            = Mabel Malherbe potloodskets.jpg
| onderskrif       = 'n Potloodskets van Mabel Malherbe
| geboortenaam     = Mabel Catherine Malherbe
| geboortedatum    = 9 Augustus 1879
| geboorteplek     = [[Pretoria]], [[Transvaal]]
| dood_datum       = {{SDEO|1879|8|9|1964|2|1}}
| sterfteplek      = [[Nelspruit]], [[Transvaal]]
| titel            = 
| nasionaliteit    = Suid-Afrikaans
| beroep           = Politikus, joernalis
| bekend           = 
| salaris          = 
| termyn           = 
| voorganger       = 
| opvolger         = 
| party            = [[Nasionale Party]]&lt;br /&gt; [[Verenigde Party]]&lt;br /&gt; [[Afrikanerparty]]
| godsdiens        = 
| huweliksmaat     = Kenne Malherbe
| kinders          = Een seun, een dogter
| webwerf          = 
| handtekening     = 
}}

'''Mabel Catherine Malherbe''' ([[Pretoria]], [[Transvaal]], [[9 Augustus]] [[1879]] – Roodewal, [[Nelspruit]], [[1 Februarie]] [[1964]]) was ’n [[Suid-Afrika]]anse politikus, joernalis, die tweede vrou wat tot die Volksraad verkies is en die eerste burgemeesteres van ’n Suid-Afrikaanse stad ([[Pretoria]]).

C. Pretorius skryf in die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'': &quot;Ofskoon klein en fyn van persoon, was Malherbe 'n vrou met merkwaardige dryfkrag en vasberadenheid, maar ook met 'n diepe deernis vir haar medemens. Volgens die skryfster [[M.E.R.]] wat haar goed geken het, was dit haar geaardheid om te help en te gee aan dié wat moes ontbeer, en kon sy gebrek nêrens gesien het sonder om dit te probeer verhelp nie.&quot; [[Anna Neethling-Pohl]] sê sy was as jong vrou fyn, aantreklik, lewenslustig en idealisties. Al was sy later ’n bekende openbare figuur, het min mense haar regtig intiem geken. Sy was terughoudend en van haar vriende het haar as “intimiderend” beskryf. Nietemin was almal dit eens dat sy ’n vrou met ontsaglike integriteit was. Sy het vroue, veral Afrikanervroue, se belange deurentyd op die hart gedra en bevorder, en ’n onmiskenbare rol gespeel, deur haar politieke bedrywighede en haar redakteurskap van ''[[Die Boerevrou]]'', om Afrikaanse vroue op die moderne lewe in die 20ste eeu voor te berei.

== Herkoms en opleiding ==
[[Lêer:Eugenemarais.jpg|duimnael|links|170px|Malherbe was 'n susterskind van die skrywer en digter [[Eugène Marais]].]]
[[Lêer:Rustenburg House 001.jpg|duimnael|regs|240px|’n Skets van Rustenburg House, deur Montrose Cloete. Die [[Hoër Meisieskool Rustenburg]], waar Malherbe gematrikuleer het, is onder meer in dié gebou gehuisves tot sy verskuiwing in 1932 na die Erinville-landgoed. Die laerskool gebruik steeds Rustenburg House.]]
Malherbe was die dogter van Frans Christopher Muller Rex en sy vrou, Gezina Constantia (Jess) Marais. Haar oupagrootjie aan vaderskant was die entrepreneur [[George Rex]] ([[29 Augustus]] [[1765]] – [[3 April]] [[1839]]), die stigter van [[Knysna]] en luidens gerugte van destyds ’n buite-egtelike kind van koning George III, hoewel genetiese toetse dié bewering in 2004 weerlê het.&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.knysnaplettherald.com/news/News/General/125732/New-doubts-about-royal-blood ''New doubts about royal blood''], ''Knysna-Plett Herald'', 11 Desember 2014. URL besoek op 13 Oktober 2015.&lt;/ref&gt; George Rex het geweier om hom aan die huwelikswette van die [[Kaapkolonie]] te onderwerp en het dus vier buite-egtelike kinders gehad by ’n vrygemaakte slavin, Johanna Rosina van der Caap, en daarna nog nege by een van haar dogters, Carolina Margaretha Ungerer, 'n kind van Johanna by ’n gewese eienaar.

Malherbe se moeder was ’n suster van die digter en skrywer [[Eugène Marais]] ([[9 Januarie]] [[1871]] – [[29 Maart]] [[1936]]). Haar oupa aan moederskant was Jan Nielen Marais, lid van die Transvaalse regering onder pres. [[Thomas François Burgers|T.F. Burgers]]. Jan en Catharina Marais het in 1868 van ’n plaas naby [[Stellenbosch]] na Pretoria verhuis. Hulle het ses dogters en vier seuns gehad. Eugène Marais was die jongste seun.

In Transvaal het die Marais-gesin hoofsaaklik met Engelssprekendes en oud-Kapenaars omgegaan. Hulle kon [[Engels]] vlot praat en het dit ook graag gedoen. Hulle het blykbaar nie goed oor die weg gekom met Afrikaners nie en het ook nie ’n hoë dunk van pres. [[Paul Kruger]] gehad nie omdat hy te onverfynd en boonop ’n [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Dopper]] was. Weens haar vader, Frank, met wie haar moeder in 1874 getroud is, se drankprobleem was daar gedurig spanning in die Malherbe-huishouding, wat daartoe gelei het dat hy [[Karoo]] toe verhuis en daar redakteur van ’n Nederlandse koerant geword het, al was sy huistaal Engels. Jess was ’n sterk vrou en het haar drie kinders (daar was ook nog die seuns Percy en Herbert) alleen onderhou deur ’n losieshuis en klein melkery te bedryf. Met haar moeder het Malherbe gereeld vasgesit.

Malherbe het haar skoolopleiding in haar geboortestad begin en aan die [[Hoër Meisieskool Rustenburg]] in [[Rondebosch]], [[Kaapstad]], voltooi, dieselfde skool waar die eerste vrou in die Volksraad, [[Leila Reitz]], matriek in 1905 in die eersteklas geslaag het. Malherbe het op skool besluit om verslaggewer te word en ná matriek self gereël om by ’n Engelse dagblad opgelei te word, maar haar ma was sterk daarteen gekant dat Malherbe in ’n kantoor sou gaan werk en het haar per telegram huis toe gebied.

Op 17 was sy terug in Pretoria waar sy af en toe beriggies vir koerante geskryf het. Terwyl sy vir mev. Grobler, eggenote van pres. Kruger se sekretaris, Piet Grobler, Engelslesse gegee het, het sy in aanraking met die president gekom, enkele kere by hom aan huis gekuier en ’n groot bewondering vir die stil, sterk en ruwe leier ontwikkel. Die [[Jameson-inval]] was ’n keerpunt in haar politieke denke, want dit het haar selfs nog voor die [[Tweede Vryheidsoorlog]] tot Afrikaner-Nasionalisme bekeer.

== Driejarige Oorlog en daarna ==
[[Lêer:Town hall, Haarlem, Holland-LCCN2001699504.jpg|duimnael|links|300px|Malherbe het 'n driejarige kursus in [[Haarlem]], die hoofstad van [[Noord-Holland]], van omstreeks 1901 tot 1904 gevolg. Hierdie fotochroom van die Haarlemse stadsaal dateer omstreeks 1895.]]
[[Lêer:Gustav Preller.jpg|duimnael|180px|[[Gustav Preller]] was een van die [[Pretoria]]se intellektuele met wie Mabel en Kenne Malherbe bevriend was.]]

Vervul met die behoefte om haar land te dien, het sy haar met die uitbreek van die [[Tweede Vryheidsoorlog]] in 1899 by die [[Rooi Kruis]] aangesluit.&lt;ref name=&quot;pret&quot;&gt;{{af}} Pretorius, J.C. in Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Durban en Pretoria: Butterworth &amp; Kie (SA) (Edms.) Bpk.&lt;/ref&gt; Sy het eers in Pretoria en daarna op die trein tussen die hoofstad en [[Modderspruit]] verpleegwerk gedoen. Tydens die uitvoering van haar pligte het sy haar toekomstige man, Kenne N. de Kock Malherbe, ’n prokureur, ontmoet.&lt;ref name=&quot;potg&quot;&gt;{{en}} Potgieter, D.J. 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'' volume 7. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd.&lt;/ref&gt; Op haar laaste besoek aan Modderspruit het hulle verloof geraak. Toe haar familie tydelik op [[Gordonsbaai]] gaan woon ná die besetting van Pretoria op [[5 Junie]] [[1900]] deur die Britse troepemagte, het sy daarin geslaag om met die hulp van die groot Kaapse weldoener [[Marie Koopmans-de Wet]] op die [[Duitsland|Duitse]] skip ''Hertzog'' na [[Nederland]] te gaan, waar sy in die Diakonessehuis in [[Haarlem]] 'n driejarige kursus in verpleging gevolg het. In Nederland het haar groot lewensdoel vorm aangeneem: om alles in haar vermoë te doen om haar volk se verlore vryheid terug te help wen.

Reeds in die jare onmiddellik ná haar terugkeer in Pretoria in 1904 het Malherbe groot belangstelling in die openbare lewe en in die lot van die minderbevoorregtes getoon. Haar man, Kenne, met wie sy op [[13 April]] [[1904]] getroud is, was die seun van Nicolaas Malherbe, oud-tesourier-generaal van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]]. Volgens die skrywer [[M.E.R.]] was Kenne Malherbe ’n knap prokureur met “veelsydige aanknopings en belange”. Die egpaar was bevriend met talle intellektuele in die hoofstad, onder wie adv. [[Tielman Roos]] en [[Gustav Preller]], redakteur van ''[[Die Volkstem|De Volksstem]]''. Volgens oorlewering het die Malherbes ’n gelukkige huwelikslewe gehad. Kenne Malherbe was saggeaard en het sy vrou hartgrondig ondersteun in alles wat sy aangepak het. Soms het hy grappenderwys na homself verwys as “mnr. Mabel Malherbe”. In die omgang het sy Afrikaans gepraat, maar hul huistaal was Engels, waarskynlik omdat sy Engels grootgeword het.

Hul twee kinders is ook na Engelse skole gestuur. Martha (Martli) is in 1905 gebore en Nicolaas Samuel (Boet) in 1906. Martli het aktrise geword, 25 jaar in [[Londen]] gewoon en heeltemal verengels. Sy was nooit getroud nie en het haar ma later verwyt dat sy so besig was met liefdadigheidswerk dat sy nie genoeg tyd aan haar afgestaan het nie. Boet was ’n ware intellektueel en het later lid geword van die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]]. Blykbaar het Malherbe albei haar kinders se uitkyke en leefwyse volkome aanvaar.

Malherbe het haar aan liefdadigheidswerk gewy, was sedert die stigting in 1904 lid van die [[Suid-Afrikaanse Vrouefederasie]] en het in 1917 in die hoofbestuur van hierdie organisasie gedien. Sy was ook stigter van die Pretoriase Afrikaans-Hollandse Leesunie. Hierdie vereniging het van krag tot krag gegaan tot daar honderd lede was en 'n lang waglys vir lidmaatskap. So is die Mabel Malherbe-leeskring, wat vandag (2015) nog bestaan, gestig.&lt;ref name=&quot;lees&quot;&gt;{{af}} [http://atterburytrust.org/die-trotse-geskiedenis-van-pretoria-se-oudste-leeskring/ Die trotse geskiedenis van Pretoria se oudste leeskring]. URL besoek op 13 Oktober 2015.&lt;/ref&gt; Sy was voorsitster van die Suid-Afrikaanse Nasionale Vroueraad (Pretoria-tak) en het hierdie liggaam eenkeer op 'n internasionale konferensie in [[Genève]] verteenwoordig, waar sy interessante vroue uit talle wêrelddele ontmoet het.

== ''Die Boerevrou'' ==
[[Lêer:Maria Elizabeth Rothmann MER.jpg|duimnael|regs|180px|Die skrywer [[M.E.R.]] het saam met Malherbe by ''[[Die Boerevrou]]'' gewerk, die eerste Afrikaanse vrouetydskrif.&lt;ref&gt;{{af}} [http://repository.up.ac.za/handle/2263/21922 Ontstaan, bestuur en ontvangs van ''[[Die Boerevrou]]'', die eerste Afrikaanse vrouetydskrif]. URL besoek op 13 Oktober 2015.&lt;/ref&gt;]]
[[Lêer:Die Boerevrou Mei 1926.jpg|links|duimnael|200px|Die voorblad van ''[[Die Boerevrou]]'' van Mei 1926.]]
[[Lêer:AG Visser Heidelberg.jpg|duimnael|regs|180px|Van die digter dr. [[A.G. Visser]] het gereeld bydraes in ''[[Die Boerevrou]]'' verskyn.]]
[[Lêer:Pres FW Reitz.jpg|duimnael|links|200px|Die oudpresident van die [[Oranje-Vrystaat]] [[F.W. Reitz]] was van die digters wie se gedigte in ''[[Die Boerevrou]]'' gepubliseer is.]]
Malherbe het vroeg reeds 'n groot liefde vir die joernalistiek geopenbaar. In 1945 het sy vir ’n artikel in ''[[Die Huisgenoot|Huisgenoot]]'' aan [[Anna Neethling-Pohl]] vertel hoe dit gebeur het dat sy ''[[Die Boerevrou]]'' begin het. Sy en haar man het op ’n dag ’n tentoonstelling besoek en is daar oorgehaal om op die ''Farmer’s Weekly'' in te teken. Toe sy tuiskom, kry sy die beskeie vroueblaadjie, ''The Homestead'', daarin. Dadelik het sy gevoel dat haar eie volk se vroue so 'n publikasie broodnodig het. En so kom sy daartoe om ''[[Die Boerevrou]]'' te stig, onder aanmoediging van haar oom [[Eugène Marais]]. Sy het in die hoofbestuur van die Nasionale Vroueparty gebly, maar bedank die sekretariële werk om al haar aandag aan ''[[Die Boerevrou]]'' te wy. Pohl skryf: “Hierdie blad, wat sy jare lank bestuur het en waarvoor haar man die geld gevind het, het in dringende en groot behoefte voorsien. Ek is oortuig daarvan dat ons nouliks die belangrikheid daarvan kan oorskat. Dit is dan ook mev. Malherbe se grootste diens aan haar volk gewees dat sy deur middel van haar blad die vrouens meer volksbewus gemaak het, hulle besliste leiding in verskillende sake gegee en hul lewens verdiep en verryk het.” Hierdie eerste Afrikaanse vroueblad se eerste uitgawe het in Maart 1919 in Pretoria verskyn. [[Hermann Giliomee]] skryf oor haar beweegrede vir dié moedige poging: &quot;Sy was ’n Engelssprekende wat in ’n stoere republikeinse familie ingetrou het. Sy het selde Afrikaans gepraat, min kerk toe gegaan en haar eie familie (gesin) het verengels. Nogtans het sy bewustelik besluit om haar as ’n Afrikaner te identifiseer. As ’n jong vrou het sy dikwels op Transvaalse plase gekom waar vroue haar raad gevra het oor gesondheid, huishoudelike sake en kindersorg. Sy het ''[[Die Boerevrou]]'' begin omdat sy al die daaglikse probleme van hierdie vroue wou behandel in ’n taal wat hulle verstaan.&quot;&lt;ref&gt;{{af}} Giliomee, Hermann. 2004. ''Die Afrikaners: ’n Biografie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers.&lt;/ref&gt;

Malherbe het daarin geslaag om van 1920 af 'n aantal jare lank die medewerking van die skryfster [[M.E.R.]] as assistent-redakteur te verkry, wie se eerste kortverhale in dié blad verskyn het. Sy het ook bydraes van haar oom Eugene Marais ontvang en talle gedigte van hom het vir die eerste keer in hierdie tydskrif verskyn. Vir die eerste uitgawe het hy die gedig &quot;Waar Tebes in die Stil Woestyn&quot; geskryf. Neethling-Pohl meen dit is &quot;miskien een van haar grootste gifte aan die volk dat sy dié begaafde digter voortdurend aangepor en gepla het om gedigte en prosastukke vir haar lesers beskikbaar te stel&quot;.&lt;ref&gt;{{af}} Neethling-Pohl, Anna. ''[[Huisgenoot]], 1 Junie 1945.&lt;/ref&gt; Digters en skrywers soos [[Jan F.E. Celliers]], [[A.G. Visser]], [[Toon van den Heever]] en [[F.W. Reitz]] het gereeld bydraes gelewer, terwyl die skilders [[J.H. Pierneef]] en E. Mayer illustrasies vir die blad geteken het. Neethling Pohl skryf Malherbe het die volk en sy kunstenaars só aan mekaar bekendgestel. ''[[Die Boerevrou]]'' was altyd keurig versorg en, sonder om te preek, het dit smaak vir eie, nasionale kuns bevorder. Dr. [[C. Louis Leipoldt]] en ander medici het in 'n gesondheidsrubriek noodsaaklike voorligting oor allerlei siektes gegee.

In die gewilde rubriek &quot;Om die koffietafel&quot; het briewe van leseresse oor die wedervarings en gewoontes van hul voorouers verskyn sodat ''[[Die Boerevrou]]'' 'n skatkamer geword het van kennis oor die kultuurgeskiedenis van die Afrikaner. Dit was nie slegs die eerste leesstof wat baie plattelandse vroue in Transvaal in hul eie taal gekry het nie, maar die blad het ook 'n aansienlike bydrae gelewer tot die algemene volksopvoeding en aankweek van leeslus.&lt;ref name=&quot;pret&quot; /&gt; ''Die Boerevrou'' was ’n groot sukses onder lesers en het kritici se goedkeuring weggedra, maar die advertensies was maar skraps. Mabel wou net sekere soorte reklame aanvaar en het ’n verbod geplaas op enigiets wat drank of gepatenteerde medisyne adverteer.&lt;ref&gt;{{af}} [http://www.bronberger.co.za/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=869:slawekind-word-land-se-eerste-vroulike-burgemeester&amp;catid=50:toeka-se-dae&amp;Itemid=76 Slawekind word land se eerste vroulike burgemeester]. URL besoek op 13 Oktober 2015.&lt;/ref&gt; Neethling-Pohl Skryf: &quot;Hier moet mens ook mev. Malherbe se beginselvaste optrede i.v.m. advertensies noem. Alhoewel die tydskrif van die begin af sulke geldelike steun nodig gehad het, het sy geen enkele soort medisyne laat adverteer voordat dit eers deur deskundiges goedgekeur is nie. Sy was nie van plan om haar leseresse, versprei op eensame plase, ter wille van geld deur aantreklike advertensies te laat mislei nie. Die adverteerders het dikwels woedend geword en met beledigende woorde hul steun teruggetrek, maar mev. Malherbe het hardnekkig voet by stuk gehou.&quot;&lt;ref&gt;{{af}} Neethling-Pohl, Anna. ''[[Huisgenoot]]'', 1 Junie 1945.&lt;/ref&gt; Weens die moeilike finansiële toestande tydens die [[Groot Depressie|depressiejare]] moes die uitgawe van dié blad in Desember 1931 gestaak word.

== Openbare rol ==
Selfs voor sy redakteur en eienaar van ''[[Die Boerevrou]]'' was, het Malherbe 'n aktiewe rol in die openbare lewe van [[Pretoria]] gespeel. Met genl. Hertzog se uittrede uit die kabinet van genl. [[Louis Botha]] in 1912 het die Malherbe-egpaar hom beskou as die ware leier van die volk wat hulle na hul bestemming sou lei. Van toe af het Malherbe al haar krag ingespan om op politieke gebied vir die Afrikanersaak te werk. Op [[4 Augustus]] [[1914]] het sy aan die vroueoptog na die [[Uniegebou]] deelgeneem en was in daardie haar stigterslid van die Nasionale Vroueparty. Van die Bond van Afrikaanse Moeders was sy ook stigterslid. Met die stigting van die eerste tak van die Nasionale Vroueparty in Pretoria het Malherbe die eerste president daarvan geword.

Sy het ses jaar, van 1927 tot 1933, in die stadsraad gedien en in 1932 die eerste vrou geword wat tot burgemeester van 'n Suid-Afrikaanse stad verkies is. Tydens die moeilike [[Groot Depressie|depressiejare]] het sy as eerste burger van die stad besonder baie by wyse van noodleniging gedoen; duisende werkloses is aan werk gehelp, veral op die paaie. Haar toewyding tot haar moedertaal het haar gelei om geld in te samel om in die dertigerjare die Transvaalse Universiteitskollege te help om 'n onafhanklike, Afrikaanse universiteit te word.&lt;ref name=&quot;lees&quot; /&gt;

=== Vrouestemreg ===
[[Lêer:Genl JBM Hertzog Van Dyk.jpg|duimnael|180px|links|Malherbe was 'n geesdriftige ondersteuner van genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]]: in 1934 het sy hom tot in die [[Verenigde Party]] gevolg, in 1940 tot in die Herenigde Nasionale Party en kort daarna saam met sy getroue ondersteuners na die [[Afrikanerparty]] oorgegaan.]]
[[Lêer:Ellie van Broekhuizen.jpg|duimnael|regs|170px|[[Elsie van Broekhuizen]], ds. [[Herman van Broekhuizen]] se eggenote en 'n kleindogter van pres. [[Paul Kruger]], was saam met Malherbe die enigste twee vroue-afgevaardigdes na die groot onafhanklikheidskongres in Bloemfontein.]]
Malherbe was ook aktief op politieke gebied. Sy en [[Elsie van Broekhuizen]], eggenote van die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|Hervormde]] predikant ds. [[Herman van Broekhuizen]], is in Januarie 1919 na die groot onafhanklikheidskongres in Bloemfontein afgevaardig, waar hulle die enigste vroueafgevaardigdes was, en daar het sy die eerste keer persoonlik met genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]] in aanraking gekom. Sy het hom sommer dadelik gevra wat sy standpunt in verband met vrouestemreg was, en hy het haar toe al beloof dat hy hulle sou laat weet wanneer die tyd ryp daarvoor was. Intussen moes die vroue opgelei word om hul taak en plig as stemgeregtigde burgers te kan verstaan wanneer die tyd daarvoor aanbreek.

Sy was een van die stigters van die Nasionale Vroueparty van Transvaal (die vrouevleuel van die [[Nasionale Party]]), gestig in [[Johannesburg]] op [[21 Julie]] [[1915]] deur Johanna Brandt, en as lid van die hoofbestuur het sy haar vanaf omstreeks 1927 vir die verkryging van vrouestemreg in Suid-Afrika beywer.&lt;ref name=&quot;pret&quot; /&gt; In die beginjare van die [[Pakt-regering]] (1924–1933) was die argument in Nasionale geledere teen vrouestemreg dat as dit aan wit vroue toegeken word, dit ook aan bruin en later moontlik swart vroue toegeken sou moes word; daarom was die Nasionale Vroueparty dit met hul manlike eweknieë in die NP eens dat gewag moes word vir verdere wetgewing met betrekking tot die kiesreg van gekleurde Suid-Afrikaners. Later is ’n spesiale kommissie van die Volksraad benoem om die toekenning van vrouestemreg te ondersoek. Nadat getuienis afgelê is, ook deur lede van die Vroue- Nasionale Party, onder wie [[Mabel Jansen]], het die kommissie aanbeveel dat vir eers vrouestemreg aan wit vroue toegeken word. Nadat enkele Volksraadslede privaat wetsontwerpe ingedien het om aan vroue stemreg toe te ken, het die Nasionale Vroueparty by monde van haar lyfblad, ''Die Burgeres'', in Desember 1927 gesê hulle vereenselwig hulle nie &quot;met pogings om nou wetsontwerpe by die Parlement in te dien nie&quot;, maar dit is &quot;nie te betwyfel dat al meer en meer ’n gevoel by die vroue ontstaan dat ons nie meer lank hierdie saak kan laat links lê nie. So getuig die meningsuitings wat reeds in ons blad verskyn en ook beskrywingspunte van ons Kongres.&quot;

Nadat genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]] onderneem het as sy regering ná 1929 verkiesing weer aan bewind kom, hy self in 1930 ’n mosie vir vrouestemreg sou indien, het Malherbe op die Transvaalse kongres van die Nasionale Vroueparty ’n pleidooi vir vrouestemreg gelewer: &quot;Die tyd het aangebreek dat ons ons sonder versuim moet bekwaam vir die nuwe verantwoordelikheid wat waarskynlik op ons gelê sal word. Gesondheidstoestande, huisvesting en opvoeding lê baie na aan ’n vrou se hart. Die opvoeding van ons toekomstige moeders – dit moet tog in ons hande lê. Die pligte van ’n vrou en moeder beskou ek as die allerhoogste roeping in ons samelewing. Daarop rus wel deeglik die verpligting van bekwaamheid net soos vir enige ander pos, dié van onderwyseres, dokter of wat ook al, in die maatskappy. En sal die vrou wat haar verstand so ver ontwikkel het, terugdeins vir die grote huishouding van die staat? Sal sy dan hier ook nie haar verkrege wysheid, haar ervaring, haar lewendige belang in die welvaart van haar gesin, haar volk en die mensheid laat geld nie? Waar vader en moeder saam met kennis die juiste leiding van hul huislike sake behartig, kan hulle net so goed saam die landsake bespreek, sodat hul saam hulle stem kan uitbring vir die welvaart van die hele volk.

&quot;Die twee grootste redes waarom ons die reg wil hê om te stem, is (1) om die lewe vir ons kinders veilig en gelukkig te maak, (2) omdat ons reken dat vroue daardeur hul ewewig sal terugkry. Deur die stemreg word die vrou gedwing om 'n verstandige en meer doeltreffende deel te neem aan die lewe: sy moet saam met die man aan die vooruitgang van die wêreld arbei. Die staatsmanne weet ook dat pligsgevoel deur verantwoordelikheid gebore word.&quot;&lt;ref name=&quot;goosen&quot;&gt;{{af}} Goosen, D.P. (red.) 1953. ''Die Triomf van Nasionalisme in Suid-Afrika (1910–1953)''. Johannesburg: Impala Opvoedkundige Diens (Edms.) Bpk.&lt;/ref&gt;

In Maart 1930 het Hertzog die vrouestemregwetsontwerp ingedien, en op [[19 Mei]] [[1930]] het dit wet geword.&lt;ref&gt;{{af}} [http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2007/01/27/BJ/5/Volksmoeder.html Die Afrikanervrou as volksmoeder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151014170619/http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2007/01/27/BJ/5/Volksmoeder.html |date=14 Oktober 2015 }}, ''[[Die Burger]]'', 27 Januarie 2007. URL besoek op 14 Oktober 2015.&lt;/ref&gt; Met die samesmelting van die Nasionale en Nasionale Vroueparty in 1931 het Malherbe uitvoerende lid van die Transvaalse NP geword.

=== Provinsiale en Volksraad ===
[[Lêer:Mabel Malherbe Huisgenoot 1945.jpg|duimnael|regs|200px|[[Anna Neethling-Pohl]] het in 1945 'n artikel oor Malherbe vir ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'' geskryf waarby dié foto verskyn het.]]

[[Beeld:Mabel Malherbe, Die Nasionale Boek, 1931.jpg|duimnael|links|Mabel Malherbe, omstreeks 1931.]]
Genl. Hertzog, leier van die [[Nasionale Party]] en eerste minister van die [[Unie van Suid-Afrika|Unie]] het ná sy party se volstrekte oorwinning in die verkiesing van 1929, in 1930 toegegee aan die eise van sy volgelinge om die wit bevolking se posisie te verstewig deur net aan wit vroue stemreg toe te ken. Dit het hy gedoen in die aangesig van ’n moontlike bedreiging deur bruin en swart kiesers in Kaapland wat destyds, onderhewig aan streng maatstawwe sodat hul getalle nooit groot was nie, saam met wit kiesers op ’n gemeenskaplike kieserslys geregistreer was en saam met hulle kon stem. Nadat die stemreg na wit vroue uitgebrei is, is die stemregkwalifikasies vir alle wit kiesers in Kaapland en [[Natal]] afgeskaf.

Omdat in die Unie vyf jaar moes verloop tussen algemene verkiesings, sou die volgende verkiesing eers in 1934 gehou word, maar weens die [[Groot Depressie]] het Hertzog se NP en genl. [[Jan Smuts]] se [[Suid-Afrikaanse Party]] in 1933 ooreengekom om ’n koalisie te vorm. Dit het gelei tot ’n vervroegde algemene verkiesing op [[17 Mei]] [[1933]] waarin NP- en SAP-kandidate mekaar nie sou teenstaan nie. Met die stigting van die [[Verenigde Party]] op [[5 Desember]] [[1934]] het Malherbe dadelik haar plek in die uitvoerende komitee van die nuwe party ingeneem. Vroue het reeds op [[27 Januarie]] [[1932]] in ’n tussenverkiesing in die kiesafdeling [[Von Brandis (kiesafdeling)|Von Brandis]] die eerste keer kans gekry om te stem.&lt;ref&gt;{{af}} Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910–1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies.&lt;/ref&gt; Die eerste vrou wat as Volksraadslid verkies is, was [[Leila Reitz]], SAP-koalisiekandidaat vir [[Parktown (kiesafdeling)|Parktown]], hoewel onbestrede. In Junie 1933 het die verkiesings vir die vier Provinsiale Rade plaasgevind en word N.B. Spilhaus [[Kaapland]] se eerste vroue-LPR toe sy die paal haal as onafhanklike kandidaat in Rondebosch.

Malherbe het in dieselfde verkiesing die eerste vroue-LPR van Transvaal geword. Op [[23 Augustus]] (volgens ’n ander bron [[24 Augustus]])&lt;ref name=&quot;goosen&quot; /&gt; [[1933]] vind ’n tussenverkiesing in die Volksraadsetel [[Wonderboom (kiesafdeling)|Wonderboom]] plaas nadat dr. [[Herman van Broekhuizen]] bedank het om Suid-Afrika se spesiale gesant in [[Nederland]] te word. Malherbe verslaan die onafhanklike kandidaat P.A. Taljaard met 159 stemme en word die eerste Afrikaanssprekende&lt;ref name=&quot;potg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;pret&quot; /&gt; asook Nasionale vrou in die Volksraad.

Die eretitel van eerste Afrikaanssprekende vrou in die Volksraad is wel bedenklik omdat sy volgens alle aanduidings lewenslank tuis Engels gepraat het, maar oor dié prestasie skryf [[M.E.R.]] in ''Die Burgeres'': &quot;Dit is die eerste keer dat die vrou aan die verkiesingstryd deelneem en dat die vrou deur volkskeuse uitgesoek is om in die Volksraad te dien. Sy moet deeglik kennis dra van al die sake wat die vrou betref, sodat (wanneer) sy in die Volksraad opstaan, mens moet voel: daar praat al die vroue. Deur die toetrede van mev. Malherbe is die 'Ewig Weibliches' ook in die politiek gebring. Mev. Malherbe wat al baie dienste aan die Afrikaanse volk gelewer het, sal as Volksraadslid veel vir ons beteken.&quot;&lt;ref name=&quot;goosen&quot; /&gt;

As Volksraadslid het sy al haar krag en energie aan twee ideale gewy, naamlik die verbetering van die lot van die minderbevoorregtes en die behartiging van vrouebelange. In die Volksraad het sy vurig gepleit dat vroue ook tot die staatsdiens toegelaat word, dat jong minderbevoorregte meisies spesiale opleiding ontvang om as huishoudsters in diens geneem te word, dat werkgeleenthede vir Blankes op die paaie geskep word, dat 'n indringende ondersoek na die voedingstoestande in die land ingestel word en dat voorligting oor voeding en gesondheid aan die breë volkslae verskaf word.&lt;ref name=&quot;pret&quot; /&gt; Haar loopbaan in die Volksraad het net tot [[11 April]] [[1938]] geduur, maar die beskikbare bronne meld nie of dit is omdat sy haar nie weer verkiesbaar gestel het en of sy nie vir die algemene verkiesing van 1938 benoem is nie.

=== Ná die Volksraad ===
[[Lêer:Mabel Malherbe by 'n borsbeeld van haar.jpg|duimnael|links|270px|Mabel Malherbe by 'n borsbeeld van haar tydens die ingebruikneming van die [[Afrikaanse Hoër Meisieskool]] in [[Pretoria]] se nuwe skoolsaal op [[17 September]] [[1960]].]]
[[Lêer:Vroueoptog Pretoria 1940.jpg|duimnael|regs|320px|Die onderskrif by dié foto in ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'' van [[12 Julie]] [[1940]] het gelui: &quot;Die groot skare vroue wat op die Pretoriase Kerkplein byeengekom en daarna in optog na die Uniegebou gegaan het om 'n vredespetisie aan die Regering voor te lê.&quot; Dr. [[Hendrik Verwoerd]] het verhoed dat Malherbe die optog lei omdat sy nie tot die Gesuiwerde Nasionale Party behoort het nie, maar genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]] ondersteun het.]]
Malherbe was 'n geesdriftige bewonderaar en ondersteuner van genl. Hertzog en het in die uitvoerende komitee van die Nasionale Party van Transvaal en daarna van die [[Verenigde Party]] gedien. Met die totstandkoming van die Herenigde Nasionale Party of Volksparty in 1940, nadat Hertzog se volgelinge die VP verlaat het toe sy mosie vir neutraliteit in die [[Tweede Wêreldoorlog]] in die Volksraad in September 1939 verslaan is, het sy ook in die uitvoerende komitee van dié party in Transvaal gedien. Ná Januarie 1941 was sy lid van die [[Afrikanerparty]], gestig deur Hertzogiete wat die HNP of V verlaat het. Ideologies het die Afrikanerparty en die Nasionale Party nie veel van mekaar verskil nie. Die grootste verskil was dat die Afrikanerparty die Kleurlinge beskou het as deel van die Afrikaners. Volgens dié party was Kleurlinge en Afrikaners gelyke vennote. Dit is iets waarmee dr. [[D.F. Malan]] hom nie kon versoen nie.

In 1941 het [[Anna Neethling-Pohl]], Eldie Buurman en Christie Muller vir Malherbe genooi om ’n vroueoptog na die [[Uniegebou]] te lei om ’n klagskrif aan genl. [[Jan Smuts]], die eerste minister, te oorhandig waarin hulle betoog teen [[Suid-Afrika]] se deelname aan die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Sy is dié eer bewys omdat sy sterk teen die oorlogspoging gekant was. Dr. [[Hendrik Verwoerd]], redakteur van ''[[Die Transvaler]]'', het die sameroepers gevra om nie toe te laat dat ’n &quot;omstrede politieke figuur&quot; soos Malherbe die optog lei nie. Malherbe en haar man het nie die Gesuiwerde Nasionale Party gesteun nie en was dus polities in ’n ander kamp as die Nasionaliste wat teen die oorlog gekant was. Malherbe was woedend, maar het steeds aan die optog deelgeneem, hoewel sy redelik na aan die agterkant geloop het.

== Skrywer ==
[[Lêer:Mabel Malherbe bejaard.jpg|duimnael|regs|170px|Mabel Malherbe in die aand van haar lewe.]]
Malherbe se liefde vir die joernalistiek het uiting gevind in talle publikasies. In 1931 het sy 'n bydrae, getitel 'Die Afrikaner-Vrou', gelewer in die boek ''Ons land en volk'' wat [[Harm Oost]] saamgestel het. 'n Aantal van haar artikels het in tydskrifte verskyn en sy het ook twee bundels saamgestel uit bydraes wat in ''[[Die Boerevrou]]'' verskyn het, naamlik ''Die Boerevrou-boek'' (Pretoria, 1950)&lt;ref&gt;{{en}} [https://books.google.co.za/books?id=ho9ZPAAACAAJ&amp;dq=mabel+malherbe&amp;hl=af&amp;sa=X&amp;ved=0CDIQ6AEwBGoVChMI8_6-mJzAyAIVQ5-ACh0bewUP Besonderhede op Google Books]. URL besoek op 13 Oktober 2015.&lt;/ref&gt; en ''Juwele wat steeds bekoor'' (Johannesburg, 1952).&lt;ref&gt;{{en}} [https://books.google.co.za/books?id=fAkqmgEACAAJ&amp;dq=mabel+malherbe&amp;hl=af&amp;sa=X&amp;ved=0CC0Q6AEwA2oVChMI_b2v2q3AyAIVCVkaCh0jPgey Besonderhede op Google Books]. URL besoek op 13 Oktober 2015.&lt;/ref&gt; In 1953 het die Universiteit van Pretoria haar met die toekenning van 'n eredoktorsgraad in die lettere vereer vir die groot dienste wat sy aan die Afrikaanse taal en kultuur gelewer het.

Anna Neethling-Pohl sluit haar artikel oor Malherbe in ''[[Die Huisgenoot|Huisgenoot]]'' van [[1 Junie]] [[1945]] as volg af: “Ná 'n stormagtige lewe, 'n lewe van naastediens en die wil om by te dra tot die uiteindelike onafhanklikheid van haar volk, is Mabel Malherbe vandag 'n kalm, ewewigtige vrou wat tot die groep Afrikaners behoort wat nugter staan teenoor sowel die deugde as die swakhede van haar volk. [[C. Louis Leipoldt|Leipoldt]] het op ‘n keer geskryf: ' 'n Volk die word nie sommer soos die koring groot, en die tyd het aangebreek dat ons al meer moet wegdoen met illusies, met chauvinistiese woorde en houdings en met 'n gerieflike agteroorleunery op alles wat die voorvaders gedoen het. Ons het 'n voortsettingstaak. Ons moet met altyd strenger tug ons mense en kragte saamgord,’ en ons beperk tot die uitbouing van dié elemente in ons volkslewe wat sal bydra tot 'n verdieping daarvan. Ons moet ophou om die lewe van 'n volk aan ons eie beperkte lewetjies te meet en, soos Moses, tevrede wees om die visioen van die beloofde land te sien. Maar dan moet ons intussen eerlik en onbevrees en voortdurend en hard werk daarvoor. Elkeen moet sy plekkie vol staan.”

== Gesinslewe ==
Malherbe is op [[13 April]] [[1904]] getroud met die prokureur Kenne Nicolaas De Kock Malherbe. 'n Seun en 'n dogter is uit dié huwelik gebore.

== Bronne ==
* {{af}} Giliomee, Hermann. 2004. ''Die Afrikaners: ’n Biografie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers.
* {{af}} Goosen, D.P. (red.) 1953. ''Die Triomf van Nasionalisme in Suid-Afrika (1910–1953)''. Johannesburg: Impala Opvoedkundige Diens (Edms.) Bpk.
* {{en}} Potgieter, D.J. 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'' volume 7. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd.
* {{af}} Pretorius, J.C. in Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Durban en Pretoria: Butterworth &amp; Kie (SA) (Edms.) Bpk.
* {{af}} Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910–1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies.

== Verwysings ==
&lt;div style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;
{{Verwysings|3}}
&lt;/div&gt;

== Eksterne skakels ==
* {{af}} [http://atterburytrust.org/die-trotse-geskiedenis-van-pretoria-se-oudste-leeskring/ Die trotse geskiedenis van Pretoria se oudste leeskring (wat ook uitvoerige biografiese gegewens oor Mabel Malherbe bevat]. URL besoek op 13 Oktober 2015.
* {{af}} [http://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/21922/VanRensburg_Ontstaan%282012%29.pdf?sequence=3 Breedvoerige biografie van Mabel Malherbe]. URL besoek op 14 Oktober 2015.

{{Voorbladster}}

{{DEFAULTSORT:Malherbe, Mabel}}
[[Kategorie:Politici van die Nasionale Party]]
[[Kategorie:Politici van die Verenigde Party]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse burgemeesters]]
[[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]]
[[Kategorie:Geboortes in 1879]]
[[Kategorie:Sterftes in 1964]]</text>
      <sha1>t2pf7wkna5h7pn82tx57dd3cc60x86t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Die Boerevrou</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104394</id>
    <revision>
      <id>2974487</id>
      <parentid>2906439</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>/* Medewerkers */</comment>
      <origin>2974487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8600" sha1="f6duoy9y8olbhvgqvycpgyl90up52dn" xml:space="preserve">[[Beeld:Mabel Malherbe Huisgenoot 1945.jpg|duimnael|regs|200px|[[Anna Neethling-Pohl]] het in 1945 'n artikel oor [[Mabel Malherbe]], stigter en redakteur, vir ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'' geskryf waarby dié foto verskyn het.]]
'''''Die Boerevrou''''' was die eerste Afrikaanse vrouetydskrif en het in [[Pretoria]] onder redakteurskap van [[Mabel Malherbe]] verskyn van Maart 1919 tot Desember 1931, toe dit gestaak moes word weens geldelike probleme, wat vererger is deur die [[Groot Depressie]]. Hoewel die sirkulasie blykbaar nie meer as duisend was nie, het dit ’n groot invloed gehad op veral Afrikaanse vroue in die destydse [[Transvaal]]. 

[[Beeld:Maria Elizabeth Rothmann MER.jpg|duimnael|links|180px|Die skrywer [[M.E.R.]] het saam met Malherbe by ''Die Boerevrou'' gewerk, die eerste Afrikaanse vrouetydskrif.&lt;ref&gt;{{af}} [http://repository.up.ac.za/handle/2263/21922 Ontstaan, bestuur en ontvangs van ''Die Boerevrou'', die eerste Afrikaanse vrouetydskrif]. URL besoek op 13 Oktober 2015.&lt;/ref&gt;]]

[[Beeld:Die_Boerevrou_Mei_1926.jpg|regs|duimnael|200px|Die voorblad van ''Die Boerevrou'' van Mei 1926.]]

[[Beeld:AG Visser Heidelberg.jpg|duimnael|links|180px|Van die digter dr. [[A.G. Visser]] het gereeld bydraes in ''Die Boerevrou'' verskyn.]]

[[Beeld:Pres FW Reitz.jpg|duimnael|regs|200px|Die oudpresident van die [[Oranje-Vrystaat]] [[F.W. Reitz]] was van die digters wie gedigte in ''Die Boerevrou'' gepubliseer is.]]

== Agtergrond ==
[[Mabel Malherbe]] (1879–1964) het vroeg reeds 'n groot liefde vir die joernalistiek geopenbaar. In 1945 het sy vir ’n artikel in [[Die Huisgenoot|Huisgenoot]] aan [[Anna Neethling-Pohl]] vertel hoe dit gebeur het dat sy ''Die Boerevrou'' begin het. Sy en haar man het op ’n dag ’n tentoonstelling besoek en is daar oorgehaal om op die ''Farmer’s Weekly'' in te teken. Toe sy tuiskom, kry sy die beskeie vroueblaadjie, ''The Homestead'', daarin. Dadelik het sy gevoel dat haar eie volk se vroue so 'n publikasie broodnodig het. So kom sy daartoe om Die Boerevrou te stig, onder aanmoediging van haar oom [[Eugène Marais]]. Sy het in die hoofbestuur van die Nasionale Vroueparty gebly, maar bedank die sekretariële werk om al haar aandag aan ''Die Boerevrou'' te wy. Pohl skryf: “Hierdie blad, wat sy jare lank bestuur het en waarvoor haar man die geld gevind het, het in dringende en groot behoefte voorsien. Ek is oortuig daarvan dat ons nouliks die belangrikheid daarvan kan oorskat. Dit is dan ook mev. Malherbe se grootste diens aan haar volk gewees dat sy deur middel van haar blad die vrouens meer volksbewus gemaak het, hulle besliste leiding in verskillende sake gegee en hul lewens verdiep en verryk het.”

== Stigting ==
Hierdie eerste Afrikaanse vroueblad se eerste uitgawe het in Maart 1919 in [[Pretoria]] verskyn. Hermann Giliomee skryf oor haar beweegrede vir dié moedige poging: &quot;Sy was ’n Engelssprekende wat in ’n storie republikeinse familie ingetrou het. Sy het selde Afrikaans gepraat, min kerk toe gegaan en haar eie familie (gesin) het verengels. Nogtans het sy bewustelik besluit om haar as ’n Afrikaner te identifiseer. As ’n jong vrou het dikwels op Transvaalse plase gekom waar vrou haar raad gevra het oor gesondheid, huishoudelike sake en kindersorg. Sy het ''Die Boerevrou'' begin omdat sy al die daaglikse probleme van hierdie vroue wou behandel in ’n taal wat hulle verstaan.&quot;&lt;ref&gt;{{af}} Giliomee, Hermann. 2004. ''Die Afrikaners: ’n Biografie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers.&lt;/ref&gt;

== Medewerkers ==
Malherbe het daarin geslaag om van 1920 af 'n aantal jare lank die medewerking van die skryfster [[M.E.R.]] as assistent-redakteur te verkry, wie se eerste kortverhale in dié blad verskyn het. Sy het ook bydraes van haar oom Marais ontvang en talle gedigte van hom het vir die eerste keer in hierdie tydskrif verskyn. Vir die eerste uitgawe het hy die gedig &quot;Waar Tebes in die Stil Woestyn&quot; geskryf. Neethling-Pohl meen dit is &quot;miskien een van haar grootste gifte aan die volk dat sy dié begaafde digter voortdurend aangepor en gepla het om gedigte en prosastukke vir haar lesers beskikbaar te stel&quot;.&lt;ref name=&quot;neet&quot;&gt; {{af}} [[Anna Neethling-Pohl|Neethling-Pohl, Anna]]. [[Huisgenoot]], 1 Junie 1945.&lt;/ref&gt; Digters en skrywers soos [[Jan F.E. Celliers]], [[A.G. Visser]], [[Toon van den Heever]] en [[F.W. Reitz]] het gereeld bydraes gelewer, terwyl die skilders [[Jacobus Hendrik Pierneef|J.H. Pierneef]] en [[Erich Mayer]] illustrasies vir die blad geteken het. Neethling Pohl skryf Malherbe het die volk en sy kunstenaars so aan mekaar bekendgestel. ''Die Boerevrou'' was altyd keurig versorg en, sonder om te preek, het dit smaak vir eie, nasionale kuns bevorder. Dr. [[C. Louis Leipoldt]] en ander medici het in 'n gesondheidsrubriek noodsaaklike voorligting oor allerlei siektes gegee. 

In die gewilde rubriek &quot;Om die koffietafel&quot; het briewe van leseresse oor die wedervarings en gewoontes van hul voorouers verskyn sodat Die Boerevrou 'n skatkamer geword het van kennis oor die kultuurgeskiedenis van die Afrikaner. Dit was nie slegs die eerste leesstof wat baie plattelandse vroue in Transvaal in hul eie taal gekry het nie, maar die blad het ook 'n aansienlike bydrae gelewer tot die algemene volksopvoeding en aankweek van leeslus.&lt;ref&gt;{{af}} Pretorius, J.C. in Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Durban en Pretoria: Butterworth &amp; Kie (SA) (Edms.) Bpk.&lt;/ref&gt;

== Staking ==
''Die Boerevrou'' was ’n groot sukses onder lesers en het kritici se goedkeuring weggedra, maar die advertensies was maar skraps. Malherbe wou net sekere soorte reklame aanvaar en het ’n verbod geplaas op enigiets wat drank of gepatenteerde medisyne adverteer.&lt;ref&gt;{{af}} [http://www.bronberger.co.za/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=869:slawekind-word-land-se-eerste-vroulike-burgemeester&amp;catid=50:toeka-se-dae&amp;Itemid=76 Slawekind word land se eerste vroulike burgemeester]. URL besoek op 13 Oktober 2015.&lt;/ref&gt; Neethling-Pohl Skryf: &quot;(H)ier moet mens ook mev. Malherbe se beginselvaste optrede i.v.m. advertensies noem. Alhoewel die tydskrif van die begin af sulke geldelike steun nodig gehad het, het sy geen enkele soort medisyne laat adverteer voordat dit eers deur deskundiges goedgekeur is nie. Sy was nie van plan om haar leseresse, versprei op eensame plase, ter wille van die geld deur aantreklike advertensies te laat mislei nie. Die adverteerders het dikwels woedend geword en met beledigende woorde hul steun teruggetrek, maar mev. Malherbe het hardnekkig voet by stuk gehou.&quot;&lt;ref name=&quot;neet&quot; /&gt; Weens die moeilike finansiële toestande tydens die [[Groot Depressie|depressiejare]] moes die uitgawe van dié blad in Desember 1931 gestaak word.

== Bundels ==
Twee bundels saamgestel uit bydraes wat in ''Die Boerevrou'' verskyn het, naamlik ''Die Boerevrou-boek'' (Pretoria, 1950)&lt;ref&gt;{{en}} [https://books.google.co.za/books?id=ho9ZPAAACAAJ&amp;dq=mabel+malherbe&amp;hl=af&amp;sa=X&amp;ved=0CDIQ6AEwBGoVChMI8_6-mJzAyAIVQ5-ACh0bewUP Besonderhede op Google Books]. URL besoek op 13 Oktober 2015.&lt;/ref&gt; en ''Juwele wat steeds bekoor'' (Johannesburg, 1952),&lt;ref&gt;{{en}} [https://books.google.co.za/books?id=fAkqmgEACAAJ&amp;dq=mabel+malherbe&amp;hl=af&amp;sa=X&amp;ved=0CC0Q6AEwA2oVChMI_b2v2q3AyAIVCVkaCh0jPgey Besonderhede op Google Books]. URL besoek op 13 Oktober 2015.&lt;/ref&gt; het sowat 20 jaar ná die tydskrif se sluiting verskyn.

== Bronne ==
* {{af}} Giliomee, Hermann. 2004. ''Die Afrikaners: ’n Biografie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers.
* {{af}} Goosen, D.P. (red.) 1953. ''Die Triomf van Nasionalisme in Suid-Afrika (1910–1953)''. Johannesburg: Impala Opvoedkundige Diens (Edms.) Bpk.
* {{en}} Potgieter, D.J. 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'' volume 7. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd.
* {{af}} Pretorius, J.C. in Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Durban en Pretoria: Butterworth &amp; Kie (SA) (Edms.) Bpk.
* {{af}} Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910–1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies.

== Verwysings ==
&lt;div style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;
{{Verwysings|3}}
&lt;/div&gt;

== Eksterne skakels ==
* {{af}} [http://atterburytrust.org/die-trotse-geskiedenis-van-pretoria-se-oudste-leeskring/ Die trotse geskiedenis van Pretoria se oudste leeskring (wat ook uitvoerige biografiese gegewens oor Mabel Malherbe bevat]. URL besoek op 13 Oktober 2015.
* {{af}} [http://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/21922/VanRensburg_Ontstaan%282012%29.pdf?sequence=3 Volledige biografie van Mabel Malherbe]. URL besoek op 14 Oktober 2015.

[[Kategorie:Massamedia]]</text>
      <sha1>f6duoy9y8olbhvgqvycpgyl90up52dn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974488</id>
      <parentid>2974487</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:10:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Verwysings */</comment>
      <origin>2974488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8564" sha1="k5f9s9y95teq0i2gcmm54z7cemqkc8k" xml:space="preserve">[[Beeld:Mabel Malherbe Huisgenoot 1945.jpg|duimnael|regs|200px|[[Anna Neethling-Pohl]] het in 1945 'n artikel oor [[Mabel Malherbe]], stigter en redakteur, vir ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'' geskryf waarby dié foto verskyn het.]]
'''''Die Boerevrou''''' was die eerste Afrikaanse vrouetydskrif en het in [[Pretoria]] onder redakteurskap van [[Mabel Malherbe]] verskyn van Maart 1919 tot Desember 1931, toe dit gestaak moes word weens geldelike probleme, wat vererger is deur die [[Groot Depressie]]. Hoewel die sirkulasie blykbaar nie meer as duisend was nie, het dit ’n groot invloed gehad op veral Afrikaanse vroue in die destydse [[Transvaal]]. 

[[Beeld:Maria Elizabeth Rothmann MER.jpg|duimnael|links|180px|Die skrywer [[M.E.R.]] het saam met Malherbe by ''Die Boerevrou'' gewerk, die eerste Afrikaanse vrouetydskrif.&lt;ref&gt;{{af}} [http://repository.up.ac.za/handle/2263/21922 Ontstaan, bestuur en ontvangs van ''Die Boerevrou'', die eerste Afrikaanse vrouetydskrif]. URL besoek op 13 Oktober 2015.&lt;/ref&gt;]]

[[Beeld:Die_Boerevrou_Mei_1926.jpg|regs|duimnael|200px|Die voorblad van ''Die Boerevrou'' van Mei 1926.]]

[[Beeld:AG Visser Heidelberg.jpg|duimnael|links|180px|Van die digter dr. [[A.G. Visser]] het gereeld bydraes in ''Die Boerevrou'' verskyn.]]

[[Beeld:Pres FW Reitz.jpg|duimnael|regs|200px|Die oudpresident van die [[Oranje-Vrystaat]] [[F.W. Reitz]] was van die digters wie gedigte in ''Die Boerevrou'' gepubliseer is.]]

== Agtergrond ==
[[Mabel Malherbe]] (1879–1964) het vroeg reeds 'n groot liefde vir die joernalistiek geopenbaar. In 1945 het sy vir ’n artikel in [[Die Huisgenoot|Huisgenoot]] aan [[Anna Neethling-Pohl]] vertel hoe dit gebeur het dat sy ''Die Boerevrou'' begin het. Sy en haar man het op ’n dag ’n tentoonstelling besoek en is daar oorgehaal om op die ''Farmer’s Weekly'' in te teken. Toe sy tuiskom, kry sy die beskeie vroueblaadjie, ''The Homestead'', daarin. Dadelik het sy gevoel dat haar eie volk se vroue so 'n publikasie broodnodig het. So kom sy daartoe om Die Boerevrou te stig, onder aanmoediging van haar oom [[Eugène Marais]]. Sy het in die hoofbestuur van die Nasionale Vroueparty gebly, maar bedank die sekretariële werk om al haar aandag aan ''Die Boerevrou'' te wy. Pohl skryf: “Hierdie blad, wat sy jare lank bestuur het en waarvoor haar man die geld gevind het, het in dringende en groot behoefte voorsien. Ek is oortuig daarvan dat ons nouliks die belangrikheid daarvan kan oorskat. Dit is dan ook mev. Malherbe se grootste diens aan haar volk gewees dat sy deur middel van haar blad die vrouens meer volksbewus gemaak het, hulle besliste leiding in verskillende sake gegee en hul lewens verdiep en verryk het.”

== Stigting ==
Hierdie eerste Afrikaanse vroueblad se eerste uitgawe het in Maart 1919 in [[Pretoria]] verskyn. Hermann Giliomee skryf oor haar beweegrede vir dié moedige poging: &quot;Sy was ’n Engelssprekende wat in ’n storie republikeinse familie ingetrou het. Sy het selde Afrikaans gepraat, min kerk toe gegaan en haar eie familie (gesin) het verengels. Nogtans het sy bewustelik besluit om haar as ’n Afrikaner te identifiseer. As ’n jong vrou het dikwels op Transvaalse plase gekom waar vrou haar raad gevra het oor gesondheid, huishoudelike sake en kindersorg. Sy het ''Die Boerevrou'' begin omdat sy al die daaglikse probleme van hierdie vroue wou behandel in ’n taal wat hulle verstaan.&quot;&lt;ref&gt;{{af}} Giliomee, Hermann. 2004. ''Die Afrikaners: ’n Biografie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers.&lt;/ref&gt;

== Medewerkers ==
Malherbe het daarin geslaag om van 1920 af 'n aantal jare lank die medewerking van die skryfster [[M.E.R.]] as assistent-redakteur te verkry, wie se eerste kortverhale in dié blad verskyn het. Sy het ook bydraes van haar oom Marais ontvang en talle gedigte van hom het vir die eerste keer in hierdie tydskrif verskyn. Vir die eerste uitgawe het hy die gedig &quot;Waar Tebes in die Stil Woestyn&quot; geskryf. Neethling-Pohl meen dit is &quot;miskien een van haar grootste gifte aan die volk dat sy dié begaafde digter voortdurend aangepor en gepla het om gedigte en prosastukke vir haar lesers beskikbaar te stel&quot;.&lt;ref name=&quot;neet&quot;&gt; {{af}} [[Anna Neethling-Pohl|Neethling-Pohl, Anna]]. [[Huisgenoot]], 1 Junie 1945.&lt;/ref&gt; Digters en skrywers soos [[Jan F.E. Celliers]], [[A.G. Visser]], [[Toon van den Heever]] en [[F.W. Reitz]] het gereeld bydraes gelewer, terwyl die skilders [[Jacobus Hendrik Pierneef|J.H. Pierneef]] en [[Erich Mayer]] illustrasies vir die blad geteken het. Neethling Pohl skryf Malherbe het die volk en sy kunstenaars so aan mekaar bekendgestel. ''Die Boerevrou'' was altyd keurig versorg en, sonder om te preek, het dit smaak vir eie, nasionale kuns bevorder. Dr. [[C. Louis Leipoldt]] en ander medici het in 'n gesondheidsrubriek noodsaaklike voorligting oor allerlei siektes gegee. 

In die gewilde rubriek &quot;Om die koffietafel&quot; het briewe van leseresse oor die wedervarings en gewoontes van hul voorouers verskyn sodat Die Boerevrou 'n skatkamer geword het van kennis oor die kultuurgeskiedenis van die Afrikaner. Dit was nie slegs die eerste leesstof wat baie plattelandse vroue in Transvaal in hul eie taal gekry het nie, maar die blad het ook 'n aansienlike bydrae gelewer tot die algemene volksopvoeding en aankweek van leeslus.&lt;ref&gt;{{af}} Pretorius, J.C. in Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Durban en Pretoria: Butterworth &amp; Kie (SA) (Edms.) Bpk.&lt;/ref&gt;

== Staking ==
''Die Boerevrou'' was ’n groot sukses onder lesers en het kritici se goedkeuring weggedra, maar die advertensies was maar skraps. Malherbe wou net sekere soorte reklame aanvaar en het ’n verbod geplaas op enigiets wat drank of gepatenteerde medisyne adverteer.&lt;ref&gt;{{af}} [http://www.bronberger.co.za/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=869:slawekind-word-land-se-eerste-vroulike-burgemeester&amp;catid=50:toeka-se-dae&amp;Itemid=76 Slawekind word land se eerste vroulike burgemeester]. URL besoek op 13 Oktober 2015.&lt;/ref&gt; Neethling-Pohl Skryf: &quot;(H)ier moet mens ook mev. Malherbe se beginselvaste optrede i.v.m. advertensies noem. Alhoewel die tydskrif van die begin af sulke geldelike steun nodig gehad het, het sy geen enkele soort medisyne laat adverteer voordat dit eers deur deskundiges goedgekeur is nie. Sy was nie van plan om haar leseresse, versprei op eensame plase, ter wille van die geld deur aantreklike advertensies te laat mislei nie. Die adverteerders het dikwels woedend geword en met beledigende woorde hul steun teruggetrek, maar mev. Malherbe het hardnekkig voet by stuk gehou.&quot;&lt;ref name=&quot;neet&quot; /&gt; Weens die moeilike finansiële toestande tydens die [[Groot Depressie|depressiejare]] moes die uitgawe van dié blad in Desember 1931 gestaak word.

== Bundels ==
Twee bundels saamgestel uit bydraes wat in ''Die Boerevrou'' verskyn het, naamlik ''Die Boerevrou-boek'' (Pretoria, 1950)&lt;ref&gt;{{en}} [https://books.google.co.za/books?id=ho9ZPAAACAAJ&amp;dq=mabel+malherbe&amp;hl=af&amp;sa=X&amp;ved=0CDIQ6AEwBGoVChMI8_6-mJzAyAIVQ5-ACh0bewUP Besonderhede op Google Books]. URL besoek op 13 Oktober 2015.&lt;/ref&gt; en ''Juwele wat steeds bekoor'' (Johannesburg, 1952),&lt;ref&gt;{{en}} [https://books.google.co.za/books?id=fAkqmgEACAAJ&amp;dq=mabel+malherbe&amp;hl=af&amp;sa=X&amp;ved=0CC0Q6AEwA2oVChMI_b2v2q3AyAIVCVkaCh0jPgey Besonderhede op Google Books]. URL besoek op 13 Oktober 2015.&lt;/ref&gt; het sowat 20 jaar ná die tydskrif se sluiting verskyn.

== Bronne ==
* {{af}} Giliomee, Hermann. 2004. ''Die Afrikaners: ’n Biografie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers.
* {{af}} Goosen, D.P. (red.) 1953. ''Die Triomf van Nasionalisme in Suid-Afrika (1910–1953)''. Johannesburg: Impala Opvoedkundige Diens (Edms.) Bpk.
* {{en}} Potgieter, D.J. 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'' volume 7. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd.
* {{af}} Pretorius, J.C. in Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Durban en Pretoria: Butterworth &amp; Kie (SA) (Edms.) Bpk.
* {{af}} Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910–1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies.

== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}

== Eksterne skakels ==
* {{af}} [http://atterburytrust.org/die-trotse-geskiedenis-van-pretoria-se-oudste-leeskring/ Die trotse geskiedenis van Pretoria se oudste leeskring (wat ook uitvoerige biografiese gegewens oor Mabel Malherbe bevat]. URL besoek op 13 Oktober 2015.
* {{af}} [http://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/21922/VanRensburg_Ontstaan%282012%29.pdf?sequence=3 Volledige biografie van Mabel Malherbe]. URL besoek op 14 Oktober 2015.

[[Kategorie:Massamedia]]</text>
      <sha1>k5f9s9y95teq0i2gcmm54z7cemqkc8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104991</id>
    <revision>
      <id>2974480</id>
      <parentid>1644734</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:46:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <origin>2974480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5292" sha1="9rv1xgw0hs5a365pmz8j1gz7hfwj4rx" xml:space="preserve">[[Beeld:Di TT Spoelstra en JV Coetsee_Johannesburg_1926.jpg|duimnael|regs|200px|Di. [[J.V. Coetzee]] en [[Tjibbe Spoelstra|T.T. Spoelstra]]. Lg. het in 1958 van die moedergemeente [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] af oorgekom en hier gebly tot in 1965.]]
[[Lêer:Gewese Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside, 2 Januarie 2018, Morné van Rooyen.jpg|duimnael|links|300px|Die kerkgebou het presies dieselfde gelyk as dié van [[Gereformeerde kerk Noord-Oosrand|Noord-Oosrand]], tot laasgenoemde vergroot is.]]
[[Beeld:Dr Victor d'Assonville.jpg|duimnael|regs|170px|Ds. (later dr.) [[V.E. d'Assonville|Victor Edouard d'Assonville]] was die gemeente se leraar van 1965 tot 1970.]]

Die '''Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside''' was van 1958 tot 2003 ’n gemeente van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] in die Klassis Suidelike Pretoria, een van vier klassisse (ringe) van dié kerkverband in [[Pretoria|Suid-Afrika se administratiewe hoofstad]]. 

Die gemeente het die voorstede [[Groenkloof]], [[Lukasrand]], [[Muckleneuk]], gedeeltes van Sunnyside, [[Arcadia, Pretoria|Arcadia]] en Bryntirion omsluit. In die laaste jaar van sy bestaan het die dooplidmate 55 getel en die belydende lidmate 312. Einde 1997, toe Pretoria-Sunnyside deel was van die Klassis Pretoria-Sentraal, was daar 67 doop- en 444 belydende lidmate. Die laaste predikant was ds. P.W. Kurpershoek. 

Die Klassis Pretoria het in 1958 goedkeuring verleen vir die afstigting van die gemeente Pretoria-Sunnyside van [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]]. Dit was destyds die enigste klassis in Pretoria en het uit 12 kerke bestaan. Pretoria-Oos het einde 1957 860 belydende lidmate en 325 dooplidmate gehad, die grootste gemeente in die klassis. Die afstigting van Pretoria-Sunnyside was nodig vanweë die groot groei in dié deel van Pretoria waar Sunnyside destyds ontwikkel het in ’n digbevolkte woonstelgebied. So het Pretoria-Sunnyside met nagenoeg 250 belydende en 125 dooplidmate afgestig en die moedergemeente gelaat met onderskeidelik 596 en 191.

Van September 1958 het die nuwe gemeente die saal van die [[Sewendedagadventisme|Sewendedagadventiste]] op die hoek van De Kock- en Verdoornstraat gebruik vir sy eredienste. Kort daarna is grond langs die ou [[pastorie]] van Pretoria-Oos in Reitzstraat bekom. Hierdie pastorie en aangrensende tennisbaan het Pretoria-Oos reeds in 1934 aangekoop. Op die tennisbaan, oos van die pastorie, is opmetings in Augustus 1958 vir die oprigting van die kerkgebou afgehandel. Die argitek was [[Pieter Dykstra]], ’n ouderling van die nuwe gemeente wat verantwoordelik was vir talle Gereformeerde kerkgeboue. Op Sondag [[14 September]] [[1958]], ná die erediens, het ds. [[Tjibbe Spoelstra|T.T. Spoelstra]] die hoeksteen gelê. Daar is die inskripsie &quot;Aan God alleen die eer&quot; aangebring. J. Zylstra het as bouaannemer opgetree.

Die kerkgebou is reeds op [[7 Februarie]] [[1959]], net 231 dae ná die afstigting, in gebruik geneem. Weens die beperkte ruimte op die erf het die gebou ’n smal, hoë, reghoekige en eenvoudige vorm aangeneem wat herinner aan die kerkies wat die Gereformeerde voorsate in die tweede helfte van die 19de eeu op talle plekke in die land gebou het. Die vensters van gekleurde glas is betreklik hoog teen die mure geplaas en die hoofingang front op Reitzstraat. In 1985 is ’n moederskamer aangebou. Die ou pastorie is herstel en die huis agter die kerk as kerkkantoor en kosterswoonstel ingerig. 

In sy hele bestaan van sowat 45 jaar is Pretoria-Sunnyside gekenmerk deur ’n groot wisseling in lidmate weens die baie woonstelbewoners binne sy grense. Ná 1995 het die demografiese veranderinge in Sunnyside, toe [[Wit mense|wit woonstelbewoners]] plek gemaak het vir [[swart mense]], die gemeente ál meer nadelig beïnvloed. In 2003 het die kerkraad die besluit geneem om te ontbind. Nogtans is die gebou nie verkoop nie, maar onder toesig van [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] word eredienste vir anderstaliges steeds daarin gehou.

== Leraars ==
# [[T.T. Spoelstra|Spoelstra, Tjibbe Thomas]], 1958–1965 (aanvaar sy [[emeritaat]])
# [[V.E. d'Assonville|Victor Edouard d'Assonville]], 1965–1970
# De Bruyn, Paulus Jacobus, 1970–1988
# Lindhout, Anthonie, 1976–1984
# Snyman, Sarel Daniël, 1989–1995
# Stoker, Hendrik Gerhardus, 1995–1999
# Kurpershoek, Pieter Willem, 1999–2003

== Bronne ==
* {{af}} Harris, C.T., [[Hannes Noëth|Noëth, J.G.]], Sarkady, N.G., Schutte, F.M. en Van Tonder, J.M. 2010. ''Van seringboom tot kerkgebou: die argitektoniese erfenis van die Gereformeerde Kerke''. [[Potchefstroom]]: Administratiewe Buro.
* {{af}} Van der Walt, dr. S.J. (voorsitter: deputate almanak). 1997. ''Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 1998''. Potchefstroom: Administratiewe Buro.
* {{af}} [[Venter, ds. A.A.]] 1957. ''Almanak van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika vir die jaar 1958''. Potchefstroom: Administratiewe Buro.
* {{af}} Vogel, Willem (red.). 2014. ''Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 2015''. Potchefstroom: Administratiewe Buro.  

{{DEFAULTSORT:Pretoria-Sunnyside, Gereformeerde kerk}}
[[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Groot-Pretoria]]
[[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]]</text>
      <sha1>9rv1xgw0hs5a365pmz8j1gz7hfwj4rx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gereformeerde kerk Pretoria-Oos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104993</id>
    <revision>
      <id>2974482</id>
      <parentid>2842413</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:58:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>verbeter</comment>
      <origin>2974482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8396" sha1="jz8qe7z3t665kfhpapm20c4qz7a9zzy" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Kerk
| naam=Gereformeerde Kerk&lt;br /&gt;Pretoria-Oos
| beeld=Embleem van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika.jpg
| breedte=180px
| onderskrif=
| vorige_naam=
| sluit_in=[[Arcadia, Pretoria|Arcadia]], [[Sunnyside, Pretoria|Sunnyside]] 
| klassis=Oostelike Pretoria
| huidige_predikant=P.J. Geertsema (laaste)
| kombinasie=
| belydende_lidmate=159 (2003)
| dooplidmate=13 (2003)
| adres=Troystraat 35&lt;br /&gt;Sunnyside
| webtuiste=
| stigting=[[30 Desember]] [[1930]]
| afgestig=[[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]]
| eerste_predikant=[[Petrus de Klerk|P.J.S. de Klerk]]
| ontbind=
| ingelyf=2003
| ingelyf_by=[[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]]
| saamgesmelt_met=
}}
[[Beeld:Gereformeerde kerk Pretoria-Oos, Sunnyside, Maggie Erasmus, 18 September 2017.jpg|duimnael|links|300px|Die kerkgebou in Troyestraat, afgeneem in 2017, 14 jaar nadat die gemeente ontbind het. Dit huisves The Light Reformed Community Church.]]

[[Beeld:Gereformeerde kerk Pretoria-Oos geskets deur Pierneef.jpg|duimnael|links|230px|Die kerkgebou, geskets deur [[Pierneef]].]]

[[Lêer:Ds PJS de Klerk, jonk.jpg|links|170px|duimnael|Dr. [[Philippus de Klerk|Philippus Jacobus Stephanus de Klerk]], van 1930 tot 1949 die eerste leraar. Sy vrou, [[Johanna de Klerk|Johanna]], het die leiding in die stigting van ’n Gereformeerde Sustersvereniging in die gemeente geneem.]]

[[Beeld:Di TT Spoelstra en JV Coetsee_Johannesburg_1926.jpg|duimnael|regs|200px|Di [[J.V. Coetzee]] (links) en [[T.T. Spoelstra]]. Lg. was van 1950 tot 1958 leraar van die gemeente en daarna die eerste predikant van [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside|Pretoria-Sunnyside]] tot 1965.]]
[[Beeld:Prof Hugo du Plessis.jpg|duimnael|regs|170px|Ds. (later prof.) [[Hugo du Plessis]] was van 1932 tot 1950 as sendingleraar aan die gemeente verbonde.]] 
[[Lêer:Ds KS Van Wyk de Vries.jpg|duimnael|regs|170px|Dr. [[Klaas van Wyk de Vries|Klaas Speleveld van Wyk de Vries]], leraar van 1958 tot sy dood op [[10 Oktober]] [[1978]].]]

[[Lêer:Ds Niko Vorster.jpg|duimnael|regs|170px|Ds. Niko Vorster, predikant van 1984 tot 1996, sy laaste gemeente.]]

Die '''Gereformeerde kerk Pretoria-Oos''' was die tweede oudste gemeente van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] in [[Pretoria]] en is in 1930 gestig, 71 jaar ná die [[Gereformeerde kerk Pretoria|eerste]]. 

Weens die ingrypende demografiese veranderinge binne die gemeentegrense is Pretoria-Oos in 2003 ontbind, dieselfde jaar as die aanliggende [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside|Pretoria-Sunnyside]]. Die gemeente het gedeeltes van die digbevolkte woonstelgebiede Sunnyside en Arcadia beslaan. In die laaste jaar van sy bestaan, toe dit die kleinste gemeente in die Klassis Suidelike Pretoria was, was daar 245 belydende en vyf dooplidmate. Die laaste leraar was ds. P.G. Geertsema. Die kerkgebou is by Troyestraat 174, Sunnyside.

== Aanleiding tot afstigting ==
In die oostelike wyke van die [[Gereformeerde kerk Pretoria]] is vanaf 1927 aktief gewerk onder leiding van die Kommissie Pretoria-Oos met die oog met die stigting van ’n tweede Gereformeerde gemeente in die stad omdat die ou moedergemeente met sy 2&amp;nbsp;148 siele toe veels te groot geword het om te bearbei. Die geografiese grense was ook so wyd dat dit moeilik was om al die lidmate te bereik. Destyds het die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] reeds ses gemeentes in die [[Pretoria|Jakarandastad]] gehad, naamlik [[NG gemeente Pretoria|die moedergemeente]] (1854), [[NG gemeente Eloffsdal|Eloffsdal]] (1908), [[NG gemeente Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] (1920), [[NG gemeente Daspoort|Daspoort]] (1922), [[NG gemeente Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] (1925) en [[NG gemeente Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] (1928).  

In 1928 het die moedergemeente die erf in Troyestraat gekoop en op 12 April die volgende jaar is besluit om nie ’n saal nie, maar ’n kerkgebou op te rig. Geld moes nog bymekaargemaak word, maar reeds in April 1930 is met die bouwerk aan dié sjarmante kerkgebou begin. Twee lidmate uit dié gedeelte van die moedergemeente het ’n leidende rol in die bouwerk gespeel: [[Pieter Dykstra]] as argitek en L. Dekker as bouaannemer. Alles het fluks gevorder sodat die hoeksteen plegtig op [[30 September]] [[1930]] gelê kon word. So het dit gebeur dat die oostelike wyke van Pretoria en die noordelike wyke wat toe nog deel was van die munisipaliteit Innesdal, ’n kerk begin bou het voor die afstigting van Pretoria se tweede Gereformeerde gemeente bekragtig is. Eers op die voorlaaste dag van daardie jaar, [[30 Desember]] [[1930]] het die afstigting van Pretoria-Oos plaasgevind. Dadelik was dit, vir die Gereformeerde Kerk, ’n groot gemeente met 511 belydende en 440 dooplidmate. 

== Kerkgebou ==
Die kerkgebou beslaan nie ’n groot oppervlakte nie, maar bied tog sitplek aan 480 kerkgangers. Dit was vir ’n groot deel van die gemeente se bestaan nodig omdat dit een van die grootste Gereformeerde gemeentes was. Die sitplekke is ekonomies gerangskik in ’n halfmaan om die preekstoel en op drie galerye. Die oostelike galery is in 1937 ingebou en die twee ander in 1957. Die houtpreekstoel staan in ’n skulpvormige houtnis en verleen ’n intieme karakter. 

Die kerkklok is eers ná die inwyding van die kerk aangebring en eers op 17 September 1933 vir die eerste keer gelui. Die Duitse Walcker-orrel is op [[18 Desember]] [[1937]] in gebruik geneem toe die huisorrel, wat ouderling F. van der Stoep tot in daardie stadium bespeel het, geskenk is vir gebruik in die kerksaal van die [[Gereformeerde kerk Innesdal|gemeente Innesdal]]. Hettie Lessing het die nuwe orrel van Maart 1938 tot April 1977 bespeel. 

Veral die jeugverenigings en die vrouelidmate van die gemeente het die behoefte aan ’n kerksaal sterk gevoel. So het die kerkraad in 1943 opdrag gegee dat ’n saalboufonds gestig word. [[Pieter Dykstra]] was ook vir dié plan verantwoordelik, maar die boubeperkings wat tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] gegeld het, het dit in die wiele gery. Eers op [[11 Februarie]] [[1950]] kon die saal se hoeksteen gelê word. Op [[28 April]] daardie jaar is die saal ingewy en die Van Tilburg-gedenksaal genoem omdat die volle koste gedek is deur die boedel van ouderling J.D. van Tilburg. Dié saal is egter in 1964 gesloop om plek te maak vir die jeugtuiste Ararat.

Die gemeente [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside|Pretoria-Sunnyside]] het in 1958 van Pretoria-Oos afgestig, maar moeder en dogter het albei in 2003 eengeword met [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]], wat in 1949 van Pretoria-Oos afgestig het.

== Leraars ==
# [[Philippus de Klerk|De Klerk, Philippus Jacobus Stephanus]], 1930–1949, waarna professor aan die Teologiese Skool tot 1961
# [[Hugo du Plessis]], 1932–1950 (sendelingleraar)
# [[T.T. Spoelstra|Spoelstra, Tjibbe Thomas]], 1950–1958, (waarna eerste leraar van die dogtergemeente [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside|Pretoria-Sunnyside]] tot 1965)
# [[Klaas van Wyk de Vries|Van Wyk de Vries, dr. Klaas Speleveld]], 1958 – [[10 Oktober]] [[1978]] (oorlede in die amp)
# De Jager, Johannes Jacobus, 1976–1984
# Lessing, Johannes Christiaan, 1979–1980
# Malan, Cornelius Johannes, 1981–1998
# Vorster, Nikolaas, 1984–1996 (aanvaar sy [[emeritaat]])
# Coetzee, Hendrik Stephanus, 1987–1990
# Geertsema, Paul Geert, 1996–2004 (waarna [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] tot 2009)

== Bronne ==
* {{af}} Harris, C.T., [[Hannes Noëth|Noëth, J.G.]], Sarkady, N.G., Schutte, F.M. en Van Tonder, J.M. 2010. ''Van seringboom tot kerkgebou: die argitektoniese erfenis van die Gereformeerde Kerke''. [[Potchefstroom]]: Administratiewe Buro.
* {{af}} Van der Walt, dr. S.J. (voorsitter: deputate almanak). 1997. ''Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 1998''. Potchefstroom: Administratiewe Buro.
* {{af}} [[Ammi Venter|Venter, ds. A.A.]] 1957. ''Almanak van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika vir die jaar 1958''. Potchefstroom: Administratiewe Buro.
* {{af}} Vogel, Willem (red.). 2014. ''Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 2015''. Potchefstroom: Administratiewe Buro.  

{{DEFAULTSORT:Pretoria-Oos, Gereformeerde kerk}}
{{koördinate|25|45|01|S|28|12|19.5|O|aansig=titel}}

[[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Groot-Pretoria]]
[[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]]</text>
      <sha1>jz8qe7z3t665kfhpapm20c4qz7a9zzy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amiese Doopsgesindes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106241</id>
    <revision>
      <id>2974314</id>
      <parentid>2970730</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:26:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3868" sha1="j80hxgrmitqr404pxejxans7mhdpdhy" xml:space="preserve">[[Lêer:Amish vs modern transportation.jpg|duimnael|Kontras in vervoer in Pennsylvania]]
[[Lêer:Lancaster County Amish 02.jpg|duimnael|Tradisionele klederdrag]]
[[Lêer:US 30 farms.JPG|duimnael|Landbougebied met Amiese boerderye]]

Die '''Amiese Doopsgesindes''' (Engels: ''the Amish'') is 'n [[Christelik]]e [[protestantse]] geloofsgemeenskap in [[Noord-Amerika]]. Die groep het in 2018 sowat 330 000 lede gehad en woon in [[Pennsilvanië]], [[Ohio]], [[Indiana]] en sowat 30 ander [[deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstate]] in die [[VSA]] asook 4 [[provinsies en gebiede van Kanada|provinsies]] in [[Kanada]]. Hulle volg streng gedragsriglyne en verkies 'n eenvoudige lewenstyl. Hulle dra byvoorbeeld tradisionele [[klere]] en mag nie [[telefoon|telefone]], [[motorvoertuig|motors]] en ander moderne uitvindsels gebruik nie.&lt;ref name=&quot;HAT Taal-en-feitegids&quot;&gt;HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}&lt;/ref&gt; Hulle praat ou Duitse dialekte, meestal [[Pennsilvaniese Duits]], maar klein groepies praat ook 'n Switserse dialekte of 'n [[Elsassiese Duits|Elsassiese dialek]]. 

== Geskiedenis ==

Amiese Doopsgesindes is volgelinge van die Switser Jakob Amman (1644–1730) wat in 1693 van die minder radikale [[mennonisme|mennonistiese]] hoofstroom afgeskei het. As gevolg van gedwonge geloofsvervolging in [[Switserland]] trek baie van hulle na die platteland van [[Elsas]] ([[Frankryk]]) en [[Palts (streek)|Palts]] ([[Duitsland]]). Kleiner groepe het ook na [[Nederland]], [[Pole]] en [[Rusland]] verhuis. Vanaf 1737 emigreer talle Amiese gemeenskappe van Europa om hulle in Noord-Amerika te vestig.

In die tweede helfte van die 19de eeu het die Amiese gemeenskap in twee groepe verdeel: die tradisionaliste, wat sowat 'n derde uitmaak, en moderner lede, wat tweederdes uitmaak. Die traditonaliste het die &quot;Ou Orde&quot; geword soos hulle vandag bekend is, terwyl die moderner groep &quot;Amiese Mennoniete&quot; geword het. Laasgenoemde is in die eerste helfte van die 20ste eeu in die Noord-Amerikaanse meerderheidsgemeenskap opgeneem.

Die Amiese Doopsgesindes is oor die algemeen vriendelik en waai meestal vir verbygaande persone. Hulle woon egter in landelike gemeenskappe en meng nie met die hoofstroom Amerikaanse samelewing nie. Dit is teen hul geloof om vir [[fotografie|foto's]] te poseer. Hulle sal dikwels hulle kop wegdraai as iemand 'n kamera in hulle rigting mik.

Getroude mans mag nie hulle [[baard]]e skeer nie, maar word ook nie toegelaat om snorre te hê nie. Slegs ongetroude mans skeer hul gesigte.

Die aantal Amiese Doopsgesindes is in 2010 op 230&amp;nbsp;000 tot 250&amp;nbsp;000 geraam. As gevolg van hul tradisioneel groot gesinne groei die bevolkingsgroep in 2012 nog sterk.&lt;ref&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2010/07/29/amish-population-growth-n_n_663323.html Amish Population Growth: Numbers Increasing, Heading West], huffingtonpost.com, besoek op 16 Januarie 2015 {{en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Reformatorisch Dagblad: [http://www.digibron.nl/search/detail.jsp?sourceid=1011&amp;uid=00000000012dbe910215b673e4f16b44&amp;docid=0 ''Ledental amish in 16 jaar verdubbeld''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822131851/https://www.digibron.nl/search/detail/012dbe910215b673e4f16b44/ |date=22 Augustus 2019 }} {{Cite web |url=https://www.digibron.nl/search/detail/012dbe910215b673e4f16b44/ |title=argiefkopie |access-date=14 Augustus 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190822131851/https://www.digibron.nl/search/detail/012dbe910215b673e4f16b44/ |archive-date=22 Augustus 2019 |url-status=bot: unknown}}, 28 Augustus 2008 {{nl}}&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

[[Kategorie:Anabaptisme]]
[[Kategorie:Christendom in die Verenigde State van Amerika]]
[[Kategorie:Ohio]]
[[Kategorie:Pennsilvanië]]
[[Kategorie:Etniese groepe in Kanada]]
[[Kategorie:Etniese groepe in die Verenigde State van Amerika]]</text>
      <sha1>j80hxgrmitqr404pxejxans7mhdpdhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vauxhall Motors</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106853</id>
    <revision>
      <id>2974495</id>
      <parentid>2539537</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T11:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52622-88</username>
        <id>215445</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2974495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5465" sha1="sbauo92hxkjetrsgdt412j1zktf5ja6" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Maatskappy
|naam               = Vauxhall Motors
|kenteken           = [[Lêer:Vauxhall logo 2026.svg|180px]]
|tipe               = Beperkte maatskappy
|stigting           = 1857&lt;ref&gt;{{cite web |title=Vauxhall Motors |url=http://www.vauxhallcivicsociety.org.uk/history/vauxhall-motors/ |work=Vauxhall Civic Society |access-date=7 Julie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151017024806/http://www.vauxhallcivicsociety.org.uk/history/vauxhall-motors/ |archive-date=17 Oktober 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|ligging_stad       = [[Luton]], [[Bedfordshire]]
|ligging_land       = &amp;nbsp;[[Engeland]]
|ligging            = (2 fabrieke in die [[VK]])
|liggings           = 
|sleutelpersone     = Rory Harvey, voorsitter &amp; besturende direkteur&lt;ref&gt;{{cite web |title=RORY HARVEY APPOINTED CHAIRMAN AND MANAGING DIRECTOR OF VAUXHALL MOTORS AND CEO OPEL IRELAND |url=http://media.gm.com/media/gb/en/vauxhall/news.detail.html/content/Pages/news/gb/en/2015/vauxhall/09-23-rory-harvey-chairman.html |work=Vauxhall Media United Kingdom |access-date=23 September 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160601094601/http://media.gm.com/media/gb/en/vauxhall/news.detail.html/content/Pages/news/gb/en/2015/vauxhall/09-23-rory-harvey-chairman.html |archive-date=1 Junie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|gebied_bedien      = wêreldwyd
|industrie          = Motorvervaardiging
|produkte           = Motors&lt;br /&gt;kommersiële voertuie
|dienste            = Finansiering van motors
|inkomste           = £3,785 miljard (2004)&lt;ref name=&quot;financial&quot;&gt;{{en}} {{cite news|title=Vauxhall Motors Limited|work=ICC Financial Analysis Reports|publisher=ICC Information Group|date=11 September 2006}}&lt;/ref&gt;
|bedryfsinkomste    = £131 miljard (2004)&lt;ref name=&quot;financial&quot;/&gt;
|netto_inkomste     = £-176 miljoen (2004)&lt;ref name=&quot;financial&quot;/&gt;
|getal_werknemers   = 4&amp;nbsp;029 (2011)
|ouer               = [[Opel|Adam Opel AG]]
|afdelings          = VXR
|dogtermaatskappye  = 
|slagspreuk         = 
|tuisblad           = [http://www.vauxhall.co.uk/ ''vauxhall.co.uk'']
|ontbind            = 
|voetnotas          = 
|intl               = 
}}

'''Vauxhall Motors''' ([ˈvɒksɔːl]; amptelik geregistreer as '''General Motors UK Limited''')&lt;ref&gt;[http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=5466521 ''investing.businessweek.com: General Motors UK Limited: Private Company Information'']&lt;/ref&gt; is 'n [[Verenigde Koninkryk|Britse]] motorvervaardiger en -verspreider wat sy hoofkwartier in Luton, [[Engeland]] het. Vauxhall Motors was 'n dogteronderneming van die [[Duitsland|Duitse]] [[Opel|Adam Opel AG]] wat op sy beurt deur die [[Amerikaanse]] motorreus [[General Motors]] (GM) besit was.&lt;!-- ....sien laaste paragraaf oor huidige PSA-eienaarskap.....--&gt;

Die onderneming bemark passasiersvoertuie en ligte vragmotors onder die Vauxhall-handelsmerk, terwyl dit in die verlede ook busse en vragmotors onder die Bedford-handelsnaam verkoop het. Vauxhall is tans die motorhandelsmerk met die tweede meeste verkope in die Verenigde Koninkryk.

Vauxhall is in 1857 deur Alexander Wilson as 'n pomp- en mariene enjinvervaardiger in die [[Londen]]se Vauxhall-buurt gestig, wat sy produkportefeulje in 1903 met die ontwikkeling van 'n enkelsilinder-voertuig na motors uitgebrei het. In 1925 is die onderneming, wat reeds in 1905 weens ruimtelike beperkings na Luton in [[Bedfordshire]] verskuif is, deur GM oorgeneem. Bedford Vehicles is in 1930 as 'n dogteronderneming van Vauxhall vir die vervaardiging van kommersiële voertuie gestig. Gedurende verskeie tye in sy geskiedenis was Vauxhall Motors by [[motorsport]] betrokke, so onder meer by die ''British Touring Car Championship''.

Vauxhall het aanvanklik op die luukse motormark gefokus en eers ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] begin om toenemend voertuie vir die massamark te vervaardig. Sedert 1980 is Vauxhall se motorreekse gerasionaliseer. So word die meeste modelle tans in Rüsselsheim, Duitsland ontwerp en ontwikkel en is die meeste Vauxhall- en Opel-reekse identies. Die Vauxhall-handelsnaam is sedert die 1980's beperk tot die Verenigde Koninkryk, die [[Kanaaleilande]] en die [[Man (eiland)|Eiland Man]].

Vauxhall bedryf twee vervaardigingsaanlegte in Luton en Ellesmere Port. Die Luton-aanleg, waar hoofsaaklik kommersiële voertuie vervaardig word, het 'n kapasiteit van ongeveer 100&amp;nbsp;000 eenhede per maand, met sowat 900 werknemers in diens. Die fabriek in Ellesmere Port met 1&amp;nbsp;880 werknemers het 'n kapasiteit van 187&amp;nbsp;000 eenhede en vervaardig hoofsaaklik passasiersvoertuie.

'n Groot deel van die motors wat in die Verenigde Koninkryk onder die handelsnaam Vauxhall verkoop word, word in Opel-aanlegte in Duitsland, [[Spanje]] en [[Pole]] vervaardig, terwyl rofweg 80 persent van alle deur Vauxhall-vervaardigde motors vir uitvoer bestem is en merendeels onder die Opel-handelsnaam verkoop word.

Na 92 jaar van eienaarskap verkoop General Motors Vauxhall in 2017 aan die Franse motorvervaardiger [[Groupe PSA]].&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.autocar.co.uk/car-news/industry/vauxhall-PSA-Group-takeover &quot;PSA Group purchase of Opel and Vauxhall completed with new financial company&quot;, ''Autocar.co.uk'', 1 Augustus 2017]&lt;/ref&gt; 

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn}}
* {{en}} [http://www.vauxhall.co.uk/ Amptelike webwerf]

[[Kategorie:Britse motorvervaardigers]]</text>
      <sha1>sbauo92hxkjetrsgdt412j1zktf5ja6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Annemari Coetser</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107831</id>
    <revision>
      <id>2974324</id>
      <parentid>2970746</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:02:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4820" sha1="g7bw40mn4q4jbonwhgwqpp1gpl0tlz7" xml:space="preserve">[[Lêer:Annemarie Coetser.jpg|alt=Annemarie Coetser |duimnael|Foto:&lt;br /&gt;www.boekemakranka.co.za&lt;ref&gt;Boekemakranka: http://www.boekemakranka.co.za/Annemari.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413142621/http://www.boekemakranka.co.za/Annemari.htm |date=13 April 2016 }}&lt;/ref&gt;]]

'''Annemari Coetser'''&lt;ref&gt;Liefdesverhale: http://www.liefdesverhale.co.za/authors/2395 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170918024114/http://www.liefdesverhale.co.za/Authors/2395 |date=18 September 2017 }} {{Cite web |url=http://www.liefdesverhale.co.za/Authors/2395 |title=argiefkopie |access-date=14 Augustus 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170918024114/http://www.liefdesverhale.co.za/Authors/2395 |archive-date=18 September 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ([[29 September]] [[1945]], [[Durban]] –) is 'n [[Suid-Afrikaanse skrywers|Suid-Afrikaanse skryfster]] wat veral bekendheid verwerf het as romanskrywer. Sy skryf hoofsaaklik romans vir [[volwassene]]s, maar publiseer ook 'n jeugverhaal, kinderversies en verskeie kortverhale. Sy verwerf deur die loop van haar loopbaan verskeie pryse vir haar skryfwerk.

== Lewe en werk ==
Sy is op 29 September 1945 in Durban gebore. Sy matrikuleer in [[1962]] aan die Hoërskool Indwe en studeer daarna deeltyds aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]], waar sy 'n Laer Diploma in [[Biblioteekkunde]] verwerf. Sy werk vir 'n lang tyd as bibliotekaresse en woon onder andere in [[Bloemfontein]], die [[Verenigde State van Amerika]], [[Namibië]] en in [[Pretoria]]. Tans woon sy saam met haar man, Paul van Helden, in Pretoria.

== Skryfwerk ==

=== Kortverhale ===
Vroeg in haar skryfloopbaan publiseer sy 'n aantal kortverhale in tydskrifte en sy skryf ook 'n aantal stories vir die ''Siembamba''-program oor die radio.

Sy maak ook 'n bydrae tot die kortverhaalbundel ''Viersprong'', wat sy saam met Anel Heydenrych, [[Trisa Hugo]] en [[Nadia de Kock]] skryf.

=== Romans ===
Sy verwerf groter bekendheid wanneer haar eerste roman, ''Oop kaarte'',&lt;ref&gt;Roux, Jaybee. Beeld, 28 Januarie 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Van Zyl, Irna. Boeke-Insig, no.2 Somer 2008.&lt;/ref&gt; verskyn, wat 'n finalis is in Sanlam en ''Insig'' se Groot Romanwedstryd. In ''Oop kaarte'' het die hoofkarakter Leandi 'n seksuele verhouding met die getroude Renier de Ridder, wat in 'n sogenaamde oop huwelik met sy vrou betrokke is.

''Langverlof''&lt;ref&gt;Roux, Jaybee. Beeld, 24 November 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Van Zyl, Irna. Boeke Insig, No. 6, Somer 2009.&lt;/ref&gt; vertel die verhaal van Kari, 'n sekretaresse op die Oos-Kaapse platteland, wat op 'n advertensie reageer en dan uitvind dat sy uit honderde ander aansoekers gekies is om saam met 'n aantreklike man, Hagen, op Mauritius te gaan vakansie hou. By die huis moet sy die bestendige Gottfried agterlaat. Hierdie boek is in 2009 op die kortlys vir die toekenning van die [[Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging|ATKV]] se prys vir liefdesromans en op die kortlys van die [[M-Net]]-prys se filmkategorie.

''Aan die windkant''&lt;ref&gt;Roux, Jaybee. Beeld, 25 Januarie 2010.&lt;/ref&gt; vertel van Liefka, wat haar werk in die stad verloor en haar na bywoning van 'n lewensverrykingskursus op die platteland vestig. Hier wag ander probleme op haar, soos haar ouers se dreigende egskeiding, vigswesies en siekte, terwyl sy steeds haar jeug en verlies van werk emosioneel moet verwerk.

In ''Die kamer langsaan''&lt;ref&gt;[[Nini Nöthling Bennett|Bennett]], Nini. Rapport, 15 April 2012.&lt;/ref&gt; pak Donné haar tasse na 'n rusie met haar man. Sy trek in 'n meenthuis in met die plan om haar eerste roman te skryf. Die meenthuis behoort aan Theresa en sy en haar 93-jarige ma, Susan, woon in 'n ouetehuis. In haar roman skep Donné 'n verbeelde werklikheid rondom Theresa en haar ma. Sy vind dan tot haar ontsteltenis by die skinderlustige buurvrou uit dat haar verhaal van familieverhoudings, huweliksontrou en depressie skrikwekkend naby aan die waarheid is.

=== Skryfwerk vir kindersen die jeug ===
''Vlis met vlerke'' is 'n jeugverhaal, waarin Andine, haar boetie Zander en die au pair Jam by Jam se oom en tannie gaan kuier. Hier ontmoet hulle die vreemdste karakters en wag 'n skrikwekkende ervaring op hulle.

Sy skryf ook graag kinderversies en nege van haar kinderversies word opgeneem in [[Riana Scheepers]] se ''Nuwe Kinderverseboek''.

== Publikasies &lt;ref&gt;NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/2395 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908001153/http://www.nb.co.za/Authors/2395 |date= 8 September 2015 }}&lt;/ref&gt; ==
* '''2007''' – ''Oop kaarte''
* '''2008''' – ''Langverlof''
* '''2009''' – ''Aan die windkant''
* '''2010''' – ''Vlis met vlerke''
* '''2012''' – ''Die kamer langsaan''

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{DEFAULTSORT:Coetser, Annemari}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]]
[[Kategorie:Geboortes in 1945]]</text>
      <sha1>g7bw40mn4q4jbonwhgwqpp1gpl0tlz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bhumibol Adulyadej</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108856</id>
    <revision>
      <id>2974407</id>
      <parentid>2942850</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4404" sha1="9gpuda396uk9gp2bv686264kpmhzse5" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Monarg
|naam              = Bhumibol Adulyadej
|titel             = Koning van Thailand
|beeld             = [[Lêer:Anefo 911-6993 Aankomst Koning (cropped).jpg|250px]]
|byskrif           = Bhumibol Adulyadej in 1960
|bewind            = [[9 Junie]] [[1946]] - [[13 Oktober]] [[2016]]
|kroning           = [[5 Mei]] [[1950]]
|inhuldiging       = 
|volle naam        = 
|andertitels       = 
|doop              = 
|geboortedatum     = {{Geboortedatum|1927|12|5}}
|geboorteplek      = [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]], [[Massachusetts]]
|sterftedatum      = {{Sterfdatum en ouderdom|1927|12|5|2016|10|13}}
|sterfteplek       = [[Bangkok]], [[Thailand]]
|begraweplek       = 
|begrafnisdatum    = 
|voorganger        = [[Ananda Mahidol]]
|erfgenaam         = 
|opvolgertipe      = 
|opvolger          = [[Maha Vajiralongkorn]]
|koningin          = Sirikit Kitiyakara (1950–2016)
|gade              = 
|gadebewind        = 
|gadevan           = 
|eggenoot          = 
|eggenoot 1        = 
|eggenoot 2        = 
|eggenoot 3        = 
|eggenoot 4        = 
|eggenoot 5        = 
|nakomelinge       = 
|dinastie          = [[Chakri-dinastie|Mahidol en Chakri]]
|koninklikelofsang = 
|koninklikeleuse   = 
|vader             = Mahidol Adulyadej
|moeder            = Srinagarindra
|kinders           = Prinses Ubolratana Rajakanya&lt;br /&gt;Kroonprins Maha Vajiralongkorn&lt;br /&gt;Prinses Maha Chakri Sirindhorn&lt;br /&gt;Prinses Chulabhorn Walailak
}}

'''Bhumibol Adulyadej''' ([[Thai]]: ภูมิพลอดุลยเดช, ''Phumiphon Adunyadet'', [pʰūː.mí.pʰōn ʔà.dūn.já.dèːt] {{Audio|Bhumibol Adulyadej.ogg|luister}}; (1927–2016), bekend as '''koning Bhumibol die Grote''', was die negende [[koning]] van [[Thailand]].&lt;ref name=&quot;HAT Taal-en-feitegids&quot;&gt;HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}&lt;/ref&gt; Hy was ook bekend as Rama IX, want hy was die negende monarg van die Chakri-dinastie. Hy het sedert 9 Junie 1946 geheers en was die wêreld se langsdienende staatshoof&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{en}} {{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/thailands-king-bhumibol-adulyadej-dies/article9215490.ece?homepage=true|title=Thailand’s King Bhumibol Adulyadej, world's longest-reigning monarch, dies|date=13 Oktober 2016|publisher=Reuters|accessdate=14 Oktober 2016|via=The Hindu}} {{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; en die langsregerende vors in Thailand se geskiedenis.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |year=1996 |url=http://www.worldhop.com/Journals/J5/ROYAL.HTM |title=A Royal Occasion speeches |publisher=Worldhop |work=Journal |accessdate=5 Julie 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002080131/http://www.worldhop.com/Journals/J5/ROYAL.HTM |archive-date= 2 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;

[[Lêer:King Bhumibol Adulyadej 2010-9-29.jpg|duimnael|links|upright|Bhumibol Adulyadej in 2010]]
Koning Bhumibol is op [[5 Desember]] [[1927]] in [[Cambridge]], [[Massachusetts]] in die [[Verenigde State van Amerika]] gebore. Hy het in [[Switserland]] studeer. Hy was ook 'n musikant, kunstenaar en matroos.

Bhumibol was 'n miljardêr en het van sy geld gebruik om meer as 3000 ontwikkelingsprojekte, meestal in landelike gebiede, te befonds. As gevolg hiervan was hy baie gewild in Thailand en is deur sommige as 'n semi-goddelike figuur beskou.&lt;ref name='CSM'&gt;{{en}} {{cite news |first=Simon |last=Montlake |title=Backstory: The king and Thai |date=12 Junie 2006 |publisher=The Christian Science Monitor |url=http://www.csmonitor.com/2006/0612/p20s01-woap.html |accessdate=4 Maart 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200306033834/https://www.csmonitor.com/2006/0612/p20s01-woap.html |archive-date=6 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

Ná 'n tydperk van swak gesondheid, sterf Bhumibol op [[13 Oktober]] [[2016]] aan nierversaking by die Siriraj hospitaal in Bangkok. Hy was 88 jaar oud.&lt;ref name=death&gt;{{en}} {{cite web|title=Thailand's King Bhumibol Adulyadej dies, aged 88|url=http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/thailands-king-bhumibol-adulyadej-dies-aged-88|work=The Straits Times|accessdate=13 Oktober 2016}}&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}

== Eksterne skakels ==
{{CommonsKategorie-inlyn}}

{{Monarge van Thailand}}
{{Normdata}}

[[Kategorie:Thaise konings]]
[[Kategorie:Geboortes in 1927]]
[[Kategorie:Sterftes in 2016]]</text>
      <sha1>9gpuda396uk9gp2bv686264kpmhzse5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suid-Afrika-huis (Londen)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110195</id>
    <revision>
      <id>2974498</id>
      <parentid>2877362</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T11:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bibliografie */ spelfout &quot;Nasou&quot;</comment>
      <origin>2974498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4112" sha1="ps5p6dn1khco3e7zcoh8wj0613z7q9f" xml:space="preserve">[[Lêer:South Africa House.jpg|duimnael|250px|Die Suid-Afrika-huis in Londen.]]

Die '''Suid-Afrika-huis''' in [[Londen]] is die setel van die [[Suid-Afrika]]anse hoë kommissaris en 'n Suid-Afrikaanse konsulaat in die [[Verenigde Koninkryk]].

== Ligging ==
Suid-Afrika-huis lê besonder sentraal in Londen. Dit is op die hoek van Strandstraat, teenoor [[Trafalgarplein]] met die gedenksuil ter ere van lord [[Horatio Nelson]], naby die [[Sint James-paleis]], die National Gallery en langs die kerk [[St Martin-in-the-Fields]].

== Geskiedenis ==
[[Lêer:Anna Geyer.JPG|duimnael|upright|[[Anna Geyer]], gebore Joubert, die skryfster van ''Briewe uit Highveld'', 'n keur uit die briewe wat sy van Mei 1950 tot Junie 1954 uit [[Londen]] geskryf het aan haar dogter terwyl haar man die Suid-Afrikaanse hoë kommissaris was.]]
[[Lêer:Dr AL Geyer.jpg|duimnael|upright|Dr. A.L. Geyer (1894–1969), was van 1924 tot 1945 die tweede redakteur van ''[[Die Burger]]'' en van 1950 tot 1954 Suid-Afrika se hoë kommissaris in Londen.]]
S.A. Huis is ontwerp deur sir [[Herbert Baker]], sy assistent A.C. Scott en die ingenieur dr. Oscar Faber. Die opdrag was dat die fasade sou aanpas by die aanliggende geboue. Dit is opgerig op die terrein van die destydse Morley's Hotel en aanliggende perseel en die bou-aannemer was die firma Holland Hannen en Cubitts. Koning [[George V van die Verenigde Koninkryk|George V]] het die sierlike gebou in liggrys portlandklip met Korinthiese suile op 22 Junie 1933 geopen. Ook aanwesig was koningin Mary, genl. [[Jan Christian Smuts|Jan Smuts]] en die hoë kommissaris [[Charles te Water]]. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] het genl. Smuts soms hier gewoon en is die gebou tydens 'n Duitse lugaanval effens beskadig. Vanaf 1961 tot 1993 het S.A. Huis die Suid-Afrikaanse ambassade gehuisves. Toe was die straat voor S.A. Huis dikwels die toneel van anti-apartheidsbetogings en het brandstigting en beskadiging soms plaasgevind. Tans is S.A. Huis die fokuspunt van die Suid-Afrikaanse kultuurlewe in die [[Verenigde Koninkryk]]. 'n Goeie biblioteek en 'n leeskamer met Suid-Afrikaanse koerante en tydskrifte is vir die publiek toeganklik. [[Nelson Mandela]] het twee maal tydens 'n besoek 'n skare bewonderaars van die balkon toegewuif. Britse bewaringsowerhede het die gebou tot monument verklaar.

== Kunswerke ==
Afgesien daarvan dat die gebou self 'n besienswaardigheid  is, is dit ook nog vol besondere kunswerke. Aan die buitekant van die gebou word die flora en fauna sowel as die geskiedenis van Suid-Afrika uitgebeeld. Veral die [[Bartolomeus Dias-standbeeld]] deur [[Coert Steynberg]] is bekend. In die marmervloer van die voorportaal is 'n [[springbok]] en die [[suiderkruis]] in koper ingelê. Vir die binneafwerking is marmer sowel as 'n ryke verskeidenheid inheemse houtsoorte, veral [[stinkhout]] en [[geelhout]], gebruik. [[Jacobus Hendrik Pierneef]] het in 1933-34 sewe muurskilderye gemaak. [[Le Roux Smith le Roux]] en Eleanor Esmonde-White se muurskildering toon tonele uit die Zulu-kultuurlewe. Werke van Jan Juta, [[Gwelo Goodman]], John Amshewitz, [[Anton van Wouw]], [[Jan Volschenk]], [[Edward Roworth]], G.P. Canitz en [[John Thomas Baines]] beeld Suid-Afrikaanse tonele uit. Ook is daar 'n groot versameling antieke Hollandse meubels. Die gebou en al die kunswerke is die eiendom van die Suid-Afrikaanse volk.

== Bibliografie ==
* Ensiklopedie van die Wêreld, deel 9. Stellenbosch: Albertyn, 1992. {{ISBN|0-949948-23-3}}
* Leighton, J.M.: South Africa House in the making. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 34, nr. 2, April 1985
* [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 10. Kaapstad: Nasou, 1974. {{ISBN|0-625-00326-8}}

== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn|South Africa House, London}}
* {{en}} [http://www.southafricahouseuk.com/ Amptelike webwerf van die Suid-Afrikaanse hoë kommissaris]

{{Koördinate|51|30|30|N|0|7|37|W|region:GB_type:landmark|aansig=titel}}

[[Kategorie:Buitelandse beleid van Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Geboue en strukture in Londen]]
[[Kategorie:Politiek van die Verenigde Koninkryk]]</text>
      <sha1>ps5p6dn1khco3e7zcoh8wj0613z7q9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liggaamlike Opvoeding</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110804</id>
    <revision>
      <id>2974345</id>
      <parentid>2903326</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Five Learning Bodies in PE (Core Learning Domains)&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1377681043|Physical education]]&quot;</comment>
      <origin>2974345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15093" sha1="ja1syiv6hglvm8hsvu2jran9ch5ck9z" xml:space="preserve">[[Lêer:Calhan Colorado High School Physical Education equipment by David Shankbone.jpg|regs|duimnael|240x240px|Toerusting vir liggaamlike opvoeding  in Calhan, Colorado.]]
'''Liggaamlike opvoeding''' (''fisiese onderwys''), ook in baie [[Britse Statebond|Statebondlande]] bekend as '''liggaamsoefening''',&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/education/2459735/Physical-training-in-schools-should-be-compulsory-says-leading-head.html ''The Daily Telegraph'', 25 July 2008: &quot;Physical training in schools should be compulsory, says leading head&quot;] Linked 2014-04-09&lt;/ref&gt; is 'n opvoedkundige kursus wat verband hou met die liggaamsbou van die menslike liggaam. Dit word aangebied tydens primêre en sekondêre onderwys en moedig psigomotoriese vaardighede aan deur middel van spel, of die toepassing van beweging om gesondheid te bevorder.&lt;ref&gt;Anderson, D. (1989).&lt;/ref&gt;

== Fisiese onderwys in verskillende lande ==

=== Fisiese onderwys in Asië ===
In [[Singapoer]] word van leerlinge vanaf die laerskool tot in juniorkollege vereis om twee ure se liggaamsoefening elke week te doen, behalwe tydens eksamens. Leerlinge kan speletjies speel soos [[sokker]], [[pluimbal]], kapteinbal, en [[basketbal]] tydens die meeste sessies. Onortodokse sport soos touchball, skermsport en skaatplankry word soms gespeel. In die meer gesogte sekondêre skole en in die juniorkolleges word sporte soos [[gholf]], [[tennis]], skietkuns en [[muurbal]] beoefen. 'n Verpligte fiksheidsondersoek, NAPFA, word jaarliks in alle skole gedoen om die fisiese fiksheid van die leerlinge te bepaal.{{Feit|datum=November 2012}} Leerlinge word aan 'n reeks fiksheidstoetse onderwerp en word evalueer met goud, silwer, brons en druippunte.

In [[Maleisië]] moet leerlinge van primêre en sekondêre skole twee periodes of een uur liggaamsoefening doen, behalwe in die week voor die eksamen. In die meeste [[Hoërskool|sekondêre skole]] is speletjies soos [[pluimbal]], sepak takraw, [[sokker]], [[netbal]], [[basketbal]] en [[tennis]] beskikbaar. Leerlinge word toegelaat om hul eie sporttoerusting skool toe te bring met die toestemming van die onderwyser.

In die [[Filippyne]] is liggaamsoefening verpligtend vir die hele duur van die skoolloopbaan. Andersins kry leerlinge die opsie om die Leaving Certificate Vocational Programme te doen vir die vyfde en sesde jaar. By sommige skole is daar geïntegreerde gevegskunsopleiding in die fisiese onderwyskurrikulum.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.visayandailystar.com/2008/September/27/sportnews1.htm |title=argiefkopie |access-date=16 Mei 2016 |archive-date=30 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930151303/http://www.visayandailystar.com/2008/September/27/sportnews1.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.garimot.com/articles/index.html |title=argiefkopie |access-date=16 Mei 2016 |archive-date=23 Mei 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070523121915/http://www.garimot.com/articles/index.html |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.imafp.com/Chapters/IMAFP_commissions/IMAFP_mindanao.htm |title=Regional Commissions and Chapters International Modern Arnis Federation Philippines Mindanao Commission |publisher=Imafp.com |access-date=7 November 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928154249/http://www.imafp.com/Chapters/IMAFP_commissions/IMAFP_mindanao.htm |archive-date=28 September 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mindanaotimes.com.ph/story.php?id=22801 |title=argiefkopie |access-date=16 Mei 2016 |archive-date=15 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090115150606/http://www.mindanaotimes.com.ph/story.php?id=22801 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://showbizandstyle.inquirer.net/sim/sim/view/20081214-177923/Life-Lessons-from-Karate|title=Sunday Inquirer Magazine: Life Lessons from Karate|publisher=Showbizandstyle.inquirer.net|date=2008-12-14|accessdate=2010-11-07|archive-date=2012-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304154557/http://showbizandstyle.inquirer.net/sim/sim/view/20081214-177923/Life-Lessons-from-Karate|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[Lêer:SMATrinitasORBenteng.JPG|duimnael|Indonesiese hoërskool studente speel die tradisionele spel &quot;Benteng&quot;]]
In [[Indonesië]] ontvang alle studente, wat wissel van kleuterskool tot [[hoërskool]], liggaamsopvoeding as deel van hul kurrikulum. Die kinders van [[kleuterskool]] tot Graad 3 het [[gimnastiek]], vanaf Graad 4 word leerders bekendgestel aan die tradisionele gevegskuns Pencak Silat en spanspele soos pluimbal, tennis, sokker, futsal, bofbal, basketbal, ens. Met aanvang van Junior Hoërskool word verskeie ander speletjies soos basketbal, vlugbal, krieket, tennis, pluimbal, kho kho, kabaddi, ens. bygevoeg.

=== Fisiese onderwys in Australië ===
In [[Australië]] het  liggaamlike opvoeding 'n belangrike deel van die kurrikulum in regeringskole geword in 1981. Die beleid is uiteengesit in 'n Ministeriële Verklaring aan die Victorian Legislative Assembly deur die Minister vir Opvoedkundige Dienste, Norman Lacy LP op 17 September.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.org/stream/MinisterialStatementOnNewDirectionsInPhysicalEducation#page/n0/mode/1up|title=Ministerial Statement on New Directions in Physical Education|publisher=Archive.org|date=|accessdate=2015-08-13}}&lt;/ref&gt;

=== Fisiese onderwys in Noord-Amerika ===
In Brits-Kolombië, Kanada, het die regering in die graad een kurrikulum bepaal dat studente vyf keer per week moet deelneem aan fisiese aktiwiteit. Die onderwyser is verantwoordelik vir die beplanning van Daaglikse Fisiese Aktiwiteite (DPA) wat dertig minute van matige fisiese aktiwiteit per dag behels, bo en behalwe die kurrikulum se liggaamlike opvoeding klasse. Die kurrikulum vereis ook dat leerders in ingelig moet wees oor 'n gesonde lewe. Leerders moet byvoorbeeld in staat wees om die voordele van gereelde oefening te beskryf, gesonde keuses identifiseer wat meer fisiese aktiwiteit van hul vereis en die belangrikheid van die keuse van gesonde kos kan verduidelik.&lt;ref&gt;BC curriculum package&lt;/ref&gt;

Ontario, Kanada het 'n soortgelyke proses in plek. Op 6 oktober 2005 het die Ontario Ministerie van Onderwys (OME) 'n Daaglikse Fisiese Aktiwiteit beleid in laerskole implementeer. Hierdie beleid vereis dat alle leerders in Grade 1 tot 8, insluitend studente met spesiale behoeftes, voorsien word van geleenthede om deel te neem aan 'n minimum van twintig minute van volgehoue matige tot sterk fisiese aktiwiteit elke dag tydens skooltyd.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.edu.gov.on.ca/eng/teachers/dpa1-3.pdf |title=argiefkopie |access-date=16 Mei 2016 |archive-date=12 Desember 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061212025619/http://www.edu.gov.on.ca/eng/teachers/dpa1-3.pdf |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;In die Verenigde State van Amerika is die doel van liggaamlike opvoeding &quot;om individue te ontwikkel wat oor die kennis, vaardighede en selfvertroue beskik om 'n leeftyd van gesonde fisiese aktiwiteit te geniet.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Shape America Home Page |url=http://www.shapeamerica.org |website=www.shapeamerica.org |access-date=25 Oktober 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513105354/https://www.shapeamerica.org/ |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

== Tendense ==
[[Lêer:Corta-Mato Escolar 2008.jpg|links|duimnael|Jong Portugese kinders neem deel aan 'n skool resies.]]
Nuwe tendense om 'n groter verskeidenheid aktiwiteite – buiten tipiese sportsoorte- in te sluit, het onlangs ontwikkel ten opsigte van fisiese '''onderwys. '''Die bekendstelling van aktiwiteite soos [[kegelspel]], stap of [[frisbee]] op 'n vroeë ouderdom kan studente help om goeie gewoontes te ontwikkel wat sal voortgaan in hul volwasse lewe. Sommige onderwysers het selfs begin met stresvermindering tegnieke soos [[joga]], diep asemhaling en tai chi.&lt;ref&gt;Lu C. (2007)&lt;/ref&gt; Die blootstelling van studente aan nie-tradisionele sportsoorte verskaf motivering vir studente om hul aktiwiteitsvlakke te verhoog, en help om studente aan verskillende kulture bloot te stel. Die onderrig van nie-tradisionele (of nie-inheemse) sport bied 'n groot geleentheid om akademiese konsepte van ander vakke te integreer.

Liggaamsoefening is belangrik vir studente se gesondheid en algemene welstand. Die Center for Disease Control en Pervention beweer dat vetsug by kinders (ouderdomme 2-5) en adolessente (ouderdomme 12-19) verdubbel het as gevolg van 'n gebrek aan aktiwiteit en dieet. Die kwaliteit van Liggaamlike Opvoedings programme sal tot voordeel van die lewenstyl van jong mense wees. Goeie Liggaamlike Opvoedingsprogramme verskaf struktuur vir studente om hul fiksheid te verbeter, positiewe keuses te maak en om doelwitte te stel en te bereik.&lt;ref&gt;The Importance of Physical Education. (n.d.&lt;/ref&gt;
[[Lêer:Physical education silhouettes.jpg|duimnael]]
'n Verdere tendens is die inkorporasie van [[gesondheid]] en voedingsleer tot die fisiese onderwys kurrikulum. Die Child Nutrition and WIC Reauthorization Act of 2004 vereis dat alle skole waar die skoolvoedingsprogram federaal befonds word, welstandsbeleide ontwikkel word om voeding en fisiese aktiwiteit aan te spreek.&lt;ref&gt;Pangrazi, Robert (2007) &quot;Dynamic Physical Education for Elementary School Children&quot; 15th ed.&lt;/ref&gt; Terwyl studente sport en bewegingskunde leer kan onderwysers ook kort lesse oor gesondheid en voeding aanbied. Met die uitbreek van siektes soos [[varkgriep]] het skooldistrikte dit verpligtend gemaak dat studente moet onderrig ontvang oor goeie [[higiëne]] en ander verwante onderwerpe. Baie state vereis deesdae dat Liggaamsopvoeding onderwysers gekwalifiseer moet wees om gesondheidskursusse aan te bied. Talle kolleges en universiteite bied Fisiese Onderwys en Gesondheid as een kwalifikasie aan.

Navorsing toon aan dat daar 'n positiewe korrelasie is tussen breinontwikkeling en fisiese oefening.&lt;ref&gt;{{cite news |last=REYNOLDS |first=GRETCHEN |title=Phys Ed: Can Exercise Make Kids Smarter? |url=http://well.blogs.nytimes.com/2010/09/15/phys-ed-can-exercise-make-kids-smarter/ |access-date=18 April 2013 |newspaper=The New York Times |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200424211527/https://well.blogs.nytimes.com/2010/09/15/phys-ed-can-exercise-make-kids-smarter/ |archive-date=24 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

Studies is gedoen oor hoe liggaamlike opvoeding kan help met die verbetering van akademiese prestasie. In 'n 2007 artikel het navorsers gevind dat daar 'n merkbare verbetering was in studente se English Arts standardized testing: studente wat 56 ure van liggaamlike opvoeding in 'n jaar ondergaan het, het beter presteer in vergelyking met studente wat 28 ure van liggaamlike opvoeding vir 'n jaar ondergaan het.&lt;ref&gt;Trembarche P. Robinson E. Graham L. (2007).&lt;/ref&gt;

Tegnologie wat gebruik word  in liggaamlike opvoeding: Nuwe tegnologie in liggaamlike opvoeding speel 'n groot rol tydens klasse. Een van die mees bekostigbare en effektiewe hulpmiddels is 'n eenvoudige video-opnemer. Met die gebruik van 'n video-opnemer kan studente die foute sien wat hulle maak in bv. gooibewegings.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;Wang, L., Myers, D., &amp; Yanes, M. (2010).&lt;/ref&gt; Studies toon dat studente dit meer effektief vind as wanneer iemand probeer om te verduidelik wat hulle verkeerd doen.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;Wang, L., Myers, D., &amp; Yanes, M. (2010).&lt;/ref&gt; Opvoeders het ook gevind dat die gebruik van ander tegnologie soos pedometers (treemeters) en hartklopmonitors baie suksesvol is om stap- en hartklopdoelwitte te stel.&lt;ref&gt;Woods, M., Karp, G., Goc, H., &amp; Perlman, D. (2008).&lt;/ref&gt; Dit help studente om te verstaan hoe oefening hul liggaam beïnvloed.

Ander tegnologie wat gebruik kan word in Liggaamsopvoeding is videoprojektors, [[GPS]] en selfs speletjiesisteme soos Kinect, Wii Fit en Dance Dance Revolution. Projektors kan gebruik word om studente te wys hoe 'n goeie postuur lyk of hoe om sekere speletjies te speel. [[GPS]]-stelsels kan gebruik  word om studente aktief te kry in 'n buitelugsituasie en onderwysers kan studente op maniere wys hoe om fiks te bly binne en buite die klaskamer.&lt;ref&gt;Grimes, G. (21 November 2011).&lt;/ref&gt;

== Five Learning Bodies in PE (Core Learning Domains) ==

Sjabloonstyle


Histories het die vakgebied liggaamlike opvoeding op drie leerdomeine gefokus: die affektiewe, kognitiewe en psigomotoriese domeine.[7] Meer onlangs het navorsing oor liggaamlike opvoeding egter twee bykomende leerdomeine erken, naamlik die sosiale en kulturele domeine.[2][8]

Navorsers in liggaamlike opvoeding uit Australië, Swede en die Verenigde Koninkryk het onlangs die Leerdomeine herformuleer as Vyf Leerliggame binne liggaamlike opvoeding:[2] die Bewegende Liggaam, Denkende Liggaam, Emosionele Liggaam, Sosiale Liggaam en Kulturele Liggaam. Hierdie herformulering is gedoen aan die hand van akademiese literatuur oor liggaamlike opvoeding, sowel as onderwys in die breër sin.


* '''Bewegende Liggaam:''' Hierdie dimensie beklemtoon die ontwikkeling van fisieke vaardighede en motoriese vermoëns. Dit behels leerders se vermoë om verskillende bewegings met beheer, koördinasie en doeltreffendheid uit te voer en vorm die grondslag van tradisionele aktiwiteite in liggaamlike opvoeding.
* '''Denkende Liggaam:''' Benewens fisieke beweging fokus hierdie aspek op kognitiewe betrokkenheid. Dit behels die begrip van reëls, strategieë en konsepte wat met fisieke aktiwiteite verband hou en bevorder kritiese denke, besluitneming en reflektiewe praktyke onder leerders.
* '''Sosiale Liggaam:''' Hierdie aspek beklemtoon die belangrikheid van sosiale interaksies en verhoudings binne liggaamlike opvoeding. Dit neem in ag hoe leerders saamwerk, kommunikeer en verhoudings deur fisieke aktiwiteite bou, en bevorder sodoende spanwerk, empatie en ’n gevoel van gemeenskap.
* '''Emosionele Liggaam:''' Met die erkenning van die emosionele ervarings wat met fisieke aktiwiteit gepaardgaan, behandel hierdie dimensie gevoelens soos vreugde, frustrasie, selfvertroue en angs. Dit beklemtoon die rol van emosies in motivering, betrokkenheid en algemene welstand binne liggaamlike opvoeding.
* '''Kulturele Liggaam:''' Hierdie komponent erken die kulturele kontekste en identiteite wat leerders na liggaamlike opvoeding bring. Dit behels ’n begrip van hoe kulturele agtergronde, waardes en samelewingsnorme leerders se deelname aan en ervarings van fisieke aktiwiteite beïnvloed.

Deur hierdie vyf leerliggame te integreer, kan onderwysers ’n omvattende benadering tot liggaamlike opvoeding bied wat verder strek as die tradisionele fokus op fisieke aktiwiteit alleen. Hierdie raamwerk moedig opvoeders aan om die veelvlakkige aard van leerders se ontwikkeling in ag te neem en bevorder sodoende inklusiewe en betekenisvolle leerervarings binne liggaamlike opvoeding.
== Verwysings ==
{{Verwysings|colwidth=30em}}

{{Normdata}}

[[Kategorie:Liggaamsbewegings]]
[[Kategorie:Skole]]</text>
      <sha1>ja1syiv6hglvm8hsvu2jran9ch5ck9z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974357</id>
      <parentid>2974345</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:40:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wysiging deur [[Special:Contributions/HeavenlyAura|HeavenlyAura]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Oesjaar|Oesjaar]]</comment>
      <origin>2903326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12441" sha1="1c4tiamudspmt6oxj2uhpo6i7tivzl4" xml:space="preserve">[[Lêer:Calhan Colorado High School Physical Education equipment by David Shankbone.jpg|regs|duimnael|240x240px|Toerusting vir liggaamlike opvoeding  in Calhan, Colorado.]]
'''Liggaamlike opvoeding''' (''fisiese onderwys''), ook in baie [[Britse Statebond|Statebondlande]] bekend as '''liggaamsoefening''',&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/education/2459735/Physical-training-in-schools-should-be-compulsory-says-leading-head.html ''The Daily Telegraph'', 25 July 2008: &quot;Physical training in schools should be compulsory, says leading head&quot;] Linked 2014-04-09&lt;/ref&gt; is 'n opvoedkundige kursus wat verband hou met die liggaamsbou van die menslike liggaam. Dit word aangebied tydens primêre en sekondêre onderwys en moedig psigomotoriese vaardighede aan deur middel van spel, of die toepassing van beweging om gesondheid te bevorder.&lt;ref&gt;Anderson, D. (1989).&lt;/ref&gt;

== Fisiese onderwys in verskillende lande ==

=== Fisiese onderwys in Asië ===
In [[Singapoer]] word van leerlinge vanaf die laerskool tot in juniorkollege vereis om twee ure se liggaamsoefening elke week te doen, behalwe tydens eksamens. Leerlinge kan speletjies speel soos [[sokker]], [[pluimbal]], kapteinbal, en [[basketbal]] tydens die meeste sessies. Onortodokse sport soos touchball, skermsport en skaatplankry word soms gespeel. In die meer gesogte sekondêre skole en in die juniorkolleges word sporte soos [[gholf]], [[tennis]], skietkuns en [[muurbal]] beoefen. 'n Verpligte fiksheidsondersoek, NAPFA, word jaarliks in alle skole gedoen om die fisiese fiksheid van die leerlinge te bepaal.{{Feit|datum=November 2012}} Leerlinge word aan 'n reeks fiksheidstoetse onderwerp en word evalueer met goud, silwer, brons en druippunte.

In [[Maleisië]] moet leerlinge van primêre en sekondêre skole twee periodes of een uur liggaamsoefening doen, behalwe in die week voor die eksamen. In die meeste [[Hoërskool|sekondêre skole]] is speletjies soos [[pluimbal]], sepak takraw, [[sokker]], [[netbal]], [[basketbal]] en [[tennis]] beskikbaar. Leerlinge word toegelaat om hul eie sporttoerusting skool toe te bring met die toestemming van die onderwyser.

In die [[Filippyne]] is liggaamsoefening verpligtend vir die hele duur van die skoolloopbaan. Andersins kry leerlinge die opsie om die Leaving Certificate Vocational Programme te doen vir die vyfde en sesde jaar. By sommige skole is daar geïntegreerde gevegskunsopleiding in die fisiese onderwyskurrikulum.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.visayandailystar.com/2008/September/27/sportnews1.htm |title=argiefkopie |access-date=16 Mei 2016 |archive-date=30 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930151303/http://www.visayandailystar.com/2008/September/27/sportnews1.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.garimot.com/articles/index.html |title=argiefkopie |access-date=16 Mei 2016 |archive-date=23 Mei 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070523121915/http://www.garimot.com/articles/index.html |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.imafp.com/Chapters/IMAFP_commissions/IMAFP_mindanao.htm |title=Regional Commissions and Chapters International Modern Arnis Federation Philippines Mindanao Commission |publisher=Imafp.com |access-date=7 November 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928154249/http://www.imafp.com/Chapters/IMAFP_commissions/IMAFP_mindanao.htm |archive-date=28 September 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mindanaotimes.com.ph/story.php?id=22801 |title=argiefkopie |access-date=16 Mei 2016 |archive-date=15 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090115150606/http://www.mindanaotimes.com.ph/story.php?id=22801 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://showbizandstyle.inquirer.net/sim/sim/view/20081214-177923/Life-Lessons-from-Karate|title=Sunday Inquirer Magazine: Life Lessons from Karate|publisher=Showbizandstyle.inquirer.net|date=2008-12-14|accessdate=2010-11-07|archive-date=2012-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304154557/http://showbizandstyle.inquirer.net/sim/sim/view/20081214-177923/Life-Lessons-from-Karate|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[Lêer:SMATrinitasORBenteng.JPG|duimnael|Indonesiese hoërskool studente speel die tradisionele spel &quot;Benteng&quot;]]
In [[Indonesië]] ontvang alle studente, wat wissel van kleuterskool tot [[hoërskool]], liggaamsopvoeding as deel van hul kurrikulum. Die kinders van [[kleuterskool]] tot Graad 3 het [[gimnastiek]], vanaf Graad 4 word leerders bekendgestel aan die tradisionele gevegskuns Pencak Silat en spanspele soos pluimbal, tennis, sokker, futsal, bofbal, basketbal, ens. Met aanvang van Junior Hoërskool word verskeie ander speletjies soos basketbal, vlugbal, krieket, tennis, pluimbal, kho kho, kabaddi, ens. bygevoeg.

=== Fisiese onderwys in Australië ===
In [[Australië]] het  liggaamlike opvoeding 'n belangrike deel van die kurrikulum in regeringskole geword in 1981. Die beleid is uiteengesit in 'n Ministeriële Verklaring aan die Victorian Legislative Assembly deur die Minister vir Opvoedkundige Dienste, Norman Lacy LP op 17 September.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.org/stream/MinisterialStatementOnNewDirectionsInPhysicalEducation#page/n0/mode/1up|title=Ministerial Statement on New Directions in Physical Education|publisher=Archive.org|date=|accessdate=2015-08-13}}&lt;/ref&gt;

=== Fisiese onderwys in Noord-Amerika ===
In Brits-Kolombië, Kanada, het die regering in die graad een kurrikulum bepaal dat studente vyf keer per week moet deelneem aan fisiese aktiwiteit. Die onderwyser is verantwoordelik vir die beplanning van Daaglikse Fisiese Aktiwiteite (DPA) wat dertig minute van matige fisiese aktiwiteit per dag behels, bo en behalwe die kurrikulum se liggaamlike opvoeding klasse. Die kurrikulum vereis ook dat leerders in ingelig moet wees oor 'n gesonde lewe. Leerders moet byvoorbeeld in staat wees om die voordele van gereelde oefening te beskryf, gesonde keuses identifiseer wat meer fisiese aktiwiteit van hul vereis en die belangrikheid van die keuse van gesonde kos kan verduidelik.&lt;ref&gt;BC curriculum package&lt;/ref&gt;

Ontario, Kanada het 'n soortgelyke proses in plek. Op 6 oktober 2005 het die Ontario Ministerie van Onderwys (OME) 'n Daaglikse Fisiese Aktiwiteit beleid in laerskole implementeer. Hierdie beleid vereis dat alle leerders in Grade 1 tot 8, insluitend studente met spesiale behoeftes, voorsien word van geleenthede om deel te neem aan 'n minimum van twintig minute van volgehoue matige tot sterk fisiese aktiwiteit elke dag tydens skooltyd.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.edu.gov.on.ca/eng/teachers/dpa1-3.pdf |title=argiefkopie |access-date=16 Mei 2016 |archive-date=12 Desember 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061212025619/http://www.edu.gov.on.ca/eng/teachers/dpa1-3.pdf |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;In die Verenigde State van Amerika is die doel van liggaamlike opvoeding &quot;om individue te ontwikkel wat oor die kennis, vaardighede en selfvertroue beskik om 'n leeftyd van gesonde fisiese aktiwiteit te geniet.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Shape America Home Page |url=http://www.shapeamerica.org |website=www.shapeamerica.org |access-date=25 Oktober 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513105354/https://www.shapeamerica.org/ |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

== Tendense ==
[[Lêer:Corta-Mato Escolar 2008.jpg|links|duimnael|Jong Portugese kinders neem deel aan 'n skool resies.]]
Nuwe tendense om 'n groter verskeidenheid aktiwiteite – buiten tipiese sportsoorte- in te sluit, het onlangs ontwikkel ten opsigte van fisiese '''onderwys. '''Die bekendstelling van aktiwiteite soos [[kegelspel]], stap of [[frisbee]] op 'n vroeë ouderdom kan studente help om goeie gewoontes te ontwikkel wat sal voortgaan in hul volwasse lewe. Sommige onderwysers het selfs begin met stresvermindering tegnieke soos [[joga]], diep asemhaling en tai chi.&lt;ref&gt;Lu C. (2007)&lt;/ref&gt; Die blootstelling van studente aan nie-tradisionele sportsoorte verskaf motivering vir studente om hul aktiwiteitsvlakke te verhoog, en help om studente aan verskillende kulture bloot te stel. Die onderrig van nie-tradisionele (of nie-inheemse) sport bied 'n groot geleentheid om akademiese konsepte van ander vakke te integreer.

Liggaamsoefening is belangrik vir studente se gesondheid en algemene welstand. Die Center for Disease Control en Pervention beweer dat vetsug by kinders (ouderdomme 2-5) en adolessente (ouderdomme 12-19) verdubbel het as gevolg van 'n gebrek aan aktiwiteit en dieet. Die kwaliteit van Liggaamlike Opvoedings programme sal tot voordeel van die lewenstyl van jong mense wees. Goeie Liggaamlike Opvoedingsprogramme verskaf struktuur vir studente om hul fiksheid te verbeter, positiewe keuses te maak en om doelwitte te stel en te bereik.&lt;ref&gt;The Importance of Physical Education. (n.d.&lt;/ref&gt;
[[Lêer:Physical education silhouettes.jpg|duimnael]]
'n Verdere tendens is die inkorporasie van [[gesondheid]] en voedingsleer tot die fisiese onderwys kurrikulum. Die Child Nutrition and WIC Reauthorization Act of 2004 vereis dat alle skole waar die skoolvoedingsprogram federaal befonds word, welstandsbeleide ontwikkel word om voeding en fisiese aktiwiteit aan te spreek.&lt;ref&gt;Pangrazi, Robert (2007) &quot;Dynamic Physical Education for Elementary School Children&quot; 15th ed.&lt;/ref&gt; Terwyl studente sport en bewegingskunde leer kan onderwysers ook kort lesse oor gesondheid en voeding aanbied. Met die uitbreek van siektes soos [[varkgriep]] het skooldistrikte dit verpligtend gemaak dat studente moet onderrig ontvang oor goeie [[higiëne]] en ander verwante onderwerpe. Baie state vereis deesdae dat Liggaamsopvoeding onderwysers gekwalifiseer moet wees om gesondheidskursusse aan te bied. Talle kolleges en universiteite bied Fisiese Onderwys en Gesondheid as een kwalifikasie aan.

Navorsing toon aan dat daar 'n positiewe korrelasie is tussen breinontwikkeling en fisiese oefening.&lt;ref&gt;{{cite news |last=REYNOLDS |first=GRETCHEN |title=Phys Ed: Can Exercise Make Kids Smarter? |url=http://well.blogs.nytimes.com/2010/09/15/phys-ed-can-exercise-make-kids-smarter/ |access-date=18 April 2013 |newspaper=The New York Times |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200424211527/https://well.blogs.nytimes.com/2010/09/15/phys-ed-can-exercise-make-kids-smarter/ |archive-date=24 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

Studies is gedoen oor hoe liggaamlike opvoeding kan help met die verbetering van akademiese prestasie. In 'n 2007 artikel het navorsers gevind dat daar 'n merkbare verbetering was in studente se English Arts standardized testing: studente wat 56 ure van liggaamlike opvoeding in 'n jaar ondergaan het, het beter presteer in vergelyking met studente wat 28 ure van liggaamlike opvoeding vir 'n jaar ondergaan het.&lt;ref&gt;Trembarche P. Robinson E. Graham L. (2007).&lt;/ref&gt;

Tegnologie wat gebruik word  in liggaamlike opvoeding: Nuwe tegnologie in liggaamlike opvoeding speel 'n groot rol tydens klasse. Een van die mees bekostigbare en effektiewe hulpmiddels is 'n eenvoudige video-opnemer. Met die gebruik van 'n video-opnemer kan studente die foute sien wat hulle maak in bv. gooibewegings.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;Wang, L., Myers, D., &amp; Yanes, M. (2010).&lt;/ref&gt; Studies toon dat studente dit meer effektief vind as wanneer iemand probeer om te verduidelik wat hulle verkeerd doen.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;Wang, L., Myers, D., &amp; Yanes, M. (2010).&lt;/ref&gt; Opvoeders het ook gevind dat die gebruik van ander tegnologie soos pedometers (treemeters) en hartklopmonitors baie suksesvol is om stap- en hartklopdoelwitte te stel.&lt;ref&gt;Woods, M., Karp, G., Goc, H., &amp; Perlman, D. (2008).&lt;/ref&gt; Dit help studente om te verstaan hoe oefening hul liggaam beïnvloed.

Ander tegnologie wat gebruik kan word in Liggaamsopvoeding is videoprojektors, [[GPS]] en selfs speletjiesisteme soos Kinect, Wii Fit en Dance Dance Revolution. Projektors kan gebruik word om studente te wys hoe 'n goeie postuur lyk of hoe om sekere speletjies te speel. [[GPS]]-stelsels kan gebruik  word om studente aktief te kry in 'n buitelugsituasie en onderwysers kan studente op maniere wys hoe om fiks te bly binne en buite die klaskamer.&lt;ref&gt;Grimes, G. (21 November 2011).&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|colwidth=30em}}

{{Normdata}}

[[Kategorie:Liggaamsbewegings]]
[[Kategorie:Skole]]</text>
      <sha1>1c4tiamudspmt6oxj2uhpo6i7tivzl4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974358</id>
      <parentid>2974357</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fisiese onderwys in verskillende lande */</comment>
      <origin>2974358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12383" sha1="nj8qjz343khpop2irin70dtm9ysdyvw" xml:space="preserve">[[Lêer:Calhan Colorado High School Physical Education equipment by David Shankbone.jpg|regs|duimnael|240x240px|Toerusting vir liggaamlike opvoeding  in Calhan, Colorado.]]
'''Liggaamlike opvoeding''' (''fisiese onderwys''), ook in baie [[Britse Statebond|Statebondlande]] bekend as '''liggaamsoefening''',&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/education/2459735/Physical-training-in-schools-should-be-compulsory-says-leading-head.html ''The Daily Telegraph'', 25 July 2008: &quot;Physical training in schools should be compulsory, says leading head&quot;] Linked 2014-04-09&lt;/ref&gt; is 'n opvoedkundige kursus wat verband hou met die liggaamsbou van die menslike liggaam. Dit word aangebied tydens primêre en sekondêre onderwys en moedig psigomotoriese vaardighede aan deur middel van spel, of die toepassing van beweging om gesondheid te bevorder.&lt;ref&gt;Anderson, D. (1989).&lt;/ref&gt;

== Fisiese onderwys in verskillende lande ==

=== Fisiese onderwys in Asië ===
In [[Singapoer]] word van leerlinge vanaf die laerskool tot in juniorkollege vereis om twee ure se liggaamsoefening elke week te doen, behalwe tydens eksamens. Leerlinge kan speletjies speel soos [[sokker]], [[pluimbal]], kapteinbal, en [[basketbal]] tydens die meeste sessies. Onortodokse sport soos touchball, skermsport en skaatsplankry word soms gespeel. In die meer gesogte sekondêre skole en in die juniorkolleges word sporte soos [[gholf]], [[tennis]], skietkuns en [[muurbal]] beoefen. 'n Verpligte fiksheidsondersoek, NAPFA, word jaarliks in alle skole gedoen om die fisiese fiksheid van die leerlinge te bepaal. Leerlinge word aan 'n reeks fiksheidstoetse onderwerp en word evalueer met goud, silwer, brons en druippunte.

In [[Maleisië]] moet leerlinge van primêre en sekondêre skole twee periodes of een uur liggaamsoefening doen, behalwe in die week voor die eksamen. In die meeste [[Hoërskool|sekondêre skole]] is speletjies soos pluimbal, sepak takraw, sokker, [[netbal]], [[basketbal]] en tennis beskikbaar. Leerlinge word toegelaat om hul eie sporttoerusting skool toe te bring met die toestemming van die onderwyser.

In die [[Filippyne]] is liggaamsoefening verpligtend vir die hele duur van die skoolloopbaan. Andersins kry leerlinge die opsie om die Leaving Certificate Vocational Programme te doen vir die vyfde en sesde jaar. By sommige skole is daar geïntegreerde gevegskunsopleiding in die fisiese onderwyskurrikulum.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.visayandailystar.com/2008/September/27/sportnews1.htm |title=argiefkopie |access-date=16 Mei 2016 |archive-date=30 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930151303/http://www.visayandailystar.com/2008/September/27/sportnews1.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.garimot.com/articles/index.html |title=argiefkopie |access-date=16 Mei 2016 |archive-date=23 Mei 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070523121915/http://www.garimot.com/articles/index.html |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.imafp.com/Chapters/IMAFP_commissions/IMAFP_mindanao.htm |title=Regional Commissions and Chapters International Modern Arnis Federation Philippines Mindanao Commission |publisher=Imafp.com |access-date=7 November 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928154249/http://www.imafp.com/Chapters/IMAFP_commissions/IMAFP_mindanao.htm |archive-date=28 September 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mindanaotimes.com.ph/story.php?id=22801 |title=argiefkopie |access-date=16 Mei 2016 |archive-date=15 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090115150606/http://www.mindanaotimes.com.ph/story.php?id=22801 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://showbizandstyle.inquirer.net/sim/sim/view/20081214-177923/Life-Lessons-from-Karate|title=Sunday Inquirer Magazine: Life Lessons from Karate|publisher=Showbizandstyle.inquirer.net|date=2008-12-14|accessdate=2010-11-07|archive-date=2012-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304154557/http://showbizandstyle.inquirer.net/sim/sim/view/20081214-177923/Life-Lessons-from-Karate|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[Lêer:SMATrinitasORBenteng.JPG|duimnael|Indonesiese hoërskool studente speel die tradisionele spel &quot;Benteng&quot;]]
In [[Indonesië]] ontvang alle studente, wat wissel van kleuterskool tot [[hoërskool]], liggaamsopvoeding as deel van hul kurrikulum. Die kinders van [[kleuterskool]] tot Graad 3 het [[gimnastiek]], vanaf Graad 4 word leerders bekendgestel aan die tradisionele gevegskuns Pencak Silat en spanspele soos pluimbal, tennis, sokker, futsal, bofbal, basketbal, ens. Met aanvang van Junior Hoërskool word verskeie ander speletjies soos basketbal, vlugbal, krieket, tennis, pluimbal, kho kho, kabaddi, ens. bygevoeg.

=== Fisiese onderwys in Australië ===
In [[Australië]] het  liggaamlike opvoeding 'n belangrike deel van die kurrikulum in regeringskole geword in 1981. Die beleid is uiteengesit in 'n Ministeriële Verklaring aan die Victoriaanse Wetgewer deur die Minister vir Opvoedkundige Dienste, Norman Lacy LP op 17 September.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.org/stream/MinisterialStatementOnNewDirectionsInPhysicalEducation#page/n0/mode/1up|title=Ministerial Statement on New Directions in Physical Education|publisher=Archive.org|date=|accessdate=2015-08-13}}&lt;/ref&gt;

=== Fisiese onderwys in Noord-Amerika ===
In Brits-Kolombië, Kanada, het die regering bepaal dat studente in die graad een kurrikulum vyf keer per week moet deelneem aan fisiese aktiwiteit. Die onderwyser is verantwoordelik vir die beplanning van Daaglikse Fisiese Aktiwiteite wat dertig minute van matige fisiese aktiwiteit per dag behels, bo en behalwe die kurrikulum se liggaamlike opvoeding-klasse. Die kurrikulum vereis ook dat leerders ingelig moet wees oor 'n gesonde lewe. Leerders moet byvoorbeeld in staat wees om die voordele van gereelde oefening te beskryf, gesonde keuses identifiseer wat meer fisiese aktiwiteit van hul vereis en die belangrikheid van die keuse van gesonde kos kan verduidelik.&lt;ref&gt;BC curriculum package&lt;/ref&gt;

Ontario, Kanada het 'n soortgelyke proses in plek. Op 6 oktober 2005 het die Ontario Ministerie van Onderwys (OME) 'n Daaglikse Fisiese Aktiwiteit beleid in laerskole implementeer. Hierdie beleid vereis dat alle leerders in Grade 1 tot 8, insluitend studente met spesiale behoeftes, voorsien word van geleenthede om deel te neem aan 'n minimum van twintig minute van volgehoue matige tot sterk fisiese aktiwiteit elke dag tydens skooltyd.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.edu.gov.on.ca/eng/teachers/dpa1-3.pdf |title=argiefkopie |access-date=16 Mei 2016 |archive-date=12 Desember 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061212025619/http://www.edu.gov.on.ca/eng/teachers/dpa1-3.pdf |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;In die Verenigde State van Amerika is die doel van liggaamlike opvoeding &quot;om individue te ontwikkel wat oor die kennis, vaardighede en selfvertroue beskik om 'n leeftyd van gesonde fisiese aktiwiteit te geniet.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Shape America Home Page |url=http://www.shapeamerica.org |website=www.shapeamerica.org |access-date=25 Oktober 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513105354/https://www.shapeamerica.org/ |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

== Tendense ==
[[Lêer:Corta-Mato Escolar 2008.jpg|links|duimnael|Jong Portugese kinders neem deel aan 'n skool resies.]]
Nuwe tendense om 'n groter verskeidenheid aktiwiteite – buiten tipiese sportsoorte- in te sluit, het onlangs ontwikkel ten opsigte van fisiese '''onderwys. '''Die bekendstelling van aktiwiteite soos [[kegelspel]], stap of [[frisbee]] op 'n vroeë ouderdom kan studente help om goeie gewoontes te ontwikkel wat sal voortgaan in hul volwasse lewe. Sommige onderwysers het selfs begin met stresvermindering tegnieke soos [[joga]], diep asemhaling en tai chi.&lt;ref&gt;Lu C. (2007)&lt;/ref&gt; Die blootstelling van studente aan nie-tradisionele sportsoorte verskaf motivering vir studente om hul aktiwiteitsvlakke te verhoog, en help om studente aan verskillende kulture bloot te stel. Die onderrig van nie-tradisionele (of nie-inheemse) sport bied 'n groot geleentheid om akademiese konsepte van ander vakke te integreer.

Liggaamsoefening is belangrik vir studente se gesondheid en algemene welstand. Die Center for Disease Control en Pervention beweer dat vetsug by kinders (ouderdomme 2-5) en adolessente (ouderdomme 12-19) verdubbel het as gevolg van 'n gebrek aan aktiwiteit en dieet. Die kwaliteit van Liggaamlike Opvoedings programme sal tot voordeel van die lewenstyl van jong mense wees. Goeie Liggaamlike Opvoedingsprogramme verskaf struktuur vir studente om hul fiksheid te verbeter, positiewe keuses te maak en om doelwitte te stel en te bereik.&lt;ref&gt;The Importance of Physical Education. (n.d.&lt;/ref&gt;
[[Lêer:Physical education silhouettes.jpg|duimnael]]
'n Verdere tendens is die inkorporasie van [[gesondheid]] en voedingsleer tot die fisiese onderwys kurrikulum. Die Child Nutrition and WIC Reauthorization Act of 2004 vereis dat alle skole waar die skoolvoedingsprogram federaal befonds word, welstandsbeleide ontwikkel word om voeding en fisiese aktiwiteit aan te spreek.&lt;ref&gt;Pangrazi, Robert (2007) &quot;Dynamic Physical Education for Elementary School Children&quot; 15th ed.&lt;/ref&gt; Terwyl studente sport en bewegingskunde leer kan onderwysers ook kort lesse oor gesondheid en voeding aanbied. Met die uitbreek van siektes soos [[varkgriep]] het skooldistrikte dit verpligtend gemaak dat studente moet onderrig ontvang oor goeie [[higiëne]] en ander verwante onderwerpe. Baie state vereis deesdae dat Liggaamsopvoeding onderwysers gekwalifiseer moet wees om gesondheidskursusse aan te bied. Talle kolleges en universiteite bied Fisiese Onderwys en Gesondheid as een kwalifikasie aan.

Navorsing toon aan dat daar 'n positiewe korrelasie is tussen breinontwikkeling en fisiese oefening.&lt;ref&gt;{{cite news |last=REYNOLDS |first=GRETCHEN |title=Phys Ed: Can Exercise Make Kids Smarter? |url=http://well.blogs.nytimes.com/2010/09/15/phys-ed-can-exercise-make-kids-smarter/ |access-date=18 April 2013 |newspaper=The New York Times |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200424211527/https://well.blogs.nytimes.com/2010/09/15/phys-ed-can-exercise-make-kids-smarter/ |archive-date=24 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

Studies is gedoen oor hoe liggaamlike opvoeding kan help met die verbetering van akademiese prestasie. In 'n 2007 artikel het navorsers gevind dat daar 'n merkbare verbetering was in studente se English Arts standardized testing: studente wat 56 ure van liggaamlike opvoeding in 'n jaar ondergaan het, het beter presteer in vergelyking met studente wat 28 ure van liggaamlike opvoeding vir 'n jaar ondergaan het.&lt;ref&gt;Trembarche P. Robinson E. Graham L. (2007).&lt;/ref&gt;

Tegnologie wat gebruik word  in liggaamlike opvoeding: Nuwe tegnologie in liggaamlike opvoeding speel 'n groot rol tydens klasse. Een van die mees bekostigbare en effektiewe hulpmiddels is 'n eenvoudige video-opnemer. Met die gebruik van 'n video-opnemer kan studente die foute sien wat hulle maak in bv. gooibewegings.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;Wang, L., Myers, D., &amp; Yanes, M. (2010).&lt;/ref&gt; Studies toon dat studente dit meer effektief vind as wanneer iemand probeer om te verduidelik wat hulle verkeerd doen.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;Wang, L., Myers, D., &amp; Yanes, M. (2010).&lt;/ref&gt; Opvoeders het ook gevind dat die gebruik van ander tegnologie soos pedometers (treemeters) en hartklopmonitors baie suksesvol is om stap- en hartklopdoelwitte te stel.&lt;ref&gt;Woods, M., Karp, G., Goc, H., &amp; Perlman, D. (2008).&lt;/ref&gt; Dit help studente om te verstaan hoe oefening hul liggaam beïnvloed.

Ander tegnologie wat gebruik kan word in Liggaamsopvoeding is videoprojektors, [[GPS]] en selfs speletjiesisteme soos Kinect, Wii Fit en Dance Dance Revolution. Projektors kan gebruik word om studente te wys hoe 'n goeie postuur lyk of hoe om sekere speletjies te speel. [[GPS]]-stelsels kan gebruik  word om studente aktief te kry in 'n buitelugsituasie en onderwysers kan studente op maniere wys hoe om fiks te bly binne en buite die klaskamer.&lt;ref&gt;Grimes, G. (21 November 2011).&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|colwidth=30em}}

{{Normdata}}

[[Kategorie:Liggaamsbewegings]]
[[Kategorie:Skole]]</text>
      <sha1>nj8qjz343khpop2irin70dtm9ysdyvw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974406</id>
      <parentid>2974358</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Geskep deur die bladsy &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1377681043|Physical education]]&quot; te vertaal</comment>
      <origin>2974406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11446" sha1="m039yn2pkh1dyi2c6vxb35l027lnj8i" xml:space="preserve">
'''Liggaamlike opvoeding''' is ’n akademiese vak wat wêreldwyd in skole aangebied word en primêre, sekondêre en soms tersiêre onderwys insluit. Daar word dikwels daarna verwys as LO (liggaamlike opvoeding), terwyl dit in die Verenigde State informeel as ''gym class'' of ''gym'' bekend staan. Liggaamlike opvoeding fokus oor die algemeen op die ontwikkeling van fisieke fiksheid, motoriese vaardighede, gesondheidsbewustheid en sosiale interaksie deur aktiwiteite soos sport, oefening en bewegingsonderrig.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kirk |first=David |title=Physical Education Futures |date=2011 |publisher=Taylor &amp; Francis Group, Routledge |isbn=978-0-415-67736-3}}&lt;/ref&gt; Hoewel kurrikula van land tot land verskil, het liggaamlike opvoeding oor die algemeen ten doel om lewenslange fisieke aktiwiteit en welstand te bevorder. Anders as ander akademiese vakke is liggaamlike opvoeding uniek omdat dit leerders oor die psigomotoriese, kognitiewe, affektiewe, sosiale en kulturele leerdomeine heen betrek.[2]Die inhoud van liggaamlike opvoeding verskil internasionaal, aangesien fisieke aktiwiteite dikwels die geografiese, kulturele en omgewingskenmerke van elke streek weerspieël.[3] Hoewel daar oor die doel van liggaamlike opvoeding gedebatteer word, word een van die sentrale doelwitte daarvan oor die algemeen beskou as om jongmense te sosialiseer en te bemagtig om uiteenlopende bewegings- en fisieke-aktiwiteitskulture te waardeer en daaraan deel te neem.[2][4][5][6]

== Vyf Leerliggame in Liggaamlike Opvoeding (Kernleerdomeine) ==
Histories het die vakgebied liggaamlike opvoeding op drie leerdomeine gefokus: die affektiewe, kognitiewe en psigomotoriese domeine.[7] Meer onlangs het navorsing op die gebied van liggaamlike opvoeding egter twee bykomende leerdomeine erken, naamlik die sosiale en kulturele domeine.[2][8] Navorsers in liggaamlike opvoeding uit Australië, Swede en die Verenigde Koninkryk het onlangs die Leerdomeine herformuleer as Vyf Leerliggame binne liggaamlike opvoeding:[2] die Bewegende Liggaam, Denkende Liggaam, Emosionele Liggaam, Sosiale Liggaam en Kulturele Liggaam. Hierdie herformulering is ontwikkel aan die hand van akademiese literatuur oor liggaamlike opvoeding, sowel as onderwys in die breër sin.

* '''Bewegende Liggaam:''' Hierdie dimensie beklemtoon die ontwikkeling van fisieke vaardighede en motoriese vermoëns. Dit behels leerders se vermoë om verskillende bewegings met beheer, koördinasie en doeltreffendheid uit te voer en vorm die grondslag van tradisionele aktiwiteite in liggaamlike opvoeding.
* '''Denkende Liggaam:''' Benewens fisieke beweging fokus hierdie aspek op kognitiewe betrokkenheid. Dit behels die begrip van reëls, strategieë en konsepte wat met fisieke aktiwiteite verband hou en bevorder kritiese denke, besluitneming en reflektiewe praktyke onder leerders.
* '''Sosiale Liggaam:''' Hierdie aspek beklemtoon die belangrikheid van sosiale interaksies en verhoudings binne liggaamlike opvoeding. Dit neem in ag hoe leerders deur fisieke aktiwiteite saamwerk, kommunikeer en verhoudings bou, en bevorder sodoende spanwerk, empatie en ’n gevoel van gemeenskap.
* '''Emosionele Liggaam:''' Met die erkenning van die emosionele ervarings wat met fisieke aktiwiteit gepaardgaan, behandel hierdie dimensie gevoelens soos vreugde, frustrasie, selfvertroue en angs. Dit beklemtoon die rol wat emosies in motivering, betrokkenheid en algemene welstand binne liggaamlike opvoeding speel.
* '''Kulturele Liggaam:''' Hierdie komponent erken die kulturele kontekste en identiteite wat leerders na liggaamlike opvoeding bring. Dit behels ’n begrip van hoe kulturele agtergronde, waardes en samelewingsnorme leerders se deelname aan en ervarings van fisieke aktiwiteite beïnvloed.

Deur hierdie vyf leerliggame te integreer, kan onderwysers ’n omvattende benadering tot liggaamlike opvoeding bied wat verder strek as die tradisionele fokus op fisieke aktiwiteit alleen. Hierdie raamwerk moedig opvoeders aan om die veelvlakkige aard van leerders se ontwikkeling in ag te neem en bevorder sodoende inklusiewe en betekenisvolle leerervarings binne liggaamlike opvoeding.

== Kurrikulumbenaderings tot liggaamlike opvoeding ==
Soos met onderwys in die algemeen, bestaan daar verskillende kurrikulumbenaderings tot liggaamlike opvoeding.[9] Ennis het drie hoofbenaderings tot die kurrikulum in liggaamlike opvoeding geïdentifiseer, naamlik: Fabriek, Tuin en Reis.[10]

* '''Fabrieksmodel:''' Die Fabrieksmodel benader onderwys soos ’n monteerlyn, waar daar van leerders verwag word om spesifieke vaardighede deur gestandaardiseerde onderrig en assessering te bemeester. In liggaamlike opvoeding kan dit byvoorbeeld ’n basketbal-eenheid behels waarin alle leerders dieselfde stel oefeninge aanleer, soos dribbel, doelskiet en aangee, en met behulp van prestasie-assesseringsrubrieke of tydgebonde take geëvalueer word. Die onderwyser lei die klas met die klem op doeltreffendheid, dissipline en uitkomsgebaseerde resultate. Hoewel hierdie benadering konsekwentheid verseker, kan dit uiteenlopende leerbehoeftes of belangstellings buite rekening laat.
* '''Voorbeeld:''' ’n Onderwyser stel verskillende vaardigheidstasies op en neem die tyd wat leerders neem om ''lay-up''-oefeninge uit te voer, waarna punte op grond van spoed en akkuraatheid toegeken word.
* '''Tuinmodel:''' Die Tuinmodel beskou leerders as individue met unieke potensiaal wat ontwikkel en gekoester moet word. Liggaamlike opvoeding volgens hierdie model beklemtoon emosionele welstand, inklusiwiteit en leerders se keuse. ’n Onderwyser kan aktiwiteite ontwerp wat voorsiening maak vir verskillende vlakke van deelname en sukses, soos joga, dans of samewerkende speletjies, om te verseker dat elke leerder veilig en ondersteun voel. Die klem val op genot, persoonlike groei en die ontwikkeling van ’n positiewe verhouding met beweging.
* '''Voorbeeld:''' Tydens ’n fiksheidseenheid stel leerders hul eie persoonlike gesondheidsdoelwitte, soos om hul soepelheid te verbeter of stres beter te bestuur, en besin hulle weekliks oor hul vordering met terugvoer van die onderwyser.
* '''Reismodel:''' Die Reismodel beskou liggaamlike opvoeding as ’n proses van ontdekking en verkenning, waar leer met verloop van tyd plaasvind en deur nuuskierigheid en refleksie gelei word. Die onderwyser en leerders skep saam betekenisvolle en relevante leerervarings. Volgens hierdie model kan ’n onderwyser byvoorbeeld ’n projek fasiliteer waarin leerders hul eie speletjies ontwerp, kulturele sportsoorte verken of ondersoek hoe fisieke aktiwiteit geestelike welstand beïnvloed. Die klem val op persoonlike betekenis, samewerking en die vorming van verbande wat verder as die klaskamer strek.
* '''Voorbeeld:''' Leerders werk in groepe om tradisionele inheemse speletjies na te vors, die reëls daarvan aan te leer en dit daarna aan hul medeleerders te leer, terwyl hulle ook die kulturele betekenis van elke aktiwiteit bespreek.

Hierdie kurrikulumbenaderings word nooit ten volle deur ’n skool of onderwyser toegepas nie. Dit is eerder waarskynlik dat skole ’n kombinasie van hierdie benaderings gebruik om in die leerbehoeftes van leerders te voorsien. Verder is elke benadering op verskillende tye en in verskillende omstandighede nodig. Dit gesê, word die bemeestering van vaardighede dikwels aan die Fabrieksmodel-kant van hierdie kontinuum geplaas, terwyl kritiese denkvaardighede dikwels deel vorm van die Reismodel-kant van die kontinuum.

Een besondere benadering tot liggaamlike opvoeding wat nie deur die drie bogenoemde modelle omvat word nie, is ’n kritiese benadering tot die kurrikulum.[11][12] ’n Kritiese benadering word dikwels verbind met die aanspreek van die sosiale en kulturele dimensies van liggaamlike opvoeding. As sodanig behels ’n deel van hierdie onderrig die bestudering van die rol wat ongelykheid in gesondheid, beweging en die liggaam speel.[9]

'''Kritiese benadering:''' Kritiese kurrikulumbenaderings in liggaamlike opvoeding het ten doel om die vak te transformeer van ’n ruimte wat hoofsaaklik op fisieke prestasie en die voortsetting van bestaande norme fokus, na ’n ruimte vir kritiese denke en sosiale verandering. In plaas daarvan om bloot inhoud oor te dra of fisieke vaardighede te ontwikkel, moedig ’n kritiese kurrikulum leerders en onderwysers aan om te bevraagteken wie se liggame, kennis en ervarings binne liggaamlike opvoeding waardeer word, en om saam te werk aan die skepping van meer bemagtigende leeromgewings.[13]

* '''Voorbeeld:''' Leerders kan oor die verloop van ’n spel besin en bespreek hoe die bestaande reëls van die spel deelname, spanwerk en billikheid beperk. Hulle kan daarna saamwerk om die reëls aan te pas om hierdie aspekte tydens die volgende spel te verbeter.

== Pedagogiek ==


Die hoofdoelwitte van die onderrig van moderne liggaamlike opvoeding is:[14]

* Om kinders en tieners aan ’n wye verskeidenheid oefeninge en gesonde aktiwiteite bloot te stel. Omdat liggaamlike opvoeding vir byna alle kinders toeganklik kan wees, is dit een van die min geleenthede wat voordelige en gesonde fisieke aktiwiteit onder kinders kan verseker.
* Om vaardighede aan te leer wat lewenslange fiksheid en gesondheid bevorder.
* Om selfrapportering en monitering van fisieke oefening aan te moedig.
* Om die duur, intensiteit en tipe aktiwiteit volgens individuele behoeftes aan te pas.
* Om terugvoer op die inspanning en werk, eerder as slegs op die resultaat, te fokus.
* Om aktiewe rolmodelle te bied.

Dit is noodsaaklik dat onderwysers in liggaamlike opvoeding die ontwikkeling van motoriese vaardighede bevorder en versterk, en kinders en tieners van ’n basiese stel vaardighede voorsien wat hul bewegingsrepertoire uitbrei. Dit stel leerders in staat om regdeur hul lewe aan verskillende vorme van speletjies, sport en ander fisieke aktiwiteite deel te neem.[15]

Hierdie doelwitte kan op verskeie maniere bereik word. Nasionale, provinsiale en plaaslike riglyne bepaal dikwels watter standaarde met betrekking tot liggaamlike opvoeding onderrig moet word. Hierdie standaarde bepaal watter inhoud behandel word, aan watter kwalifikasievereistes opvoeders moet voldoen, en watter handboeke en leermateriaal gebruik moet word.

Hierdie verskillende standaarde sluit onder meer die onderrig van sportopvoeding in, oftewel die gebruik van sport as ’n vorm van oefening; fiksheidsopvoeding, wat verband hou met algemene gesondheid en fiksheid; en bewegingsopvoeding, wat fokus op beweging binne ’n nie-sportkonteks.[15]

Hierdie benaderings en kurrikula is gegrond op die werk van pioniers in liggaamlike opvoeding, naamlik François Delsarte, Liselott Diem en Rudolf von Laban, wat in die 1800’s daarop gefokus het om kinders se vermoë om hul liggame vir selfuitdrukking te gebruik, te ontwikkel. Hierdie idees, tesame met benaderings uit die 1960’s wat gefokus het op die gebruik van die liggaam, ruimtelike bewustheid, inspanning en verhoudings, het aanleiding gegee tot die moderne onderrig van liggaamlike opvoeding.[16]

Onlangse navorsing het ook die rol van liggaamlike opvoeding in morele ontwikkeling ondersoek ter ondersteuning van doelwitte wat verband hou met sosiale insluiting en sosiale geregtigheid.[17] Navorsing op hierdie gebied is egter steeds beperk, veral binne die konteks van gestremdheid en die sosiale insluiting van persone met gestremdhede.[18]
[[Kategorie:Liggaamsbewegings]]</text>
      <sha1>m039yn2pkh1dyi2c6vxb35l027lnj8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hendrik Claudius</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114398</id>
    <revision>
      <id>2974497</id>
      <parentid>1611894</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T11:18:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <origin>2974497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2753" sha1="c7r74p3rdkvr3e9hbmk9jbbqvsgr3uf" xml:space="preserve">'''Hendrik Claudius''' is ’n sewentiende eeuse [[Nederland]]er aan die [[Kaap]], wie se reisverslae belangrike inligting oor die taal, plaaslike inwoners en kultuur van die tyd dokumenteer.

==  Lewe en werk ==
Hendrik Claudius is omstreeks 1655 in [[Wrocław|Breslau]] in die hedendaagse Pole gebore. ’n Medikus van Batavia stuur hom na die Kaap om daar vir hom plante en kruie te versamel. Hy beïndruk hier egter met sy bekwaamheid en die Kompanjie neem hom in diens, waarna hy in die Kaap aanbly. Sy waterverfskilderye van inheemse plante en diere word baie bekend en gewild. Hy vergesel [[vaandrig]] [[Olof Bergh]] in 1683 op sy tog na [[Namakwaland]], met die doel om die bron van die ryk kopererts te vind en is die amptelike joernaalhouer van hierdie reis. Hy vergesel goewerneur [[Simon van der Stel]] in 1685 op ’n soortgelyke reis, waartydens hy ook ’n aantal gekleurde sketse van diere en plante van die binneland maak. In 1685 doen die Fransman en Jesuïet Vader Tachard op ’n reis van Siam die Kaap aan en verkry van Claudius sy belangrikste inligting. In Tachard se “''Voyage de Siam''” neem hy tekeninge van Claudius op, terwyl hy in sy “''Second voyage''” in 1687 voorbeelde van Claudius se plantversameling opneem. Hendrik Claudius is omstreeks 1697 oorlede.

== Skryfwerk ==
Claudius hou twee joernale in die tyd van die vroeë Hollandse besetting van die Kaap, naamlik “''Rapport van den Vaendrich Olof Bergh… op hare reyse na de Cralie van de Namaquas''” (1683) en die “''Dagregister en beschryvinge van de voyagie gedaan naar het Amaquas land, onder het beleid van den Ed.Heer Simon van der Stel, commandeur van Cabo de Boa Esperança''” (1685–1686). Hoewel dit in ’n omslagtige styl geskryf is en te veel vervelige inligting oor hoofsaaklik die weer bevat, is hier tog interessante vertellings oor avonture op hierdie reise.

== Bronnelys ==

=== Boeke ===
* Antonissen, Rob “Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede” Nasou Beperk Derde hersiene uitgawe Tweede druk 1964
* Conradie, Elizabeth “Hollandse skrywers in Suid-Afrika (Deel I) (1652–1875) J.H. de Bussy, Pretoria 1934
* Dekker, G. “Afrikaanse Literatuurgeskiedenis” Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970
* Kannemeyer, J.C. “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1” Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984

=== Internet ===
* Afrikaner Geskiedenis: http://www.afrikanergeskiedenis.co.za/verkenning-van-die-land/
* Digitale Bibliotheek voor Nederlandse Letteren: http://www.dbnl.org/tekst/conr002holl01_01/conr002holl01_01_0004.php
* Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Claudius,_Hendrik

{{DEFAULTSORT:Claudius, Hendrik}}
[[Kategorie:Nederlandse skrywers]]
[[Kategorie:Geboortes in 1655]]</text>
      <sha1>c7r74p3rdkvr3e9hbmk9jbbqvsgr3uf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tradisionele Afrika-godsdiens</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115989</id>
    <revision>
      <id>2974279</id>
      <parentid>2775868</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52430-63</username>
        <id>215402</id>
      </contributor>
      <comment>/* Voorvadergeeste */ + info oor die gebruik van die eerste Esperanto-boek as rituele fetisj</comment>
      <origin>2974279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10868" sha1="lxsxyuju19kk18uk60tfifax4uk2e11" xml:space="preserve">[[Lêer:A Witchdoctor, c. 1910.jpg|duimnael|'n Malawiese toordokter, om en by 1910.]]

'''Tradisionele Afrika-godsdienste''' verwys na die geloofsoortuigings van swart kulture in [[Suid-Afrika]]. Daar word ook na hierdie tipe gelowe verwys as stamgodsdienste, spiritisme of [[paganisme]]. Hierdie tipe [[godsdiens]]te word meestal as animistiese gelowe beskryf. Die term animisties kom van die Latynse woord ''anima'' wat [[siel]] of asem beteken.&lt;ref&gt;http://www.antwoord.org.za/2011/03/hoe-verskil-die-wereld-se-godsdienste/&lt;/ref&gt;

Dit is egter belangrik om uit te wys dat die tradisionele Afrika-godsdiens en tradisionele Afrika-kultuur, nou verweef met mekaar is.&lt;ref&gt;https://juffrouj.files.wordpress.com/2015/06/godsdienste-in-suid-afrika.pptx&lt;/ref&gt;

Die verhouding met die voorvadergeeste en ander geeste (goeie en bose), is baie belangrik. Sulke geeste bring gesondheid, voorspoed, geluk en moet tevrede gehou word deur offerandes en/of rituele. Daar moet veral gewaak word teen dinge wat hulle ongelukkig sal maak (die waak teen die doen van “sonde”). ’n Mens se gees sluit ná die dood by hierdie geeste aan.

Dit is by hierdie gelowe eintlik nie so belangrik wat jy glo of presies hoe jy oor bepaalde idees moet dink nie. Alles is gerig op die welstand en harmonie in die gemeenskap. Die versorging van familie-lede is dus baie belangrik. Daarom is dit die praktiese, alledaagse aangeleenthede wat van pertinente belang is.

Tradisionele geneeskunde is ’n lukratiewe bedryf. Meer as 1020 plante en 150 dierespesies word vir tradisionele medisyne in net [[KwaZulu-Natal]] gebruik. Die meeste daarvan word op informele/straatmarkte verkoop. Die waarde van die handel in medisinale plante is aan die einde van [[2010]] konserwatief op R62 miljoen per jaar geraam. Die bedrag kan vermeerder word tot nagenoeg R500 miljoen wanneer die fooie wat Sangomas hul kliënte vir hul dienste vra bygevoeg word.

==  Die god ==
In die tradisionele godsdienste word daar in ’n opperwese geglo. Net soos in Westerse gelowe word daar geglo dat die god alles geskape het en alles steeds onderhou.&lt;ref&gt;http://www.academia.edu/3596848/Teologie_van_godsdienste_n_Perspektief_op_die_verhouding_tussen_Christendom_en_Tradisionele_Afrika_Godsdienste&lt;/ref&gt; Die opperwese/god word egter as onbereikbaar of onpersoonlik beskou. Dit is dus meestal ’n deïstiese en apatiese soort God wat alledaagse dinge oorlaat aan mindere gode (Byvoorbeeld die voorvadergeeste, natuurgeeste of plaaggeeste). Daar word ook geglo dat alles in die natuur ’n eie lewenskrag het en dat alle dinge in die natuur (natuurverskynsels en objekte) aan geeste gekoppel is wat dit beheer.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;http://www.hts.org.za/index.php/HTS/article/download/1408/pdf&lt;/ref&gt;

== Voorvadergeeste ==
Hoewel daar in ’n opperwese/god geglo word, speel die voorvadergeeste ’n baie belangrike rol in die tradisionele Afrika gelowe.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://toortsie.com/2012/06/24/oor-voorvadergeeste/ |title=argiefkopie |access-date=28 Oktober 2016 |archive-date=31 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531210221/https://toortsie.com/2012/06/24/oor-voorvadergeeste/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Die voorvaders is diegene wat die tradisies van die geloof aan hul nageslagte oordra voor hul sterf. Die voorvadergeeste is dus die afgestorwenes, hoewel hul nie as ‘dood’ beskou word nie, maar eerder as ‘slapend’. Daar word geglo dat hierdie voorvadergeeste altyd by hul familie is, hul hou die lewendes dop om te sien hoe hul lewe (goed of sleg) en besoek veral hul familielede in die nag waartydens hul met die persone in hul drome kommunikeer.

Voorvadergeeste kan ook die lewendes ‘straf’ indien hul nie tevrede is met hoe hul lewe nie. So ’n straf kan in die vorm van teëspoed, siekte of selfs die dood plaasvind. Hul beskik ook oor die vermoë om geluk aan hul families te bring.

Die begrafnis van iemand wat sterf word as die heel belangrikste godsdienstige handeling binne die geloof beskou omdat die lewendes sowel as hul voorvadergeeste hierby betrokke is, en dit die ‘naaste’ is wat hul ooit aan mekaar is. Dit is as’t ware ’n geleentheid waar die hede, verlede en toekoms mekaar ontmoet. Daar word ook bepaalde rituele tydens die begrafnis van ’n afgestorwe gevolg om te verseker dat die individue wat gesterf het die wêreld van die voorvadergeeste op ’n gelukkige en tevrede wyse kan ingaan.&lt;ref&gt;http://www.hts.org.za/index.php/HTS/article/download/1408/pdf&lt;/ref&gt;

Volgens dokumentasie in besit van sommige Italiaanse navorsers, het die boek aan die begin van die 1950's 'n fetisj geword onder sommige etniese groepe in Sierra Leone wat dit gebruik het om 'n beswyming te veroorsaak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2026 |title=La Unua Libro kiel Sankta Libro de afrika sekto |url=https://www.esperanto.cz/cs/starto?id=75&amp;action=download |journal=STARTO: organo de Ĉeĥa Esperanto-Asocio |language=eo |issue=2 |pages=49}}&lt;/ref&gt;

== Godsdienstige leiers binne die tradisionele Afrika gelowe ==
Behalwe vir die voorvaders is daar ook verskeie godsdienstige leiers binne die tradisionele Afrika geloof wat verantwoordelik is vir bepaalde pligte:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Waarsêers (''sangomas'') of mediums bepaal die wil van die geeste deur visioene, drome of ander maniere. Die mens en het die verantwoordelik om die geeste tevrede te hou, wat hulle dan beskerm of as hulle ongehoorsaam is of bloot net ongelukkig is, hulle straf.
* Medisynemanne beklee hoë posisie: sekere voorwerpe (''muti'') het krag wat genesing gee, geluk bring of beskerming bied.
* Toordokters&lt;ref&gt;https://www.yumpu.com/nl/document/view/13973673/afrika-tradisionele-geloof-welkom-by-take-vir-skol&lt;/ref&gt;

=== Waarsêers/ Sangomas ===
Sangomas maak van tradisionele hulpmiddels gebruik om individue te help. Sangomas beskik oor ’n hoë status binne die gemeenskap omdat hulle in staat is om met die spirituele wêreld (die voorvadergeeste) te kommunikeer. Daar word geglo dat Sangomas raad ontvang van voorvadergeeste wat hul in staat stel om mense van siekte en kwale te genees. Sangomas werk binne ’n ‘heilige’ gebou of hut wat bekend staan as ’n ''indumba'', wanneer ’n ''indumba'' nie beskikbaar is nie kan ’n tydelike miniatuur heilige plek genaamd ’n ''imsamo'' gebruik word.

Om met die voorvadergeeste in kontak te tree en boodskappe te ontvang maak

Sangomas van die volgende praktyke gebruik: Hul werk hulself op in ’n soort beswyming (kan gepaardgaan met danse en dreunsang). Sangomas kan ook sekere tipes kruie brand of diere-offers maak om met die voorvadergeeste te kommunikeer. Bene (Skulpe, munte, diere-beentjies en klippe) kan ook gegooi word om ’n ‘boodskap’ van die geeste te ontvang.

’n Sangoma se einddoel is om ’n gebalanseerde en skadelose verhouding tussen die individue wat die probleem ervaar, en die geeste wat die probleem veroorsaak, te skep. Wanneer ’n Sangoma die probleem identifiseer en die pasiënt saamstem, sal die Sangoma ‘medisyne’ voorskryf om die probleem op te los/te genees. Indien die Sangoma nie self die nodige kennis het om die pasiënt te help nie sal hy/sy die pasiënt na ’n kruiedokter/Inyanga verwys.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.mieliestronk.com/sangomas.html |title=argiefkopie |access-date=28 Oktober 2016 |archive-date=26 Mei 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160526140430/http://www.mieliestronk.com/sangomas.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Medisynemanne/ Inyangas  ===
Medisynemanne/ Inyangas help pasiënte om tradisionele medikasie vir hul betrokke probleem te vind. ’n Inyanga met baie ervaring sal eers die voorvadergeeste raadpleeg om te bepaal watter behandeling die korrekte een is vir ’n pasiënt se betrokke probleem. Die spiritueel helende medisyne wat deur ’n tradisionele geneesheer voorgeskryf word, staan bekend as ''Muthi.'' Muthi is ’n [[Zoeloe]] woord wat ‘boom’ beteken. Tradisionele Afrika medisyne maak veral van plante gebruik om kwale op te los. Behalwe vir die Muthi kan ’n Inyanga ook sekere ‘reinigingsmetodes’ voorskryf wat die pasiënt moet volg om die probleem op te los. Hierdie metodes kan die volgende insluit: ’n Bad, braking, enemas, stoom-baddens en snye op sekere liggaamsdele.

=== Toordokters/Heksery ===
Die toordokters of towenaars is kwaadwillige mense wat deur middel van hul toormedisyne kwaad doen. Hulle kan mense siek maak en selfs laat doodgaan. Vir mense binne die tradisionele afrika gelowe word baie vorms van siekte en slegte ding wat oor jou pad kom (byvoorbeeld ’n egskeiding of verlies aan ’n werk) toegeskryf aan heksery/’n toordery. Sangomas kan jou help om hierdie towery stop te sit.

Toordokters verteenwoordig die bose en kan muthi of dolosse op ’n negatiewe manier aanwend. Toordokters kan ook die tokolosi na iemand stuur om hul skade aan te doen. Die tokolosi is ’n klein mannetjie wat mense kwaad kan aandoen.

Toordokters is dikwels uitgeworpenes in die gemeenskap en word deur die mense gehaat en gevrees.
=== Leerling Sangomas/ ''Utwaza'' ===
Sangomas kan manlik of vroulik wees. Hul magte word op die veronderstelling gegrond dat hy/sy ’n reïnkarnasie van ’n voorvadergees is. ’n Sangoma word ‘geroep’ wanneer ’n individu deur ’n inisiasie siekte gaan. So ’n siekte behels visioene, hoofpyne, maagpyn en skouer/nek probleme. So ’n siekte kan nie deur konvensionele medisyne (Westers en tradisioneel) beter gemaak word nie en word beskou as ’n roeping van die voorvadergeeste. Wanneer ’n individu hierdie roeping ignoreer, sal hy/sy nie beter word voordat hul hulself oorgee om ’n leerling Sangoma te word nie.

’n Leerling Sangoma word ’n ''utwaza'' genoem. Die woord ''twasa'' is afgelei van thwasa wat “die lig van die nuwe maan” beteken. ’n ''Ithwasa'' ontvang formele opleiding onder ’n ander Sangoma vir ’n tydperk wat enige iets van ’n paar maande tot ’n paar jaar kan duur. Die opleiding behels om nederigheid vir en voor die voorvadergeeste te leer, reiniging (deur die bad in diere bloed en om jouself skoon te stoom) en die aanleer van die gebruik van ''Muthi''. Gedurende hierdie leer fase mag ’n ''twasa'' nie in kontak met hul familie om nie en mag hul ook nie enige seksuele praktyke beoefen nie.

Die meeste ''twazas'' word volwaardige Sangomas gedurende ’n openbare fees wat uitloop op die slag van ’n bok en die seremoniële etery van die dier se ingewande. Tydens hierdie fees word die plaaslike gemeenskap, familie en vriende genooi om te deel in nuwe Sangoma se inisiasie.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Bronnelys ==
*Bruwer, J.P.: Die Bantoe van Suid-Afrika. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel, 1963
*Wait, Annette: Mind the muti. In: Conserva. Departement Omgewingsake. Februarie 1988, deel 3, nr. 1. ISSN 0258-3313

== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}

{{Normdata}}
[[Kategorie:Religie in Afrika]]</text>
      <sha1>lxsxyuju19kk18uk60tfifax4uk2e11</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974281</id>
      <parentid>2974279</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52430-63</username>
        <id>215402</id>
      </contributor>
      <comment>/* Voorvadergeeste */ spesifiseer die tipe boek</comment>
      <origin>2974281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10885" sha1="90lshuvjkkr65p20j314ukgychn5qjv" xml:space="preserve">[[Lêer:A Witchdoctor, c. 1910.jpg|duimnael|'n Malawiese toordokter, om en by 1910.]]

'''Tradisionele Afrika-godsdienste''' verwys na die geloofsoortuigings van swart kulture in [[Suid-Afrika]]. Daar word ook na hierdie tipe gelowe verwys as stamgodsdienste, spiritisme of [[paganisme]]. Hierdie tipe [[godsdiens]]te word meestal as animistiese gelowe beskryf. Die term animisties kom van die Latynse woord ''anima'' wat [[siel]] of asem beteken.&lt;ref&gt;http://www.antwoord.org.za/2011/03/hoe-verskil-die-wereld-se-godsdienste/&lt;/ref&gt;

Dit is egter belangrik om uit te wys dat die tradisionele Afrika-godsdiens en tradisionele Afrika-kultuur, nou verweef met mekaar is.&lt;ref&gt;https://juffrouj.files.wordpress.com/2015/06/godsdienste-in-suid-afrika.pptx&lt;/ref&gt;

Die verhouding met die voorvadergeeste en ander geeste (goeie en bose), is baie belangrik. Sulke geeste bring gesondheid, voorspoed, geluk en moet tevrede gehou word deur offerandes en/of rituele. Daar moet veral gewaak word teen dinge wat hulle ongelukkig sal maak (die waak teen die doen van “sonde”). ’n Mens se gees sluit ná die dood by hierdie geeste aan.

Dit is by hierdie gelowe eintlik nie so belangrik wat jy glo of presies hoe jy oor bepaalde idees moet dink nie. Alles is gerig op die welstand en harmonie in die gemeenskap. Die versorging van familie-lede is dus baie belangrik. Daarom is dit die praktiese, alledaagse aangeleenthede wat van pertinente belang is.

Tradisionele geneeskunde is ’n lukratiewe bedryf. Meer as 1020 plante en 150 dierespesies word vir tradisionele medisyne in net [[KwaZulu-Natal]] gebruik. Die meeste daarvan word op informele/straatmarkte verkoop. Die waarde van die handel in medisinale plante is aan die einde van [[2010]] konserwatief op R62 miljoen per jaar geraam. Die bedrag kan vermeerder word tot nagenoeg R500 miljoen wanneer die fooie wat Sangomas hul kliënte vir hul dienste vra bygevoeg word.

==  Die god ==
In die tradisionele godsdienste word daar in ’n opperwese geglo. Net soos in Westerse gelowe word daar geglo dat die god alles geskape het en alles steeds onderhou.&lt;ref&gt;http://www.academia.edu/3596848/Teologie_van_godsdienste_n_Perspektief_op_die_verhouding_tussen_Christendom_en_Tradisionele_Afrika_Godsdienste&lt;/ref&gt; Die opperwese/god word egter as onbereikbaar of onpersoonlik beskou. Dit is dus meestal ’n deïstiese en apatiese soort God wat alledaagse dinge oorlaat aan mindere gode (Byvoorbeeld die voorvadergeeste, natuurgeeste of plaaggeeste). Daar word ook geglo dat alles in die natuur ’n eie lewenskrag het en dat alle dinge in die natuur (natuurverskynsels en objekte) aan geeste gekoppel is wat dit beheer.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;http://www.hts.org.za/index.php/HTS/article/download/1408/pdf&lt;/ref&gt;

== Voorvadergeeste ==
Hoewel daar in ’n opperwese/god geglo word, speel die voorvadergeeste ’n baie belangrike rol in die tradisionele Afrika gelowe.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://toortsie.com/2012/06/24/oor-voorvadergeeste/ |title=argiefkopie |access-date=28 Oktober 2016 |archive-date=31 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531210221/https://toortsie.com/2012/06/24/oor-voorvadergeeste/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Die voorvaders is diegene wat die tradisies van die geloof aan hul nageslagte oordra voor hul sterf. Die voorvadergeeste is dus die afgestorwenes, hoewel hul nie as ‘dood’ beskou word nie, maar eerder as ‘slapend’. Daar word geglo dat hierdie voorvadergeeste altyd by hul familie is, hul hou die lewendes dop om te sien hoe hul lewe (goed of sleg) en besoek veral hul familielede in die nag waartydens hul met die persone in hul drome kommunikeer.

Voorvadergeeste kan ook die lewendes ‘straf’ indien hul nie tevrede is met hoe hul lewe nie. So ’n straf kan in die vorm van teëspoed, siekte of selfs die dood plaasvind. Hul beskik ook oor die vermoë om geluk aan hul families te bring.

Die begrafnis van iemand wat sterf word as die heel belangrikste godsdienstige handeling binne die geloof beskou omdat die lewendes sowel as hul voorvadergeeste hierby betrokke is, en dit die ‘naaste’ is wat hul ooit aan mekaar is. Dit is as’t ware ’n geleentheid waar die hede, verlede en toekoms mekaar ontmoet. Daar word ook bepaalde rituele tydens die begrafnis van ’n afgestorwe gevolg om te verseker dat die individue wat gesterf het die wêreld van die voorvadergeeste op ’n gelukkige en tevrede wyse kan ingaan.&lt;ref&gt;http://www.hts.org.za/index.php/HTS/article/download/1408/pdf&lt;/ref&gt;

Volgens dokumentasie in besit van sommige Italiaanse navorsers, het die eerste Esperanto-boek aan die begin van die 1950's 'n fetisj geword onder sommige etniese groepe in Sierra Leone wat dit gebruik het om 'n beswyming te veroorsaak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2026 |title=La Unua Libro kiel Sankta Libro de afrika sekto |url=https://www.esperanto.cz/cs/starto?id=75&amp;action=download |journal=STARTO: organo de Ĉeĥa Esperanto-Asocio |language=eo |issue=2 |pages=49}}&lt;/ref&gt;

== Godsdienstige leiers binne die tradisionele Afrika gelowe ==
Behalwe vir die voorvaders is daar ook verskeie godsdienstige leiers binne die tradisionele Afrika geloof wat verantwoordelik is vir bepaalde pligte:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Waarsêers (''sangomas'') of mediums bepaal die wil van die geeste deur visioene, drome of ander maniere. Die mens en het die verantwoordelik om die geeste tevrede te hou, wat hulle dan beskerm of as hulle ongehoorsaam is of bloot net ongelukkig is, hulle straf.
* Medisynemanne beklee hoë posisie: sekere voorwerpe (''muti'') het krag wat genesing gee, geluk bring of beskerming bied.
* Toordokters&lt;ref&gt;https://www.yumpu.com/nl/document/view/13973673/afrika-tradisionele-geloof-welkom-by-take-vir-skol&lt;/ref&gt;

=== Waarsêers/ Sangomas ===
Sangomas maak van tradisionele hulpmiddels gebruik om individue te help. Sangomas beskik oor ’n hoë status binne die gemeenskap omdat hulle in staat is om met die spirituele wêreld (die voorvadergeeste) te kommunikeer. Daar word geglo dat Sangomas raad ontvang van voorvadergeeste wat hul in staat stel om mense van siekte en kwale te genees. Sangomas werk binne ’n ‘heilige’ gebou of hut wat bekend staan as ’n ''indumba'', wanneer ’n ''indumba'' nie beskikbaar is nie kan ’n tydelike miniatuur heilige plek genaamd ’n ''imsamo'' gebruik word.

Om met die voorvadergeeste in kontak te tree en boodskappe te ontvang maak

Sangomas van die volgende praktyke gebruik: Hul werk hulself op in ’n soort beswyming (kan gepaardgaan met danse en dreunsang). Sangomas kan ook sekere tipes kruie brand of diere-offers maak om met die voorvadergeeste te kommunikeer. Bene (Skulpe, munte, diere-beentjies en klippe) kan ook gegooi word om ’n ‘boodskap’ van die geeste te ontvang.

’n Sangoma se einddoel is om ’n gebalanseerde en skadelose verhouding tussen die individue wat die probleem ervaar, en die geeste wat die probleem veroorsaak, te skep. Wanneer ’n Sangoma die probleem identifiseer en die pasiënt saamstem, sal die Sangoma ‘medisyne’ voorskryf om die probleem op te los/te genees. Indien die Sangoma nie self die nodige kennis het om die pasiënt te help nie sal hy/sy die pasiënt na ’n kruiedokter/Inyanga verwys.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.mieliestronk.com/sangomas.html |title=argiefkopie |access-date=28 Oktober 2016 |archive-date=26 Mei 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160526140430/http://www.mieliestronk.com/sangomas.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Medisynemanne/ Inyangas  ===
Medisynemanne/ Inyangas help pasiënte om tradisionele medikasie vir hul betrokke probleem te vind. ’n Inyanga met baie ervaring sal eers die voorvadergeeste raadpleeg om te bepaal watter behandeling die korrekte een is vir ’n pasiënt se betrokke probleem. Die spiritueel helende medisyne wat deur ’n tradisionele geneesheer voorgeskryf word, staan bekend as ''Muthi.'' Muthi is ’n [[Zoeloe]] woord wat ‘boom’ beteken. Tradisionele Afrika medisyne maak veral van plante gebruik om kwale op te los. Behalwe vir die Muthi kan ’n Inyanga ook sekere ‘reinigingsmetodes’ voorskryf wat die pasiënt moet volg om die probleem op te los. Hierdie metodes kan die volgende insluit: ’n Bad, braking, enemas, stoom-baddens en snye op sekere liggaamsdele.

=== Toordokters/Heksery ===
Die toordokters of towenaars is kwaadwillige mense wat deur middel van hul toormedisyne kwaad doen. Hulle kan mense siek maak en selfs laat doodgaan. Vir mense binne die tradisionele afrika gelowe word baie vorms van siekte en slegte ding wat oor jou pad kom (byvoorbeeld ’n egskeiding of verlies aan ’n werk) toegeskryf aan heksery/’n toordery. Sangomas kan jou help om hierdie towery stop te sit.

Toordokters verteenwoordig die bose en kan muthi of dolosse op ’n negatiewe manier aanwend. Toordokters kan ook die tokolosi na iemand stuur om hul skade aan te doen. Die tokolosi is ’n klein mannetjie wat mense kwaad kan aandoen.

Toordokters is dikwels uitgeworpenes in die gemeenskap en word deur die mense gehaat en gevrees.
=== Leerling Sangomas/ ''Utwaza'' ===
Sangomas kan manlik of vroulik wees. Hul magte word op die veronderstelling gegrond dat hy/sy ’n reïnkarnasie van ’n voorvadergees is. ’n Sangoma word ‘geroep’ wanneer ’n individu deur ’n inisiasie siekte gaan. So ’n siekte behels visioene, hoofpyne, maagpyn en skouer/nek probleme. So ’n siekte kan nie deur konvensionele medisyne (Westers en tradisioneel) beter gemaak word nie en word beskou as ’n roeping van die voorvadergeeste. Wanneer ’n individu hierdie roeping ignoreer, sal hy/sy nie beter word voordat hul hulself oorgee om ’n leerling Sangoma te word nie.

’n Leerling Sangoma word ’n ''utwaza'' genoem. Die woord ''twasa'' is afgelei van thwasa wat “die lig van die nuwe maan” beteken. ’n ''Ithwasa'' ontvang formele opleiding onder ’n ander Sangoma vir ’n tydperk wat enige iets van ’n paar maande tot ’n paar jaar kan duur. Die opleiding behels om nederigheid vir en voor die voorvadergeeste te leer, reiniging (deur die bad in diere bloed en om jouself skoon te stoom) en die aanleer van die gebruik van ''Muthi''. Gedurende hierdie leer fase mag ’n ''twasa'' nie in kontak met hul familie om nie en mag hul ook nie enige seksuele praktyke beoefen nie.

Die meeste ''twazas'' word volwaardige Sangomas gedurende ’n openbare fees wat uitloop op die slag van ’n bok en die seremoniële etery van die dier se ingewande. Tydens hierdie fees word die plaaslike gemeenskap, familie en vriende genooi om te deel in nuwe Sangoma se inisiasie.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Bronnelys ==
*Bruwer, J.P.: Die Bantoe van Suid-Afrika. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel, 1963
*Wait, Annette: Mind the muti. In: Conserva. Departement Omgewingsake. Februarie 1988, deel 3, nr. 1. ISSN 0258-3313

== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}

{{Normdata}}
[[Kategorie:Religie in Afrika]]</text>
      <sha1>90lshuvjkkr65p20j314ukgychn5qjv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historikus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122046</id>
    <revision>
      <id>2974269</id>
      <parentid>2969437</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Redaktor GLAM</username>
        <id>182360</id>
      </contributor>
      <comment>Higher resolution version of image</comment>
      <origin>2974269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22475" sha1="jzzfmwpfzqpfxtkz50csp66npbptw3o" xml:space="preserve">[[Lêer:AGMA Hérodote.jpg|regs|duimnael|329x329px|[[Herodotos|Herodotus]] was 'n Griekse historikus van die 5e eeu v.C. en een van die vroegste historici wie se werke behoue gebly het.]]
'n '''Historikus''' of '''geskiedkundige''' is 'n persoon wat die verlede navors, bestudeer en daaroor skryf, en as 'n deskundige op die gebied beskou word.&lt;ref name=&quot;wordnetprinceton&quot;&gt;{{cite web |url=http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=Historian |title=Historian |publisher=Wordnetweb.princeton.edu |access-date=27 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180911180910/http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=Historian |archive-date=11 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

== Objektiwiteit ==
In 'n artikel wat in die ''Yale Law Journal ''gepubliseer is, identifiseer Wendie E. Schneider hierdie sewe punte as kriteria vir objektiewe geskiedskrywing:{{Sfn|Schneider|2001}}

1. Die historikus moet bronne met die nodige voorbehoud hanteer.
2. Die historikus mag nie teenstrydige getuienis sonder wetenskaplike oorweging verwerp nie.
3. Die historikus moet getuienis onpartydig hanteer.
4. Die historikus moet enige spekulasie duidelik aantoon.
5. Die historikus mag dokumente nie verkeerd vertaal of lesers mislei deur gedeeltes van dokumente uit te laat nie.
6. Die historikus moet die egtheid van alle gebeure verifieer, nie slegs dié wat sy eie beskouing weerspreek nie; en
7. Die historikus moet die motiewe van historiese rolspelers in ag neem.

== Geskiedenisontleding ==
Die proses van historiese ontleding behels die bestudering en analise van mededingende idees, feite en beweerde feite ten einde 'n samehangende narratief te skep om die &quot;wat het gebeur&quot; en &quot;waarom of hoe het dit gebeur&quot; te verduidelik. Moderne historiese ontleding put gewoonlik uit ander geesteswetenskappe, insluitend [[ekonomie]], [[sosiologie]], [[politiek]], [[sielkunde]], [[antropologie]], [[filosofie]] en [[Taalwetenskappe|linguistiek]]. 'n Belangrike bydrae deur baie moderne historici is die stawing of verwerping van vroeëre historiese vertellings deur die bestudering van nuut ontdekte bronne en onlangse vakkundigheid of deur parallelle dissiplines soos [[argeologie]].

== Geskiedskrywing ==

=== Antiek ===
[[Lêer:Thucydides Manuscript.jpg|duimnael|'n Gedeelte van 'n tiende-eeuse afskrif van [[Thukydides]] se ''History of the Peloponnesian War''.]]
Om die verlede te verstaan blyk 'n universele menslike behoefte te wees, en die oordrag van geskiedenis het onafhanklik in beskawings regoor die wêreld ontwikkel. Die vroegste chronologieë dateer uit [[Mesopotamië]] en [[antieke Egipte]], alhoewel nie een van die historiese skrywers in hierdie vroeë beskawings aan ons bekend is nie.

Sistematiese historiese denke het in [[antieke Griekeland]] ontwikkel. Die vroegste bekende kritiese historiese werk was die ''[[Geskiedenisse van Herodotos]] ''deur'' ''[[Herodotos|Herodotos van Halikarnassus]] (484 – c. 425 v.C.), wat later die &quot;vader van geskiedenis&quot; ([[Cicero]]) genoem sou word. Herodotos het gepoog om tussen meer en minder betroubare vertellings te onderskei, en het persoonlik navorsing gedoen deur baie te reis en skriftelike verslag oor verskeie Mediterreense kulture te lewer. Alhoewel Herodotos hoofsaaklik op die optrede en karakters van mense klem gelê het, het hy ook 'n belangrike rol aan die godheid in die bepaling van historiese gebeure toegeskryf. [[Thukydides]] het goddelike oorsaaklikheid verwerp. Hy was ook die eerste historikus wat tussen aanleidende oorsaak en die onmiddellike oorsprong van 'n gebeurtenis onderskei het.
[[Lêer:Leonardo Bruni - Imagines philologorum.jpg|regs|duimnael|Leonardo Bruni (c.1370–1444), die historikus wat geskiedenis in drie tydperke, naamlik die Oudheid, die [[Middeleeue]] en die Moderne tyd verdeel het.]]
Alhoewel vroeë Romeinse werke in Grieks geskryf is, is die ''Origines ''deur die Romeinse staatsman [[Cato die ouere|Cato the Ouere]] (234–149 v.C.), in Latyns geskryf in 'n doelbewuste poging om die Griekse kulturele invloed teë te werk. Livy ([[59 v.C.]] – 17 n.C.) beskryf die opkoms van [[Romeinse Ryk|Rome]] van stadstaat tot [[ryk]]. Sy spekulasie oor wat sou gebeur het as [[Alexander die Grote]] teen Rome opgeruk het, verteenwoordig die eerste bekende geval van [[alternatiewe geskiedenis]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mcadams.posc.mu.edu/txt/ah/Livy/Livy09.html |title=Livy's History of Rome: Book 9 |publisher=Mcadams.posc.mu.edu |access-date=28 Augustus 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025055500/http://mcadams.posc.mu.edu/txt/ah/livy/Livy09.html |archive-date=25 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;

In Chinese geskiedskrywing is die ''Classic of History'' een van die Vyf Klassieke geskrifte van die Chinese klassieke tekste en een van die vroegste narratiewe van China. [[Sima Qian]] (rondom 100 v.C.) was die eerste historikus in China wat die grondleggingswerk vir professionele geskiedskrywing gedoen het.
[[Lêer:Beda Petersburgiensis f3v.jpg|links|duimnael|'n Bladsy uit Bede se ''Ecclesiastical History of the English People'']]
Christelike geskiedskrywing het vroeg begin, moontlik reeds by Lukas-Handelinge, wat die primêre bron vir die Apostoliese Tydperk was. Geskiedskrywing was gewild onder Christelike monnike en kerklui in die [[Middeleeue]]. Hulle het die geskiedenis van Jesus Christus, die Kerke, dié van hulle beskermheiliges en die dinastiese geskiedenis van die plaaslike heersers aangeteken.

Moslem-historiese geskrifte het in die 7de eeu hulle verskyning gemaak, met die rekonstruksie van die profeet [[Mohammed]] se lewe in die eeue ná sy dood. Die bestaan van verskeie teenstrydige vertellings oor Mohammed en sy metgeselle uit verskeie bronne het geleerdes genoop om te bepaal watter bronne meer betroubaar was. Om hierdie bronne te evalueer het hulle verskeie metodologieë ontwikkel, soos die ''wetenskap van biografie'', ''wetenskap van hadith'' en ''Isnad ''(orde van oordrag).

=== Verligting ===
Gedurende die [[Verligting]] het die moderne ontwikkeling van geskiedskrywing deur die implementering van presiese metodes begin.
[[Lêer:Voltaire-Baquoy.gif|duimnael|[[Voltaire]] se werke is 'n uitstekende voorbeeld van geskiedskrywing gedurende die [[Verligting]]. Skildery deur Pierre Charles Baquoy.]]
Die Franse filosoof [[Voltaire]] (1694–1778) het 'n reuse invloed op die kuns van geskiedskrywing gehad. Sy bekendste geskiedenistekste is ''The Age of Louis XIV'' (1751), en ''Essay on the Customs and the Spirit of the Nations'' (1756). &quot;My hoofdoel,&quot; het hy in 1739 geskryf, &quot;is nie politieke of militêre geskiedenis nie; dit is die geskiedenis van die kunste, van handel, van beskawings – in een woord – van die menslike denke.&quot;&lt;ref&gt;{{cite book|author=E. Sreedharan|title=A Textbook of Historiography: 500 BC to AD 2000|url=https://books.google.com/books?id=jJVoi3PIejwC&amp;pg=PA115|year=2004|publisher=Orient Blackswan|page=115}}&lt;/ref&gt; Hy was die eerste vakkundige wat 'n ernstige poging aangewend het om 'n wêreldgeskiedenis te skryf deur teologiese raamwerke te elimineer, en die ekonomie, kultuur en politieke geskiedenis te beklemtoon.
[[Lêer:Edward Gibbon by Henry Walton cleaned.jpg|links|duimnael|Edward Gibbon se ''Decline of the Roman Empire'' (1776) was 'n meesterstuk van die laat 18de-eeuse geskiedskrywing.]]
Terselfdertyd het die filosoof [[David Hume]] 'n soortgelyke impak op geskiedskrywing in [[Groot-Brittanje|Groot Brittanje]] gehad. Hume het dieselfde beskouing as Voltaire in sy tekste gehuldig; benewens die geskiedenis van konings, owerhede en leërs, het hy die geskiedenis van kultuur, insluitend die letterkunde en wetenskap, ondersoek.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Wertz|first1=S. K.|year=1993|title=Hume and the Historiography of Science|url=https://archive.org/details/journal-of-the-history-of-ideas_1993-07_54_3/page/411|jstor=2710021|journal=Journal of the History of Ideas|volume=54|issue=3|pages=411–436|doi=10.2307/2710021}}&lt;/ref&gt; William Robertson, 'n Skotse historikus het die ''History of Scotland 1542–1603'', in 1759 gepubliseer, en sy bekendste werk ''The history of the reign of ''[[Keiser Karel V|Charles V]], in 1769.&lt;ref&gt;Sher, R. B., ''Church and Society in the Scottish Enlightenment: The Moderate Literati of Edinburgh'', Princeton, 1985.&lt;/ref&gt; Sy vakkunde was pynlik noukeurig vir daardie tyd en hy het 'n groot hoeveelheid dokumentêre bronne ondersoek wat nog nie voorheen bestudeer was nie.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aaanet.org/committees/commissions/centennial/history/021hoebel.pdf|title=William Robertson: An 18th Century Anthropologist-Historian|accessdate=2012-12-17|archive-date=2014-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108234153/http://www.aaanet.org/committees/commissions/centennial/history/021hoebel.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Die hoogtepunt van geskiedskrywing in die Verligting was [[Edward Gibbon]] se monumentale werk van ses volumes, ''[[The History of the Decline and Fall of the Roman Empire]],'' wat op 17 Februarie 1776 gepubliseer is. Danksy die werk se relatiewe objektiwiteit en gebruik van primêre bronne, het die metodologie daarvan 'n model vir latere historici geword. Dit het daartoe gelei dat Gibben die eerste &quot;moderne historikus&quot; genoem is.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yH9rdaF1CckC|title=Theorists of the Modernist Novel: James Joyce, Dorothy Richardson and Virginia Woolf|author=Deborah Parsons|year=2007|publisher=Routledge|page=94}}&lt;/ref&gt;

=== 19de eeu ===
Die onstuimige gebeure rondom die [[Franse Rewolusie]] het heelwat van die geskiedskrywing en ontleding van die 19de eeu geïnspireer.

Thomas Carlyle het sy meesterwerk van drie volumes, ''The French Revolution: A History'' in 1837 gepubliseer.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://marshall.thefreelibrary.com/English-Literature-For-Boys-And-Girls/82-1 |title=Carlyle – The Sage Of Chelsea |work=English Literature For Boys And Girls |publisher=Farlex Free Library |access-date=19 September 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190705184113/https://marshall.thefreelibrary.com/English-Literature-For-Boys-And-Girls/82-1 |archive-date=5 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LL&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.criminalbrief.com/?p=8890 |title=Thomas Carlyle |last=Lundin |first=Leigh |date=20 September 2009 |work=Professional Works |publisher=Criminal Brief |access-date=20 September 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180723003722/http://criminalbrief.com/?p=8890 |archive-date=23 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; Die daaropvolgende werke het 'n nuutgevonde passie vir geskiedskrywing bevat. Thomas Macaulay het sy bekendste geskiedeniswerk, ''The History of England from the Accession of James the Second'', in 1848 uitgegee.&lt;ref&gt;Macaulay, Thomas Babington, ''History of England''.&lt;/ref&gt; Sy werk is bekend vir klinkende [[prosa]] en 'n selfversekerde, soms dogmatiese, klem op 'n progressiewe model van die Britse geskiedenis.
[[Lêer:Jules Michelet (49019723) (cropped).jpg|duimnael|220x220px|Jules Michelet, later in sy loopbaan.]]
In sy vernaamste werk ''Histoire de France'' het die Franse historikus Jules Michelet die term [[Renaissance]] (&quot;Hergeboorte&quot; in [[Frans]]) geskep, 'n tydperk in [[Europa]] se kulturele geskiedenis wat 'n wegbreek van die Middeleeue verteenwoordig het en waartydens 'n moderne begrip van die mensdom en sy plek in die wêreld geskep is.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Brotton|first=Jerry|title=The Renaissance Bazaar|url=https://archive.org/details/renaissancebazaa0000brot|year=2002|publisher=Oxford University Press|pages=[https://archive.org/details/renaissancebazaa0000brot/page/21 21]–22}}&lt;/ref&gt;
Michelet was een van die eerste historici wie se geskiedskrywing meer op die gewone mense as op die leiers en instellings van die land gefokus was. Nog 'n belangrike Franse historikus uit hierdie tydperk was Hippolyte Taine. Literêre historisme as 'n kritiese beweging het volgens gerug by hom ontstaan.&lt;ref&gt;Kelly, R. Gordon, ''&quot;Literature and the Historian&quot;'', American Quarterly, Vol. 26, No. 2 (1974), 143.&lt;/ref&gt;

Een van die groot voorlopers van kultuur- en [[kunsgeskiedenis]] was die Switserse historikus Jacob Burckhardt.&lt;ref&gt;[http://www.age-of-the-sage.org/history/historian/Jacob_Burckhardt.html Jakob Burckhardt Renaissance Cultural History]&lt;/ref&gt; Burckhardt se bekendste werk is ''The Civilization of the Renaissance in Italy'' (1860). Volgens John Lukacs was hy die eerste meester van kulturele geskiedenis, 'n vakgebied waar daar gepoog word om die gees en die uitdrukkingsvorm van 'n spesifieke era, 'n spesifieke volk of 'n spesifieke plek te beskryf.&lt;ref&gt;John Lukacs, Remembered Past: John Lukacs on History, Historians, and Historical Knowledge, ed.&lt;/ref&gt;

=== Tot beroep gemaak in Duitsland ===
[[Lêer:Leopold Von Ranke 1877.jpg|regs|duimnael|200x200px|Ranke het geskiedenis as 'n professionele akademiese dissiplne in Duitsland gevestig.]]
Die aanvoorwerk vir die moderne akademiese bestudering van geskiedenis en metodes van geskiedskrywing is in die 19e eeu aan Duitse universiteite gedoen. Leopold von Ranke was die vernaamste invloed in hierdie verband, en word as die stigter van moderne brongebaseerde [[geskiedenis]] beskou.&lt;ref&gt;Frederick C. Beiser (2011) ''The German Historicist Tradition'', [https://books.google.com/books?id=w2c6YaKf9usC&amp;pg=PA254 p.254]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Janelle G. Reinelt, Joseph Roach (2007), ''Critical Theory and Performance'', [https://books.google.com/books?id=asORYuvznpQC&amp;pg=PA193&amp;dq=rankean+positivism&amp;hl=el&amp;sa=X&amp;ei=kH2XUI65MuTc4QTU8YHwBw&amp;ved=0CD0Q6wEwBjgK#v=onepage&amp;q=rankean%20positivism&amp;f=false p. 193]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stern (ed.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Green and Troup (eds.&lt;/ref&gt;

Ranke het 'n buitengewoon groot verskeidenheid bronne vir 'n historikus van daardie tyd gebruik, insluitend &quot;[[memoires]], dagboeke, persoonlike en formele briewe, regeringsdokumente, diplomatieke verslae en eerstehandse vertellings van ooggetuies&quot;. Ranke het die standaarde vir veel latere historiese werke gestel. Hy het idees soos afhanklikheid van primêre bronne ([[empirisme]]), 'n klem op narratiewe geskiedenis en veral [[internasionale politiek]] (''aussenpolitik'') bekendgestel.&lt;ref&gt;E. Sreedharan, ''A textbook of historiography, 500&amp;nbsp;BC to AD&amp;nbsp;2000'' (2004) p 185&lt;/ref&gt;

=== 20ste eeu ===
Herbert Butterfield het die term Whig-geskiedenis is in sy boek ''The Whig Interpretation of History'' in 1931 geskep om na die opkoms van 'n geskiedskrywing te verwys wat die verlede as 'n onafwendbare progressie na 'n ewig groeiende [[vryheid]] en [[verligting]] verteenwoordig. Die term is ook algemeen in historiese dissiplines buite die Britse geskiedenis gebruik om doelmatige, heldgebaseerde en transhistoriese narratiewe te kritiseer.&lt;ref&gt;Ernst Mayr, &quot;When Is Historiography Whiggish?&quot;&lt;/ref&gt;
[[Lêer:Marc Bloch (1886–1944).jpg|links|duimnael|200x200px|Die 20ste eeu het die geboorte van 'n groot verskeideniheid geskiedkundige benaderings beleef. Marc Bloch se fokus op sosiale geskiedenis in plaas van tradisionele politiek het 'n reuse invloed uitgeoefen.]]
Die Franse Annales Skool het die fokus van historiese navorsing in Frankryk in die 20ste eeu radikaal verander. Hulle het eerder op langdurige sosiale geskiedenis as op politieke of diplomatieke temas gekonsentreer. Die skool het die gebruik van kwantifisering beklemtoon en spesiale aandag aan geografie gegee.&lt;ref&gt;Lucien Febvre, ''La Terre et l'évolution humaine'' (1922), translated as ''A Geographical Introduction to History'' (London, 1932).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.editions.ehess.fr/revues/annales-histoire-sciences-sociales/numeros-parus/ |title=Editions.ehess.fr |access-date= 7 Junie 2017 |archive-date=28 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928120516/http://www.editions.ehess.fr/revues/annales-histoire-sciences-sociales/numeros-parus/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 'n Vooraanstaande lid van hierdie skool, Georges Duby, het sy benadering tot geskiedenis beskryf as een wat die sensasionele na die kantlyn skuif en teen 'n eenvoudige vertelling van gebeure waak, 'n benadering wat daarna streef om probleme te opper en op te los, om oppervlakkige steurings te ignoreer, om die lang- en korttermyn evolusie van die ekonomie, samelewing en beskawing te bestudeer.

Marxistiese geskiedskrywing het as 'n skool van historiografie ontwikkel wat deur die vernaamste leerstellings van [[Marxisme]] beïnvloed is, insluitend die sentraliteit van sosiale klasse en ekonomiese beperkings in die bepaling van historiese uitkomste. 'n Groep historici binne die Kommunistiese Party van Groot Brittanje (CPGB) het in 1946 gevorm en 'n hoogs invloedryke groep Britse Marxistiese historici geword wat tot werkersklasgeskiedenis (''history from below'') en klassestruktuur in die vroeë kapitalistiese samelewing bygedra het. Lede het Christopher Hill, Eric Hobsbawm en E. P. Thompson ingesluit.

Wêreldgeskiedenis, as 'n afsonderlike historiese studieveld, het in die 1980's as 'n onafhanklike akademiese veld na vore gekom. Dit het op die bestudering van [[geskiedenis]] vanuit 'n globale perspektief gefokus. [[Arnold J. Toynbee]] se tien-volume, ''A Study of History ''(1933–1954), was 'n belangrike invloed op hierdie ontwikkelende veld. Hy het 'n vergelykende aktuele benadering tot onafhanklike beskawings gevolg en gedemonstreer dat daar treffende parallelle in hulle oorsprong, ontwikkeling en ondergang was.&lt;ref&gt;William H. McNeill, ''Arnold J. Toynbee a Life'' (1989)&lt;/ref&gt; William H. McNeill het ''The Rise of the West'' (1965) geskryf om op Toynbee te verbeter deur te daarop te wys dat daar van die vroegste tye af interaksie tussen die afsonderlike beskawings van [[Eurasië]] was.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=McNeill|first1=William H.|year=1995|title=The Changing Shape of World History|url=https://archive.org/details/sim_history-and-theory_1995_34_2/page/8|journal=History and Theory|volume=34|issue=2|pages=8–26|doi=10.2307/2505432}}&lt;/ref&gt;

== Beroep ==
[[Lêer:Peter Brown Balzan Prize Ceremony 2011.JPG|duimnael|218x218px|Peter R.L Brown, 'n professionele historikus in die Laat Antieke tydperk en die [[Middeleeue]]. ]]
Professionele historici werk gewoonlik aan kolleges en universiteite, by argiewe, staatsinstansies, museums en as vryskutskrywers en konsultante.&lt;ref&gt;Anthony Grafton and Robert B. Townsend, &quot;The Parlous Paths of the Profession&quot; [http://www.historians.org/Perspectives/issues/2008/0810/0810pro1.cfm ''Perspectives on History'' (Sept. 2008) online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130905084438/http://www.historians.org/perspectives/issues/2008/0810/0810pro1.cfm |date= 5 September 2013 }}&lt;/ref&gt; Werksgeleenthede vir nuwe PhD's in Geskiedenis is min en baie historici bevind hulle noodgedwonge in deeltydse &quot;adjunk&quot;-onderrigposte wat min betaal en geen voordele het nie.&lt;ref&gt;Robert B. Townsend and Julia Brookins, &quot;The Troubled Academic Job Market for History.&quot;&lt;/ref&gt;

&lt;!-- == Sien ook ==
* List of historians
* Antiquarian
* Auxiliary sciences of history
* Historiography
* Historical revisionism (negationism)
--&gt;
== Aantekeninge ==
{{Verwysings|2}}

== Verwysings ==
* {{Cite journal|last=Schneider|first=Wendie Ellen|date=Junie 2001|url=http://www.yalelawjournal.org/pdf/110-8/schneider.pdf|title=Past Imperfect: Irving v. Penguin Books Ltd., No. 1996-I-1113, 2000 WL 362478 (Q. B. Apr. 11), appeal denied (Dec. 18, 2000)|journal=The Yale Law Journal|volume=110|pages=1531–1545|doi=10.2307/797584|access-date= 7 Junie 2017|archive-date=16 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716095352/http://www.yalelawjournal.org/pdf/110-8/schneider.pdf|url-status=dead}}
* {{Cite journal|last=Vidor|first=Gian Marco|date=2015|url=http://www.tandfonline.com/eprint/gPh5dytgRYcRXsXaN7Qq/full|title=Emotions and writing the history of death. An interview with Michel Vovelle, Régis Bertrand and Anne Carol|journal=Mortality|volume=20|doi=10.1080/13576275.2014.984485}}

== Verdere leesstof ==
* ''The American Historical Association's Guide to Historical Literature'' ed. by Mary Beth Norton and Pamela Gerardi (3rd ed. 2 vol, Oxford U.P. 1995) 2064 pages; annotated guide to 27,000 of the most important English language history books in all fields and topics [[hdl:2027/heb.06298|vol 1 online]], [[hdl:2027/heb.06298|vol 2 online]]
* Allison, William Henry. ''A guide to historical literature'' (1931) comprehensive bibliography for scholarship to 1930. [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=acls;cc=acls;view=toc;idno=heb06297.0001.001 online edition]
* Barnes, Harry Elmer''A history of historical writing'' (1962)
* Barraclough, Geoffrey. ''History: Main Trends of Research in the Social and Human Sciences,'' (1978)
* Bentley, Michael. ed., ''Companion to Historiography'', Routledge, 1997, {{ISBN|0-415-03084-6}} pp; 39 chapters by experts
* Bender, Thomas, et al. ''The Education of Historians for Twenty-first Century'' (2003) report by the Committee on Graduate Education of the American Historical Association
* Breisach, Ernst. ''Historiography: Ancient, Medieval and Modern'', 3rd edition, 2007, {{ISBN|0-226-07278-9}}
* Boia, Lucian ''et al.'', eds. ''Great Historians of the Modern Age: An International Dictionary'' (1991)
* Cannon, John, et al., eds. ''The Blackwell Dictionary of Historians''. Blackwell Publishers, 1988 {{ISBN|0-631-14708-X}}.
* Gilderhus, Mark T. ''History an Historiographical Introduction'', 2002, {{ISBN|0-13-044824-9}}
* Iggers, Georg G. ''Historiography in the 20th Century: From Scientific Objectivity to the Postmodern Challenge'' (2005)
* Kelly, Boyd, ed. ''Encyclopedia of Historians and Historical Writing''. (1999). Fitzroy Dearborn {{ISBN|1-884964-33-8}}
* Kramer, Lloyd, and Sarah Maza, eds. ''A Companion to Western Historical Thought'' Blackwell 2006. 520pp; {{ISBN|978-1-4051-4961-7}}.
* Todd, Richard B. ed. ''Dictionary of British Classicists, 1500–1960'', (2004). Bristol: Thoemmes Continuum, 2004 {{ISBN|1-85506-997-0}}.
* Woolf D. R. ''A Global Encyclopedia of Historical Writing'' (Garland Reference Library of the Humanities) (2 vol 1998) [http://www.amazon.com/dp/0815315147/ excerpt and text search]

== Eksterne skakels ==
* [http://www.culturahistorica.es/texts_historians.html Selected texts by the most known historians]

{{Normdata}}

[[Kategorie:Geskiedkundiges| ]]</text>
      <sha1>jzzfmwpfzqpfxtkz50csp66npbptw3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jolivet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138805</id>
    <revision>
      <id>2974479</id>
      <parentid>1696833</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:43:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52819-62</username>
        <id>215443</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2974479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1659" sha1="45tjah4ge1r2lh1t9gcqnqgxi9906dw" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp
| naam                    = Jolivet
| beeld_stadsilhoeët      = 
| beeldbyskrif            = 
| duimdrukkeretiketposisie= regs
| latd  = 30 |latm  = 17 |lats  = 17
| longd = 30 |longm = 20 |longs = 39
| provinsie               = KwaZulu-Natal
| distrik                 = Harry Gwala
| munisipaliteit          = Ubuhlebezwe
| stigtingsdatum          = 
| oppervlak_totaal_km2    = 
| hoogte_m                = 
| bevolking_totaal        = 
| bevolking_soos_op       = 2011
| bevolkingvoetnotas      = 
&lt;!-- demografie (deel 1) --&gt;
| demografie1_voetnotas   = 
| persent_swart           = 99.5%
| persent_kleurling       = 0.1%
| persent_wit             = 0.2%
| persent_asiër           = 0.2%
| persent_ander           = 
&lt;!-- demografie (deel 2) --&gt;
| demografie2_voetnotas   =
| demografie2_titel1      = [[Zoeloe]]
| demografie2_info1       = 93.8%
| demografie2_titel2      = [[Gebaretaal]]
| demografie2_info2       = 2.4%
| demografie2_titel3      = [[Suid-Ndebele]]
| demografie2_info3       = 2.1%
| demografie2_titel4      =
| demografie2_info4       = 
| demografie2_titel5      = Ander
| demografie2_info5       = 1.8%
| poskode                 = 
| poskode2                = 
| skakelkode              = 039
| sensuskode              = 597033
| webwerf                 = 
}}

'''Jolivet''' is 'n  [[nedersetting|Dorpie]] in die [[Ubuhlebezwe Plaaslike Munisipaliteit]], [[Harry Gwala-distriksmunisipaliteit]] van [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]].

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{KwaZulu-Natal saadjie}}
{{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC43}}

[[Kategorie:Nedersettings in KwaZulu-Natal]]</text>
      <sha1>45tjah4ge1r2lh1t9gcqnqgxi9906dw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yuval Noah Harari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>260570</id>
    <revision>
      <id>2974262</id>
      <parentid>2921130</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31592" sha1="5knpwr575vwmfjvor3h5m0bqkps28f7" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Persoon
| naam             = Yuval Noah Harari
| bynaam           = 
| beeld            = Yuval Noah Harari cropped.jpg
| beeldbeskrywing  = 
| onderskrif       = Yuval Harari in 2017.
| geboortenaam     = 
| geboortedatum    = [[24 Februarie]] [[1976]]
| geboorteplek     = Kiryat Ata, [[Israel]]
| sterfdatum       = 
| sterfteplek      = 
| ouers            = 
| titel            = 
| nasionaliteit    = {{vlagland|Israel}}
| beroep           = Skrywer, historikus
| ander            = 
| bekend           = 
| salaris          = 
| termyn           = 
| voorganger       = 
| opvolger         = 
| eerbewyse        = 
| party            = 
| religie          = 
| huweliksmaat     = 
| kinders          = 
| webblad          = 
| handtekening     = 
}}

'''Yuval Noah Harari''' (gebore op [[24 Februarie]] [[1976]]) is 'n [[Israel]]se geskiedkundige en professor by die Departement van Geskiedenis aan die [[Hebreeuse Universiteit van Jerusalem]].&lt;ref&gt;[http://www.ynharari.com/ Yuval Harari se blad by die webwerf van die [[Hebreeuse Universiteit van Jerusalem]]&lt;/ref&gt; Hy is die skrywer van die internasionale topverkopers ''Sapiens: A Brief History of Humankind'' (2014), ''Homo Deus: A Brief History of Tomorrow'' (2016) en ''21 Lessons for the 21st Century'' (2018). Sy skryfwerk ondersoek [[vrye wil]], [[bewussyn|bewustheid]], en [[intelligensie]].

Harari se vroeëre publikasies handel met wat hy beskryf as die &quot;[[Moderne gedragspatrone|kognitiewe revolusie]]&quot; wat rofweg 50 000 jaar gelede plaasgevind het toe ''[[Homo sapiens]]'' hul mededinger, die [[Neanderdaller]]s, verdring het en taalvaardighede en gestruktureerde samelewingstrukture begin ontwikkel het en opgang gemaak het as apeksroofdiere. Die ontwikkeling is aangehelp deur die [[Neolitiese Omwenteling|landbourevolusie]] en meer onlangs versnel deur die [[Wetenskaplike metode|wetenskaplike metodologie]] en [[rasionalisme]], wat mense toegelaat het om hul omgewing te oorheers. 

Sy onlangse boeke is meer omsigtig, en werk deur die gevolge van 'n futuristiese [[Biotegnologie|biotegnologiese]] wêreld waar intelligente biologiese organismes verdring word deur hul eie skeppings. Hy het ook gesê dat &quot;''[[Homo sapiens]]'' soos hy tans daaruitsien binne ongeveer 'n eeu sal verdwyn&quot;.&lt;ref name=theguardian1&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/culture/2017/mar/19/yuval-harari-sapiens-readers-questions-lucy-prebble-arianna-huffington-future-of-humanity |title=Yuval Noah Harari: ‘''Homo sapiens'' as we know them will disappear in a century or so’ |authors=Andrew Anthony, Lucy Prebble, Arianna Huffington, Esther Rantzen and a selection of our readers |date=19 Maart 2017 |work=The Observer |access-date=17 Maart 2018 |issn=0029-7712 |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200416205255/https://www.theguardian.com/culture/2017/mar/19/yuval-harari-sapiens-readers-questions-lucy-prebble-arianna-huffington-future-of-humanity |archive-date=16 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

== Biografie ==
Harari is in 1976 gebore in Kiryat Ata, [[Israel]], aan Shlomo en Pnina Harari (née Luttinger). Die gesin was sekulêr,&lt;ref&gt;[http://larchemag.fr/2017/09/28/3386/les-predictions-de-yuval-noah-harrari/ Les prédictions de Yuval Noah Harrari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181121192737/http://larchemag.fr/2017/09/28/3386/les-predictions-de-yuval-noah-harrari/ |date=21 November 2018 }}, L'arche magazine&lt;/ref&gt; met Bukowinese en Poolse wortels. Sy vader, Shlomo Harari, gebore Blajberg,&lt;ref&gt;[https://www.geni.com/people/Shlomo-Harari/6000000182887711858 Geni Genealogy Site]&lt;/ref&gt; het as [[ingenieur]] by 'n staatsmaatskappy gewerk en was passievol oor geskiedenis.
Sy grootvader aan moederskant, Avraham (Bruno) Luttinger,&lt;ref&gt;[https://www.myheritage.co.il/names/abraham_luttinger My Heritage genealogy site]&lt;/ref&gt; is gebore in Cherniți en het tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] as 'n [[Palestina (streek)|Palestynse]] [[Jode|Jood]] in die [[Britse Leër]] in Europa gedien. Sy vrou Fanny, née Kosowski, is gebore in [[Halberstadt]] in [[Duitsland]], waar haar gesin vir 'n geruime tyd gevestig was. Hulle was oorspronklik van Pole.
&lt;ref name=&quot;guardian0705&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/culture/2015/jul/05/yuval-harari-sapiens-interview-age-of-cyborgs |title=Yuval Noah Harari: The age of the cyborg has begun – and the consequences cannot be known |access-date=2 November 2016 |date=5 Julie 2015 |first=Carole |last=Cadwalladr |magazine=The Guardian |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420014551/https://www.theguardian.com/culture/2015/jul/05/yuval-harari-sapiens-interview-age-of-cyborgs |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; Harari is [[gay|homoseksueel]]&lt;ref name=theguardian1 /&gt; en in 2002 het hy sy eggenoot Itzik Yahav, wat hy &quot;my internet van alle dinge&quot; noem, ontmoet.&lt;ref name=theguardian&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/aug/27/yuval-noah-harari-we-are-quickly-acquiring-powers-that-were-always-thought-to-be-divine |title=Yuval Noah Harari: ‘We are acquiring powers thought to be divine’ |first=Tim |last=Adams |date=27 Augustus 2016 |website=the Guardian |access-date=17 Maart 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420021059/https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/aug/27/yuval-noah-harari-we-are-quickly-acquiring-powers-that-were-always-thought-to-be-divine |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=haaretz&gt;{{cite web |url=http://www.haaretz.com/israel-news/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554 |title=Fast Talk / The Road to Happiness |date=25 April 2012 |access-date=17 Maart 2018 |work=Haaretz |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170916001935/http://www.haaretz.com/israel-news/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554 |archive-date=16 September 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; Yahav is ook Harari se persoonlike bestuurder.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nrg.co.il/online/55/ART2/726/869.html |title=זה ייגמר בבכי: סוף העולם לפי יובל נח הררי |access-date=17 Maart 2018 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420144528/http://www.nrg.co.il/online/55/ART2/726/869.html |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; Hulle is getroud tydens 'n [[burgerlike verbintenisse|burgerlike seremonie]] in [[Toronto]], Kanada.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31821&amp;articlexml=Sadly-superhumans-in-the-end-are-not-going-14102015012006|title=Sadly, superhumans in the end are not going to be us|publisher=The Times Group|work=[[Mumbai Mirror]]|authors=Nevatia, Shreevatsa|date=14 Oktober 2015|accessdate=17 Maart 2018|archive-date= 1 Julie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701194400/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31821&amp;articlexml=Sadly-superhumans-in-the-end-are-not-going-14102015012006|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Die paartjie woon in 'n ''&quot;moshav&quot;'' ('n tipe koöperatiewe landbougemeenskap bestaande uit individuele plase) genaamd Mesilat Zion naby [[Jerusalem]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haaretz.com/weekend/magazine/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554 |title=Fast Talk The Road to Happiness |date=25 April 2017 |work=Haaretz |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924235746/http://www.haaretz.com/weekend/magazine/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Appleyard |first=Bryan |date=31 Augustus 2014 |title=Asking big questions |url=http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/culture/books/non_fiction/article1451491.ece |website=thesundaytimes.co.uk |access-date=25 Julie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806025607/http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/culture/books/non_fiction/article1451491.ece |archive-date=6 Augustus 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FT 2014 interview&quot;&gt;{{cite web |last=Reed |first=John |date=5 September 2014 |title=Lunch with the FT: Yuval Noah Harari |url=http://www.ft.com/cms/s/2/aee05cca-3416-11e4-b81c-00144feabdc0.html |website=ft.com |access-date=25 Julie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160908040529/http://www.ft.com/cms/s/2/aee05cca-3416-11e4-b81c-00144feabdc0.html |archive-date= 8 September 2016 |url-status=live |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;

Harari het by geleentheid gesê dat [[Vipassana]]-meditasie, waarmee hy in 2000 begin het toe hy nog by Oxford werksaam was,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://soundcloud.com/panoply/yuval-harari-author-of-sapiens-on-ai-religion-and-60-day-meditation-retreats |title=Yuval Harari, author of &quot;Sapiens,&quot; on AI, religion, and 60-day meditation retreats |access-date=17 Maart 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170405102913/https://soundcloud.com/panoply/yuval-harari-author-of-sapiens-on-ai-religion-and-60-day-meditation-retreats |archive-date=5 April 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; &quot;my lewe getransformeer het&quot;.&lt;ref name=theguardian /&gt; Hy oefen elke dag vir twee ure (een uur aan die begin van sy werksdag, en een uur aan die einde van sy werksdag)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://time.com/4672373/yuval-noah-harari-homo-deus-interview/ |title=How Humankind Could Become Totally Useless |website=Time |access-date=17 Maart 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320004202/https://time.com/4672373/yuval-noah-harari-homo-deus-interview/ |archive-date=20 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;) en onderneem elke jaar vir dertig dae of meer 'n &quot;meditatiewe vakansie&quot; in stilte, met geen steurings soos boeke of sosiale media nie.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.chathamhouse.org/sites/files/chathamhouse/field/field_document/Interview%20-%20Yuval%20Harari.pdf | title=Interview - Yuval Harari | publisher=Chatham House | work=The World Today | date=Oktober–November 2015 | accessdate=17 Maart 2018 | pages=30–32| archiveurl=https://web.archive.org/web/20171212073520/https://www.chathamhouse.org/sites/files/chathamhouse/field/field_document/Interview%20-%20Yuval%20Harari.pdf| archivedate= 12 Desember 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theaustralian.com.au/life/weekend-australian-magazine/yuval-noah-harari-sapiens-and-the-age-of-the-algorithm/news-story/dec563f94ceb523228049fdaf8ab8915 |title=Yuval Noah Harari, Sapiens and the age of the algorithm |date=3 September 2016 |publisher=Josh Glancy |work=The Australian |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161110213716/http://www.theaustralian.com.au/life/weekend-australian-magazine/yuval-noah-harari-sapiens-and-the-age-of-the-algorithm/news-story/dec563f94ceb523228049fdaf8ab8915 |archive-date=10 November 2016 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 4 Junie 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vridhamma.org/en2013-12 |title=The messenger of inner peace: Satya Narayan Goenka; New Appointments |publisher=Vipassana Research Institute |work=Vipassana Newsletter 23 (12) |date=17 Desember 2013 |access-date=17 Maart 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180518203649/http://www.vridhamma.org/en2013-12 |archive-date=18 Mei 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; Hy het sy boek, ''Homo Deus'', opgedra aan &quot;my onderwyser, S. N. Goenka, wat my op liefderike wyse belangrike dinge geleer het,&quot; en hy het ook gesê: &quot;Ek sou nie hierdie boek kon skryf sonder die fokus, vrede en insig wat verkry is deur die oefen van Vipassana vir die afgelope vyftien jaar nie.&quot;&lt;ref&gt;Homo Deus, dedication and Acknowledgements bl426&lt;/ref&gt; Hy beskou meditasie ook as 'n weg tot navorsing.

Harari is 'n [[vegetariër]] en het ook gesê dat dit die gevolg was van sy navorsing, insluitende sy oortuiging dat die suiwelbedryf die band tussen 'n koei en haar kalf breek.&lt;ref name=&quot;guardian0705&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://soundcloud.com/bloombergview/interview-with-yuval-noah-harari-masters-in-business-audio |title=Interview With Yuval Noah Harari: Masters in Business (Audio) |access-date=17 Maart 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330172213/https://soundcloud.com/bloombergview/interview-with-yuval-noah-harari-masters-in-business-audio |archive-date=30 Maart 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; Van Januarie 2019 af maak hy nie meer gebruik van 'n [[slimfoon]] nie.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://samharris.org/podcasts/reality-and-the-imagination/ |title=# 68 -- Reality and the Imagination |publisher=Sam Harris |work=Waking Up podcast |date=19 Maart 2017 |access-date=17 Maart 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420003935/https://samharris.org/podcasts/reality-and-the-imagination/ |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

== Akademiese loopbaan ==
Harari het aanvanklik gespesialiseer in [[Middeleeue|Middeleeuse geskiedenis]] en [[krygsgeskiedenis|militêre geskiedenis]] tydens sy studies vanaf 1993 tot 1998 aan die [[Hebreeuse Universiteit van Jerusalem]]. Hy het sy D.Phil graad in 2002 aan [[Universiteit van Oxford|Jesus-kollege, Oxford]] voltooi onder leiding van Steven J. Gunn. Van 2003 tot 2005 was hy besig met sy post-doktorale studies in geskiedenis as Yad Hanadiv-genoot.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pluto.huji.ac.il/~ynharari/cv.html |title=CV at The Hebrew University of Jerusalem |date=2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170323065735/http://pluto.huji.ac.il/~ynharari/cv.html |archive-date=23 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 4 Junie 2019 }}&lt;/ref&gt;

Hy het verskeie boeke en artikels gepubliseer, insluitende (in Engels) ''Special Operations in the Age of Chivalry, 1100–1550'';&lt;ref&gt;Yuval Noah Harari, ''Special Operations in the Age of Chivalry, 1100–1550'' (Woodbridge: Boydell &amp; Brewer, 2007)&lt;/ref&gt; ''The Ultimate Experience: Battlefield Revelations and the Making of Modern War Culture, 1450–2000'';&lt;ref&gt;Yuval Noah Harari, ''The Ultimate Experience: Battlefield Revelations and the Making of Modern War Culture, 1450–2000'' (Houndmills: Palgrave-Macmillan, 2008)&lt;/ref&gt; ''The Concept of 'Decisive Battles' in World History'';&lt;ref&gt;Yuval Noah Harari, ''The Concept of 'Decisive Battles' in World History'', in ''Journal of World History'' 18:3 (2007), 251–266.&lt;/ref&gt; en ''Armchairs, Coffee and Authority: Eye-witnesses and Flesh-witnesses Speak about War, 1100–2000''.&lt;ref&gt;Yuval Noah Harari, &quot;Armchairs, Coffee and Authority: Eye-witnesses and Flesh-witnesses Speak about War, 1100–2000&quot;, ''The Journal of Military History'' 74:1 (Januarie 2010), bls. 53–78.&lt;/ref&gt; Hy spesialiseer tans in [[wêreldgeskiedenis]] en makro-historiese prosesse.

Sy boek ''[[Sapiens: A Brief History of Humankind]]'' is in 2001 in [[Hebreeus]] gepubliseer en het in 2014 in Engels verskyn. Die werk is sedertdien in vyf-en-veertig bykomende tale vertaal.&lt;ref name=&quot;Telegraph_Payne&quot;&gt;{{cite news |last1=Payne |first1=Tom |title=Sapiens: a Brief History of Humankind by Yuval Noah Harari, review: 'urgent questions' |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/bookreviews/11120947/Sapiens-a-Brief-History-of-Humankind-by-Yuval-Noah-Harari-review-urgent-questions.html |access-date=29 Oktober 2014 |work=The Telegraph |date=26 September 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817150606/https://www.telegraph.co.uk/culture/books/bookreviews/11120947/Sapiens-a-Brief-History-of-Humankind-by-Yuval-Noah-Harari-review-urgent-questions.html |archive-date=17 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; Die boek neem die gehele lengte van [[menslike geskiedenis]] in oënskou, en dek die [[ewolusie|evolusie]] van ''[[Homo sapiens]]'' in die [[Steentydperk]] tot by die politiese en tegnologiese revolusies van die 21ste eeu. Die [[Hebreeus]]e uitgawe was 'n topverkoper in Israel en het wye belangstelling by die algemene publiek gewek. Dit het Harari binne 'n oogwink groot bekendheid besorg.&lt;ref&gt;[http://www.haaretz.com/weekend/magazine/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554 Fast talk / The road to happiness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120428095629/http://www.haaretz.com/weekend/magazine/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554 |date=28 April 2012 }}, in ''Haaretz'', 25 April 2012&lt;/ref&gt; YouTube-videosnitte van Harari se lesings oor die wêreldgeskiedenis is deur tienduisende Israelse kykers besigtig.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=WiJasqDJRow &quot;A Brief History of Mankind course], in the Hebrew University of Jerusalem channel on YouTube (in [[Hebreeus]])&lt;/ref&gt;

Harari gee ook gratis aanlyn-kursusse in Engels getiteld A Brief History of Humankind.

==Gepubliseerde werke==
Harari se boek ''Homo Deus: A Brief History of Tomorrow'' is in 2016 gepubliseer, en ondersoek die moontlikhede van die toekoms van ''Homo sapiens''.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/books/2016/aug/24/homo-deus-by-yuval-noah-harari-review |title=Homo Deus by Yuval Noah Harari review – how data will destroy human freedom |last=Runciman |first=David |date=24 Augustus 2016 |work=The Guardian |access-date=20 Oktober 2017 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320002122/https://www.theguardian.com/books/2016/aug/24/homo-deus-by-yuval-noah-harari-review |archive-date=20 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; Die boek se uitgangspunt is dat die mensdom in die toekoms waarskynlik 'n wesenlike poging gaan aanwend om geluk, [[onsterflikheid]] en [[God]]agtige kragte te bekom.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/953597984|title=Homo Deus: A Brief History of Tomorrow|last=Harari|first=Yuval Noah|date=2016|publisher=Vintage|year=|isbn=9781784703936|location=London|pages=75|oclc=953597984}}&lt;/ref&gt; Die boek spekuleer oor verskillende maniere waarop hierdie ambisieuse strewes in die toekoms vir ''Homo Sapiens'' verwerklik kan word, gebaseer op die realiteite en werklikhede van die verlede en die toekoms. Harari ontwikkel onder andere hierin 'n term vir 'n filosofie wat die &quot;aanbidding&quot; van groot data behels.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/953597984|title=Homo Deus: A Brief History of Tomorrow|last=Harari|first=Yuval Noah|date=2017|publisher=Vintage|year=|isbn=9781784703936|location=Londen|pages=429|oclc=953597984}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ft.com/content/50bb4830-6a4c-11e6-ae5b-a7cc5dd5a28c |title=Yuval Noah Harari on big data, Google and the end of free will |last=Harari |first=Yuval Noah |date=26 Augustus 2016 |website=Financial Times |access-date=20 Oktober 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200409070010/https://www.ft.com/content/50bb4830-6a4c-11e6-ae5b-a7cc5dd5a28c |archive-date=9 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

Harari se mees onlangse boek is getiteld ''21 Lessons for the 21st Century'' en fokus op meer alledaagse sake.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/books/2018/aug/15/21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-review |title=21 Lessons for the 21st Century by Yuval Noah Harari review – a guru for our times? |last=Lewis |first=Helen |date=15 Augustus 2018 |website=the Guardian |access-date=25 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329204730/https://www.theguardian.com/books/2018/aug/15/21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-review |archive-date=29 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thetimes.co.uk/article/review-21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-chilling-predictions-from-the-author-of-sapiens-f3n30fn6q |title=Review: 21 Lessons for the 21st Century by Yuval Noah Harari — chilling predictions from the author of Sapiens |last=Russell |first=Review by Jenni |date=19 Augustus 2018 |access-date=25 Augustus 2018 |issn=0140-0460 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130140110/https://www.thetimes.co.uk/article/review-21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-chilling-predictions-from-the-author-of-sapiens-f3n30fn6q |archive-date=30 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.standard.co.uk/lifestyle/books/21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-review-a3918696.html |title=Can mindfulness save us from the menace of artificial intelligence? |work=Evening Standard |access-date=25 Augustus 2018 |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130141612/https://www.standard.co.uk/lifestyle/books/21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-review-a3918696.html |archive-date=30 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; Dit is op 30 Augustus 2018 gepubliseer.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.newstatesman.com/culture/books/2018/08/yuval-noah-harari-s-21-lessons-21st-century-banal-and-risible-self-help-book |title=Yuval Noah Harari’s 21 Lessons for the 21st Century is a banal and risible self-help book |website=New Statesman |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190326180832/https://www.newstatesman.com/culture/books/2018/08/yuval-noah-harari-s-21-lessons-21st-century-banal-and-risible-self-help-book |archive-date=26 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thenational.ae/arts-culture/books/book-review-is-21-lessons-for-the-21st-century-another-hit-for-yuval-noah-harari-1.763381 |title=Book review: Is '21 Lessons for the 21st Century' another hit for Yuval Noah Harari |work=The National |access-date=25 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130140112/https://www.thenational.ae/arts-culture/books/book-review-is-21-lessons-for-the-21st-century-another-hit-for-yuval-noah-harari-1.763381 |archive-date=30 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; In Hoofstuk 2 bespreek hy die toenemende getal mense wat werkloos gelaat word deur vooruitgang in outomatisering en [[kunsmatige intelligensie]]. Hy ondersoek ook die idee van 'n  basiese inkomste en/of  [[universele basiese inkomste|universele inkomste]] vir elke burger, nieteenstaande hulle werkstatus, as 'n middel om ekonomiese werkloosheid aan te spreek.

== Oortuigings en opinies ==
Harari stel belang in die wyse waarop die mens sy huidige vorm bereik het en in die toekoms van die mensdom. Sy navorsing fokus op makro-historiese vrae soos: &quot;Wat is die verhouding tussen geskiedenis en biologie?&quot;, &quot;Wat is die essensiële verskil tussen ''Homo sapiens'' en ander diere?&quot;, &quot;Beskik geskiedenis oor 'n rigting?&quot; en &quot;Het mense gelukkiger geword soos wat die geskiedenis ontvou?&quot; 

Harari beskou ontevredenheid as die die &quot;wortel&quot; van menslike realiteit en ook hoe dit in verband staan met evolusie.

In 'n artikel uit 2017 argumenteer Harari &quot;dat daar teen 2050 dalk 'n nuwe klas mens sal ontstaan - die nuttelose klas. Dit wil sê mense wat nie slegs werkloos is nie, maar ook nie indiensneembaar is nie, as gevolg van groterwordende tegnologiese vooruitgang en vooruitgang in [[Kunsmatige intelligensie]] (KI).&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2017/may/08/virtual-reality-religion-robots-sapiens-book |title=The meaning of life in a world without work |last=Harari |first=Yuval Noah |date=8 Mei 2017 |work=The Guardian |access-date=10 Mei 2017 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420074137/https://www.theguardian.com/technology/2017/may/08/virtual-reality-religion-robots-sapiens-book |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; Hy doen aan die hand dat die vraag oor hoe die mensdom op ekonomiese, maatskaplike en politieke vlak teenoor hierdie nuwe maatskaplike klas gaan optree, 'n belangrike uitdaging vir die mensdom in die komende dekades gaan uitmaak.&lt;ref&gt;{{Citation|last=iqsquared|title=Yuval Noah Harari on the Rise of Homo Deus|date=15 September 2016|url=https://www.youtube.com/watch?v=JJ1yS9JIJKs|accessdate=1 Junie 2017}}&lt;/ref&gt;

Harari het ook kommentaar gelewer op die onbenydingswaardige posisie van diere, en veral dié van troeteldiere sedert die aanvang van die [[landbouomwenteling]]. Harari is 'n [[vegetariër]].&lt;ref name=&quot;guardian0705&quot;/&gt; Hy het sy oogpunte oor die wêreld soos volg opgesom tydens 'n 2018-onderhoud&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nautil.us/issue/67/reboot/yuval-noah-harari-is-worried-about-our-souls |title=Yuval Noah Harari Is Worried About Our Souls |last=Paulson |first=Steve |date=27 Desember 2018 |website=Nautilus |access-date=31 Desember 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019140125/http://nautil.us/issue/67/reboot/yuval-noah-harari-is-worried-about-our-souls |archive-date=19 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; met Steve Paulson van Nautilus : &quot;Dinge is beter as tevore, maar dit is egter steeds betreklik onbenydenswaardig. Dit kan vererger. Dit kom neer op 'n ietwat optimistiese oogpunt, want indien jy besef dat dinge beter is as tevore, beteken dit dat 'n mens dit selfs beter kan maak.&quot;

Volgens Harari het die idee van vrye wil en die liberale waardes wat dit help verstewig het, &quot;mense aangemoedig om teen die [[Inkwisisie]], die vermeende goddelike reg van konings en die KGB te veg,&quot; maar dit het egter gevaarlik begin raak in 'n wêreld wat beskik oor 'n data-ekonomie, waar, soos sy argument lui, daar in realiteit nie so iets bestaan nie, en regerings en korporasies die individu beter begin ken as wat hulle hulself ken, en &quot;indien regerings en korporasies daarin slaag om die menslike dier te kaap, die maklikste mense om te manipuleer die sal wees wat in vrye wil glo.&quot;&lt;ref name=will&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/books/2018/sep/14/yuval-noah-harari-the-new-threat-to-liberal-democracy?CMP=fb_gu&amp;fbclid=IwAR1fJBV7FGzBLVrmPf8q0Mi05ZJUMDAqLLF_OnnGLHwePFrzYcbRrlvoNm4 |title=Yuval Noah Harari: the myth of freedom |agency=The Guardian |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200514191800/https://www.theguardian.com/books/2018/sep/14/yuval-noah-harari-the-new-threat-to-liberal-democracy?CMP=fb_gu |archive-date=14 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; Harari brei verder uit dat &quot;Mense sekerlik oor 'n wil beskik - maar dit is nie &quot;vry&quot; nie. Jy kan nie besluit welke versugtinge jy oor beskik nie...Elke keuse hang af van 'n klomp biologiese, maatskaplike en persoonlike omstandighede wat jy nie namens jouself kan vasstel nie. Ek kan kies wat om te eet, wie om mee te trou en vir wie om te stem, maar hierdie keuses word deels bepaal deur my [[gene]], my [[Biochemie|biochemiese]] samestelling, my geslag, my familie-agtergrond, my kultuur, ens. - en ek kies nie watter gene of familie ek het nie.&quot;&lt;ref name=will/&gt;

== Toekennings en erkenning ==
Harari het reeds twee keer (in 2009 en 2012) die Polonsky-prys gewen vir &quot;Kreatiwiteit en Oorspronklikheid&quot;. In 2011 het hy die Genootskap vir Militêre Geskiedenis se Moncado-toekenning vir uitsonderlike artikels in militêre geskiedenis gewen. In 2012 is hy verkies tot die ''Jong-Israelse Akademie vir die Wetenskappe''.

== Publikasies ==

=== Boeke ===
* ''Nexus: A Brief History of Information Networks from the Stone Age to AI'', (Fern Press, 2024), {{ISBN|978-1911717089}}
* ''Sapiens: A Graphic History, Volume 3 − The Masters of History'' (London: Jonathan Cape, 2024)
* ''Unstoppable Us, Volume 2 − Why the World Isn't Fair'' (Bright Matter Books, 2024)'','' {{ISBN|9780593711521}}
* ''Unstoppable Us, Volume 1 − How Humans Took Over the World'' (Bright Matter Books, 2022)'','' {{ISBN|0-593-64346-1}}
* ''Sapiens: A Graphic History, Volume 2 − The Pillars of Civilization'' (London: Jonathan Cape, 2021)
* ''Sapiens: A Graphic History, Volume 1 – The Birth of Humankind'' (London: Jonathan Cape, 2020)
*''21 Lessons for the 21st Century'' (Londen: Jonathan Cape, 2018)'','' {{ISBN|1787330672}}
*''Homo Deus: A Brief History of Tomorrow'' (2016), {{ISBN|978-1910701881}}
* ''[[Sapiens: A Brief History of Humankind]]'' (Londen: Harvill Secker, 2014) {{ISBN|978-006-231-609-7}}
* ''The Ultimate Experience: Battlefield Revelations and the Making of Modern War Culture, 1450–2000'' (Houndmills: Palgrave-Macmillan, 2008),&lt;ref name=&quot;ynharari.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ynharari.com/ |title=Yuval Harari – YN Harari – Prof. Yuval Noah Harari – Official Site – Sapiens: A Brief History of Humankind |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200421110943/https://www.ynharari.com/ |archive-date=21 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; {{ISBN|978-023-058-388-7}}
* ''Special Operations in the Age of Chivalry, 1100–1550'' (Woodbridge: Boydell &amp; Brewer, 2007), {{ISBN|978-184-383-292-8}}
* ''Renaissance Military Memoirs: War, History and Identity'', 1450–1600 (Woodbridge: Boydell &amp; Brewer, 2004), {{ISBN|978-184-383-064-1}}

=== Artikels ===
* &quot;The Military Role of the Frankish Turcopoles – a Reassessment&quot;, ''Mediterranean Historical Review'' 12 (1) (Junie 1997), bls.&amp;nbsp;75–116.
* &quot;Inter-Frontal Cooperation in the Fourteenth Century and Edward III’s 1346 Campaign&quot;, ''War in History'' 6 (4) (September 1999), bls.&amp;nbsp;379–395
* &quot;Strategy and Supply in Fourteenth-Century Western European Invasion Campaigns&quot;, ''The Journal of Military History'' 64 (2) (April 2000), bls.&amp;nbsp;297–334.
* &quot;Eyewitnessing in Accounts of the First Crusade: The Gesta Francorum and Other Contemporary Narratives&quot;, ''Crusades'' 3 (Augustus 2004), pp.&amp;nbsp;77–99
* &quot;Martial Illusions: War and Disillusionment in Twentieth-Century and Renaissance Military Memoirs&quot;, ''The Journal of Military History'' 69 (1) (Januarie 2005), pp.&amp;nbsp;43–72
* &quot;Military Memoirs: A Historical Overview of the Genre from the Middle Ages to the Late Modern Era&quot;, ''War in History'' 14:3 (2007), bls.&amp;nbsp;289–309
* &quot;The Concept of ‘Decisive Battles’ in World History&quot;, ''The Journal of World History'' 18 (3) (2007), 251–266
* &quot;Knowledge, Power and the Medieval Soldier, 1096–1550&quot;, in ''In Laudem Hierosolymitani: Studies in Crusades and Medieval Culture in Honour of Benjamin Z. Kedar'', ed. Iris Shagrir, Ronnie Ellenblum and Jonathan Riley-Smith, (Ashgate, 2007)
* &quot;Combat Flow: Military, Political and Ethical Dimensions of Subjective Well-Being in War&quot;, ''Review of General Psychology'' (September 2008)&lt;ref name=&quot;ynharari.com&quot;/&gt;
* Introduction to Peter Singer's ''Animal Liberation'', The Bodley Head, 2015.
* &quot;Armchairs, Coffee and Authority: Eye-witnesses and Flesh-witnesses Speak about War, 1100-2000&quot;, ''Journal of Military History'' 74:1 (gennaio, 2010), bls. 53-78.
* [https://www.ft.com/content/50bb4830-6a4c-11e6-ae5b-a7cc5dd5a28c &quot;Yuval Noah Harari on big data, Google and the end of free will&quot;], Financial Times (Augustus 2016).
* [http://time.com/4826856/russia-trump-north-korea-china-war/ &quot;Why It’s No Longer Possible for Any Country to Win a War&quot;], Time (23 Junie 2017).
* [https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2018/10/yuval-noah-harari-technology-tyranny/568330/ &quot;Why Technology Favors Tyranny&quot;], ''The Atlantic'' (Oktober 2018).

== Notas ==
{{vertaalvanaf
| taalafk = en
| il = Yuval_Noah_Harari
}}

== Verwysings ==
{{Verwysings|3}}

==Eksterne skakels==
* {{Official website|http://ynharari.com/}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-29205225 Meet the author – Yuval Harari video interview] – BBC 

{{Normdata}}
{{DEFAULTSORT:Harari, Yuval Noah}}
[[Kategorie:Israelse akademici]]
[[Kategorie:Israelse geskiedkundiges]]
[[Kategorie:Israelse Jode]]
[[Kategorie:Israelse skrywers]]
[[Kategorie:Geboortes in 1976]]
[[Kategorie:Lewende mense]]</text>
      <sha1>5knpwr575vwmfjvor3h5m0bqkps28f7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alphekka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>260976</id>
    <revision>
      <id>2974312</id>
      <parentid>2970724</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:07:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9599" sha1="sbsxz4frbp3n4vq8l34m89zupux04p4" xml:space="preserve">{{Inligtingskas ster
| naam= Alphekka
{{Rooi sirkel
| x = 155
| y = 165
}}
| beeld= Corona Borealis constellation map.svg
| onderskrif= Alphekka se ligging (in die rooi sirkel).
| sterrebeeld= [[Noordelike Kroon]]
| bayernaam= Alpha Coronae Borealis
| spektraaltipe= A0V/G5V&lt;ref name=&quot;aj91&quot; /&gt;
| soort= [[Dubbelster]]
| RK= {{RK|15|34|41.268}}&lt;ref name=&quot;van Leeuwen2007&quot;/&gt;
| Dek= {{Dek|+26|42|52.89}}&lt;ref name=&quot;van Leeuwen2007&quot;/&gt;
| magnitude= 
| skynmagnitude= 2,23&lt;ref name=&quot;clpl4&quot;/&gt; (2,21&amp;nbsp;-&amp;nbsp;2,32)&lt;ref name=gcvs&gt;{{cite journal|bibcode=2009yCat....102025S|title=VizieR Online Data Catalog: General Catalogue of Variable Stars (Samus+ 2007–2013)|journal=VizieR On-line Data Catalog: B/gcvs. Oorspronklik gepubliseer in: 2009yCat....102025S|volume=1|pages=02025|author1=Samus|first1=N. N.|last2=Durlevich|first2=O. V.|year=2009|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;
| absolute magnitude= 0,16/5,05&lt;ref name=&quot;aj91&quot; /&gt;
| B-V = -0,02&lt;ref name=&quot;clpl4&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Johnson, H. L.
 | author2=Iriarte, B.
 | author3=Mitchell, R. I.
 | author4=Wisniewskj, W. Z.
 | title=UBVRIJKL photometry of the bright stars
 | journal=Communications of the Lunar and Planetary Laboratory | volume=4 | issue=99 | pages=99
 | date=1966
 | bibcode=1966CoLPL...4...99J }}&lt;/ref&gt;
| U-B = -0,03&lt;ref name=&quot;clpl4&quot; /&gt;
| massa= '''α CrB A:''' 2,58&lt;ref name=&quot;aj91&quot; /&gt;&lt;br&gt;'''α CrB B:''' 0,92&lt;ref name=&quot;aj91&quot; /&gt;
| radius= '''α CrB A:''' 2,89-3.04&lt;ref name=&quot;aj91&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;aaa403&quot; /&gt;&lt;br&gt;'''α CrB B:''' 0.90&lt;ref name=&quot;aj91&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;aaa403&quot; /&gt;
| ligsterkte= '''α CrB A:''' 74&lt;ref name=&quot;aj91&quot; /&gt;&lt;br&gt;'''α CrB B:''' 0,81&lt;ref name=&quot;aj91&quot; /&gt;
| ouderdom= '''α CrB A:''' 0,314 miljard
| temperatuur= '''α CrB A:''' 9 700&lt;ref name=&quot;aj91&quot; /&gt;&lt;br&gt;'''α CrB B:''' 5 800&lt;ref name=&quot;aj91&quot; /&gt;
| afstand= 
| rotasiespoed= '''α CrB A:''' 139&lt;ref&gt;{{cite journal
  | author=Royer, F.
  | author2=Grenier, S.
  | author3=Baylac, M.-O.
  | author4=Gómez, A. E.
  | author5=Zorec, J.
  | title=Rotational velocities of A-type stars in the northern hemisphere. II. Measurement of v sin i
  | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=393 | issue=3
  | pages=897–911
  |date=Oktober 2002 | doi=10.1051/0004-6361:20020943
  | bibcode=2002A&amp;A...393..897R |arxiv = astro-ph/0205255 }} Table 8.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;'''α CrB B:''' &lt;14&lt;ref name=&quot;aaa403&quot; /&gt;
| fe-h= 
| veranderlik= 
| veelvoudig= 2
| planete= 
| name= Alpha Coronae Borealis, Gemma, Alphecca, Gnosia, 5&amp;nbsp;CrB, BD&amp;nbsp;+27°2512, GCTP&amp;nbsp;3519.00, FK5&amp;nbsp;578, [[Henry Draper-katalogus|HD]]&amp;nbsp;139006, [[Hipparcos|HIP]]&amp;nbsp;76267, HR&amp;nbsp;5793, SAO&amp;nbsp;83893
}}

'''Alphekka''' of '''Alphecca''' is ’n [[dubbelster]] in die [[sterrebeeld]] [[Noordelike Kroon]] (Corona Borealis). Dit is sowat 75&amp;nbsp;[[ligjare]] van die [[Son]] af en bestaan uit twee [[hoofreeks]]sterre, ’n [[Sterreklassifikasie#Klas A|A-tipe]] en [[Sterreklassifikasie#Klas G|G-tipe]] ster. Die dubbelster is ook bekend as '''Alpha Coronae Borealis''' (afgekort as '''α CrB'''). 

==Eienskappe==
[[Beeld:Alpha Coronae Borealis.jpg|thumb|links|220px|Alphekka in optiese lig.]]

Alpha Coronae Borealis is ’n dubbelster waarvan die twee komponente elke 17,36 dae in ’n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrieke]] wentelbaan om mekaar wentel. Die periodiese eklipse veroorsaak ’n wisseling in [[skynbare magnitude]] van tussen 2,21 en 2,32, wat skaars met die blote oog sigbaar is.

Die primêre komponent is ’n wit hoofreeksster van [[spektraaltipe]] A0V en met ’n massa van 2,6 keer dié van die Son. Ramings van sy radius wissel tussen 2,89 en 3,04 keer die Son s’n.&lt;ref name=&quot;aj91&quot;&gt;{{cite journal
  | author=Tomkin, J.
  | author2=Popper, D. M. |date=Junie 1986
  | title=Rediscussion of eclipsing binaries. XV - Alpha Coronae Borealis,  a main-sequence system with components of types A and G
  | journal=Astronomical Journal | volume=91  | pages=1428 | doi = 10.1086/114121 | bibcode = 1986AJ.....91.1428T
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aaa403&quot;&gt;{{cite journal
  | author=Güdel, M.
  | author2=Arzner, K.
  | author3=Audard, M.
  | author4=Mewe, R.
  | title=Tomography of a stellar X-ray corona: alpha Coronae Borealis
  | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=403
  | pages=155–171 |date=Mei 2003
  | doi=10.1051/0004-6361:20030257
  | bibcode=2003A&amp;A...403..155G }}&lt;/ref&gt; ’n Oormaat [[infrarooi]]bestraling by 24&amp;nbsp;μm en 70&amp;nbsp;μm is waargeneem.&lt;ref&gt;{{cite journal
  | author=Su, K. Y. L. |date=Desember 2006
  | title=Debris Disk Evolution around A Stars
  | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2006-12-10_653_1/page/675 | journal=The Astrophysical Journal | volume=653
  | issue=1 | pages=675–689
  | doi=10.1086/508649 | bibcode=2006ApJ...653..675S |arxiv = astro-ph/0608563 |display-authors=etal}}&lt;/ref&gt; Dit dui op die teenwoordigheid van ’n groot skyf [[Ruimtestof|stof]] om Alphekka, asook die moontlikheid van ’n [[protoplanetêre skyf]] soortgelyk aan die een wat vermoedelik om [[Vega]] voorkom. Die skyf strek uit tot op ’n afstand van sowat 60&amp;nbsp;[[AE]] van die ster af.&lt;ref name=&quot;Pawellek 2014&quot;&gt;{{cite journal|display-authors=6|author=Pawellek, Nicole|author2=Krivov, Alexander V.|author3=Marshall, Jonathan P.|author4=Montesinos, Benjamin|author5=Ábrahám, Péter|author6=Moór, Attila|author7=Bryden, Geoffrey|author8=Eiroa, Carlos|date=2014|title=Disk Radii and Grain Sizes in Herschel-resolved Debris Disks|journal=The Astrophysical Journal|volume=792|issue=1|id=65|pages=19|bibcode=2014ApJ...792...65P | doi=10.1088/0004-637X/792/1/65|arxiv = 1407.4579 }}&lt;/ref&gt;

Die sekondêre komponent is ’n geel hoofreeksster met ’n geraamde klassifikasie van G5 en ’n massa van 0,92 keer dié van die Son en ’n radius van 0,9 keer die Son s'n. Sy [[X-straal]]ligsterkte is {{nowrap|6 × 10&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt; [[erg]] s&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;}}, wat 30 keer groter is as die topaktiwiteit van die Son. Hierdie hoër aktiwiteit is te wagte van ’n jong ster van hierdie klas. Sy [[korona]] het ’n temperatuur van sowat 5&amp;nbsp;miljoen&amp;nbsp;K, wat baie warmer as die Son s’n is. 

Alphekka is vermoedelik lid van die [[Ursa Major]]-groep sterre wat saam deur die ruimte beweeg.&lt;ref&gt;{{cite journal
  | author=King, Jeremy R.
  | author2=Villarreal, Adam R.
  | author3=Soderblom, David R.
  | author4=Gulliver, Austin F.
  | author5=Adelman, Saul J.
  | title=Stellar Kinematic Groups. II. A Reexamination of the Membership, Activity, and Age of the Ursa Major Group
  | url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2003-04_125_4/page/1980
  | journal=The Astronomical Journal | volume=125
  | issue=4 | pages=1980–2017 |date=April 2003
  | doi=10.1086/368241 | bibcode=2003AJ....125.1980K }}&lt;/ref&gt;

==Name==
Die ster se [[Bayer-naam]] is &quot;Alpha Coronae Borealis&quot;. Die tradisionele name is onder meer &quot;Alphekka&quot; (of &quot;Alphecca&quot;), &quot;Gemma&quot; en &quot;Gnosia&quot;. Alphekka is [[Arabies]], kort vir نير الفكّة ''nayyir al-fakka'' &quot;die helder (ster) van die gebroke (ring sterre)&quot;. Gemma is [[Latyn]] vir &quot;juweel&quot;. Gnosia is ook Latyn, kort vir ''Gnōsia stella corōnæ'' &quot;ster van die kroon van [[Knossos]]&quot;.&lt;ref name=allen98crb/&gt; Die [[Internasionale Astronomiese Unie]] se sternaamwerkgroep het &quot;Alphekka&quot; gekies as die amptelike naam.&lt;ref name=&quot;IAU-CSN&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pas.rochester.edu/~emamajek/WGSN/IAU-CSN.txt |title=IAU Catalog of Star Names |access-date=28 Julie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200318025258/http://www.pas.rochester.edu/~emamajek/WGSN/IAU-CSN.txt |archive-date=18 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; As die helderste ster van die Noordelike Kroon het dit sy naam verleen aan [[Meridiana|Alphekka Meridiana]], die helderste ster van die [[Suidelike Kroon]].

== Verwysings ==
{{Verwysings|30em|verwysings=

&lt;ref name=&quot;van Leeuwen2007&quot;&gt;{{cite journal | title=Validation of the new Hipparcos reduction | url=http://www.aanda.org/index.php?option=com_article&amp;access=bibcode&amp;Itemid=129&amp;bibcode=2007A%2526A...474..653VFUL | last1=van Leeuwen | first1=F. | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=474 | issue=2 | pages=653–664 | date=2007 | arxiv=0708.1752 | bibcode=2007A&amp;A...474..653V | doi=10.1051/0004-6361:20078357 }} [http://webviz.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-5?-out.add=.&amp;-source=I/311/hip2&amp;recno=76018 In die Vizierkatalogus ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191207150403/https://www.aanda.org/index.php?option=com_article&amp;access=bibcode&amp;Itemid=129&amp;bibcode=2007A%26A...474..653VFUL |date=7 Desember 2019 }} {{Cite web |url=https://www.aanda.org/index.php?option=com_article&amp;access=bibcode&amp;Itemid=129&amp;bibcode=2007A%26A...474..653VFUL |title=argiefkopie |access-date=17 Desember 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207150403/https://www.aanda.org/index.php?option=com_article&amp;access=bibcode&amp;Itemid=129&amp;bibcode=2007A%26A...474..653VFUL |archive-date= 7 Desember 2019 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=allen98crb&gt;{{cite web|url=http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Topics/astronomy/_Texts/secondary/ALLSTA/Corona_Borealis*.html|title=Corona Borealis, the Northern Crown, Star Names — Their Lore and Meaning|last = Allen|first1=Richard Hinckley}}&lt;/ref&gt;

}}

==Eksterne skakels==
*[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Alpha Coronae Borealis|Engelse Wikipedia]]
{{Lug3|15|34|41.268|+|26|42|52.89}}

[[Kategorie:Dubbelsterre]]
[[Kategorie:Bayer-voorwerpe]]
[[Kategorie:Flamsteed-voorwerpe]]
[[Kategorie:Henry Draper-voorwerpe]]
[[Kategorie:Sterre met eiename]]
[[Kategorie:A-tipe hoofreekssterre]]
[[Kategorie:G-tipe hoofreekssterre]]
[[Kategorie:Noordelike Kroon]]</text>
      <sha1>sbsxz4frbp3n4vq8l34m89zupux04p4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>André Cluytens</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278951</id>
    <revision>
      <id>2974318</id>
      <parentid>2970741</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:46:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12630" sha1="ei2tvrpwb8kmpsfh7drtclrqfbe7bqd" xml:space="preserve">[[Lêer:André Cluytens 1965.jpg|duimnael|André Cluytens, 1965]]
'''André Cluytens''' ([[Frans]]e uitspraak: ɑ̃ːdʁe klɥitɑ̃s, [[Nederlands]]e uitspraak: ɑn'dreː 'klœ.ytəns; gebore '''Augustin Zulma Alphonse Cluytens'''; [[26 Maart]] [[1905]]{{spaced ndash}}[[3 Junie]] [[1967]])&lt;ref name=&quot;Baeck&quot;&gt;Baeck E. ''André Cluytens: Itinéraire d’un chef d’orchestre.'' Editions Mardaga, Wavre, 2009.&lt;/ref&gt; was 'n Belgies-gebore Franse [[dirigent]] wat aktief was in konsertsale, operahuise en opname-ateljees. Sy repertorium het uit die Weense klassieke werke, die werk van Franse komponiste, en werke uit die [[20ste eeu]] bestaan. Alhoewel hy 'n groot deel van sy loopbaan in Frankryk spandeer het, het hy in 1955 die eerste Franse dirigent geword om in [[Bayreuth]] te dirigeer. Hy het ook die ''Ring-siklus'' en ''Parsifal'' by [[La Scala|La Scala, Milaan]] gedirigeer.&lt;ref&gt;André Cluytens. In: ''The New Grove Dictionary of Music.'' Macmillan, London and New York, 2001.&lt;/ref&gt;

==Lewe en loopbaan==

===België===
Cluytens was in [[Antwerpen]] in 'n musikale gesin gebore: sy oupa aan vaderskant, vader en ooms was almal professionele musici. Sy moeder was 'n sopraan by die [[opera]], en nadat sy in 1906 oorlede is het sy vader weereens met 'n sanger getrou.&lt;ref name=&quot;Baeck&quot;/&gt; Hy het op 9-jarige leeftyd by die Koninklike Konservatorium van Antwerpen ingeskryf, en op 16 jaar gegradueer met eerste pryse in [[harmonie]], [[kontrapunt]] en [[klavier]].&lt;ref name=&quot;Sanders&quot;&gt;Sanders A. Liner notes to Andre Cluytens – A French Collection CDs. Londen, Testament, 2002.&lt;/ref&gt; Sy vader Alphonse, te wete die dirigent van die ''Bourlaschouwburg'', het sy seun by sy aktiwiteite betrek as koormeester en afrigter. Hy het by sy vader aangesluit en produksies aldaar gedirigeer, en sy buiging op 14 Desember 1926 gemaak met ''Les pêcheurs de perles''.&lt;ref name=&quot;Baeck&quot;/&gt; 

In Januarie 1927 het hy met Germaine Gilson, 'n sopraansolis in die geselskap van die Théâtre Royal Français, in die huwelik getree. Hulle het 'n seun genaamd Michel (1943–69) gehad.&lt;ref name=&quot;Baeck&quot; /&gt; Hy is tot huisdirigent bevorder vir die 1927–28 seisoen, en oor die volgende vyf jaar het Cluytens 'n breë en formidabele opera (en [[ballet]]) repertorium in Antwerpen opgebou: ''Mireille'', ''Madama Butterfly'', ''La traviata'', ''La fille du régiment'', ''La Basoche'', ''Ma mère l'oye'', ''Manon'', ''La poupée de Nuremberg'', ''Resurrection'', ''Lucia di Lammermoor'', ''Werther'', ''Jeux'', ''Le domino noir'', ''Le voyage en Chine'', ''Les Huguenots'', ''Schwanda the Bagpiper'', ''Salome'' en ''Angélique''.&lt;ref name=&quot;Baeck&quot; /&gt;

===Frankryk===
In 1932 het hy die hoofdirigent by die ''Théâtre du Capitole'' van [[Toulouse]] geword, en daar verdere uitbreidings tot sy repertorium bygevoeg, met die dirigeer van operas soos ''Boris Godoenof (opera)'', ''Lohengrin'', ''Ernani'', ''Tannhäuser'', ''Otello'', ''Die Walküre'' en ''Die huwelik van Figaro'' sowel as verskeie operettas.&lt;ref name=&quot;Baeck&quot;/&gt; In 1935 het hy aanbeweeg na die ''Opéra National de Lyon'' waar hy as hoofdirigent aangestel is, en meer Wagner werke tot sy repertorium bygevoeg het. (''Das Rheingold'' en ''Siegfried''). In 1942 het hy die musiekdirekteur van laasgenoemde operahuis geword.

Cluytens het in September 1939 ingewillig om in die Franse Leër te dien, en na 'n mediese ondersoek was hy ontplooi as 'n Franse vegter, alhoewel hy nooit by enige konfrontasies betrokke was nie. Hy het op 14 Mei 1940 'n Franse burger geword.&lt;ref name=&quot;Baeck&quot;/&gt; Na die bevryding van Frankryk het bewerings vanuit Bordeaux dat hy saam met die Nazi owerhede gewerk het daartoe gelei dat hy gevonnis is as deel van die épuration; na 'n appèl was sy vonnis egter op 24 Mei 1946 ter syde gestel.&lt;ref name=&quot;Baeck&quot;/&gt;

In 1947 was hy aangestel as musiekdirekteur by die ''Opéra-Comique'' waar hy sou voortgaan om tussen 1947 en 1953 veertig werke te dirigeer, insluitende eerste uitvoerings van ''La carosse du Saint Sacrement'', ''Marion'' en ''Le Oui des jeunes filles''. Sy hoogaangeskrewe werk by die ''Opéra-Comique'' het 'n suksesvolle hernuwing van ''Die Verhale van Hoffmann'' ingesluit in 'n vars produksie in April 1948;&lt;ref&gt;Wolff, Stéphane. ''Un demi-siècle d'Opéra-Comique (1900–1950).'' André Bonne, Paris, 1953.&lt;/ref&gt; Francis Poulenc was verheug met sy bydrae aan die hoof van die Opéra-Comique in verband met die opname van Poulenc se ''Les mamelles de Tirésias''. Ook van noemenswaardige belang was die hernuwing na 180 jaar se verwaarlosing van  ''Blaise le savetier'' (as 'n inleidende vertoning vir ''La boheme'', ''Werther'' en ''La traviata''), en die Franse buiging van ''The Rake's Progress'' in Junie 1953. Sy hernuwing van ''Manon'' was hoog aangeprys – en ook tekenend van wat Paryse kritici beskou het as 'n uiters suksesvolle tyd by die Opéra-Comique; hy het ook aan die hoof gestaan van verskeie vertonings wat slegs uit die werke van [[Maurice Ravel|Ravel]] bestaan het. Cluytens het in Desember 1953 uit die Opéra-Comique bedank en sy laaste uitvoering (''Manon'') daar gedirigeer op 30 September 1954. In 1953 is hy vereer (Chevalier gemaak) met Franse [[Nasionale Orde van die Erelegioen|Légion d'honneur]].&lt;ref name=&quot;Baeck&quot;/&gt;

Nadat hy op 20 Desember 1942 sy buiging met die Paryse Konservatoria-orkes gemaak het, het hy in 1949 vir [[Charles Munch]] as hoofdirigent opgevolg, welke pos hy tot 1960 sou hou. Sy kontrak het van hom vereis om die helfte van die orkes se konserte te dirigeer, en hy het ook die orkes op buitelandse toere gelei.  Cluytens was, na die skande van sy ''Vichy'' aktiwiteite, van voorneme om die eerste konsert deur [[Alfred Cortot]] in 1947 in [[Parys]] te dirigeer; in die omstandighede was die konsert egter gekanselleer; en Cluytens het geweier om Cortot erkenning te gee terwyl hy en die orkes die verhoog verlaat het sodat Cortot 'n solo-optrede kon gee.&lt;ref&gt;Spotts F. ''The Shameful Peace''. Yale University Press, New Haven and London, 2008, {{ISBN|0300132905}}.&lt;/ref&gt; Cluytens het die [[Paryse Konservatoria-orkes]] gedirigeer tydens 'n [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]]-simfoniesiklus en ook tydens die orkes se toer van [[Japan]] in 1964.&lt;ref&gt;[http://hector.ucdavis.edu/Sdc/01ProgramsTP.htm Holoman DK. Société des concerts du Conservatoire website] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110927211933/http://hector.ucdavis.edu/Sdc/01ProgramsTP.htm |datum=27 September 2011}} &lt;/ref&gt; Hy het op sy eie voortgegaan om die [[Sydney Simfonieorkes]], [[Suid-Australiese Simfonieorkes]], [[Wes-Australiese Simfonieorkes]], [[Melbourne Simfonieorkes]] en [[Queensland Simfonieorkes]] te dirigeer tot en met Julie van daardie jaar.

===Internasionale loopbaan===
Cluytens het 'n bekroonde uitvoering van [[Richard Wagner|Wagner]] se [[opera]] ''Tannhäuser'' by die Bayreuth-fees op 23 Julie 1955 gelewer, synde die eerste dirigent van [[Frankryk|Franse]] nasionaliteit (en slegs die derde nie-Duitser om daar te dirigeer, na [[Arturo Toscanini|Toscanini]] en de Sabata) wat daar opgetree het. Sy ander werk by Bayreuth tot en met 1965 het bestaan uit ''Die Meistersinger von Nürnberg'' (1956, 1957, 1958), ''Parsifal'' (1957, 1965) en ''[[Lohengrin (opera)|Lohengrin]]'' (1958), met 'n terugkeer na die fees vir 'n opvoering van ''Tannhäuser'' in 1965. Volgens Wolfgang Wagner was Cluytens &quot;onthou vir sy vriendelikheid en oop gemoed&quot;; [[Hans Knappertsbusch]] was verheug gewees toe Cluytens versoek het dat die ouer [[dirigent]] hom bekendstel aan ''Parsifal''.&lt;ref&gt;Wagner, Wolfgang. ''Acts'' (autobiography). Orion, London, 1994.&lt;/ref&gt;

Hy het Régine Crespin aan Wieland Wagner bekendgestel, wat daarna talle betrekkings by Bayreuth vanaf 1958 gehad het.&lt;ref&gt;Tommasini, Anthony [https://www.nytimes.com/2007/07/06/arts/music/06crespin.html?_r=0 Régine Crespin, French Soprano, Dies at 80 ]. ''New York Times'', 6 Julie 2007.&lt;/ref&gt; Nadat Cluytens 'n ringsiklus in [[Lyon]] in 1959 gedirigeer het, het hy voortgegaan om drie siklusse by [[La Scala]], Milaan in 1963 te dirigeer. (met [[Birgit Nilsson]] en Hans Hotter).

Cluytens het in 1948 sy buiging met die [[Weense Filharmoniese Orkes]] gemaak, en later in 1956 saam met die orkes deur die [[Verenigde Koninkryk]], [[VSA]] en Kanada getoer.&lt;ref&gt;Obituary – André Cluytens. ''Gramophone'', August 1967.&lt;/ref&gt; Hy het ook saam met die [[Berliner Philharmoniker|Berlynse Filharmoniese Orkes]] as gasdirigent gewerk. Cluytens was behendig en bedrewe in die Duitse repertorium, en was veral bekend om sy gesaghebbende interpretasies van [[Maurice Ravel|Ravel]] en ander moderne Franse [[komponis|komponiste]].

Hy het vanaf 1964 'n naby verhouding met Anja Silja gehad wat hy in Bayreuth ontmoet het,&lt;ref&gt;[http://www.abeillemusique.com/dossiers/dossier.php?nomdossier=cluytens&amp;rg=1&amp;tit_dos=André%20Cluytens ''André Cluytens par Anja Silja'', onderhoud met Cécile Remy, Abeille Musique, 22 Maart 2002.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310012422/http://abeillemusique.com/dossiers/dossier.php?nomdossier=cluytens&amp;rg=1&amp;tit_dos=andr%c3%a9%20cluytens |date=10 Maart 2016 }} {{Cite web |url=http://abeillemusique.com/dossiers/dossier.php?nomdossier=cluytens&amp;rg=1&amp;tit_dos=andr%c3%a9%20cluytens |title=argiefkopie |access-date=2019-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310012422/http://abeillemusique.com/dossiers/dossier.php?nomdossier=cluytens&amp;rg=1&amp;tit_dos=andr%c3%a9%20cluytens |archive-date=2016-03-10 |url-status=bot: unknown}} Besoek op 16 Februarie 2011.&lt;/ref&gt; en vir die eerste keer gelei het in die opera ''Salome'' by die Paryse Opera. Sy afsterwe op die ouderdom van twee-en-sestig jaar het saamgeval met sy groeiende reputasie nie slegs as dirigent van die Franse klassieke werke nie, maar as 'n interpreteerder van die standaard Duitse/Oostenrykse repertorium. 

Cluytens het in 1967 by [[Neuilly-sur-Seine]], Frankryk beswyk. Anja Silja het sy voormalige tuiste gekoop en woon sedertdien daar.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/4725788/A-femme-fatale-faces-the-music.html |title=A femme fatale faces the music |newspaper=Telegraph |author=Michael White |date=27 September 2001 |access-date=18 Februarie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191024065226/https://www.telegraph.co.uk/culture/4725788/A-femme-fatale-faces-the-music.html |archive-date=24 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

==Opnames==
{{Main|André Cluytens diskografie}}

Cluytens was 'n bedrywige opnamekunstenaar en het 'n kontrak met die Franse tak van [[EMI]], Pathé-Marconi, in 1946 geteken. Hy het 'n uitgebreide reeks volledige Franse operas saam met die ''Opéra-Comique'' en die ''Opéra National de Paris'' opgeneem. Hy het ook 'n wye reeks orkeswerke deur die Franse meesters, twee deurkruisings van die orkeswerke van Ravel, en 'n volledige siklus van [[Beethoven]] se nege simfonieë met die [[Berliner Philharmoniker|Berlynse Filharmoniese Orkes]] vanaf 1957 tot 1960 opgeneem. Baie van sy plate, en sommige lewendige uitvoerings, is sedertdien op [[CD]] heruitgereik,&lt;ref name=&quot;Sanders&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[[Rob Cowan|Cowan R]]. Replay – Rob Cowan rediscovers the art of conductor Andre Cluytens. ''Gramophone'', Mei 2002, 104–5.&lt;/ref&gt; terwyl 'n rolprent van hom waar hy besig is om Ravel en Tsjaikofski te dirigeer (met [[Emil Gilels]]) ook sedertdien op [[DVD]] beskikbaar gemaak is.&lt;ref&gt;EMI IMG Classic Archive DVA4 90124-9, 2003.&lt;/ref&gt; Hy kan ook gesien word tydens die ouverture van die rolprent ''Le Barbier de Séville.''

==Verwysings==
{{Verwysings}}

== Bronne ==
* Holomon, D. Kern. ''The Société des Concerts Du Conservatoire, 1828–1967''. bladsy 476-7.

==Eksterne skakels==
{{Commons category|André Cluytens}}
*[https://web.archive.org/web/20070514034255/http://hector.ucdavis.edu/SdC/  Société des concerts du Conservatoire]
*[{{Allmusic|class=artist|id=q18099/biography|pure_url=yes}} Biografie] by All Music.com
*[https://web.archive.org/web/20101212040250/http://fischer.hosting.paran.com/music/Cluytens/cluytens-e.htm Kort biografie, Opnames en diskografie], Youngrok Lee's Classical Music
*[http://www.frantisekslama.com/en/conductors-and-a-few-more-recollections-besides František Sláma Argief] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190914071051/http://www.frantisekslama.com/en/conductors-and-a-few-more-recollections-besides |date=14 September 2019 }}. Meer oor die geskiedenis van die Tsjeggiese Filharmoniese Orkes tussen die 1940's en die 1980's: ''Dirigente''

{{Normdata}}
{{DEFAULTSORT:Cluytens, Andre}}

[[Kategorie:Geboortes in 1905]]
[[Kategorie:Sterftes in 1967]]
[[Kategorie:Franse dirigente]]</text>
      <sha1>ei2tvrpwb8kmpsfh7drtclrqfbe7bqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Labia (geslagsdele)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280471</id>
    <revision>
      <id>2974277</id>
      <parentid>2958421</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T13:55:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Upthebucks</username>
        <id>203716</id>
      </contributor>
      <comment>Geskep deur die bladsy &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1374588482|Labia]]&quot; te vertaal</comment>
      <origin>2974277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1414" sha1="itflv07ygjqfb2qfhzruubf42kjcg2x" xml:space="preserve">
[[File:Vulva_labeling.png|duimnael| Vulva-etikettering]]
Die '''labia''' is die hoof buitwenste dele van die vulva wat eksern sigbaar is.By mense en ander [[Primaat|primate]] is daar twee stelle: die ''labia majora'' is groter, buitenste voue van vel wat die ander  vulva- strukture bedek en beskerm, en die ''labia minora'' is die kleiner, buitenste vroue wat binne- in die labia majora gelee is en wat die opening van uretra- en [[Vagina|vagina, asook die glans van klotiris,]] omring en beskerm.

By die meeste ander [[Soogdier|soogdiere]] is die labia majora afwesig, en die oorblywende voue word labia vulvae genoem. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=McEntee |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=j87wTz362roC&amp;pg=PA192 |title=Reproductive Pathology of Domestic Mammals |publisher=Elsevier Science |year=2012 |isbn=978-0-32313-804-8 |page=192 |access-date=November 19, 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Andrews |first=Anthony |url=https://books.google.com/books?id=Aw1fBwAAQBAJ&amp;pg=PA484 |title=Black's Veterinary Dictionary |last2=Boden |first2=Edward |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2015 |isbn=978-1-40814-955-3 |page=484 |access-date=December 15, 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kumar |first=M.S.A. |url=https://books.google.com/books?id=ZBSSDwAAQBAJ&amp;pg=PA1254 |title=Clinically Oriented Anatomy of the Dog &amp; Cat |publisher=Linus Learning |year=2015 |isbn=978-1-60797-552-6 |page=1254}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>itflv07ygjqfb2qfhzruubf42kjcg2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974278</id>
      <parentid>2974277</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T13:55:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpesBona</username>
        <id>2720</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wysiging deur [[Special:Contributions/Upthebucks|Upthebucks]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]]</comment>
      <origin>2958421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7697" sha1="r9tosp919w0ypdtzu8j77dq40xgjed9" xml:space="preserve">{{Sybalk vroulike geslagsorgane}}
Die '''labia''' of '''skaamlippe''' is deel van die vroulike [[Geslagsorgaan|geslagsdele]]; hulle is die belangrikste uitwendig sigbare dele van die [[vulva]]. In [[mens]]e is daar twee soorte labia: die '''labia majora''' (die buitenste of groot skaamlippe) en die '''labia minora''', twee velvoue tussen die groot labia. Die labia omring en beskerm die [[klitoris]] en die opening van die [[vagina]] en [[urinebuis]].

==Anatomie==

Die labia majora of groot skaamlippe is lipvormige strukture wat hoofsaaklik uit [[vel]] en [[Weefsel|vetweefsel]] bestaan en aan albei kante van die vulva voorkom. Dit het dikwels ’n plomp voorkoms en is dikker na voor.&lt;ref name=&quot;EssentialClinicalAnatomy&quot; /&gt; Die voue tussen die labia majora en labia minora is bekend as die interlabiale plooie.

Die labia minora of klein skaamlippe is twee sagte velvoue sonder [[vet]] of [[Haar|hare]] tussen die labia majora. Hulle omring en beskerm die vulvaholte, urinebuis en vagina. Die boonste deel van elke labium minora verdeel en sluit aan by beide die klitorale glans en kap. Wanneer ’n vrou staan of haar bene bymekaarhou, bedek die labia majora gewoonlik die hele of die grootste deel van die klam, sensitiewe binneste oppervlakke van die vulva, wat die vagina en urinebuis indirek beskerm,&lt;ref name=&quot;EssentialClinicalAnatomy&quot; /&gt; soos wat die [[lip]]pe die [[mond]] beskerm. Die buitenste oppervlak van die labia majora is gepigmenteerde vel en ontwikkel hare tydens puberteit. Die binneste oppervlak van die labia majora bestaan uit gladde, haarlose vel, wat soos slymvlies lyk, en is net sigbaar as die labia majora en labia minora van mekaar getrek word.

Beide die binneste en buitenste oppervlak van die labia majora bevat olie- en sweetkliere. Die labia majora het minder [[senuwee]]-eindpunte as die res van die vulva, maar die vel is baie vaatryk.&lt;ref name=&quot;VulvaAnatomyPhysiologyPathology&quot;&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/?id=beenEjKmvPwC&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q=The%20Vulva%20Anatomy%2C%20Physiology%20and%20Pathology&amp;f=false | title=The Vulva - Anatomy, Physiology, and Pathology | last1=Farage | first1=Miranda A. | last2=Maibach | first2=Howard I. | year=2006 | isbn=978-0-8493-3608-9 | pages=1–4, 14, 28–38}}&lt;/ref&gt; 

Die binneste oppervlak van die labia minora is ’n dun, klam vel met die voorkoms van slymvlies. Hulle bevat baie oliekliere en soms sweetkliere. Die labia minora het baie senuwee-eindpunte en ’n kern van erektiele weefsel.&lt;ref name=&quot;EssentialClinicalAnatomy&quot;&gt;{{cite book | title=Essential Clinical Anatomy, Fourth Edition | last1=Moore | first1=Keith L. |last2=Agur | first2=Anne M. R. | last3=Dalley II | first3=Arthur F. | year=2010 | isbn=9781609131128 | pages=268}}&lt;/ref&gt;

===Diversiteit===
Die kleur, grootte, lengte en vorm van die klein skaamlippe wissel baie van vrou tot vrou.&lt;ref name=&quot;OurSexuality&quot; /&gt; In sommige vroue is hulle amper afwesig, en in ander kan hulle vlesig en uitpeulend wees. Hulle kleur kan wissel van ligpienk tot swartbruin,&lt;ref name=&quot;HumanReproductiveBiology&quot;&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=LqG5ngEACAAJ | title=Human reproductive biology | publisher=Elsevier Science | last1=Jones | first1=Richard E. | last2=Lopez | first2=Kristin H. | year=2006 | pages=55, 133–138, 154, 198–201| isbn=9780080508368 }}&lt;/ref&gt; en hulle tekstuur kan wissel van glad tot baie gerimpeld.&lt;ref name=&quot;Lloyd2005&quot;&gt;{{cite journal | url=http://www.newviewcampaign.org/userfiles/file/BJOG%2005-normal-genitalia.pdf | title=Female genital appearance: 'normality' unfolds | author=Lloyd, Jillian| journal=British Journal of Obstetrics and Gynaecology |date=May 2005  | volume=112 | issue=5 | pages=643–646 | doi=10.1111/j.1471-0528.2004.00517.x | pmid=15842291|display-authors=etal| citeseerx=10.1.1.585.1427 }}&lt;/ref&gt;

==Seksuele opwekking en reaksie==
[[Beeld:Female sexual arousal.JPG|thumb|240px|LINKS: ’n Vulva onder normale omstandighede. &lt;br /&gt;REGS: Wanner die vrou seksueel opgewek is, swel die groot en klein labia op, die groot labia trek effens terug en die vulva raak gesmeer.]]
Die labia is een van die vrou se erogene (seksueel sensitiewe) sones. Die labia minora reageer op [[seksuele prikkeling]],&lt;ref name=&quot;FunctionalAnatomyOfTheFemaleSexOrgans&quot;&gt;{{cite book | title=&quot;Functional Anatomy of the Female Sex Organs&quot; in Cancer and Sexual Health | url=https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9781607619154-c1.pdf?SGWID=0-0-45-1127840-p174025373 | publisher=Humana Press | last1=Ginger | first1=Van Anh T. | last2=Yang | first2=Claire C. | year=2011 | pages=13–23 | access-date= 4 November 2019 | archive-date=22 November 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191122114331/https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9781607619154-c1.pdf?SGWID=0-0-45-1127840-p174025373 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; en hulle sensitiwiteit wissel baie van vrou tot vrou. In sommige vroue is hulle so sensitief dat enigiets meer as ’n ligte aanraking ongemaklik kan wees, terwyl stimulasie in ander vroue geen reaksie kan ontlok nie. Die labia kan seksueel gestimuleer word as deel van [[masturbasie]] of met ’n [[seks]]maat deur dit met die vingers aan te raak of tydens [[orale seks]]. Deur die labia minora te beweeg kan die uiters sensitiewe klitoris ook gestimuleer word.

Tydens seksuele stimulasie swel die labia majora op vanweë groter [[bloed]]toevoer na die streek&lt;ref name=&quot;SexualityNow&quot;&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=RY0n2CGS5EcC&amp;printsec=frontcover | title=Sexuality Now: Embracing Diversity | publisher=Cengage Learning | author=Carroll, Janell L. | year=2011 | isbn=978-0-495-60274-3 | pages=86–88, 116–120, 253–256}}&lt;/ref&gt; en trek terug,&lt;ref name=&quot;OurSexuality&quot;&gt;{{cite book |  title=Our Sexuality |  url=https://archive.org/details/oursexuality0000croo_v3x6 | publisher=Cengage Learning | last1=Crooks | first1= Robert | last2=Baur | first2=Karla | year=2014 | isbn=978-1-133-94336-5 | pages=[https://archive.org/details/oursexuality0000croo_v3x6/page/n89 50]–54, 113–116, 163–171}}&lt;/ref&gt; en so word die vulva effens ontbloot. Die labia minora word met bloed gevul en swel op tot tussen twee en drie keer die normale deursnee. Hulle word ook rooier of donkerder.&lt;ref name=&quot;SexualityNow&quot; /&gt; Omdat [[swangerskap]] en [[Kraambed|kraming]] vaatrykheid verhoog, sal die groot en klein skaamlippe gouer opswel by vroue wat al kinders gehad het.&lt;ref name=&quot;SexualityNow&quot; /&gt;

Sowat 30 sekondes tot drie minute voor ’n orgasme sal die labia minora verder vol bloed raak as seksuele stimulasie voortduur,&lt;ref name=&quot;SexualityNow&quot; /&gt; en hulle sal nog rooier word.&lt;ref name=&quot;SexualityNow&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MarriagesFamiliesAndRelationships&quot;&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=wZEIAAAAQBAJ | title=Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society | publisher=Cengage Learning | last1=Lamanna | first1=Mary Ann | last2=Riedmann | first2=Agnes | year=2011 | pages=A7| isbn=9781133172826 }}&lt;/ref&gt; 

Ná ’n orgasme sal die labia geleidelik na die natuurlike toestand terugkeer as die vrou nie verder gestimuleer word nie.&lt;ref name=&quot;SexualityNow&quot; /&gt; Die labia minora keer binne twee minute na hulle oorspronklike kleur terug en swelling neem binne vyf tot tien minute af.&lt;ref name=&quot;HumanReproductiveBiology&quot; /&gt; Die labia majora keer binne sowat ’n uur na hulle natuurlike toestand terug.&lt;ref name=&quot;HumanReproductiveBiology&quot; /&gt;

==Verwysings==
{{Verwysings}}

==Bykomende bronne==
*[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Labia|Engelse Wikipedia]]

{{Normdata}}
[[Kategorie:Geslagsorgane]]
[[Kategorie:Ginekologie]]
[[Kategorie:Bekken]]</text>
      <sha1>r9tosp919w0ypdtzu8j77dq40xgjed9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Annette Kellermann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287658</id>
    <revision>
      <id>2974340</id>
      <parentid>2953214</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <origin>2974340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1668" sha1="jnhildzchltuu1odfnn238tlsiorq9w" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Akteur
| Naam                      = Annette Kellermann
| Beeld                     = Annette Kellerman1.jpg
| Beeldbeskrywing           = 
| Beeldonderskrif           = 
| Geboortenaam              = Annette Marie Sarah Kellermann
| Alias                     = 
| Geboortedatum             = {{Geboortedatum|1886|7|6}}
| Geboorteplek              = Darlinghurst, [[Nieu-Suid-Wallis]], Australië
| Nasionaliteit             = [[Australië]]r
| Sterfdatum                = {{Sterfdatum en ouderdom|1886|7|6|1975|11|6}}
| Sterfplek                 = 
| Ouers                     = 
| Lewensmaat                = 
| Kinders                   = 
| Skool                     = 
| Universiteit              = 
| Beroep                    = [[Aktrise]]
| Aktiewe jare              = 
| Noemenswaardige rolprente = 
| Webwerf                   = 
| IMDb                      = 0445807
| Toekennings               = &lt;!-- slegs noemenswaardiges --&gt;
}}

'''Annette Kellermann''' (6 Julie 1886 – 6 November 1975) was 'n [[Australië|Australiese]] aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente ''A Daughter of the Gods'' (1916), ''What Women Love'' (1920), en ''Venus of the South Seas'' (1924).

== Filmografie ==
=== Rolprente ===
* 1914: ''Neptune's Daughter''
* 1916: ''A Daughter of the Gods''
* 1918: ''Queen of the Sea''
* 1920: ''What Women Love''
* 1924: ''Venus of the South Seas''
* 2002: ''The Original Mermaid''

== Eksterne skakels ==
* {{IMDb|0445807|Annette Kellermann}}

{{Normdata}}

{{DEFAULTSORT:Kellermann, Annette}}
[[Kategorie:Geboortes in 1887]]
[[Kategorie:Sterftes in 1975]]
[[Kategorie:Australiese aktrises van die 20ste eeu]]</text>
      <sha1>jnhildzchltuu1odfnn238tlsiorq9w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974342</id>
      <parentid>2974340</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <origin>2974342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1712" sha1="sscfieg2hhzpnyui6h5a5pzaaxoge4y" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Akteur
| Naam                      = Annette Kellermann
| Beeld                     = Annette Kellerman1.jpg
| Beeldbeskrywing           = 
| Beeldonderskrif           = 
| Geboortenaam              = Annette Marie Sarah Kellermann
| Alias                     = 
| Geboortedatum             = {{Geboortedatum|1886|7|6}}
| Geboorteplek              = Darlinghurst, [[Nieu-Suid-Wallis]], Australië
| Nasionaliteit             = [[Australië]]r
| Sterfdatum                = {{Sterfdatum en ouderdom|1886|7|6|1975|11|6}}
| Sterfplek                 = Southport, Queensland, Australië
| Ouers                     = 
| Lewensmaat                = 
| Kinders                   = 
| Skool                     = 
| Universiteit              = 
| Beroep                    = [[Aktrise]]
| Aktiewe jare              = 
| Noemenswaardige rolprente = 
| Webwerf                   = 
| IMDb                      = 0445807
| Toekennings               = &lt;!-- slegs noemenswaardiges --&gt;
}}

'''Annette Kellermann''' (6 Julie 1886 – 6 November 1975) was 'n [[Australië|Australiese]] swemmer en aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente ''A Daughter of the Gods'' (1916), ''What Women Love'' (1920), en ''Venus of the South Seas'' (1924).

== Filmografie ==
=== Rolprente ===
* 1914: ''Neptune's Daughter''
* 1916: ''A Daughter of the Gods''
* 1918: ''Queen of the Sea''
* 1920: ''What Women Love''
* 1924: ''Venus of the South Seas''
* 2002: ''The Original Mermaid''

== Eksterne skakels ==
* {{IMDb|0445807|Annette Kellermann}}

{{Normdata}}

{{DEFAULTSORT:Kellermann, Annette}}
[[Kategorie:Geboortes in 1887]]
[[Kategorie:Sterftes in 1975]]
[[Kategorie:Australiese aktrises van die 20ste eeu]]</text>
      <sha1>sscfieg2hhzpnyui6h5a5pzaaxoge4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Wikiprojek Suid-Afrika</title>
    <ns>4</ns>
    <id>303482</id>
    <revision>
      <id>2974292</id>
      <parentid>2974244</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:59:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Nuwe artikels */ skakel</comment>
      <origin>2974292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8849" sha1="sm9g7ifit837m8rorow7n9ndsdqx0nr" xml:space="preserve">[[Beeld: Flag map of South Africa.svg |raamloos|200px|regs]]
Welkom by '''Wikiprojek Suid-Afrika'''!  Dit is 'n samewerkingsgebied vir Wikipediane wat belangstel in die verbetering van die dekking van Suid-Afrikaanse artikels. As u weet van aktiewe redakteurs wat bygedra het tot Suid-Afrika-verwante artikels of verwante Wikiprojekte, verwys hulle dan na hierdie projek. Nuwe deelnemers is welkom; voel asseblief vry om hier aan te sluit! Kyk ook vir ons [[Portaal:Suid-Afrika]].

==Deelnemers==
Om deel te word van Wikiprojek Suid-Afrika, wysig hierdie afdeling en plaas &lt;b&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/b&gt; hieronder in '''alfabetiese volgorde'''. 
#-- [[Lêer:Wapen van die Oos-Kaap.png|20px]]&amp;nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] ([[Gebruikerbespreking:Aliwal2012|kontak]]) 10:06, 1 Junie 2020 (UTC)
#-- [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|skil 'n appeltjie]]) 19:44, 31 Mei 2020 (UTC)
#-- [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:10, 29 Mei 2020 (UTC)
#-- [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:14, 25 Junie 2020 (UTC)
#-- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&amp;nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:59, 31 Mei 2020 (UTC)
#-- [[Gebruiker:TapticInfo|TapticInfo]] ([[Gebruikerbespreking:TapticInfo|kontak]]) [[Gebruiker:TapticInfo|TapticInfo]] ([[Gebruikerbespreking:TapticInfo|kontak]]) 09:02, 15 Augustus 2021 (UTC)


==Sjablone==

=== Sjablone om te voltooi / verbeter ===
{{Artikels oor Suid-Afrika|state=uncollapsed}}

{{Suid-Afrikaanse kookkuns|state=uncollapsed}}

=== Sjablone om te gebruik ===
Plaas die &lt;nowiki&gt;{{Wikiprojek Suid-Afrika artikel}}&lt;/nowiki&gt; op die besprekingsbladsy van alle artikels wat deel is wan WIkiprojek Suid-Afrika.


Sien die volgende lys van Suid-Afrikaanse saadjie sjablone. Ontkiem sommer 'n saadjie.

===Saadjie===
*{{[[Sjabloon:Suid-Afrika-saadjie|Suid-Afrika-saadjie]]}} – verwante kategorie – [[:Kategorie:Suid-Afrika-saadjies]]
:*{{[[Sjabloon:Suid-Afrika-geo-saadjie|Suid-Afrika-geo-saadjie]]}} – verwante kategorie: [[:Kategorie:Suid-Afrikaanse geografiesaadjies]]
::*{{[[Sjabloon:Gauteng saadjie|Gauteng saadjie]]}}
::*{{[[Sjabloon:KwaZulu-Natal saadjie|KwaZulu-Natal saadjie]]}}
::*{{[[Sjabloon:Limpopo saadjie|Limpopo saadjie]]}}
::*{{[[Sjabloon:Mpumalanga saadjie|Mpumalanga saadjie]]}}
::*{{[[Sjabloon:Noord-Kaap saadjie|Noord-Kaap saadjie]]}}
::*{{[[Sjabloon:Noordwes saadjie|Noordwes saadjie]]}}
::*{{[[Sjabloon:Oos-Kaap saadjie|Oos-Kaap saadjie]]}}
::*{{[[Sjabloon:Wes-Kaap saadjie|Wes-Kaap saadjie]]}}
::*{{[[Sjabloon:Vrystaat saadjie|Vrystaat saadjie]]}}
:*{{[[Sjabloon:Suid-Afrikaanse-bio-saadjie|Suid-Afrikaanse-bio-saadjie]]}} – [[:Kategorie:Suid-Afrikaanse biografiesaadjies]] 
::*{{[[Sjabloon:Suid-Afrikaanse-politikus-saadjie|Suid-Afrikaanse-politikus-saadjie]]}} – [[:Kategorie:Suid-Afrikaanse politikus saadjies]]
:*{{[[Sjabloon:Suid-Afrika-geskiedenis-saadjie|Suid-Afrika-geskiedenis-saadjie]]}} – [[:Kategorie:Suid-Afrikaanse geskiedenissaadjies]]
:*{{[[Sjabloon:Suid-Afrika-struktuur-saadjie|Suid-Afrika-struktuur-saadjie]]}} – [[:Kategorie:Suid-Afrikaanse struktuur saadjies]]

== Nuwe artikels ==
{{div col|colwidth=24em}}
* [[Inboekstelsel]]
* [[Departement van Internasionale Betrekkinge en Samewerking]] 
* [[Buitelandse betrekkinge van Suid-Afrika]]
* [[Lys van diplomatieke missies van Suid-Afrika]]
* [[Lys van diplomatieke missies in Suid-Afrika]]
* [[Wet op die Erkenning van die Onafhanklikheid van Namibië, 1990]]
* [[Jürgen Schadeberg]]
* [[Sjebeen]]
* [[Umqombothi]]
* [[Nigel Morgan]]
* [[George Bizos]]
* [[Danny Titus]]
* [[Tsotsi]] ‎
* [[Sarafina! (1992 film)]] 
* [[District 9]] 
* [[Suid-Afrikaanse filmbedryf]]
* [[U-Carmen eKhayelitsha]] 
* [[Slag van Soutrivier]]
* [[Jonas Gwangwa]]
* [[Amathole- beskermde seegebied]]
* [[Rubicon-toespraak]]
* [[Carl von Hirschberg]]
* [[Dawid Stuurman]]
* [[Xiaomei Havard]]
* [[Karima Brown]]
* [[Jimmy Abbott]]
* [[Aubrey Kruger]]
* [[Graeme Bloch]]
* [[National Union of South African Students]]
* [[Suid-Afrikaanse militêre geskiedenis]]
* [[Koevoet (polisie-eenheid)|Koevoet]]
* [[Goue renoster van Mapungubwe]]
* [[Suid-Afrikaanse onrus van 2021]]
* [[Parlementsgebou (Kaapstad)]]
* [[Simonstad-ooreenkoms]]
* [[David Benatar]]
* [[Carl Walter Meyer]]
* [[André Walters]]
* [[Dana Snyman]]
* [[Yu Chi Chan-klub]]
* [[Dana Niehaus]]
* [[Satanskoraal]]
* [[Mike Schüssler]]
* [[John Berks]]
* [[John Weston]]
* [[Barry Ronge]]
* [[Lionel Peterson]]
* [[Don Mattera]] 
* [[Aggrey Klaaste]]
* [[Patrick Soon-Shiong]]
* [[Len Taunyane]]
* [[David Christiaan de Waal]]
* [[William Duncan Baxter]]
* [[Glenda Kemp]]
* [[Dennis East]]
* [[Dawid van Lill]]
* [[Mpho Phalatse]]
* [[Franci Swanepoel]]
* [[Leopold Scholtz]]
* [[Klimaatsverandering in Suid-Afrika]]
* [[Omgewingskwessies in Suider-Afrika]]
* [[Alois Hugo Nellmapius]]
* [[Drum (tydskrif)]]
* [[Mark Pilgrim]]
* [[Murunwa Makwarela]]
* [[Kgosientso Ramokgopa]]
* [[Stephanie Kemp]]
* [[Thapelo Amad]]
* [[Kirsten Neuschäfer]]
* [[Thabo Bester]]
* [[James Alexander]]
* [[Rob Hersov]]
* [[Guillaume Chenu de Chalezac]]
* [[WESSA]]
* [[Eusebius McKaiser]]
* [[Erik Holm]]
* [[Dricus du Plessis]]
* [[Michael Lapsley]]
* ''[[Scope]]''
* [[Nthato Motlana]]
* [[Hans van Heerden]]
* [[RISE Mzansi]]
* [[Eeben Barlow]]
*[[Televisie in Suid-Afrika]]
* [[Piet Meyer]]
* [[Klaas de Jonge]]
* [[Beurtkrag]]
* [[Suid-Afrikaanse energiekrisis]]
* [[Overvaal Stereo]]
* [[Change Starts Now]]
* [[Mbongeni Ngema]]
* [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)]]
* [[Peter Magubane]]
* [[Edwill van Aarde]]
* [[Kholeka Gcaleka]]
* [[Pip Freedman]]
* [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024]]
* [[African Congress for Transformation]]
* [[Nasionale Vervolgingsgesag]]
* [[Build One South Africa]]
* [[Mapsixteen Civic Movement]]
* [[Dikwankwetla Party of South Africa]]
* [[Afrikaans 100-projek]]
* [[Suid-Afrika se regverdige energieoorganginvesteringsplan]]
* [[Veelpartyhandves]]
* [[Pan Africanist Movement]]
* [[Africa Restoration Alliance]]
* [[Dire Tladi]]
* [[Tyla]] 
* [[Operation Dudula]]
* [[Abadin Tadia Tjoessoep]]
* [[People's Movement for Change]]
* [[Team Sugar South Africa]]
* [[Mike Procter]]
* [[John Hlophe]]
* [[Ian Cameron]]
* [[Hans Heese]]
* [[Valke (SAPD)]]
* [[Dingaan Thobela]]
* [[David de Lange]]
* [[Odile Harington]]
* [[Louis van Schoor]]
* [[Annelise de Vries]]
* [[Operasie Vula]]
* [[Koos van der Merwe]]
* [[Hylton Nel]]
* [[Danie Odendaal]]
* [[End Conscription Campaign]]
* [[Shifty Records]]
* [[Douw Steyn]]
* [[R.W. Johnson]] 
* [[Ebrahim Rasool]]
* [[Barbara Masekela]]
* [[Brand Fourie]]
* [[Tshepisong]]
* [[Neil de Beer]]
* [[Tshidi Madia]]
* [[Jan Boland Coetzee]]
* [[Deon Fourie (generaal)|Deon Fourie]]
* [[Maxi Schoeman]]
* [[Kenny Kunene]]
* [[Lis Lange]] 
* [[Katiso Molefe]]
* [[DJ Sumbody]]
* [[Brett Herron (politikus)]]
* [[Marianne Thamm]]
* [[Benjamin Mauerberger]]
* [[Madlanga-kommissie]]
* [[Groot Vyf-kartel]]
* [[G20-spitsberaad in Johannesburg 2025]]
* [[Mary de Haas]]
* [[Leonora van den Heever]]
* [[Lichtenstein-kasteel (Suid-Afrika)]]
* [[Brown Mogotsi]]
* [[William H. Andrews]]
* [[The Continent (digitale koerant)]]
* [[Gerald Olitzki]]
* [[DJ Warras]]
* [[Marius van der Merwe]]
* [[Paul O’Sullivan]]
* [[Francis Guthrie]]
* [[Clem Sunter]]
* [[Susan Lombaard]]
* [[Nicholas Haysom]]
* [[Percy Sieff]]
* [[Nathan Kirsh]]
* [[Ruan Fourie]]
* [[Johnny Davids]]
* [[Jan Wilkens]]
* [[Suid-Afrikaanse kernwapenprogram]]
* [[Abdul Minty]]
* [[Ina Paarman]]
* [[Rietvlei-vliegtuigongeluk (1943)]]
* [[Portchie]]
* [[George Kusche]]
* [[J.J. Alcock]]
* [[March and March]]
* [[Jacinta Ngobese-Zuma]]
* [[Dina Pule]]
* [[Feroz Khan]]
* [[Jack Bloom]]
* [[Frans Cronje (politieke ontleder)]]
* [[John Kane-Berman]]
* [[Crossby Vusi Shongwe]]
* [[Staatsveiligheidsagentskap]]
* [[Spy Cables (uitgelekte intelligensiedokumente)]]
* [[Cass Abrahams]]
* [[Ernst Kotzé]]
* [[Souttert]]
* [[Incwala]]
* ''[[The Eye of the Needle (1972 boek)]]''
* [[Wolfie Kodesh]]
* [[David Friedberg]]
* [[Bosveld Stereo]]]
* [[Johannes Schumacher]]
* [[George Pemba]]
* [[Frederick Timpson I'Ons]]
* [[Job Kekana]]
* [[Liliesleaf (plaas)]]
* [[Study Project on Christianity in Apartheid Society]]
* [[ǀXam en ǂKhomani-hartland]]
* [[Ernest Mancoba]]
* [[Christer Uggla]]
* [[Boerekommando]]
* [[Mauser-model 1895]]
* [[Josef Hammar]]
* [[Inval van die Kaapkolonie (1795)]]
* ''[[São José Paquete Africa]]''
* [[Bushveldt Carbineers]]
* [[Martini-Henry]]
* [[Ntshingwayo]]
* [[Ndebele-huisskilderkuns]]
* [[Xibelani-dans]]
* [[Mbandzeni]]
* [[Noni Jabavu]]
* [[Petrus Delport]]
* [[Jan Pieterszoon Coen]]
* [[Zola (musikant)]]]]
* [[Suid-Afrikaanse kuns]]
* [[Pollystraat-kunssentrum]]
* [[Durant Sihlali]]


{{div col end}}

[[Kategorie:Wikipedia]]
[[Kategorie:Suid-Afrika|*]]</text>
      <sha1>sm9g7ifit837m8rorow7n9ndsdqx0nr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krieketwêreldbeker 2027</title>
    <ns>0</ns>
    <id>373888</id>
    <revision>
      <id>2974339</id>
      <parentid>2926138</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpesBona</username>
        <id>2720</id>
      </contributor>
      <comment>Bygewerk &amp; Hersien</comment>
      <origin>2974339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46949" sha1="h6jler23azdqmhe8zdhzyz17emjo8kv" xml:space="preserve">{{sporttoekoms}}
{{Inligtingskas Krieketwêreldbeker
| naam                 = Krieketwêreldbeker 2027
| beeld                = Krieketwêreldbeker 2027.svg
| beeldgrote           = 250px
| onderskrif           = Kenteken van die Krieketwêreldbeker 2027
| vanafdatum           = 4 Oktober
| totdatum             = 21 November
| bestuurder           = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR)
| krieketformaat       = [[Internasionale eendagwedstryd|Internasionale eendagkrieket]] (EDI)
| toernooiformaat      = Superreeks, Groepfase, Super Sewe en uitklopfase
| gashere              = {{vlagland|Suid-Afrika}}&lt;br /&gt;{{vlagland|Zimbabwe}}&lt;br /&gt;{{vlagland|Namibië}}
| kampioen             = 
| naaswenner           = 
| getal                = 
| deelnemers           = 14 (36 kwalifiseer)
| wedstryde gespeel    = 57
| bywoning             = 
| speler van die reeks = 
| meeste lopies        = 
| meeste paaltjies     = 
| vorige jaar          = 2023
| vorige toernooi      = Krieketwêreldbeker 2023
| volgende jaar        = 2031
| volgende toernooi    = Krieketwêreldbeker 2031
}}

Die '''Krieketwêreldbeker 2027''' ([[Engels]]: ''2027 Cricket World Cup'') word van 4 Oktober tot 21 November 2027 in [[Suid-Afrika]], [[Zimbabwe]] en [[Namibië]] beslis.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/mens-odi-world-cup-2027-dates-set-to-run-from-october-4-to-november-21-1540479 |title=Men's ODI World Cup 2027 set to run from October 4 to November 21 |publisher=Cricinfo |date=11 Junie 2026 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt; Dit is die 14de [[krieketwêreldbeker]]toernooi van die vierjaarlikse krieketwêreldkampioenskap in [[Internasionale eendagwedstryd|internasionale eendagkrieket]] (EDI) wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied word en ná die [[Krieketwêreldbeker 2003]] die tweede in [[Suider-Afrika]]. Die 2003-toernooi is deur Suid-Afrika, Zimbabwe en [[Kenia]] saam aangebied. Namibië sal vir die eerste keer ’n [[wêreldbeker]]toernooi aanbied. Daarbenewens is dit die eerste wêreldbekertoernooi in enige sportsoort wat beide Suid-Afrika en Zimbabwe vir ’n tweede keer huisves.

[[Lêer:Icc cricket world cup trophy.jpg|duimnael|links|upright|Die Krieketwêreldbekertrofee waarom meegeding word]]
14 nasionale [[krieket]]spanne neem aan die Krieketwêreldbeker 2027 deel: Die medegashere [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]], die agt beste spanne op die IKR se EDI-ranglys soos op 30 September 2026 ([[Afghaanse nasionale krieketspan|Afghanistan]], [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]], [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]], [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]], [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]], [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]] en [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]]), saam met die vier beste spanne van die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2026. Vir die medegasheer Zimbabwe is dit die eerste deelname aan ’n krieketwêreldbekertoernooi sedert [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], waarmee vir die eerste keer in twaalf jaar albei Afrikaspanne aan dieselfde krieketwêreldbekertoernooi deelneem.

Tydens die Krieketwêreldbeker 2027 word 57 wedstryde gespeel, waaronder drie tydens die Superreeks, 30 tydens die groepfase, 21 in die Super Sewe, en drie in die uitklopfase, insluitende die eindstryd. Die drie laagste geplaasde spanne beslis drie wedstryde in ’n Superreeks, waarna die beste span na die groepfase deurdring. Die ander twaalf spanne word in twee groepe van ses elk verdeel, waarvan elke span een keer teen al die ander spanne in die groep speel. Die drie beste spanne van elke groep en die sewende beste span kwalifiseer hierna vir die Super Sewe, waarvandaan die vier beste spanne vir die halfeindrondte kwalifiseer en die wenners mekaar in die eindstryd ontmoet. Elke wedstryd bestaan uit 50 boulbeurte per span.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-revamp-formats-for-marquee-men-s-events |title=ICC revamp formats for marquee men’s events |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=15 Julie 2026 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Formaat&quot;&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/icc-adds-super-series-and-super-7-twist-to-2027-odi-world-cup-1545709 |title=ICC adds Super Series and Super 7 twist to 2027 ODI World Cup |publisher=Cricinfo |date=15 Julie 2026 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt; Die sewe beste spanne sal saam met die gasheer Indië ook regstreeks vir die [[Kampioenetrofee 2029]] kwalifiseer. Australië is die verdedigende kampioen nadat hulle die vorige [[Krieketwêreldbeker 2023]] teen die gasheer Indië gewen het.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-australia-final-1384439/match-report |title=Head's magnificent 137 leads Australia to sixth World Cup title |publisher=Cricinfo |author=Andrew Miller |date=19 November 2023 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== Toewysing ==
[[Krieket Suid-Afrika]] het in Mei 2021 aangekondig dat hy ’n bod vir die Krieketwêreldbeker 2027 ingedien het.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/cricket/south-africa-to-bid-for-2027-cricket-world-cup-2425615 |title=South Africa To Bid For 2027 Cricket World Cup |publisher=NDTV Sports |date=1 Mei 2021 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt; Die Internasionale Krieketraad het die gasheerlande van beide die 2027- en 2031-manstoernooie op 16 November 2021 aangewys.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 |title=USA to stage T20 World Cup: 2024–2031 ICC Men's tournament hosts confirmed |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=16 November 2021 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt; Suid-Afrika, Zimbabwe en Namibië is gesamentlik as gashere vir die 2027-toernooi benoem, terwyl die [[Krieketwêreldbeker 2031|2031-toernooi]] aan [[Indië]] en [[Bangladesj]] toegewys is.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=Cricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt; Voorheen het Namibië en Zimbabwe saam die [[o. 19-krieketwêreldbeker]] 2026 aangebied, wat as ’n voorbereiding op die seniortoernooi gedien het; Namibië het tydens dié toernooi vir die eerste keer as gasheer van ’n vername kriekettoernooi opgetree.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/events/u19-world-cup/four-associates-to-host-under-19-world-cups/ |title=Four Associates to host Under-19 World Cups |publisher=Emerging Cricket |author=Tom Grunshaw |date=14 November 2022 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== Voorbereiding ==
In voorbereiding op die Krieketwêreldbeker 2027 is in Augustus 2025 ’n reëlingskomitee van 15 lede aangestel. [[Trevor Manuel]] is as die voorsitter aangewys.&lt;ref name=comm&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.thestatesman.com/sports/trevor-manuel-appointed-chair-of-2027-icc-world-cup-organising-committee-1503474929.html |title=Trevor Manuel appointed chair of 2027 ICC World Cup organising committee |publisher=The Statesman |date=21 Augustus 2025 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt; Die voormalige adjunkpresident [[Phumzile Mlambo-Ngcuka]] is ook aangewys as een van die sewe onafhanklike direkteure van die reëlingskomitee.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/odi-world-cup-2027-local-organising-committee-trevor-manuel-head-15-member-team |title=ODI World Cup 2027 Organising Committee Revealed: Trevor Manuel To Lead 15-Member Team |publisher=Outlook |author=Navneet Oberoi |date=21 Augustus 2025 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== Deelnemers ==
=== Kwalifisering ===
[[Lêer:Qualification Pathway for 2027 ICC Cricket World Cup 2.png|duimnael|Grafiek van die kwalifiseringsproses vir die Krieketwêreldbeker 2027]]
Die medegashere [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]], asook die agt beste spanne op die IKR se EDI-ranglys soos op 30 September 2026 het regstreeks vir die Krieketwêreldbeker 2027 gekwalifiseer, terwyl die oorblywende vier plekke tydens die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2027 beslis sal word.&lt;ref name=&quot;Formaat&quot; /&gt; Hoewel Namibië tydens die toernooi vir die eerste keer as gasheer optree, sal hulle as ’n assosiaatlid nie regstreeks vir die toernooi kan kwalifiseer nie en [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] sal aan die Krieketwêreldbekerkwalifisering moet deelneem.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com/news/icc-announces-qualification-pathway-for-2027-world-cup-1668316873192 |title=ICC announces qualification pathway for 2027 World Cup |publisher=Cricket.com |author=Pramod Ananth |date=13 November 2022 |accessdate=14 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314001834/https://www.cricket.com/news/icc-announces-qualification-pathway-for-2027-world-cup-1668316873192 |archive-date=14 Maart 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; Die wenner van die Krieketwêreldbekerkwalifisering sal regstreeks na die groepfase deurdring en die Superreeks oorspring.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/odi-world-cup-qualifier-winner-gains-direct-entry-to-2027-main-round-1546041 |title=ODI World Cup Qualifier winner gains direct entry to 2027 main round |publisher=Cricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=17 Julie 2026 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt;

Die twee naasbeste spanne op die IKR se EDI-ranglys, wat nie daarin kon slaag om regstreeks vir die toernooi te kwalifiseer nie, sal aan die Krieketwêreldbekerkwalifisering deelneem, waartydens die vier oorblywende plekke beslis sal word.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/world-cup-2027-qualifier-set-to-be-played-from-february-22-to-march-23-1548740 |title=World Cup 2027 Qualifier set to be played from February 22 to March 23 |publisher=Cricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=5 Augustus 2026 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt; Aan die Krieketwêreldbekerkwalifisering sal ook die vier beste spanne van die Krieketwêreldbekerliga 2 2024–2026 (gehou tussen Februarie 2024 en Desember 2026) en die vier beste spanne van die uitspeeltoernooi 2026 deelneem.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.olympics.com/en/news/cricket-odi-world-cup-2027-qualified-teams-list |title=Cricket World Cup 2027 qualified teams – full list |publisher=[[Internasionale Olimpiese Komitee]] |author=Andre Pitts |date=28 Augustus 2026 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt;

=== Kwalifiserende spanne ===
Die volgende tien spanne het reeds vir die Krieketwêreldbeker 2027 gekwalifiseer. Later kan nog vier spanne aansluit.

[[Lêer:2027 Men's Cricket World Cup Participating nations.svg|duimnael|400px|Uitslag van die kwalifisering; altesaam 36 spanne het deelgeneem.
{{sleutel|#0000ff|Regstreeks gekwalifiseer as gasheer of deur die IKR se EDI-ranglys}}
{{sleutel|#00cc54ff|Spanne wat nog regstreeks kan kwalifiseer}}
{{sleutel|#f48a00ff|Spanne wat aan die kwalifisering deelneem}}
{{sleutel|#ffc900|Nie gekwalifiseer nie}}
{{sleutel|#737373ff|Nie deelgeneem nie}}]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Span
!Kwalifiseringmetode
!Verskynings by eindstryde
!Laaste verskyning
!Vorige beste prestasie
|-
|{{Cr-ZA}}
| rowspan=&quot;2&quot; |'''Gashere'''
|Tiende
|[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]]
|Halfeindrondte &lt;small&gt;([[Krieketwêreldbeker 1992|1992]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], [[Krieketwêreldbeker 2023|2023]])&lt;/small&gt;
|-
|{{Cr-ZW}}
|Tiende
|[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]]
|Super Ses &lt;small&gt;([[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]])&lt;/small&gt;
|-
|{{Cr-AF}}
| rowspan=&quot;8&quot; |EDI-ranglys op&lt;br /&gt;30 September 2026
|Vierde
|[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]]
|Groepfase &lt;small&gt;([[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], [[Krieketwêreldbeker 2019|2019]], [[Krieketwêreldbeker 2023|2023]])&lt;/small&gt;
|-
|{{Cr-AU}}
|14de
|[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]]
|'''Kampioen''' &lt;small&gt;([[Krieketwêreldbeker 1987|1987]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], [[Krieketwêreldbeker 2023|2023]])&lt;/small&gt;
|-
|{{Cr-BD}}
|Agtste
|[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]]
|Kwarteindrondte &lt;small&gt;([[Krieketwêreldbeker 2015|2015]])&lt;/small&gt;
|-
|{{Cr-EN}}
|14de
|[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]]
|'''Kampioen''' &lt;small&gt;([[Krieketwêreldbeker 2019|2019]])&lt;/small&gt;
|-
|{{Cr-IN}}
|14de
|[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]]
|'''Kampioen''' &lt;small&gt;([[Krieketwêreldbeker 1983|1983]], [[Krieketwêreldbeker 2011|2011]])&lt;/small&gt;
|-
|{{Cr-NZ}}
|14de
|[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]]
|Naaswenner &lt;small&gt;([[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], [[Krieketwêreldbeker 2019|2019]])&lt;/small&gt;
|-
|{{Cr-PK}}
|14de
|[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]]
|'''Kampioen''' &lt;small&gt;([[Krieketwêreldbeker 1992|1992]])&lt;/small&gt;
|-
|{{Cr-LK}}
|14de
|[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]]
|'''Kampioen''' &lt;small&gt;([[Krieketwêreldbeker 1996|1996]])&lt;/small&gt;
|}

== Stadions ==
Op 10 April 2024 het [[Krieket Suid-Afrika]] die agt stadions op sy kortlys bekend gemaak.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/south-africa-venues-2027-odi-world-cup-13758371.html |title=Wanderers, Kingsmead, Newlands confirmed as venues for 2027 ODI World Cup: Report |publisher=Firstpost |date=10 April 2024 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt; Pholetsi Moseki, [[hoof- uitvoerende beampte]] van dié krieketraad, het verduidelik dat van die elf IKR-geakkrediteerde stadions in Suid-Afrika die finale agt stadions volgens verskeie kriterias soos die beskikbaarheid van lughawens en hotelverblyf gekies is.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.business-standard.com/amp/cricket/world-cup/odi-world-cup-2027-wanderers-kingsmead-newlands-among-eight-sa-venues-124041000810_1.html |title=ODI World Cup 2027: Wanderers, Kingsmead, Newlands among eight SA venues |publisher=Business Standard |date=10 April 2024 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt; In Augustus 2025 is aangekondig dat Suid-Afrika 44 wedstryde dwarsdeur die agt gasheerstede sal huisves, terwyl die oorblywende tien wedstryde tussen Namibië en Zimbabwe verdeel sal word.&lt;ref name=comm /&gt; Die wedstryde in Namibië sal in die [[Nasionale Krieketstadion]] in [[Windhoek]] aangebied word.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/new-cricket-world-cup-2027-venue-hosts-thrilling-first-international-fixture |title=New Cricket World Cup 2027 venue hosts thrilling first international fixture |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=20 Maart 2025 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt; [[Zimbabwe Krieket]] bou tans ’n stadion in [[Victoria Falls]] met die amptelike naam [[Victoria Falls Internasionale Krieketstadion|Mosi-oa-Tunya Internasionale Krieketstadion]] wat oorspronklik in Augustus 2026 geopen sou word.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/zimbabwe-cricket-flagship-stadium-at-victoria-falls-draws-criticism-1500407 |title=Will ZC reap benefits from investing heavily into Victoria Falls Stadium? |publisher=Cricinfo |author=Firdose Moonda |date=26 Augustus 2025 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt; Op 30 Julie 2026 het die Internasionale Krieketraad die uiteindelike plekke vir die Krieketwêreldbeker 2027 bevestig, insluitend die stadion in Victoria Falls wat tans in aanbou is.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/icc-confirms-12-host-cities-for-2027-men-s-odi-world-cup-1548090 |title=Johannesburg, Windhoek, Bulawayo among 12 host cities for 2027 men's ODI World Cup |publisher=Cricinfo |author=Firdose Moonda |date=30 Julie 2026 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
!colspan=5|{{vlagland|Suid-Afrika}}
|-
! [[Paarl]], [[Wes-Kaap]]
! [[Oos-Londen]], [[Oos-Kaap]]
! [[Centurion]], [[Gauteng]]
! [[Durban]], [[KwaZulu-Natal]]
|-
| [[Bolandpark]]
| [[Buffalopark]]
| [[SuperSport-park]]
| [[Kingsmead-stadion|Kingsmead]]
|-
| &lt;small&gt;{{Koördinate|33|44|29|S|18|59|54|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Bolandpark}}&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;{{Koördinate|33|0|24.14|S|27|55|09.72|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Buffalopark}}&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;{{Koördinate|25|51|35.69|S|28|11|43.35|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=SuperSport-park}}&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;{{Koördinate|29|51|0.21|S|31|1|40.13|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Kingsmead}}&lt;/small&gt;
|-
| Kapasiteit: '''10&amp;nbsp;000'''
| Kapasiteit: '''15&amp;nbsp;000'''
| Kapasiteit: '''22&amp;nbsp;000'''
| Kapasiteit: '''25&amp;nbsp;000'''
|-
| [[Lêer:Boland Park Cricket Ground.jpg|200px]]
|
| [[Lêer:SS park.jpg|200px]]
| [[Lêer:Kingsmead2009.jpg|200px]]
|-
! [[Bloemfontein]], [[Vrystaat]]
! [[Kaapstad]], Wes-Kaap
! [[Gqeberha]], Oos-Kaap
! [[Johannesburg]], Gauteng
|-
| [[Mangaung-ovaal]]
| [[Nuweland-krieketveld|Nuweland]]
| [[St. Georgespark, Port Elizabeth|St. Georgespark]]
| [[Wanderersstadion|Wanderers]]
|-
| &lt;small&gt;{{Koördinate|29|7|0.04|S|26|12|18.97|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Mangaung-ovaal}}&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;{{Koördinate|33|58|25.32|S|18|28|8.16|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Nuweland}}&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;{{Koördinate|33|57|59.35|S|25|36|36|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=St. Georgespark}}&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;{{Koördinate|26|7|52.17|S|28|3|26.69|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Wanderers}}&lt;/small&gt;
|-
| Kapasiteit: '''20&amp;nbsp;000'''
| Kapasiteit: '''25&amp;nbsp;000'''
| Kapasiteit: '''19&amp;nbsp;000'''
| Kapasiteit: '''34&amp;nbsp;000'''
|-
|
| [[Lêer:Newlandsoverview.jpg|200px]]
| [[Lêer:Sahara Oval St George's, uploaded 2005.jpg|200px]]
| [[Lêer:The Wanderers 2.jpg|200px]]
|-
!colspan=3|{{vlagland|Zimbabwe}}
!{{vlagland|Namibië}}
|-
! [[Harare]]
! [[Bulawayo]]
! [[Victoria Falls]]
! [[Windhoek]]
|-
| [[Harare Sportklub]]
| [[Queens Sportklub]]
| [[Victoria Falls Internasionale Krieketstadion|Mosi-oa-Tunya Internasionale Krieketstadion]]
| [[Nasionale Krieketstadion]]
|-
| &lt;small&gt;{{Koördinate|17|48|50.67|S|31|3|2.08|O|region:ZW_type:landmark|aansig=inlyn|name=Harare Sportklub}}&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;{{Koördinate|20|08|42.39|S|28|35|20.20|O|region:ZW_type:landmark|aansig=inlyn|name=Queens Sportklub}}&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;{{Koördinate|17|55|27.84|S|25|51|24.12|O|region:ZW_type:landmark|aansig=inlyn|name=Mosi-oa-Tunya Internasionale Krieketstadion}}&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;{{Koördinate|22|36|23.3|S|17|05|33.7|O|region:NA_type:landmark|aansig=inlyn|name=Nasionale Krieketstadion}}&lt;/small&gt;
|-
| Kapasiteit: '''10&amp;nbsp;000'''
| Kapasiteit: '''12&amp;nbsp;500'''
| Kapasiteit: '''10&amp;nbsp;000'''
| Kapasiteit: '''7&amp;nbsp;500'''
|-
| [[Lêer:Harare sports club.jpg|200px]]
|
|
| [[Lêer:Namibia National Cricket Ground - Windhoek.jpg|200px]]
|}
{| cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;border:0 solid darkgrey;&quot;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;border:0 solid blue;&quot;|
{{Location map+|Namibië|width=250|float=left|caption=Plekke in Namibië|places=
{{Location map~|Namibië|lat=-22.606463|long=17.092703|position=bottom|background=|label=[[Windhoek]]}}
}}
|style=&quot;border:0 solid #777;&quot;|
{{Location map+|Suid-Afrika|width=280|float=center|caption=Plekke in Suid-Afrika|places=
 {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-33.741389|long=18.998333|position=top|background=|label=[[Paarl]]}}
 {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-33.006706|long=27.919367|position=top|background=|label=[[Oos-Londen]]}}
 {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-25.859914|long=28.195375|position=top|background=|label=[[Centurion]]}}
 {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-29.850058|long=31.027814|position=bottom|background=|label=[[Durban]]}}
 {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-29.116678|long=26.205269|position=bottom|background=|label=[[Bloemfontein]]}}
 {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-33.9737|long=18.468933|position=bottom|background=|label=[[Kaapstad]]}}
 {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-33.966486|long=25.61|position=bottom|background=|label=[[Gqeberha]]}}
 {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-26.131158|long=28.057414|position=bottom|background=|label=[[Johannesburg]]}}
}}
|style=&quot;border:0 solid #2a5;&quot;|
{{Location map+|Zimbabwe|width=250|float=right|caption=Plekke in Zimbabwe|places=
{{Location map~|Zimbabwe|lat_deg=-17|lat_min=-50|lon_deg=31|lon_min=04|position=left|background=|label=[[Harare]]}}
{{Location map~|Zimbabwe|lat_deg=-20|lat_min=-10|lon_deg=28|lon_min=34|position=right|background=|label=[[Bulawayo]]}}
{{Location map~|Zimbabwe|lat_deg=-17|lat_min=-56|lon_deg=25|lon_min=50|position=right|background=|label=[[Victoria Falls]]}}
}}
|}&lt;/center&gt;

== Formaat ==
Die Krieketwêreldbeker 2027 word oor 49 dae tussen 14 verskillende spanne oor 57 wedstryde beslis. Dit begin op 4 Oktober met die openingswedstryd. Die toernooi eindig op 21 November op Wanderers in Johannesburg met die eindstryd, waartydens die wenner die Krieketwêreldbekertrofee inpalm.

=== Groepfase en Super Sewe ===
Die Krieketwêreldbeker 2027 word deur 14 nasionale krieketspanne beslis. Die drie laagste geplaasde spanne beslis in die Superreeks drie wedstryde, waarna die beste span na die groepfase deurdring. Die ander twaalf spanne word vir die groepfase in twee groepe van ses elk verdeel; elke span speel een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep, dus speel elke span vyf wedstryde in die groepfase. Twee punte word vir ’n oorwinning toegeken, een vir ’n gelykop of onbesliste wedstryd en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte eindig, word volgens lopietempo, dan boultempo en dan die uitslag van die direkte ontmoeting gerangskik. Die drie beste spanne van albei groepe en die sewende beste span dring na die Super Sewe deur.&lt;ref name=&quot;Formaat&quot; /&gt;

Die Super Sewe word deur sewe spanne in een groep beslis, waartydens elke span een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep speel, dus speel elke span ses wedstryde in die Super Sewe. Die kwalifisering is gegrond op dieselfde kriterias as in die groepfase.&lt;ref name=&quot;Formaat&quot; /&gt;

=== Uitklopfase ===
Van die begin van dié fase af neem die toernooi ’n uitklopformaat aan wat uit drie wedstryde bestaan: twee halfeindstryde en die eindstryd. Die vier beste spanne van die Super Sewe dring na die uitklopfase deur. Die eerste span speel teen die vierde span en die tweede span teen die derde span in die halfeindstryde. Elke wedstryd in die uitklopstadium moet met ’n oorwinning vir een van die spanne eindig. As daar ná albei kolfbeurte ’n gelykopuitslag is, sal die wedstryd deur ’n Superboulbeurt beslis word.&lt;ref name=&quot;Formaat&quot; /&gt;

=== Effek op Kampioenetrofee 2029-kwalifisering ===
Die sewe beste spanne sal saam met die gasheer Indië regstreeks vir die Kampioenetrofee 2029 kwalifiseer.

== Wedstryde ==
Die wedstryde word in vier fases opgedeel, naamlik die Superreeks, die groepfase, die Super Sewe en die uitklopfase.&lt;ref name=&quot;Formaat&quot; /&gt;

=== Superreeks ===
{| class=&quot;infobox bordered&quot;
| style=&quot;background:#cfc;&quot;|Kwalifiseer vir die Groepfase.
|}

Die laagste geplaasde drie spanne beslis in die Superreeks drie wedstryde teen mekaar, waarna die beste span na die Groepfase deurdring.&lt;ref name=&quot;Formaat&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!width=175|Span
!width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}}
!width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}}
!width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}}
!width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}}
!width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}}
!width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}}
!width=20|{{Afkorting|P|Punte}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''
|}

{{Krieketwedstryd
| datum = 4 Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

=== Groepfase ===
{| class=&quot;infobox bordered&quot;
| style=&quot;background:#cfc;&quot;|Kwalifiseer vir die Super Sewe én regstreeks vir die [[Kampioenetrofee 2029]].
|-
| style=&quot;background:#ffc;&quot;|Moontlike kwalifisering vir die Super Sewe en die Kampioenetrofee 2029.
|-
| style=&quot;background:;&quot;|Uit die toernooi geskakel én loop regstreekse kwalifisering vir die Kampioenetrofee 2029 mis.
|}
Twaalf spanne neem aan die groepfase deel. Die drie beste spanne in elke groep en die sewende beste span dring na die Super Sewe deur.&lt;ref name=&quot;Formaat&quot; /&gt; Die sewe beste spanne kwalifiseer saam met die gasheer Indië ook vir die [[Kampioenetrofee 2029]].

==== Groep A ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!width=175|Span
!width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}}
!width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}}
!width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}}
!width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}}
!width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}}
!width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}}
!width=20|{{Afkorting|P|Punte}}
!width=20|{{Afkorting|P/o|Punte oorgedra (na Super Sewe)}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''||–
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''||–
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''||–
|- style=&quot;background:#ffc;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''||–
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''||–
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''||–
|}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

==== Groep B ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!width=175|Span
!width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}}
!width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}}
!width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}}
!width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}}
!width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}}
!width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}}
!width=20|{{Afkorting|P|Punte}}
!width=20|{{Afkorting|P/o|Punte oorgedra (na Super Sewe)}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''||–
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''||–
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''||–
|- style=&quot;background:#ffc;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''||–
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''||–
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''||–
|}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

=== Super Sewe ===
{| class=&quot;infobox bordered&quot;
| style=&quot;background:#cfc;&quot;|Kwalifiseer vir die uitklopfase.
|-
| style=&quot;background:;&quot;|Uit die toernooi geskakel.
|}

Sewe spanne neem aan die Super Sewe deel. Die vier beste spanne dring na die uitklopfase deur.&lt;ref name=&quot;Formaat&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!width=175|Span
!width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}}
!width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}}
!width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}}
!width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}}
!width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}}
!width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}}
!width=20|{{Afkorting|P|Punte}}
!width=20|{{Afkorting|P/o|Punte oorgedra (vanaf groepfase)}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''||–
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''||–
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''||–
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''||–
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''||–
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''||–
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|n.v.t.
|0||0||0||0||0||–||'''0'''||–
|}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = Oktober 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = 
| telling1 = 
| span2 = 
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

=== Uitklopfase ===
Die uitklopfase bestaan uit twee halfeindstryde, waarvan die twee wenners mekaar in die eindstryd op Wanderers in Johannesburg ontmoet.

[[Lêer:Wanderers Stadium 2024.jpg|duimnael|Die eindstryd word op 21 November op Wanderers in Johannesburg beslis]]
{{Tabel Beker 4
| RD1 = Halfeindrondte
| RD2 = Eindrondte
| RD1-hofie01   = 17 November
| RD1-span01    = '''Kwalifiseerder 1'''
| RD1-telling01 = 
| RD1-span02    = '''Kwalifiseerder 4'''
| RD1-telling02 = 
| RD1-hofie02   = 18 November
| RD1-span03    = '''Kwalifiseerder 2'''
| RD1-telling03 = 
| RD1-span04    = '''Kwalifiseerder 3'''
| RD1-telling04 = 
| RD2-hofie01   = 21 November – Johannesburg
| RD2-span01    = '''Wenner Halfeindstryd 1'''
| RD2-telling01 = 
| RD2-span02    = '''Wenner Halfeindstryd 2'''
| RD2-telling02 = 
}}

==== Halfeindrondte ====
{{Krieketwedstryd
| datum = 17 November 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = Kwalifiseerder 1
| telling1 = 
| span2 = Kwalifiseerder 4
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

{{Krieketwedstryd
| datum = 18 November 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = Kwalifiseerder 2
| telling1 = 
| span2 = Kwalifiseerder 3
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

==== Eindstryd ====
{{Krieketwedstryd
| datum = 21 November 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = Wenner Halfeindstryd 1
| telling1 = 
| span2 = Wenner Halfeindstryd 2
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = [[Wanderersstadion|Wanderers]], [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]]
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

&lt;br /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; margin: 0 auto;&quot;
!Krieketwêreldkampioen 2027
|-
|align=center|'''Eindstrydwenner'''
|}

== Sien ook ==
{{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}}
* [[Rugbywêreldbeker 2027]]

== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}

== Eksterne skakels ==
{{CommonsKategorie|Cricket World Cup 2027|Krieketwêreldbeker 2027}}
* {{en}} [https://www.cricketworldcup.com/ Amptelike webwerf van die Krieketwêreldbeker 2027]
* {{en}} [https://www.icc-cricket.com/ Amptelike webtuiste van die Internasionale Krieketraad]
* {{en}} [https://www.cricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2027-28-1545817 ''ICC Cricket World Cup 2027'']

{{Navigasie Krieketwêreldbeker}}
{{Normdata}}

{{DEFAULTSORT:Krieketwereldbeker 2027}}
[[Kategorie:Geskiedenis van Namibië]]
[[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Geskiedenis van Zimbabwe]]
[[Kategorie:Krieket in Namibië]]
[[Kategorie:Krieketkompetisies in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Krieketkompetisies in Zimbabwe]]
[[Kategorie:Krieketwêreldbeker|2027]]
[[Kategorie:Sport in 2027]]</text>
      <sha1>h6jler23azdqmhe8zdhzyz17emjo8kv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>El Niño</title>
    <ns>0</ns>
    <id>383941</id>
    <revision>
      <id>2974465</id>
      <parentid>2969451</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T05:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48833" sha1="dr1epc5wsfwitgol4god4g7kofjmjqk" xml:space="preserve">'''El Niño''' ({{IPAc-en|ɛ|l|_|ˈ|n|iː|n|.|j|oʊ}}; {{IPA-es|el ˈniɲo|lang}}) is die warm fase van die El Niño–Suidelike Ossillasie (ENSO) en word geassosieer met 'n band van warm seewatertemperature wat ontwikkel in die sentrale en oostelike sentrale ekwatoriaal Stille Oseaan (ongeveer tussen die Internasionale datumgrens en 120°W), insluitend die gebied aan die weskus van Suid-Amerika. ENSO is die siklus van warm en koue see-oppervlaktemperatuur van die Tropiese sentrale en Oostelike Stille Oseaan. El Niño gaan gepaard met hoë [[lugdruk]] in die westelike Stille Oseaan en lae lugdruk in die oostelike Stille Oseaan. Dit is bekend dat die El Niño-fase amper vier jaar duur, maar rekords toon dat die siklusse al tussen twee en sewe jaar geduur het. Tydens die ontwikkeling van El Niño ontwikkel reënval tussen September en November.&lt;ref&gt;{{cite book |title=El Niño 1997-98 The Climate Event of The Century |last=Changnon |first=Stanley A |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=0-19-513552-0 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/elnino19971998cl0000unse/page/35 35] |url=https://archive.org/details/elnino19971998cl0000unse/page/35 }}&lt;/ref&gt; Die koel fase van ENSO is [[La Niña]], met see-oppervlaktemperature in die oostelike Stille Oseaan ondergemiddeld, en hoë lugdruk in die oostelike Stille Oseaan en lae lugdruk in die westelike Stille Oseaan. Die ENSO siklus, insluitend beide El Niño en La Niña, veroorsaak globale veranderinge in temperatuur en reënval.&lt;ref name=&quot;CPC ENSO&quot;&gt;{{cite web | author = Climate Prediction Center | publisher = [[National Centers for Environmental Prediction]] | title = Frequently Asked Questions about El Niño and La Niña | url = http://www.cpc.noaa.gov/products/analysis_monitoring/ensostuff/ensofaq.shtml#DIFFER | date = 19 December 2005 | access-date = 17 July 2009 | author-link = Climate Prediction Center | archive-url = https://web.archive.org/web/20090827143632/http://www.cpc.noaa.gov/products/analysis_monitoring/ensostuff/ensofaq.shtml#DIFFER | archive-date = 27 August 2009 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Climate Change 2007: The Physical Science Basis. The contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |editor1=Solomon, S. |editor2=D. Qin |editor3=M. Manning |editor4=Z. Chen |editor5=M. Marquis |editor6=K.B. Averyt |editor7=M. Tignor |editor8=H.L. Miller |chapter=Observations: Surface and Atmospheric Climate Change |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |pages=235–336 |chapter-url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/ch3.html |author1=K.E. Trenberth |author2=P.D. Jones |author3=P. Ambenje |author4=R. Bojariu |author5=D. Easterling |author6=A. Klein Tank |author7=D. Parker |author8=F. Rahimzadeh |author9=J.A. Renwick |author10=M. Rusticucci |author11=B. Soden |author12=P. Zhai |access-date= 5 Augustus 2021 |archive-date=24 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170924100014/http://ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/ch3.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[Ontwikkelende land|Ontwikkelende lande]] wat staatmaak op hul eie landbou en visvang, veral diegene wat aan die Stille Oseaan grens, word gewoonlik die meeste geraak. In [[Spaans]] beteken die term ''El Niño'' &quot;die seun&quot;. In hierdie fase van die ossillasie is die poel warm water in die Stille Oseaan naby Suid-Amerika op sy warmste rondom [[Kersfees]]-tyd.&lt;ref name=&quot;DFG&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.wildlife.ca.gov/Conservation/Marine/El-Nino |title=El Niño Information |work=California Department of Fish and Game, Marine Region |access-date= 5 Augustus 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211122235130/https://www.wildlife.ca.gov/Conservation/Marine/El-Nino |archive-date=22 November 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Die oorspronklike frase, ''El Niño de Navidad'', het eeue gelede ontstaan, toe [[Peru|Peruaanse]] vissers die weerverskynsel na die [[Christus|Christuskind]] vernoem het.&lt;ref&gt;{{cite news|title=The Strongest El Nino in Decades Is Going to Mess With Everything|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-10-21/a-huge-el-nino-is-spreading-all-kinds-of-mayhem-around-the-world|access-date=18 February 2017|work=Bloomberg.com|date=21 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=How the Pacific Ocean changes weather around the world|url=http://www.popsci.com/how-pacific-ocean-changes-weather-around-world#page-8|access-date=19 February 2017|work=Popular Science|language=en}}&lt;/ref&gt; ''La Niña'', gekies as die &quot;teenoorgestelde&quot; van El Niño, is Spaans vir &quot;die meisie&quot;.

Die naam El Niño is aanvanklik in die negentiende eeu gebruik vir ’n [[seestroom]] wat naby Suid-Amerika ontspring het, maar later het wetenskaplikes die naam begin gebruik om die verskynsel te beskryf wat die gevolg is van die interaksie tussen die atmosfeer en die tropiese Stille Oseaan. Waar die winde gewoonlik van oos na wes waai (van ’n hoëdrukkern naby die kus van Suid-Amerika na ’n laedrukgebied naby [[Indonesië]]), ontwikkel ’n buitengewoon sterk en hardnekkige stroom warm water naby [[Peru]] en [[Ecuador]]. Lugdruk val in die oostelike Stille Oseaan en verhoog in die westelike deel, wat gevolg het dat die oos-na-wes-winde verswak en selfs in trurat gaan. Daarna ontstaan klimaatsveranderinge wat onder meer reënvalpatrone raak: sommige dele is abnormaal nat en ander (soos gewoonlik die geval is met Suid-Afrika) droër.
[[Lêer:El-Nino-secheresse.pdf|duimnael|El Niño ontwikkel naby aan die kus van Suid-Amerika en het 'n droogte-invloed op onder meer Suid-Afrika en Australië. In die onlangse dekades het die El Niño's van 1982/'83 en 1997/'98 van die ergste droogteskade in die Suidelike Halfrond en terselfdertyd vloedskade in die Noordelike Halfrond veroorsaak.]]
El Niño kom gewoonlik elke tweede tot sewende jaar voor en word deur verskeie lande gevrees. Volgens navorsing beïnvloed dié verskynsel waarskynlik reeds die wêreld minstens 5 000 jaar lank en is daar tekens dat ’n eens florerende [[Egipte]] sowat 2000 v.C. op sy knieë gedwing is deur ’n reeks droogtes. In ander gebiede, soos [[China]], was daar in 2000 v.C. weer geweldige vloede.

Wat die afgelope dekades betref, het verskeie El Niño’s al miljarde rande se skade aangerig deur droogtes en terselfdertyd vloede in ander wêrelddele. So word die El Niño’s van 1982/’83 en 1997/’98 as die ergstes in die onlangse jare geag: derduisende mense is dood, miljarde rande se oesskade is aangerig deur droogte en ’n oormaat reën en vloede het strukture en infrastruktuur erg beskadig. Die El Niño van 1957/’58 word ook as een van die rampspoedigstes van die afgelope eeu beskou, en die El Niño van 1972/’73 word ook onder die ernstigstes gereken.

Die kragtige El Niño van 1877/’78 in die negentiende eeu het die wêreld waarskynlik op soortgelyke wyse beïnvloed en miljoene mense se dood veroorsaak en erge ellende wêreldwyd veroorsaak.

Hoewel die El Niño nog nie heeltemal verklaar of voorspel kan word nie, is daar al ander faktore geïdentifiseer wat tot die vorming kan bydra. Navorsers meen byvoorbeeld dat die voorafgaande El Chichón-vulkaanuitbarsting in [[Meksiko]] tot die vorming van die kragtige El Niño in 1982/’83 kon bygedra het deur die atmosferiese sirkulasie te verswak wat oseaansirkulasie aandryf. Die uitbarsting van Mount Pinatubo in die [[Filippyne]] in 1991 het waarskynlik ’n soortgelyke uitwerking op klimaatpatrone en die vorming van die El Niño kort daarna gehad.

Die Noorweegs-Amerikaanse meteoroloog [[Jacob Bjerknes]] het eers in die laat-vyftigerjare van die vorige eeu rigting gegee aan teorieë oor die verband tussen winde en seeverwarming in die Stille Oseaan, maar die internasionale media wou tot in die tagtigerjare nog nie aan sy en ander wetenskaplikes se teorieë byt nie. Eers in die middel-tagtigerjare is baie van die geheimenisse van die verskynsels uitgepluis en statistieke saamgestel van El Niño’s wat waarskynlik al eeue lank met erge droogtes en vloede saamgeval het maar hom minstens in die afgelope eeu as ’n groot weerverskynsel gevestig het.

== Definisie en terminologie ==
[[Lêer:SOI.svg|duimnael|regs|350px|Die Suidelike Ossillasie-indeks van 1876 tot 2025. Die Suidelike Ossillasie is die atmosferiese komponent van El Niño: 'n ossillasie in die lugdruk aan die oppervlak tussen die tropiese oostelike en westelike Stille Oseaan.]]
Die El Niño–Suidelike Ossillasie is 'n enkele klimaatverskynsel wat in drie fases herhaal: neutraal, La Niña of El Niño. La Niña en El Niño is teenoorgestelde fases van die ossillasie, en 'n gebeurtenis word verklaar wanneer bepaalde oseaan- en atmosferiese toestande bereik of oortref word.&lt;ref name=&quot;BoMglossary&quot;&gt;{{en}} {{cite web |date=3 April 2002 |title=Climate glossary — Southern Oscillation Index (SOI) |url=http://www.bom.gov.au/climate/glossary/soi.shtml |publisher=Australiese Buro vir Meteorologie |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171226231406/http://www.bom.gov.au/climate/glossary/soi.shtml |archive-date=26 Desember 2017}}&lt;/ref&gt;

Die verwarmingsfase van die ''see-oppervlaktemperatuur'' staan as El Niño bekend en die verkoelingsfase as La Niña, terwyl die &quot;Suidelike Ossillasie&quot; die ''ossillasie in die lugdruk aan die oppervlak'' tussen die tropiese oostelike en die tropiese westelike Stille Oseaan is.&lt;ref name=&quot;BoMglossary&quot; /&gt;

Een van die vroegste opgetekende gebruike van die term &quot;El Niño&quot; met verwysing na die klimaat was in 1892, toe kaptein Camilo Carrillo die geografiese vereniging se kongres in Lima meegedeel het dat Peruaanse seelui die warm suidwaarts vloeiende stroom &quot;El Niño&quot; genoem het. La Niña, die kouer teenhanger, is in die verlede ook 'n anti-El Niño en ''El Viejo'' – &quot;die ou man&quot; – genoem.&lt;ref name=&quot;BoMglossary&quot; /&gt;

== Grondbeginsels ==
[[Lêer:LaNina.png|duimnael|regs|Die westelike Stille Oseaan is gewoonlik warmer as die oostelike deel. Die warmer water in die weste lei tot meer wolke, meer reënval en 'n laer lugdruk, en die opbou van warm water in die weste verdiep ook die termoklien.]]
Gemiddeld is die see-oppervlaktemperatuur in die tropiese oostelike Stille Oseaan sowat 8 tot 10&amp;nbsp;°C koeler as in die tropiese westelike Stille Oseaan. Die see-oppervlaktemperatuur van die westelike Stille Oseaan noordoos van [[Australië]] is gemiddeld 28 tot 30&amp;nbsp;°C, teenoor sowat 20&amp;nbsp;°C in die oostelike deel voor die weskus van Suid-Amerika.&lt;ref name=&quot;Sarachik2010&quot;&gt;{{en}} {{cite book |last1=Sarachik |first1=Edward S. |last2=Cane |first2=Mark A. |title=The El Niño-Southern Oscillation Phenomenon |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=2010 |isbn=978-0-521-84786-5}}&lt;/ref&gt;

Sterk [[passaatwind]]e naby die ewenaar dryf water uit die oostelike Stille Oseaan na die westelike deel. Dié water word stadig deur die son verwarm terwyl dit weswaarts langs die ewenaar beweeg. Een gevolg hiervan is dat die seevlak naby [[Indonesië]] gewoonlik sowat 'n halwe meter hoër is as dié naby [[Peru]]. Die warm oppervlakwater versamel in die westelike Stille Oseaan, met die gevolg dat die termoklien – die oorgangsone tussen die warmer water naby die oseaanoppervlak en die kouer water van die diepsee – in die weste veel dieper lê, met 'n gemiddelde diepte van sowat 140&amp;nbsp;m teenoor sowat 30&amp;nbsp;m in die ooste.&lt;ref name=&quot;Sarachik2010&quot; /&gt;

Die kouer diepseewater vervang die water wat aan die oppervlak uit die oostelike Stille Oseaan wegvloei en styg in 'n proses wat opwelling genoem word. Langs die weskus van Suid-Amerika word die water naby die oppervlak weswaarts gestoot deur die kombinasie van die passaatwinde en die Corioliskrag – 'n proses wat as Ekman-vervoer bekend staan – en kouer water uit die dieper oseaan styg langs die vastelandrand op om dit te vervang. Die noordwaarts vloeiende [[Humboldtstroom]] voer boonop kouer water uit die [[Suidelike Oseaan]] na die [[trope]], en die kombinasie van dié stroom en die opwelling handhaaf 'n gebied van koeler water voor die kus van Peru.&lt;ref name=&quot;Sarachik2010&quot; /&gt;

Die westelike Stille Oseaan het nie 'n koue [[seestroom]] nie en minder opwelling, omdat die passaatwinde daar gewoonlik swakker is; dit laat die weste hoër temperature bereik. Dié warmer water verskaf energie vir die opwaartse beweging van lug, en die warm westelike Stille Oseaan het daarom gemiddeld meer wolke en [[reën]] as die koel oostelike deel.&lt;ref name=&quot;Sarachik2010&quot; /&gt;

Wanneer die passaatwinde swakker as gemiddeld is, verminder sowel die opwelling in die ooste as die vloei van warm oppervlakwater na die weste. Dit lei tot 'n koeler westelike en 'n warmer oostelike Stille Oseaan, en die wolke en reën verskuif ooswaarts. Dít is El Niño. Die teenoorgestelde gebeur wanneer die passaatwinde sterker as gemiddeld is: dan is die weste warmer en die ooste koeler, met meer bewolking en reënval oor die westelike Stille Oseaan. Dít is La Niña.&lt;ref name=&quot;Sarachik2010&quot; /&gt;

=== Bjerknes-terugvoer ===
Die noue verband tussen die oseaantemperature en die sterkte van die passaatwinde is in 1969 vir die eerste keer deur [[Jacob Bjerknes]] geïdentifiseer. Bjerknes het ook veronderstel dat ENSO 'n stelsel met positiewe terugvoer is, waarin die gepaardgaande veranderinge in een komponent van die klimaatstelsel – die oseaan of die atmosfeer – die veranderinge in die ander versterk. Tydens die groei van 'n El Niño lei die kleiner verskil in oseaantemperature oor die Stille Oseaan byvoorbeeld tot swakker passaatwinde, wat die El Niño-toestand verder versterk.&lt;ref name=&quot;Bjerknes1969&quot;&gt;{{en}} {{cite journal |last=Bjerknes |first=J. |date=1969 |title=Atmospheric teleconnections from the equatorial Pacific |url=https://archive.org/details/sim_monthly-weather-review_1969-03_97_3/page/163 |journal=Monthly Weather Review |volume=97 |issue=3 |pages=163–172 |doi=10.1175/1520-0493(1969)097&lt;0163:ATFTEP&gt;2.3.CO;2}}&lt;/ref&gt;

Indien die Bjerknes-terugvoer die enigste proses was, sou ENSO egter permanent in een fase bly. Verskeie teorieë is voorgestel om te verklaar hoe die stelsel ondanks die positiewe terugvoer van een toestand na 'n ander kan verander. Volgens een siening stel die Bjerknes-terugvoer self negatiewe terugvoer in werking wat die afwykende toestand van die tropiese Stille Oseaan beëindig en omkeer, sodat ENSO 'n selfbeperkende proses is. Ander teorieë beskou die toestand as iets wat deur onreëlmatige en eksterne verskynsels verander word, soos die Madden-Julian-ossillasie, tropiese onstabiliteitsgolwe en uitbarstings van westelike wind.&lt;ref name=&quot;Sarachik2010&quot; /&gt;

=== Walker-sirkulasie ===
Bjerknes het voorgestel dat ENSO die gevolg is van 'n oos-wes omwentelende atmosferiese sel bo die Stille Oseaan, wat hy die Walker-sirkulasie genoem het na Gilbert Walker, wat die Suidelike Ossillasie vroeg in die twintigste eeu ontdek het. Volgens Bjerknes hang die sterkte van die sel af van die oos-wes temperatuurgradiënt langs die ewenaar: die opwaartse tak gaan met hoë seetemperature, [[konveksie]] en reënval in die westelike Stille Oseaan gepaard, terwyl die afwaartse tak oor die koeler see-oppervlaktemperature van die sentrale en oostelike Stille Oseaan voorkom.&lt;ref name=&quot;Bjerknes1969&quot; /&gt;

Tydens die groei van 'n El Niño verklein die hoër see-oppervlaktemperatuur in die ooste die oos-wes temperatuurgradiënt en verswak die omwenteling. Dit verswak op sy beurt die oostelike winde aan die oseaanoppervlak, verminder die opwelling van koue water en lei uiteindelik tot nóg warmer see-oppervlaktemperature in die oostelike Stille Oseaan.&lt;ref name=&quot;Bjerknes1969&quot; /&gt;

=== Suidelike Ossillasie ===
Die Suidelike Ossillasie is die atmosferiese komponent van ENSO. Die sterkte daarvan word met die Suidelike Ossillasie-indeks (SOI) gemeet, wat uit die wisseling in die verskil in lugdruk aan die oppervlak tussen [[Tahiti]] in die Stille Oseaan en Darwin in Australië bereken word. El Niño-episodes het 'n negatiewe SOI – laer druk oor Tahiti en hoër druk oor Darwin – en La Niña-episodes 'n positiewe SOI. Lae lugdruk kom gewoonlik oor warm water voor en hoë druk oor koue water, deels weens diep konveksie oor die warm water.&lt;ref name=&quot;BoMglossary&quot; /&gt;

Hoewel die SOI 'n lang meetreeks het wat tot in die 19de eeu terugstrek, is die betroubaarheid daarvan beperk omdat sowel Darwin as Tahiti heelwat suid van die ewenaar lê, sodat die lugdruk daar minder direk met ENSO verband hou. Om dit te ondervang, is 'n nuwe indeks geskep, die Ekwatoriale Suidelike Ossillasie-indeks, waarvan die twee gebiede op die ewenaar gesentreer is: die westelike een oor Indonesië en die oostelike een oor die ekwatoriale Stille Oseaan naby die Suid-Amerikaanse kus. Die gegewens daarvoor strek egter net tot 1949 terug.&lt;ref name=&quot;BoMglossary&quot; /&gt;

Die seehoogte in die ekwatoriale Stille Oseaan verander ook met 'n paar sentimeter saam met ENSO: El Niño veroorsaak 'n positiewe afwyking, dus 'n hoër seevlak, weens termiese uitsetting, en La Niña 'n negatiewe afwyking weens samekrimping.&lt;ref name=&quot;Sarachik2010&quot; /&gt;

== Fases en sterkte ==
[[Lêer:Sst 9798 animated.gif|duimnael|regs|250px|'n Reeks beelde van die El Niño van 1997/'98 wat die uiterste afwykings in see-oppervlaktemperatuur in die oostelike tropiese Stille Oseaan wys]]
Indien die temperatuurafwyking van die klimatologiese gemiddeld kleiner as 0,5&amp;nbsp;°C is, word die ENSO-toestand as neutraal beskryf. Neutrale toestande is die oorgang tussen die warm en die koue fases van ENSO, en die see-oppervlaktemperature, tropiese neerslag en windpatrone is dan naby die gemiddelde. Byna die helfte van alle jare val binne neutrale tydperke, en gedurende dié fase oefen ander klimaatpatrone soos die Noord-Atlantiese Ossillasie 'n groter invloed uit.&lt;ref name=&quot;Becker2014&quot;&gt;{{en}} {{cite web |last=Becker |first=Emily |date=27 Mei 2014 |title=How will we know when an El Niño has arrived? |website=ENSO Blog |publisher=climate.gov |url=https://www.climate.gov/news-features/blogs/enso |access-date=24 Augustus 2026 |archive-date=25 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260825005800/https://www.climate.gov/news-features/blogs/enso |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

El Niño-toestande word gevestig wanneer die Walker-sirkulasie verswak of omkeer en die Hadley-sirkulasie versterk, wat lei tot die ontwikkeling van 'n band warm oseaanwater in die sentrale en oos-sentrale ekwatoriale Stille Oseaan omdat die opwelling van koue water minder of glad nie voorkom nie. Die lae passaatwinde aan die oppervlak, wat normaalweg van oos na wes langs die ewenaar waai, verswak of begin uit die teenoorgestelde rigting waai. Wanneer die verwarming sewe tot nege maande duur, word dit as El Niño-&quot;toestande&quot; geklassifiseer; wanneer dit langer duur, as 'n El Niño-&quot;episode&quot;. El Niño-fases kom met onreëlmatige tussenposes van twee tot sewe jaar voor en duur nege maande tot twee jaar, met 'n gemiddelde tydperk van vyf jaar.&lt;ref name=&quot;Becker2014&quot; /&gt;

Daar was na raming minstens 30 El Niño-gebeurtenisse tussen 1900 en 2024, met dié van 1982/'83, 1997/'98 en 2014–2016 onder die sterkstes wat aangeteken is. Groot ENSO-gebeurtenisse is in 1790–1793, 1828, 1876–1878, 1891, 1925/'26, 1972/'73, 1982/'83, 1997/'98, 2014–2016 en 2023/'24 opgeteken.&lt;ref name=&quot;ENSO ONIs&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BoM El Nino&quot; /&gt;

== Variasies ==
=== ENSO Modoki ===
[[Lêer:Enso-index-map.png|duimnael|regs|300px|Die Niño-gebiede 1 tot 4. Gebiede 3 en 4 lê wes en ver wes en is baie groter as 1 en 2; die Peruaans-Ecuadoriaanse kussone verskil subtiel daarvan.]]
Die eerste ENSO-patroon wat erken is, staan as die Oostelike Stille Oseaan-ENSO bekend en behels temperatuurafwykings in die oostelike Stille Oseaan. In die 1990's en 2000's is variasies waargeneem waarin die gewone plek van die temperatuurafwyking, die Niño 1- en 2-gebiede, nie geraak word nie, maar 'n afwyking wel in die sentrale Stille Oseaan – die Niño 3.4-gebied – ontstaan. Dié verskynsel word die Sentrale Stille Oseaan-ENSO, die &quot;datumgrens&quot;-ENSO of ENSO &quot;Modoki&quot; genoem; ''modoki'' is Japans vir &quot;soortgelyk, maar anders&quot;.&lt;ref name=&quot;Ashok2009&quot;&gt;{{en}} {{cite journal |last1=Ashok |first1=Karumuri |last2=Yamagata |first2=Toshio |title=The El Niño with a difference |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-09-24_461_7263/page/481 |journal=Nature |volume=461 |issue=7263 |pages=481–484 |year=2009 |doi=10.1038/461481a |pmid=19779440}}&lt;/ref&gt;

Die uitwerking van die sentrale variant verskil van dié van die oostelike een. Die El Niño Modoki word met meer orkane wat in die Atlantiese Oseaan aan land kom verbind, terwyl La Niña Modoki tot meer reënval oor noordwestelike Australië lei eerder as oor die oostelike deel van die land soos by 'n gewone La Niña. La Niña Modoki verhoog ook die frekwensie van sikloonstorms oor die Baai van Bengale, maar verminder die voorkoms van erge storms in die Indiese Oseaan as geheel.&lt;ref name=&quot;Ashok2009&quot; /&gt;

Daar is ook 'n wetenskaplike debat oor die bestaan van hierdie &quot;nuwe&quot; ENSO. Verskeie studies bevraagteken die werklikheid van dié statistiese onderskeid of die toenemende voorkoms daarvan, en voer aan dat die betroubare rekord te kort is om so 'n onderskeid te bespeur, of vind geen onderskeid met ander statistiese benaderings nie.&lt;ref name=&quot;Ashok2009&quot; /&gt;

=== ENSO Costero ===
ENSO Costero, of Oostelike ENSO, is die naam wat die Peruaanse ENFEN-komitee gee aan die verskynsel waar die afwykings in see-oppervlaktemperatuur hoofsaaklik op die Suid-Amerikaanse kuslyn, veral dié van [[Peru]] en [[Ecuador]], gekonsentreer is. Sulke gebeurtenisse het meer plaaslike gevolge: die warm fases lei tot meer reënval oor die kus van Ecuador, noordelike Peru en die Amasone-reënwoud en tot hoër temperature oor die noordelike Chileense kus, terwyl die koue fases droogtes aan die Peruaanse kus en meer reën en laer temperature in die berg- en oerwoudstreke meebring. Volgens die Kus-Niño-indeks is die sterk El Niño Costero-gebeurtenisse dié van 1957, 1982/'83, 1997/'98 en 2015/'16.&lt;ref name=&quot;Hu2018&quot;&gt;{{en}} {{cite journal |last1=Hu |first1=Zeng-Zhen |last2=Huang |first2=Bohua |last3=Zhu |first3=Jieshun |last4=Kumar |first4=Arun |last5=McPhaden |first5=Michael J. |date=2018 |title=On the variety of coastal El Niño events |journal=Climate Dynamics |volume=52 |issue=12 |pages=7537–7552 |doi=10.1007/s00382-018-4290-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICEN&quot;&gt;{{cite web |title=Eventos El Niño y La Niña Costeros |url=http://met.igp.gob.pe/elnino/lista_eventos.html |publisher=Comité Multisectorial Encargado del Estudio Nacional del Fenómeno El Niño |access-date=24 Augustus 2026 |language=es}}&lt;/ref&gt;

== Monitering ==
[[Lêer:NinoRegions.png|duimnael|regs|Die &quot;Niño-gebiede&quot; waar see-oppervlaktemperature gemeet word om die huidige ENSO-fase te bepaal]]
Elke land het tans 'n ander drempel vir wat 'n El Niño-gebeurtenis uitmaak, aangepas by sy eie belange. In die Verenigde State word 'n El Niño verklaar wanneer die Klimaatvoorspellingsentrum, wat die see-oppervlaktemperature in die Niño 3.4-gebied en die tropiese Stille Oseaan monitor, voorspel dat die see-oppervlaktemperatuur vir die volgende paar seisoene 0,5&amp;nbsp;°C of meer bo die gemiddeld sal wees. Die Niño 3.4-gebied strek van die 120ste tot die 170ste meridiaan wes, vyf grade breedte weerskante van die ewenaar. Die jongste driemaandegemiddeld vir die gebied word bereken, en indien dit meer as 0,5&amp;nbsp;°C bo of onder normaal is, word 'n El Niño of 'n La Niña as aan die gang beskou.&lt;ref name=&quot;Becker2014&quot; /&gt;

Die Australiese Buro vir Meteorologie kyk na die passaatwinde, die Suidelike Ossillasie-indeks, weermodelle en die see-oppervlaktemperature in die Niño 3- en 3.4-gebiede voordat 'n ENSO-gebeurtenis verklaar word. Die Japannese Meteorologiese Agentskap verklaar dat 'n ENSO-gebeurtenis begin het wanneer die gemiddelde vyfmaandelikse afwyking in see-oppervlaktemperatuur vir die Niño 3-gebied vir ses of meer opeenvolgende maande bo 0,5&amp;nbsp;°C is, en die Peruaanse regering verklaar 'n ENSO Costero wanneer die afwyking in die Niño 1+2-gebiede vir minstens drie maande 0,4&amp;nbsp;°C of meer is.&lt;ref name=&quot;BoMglossary&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hu2018&quot; /&gt;

== Uitwerking op die wêreldklimaat ==
In die klimaatwetenskap word ENSO as een van die verskynsels van interne klimaatveranderlikheid beskou; die ander twee belangrikste is die Stille Oseaan se dekadale ossillasie en die Atlantiese multidekadale ossillasie. El Niño-gebeurtenisse veroorsaak korttermynpieke – ongeveer 'n jaar lank – in die wêreldwye gemiddelde oppervlaktemperatuur, terwyl La Niña-gebeurtenisse korttermynverkoeling meebring. Die relatiewe frekwensie van El Niño teenoor La Niña kan dus die wêreldwye temperatuurtendense oor dekades beïnvloed.&lt;ref name=&quot;IPCC2021&quot;&gt;{{en}} {{cite book |author=Interregeringspaneel oor Klimaatverandering |title=Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=2021 |isbn=978-1-009-15789-6 |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/}}&lt;/ref&gt;

=== Klimaatsverandering ===
Navorsing sedert omstreeks 2019 het bevind dat [[klimaatsverandering]] die frekwensie van uiterste El Niño-gebeurtenisse verhoog. Voorheen was daar geen konsensus of klimaatsverandering enige invloed op die sterkte of duur van El Niño-gebeurtenisse sou hê nie, aangesien navorsing beurtelings daarop gedui het dat die gebeurtenisse sterker of swakker en langer of korter sou word.&lt;ref name=&quot;IPCC2021&quot; /&gt;

Die Sesde Assesseringsverslag van die Interregeringspaneel oor Klimaatverandering het die stand van die navorsing in 2021 so saamgevat: dit is baie waarskynlik dat die reënvalveranderlikheid wat met El Niño verband hou, op die lang termyn sal toeneem; dit is baie waarskynlik dat reënvalveranderlikheid weens veranderinge in die sterkte en die ruimtelike omvang van ENSO se telekonneksies tot beduidende veranderinge op streeksvlak sal lei; en daar is middelmatige sekerheid dat sowel die amplitude van ENSO as die frekwensie van gebeurtenisse van groot omvang sedert 1950 hoër is as oor die tydperk sedert 1850 en moontlik so ver terug as 1400.&lt;ref name=&quot;IPCC2021&quot; /&gt;

ENSO word as 'n moontlike kantelelement in die aarde se klimaat beskou. Aardverwarming kan die telekonneksie van ENSO en die gepaardgaande uiterste weersgebeure versterk: 'n toename in die frekwensie en omvang van El Niño-gebeurtenisse het byvoorbeeld warmer as gewone temperature oor die Indiese Oseaan veroorsaak deur die Walker-sirkulasie te moduleer, wat tot 'n vinnige verwarming van die Indiese Oseaan en gevolglik 'n verswakking van die Asiatiese moesson gelei het.&lt;ref name=&quot;IPCC2021&quot; /&gt;

== Uitwerking op weerpatrone ==
[[Lêer:El Niño influence on hurricane season activity.png|duimnael|regs|Die invloed van El Niño op die bedrywigheid van die orkaanseisoen]]
=== Tropiese siklone ===
Op grond van gemodelleerde en waargenome opgehoopte sikloonenergie lei El Niño-jare gewoonlik tot minder bedrywige orkaanseisoene in die Atlantiese Oseaan, maar begunstig hulle 'n verskuiwing van [[tropiese sikloon|tropiese sikloonaktiwiteit]] na die Stille Oseaan, terwyl La Niña-jare bo-gemiddelde orkaanontwikkeling in die Atlantiese Oseaan en minder in die Stille Oseaan begunstig.&lt;ref name=&quot;Cascade&quot;&gt;{{en}} {{cite web |last=Barnston |first=Anthony |date=19 Mei 2014 |title=How ENSO leads to a cascade of global impacts |website=ENSO Blog |publisher=climate.gov |url=https://www.climate.gov/news-features/blogs/enso/how-enso-leads-cascade-global-impacts |archive-url=https://web.archive.org/web/20160526193526/https://www.climate.gov/news-features/blogs/enso/united-states-el-ni%C3%B1o-impacts-0 |archive-date=26 Mei 2016 |access-date=24 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Oor die Atlantiese Oseaan neem die vertikale windskering toe, wat die ontstaan en versterking van tropiese siklone belemmer deurdat die westelike winde sterker word. Die atmosfeer oor die Atlantiese Oseaan kan gedurende El Niño-gebeurtenisse ook droër en stabieler wees, wat sikloonvorming verder belemmer. In die oostelike Stille Oseaan dra El Niño-gebeurtenisse by tot 'n kleiner oostelike vertikale windskering en begunstig hulle bo-normale orkaanaktiwiteit.&lt;ref name=&quot;Cascade&quot; /&gt;

Die westelike Stille Oseaan ondervind 'n verandering in die plek waar tropiese siklone vorm: die vorming skuif ooswaarts sonder 'n groot verandering in hoeveel jaarliks ontwikkel. Gevolglik is Mikronesië meer en [[China]] minder geneig om deur tropiese siklone geraak te word. 'n Soortgelyke verskuiwing kom in die suidelike Stille Oseaan voor, met tropiese siklone wat eerder in die suidelike Stille Oseaan-kom as in die Australiese streek voorkom. Daardeur is tropiese siklone 50&amp;nbsp;% minder geneig om in Queensland aan land te kom, terwyl die risiko vir eilandstate soos Niue, Frans-Polinesië, Tonga, Tuvalu en die Cookeilande verhoog.&lt;ref name=&quot;Cascade&quot; /&gt;

== Uitwerking op mense en ekostelsels ==
[[Lêer:ElNinoBloom 1998JanJul.gif|duimnael|regs|El Niño het die regstreeksste uitwerking op die lewe in die ekwatoriale Stille Oseaan. Die veranderinge in chlorofil-a-konsentrasies is in hierdie beeldreeks sigbaar, wat die [[plankton|fitoplankton]] van Januarie en Julie 1998 vergelyk.]]
=== Ekonomiese uitwerking ===
Wanneer El Niño-toestande maande lank duur, beperk die uitgebreide verwarming van die oseaan en die verswakking van die oostelike passaatwinde die opwelling van koue, voedingstofryke diepwater, en die ekonomiese uitwerking daarvan op plaaslike [[vissery]] vir 'n internasionale mark kan ernstig wees.&lt;ref name=&quot;Cascade&quot; /&gt;

Meer algemeen kan El Niño kommoditeitspryse en die makro-ekonomie van verskillende lande raak. Dit kan die aanbod van reënafhanklike landbouprodukte beperk, landbou-uitset, konstruksie en dienste verminder, kospryse verhoog en maatskaplike onrus in arm, kommoditeitsafhanklike lande wat hoofsaaklik op ingevoerde kos steun, ontketen. 'n Werkdokument van die Universiteit van Cambridge het in 2014 bevind dat Australië, Chili, Indonesië, Indië, Japan, Nieu-Seeland en [[Suid-Afrika]] 'n kortstondige afname in ekonomiese bedrywigheid ná 'n El Niño-skok in die gesig staar, terwyl ander lande – soos Argentinië, Kanada, Meksiko en die Verenigde State – daarby kan baat, hetsy direk of indirek deur positiewe oorloop van groot handelsvennote.&lt;ref name=&quot;IMF2015&quot;&gt;{{en}} {{cite journal |last1=Cashin |first1=Paul |last2=Mohaddes |first2=Kamiar |last3=Raissi |first3=Mehdi |title=Fair weather or foul? The macroeconomic effects of El Niño |journal=Journal of International Economics |volume=106 |pages=37–54 |year=2017 |doi=10.1016/j.jinteco.2017.01.010}}&lt;/ref&gt;

Die Internasionale Monetêre Fonds het El Niño-gebeurtenisse aan makro-ekonomiese prestasie gekoppel. Oor 'n tydhorison van een jaar gaan 'n El Niño-skok gepaard met veranderinge in die groei van die reële [[bruto binnelandse produk]] van −1,01&amp;nbsp;% in Indonesië, −0,72&amp;nbsp;% in Suid-Afrika, +0,5&amp;nbsp;% in die Verenigde State, +1,57&amp;nbsp;% in Meksiko en +1,81&amp;nbsp;% in Thailand. Die meeste lande ondervind kortstondige inflasiedruk ná 'n El Niño-skok, terwyl wêreldwye energie- en nie-brandstofkommoditeitspryse styg.&lt;ref name=&quot;IMF2015&quot; /&gt;

Die El Niño van 2023 het weerpatrone wêreldwyd versteur: droogte het die mielieproduksie in dele van [[Zimbabwe]], [[Zambië]] en [[Malawi]] met tot 70&amp;nbsp;% verminder. Die kleiner oeste het dié lande gedwing om rampstoestande te verklaar en om internasionale hulp te vra om wydverspreide hongersnood te voorkom. Dieselfde gebeurtenis het oormatige reënval na Oos-Afrika gebring, wat vloede veroorsaak het wat gewasse en infrastruktuur in gebiede vernietig het wat nog van opeenvolgende droogtejare herstel het.&lt;ref name=&quot;FAO2025&quot;&gt;{{en}} {{cite book |author=Voedsel- en Landbou-organisasie |title=The Impact of Disasters on Agriculture and Food Security 2025 |publisher=FAO |year=2025 |isbn=978-92-5-140180-4 |doi=10.4060/cd7185en |url=https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd7185en}}&lt;/ref&gt;

=== Gesondheid en samelewing ===
El Niño-siklusse word met 'n groter risiko van sommige siektes verbind wat deur [[muskiet]]e oorgedra word, soos [[malaria]], denguekoors en Riftvalleikoors – laasgenoemde met 'n ernstige uitbraak ná uiterste reënval in noordoostelike [[Kenia]] en suidelike [[Somalië]] gedurende die El Niño van 1997/'98. Siklusse van malaria in [[Indië]], Venezuela, [[Brasilië]] en [[Colombia]] is ook al aan El Niño gekoppel.&lt;ref name=&quot;WHOhealth&quot;&gt;{{en}} {{cite web |title=El Niño and its health impact |url=http://www.allcountries.org/health/el_nino_and_its_health_impact.html |access-date=24 Augustus 2026 |archive-date=20 Januarie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120092706/http://www.allcountries.org/health/el_nino_and_its_health_impact.html |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

ENSO kan ook met burgerlike konflik verband hou. Wetenskaplikes van die Columbia-universiteit se Earth Institute het gegewens van 1950 tot 2004 ontleed en voorgestel dat ENSO 'n rol in 21&amp;nbsp;% van alle burgerlike konflikte sedert 1950 kon gespeel het, met die risiko van jaarlikse burgerlike konflik wat van 3&amp;nbsp;% tot 6&amp;nbsp;% verdubbel in lande wat deur ENSO geraak word, wanneer El Niño-jare met La Niña-jare vergelyk word.&lt;ref name=&quot;Hsiang2011&quot;&gt;{{en}} {{cite journal |last1=Hsiang |first1=Solomon M. |last2=Meng |first2=Kyle C. |last3=Cane |first3=Mark A. |title=Civil conflicts are associated with the global climate |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2011-08-25_476_7361/page/438 |journal=Nature |volume=476 |issue=7361 |pages=438–441 |year=2011 |doi=10.1038/nature10311 |pmid=21866157}}&lt;/ref&gt;

=== Ekologiese gevolge ===
Gedurende die ENSO-gebeurtenisse van 1982/'83, 1997/'98 en 2015/'16 het groot dele van die tropiese woude 'n langdurige droë tydperk beleef wat tot wydverspreide brande en drastiese veranderinge in die woudstruktuur en boomspesiesamestelling in die Amasone- en Borneose woude gelei het. Die gevolge was nie tot die plantegroei beperk nie: 'n afname in insekbevolkings is ná die uiterste droogte en brande van die El Niño van 2015/'16 waargeneem, en 'n afname in habitatspesialis- en versteuringsensitiewe voëlspesies en in groot vrugte-etende soogdiere is ook in verbrande Amasonewoude aangeteken.&lt;ref name=&quot;Franca2020&quot;&gt;{{en}} {{cite journal |last1=França |first1=Filipe M. |last2=Benkwitt |first2=Cassandra E. |last3=Peralta |first3=Guadalupe |last4=Robinson |first4=James P.W. |last5=Graham |first5=Nicholas A.J. |last6=Barlow |first6=Jos |title=Climatic and local stressor interactions threaten tropical forests and coral reefs |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B |volume=375 |issue=1794 |pages=20190116 |year=2020 |doi=10.1098/rstb.2019.0116}}&lt;/ref&gt;

==== Koraalverbleiking ====
Die Stille Oseaan se Mariene Omgewingslaboratorium skryf die eerste grootskaalse koraalverbleikingsgebeurtenis van 1997/'98 toe aan die verwarmende water van die gelyktydige El Niño, met 'n moontlike bydrae van menslike klimaatsverandering.&lt;ref name=&quot;PMEL&quot;&gt;{{en}} {{cite web |title=El Niño Theme Page: FAQs |publisher=Pacific Marine Environmental Laboratory |url=http://www.pmel.noaa.gov/elnino/faq |access-date=24 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; Wêreldwye massaverbleikingsgebeurtenisse is in 1997/'98 en 2015/'16 aangeteken, toe sowat 75 tot 99&amp;nbsp;% van die lewende [[koraal]] in dele van die wêreld verlore gegaan het. Aansienlike aandag is ook gegee aan die ineenstorting van die Peruaanse en Chileense ansjovisbevolkings, wat ná die ENSO-gebeurtenisse van 1972/'73, 1982/'83, 1997/'98 en 2015/'16 tot 'n ernstige visserykrisis gelei het. Die hoër see-oppervlaktemperature van 1982/'83 het ook waarskynlik tot die uitsterwing van twee spesies waterkoraal in Panama gelei en tot 'n massiewe afsterwing van kelpbanke langs 600&amp;nbsp;km kus in Chili.&lt;ref name=&quot;Franca2020&quot; /&gt;

== Uitwerking per streek ==
Waarnemings van ENSO-gebeurtenisse sedert 1950 toon dat die gevolge daarvan van die tyd van die jaar afhang. Hoewel sekere gevolge verwag word, is dit nie seker dat hulle sal plaasvind nie. Die gevolge wat gewoonlik gedurende die meeste El Niño-gebeurtenisse voorkom, sluit ondergemiddelde reënval oor Indonesië en noordelike Suid-Amerika in, en bo-gemiddelde reënval in suidoostelike Suid-Amerika, oostelike ekwatoriale Afrika en die suidelike Verenigde State.&lt;ref name=&quot;Cascade&quot; /&gt;

=== Afrika ===
La Niña lei van Desember tot Februarie tot natter as normale toestande in Suider-Afrika en droër as normale toestande oor ekwatoriale Oos-Afrika oor dieselfde tydperk.&lt;ref name=&quot;OCHA2023&quot;&gt;{{en}} {{cite web |title=Southern Africa: El Niño, Positive Indian Ocean Dipole Forecast and Humanitarian Impact |date=16 Oktober 2023 |publisher=OCHA |url=https://reliefweb.int/report/madagascar/southern-africa-el-nino-positive-indian-ocean-dipole-forecast-and-humanitarian-impact-october-2023 |access-date=24 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Die uitwerking van El Niño op die reënval in Suider-Afrika verskil tussen die somer- en die winterreënvalgebiede. Die winterreënvalgebiede kry gewoonlik hoër reënval as normaal en die somerreënvalgebiede minder reën. Die uitwerking op die somerreënvalgebiede is sterker en het by sterk El Niño-gebeurtenisse tot ernstige [[droogte]] gelei.&lt;ref name=&quot;OCHA2023&quot; /&gt;

Die see-oppervlaktemperature voor die wes- en suidkus van [[Suid-Afrika]] word deur ENSO geraak deur veranderinge in die sterkte van die oppervlakwind. Tydens El Niño is die suidoostelike winde wat die opwelling dryf swakker, wat warmer kuswater as normaal tot gevolg het, terwyl dieselfde winde tydens La Niña sterker is en kouer kuswater veroorsaak. Hierdie uitwerkings op die wind is deel van grootskaalse invloede op die tropiese Atlantiese Oseaan en die Suid-Atlantiese hoogdrukstelsel, en op die patroon van westelike winde verder suid. Daar is ook ander invloede van soortgelyke belang wat nie met ENSO verband hou nie, en sommige ENSO-gebeurtenisse lei nie tot die verwagte veranderinge nie.&lt;ref name=&quot;Nhesvure2020&quot;&gt;{{en}} {{cite thesis |last=Nhesvure |first=B. |date=2020 |title=Impacts of ENSO on coastal South African sea surface temperatures |publisher=Universiteit van Kaapstad, Departement Oseanografie |url=http://hdl.handle.net/11427/32954}}&lt;/ref&gt;

=== Asië ===
In Wes-Asië is daar gedurende die streek se reënseisoen van November tot April gemiddeld meer neerslag in die El Niño-fase en minder in die La Niña-fase. Namate warm water gedurende El Niño-jare van die westelike Stille Oseaan en die Indiese Oseaan na die oostelike Stille Oseaan versprei, neem dit die reën saam, wat uitgebreide droogte in die westelike Stille Oseaan en reënval in die normaalweg droë oostelike deel veroorsaak. [[Singapoer]] het in 2010 sy droogste Februarie sedert rekords in 1869 begin is, beleef, met net 6,3&amp;nbsp;mm reën vir die maand.&lt;ref name=&quot;Cascade&quot; /&gt;

Gedurende La Niña-jare verskuif die vorming van tropiese siklone, saam met die posisie van die subtropiese drukrif, weswaarts oor die westelike Stille Oseaan, wat die dreiging van landaankoms in China verhoog.&lt;ref name=&quot;Cascade&quot; /&gt;

=== Australië ===
Oor die grootste deel van die Australiese vasteland het El Niño en La Niña 'n groter uitwerking op klimaatveranderlikheid as enige ander faktor. Daar is 'n sterk korrelasie tussen die sterkte van La Niña en die reënval: hoe groter die afwyking in see-oppervlaktemperatuur en in die Suidelike Ossillasie, hoe groter die verandering in reënval. Gedurende El Niño-gebeurtenisse kan die verskuiwing van reënval weg van die westelike Stille Oseaan beteken dat die reënval oor Australië verminder. Oor die suidelike deel van die vasteland kan warmer as gemiddelde temperature aangeteken word, en die aanvang van die Indo-Australiese moesson in tropiese Australië word met twee tot ses weke vertraag. Die risiko van 'n beduidende bosbrandseisoen in suidoostelike Australië is hoër ná 'n El Niño-gebeurtenis, veral wanneer dit met 'n positiewe Indiese Oseaan-dipool saamval.&lt;ref name=&quot;Cascade&quot; /&gt;

=== Noord-Amerika ===
Oor Noord-Amerika kom die belangrikste temperatuur- en neerslaggevolge van El Niño gewoonlik in die ses maande tussen Oktober en Maart voor. Die grootste deel van Kanada het gewoonlik saggier winters en lentes as normaal, met die uitsondering van oostelike Kanada waar daar geen beduidende gevolge is nie. In die Verenigde State sluit die gevolge oor dié ses maande natter as gemiddelde toestande langs die Golfkus tussen Texas en Florida in, terwyl droër toestande in Hawaii, die Ohiovallei, die Pasifiese Noordweste en die Rotsgebergte voorkom. Gedurende El Niño-gebeurtenisse val meer sneeu as gemiddeld oor die suidelike Rotsgebergte en die Sierra Nevada, en heelwat minder as normaal oor die bo-Midweste en die Groot Mere.&lt;ref name=&quot;Cascade&quot; /&gt;

=== Suid-Amerika ===
Die uitwerking van El Niño in Suid-Amerika is direk en sterk. 'n El Niño gaan gepaard met warm en baie nat maande van April tot Oktober langs die kuste van noordelike [[Peru]] en [[Ecuador]], wat groot vloede veroorsaak wanneer die gebeurtenis sterk of uiterste is. Gedurende Februarie, Maart en April kan die gevolge langs die weskus krities word: El Niño verminder die opwelling van koue, voedingstofryke water wat groot visbevolkings onderhou, wat weer talle seevoëls onderhou wie se mis die kunsmisbedryf van [[ghwano]] voorsien. Die verminderde opwelling lei tot vissterftes voor die kus van Peru.&lt;ref name=&quot;Cascade&quot; /&gt;

Die plaaslike visserybedryf langs die geraakte kus kan tydens langdurige El Niño-gebeurtenisse swaar kry. Die Peruaanse vissery het in die 1970's ineengestort weens oorbevissing ná die afname in die Peruaanse ansjovisbevolking tydens die El Niño van 1972. Dié vissery was voorheen die grootste ter wêreld. Gedurende die gebeurtenis van 1982/'83 het die bevolkings van [[makriel]] en ansjovis afgeneem, het skulpvis in die warmer water toegeneem, maar het stokvis die koeler water langs die vastelandshelling af gevolg, terwyl garnale en [[sardyn]]e suidwaarts beweeg het.&lt;ref name=&quot;Pearcy1987&quot;&gt;{{en}} {{cite journal |last1=Pearcy |first1=W.G. |last2=Schoener |first2=A. |year=1987 |title=Changes in the marine biota coincident with the 1982–1983 El Niño in the northeastern subarctic Pacific Ocean |journal=Journal of Geophysical Research |volume=92 |issue=C13 |pages=14417–14428 |doi=10.1029/JC092iC13p14417}}&lt;/ref&gt;

Suidelike [[Brasilië]] en noordelike [[Argentinië]] ondervind ook natter as normale toestande gedurende El Niño-jare, hoofsaaklik in die lente en vroeë somer. Sentraal-[[Chili]] kry 'n sagte winter met baie reën, en die Peruaans-Boliviaanse Altiplano kry meer neerslag gedurende sy reënseisoen. Droër en warmer weer kom in dele van die Amasonebekken, [[Colombia]] en Sentraal-Amerika voor. Tydens 'n La Niña tref droogte weer die kusstreke van Peru en Chili.&lt;ref name=&quot;Cascade&quot; /&gt;

==== Galápagos-eilande ====
Die [[Galápagos-eilande]] onderhou 'n groot verskeidenheid land- en seespesies. Die ekostelsel is op die normale passaatwinde gebaseer, wat die opwelling van koue, voedingstofryke water na die eilande beïnvloed. Gedurende 'n El Niño-gebeurtenis verswak die passaatwinde en waai hulle soms van wes na oos, wat die ekwatoriale stroom verswak, die oppervlakwatertemperature laat styg en die voedingstowwe in die water om die Galápagos verminder. El Niño veroorsaak so 'n trofiese kaskade wat hele ekostelsels raak, van die primêre produsente tot kritieke diere soos haaie, pikkewyne en robbe, en bevolkings ly dikwels honger en neem in dié jare af.&lt;ref name=&quot;Edgar2010&quot;&gt;{{en}} {{cite journal |last1=Edgar |first1=Graham J. |last2=Banks |first2=Stuart |last3=Brandt |first3=Margarita |date=2010 |title=El Niño, grazers and fisheries interact to greatly elevate extinction risk for Galapagos marine species |journal=Global Change Biology |volume=16 |issue=10 |pages=2876–2890 |doi=10.1111/j.1365-2486.2009.02117.x}}&lt;/ref&gt;

== Navorsingsgeskiedenis ==
ENSO-toestande het minstens die afgelope 300 jaar met tussenposes van twee tot sewe jaar voorgekom, hoewel die meeste daarvan swak was.&lt;ref name=&quot;Sarachik2010&quot; /&gt; El Niño het moontlik tot die ondergang van die Moche-kultuur omstreeks 700 n.C. en van ander pre-Columbiese Peruaanse kulture gelei. Toe [[Francisco Pizarro]] omstreeks 1525 in Peru aangekom het, het hy reënval in die woestyne opgemerk – die eerste geskrewe rekord van die gevolge van El Niño.&lt;ref name=&quot;Sarachik2010&quot; /&gt;

Die sterkste El Niño waarvan daar 'n rekord bestaan, was dié van 1877 tot 1878, wat tot 'n wêreldwye [[hongersnood]] gelei het waarin meer as 50 miljoen mense omgekom het; die hongersnood van 1876 in noordelike China alleen het tot 13 miljoen mense se lewens geëis.&lt;ref name=&quot;FAOneed&quot;&gt;{{en}} {{cite web |title=Dimensions of need – People and populations at risk |publisher=Voedsel- en Landbou-organisasie |url=http://www.fao.org/docrep/U8480E/U8480E05.htm |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010151615/http://www.fao.org/docrep/U8480E/U8480E05.htm |archive-date=10 Oktober 2017}}&lt;/ref&gt;

Die verskynsel was lank van belang weens die uitwerking daarvan op die ghwanobedryf en ander ondernemings wat van die biologiese produktiwiteit van die see afhang. Reeds in 1822 het die kartograaf Joseph Lartigue van die Franse fregat ''La Clorinde'' die &quot;teenstroom&quot; en die nut daarvan om suidwaarts langs die Peruaanse kus te reis, opgemerk. In 1888 het Charles Todd voorgestel dat droogtes in Indië en Australië geneig is om op dieselfde tyd voor te kom, en Norman Lockyer het in 1904 dieselfde opgemerk. 'n Verband tussen El Niño en vloede is in 1894 deur Victor Eguiguren en in 1895 deur Federico Alfonso Pezet gerapporteer. Gilbert Walker het in 1924 die term &quot;Suidelike Ossillasie&quot; geskep, en hy en ander – waaronder Bjerknes – word oor die algemeen erken as diegene wat die El Niño-effek geïdentifiseer het.&lt;ref name=&quot;Sarachik2010&quot; /&gt; Die groot El Niño van 1982/'83 het tot 'n oplewing in belangstelling uit die wetenskaplike gemeenskap gelei.&lt;ref name=&quot;Sarachik2010&quot; /&gt;

== Verwante patrone ==
Die Madden-Julian-ossillasie is die grootste element van interne veranderlikheid in die tropiese atmosfeer op die intraseisoenale tydskaal. Dit bestaan uit 'n groot gebied van versterkte reënval wat oostwaarts oor die tropiese Indiese en Stille Oseaan beweeg, gevolg deur 'n gebied van onderdrukte reënval, met 'n siklus van sowat 30 tot 60 dae. Uitbarstings van westelike wind wat met die ossillasie gepaard gaan, kan die ontwikkeling van El Niño-toestande aanhelp, en die toestand van ENSO beïnvloed op sy beurt weer die aktiwiteit van die ossillasie.&lt;ref name=&quot;Sarachik2010&quot; /&gt;

Die Stille Oseaan se dekadale ossillasie is 'n patroon van klimaatveranderlikheid in die Stille Oseaan wat op 'n tydskaal van twintig tot dertig jaar wissel. Dit lyk soos ENSO maar duur baie langer, en die fase daarvan kan die uitwerking van individuele El Niño- en La Niña-gebeurtenisse op die wêreldklimaat versterk of demp.&lt;ref name=&quot;IPCC2021&quot; /&gt;

== Voorvalle ==
&lt;div style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:800 height:70
PlotArea = left:50 bottom:20 width:700 height:40 
Period = from:1900 till:2025
DateFormat = yyyy
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1900
PlotData = 
 bar:elnino width:30 color:red mark:(line,white)
 from:1902 till:1903
 from:1905 till:1906
 from:1911 till:1912
 from:1913 till:1915
 from:1919 till:1920
 from:1925 till:1926
 from:1940 till:1942
 from:1946 till:1947
 from:1951 till:1952
 from:1953 till:1954
 from:1957 till:1958
 from:1958 till:1959
 from:1963 till:1964
 from:1965 till:1966
 from:1968 till:1969
 from:1969 till:1970
 from:1972 till:1973
 from:1976 till:1977
 from:1977 till:1978
 from:1979 till:1980
 from:1982 till:1983
 from:1986 till:1988
 from:1991 till:1992
 from:1993 till:1994
 from:1994 till:1995
 from:1997 till:1998
 from:2002 till:2003
 from:2004 till:2005
 from:2006 till:2007
 from:2009 till:2010
 from:2014 till:2016
 from:2018 till:2019
 from:2023 till:2024
&lt;/timeline&gt;
'n Tydlyn van die El Niño-voorkoms tussen 1900 en 2024.&lt;ref name=&quot;ENSO ONIs&quot;&gt;{{cite web|title=Historical El Niño/La Niña episodes (1950–present)|url=http://www.cpc.ncep.noaa.gov/products/analysis_monitoring/ensostuff/ensoyears.shtml|publisher=United States Climate Prediction Center&lt;!--|date=4 November 2015--&gt;|date=1 February 2019|access-date=15 March 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BoM El Nino&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.bom.gov.au/climate/enso/enlist/index.shtml |title= El Niño - Detailed Australian Analysis |access-date=3 April 2016 |publisher=Australian Bureau of Meteorology}}&lt;/ref&gt;
&lt;/div&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Normdata}}

[[Kategorie:Klimatologie]]</text>
      <sha1>dr1epc5wsfwitgol4god4g7kofjmjqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Bad Guys (rolprent)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>387537</id>
    <revision>
      <id>2974327</id>
      <parentid>2794748</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tshegi</username>
        <id>203835</id>
      </contributor>
      <comment>Geskep deur die bladsy &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1376484507|The Bad Guys (film)]]&quot; te vertaal</comment>
      <origin>2974327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3015" sha1="e9586wh3rpgonlbtxn8ub0d960vc7u3" xml:space="preserve">
{{Inligtingskas rolprent|draaiboekskrywer=[[Etan Cohen]]|regisseur={{plainlist|&lt;!--per single-screen billing in credits--&gt;
* [[Sam Rockwell]]
* [[Marc Maron]]
* [[Awkwafina]]
* [[Craig Robinson (actor)|Craig Robinson]]
* [[Anthony Ramos]]
* [[Richard Ayoade]]
* [[Zazie Beetz]]
* [[Alex Borstein]]
* [[Lilly Singh]]
}}|musiek=[[Daniel Pemberton]]|land=United States|taal=English}}Die Bad Guys is 'n 2022 Amerikaanse geanimeerde neo-noir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2022/artisans/news/la-inspired-the-bad-guys-production-design-cinematography-1235239012/|title=How ‘The Bad Guys’ Used L.A.’s Cinematic History to Create an Animated Film Noir|last=Tangcay|first=Jazz|date=2022-04-22|website=Variety|language=en-US|access-date=2026-07-23}}&lt;/ref&gt;misdaad komedie film vervaardig deur DreamWorks Animation vervaardig is. Die film is loos gebaseer op die kinderboekreeks deur Aaron Blabey, en is geregisseer deur Pierre Perifel (in sy debuut as regisseur) en geskryf deur Etan Cohen. Die ensemble-rolverdeling bevat  die stemme van [[Sam Rockwell]], Marc Maron, [[Awkwafina]], [[Craig Robinson (akteur)|Craig Robinson]], [[Anthony Ramos (akteur)|Anthony Ramos]], [[Richard Ayoade]], [[Zazie Beetz]], [[Alex Borstein]] en Lilly Singh. Dit vertel die verhaal van 'n kriminele groep [[Vermensliking|antropomorfiese diere]] wat, nadat hulle gevang is, voorgee dat hulle probeer om hulself te hervorm as modelburgers, net om hul leier te vind wat werklik aangetrokke raak daartoe dom sy weë vir goed te verander.

Werk aan die film het in Maart 2018 begin, met Cohen wat die draaiboek geskryf het. Die karakters en temas is geïnspireer deur verskeie misdaadfilms en anime-reekse soos ''[[Pulp Fiction]]'' (1994), die &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwPg&quot;&gt;Ocean's-&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; filmtrilogie, ''Lupin the Third'' en ''Sherlock Hound'', terwyl die inspirasie vir die film se animasiestyl gekom het van ''[[spider-man: Into the Spider-Verse|Spider-Man: Into the Spider-Verse]]'' (2018). Produksie het by DreamWorks Animation se Glendale-kampus begin, en 'n paar bykomende produksiebates is van Jellyfish Pictures geleen, met stemoptrede wat op afstand uitgevoer is weens die [[Covid-19-pandemie|COVID-19-pandemie]] .

''The Bad Guys'' is op 22 April 2022 in die Verenigde State deur [[Universal Pictures]] vrygestel. Dit het positiewe resensies van kritici ontvang en $251 verdien{{Spaces}}miljoen. 'n Opvolg, ''The Bad Guys 2'', is in 2025 vrygestel. Dit het ook 'n mediafranchise voortgebring; met 'n reeks [[Netflix]] -eksklusiewe voorlopers wat tussen die hooffilms vrygestel is.

In Los Angeles, waar mense en [[Vermensliking|antropomorfiese]] diere saambestaan, lei meester -sakkeroller mnr. Wolf die Slegte Ouens, 'n berugte bende misdadigers wat bestaan uit sy beste vriend en kluiskraker mnr. Snake, kundige [[kuberkraker]] mev. &quot;Webs&quot; Tarantula, meester van vermomming mnr. Shark, en loskanon mnr. Piranha.
[[Kategorie:Artikels met hAudio-mikroformate]]
[[Kategorie:Pages using multiple image with auto scaled images]]</text>
      <sha1>e9586wh3rpgonlbtxn8ub0d960vc7u3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974328</id>
      <parentid>2974327</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpesBona</username>
        <id>2720</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wysiging deur [[Special:Contributions/Tshegi|Tshegi]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:KabouterBot|KabouterBot]]</comment>
      <origin>2794748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3798" sha1="f2r0xmpzpp0p2gkpjz78rvxay1s0puv" xml:space="preserve">{{Weesbladsy}}
{{Inligtingskas rolprent|naam=The Bad Guys|regisseur=Pierre Perifel|produksieleier={{plainlist|
* Damon Ross
* Rebecca Huntley
}}|draaiboekskrywer=Etan Cohen|met={{plainlist|
*[[Sam Rockwell]]
*Marc Maron
*[[Craig Robinson (akteur)|Craig Robinson]]
*[[Anthony Ramos (akteur)|Anthony Ramos]]
*[[Awkwafina]]
*[[Richard Ayoade]]
*[[Zazie Beetz]]
*Lilly Singh
*[[Alex Borstein]]
}}|musiek=Daniel Pemberton|land=[[VSA]]|taal=[[Engels]]|ateljee=DreamWorks Animation|verspreider=[[Universal Pictures]]|vrystelling=[[22 April]] [[2022]] (VSA)|webtuiste=https://www.dreamworks.com/movies/the-bad-guys|imdb_id=8115900|speeltyd=100 min&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/the-bad-guys-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdazntu4 |title=''The Bad Guys'' |website=[[British Board of Film Classification]]|access-date=April 25, 2022}}&lt;/ref&gt;|bruto=V$245.6 miljoen&lt;ref name=&quot;BOM&quot;&gt;{{Cite Box Office Mojo |id=8115900 |title=The Bad Guys (2022) |website=[[Box Office Mojo]] |access-date=July 17, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NUM&quot;&gt;{{Cite The Numbers |id=Bad-Guys-The |title=The Bad Guys (2022) |access-date= July 17, 2022}}&lt;/ref&gt;|begroting=V$69–80 miljoen&lt;ref name=&quot;thewrap&quot;&gt;{{cite news |last1=Fuster |first1=Jeremy |title='The Bad Guys' Leads a Crucial Box Office Weekend for Non-Franchise Films |url=https://www.thewrap.com/bad-guys-box-office-northman-massive-talent/ |access-date=April 21, 2022 |work=[[TheWrap]] |publisher=The Wrap News Inc. |date=April 21, 2022}}&lt;/ref&gt;|beeld=The Bad Guys (film).svg}}

'''''The Bad Guys''''' is 'n rekenaargeanimeerde familie-/[[buddy-rolprent]] van 2022 wat deur Pierre Perifel geregisseer is. Die stemme van [[Sam Rockwell]], Marc Maron, [[Craig Robinson (akteur)|Craig Robinson]], [[Anthony Ramos (akteur)|Anthony Ramos]] kom onder andere daarin voor. Die rolprent is deur Damon Ross en Rebecca Huntley vervaardig en deur die verspreidingsfirma [[Universal Pictures]] versprei. Die draaiboek is deur Etan Cohen en Hilary Winston geskryf met musiek van Daniel Pemberton.

== Rolverdeling ==

* [[Sam Rockwell]]&lt;ref name=&quot;Voice cast&quot;&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2021/film/news/the-bad-guys-sam-rockwell-awkwafina-anthony-ramos-1235029280/|title=Sam Rockwell, Awkwafina and Anthony Ramos to Star in DreamWorks Animation’s ‘The Bad Guys’ (EXCLUSIVE)|last=Rubin|first=Rebecca|date=July 28, 2021|website=Variety|access-date=July 28, 2021}}&lt;/ref&gt; as Mr. Wolf,&lt;ref&gt;@pierreperifel (28 Julie 2021). [https://www.instagram.com/p/CR5Nj_oD2zj/ &quot;The Bad Guys cast has finally been officially announced!&quot;]. Besoek op 28 Julie 2021 – via Instagram.&lt;/ref&gt; die [[Wolf]]
* Marc Maron as Mr. Snake, die [[Slang]]
* [[Craig Robinson (akteur)|Craig Robinson]] as Mr. Shark, die [[Haaie]]
* [[Anthony Ramos (akteur)|Anthony Ramos]] as Mr. Piranha
* [[Awkwafina]] as Ms. Tarantula
* [[Richard Ayoade]] as Professor Marmalade, die [[Proefkonyn]]
* [[Zazie Beetz]] as Diane Foxington
* Lilly Singh as Tiffany Fluffit&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ign.com/videos/the-bad-guys-exclusive-cast-table-read-featurette|title=The Bad Guys: Exclusive Cast Table Read Featurette|date=December 16, 2021|website=IGN|access-date=December 16, 2021}}&lt;/ref&gt;
* [[Alex Borstein]] as Chief Mary Rehsals

== Vrystelling ==
Die film is vrygestel in teaters in [[Verenigde State]] op [[22 April]] [[2022]] en was vrygestel op [[DVD]], [[Blu-ray]] en [[Ultra HD Blu-ray]] op 21 Junie 2022.

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==
* {{Official website|https://www.dreamworks.com/movies/the-bad-guys}}
* {{IMDb title|8115900}}
{{Rotten Tomatoes|id=the_bad_guys_2022|label=The Bad Guys}}

* {{Metacritic rolprent|the-bad-guys|The Bad Guys}}
{{Normdata}}

[[Kategorie:Amerikaanse rolprente]]
[[Kategorie:Engelse rolprente]]
[[Kategorie:Animasierolprente]]
[[Kategorie:Buddy-rolprente]]</text>
      <sha1>f2r0xmpzpp0p2gkpjz78rvxay1s0puv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>388701</id>
    <revision>
      <id>2974273</id>
      <parentid>2974105</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T13:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BurgertB</username>
        <id>2401</id>
      </contributor>
      <comment>Besig</comment>
      <origin>2974273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164745" sha1="2s9inr4w4y4crhu1a7wzlya48k3vg44" xml:space="preserve">{{nuus}}
{{Inligtingskas Militêre konflik
|konflik = Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)
|deelvan = 
|beeld = [[Lêer:2022 Russian invasion of Ukraine.svg|300px]]
|byskrif = {{Leftlegend|#FDE182|Deurlopend deur Oekraïne beheer}}{{Leftlegend|#EBC0B3|Tans deur Rusland beset of beheer}}{{Leftlegend|#ABD4DD|Voorheen deur Rusland beset of Oekraïens besette Russiese gebiede}}
|datum = [[24 Februarie]] [[2022]] – tans
|plek = [[Oekraïne]], [[Rusland]]
|resultaat = onbeslis
|gebied = 
| party1 = '''{{RUS}}''' &lt;br /&gt;'''[[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Volksrepubliek Donetsk|VR Donetsk]]''' &lt;br /&gt;'''[[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] [[Volksrepubliek Loehansk|VR Loehansk]]'''
'''Steun:''' &lt;br/&gt;{{vlagland|Belarus}}&lt;br/&gt;{{vlagland|Noord-Korea}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thinkchina.sg/politics/exploited-and-abandoned-north-korean-troops-ukraine?ref=top-hero|title=Exploited and abandoned: North Korean troops in Ukraine|website=ThinkChina|access-date=2025-03-19}}&lt;/ref&gt;
| party2 = '''{{vlagland|Oekraïne}}''' &lt;br/&gt;
'''Steun:''' '''[[NAVO]]''' &lt;br/&gt;
'''{{EU}}''' &lt;br/&gt;
'''{{vlagland|AUS}}''' &lt;br/&gt;
'''{{vlagland|JPN}}''' &lt;br/&gt;
'''{{vlagland|NZL}}''' &lt;br/&gt;
'''{{vlagland|Suid-Korea}}'''
|party3 = 
|aanvoerder1 = [[Beeld:Flag of the President of Russia.svg|20px]] '''[[Wladimir Poetin]]''' &lt;br /&gt; {{RU-VLAG}} [[Michail Misjoestin]] &lt;br /&gt;{{RU-VLAG}} [[Sergei Lawrof]] &lt;br /&gt;{{RU-VLAG}} Aleksandr Dvornikov &lt;br /&gt;{{RU-VLAG}} Sergej Sjojgoe &lt;br /&gt;{{RU-VLAG}} Valeri Gerasimov &lt;br /&gt; [[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] Denis Poesjilin &lt;br /&gt; [[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Wladimir Pasjkof]] &lt;br /&gt; [[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] Leonid Pasetsjnik\ &lt;br /&gt; [[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] [[Sergei Koslof]]
|aanvoerder2 = [[Beeld:Flag of the President of Ukraine.svg|20px]] '''[[Wolodimir Zelenski]]'''&lt;br /&gt;{{vlagikoon|Oekraïne}} [[Denis Sjmihal]] &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Waleri Zaloezjni]] &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} Dmytro Koeleba &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} Oleksii Danilov &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} Oleksii Reznikov &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} Serhiy Sjaptala &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} Roeslan Chomtsjak
|aanvoerder3 =
|sterkte1 = {{RU-VLAG}} 1&amp;nbsp;013&amp;nbsp;000 soldate; 2&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 reserviste,&lt;ref&gt;{{Cite web|taal=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine|access-date=2022-02-20}}&lt;/ref&gt; waarvan 175&amp;nbsp;000 – 190&amp;nbsp;000 troepe in Oekraïne&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|title=Russia positioning helicopters, in possible sign of Ukraine plans|access-date=22 Februarie 2022|author=Barnes, Julian E.|author2=Crowley, Michael|author3=Schmitt, Eric|date=10 Januarie 2022|work=The New York Times|taal=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220122100818/https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|archivedate=22 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin|title=Citing U.S. Intelligence, Biden says Putin has decided to invade Ukraine|access-date=22 Februarie 2022|last=Bengali|first=Shashank|date=18 Februarie 2022|work=The New York Times|taal=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220222072836/https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin|archivedate=22 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt; 
|sterkte2 = {{vlagikoon|Oekraïne}} 255&amp;nbsp;000 soldate, 1&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 reserviste, 20&amp;nbsp;000 vrywilligers&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3169477/ukraine-crisis-20000-foreign-volunteers-ukraine|title=Ukraine crisis: 20,000 foreign volunteers in Ukraine to fight Russians, says foreign minister|access-date=11 Maart 2022|date=7 Maart 2022|publisher=South China Morning Post|taal=en}}&lt;/ref&gt;
|ongevalle1 = Sien [[#Ongevalle en verliese|&quot;Ongevalle en verliese&quot;]]&lt;br&gt;
|ongevalle2 = Sien [[#Ongevalle en verliese|&quot;Ongevalle en verliese&quot;]]
}}

Op 24 Februarie 2022 het [[Rusland]] [[Oekraïne]] binnegeval, en dit het die grootste en dodelikste oorlog in [[Europa]] sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] geword. Dit was as gevolg van ’n groot eskalasie van die bestaande oorlog tussen die twee lande wat begin het toe Rusland Oekraïne in 2014 aangeval het.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=McFaul |first1=Michael |last2=Person |first2=Robert |editor1-last=Brands |editor1-first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=0n72EAAAQBAJ&amp;dq=On+February+24,+2022,+Russian+president+Vladimir+Putin+launched+a+full-+scale+invasion+of+Ukraine,+expanding+dramatically+the+war+against+Ukraine+he+be+gan+in+2014+and+starting+the+largest+war+in+Europe+since+World+War+II.&amp;pg=PA34 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=Johns Hopkins University Press |{{ISBN|978-1-4214-4985-2}} |page=34 |language=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |{{ISBN|978-1-80526-003-5}} |page=74}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=D'Anieri |first=Paul |date=23 March 2023 |title=Ukraine and Russia: From Civilized Divorce to Uncivil War |url=https://books.google.com/books?id=ASysEAAAQBAJ |edition=2nd |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |{{ISBN|978-1-009-31550-0}} |oclc=1350843759 |pages=i; 98}}&lt;/ref&gt; Die gevegte het honderdduisende militêre ongevalle en tienduisende Oekraïense burgerlike ongevalle veroorsaak. Teen Augustus 2026 het Rusland sowat 20% van Oekraïne beset.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Russia-Ukraine War Report Card, Aug. 25, 2026|url=https://www.russiamatters.org/news/russia-ukraine-war-report-card/russia-ukraine-war-report-card-aug-18-2026 |access-date=27 August 2026 |website=Russia Matters}}&lt;/ref&gt; Van ’n bevolking van 41&amp;nbsp;miljoen is ongeveer 8&amp;nbsp;miljoen Oekraïners intern ontheem&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ukraine internal displacement report: General population Survey |url=https://crisisresponse.iom.int/sites/g/files/tmzbdl1481/files/appeal/documents/IOM_UKR_Internal%20Displacement%20Report_GPS%20R19_January%202025.pdf |access-date=4 December 2025 |website=Global Crisis Response Platform}}&lt;/ref&gt; en 6-7&amp;nbsp;miljoen het uit die land gevlug.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Asadzade |first1=Ulviyya |last2=Sachalko |first2=Borys |title=Ukraine Faces Labor Shortage as Russia's War Empties Factories and Farms |url=https://www.rferl.org/a/russia-war-creates-labor-shortages-in-ukraine/33606226.html |access-date=4 December 2025 |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=December 2025}}&lt;/ref&gt; Dit het Europa se grootste vlugtelingkrisis sedert die Tweede Wêreldoorlog veroorsaak.

Aan die einde van 2021 het Rusland troepe naby Oekraïne se grense saamgetrek en eise aan die Weste gestel, onder meer ’n verbod op enige toekomstige toetrede van Oekraïne tot [[Navo]]. Nadat hy herhaaldelik ontken het dat daar planne was om Oekraïne aan te val, het die Russiese president, [[Wladimir Poetin]], op 24 Februarie 2022 ’n &quot;spesiale militêre operasie&quot; aangekondig en gesê dit is bedoel om die Russies gesteunde wegbreekrepublieke [[Donetsk]] en [[Loehansk]] te ondersteun, waarvan paramilitêre magte sedert 2014 teen Oekraïne in die Donbasoorlog geveg het. Poetin het irredentistiese&lt;ref name=irrewat group=&quot;nota&quot;&gt;'n Beweging vir die inlywing van &quot;onbevryde&quot; gebiede by die stamland.&lt;/ref&gt; en [[Imperialisme|imperialistiese]] standpunte gehuldig wat Oekraïne se wettigheid as staat bevraagteken. Hy het sonder bewyse beweer die Oekraïense regering bestaan uit [[Neo-Nazisme|neo-Nazi’s]] wat [[volksmoord]] teen die Russiese minderheid in die [[Donbas]] pleeg en dat Rusland se doel was om Oekraïne te &quot;demilitariseer en te denasionaliseer&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Marples |first=David R. |date=3 July 2022 |title=Russia's war goals in Ukraine |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00085006.2022.2107837 |journal=Revue Canadienne des Slavistes |volume=64 |issue=2–3 |pages=207–219 |doi=10.1080/00085006.2022.2107837 |issn=0008-5006}}&lt;/ref&gt; Russiese lugaanvalle en ’n grondinval is aan ’n noordelike front uit [[Belarus]] in die rigting van die hoofstad, [[Kijif]], geloods; aan ’n suidelike front uit die besette [[Krim]]; en aan ’n oostelike front uit die Donbas in die rigting van [[Charkif]]. Oekraïne het die krygswet afgekondig, ’n algemene mobilisering gelas en diplomatieke betrekkinge met Rusland verbreek.

Russiese troepe het teen April 2022 uit die noorde en die buitewyke van Kijif teruggetrek nadat hulle op hewige weerstand en logistieke uitdagings afgekom het. Die [[Boetsja-slagting]] is ná hulle onttrekking ontdek. Rusland het ’n offensief in die Donbas van stapel gestuur en [[Marioepol]] ná ’n verwoestende beleg ingeneem. Rusland het voortgegaan om militêre en burgerlike teikens ver van die front af te bombardeer en het in die winter Oekraïne se energienetwerk aangeval. Aan die einde van 2022 het Oekraïne suksesvolle teenoffensiewe in die suide en ooste geloods en die grootste deel van Charkif-oblast bevry. Kort daarna het Rusland vier gedeeltelik besette provinsies (Donetsk, Cherson, Loehansk en Zaporizjzja-oblast) onwettig geannekseer. In November het Oekraïne die stad Cherson en die hele gebied wes van die [[Dnipro]]rivier bevry. Ná klein maar bestendige Russiese vorderings in die ooste in die eerste helfte van 2024 het Oekraïne in Augustus ’n offensief in Rusland se Koersk-oblast geloods, waar [[Noord-Korea]]anse soldate gestuur is om Rusland te help.

Die menseregtekantoor van die [[Verenigde Nasies]] berig Rusland het ernstige menseregteskendings in die besette Oekraïne gepleeg. Rusland se aanvalle op burgerlikes, sowel as sy beleid in besette gebiede, het gelei tot bewerings van volksmoord.&lt;ref name=&quot;Etkind&quot;&gt;{{cite journal|last=Etkind |first=Alexander |year=2022 |title=Ukraine, Russia, and Genocide of Minor Differences |journal=Journal of Genocide Research |volume=25 |issue=3–4 |publisher=Taylor &amp; Francis |pages=1–19 |doi=10.1080/14623528.2022.2082911 |s2cid=249527690}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;h710&quot;&gt;{{cite magazine|last=McGlynn |first=Jade |title=Russia Is Committing Cultural Genocide in Ukraine |magazine=Foreign Policy |date=23 April 2024 |url=https://foreignpolicy.com/2024/04/23/russia-ukraine-cultural-genocide-looting-indoctrination-deporatation/ |access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;q611&quot;&gt;{{cite web|last=Stavljanin |first=Dragan |title=Genocide Scholar: 'I Do Think that Russia's Violence in Ukraine is Genocidal' |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=2 April 2024 |url=https://www.rferl.org/a/russia-genocide-ukraine-scholar-war-crimes-prosecution-hague/32888386.html |access-date=4 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250622040322/https://www.rferl.org/a/russia-genocide-ukraine-scholar-war-crimes-prosecution-hague/32888386.html |archive-date=22 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;v008&quot;&gt;{{cite web|last=Richardson |first=Jon |date=11 March 2024 |title=Unmarked graves, violent repression and cultural erasure: the devastating human toll of Russia's invasion of Ukraine |url=https://theconversation.com/unmarked-graves-violent-repression-and-cultural-erasure-the-devastating-human-toll-of-russias-invasion-of-ukraine-223337 |access-date=6 July 2024 |website=The Conversation }}&lt;/ref&gt; Die direkte koste van die oorlog vir Rusland is op meer as $450&amp;nbsp;miljard geraam, terwyl die [[Wêreldbank]]groep die koste van heropbou in Oekraïne op $588&amp;nbsp;miljard raam.

Die Russiese inval het internasionale veroordeling ontlok. Baie lande het sanksies teen Rusland en sy bondgenoot Belarus ingestel, terwyl hulle humanitêre en militêre hulp aan Oekraïne verskaf het. Betogings het oor die hele wêreld plaasgevind. Binne sy grense het Rusland betogers met massainhegtenisnemings en strenger mediasensuur beveg. Oorlogverwante ontwrigting van Oekraïense landbou en skeepvaart het die wêreldwye voedselkrisis vererger; oorlogverwante skade is as die &quot;vernietiging van die omgewing&quot; beskryf. Die [[Internasionale Strafhof]] (ICC) het ’n ondersoek na misdade teen die mensdom, oorlogsmisdade, die ontvoering van Oekraïense kinders en volksmoord teen Oekraïners begin. Die ICC het lasbriewe vir die inhegtenisneming van Poetin en vyf ander Russiese amptenare uitgereik. Vredesonderhandelings het tot stilstand gekom, en Rusland het herhaaldelik oproepe om ’n wapenstilstand van die hand gewys.

==Agtergrond==
===Tyd ná die Sowjetunie en die Oranje Rewolusie===
Ná die [[ontbinding van die Sowjetunie]] in 1991 het Rusland en Oekraïne noue bande behou. In 1994 het Oekraïne ingestem om weg te doen met sy [[Kernwapen|kernarsenaal]] en die [[Boedapest-memorandum]] te onderteken op voorwaarde dat Rusland, [[Brittanje]] en die [[VSA]] versekering sou verskaf teen geweldsbedreigings van sy territoriale integriteit en vir sy politieke onafhanklikheid. Vyf jaar later was Rusland een van die ondertekenaars van die [[Manifes vir Europese Sekuriteit]], wat &quot;die inherente reg van elke deelnemende staat herbevestig het om vry te wees om sy sekuriteitsmaatreëls te kies of verander, insluitende verdrae van bondsgenootskappe, soos wat dit ontwikkel&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Istanbul Document 1999 |url=http://www.osce.org/node/39569 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=19 November 1999 |access-date=21 Julie 2015 |archive-date=1 Junie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140601124042/http://www.osce.org/node/39569 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

In 2004 is [[Wiktor Janoekowitsj]], toe die eerste minister, verklaar as wenner van die presidentsverkiesing, waarin 'n groot knoeiery volgens die hooggeregshof van Oekraïne plaasgevind het.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |title=The Supreme Court findings |access-date=7 July 2008 |publisher=Supreme Court of Ukraine |date=3 December 2004 |language=uk |archive-date=22 June 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HZ9wqN35?url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Die uitslag het 'n groot openbare reaksie en steun ontlok vir die opposisiekandidaat, [[Wiktor Joesjtsjenko]], wat die uitslag bevraagteken het. In die oproerige maande van die rewolusie het kandidaat Joesjtsjenko skielik ernstig siek geword, en verskillende onafhanklike doktersgroepe het bevind hy is met dioksien (TCDD) vegiftig.&lt;ref name=&quot;CBS: Yushchenko: Live And Carry On&quot;&gt;{{cite news |title=Yushchenko: 'Live And Carry On' |work=CBS News |date=30 January 2005 |url=https://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |access-date=17 April 2020 |archive-date=25 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025143917/http://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ref_j&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/study-dioxin-that-poisoned-yushchenko-made-in-lab-46417.html |title=Study: Dioxin that poisoned Yushchenko made in lab |work=Kyiv Post |date=5 August 2009 |agency=Associated Press |location=Londen |access-date=29 January 2022 |archive-date=31 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131165135/https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/study-dioxin-that-poisoned-yushchenko-made-in-lab-46417.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Joesjtsjenko het Russiese betrokkenheid sterk vermoed.&lt;ref name=&quot;Ref_2009c&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.kyivpost.com/nation/49610 |title=Yushchenko to Russia: Hand over witnesses |newspaper=Kyiv Post |date=28 October 2009 |access-date=11 February 2010}}&lt;/ref&gt; Dit alles het eindelik tot die vreedsame [[Oranje Rewolusie]] gelei wat Joesjtsjenko en [[Joelia Timosjenko]] aan die bewind geplaas het, terwyl Janoekowitsj leier van die opposisie geword het.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |archive-url=https://web.archive.org/web/20080115052653/http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |archive-date=15 January 2008 |title=Ukraine-Independent Ukraine |access-date=14 January 2008 |website=Encyclopædia Britannica (fee required) |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

In 2008 het die Russiese president Poetin hom uitgespreek teen Oekraïne se moontlike toelating tot Navo.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last1=Harding |author-first1=Luke |author-last2=Borger |author-first2=Julian |author-last3=Chrisafis |author-first3=Angelique |date=2 April 2008 |title=Bush-Putin row grows as pact pushes east |work=The Guardian |location=[[Moskou]]; [[Boekarest]]; [[Parys]]|url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=8 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208091130/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author-last=Dawar |author-first=Anil |date=4 April 2008 |title=Putin warns Nato over expansion |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=13 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213527/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |url-status=live}}&lt;/ref&gt; In 2009 het die [[Roemenië|Roemeense]] ontleder Iulian Chifu en sy medeskrywers die opinie uitgespreek dat Rusland, met betrekking tot Oekraïne, 'n opgedateerde weergawe van die [[Brezjnef-leerstelling]] navolg waarvolgens die soewereiniteit van Oekraïne nie groter kan wees as dié van die [[Warskouverdrag]]slande voor die verval van die Sowjet-invloedsfeer in die laat 1980's en vroeë 1990's nie.&lt;ref name=&quot;Chifu&quot;&gt;{{cite book|author-last1=Chifu |author-first1=Iulian |title=The Russian Georgian War: A trilateral cognitive institutional approach of the crisis decision-making process |author-last2=Nantoi |author-first2=Oazu |author-last3=Sushko |author-first3=Oleksandr |publisher=Editura Curtea Veche |year=2009 |{{ISBN|978-973-1983-19-6}} |location=[[Boekarest]] |page=181 |chapter=Russia–Georgia War of August 2008: Ukrainian Approach |access-date=21 Februarie 2016 |chapter-url=http://www.cpc-ew.ro/pdfs/the_russian_georgian_war.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930233012/http://www.cpc-ew.ro/pdfs/the_russian_georgian_war.pdf|archive-date=30 September 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

In 2009 het Janoekowitsj aangekondig hy gaan hom in 2010 weer as president verkiesbaar stel. Hy het gewen en is in 2010 beëdig.

===Oekraïense rewolusie en oorlog===
[[Beeld:Euromaidan Kyiv 1-12-13 by Gnatoush 005.jpg|thumb|links|Die Euromaidan-optogte in Desember 2013 in Kijif.]]
Ná weke van protesoptogte as deel van die [[Euromaidan]]-beweging (2013-2014) het die pro-Russiese president Janoekowitsj en die leiers van die Oekraïense parlementêre opposisie op 21 Februarie 2014 'n ooreenkoms onderteken vir 'n vroeë verkiesing. Die volgende dag het Janoekowitsj uit Kijif gevlug weens 'n beskuldigingstem wat hom van sy mag as president sou stroop.&lt;ref name=&quot;interfax1&quot;&gt;{{cite news|date=24 Februarie 2014 |title=Rada removes Yanukovych from office, schedules new elections for May 25 |agency=Interfax-Ukraine |url=http://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|url-status=live |access-date=15 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210094859/https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html |archive-date=10 Februarie 2020}}&lt;/ref&gt; Leiers van die [[Russies]]sprekende oostelike streke van Oekraïne het hulle lojaliteit teenoor Janoekowitsj bevestig,&lt;ref&gt;{{cite news|author-last1=Polityuk |author-first1=Pavel |author-last2=Robinson |author-first2=Matt |author-last3=Baczynska |author-first3=Gabriela |author-last4=Goettig |author-first4=Marcin |author-last5=Graff |author-first5=Peter |author-last6=Elgood |author-first6=Giles |date=22 Februarie 2014 |title=Ukraine parliament removes Yanukovich, who flees Kiev in &quot;coup&quot; |work=Reuters |publisher=Thomson Corporation |location=Kijif |editor-last=Roche |editor-first=Andrew|url=https://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |url-status=live|access-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609181723/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |archive-date=9 Junie 2016 }}&lt;/ref&gt; en dit het gelei tot die pro-Russiese onrus in 2014 in Oekraïne.&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Fisher |author-first=Max |date=3 September 2014 |title=Everything you need to know about the Ukraine crisis |url=https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122003807/https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know|archive-date=22 Januarie 2022 |access-date=24 Januarie 2022 |website=Vox |publisher=Vox Media |language=en}}&lt;/ref&gt; 

Die onrus is gevolg deur die anneksasie van die [[Krim]] deur Rusland in Maart 2014 en die oorlog in die Donbas, wat in April 2014 begin het met die skepping van die Russies gesteunde kwasistate Donetsk- en Loehansk-volksrepubliek.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last1=Grytsenko |author-first1=Oksana |author-last2=Vlasova |author-first2=Anastasia |date=12 April 2014 |title=Armed pro-Russian insurgents in Loehansk say they are ready for police raid |work=Kyiv Post |publisher=Businessgroup LLC |location=Loehansk |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-Loehansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html|access-date=1 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140412131249/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-Loehansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html|archive-date=12 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Ragozin |author-first=Leonid |date=16 Maart 2019 |title=Annexation of Crimea: A masterclass in political manipulation |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2019/3/16/annexation-of-crimea-a-masterclass-in-political-manipulation |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528090201/https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/annexation-crimea-masterclass-political-manipulation-190315174459207.html |archive-date=8 Mei 2020 |access-date=24 Januarie 2022 |website=aljazeera.com |publisher=Al Jazeera |location=[[Riga]] |language=en }}&lt;/ref&gt;

Op 14 September 2020 het die Oekraïense president [[Wolodimir Zelenski]] Oekraïne se nuwe nasionale sekuriteitstrategie goedgekeur &quot;wat voorsiening maak vir die ontwikkeling van 'n bondgenootskap met Navo met die oog op lidmaatskap van Navo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|date=25 Januarie 2022|title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine|publisher=Al Jazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|url-status=live|access-date=15 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215002641/https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|archive-date=15 Februarie 2022|author-last=Duggal|author-first=Hanna}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ua-nato-relations&quot;&gt;{{cite news|date=11 January 2020 |title=Relations with Ukraine|work=[[Navo]] |publisher=Navo |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=15 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215011708/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Op 24 Maart 2021 het Zelenski 'n verdrag onderteken wat die strategie goedkeur vir &quot;die ontsetting en reïntegrasie van die tydelik besette gebied Krim en stad [[Sewastopol]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news |date=24 Maart 2021 |title=Zelensky enacts strategy for de-occupation and reintegration of Crimea |work=Ukrinform |publisher=Regering van Oekraïne |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=12 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212130511/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

In Julie 2021 het Poetin 'n essay gepubliseer met die titel &quot;Oor die historiese eenheid van die Russe en Oekraïners&quot;, waarin hy sy mening herbevestig dat die Russe en Oekraïners &quot;een volk&quot; is.&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Poetin |author-first=Wladimir |author-link=Wladimir Poetin |date=12 Julie 2021|title=Article by Vladimir Putin 'On the Historical Unity of Russians and Ukrainians' |url=http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125053520/http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181|archive-date=25 Januarie 2021 |access-date=1 Februarie 2022 |website=Die Kremlin |publisher=Regering van Rusland }}&lt;/ref&gt; Die Amerikaanse historikus Timothy Snyder het Poetin se idees as [[imperialisme]] beskryf.&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Snyder |author-first=Timothy D. |date=18 Januarie 2022 |title=How to think about war in Ukraine |url=https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119065436/https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine |archive-date=19 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2021 |website=Thinking about... (newsletter) |publisher=Substack }}&lt;/ref&gt; Die Britse joernalis Edward Lucas het gemeen dit is historiese revisionisme.&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Lucas |author-first=Edward |date=15 September 2020 |title=Why Putin's history essay requires a rewrite |url=https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb|url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125143913/https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Times |publisher=Times Newspapers}}&lt;/ref&gt; Ander waarnemers het die Russiese leierskap daarvan beskuldig dat hulle 'n verwronge siening van moderne Oekraïne en sy geskiedenis het.&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Roth |author-first=Andrew |date=7 Desember 2021|title=Putin's Ukraine rhetoric driven by distorted view of neighbour |url=https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207180813/https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |archive-date=7 Desember 2021|access-date=25 Januarie 2021 |work=The Guardian |publication-place=Moskou}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Dickinson |first1=Peter |last2=Haring |first2=Melinda |last3=Lubkivsky |first3=Danylo |last4=Motyl |first4=Alexander |last5=Whitmore |first5=Brian |last6=Goncharenko |first6=Oleksiy |last7=Fedchenko |first7=Yevhen |last8=Bonner |first8=Brian |last9=Kuzio |first9=Taras |date=15 Julie 2021 |title=Putin's new Ukraine essay reveals imperial ambitions |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210715191212/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |archive-date=15 Julie 2021 |access-date=25 Januarie 2021|publisher=Atlantic Council}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Wilson |author-first=Andrew |date=23 Desember 2021 |title=Russia and Ukraine: 'One People' as Putin Claims? |url=https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124130721/https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims/|archive-date=24 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |publisher=Royal United Services Institute}}&lt;/ref&gt;

Rusland het gesê moontlike lidmaatskap van Oekraïne van Navo en die uitbreiding van Navo in die algemeen bedreig sy nasionale sekuriteit.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last=Taylor |author-first=Paul |date=23 November 2021 |title=Ukraine: NATO's original sin |work=Politico |publisher=Axel Springer SE |url=https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |access-date=1 Februarie 2022 |archive-date=29 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129135805/https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author-last=Guyer |author-first=Jonathan |date=27 Januarie 2022 |title=How America's NATO expansion obsession plays into the Ukraine crisis |work=Vox |publisher=Vox Media |url=https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion|access-date=20 Februarie 2022 |archive-date=18 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218060139/https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Op sy beurt het Oekraïne en ander Europese lande wat aan Rusland grens, Poetin daarvan beskuldig dat hy Russiese irredentisme&lt;ref name=&quot;WAT&quot;&gt;{{cite web | url=https://viva-afrikaans.org | title='''irredentisme''' | publisher=viva-afrikaans.org | work=WAT| accessdate= 28 September 2026 | author=&lt;!-- Geen --&gt; | format=Internetwoordeboek | url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; probeer beoefen en van aggressiewe militaristiese beleide.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Agencies |date=13 September 2014 |title=Putin wants to destroy Ukraine and restore Soviet Union, says Yatseniuk |url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125154846/https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Bullough |author-first=Oliver |date=28 Maart 2014 |title=Vladimir Putin: The rebuilding of 'Soviet' Russia |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124104112/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |archive-date=24 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |publisher=BBC }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Rubin |author-first=Trudy |date=11 Januarie 2022 |title=Putin wants to reestablish the Russian empire. Can NATO stop him without war? |url=https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125155257/https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Philadelphia Inquirer |publisher=Interstate General Media}}&lt;/ref&gt;

===Russiese inval in die Krim en Donbas===
{{Sien ook|Russiese anneksasie van die Krim}}

[[Beeld:2014 Russo-ukrainian-conflict map.svg|thumb|220px|Kaart van die Russies beheerde gebied in Oekraïne, September 2014.]]
Op 27 Februarie 2014 het Russiese soldate sonder kentekens die Oekraïense gebied van die [[Krim]] begin beset&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2014/feb/27/crimean-parliament-seized-by-unknown-pro-russian-gunmen |title=Crimean parliament seized by unknown pro-Russian gunmen: Gunmen storm Crimea's regional administrative complex in Simferopol and hoist Russian flag above parliament building |first1=Harriet |last1=Salem |first2=Shaun |last2=Walker |first3=Luke |last3=Harding |date=27 February 2014 |work=[[The Guardian]] }}&lt;/ref&gt; en Oekraïense militêre basisse blokkeer.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Crimea |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26713727 |access-date=9 April 2025 |work= BBC News |date=24 March 2014 }}&lt;/ref&gt; In Maart het Rusland die Krim geannekseer ná ’n onwettige referendum wat onder besetting gehou is. Dit was die eerste keer sedert die Tweede Wêreldoorlog dat ’n Europese land ’n deel van ’n ander land annekseer,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ukraine: Conflict at the Crossroads of Europe and Russia |url=https://www.cfr.org/backgrounders/ukraine-conflict-crossroads-europe-and-russia |website=Council on Foreign Relations |date=5 February 2020}}&lt;/ref&gt; en verskeie kenners het dit met [[Nazi-Duitsland]] se anneksasie van [[Oostenryk]] vergelyk.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Plokhy |first=Serhii |url=https://books.google.com/books?id=e3eoEAAAQBAJ&amp;dq=annexation+of+the+peninsula+to+Hitler%E2%80%99s+Anschluss+of+Austria+in+1938&amp;pg=PT64 |title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History |date=9 May 2023 |publisher=W.W. Norton &amp; Company |ISBN=978-1-324-05120-6 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Žalimas |first=Dainius |date=14 March 2017 |title=Lessons of World War II and the Annexation of Crimea |url=https://ojs.mruni.eu/ojs/international-comparative-jurisprudence/article/view/4559 |journal=International Comparative Jurisprudence |volume=3 |issue=1 |pages=25–36 |doi=10.13165/j.icj.2017.03.003 |issn=2351-6674 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Die [[VN]] se Algemene Vergadering het ’n resolusie aanvaar waarin die &quot;territoriale integriteit van Oekraïne&quot; bevestig en die anneksasie verwerp word.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/a_res_68_262.pdf|title=United Nations A/RES/68/262 General Assembly|date=1 April 2014|publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt; Navo het ook samewerking met Rusland opgeskort.&lt;ref name=&quot;end coop&quot;&gt;{{cite web |title=Ukraine Crisis: NATO Suspends Russia Co-operation |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26838894 |publisher=BBC News, UK |date=2 April 2014 |access-date=2 April 2014}}&lt;/ref&gt; Poetin het gesê die Krim moes nooit deel van ’n onafhanklike Oekraïne gewees het nie en beweer Rusland wou geen ander Oekraïense gebiede oorneem nie.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Crimea crisis: Russian President Putin's speech annotated |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26652058 |work=BBC News |date=19 March 2014}}&lt;/ref&gt;

Pro-Russiese betogings, wat in die geheim deur Rusland befonds en georganiseer is, het gevolg in die Oekraïense stede [[Donetsk]] en [[Loehansk]].&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Umland |first1=Andreas |title=The Glazyev Tapes: Getting to the root of the conflict in Ukraine |url=https://ecfr.eu/article/commentary_the_glazyev_tapes_getting_to_the_root_of_the_conflict_in_7165/ |website=European Council on Foreign Relations |date=1 November 2016}}&lt;/ref&gt; In April 2014 het gewapende Russiese paramilitêre magte [[Slowjansk]] en ander nedersettings ingeneem en die onafhanklike [[Volksrepubliek Donetsk]] (DPR) en [[Volksrepubliek Loehansk]] (LPR) uitgeroep. Hulle bevelvoerder, Igor Girkin, het erken dié gebeure het die Donbas-oorlog ontketen, waarna Oekraïne spoedig ’n operasie van stapel gestuur het om die gebied te herower.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Russia's Igor Strelkov: I Am Responsible for War in Eastern Ukraine |url=https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598 |work=[[The Moscow Times]] |date=21 November 2014 |access-date=11 December 2020 |archive-date=23 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223204015/https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Rusland het die separatiste in die geheim met soldate, tenks en artillerie ondersteun.&lt;ref&gt;{{cite news|date=23 October 2014 |title=Exclusive: Charred tanks in Ukraine point to Russian involvement |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |url-status=live |access-date=28 February 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |archive-date=1 March 2022}}

Die [[Internasionale Strafhof]] het geoordeel die oorlog was ’n nasionale en internasionale gewapende konflik waarby Rusland betrokke was,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016) |url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf |publisher=International Criminal Court |pages=33–38 |date=14 November 2016 }}&lt;/ref&gt; en die Europese Hof vir Menseregte het geoordeel Rusland het die DPR en LPR sedert 2014 beheer.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible |url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&amp;id=003-7550165-10372782&amp;filename=Grand%20Chamber%20decision%20Ukraine%20and%20the%20Netherlands%20v.%20Russia%20-%20Flight%20MH17%20and%20eastern-Ukraine-conflict%20case%20partially%20admissible,%20will%20proceed%20to%20judgment.pdf |publisher=European Court of Human Rights |date=25 January 2023 }}&lt;/ref&gt; Oekraïne se parlement het die Donbas-streek tot ’n gebied onder Russiese besetting verklaar.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine declares Russian 'occupation' in eastern region |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/1/18/ukraine-declares-russian-occupation-in-eastern-region |work=[[Al Jazeera]] |date=18 January 2018 }}&lt;/ref&gt;

Die anneksasie van die Krim en die Donbas-oorlog het ’n vlaag Russiese [[nasionalisme]] ontketen. Die ontleder Wladimir Sokor het Poetin se toespraak van 2014 ná die anneksasie ’n &quot;manifes van Groot-Russiese irredentisme&quot; genoem.&lt;ref name=irrewat group=&quot;nota&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Socor |first=Vladimir |date=24 March 2014 |title=Putin's Crimea Speech: A Manifesto of Greater-Russia Irredentism |volume=11 |publisher=Eurasia Daily Monitor |issue=56 |url=https://jamestown.org/program/putins-crimea-speech-a-manifesto-of-greater-russia-irredentism/ }}&lt;/ref&gt;

Poetin het na &quot;Nieu-Rusland&quot; begin verwys, ’n voormalige Russiese keiserlike gebied wat ’n groot deel van die suide van Oekraïne beslaan het.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kimmage |first1=Michael |title=Collisions: The Origins of the War in Ukraine and the New Global Instability |date=2024 |publisher=[[Oxford University Press]] |page=129}}&lt;/ref&gt; Russies gesteunde magte is deur Russiese neo-imperialisme beïnvloed&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine: Are 2014 pro-Russia rebels fighting 1920s war? |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-28532392 |work=[[BBC News]] |date=28 July 2014 }}&lt;/ref&gt; en het probeer om ’n nuwe Nieu-Rusland te skep.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=O'Loughlin |first1=John |title=The rise and fall of &quot;Novorossiya&quot;: examining support for a separatist geopolitical imaginary in southeast Ukraine |journal=Post-Soviet Affairs |date=2017 |volume=33 |issue=2 |pages=124–144 |doi=10.1080/1060586X.2016.1146452 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1060586X.2016.1146452|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:Normandy format (2019-12-09) 03.jpg|thumb|260px|Die Normandiëformaat-vergadering&lt;ref name=vier group=&quot;nota&quot;&gt;Die &quot;Normandiëformaat&quot; ([[Frans]]: Format Normandie), ook bekend as die &quot;Normandië-4&quot;, was 'n groep state wat tussen 2014 en 2022 probeer het om die Donbas-oorlog te beëindig en te voorkom dat dit uitbrei tot 'n Russies-Oekraïense oorlog. Die vier lande in die groep was [[Duitsland]], Rusland, Oekraïne en [[Frankryk]]. Hulle het in 2014, tydens die 70ste herdenking van D-dag in [[Normandië]], Frankryk, die eerste keer informeel byeengekom.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.trust.org/item/20160905143052-wd0nm/|title=Russia's Putin says supports future Normandië format talks on Ukraine|last=|first=|date=5 September 2016|website=news.trust.org|publisher=Thomson Reuters Foundation|access-date=11 September 2016|archive-date=6 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906165602/http://news.trust.org/item/20160905143052-wd0nm/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; in Desember 2019 was die enigste vergadering tussen Zelenski en Poetin.&lt;ref name=&quot;i407&quot;&gt;{{cite web|title=Zelenskyy on meeting Putin in 2019: We talked and bargained a lot |website=Ukrainska Pravda |date=25 February 2024 |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/02/25/7443642/ |access-date=15 July 2024 }}&lt;/ref&gt;]]
Toe die konflik in 2014 begin, was Oekraïne amptelik neutraal&lt;ref name=&quot;Atlantic Council: Ukrainian neutrality&quot;&gt;{{cite web|last1=Blank |first1=Stephen |title=Ukrainian neutrality would not appease Putin or prevent further Russian aggression |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-neutrality-would-not-appease-putin-or-prevent-further-russian-aggression/ |publisher=Atlantic Council |date=28 January 2022 |access-date=8 March 2024 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308150443/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-neutrality-would-not-appease-putin-or-prevent-further-russian-aggression/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; en het gesê hy streef nie na Navo-lidmaatskap nie.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Deschytsia states new government of Ukraine has no intention to join NATO |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/198372.html |work=Interfax-Ukraine |date=29 March 2014 }}&lt;/ref&gt; Ná Rusland se besetting van die Krim en inval in die Donbas het Oekraïne se parlement in Desember 2014 gestem om die land se neutrale status te herroep en Navo-lidmaatskap na te streef.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-parliament-abandons-neutrality/26758725.html |title=Ukraine Votes To Abandon Neutrality |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=23 December 2014 }}&lt;/ref&gt;

Die Minsk-ooreenkomste in September 2014 en Februarie 2015 het ten doel gehad om die Donbas-oorlog op te los, maar ooreenkomste oor 'n wapenstilstand en verdere onderhandelinge het misluk.&lt;ref&gt;{{cite news|date=29 July 2020 |title=Ukraine ceasefire violated more than 100 times within days: OSCE |publisher=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |url-status=live |access-date=28 February 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |archive-date=1 March 2022}}&lt;/ref&gt; Die [[Weste]] se swak reaksie op Russiese optrede het Poetin laat glo die Weste sou nie sterk reageer op die inval van 2022 nie.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Brands |first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=WxP-EAAAQBAJ&amp;dq=Russia%E2%80%99s+invasion+of+Georgia+in+2008+and+Ukraine+in+2014+provided+ample+evidence&amp;pg=PA39 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=JHU Press |ISBN=978-1-4214-4984-5 |page=39 |language=en}}&lt;/ref&gt; Verskeie politieke wetenskaplikes het gesê dié reaksie het verdere Russiese aggressie aangemoedig.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |ISBN=978-1-80526-003-5 |page=11}}&lt;/ref&gt;

==Aanvang==
[[Beeld:2nd Battalion, 503rd Infantry Regiment, 173rd Airborne Brigade depart Aviano Air Base, Italy, Feb. 24, 2022.jpg|thumb|260px|Amerikaanse valskermsoldate vertrek uit Italië na [[Letland]], 24 Februarie 2022. Duisende Amerikaanse troepe is in Oos-Europa ontplooi tydens die Russiese versterkings.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-02-24/173rd-Airborne-Brigade-Ukraine-Latvia-Russia-5128627.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-02-24/173rd-Airborne-Brigade-Ukraine-Latvia-Russia-5128627.html |archive-date=26 February 2022 |work=Stars and Stripes |title=173rd Airborne Brigade battalion heads to Latvia as Ukraine comes under Russian attack |date=24 February 2022 |access-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;]]

===Russiese militêre versterkings=== 
Die konflik het begin met 'n groot militêre opbou, aanvanklik van Maart tot April 2021 en daarna weer van Oktober 2021 tot Februarie 2022. Tydens laasgenoemde het Rusland eise aan die VSA en Navo gestel dat Oekraïne nie by Navo aansluit nie, sowel as dat Navo-soldate en militêre uitrusting in [[Oos-Europa]] verminder word.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last1=Tétrault-Farber |author-first1=Gabrielle |author-last2=Balmforth |author-first2=Tom |date=17 Desember 2021 |title=Russia demands NATO roll back from East Europe and stay out of Ukraine |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222081106/https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Rusland het gedreig met 'n niegespesifiseerde militêre reaksie as Navo 'n &quot;agressiewe toon&quot; bly handhaaf.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last=MacKinnon |author-first=Mark |date=21 Desember 2021 |title=Putin warns of unspecified military response if U.S. and NATO continue 'aggressive line' |language=en-CA |work=The Globe and Mail |url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-warns-of-unspecified-military-response-if-us-and-nato-continue/ |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=15 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115165246/https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-warns-of-unspecified-military-response-if-us-and-nato-continue/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Russiese ontkenning van invalsplan===
Ondanks die Russiese militêre opbou het Russiese amptenare maande lank ontken dat Rusland enige plan het om Oekraïne binne te val.&lt;ref name=&quot;Deny&quot;&gt;{{cite news |author-last1=Kiely |author-first1=Eugene |author-last2=Farley |author-first2=Robert |title=Russian Rhetoric Ahead of Attack Against Ukraine: Deny, Deflect, Mislead |url=https://www.factcheck.org/2022/02/russian-rhetoric-ahead-of-attack-against-ukraine-deny-deflect-mislead/ |access-date=26 February 2022 |work=FactCheck.org |date=24 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;denials&quot;&gt;{{cite news |author-last1=Taylor |author-first1=Adam |title=Russia's attack on Ukraine came after months of denials it would attack |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |access-date=26 February 2022 |newspaper=The Washington Post |date=24 February 2022 |archive-url=https://archive.ph/20220224205233/https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |archive-date=24 Februarie 2022 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Op 12 November 2021 het Dmitri Peskof, Poetin se woordvoerder, aan verslaggewers gesê &quot;Rusland bedreig niemand. Die beweging van troepe op ons gebied behoort niemand rede tot kommer te gee nie.&quot;&lt;ref name=&quot;Deny&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;denials&quot;/&gt; Op 28 November 2021 het Peskof gesê &quot;Rusland het nooit enige plan gehad om enigiemand aan te val nie, dit het nie nou planne nie en sal nooit sulke planne hê nie ... Rusland is 'n vreedsame land, wat goeie betrekkinge met sy buurlande wil handhaaf.&quot;&lt;ref name=&quot;Deny&quot;/&gt; 

Op 12 Desember 2021 het hy gesê spanning jeens Oekraïne &quot;word geskep om Rusland verder te demoniseer en hom as 'n moontlike aggressor uit te beeld&quot;.&lt;ref name=Deny/&gt;

Op 19 Januarie 2022 het die Russiese onderminister van buitelandse sake gesê &quot;Rusland wil nie enige aksie van 'n aggressiewe aard hê of daaraan deelneem nie. Ons sal nie wat ook al in Oekraïne aanval, inval, binnedring of begin nie.&quot;&lt;ref name=&quot;Deny&quot;/&gt; Op 12 Februarie 2022 het die Kremlin se raadgewer oor buitelandse sake besprekings oor die &quot;sogenaamde beplande Russiese inval&quot; as &quot;histerie&quot;  beskryf.&lt;ref name=&quot;Deny&quot;/&gt;&lt;ref name=denials/&gt;

===Russiese aantygings===
[[Beeld:Vladimir Putin and Sergey Shoigu - Saint-Petersburg 2017-07-30 (1).jpg|thumb|220px|links|Poetin en sy vertroueling van baie jare, die minister van verdediging, [[Sergei Sjoigoe]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukraine conflict: Who's in Putin's inner circle and running the war? |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60573261 |work=BBC News |date=2 March 2022 |access-date=4 March 2022}}&lt;/ref&gt;]]

Op 9 Desember 2021 het president Poetin gepraat van diskriminasie teen Russiessprekendes buite Rusland en gesê: &quot;Ek moet sê, [[Russofobie]] is die eerste tree tot [[volksmoord]]. Ek en jy weet wat in die Donbas gebeur. Dit lyk beslis baie soos volksmoord.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Putin Says Conflict in Eastern Ukraine 'Looks Like Genocide' |url=https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780 |work=AFP |publisher=The Moscow Times |date=10 Desember 2021 |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=21 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221082440/https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Путин заявил о геноциде на Донбассе |trans-title=Putin announced the genocide in the Donbass |url=https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html |work=Rossiyskaya Gazeta |date=9 Desember 2021 |language=ru |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222212644/https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Rusland het ook die Oekraïense taalwet veroordeel.&lt;ref&gt;{{cite news |title=New law stokes Ukraine language tensions |url=https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions |work=France 24 |date=1 April 2021 |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224032739/https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Op 15 Februarie 2022 het Poetin aan die pers gesê: &quot;Wat in die Donbas gebeur, is beslis volksmoord.&quot;&lt;ref name=&quot;france24genocide&quot;&gt;{{cite news|title=US accuses Moscow of creating Ukraine invasion pretext with 'genocide' claims |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims |work=AFPhet hy gesê |publisher=France 24 |date=15 Februarie 2021|access-date=23 Februarie 2022|archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224034042/https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nuusmedia het daarop gewys dat die Oekraïense president Zelenski self 'n Russiessprekende is, ondanks Poetin se aantygings van 'n volksmoord op Russiessprekendes.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/19/russians-accuse-ukrainians-genocide-propaganda-blitz/ |title=Russians accuse Ukrainians of genocide as they pave way for potential invasion |newspaper=The Daily Telegraph |date=19 Februarie 2022 |author-last1=Vasilyeva |author-first1=Nataliya |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223103730/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/19/russians-accuse-ukrainians-genocide-propaganda-blitz/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Rusland se aantygings van volksmoord is wyd as vals verwerp.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukraine crisis: Vladimir Putin address fact-checked |url=https://www.bbc.co.uk/news/60477712 |access-date=24 Februarie 2022 |work=BBC News |date=22 Februarie 2022 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223162137/http://www.bbc.co.uk/news/60477712 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Verskeie internasionale organisasies, insluitende die [[VN]] se hoëkommissaris vir menseregte en die [[Raad van Europa]], kon geen bewyse vir die Russiese bewerings vind nie.&lt;ref&gt;{{cite web|date=15 Junie 2014 |title=Report on the human rights situation in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|publisher=OHCHR|access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=14 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214151822/https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2021 |title=Civic Space and Fundamental Freedoms in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf |publisher=OHCHR |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=9 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209154320/https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Daily and spot reports from the Special Monitoring Mission to Ukraine |url=https://www.osce.org/ukraine-smm/reports |publisher=OSCE |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222080943/https://www.osce.org/ukraine-smm/reports|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=2 April 2014 |title=Ad hoc Report on the situation of national minorities in Ukraine adopted on 1 April 2014 |url=https://rm.coe.int/16800c5d6f|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204183556/https://rm.coe.int/16800c5d6f |archive-date=4 Februarie 2022 |publisher=Raad van Europa}}&lt;/ref&gt; Die Europese Kommissie het dit as Russiese waninligting afgemaak.&lt;ref&gt;{{cite press release|date=24 Januarie 2022 |title=Disinformation About the Current Russia-Ukraine Conflict – Seven Myths Debunked |url=https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en |access-date=22 Februarie 2022 |website=Directorate-General for European Neighbourhood Policy and Enlargement Negotiations |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218045942/https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en |archive-date=18 Februarie 2022 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Die Amerikaanse ambassade in Oekraïne het dit as &quot;laakbare onwaarheid&quot; beskryf,&lt;ref&gt;{{cite news|title=United States: Russia's claim of 'genocide in Ukraine' is reprehensible falsehood |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3406104-united-states-russias-claim-of-genocide-in-ukraine-is-reprehensible-falsehood.html |work=Ukrinform |date=17 Februarie 2022 |access-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218120707/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3406104-united-states-russias-claim-of-genocide-in-ukraine-is-reprehensible-falsehood.html |archive-date=18 Februarie 2022 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; terwyl die woordvoerder Ned Price van die Amerikaanse departement van buitelandse sake gesê het Moskou maak sulke bewerings as 'n verskoning om Oekraïne in te val.&lt;ref name=&quot;france24genocide&quot; /&gt; 

In 'n nasionalistiese toespraak op 21 Februarie het Poetin ook beweer die &quot;Oekraïense gemeenskap&quot; het &quot;[[Neo-Nazisme|neonazisties]]&quot; geword, sonder om bewyse te lewer, en gesê Rusland se doel is &quot;om Oekraïne te denazifiseer&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news |author-last1=Fisher |author-first1=Max |date=23 Februarie 2022 |title=Word by Word and Between the Lines: A Close Look at Putin’s Speech |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/23/world/europe/putin-speech-russia-ukraine.html |access-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://archive.ph/20220223115611/https://www.nytimes.com/2022/02/23/world/europe/putin-speech-russia-ukraine.html |archive-date=23 Februarie 2022 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Seddon |first1=Max |title=Putin justifies war in menacing speech as Zelensky appeals for peace |url=https://www.ft.com/content/0783ea10-b493-4889-8da8-5a5ea75cb977 |access-date=24 Februarie 2022 |work=Financial Times |date=24 Februarie 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224112202/https://www.ft.com/content/0783ea10-b493-4889-8da8-5a5ea75cb977 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

President Zelenski is egter [[Jood]]s en drie lede van sy familie het in die [[Holocaust]] gesterf.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite news|author-last1=Abbruzzese |author-first1=Jason |date=24 Februarie 2022 |title=Putin says he is fighting a resurgence of Nazism. That's not true. |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/live-blog/russia-ukraine-conflict-live-updates-n1289655/ncrd1289673 |url-status=live |access-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224112830/https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/live-blog/russia-ukraine-conflict-live-updates-n1289655/ncrd1289673 |archive-date=24 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;

==Gebeure==
[[Beeld:Russian troops in Novoaidar, 6 March 2022.png|thumb|240px|Russiese troepe in Oekraïne vroeg tydens die inval van 2022.]]
Die inval het met dagbreek op 24 Februarie begin.&lt;ref name=&quot;Meduza_Putin_announces_invasion&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Missiles rain down around Ukraine |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-orders-military-operations-ukraine-demands-kyiv-forces-surrender-2022-02-24/ |work=[[Reuters]] |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:Bucha_main_street,_2022-04-06_(0804).jpg|thumb|240px||Wrakstukke van ’n [[Slag van Boetsja|vernietigde]] Russiese konvooi op 27 Februarie in [[Boetsja]], [[Kijif-oblast]].]]
Die eerste fase van die inval is aan vier fronte gevoer: een in die rigting van Wes-[[Kijif]] uit Belarus deur die Russiese Oostelike Militêre Distrik; een in die rigting van Oos-Kiëf deur die Sentrale Militêre Distrik (noordoosfront); een in die rigting van [[Charkif]]; en ’n vierde, suidelike front wat in die Krim en Rusland se [[Rostof-oblast]] ontstaan het, met ’n oostelike as in die rigting van [[Odesa]] en ’n westelike operasionele gebied in die rigting van [[Marioepol]].&lt;ref name=&quot;TR&quot;&gt;{{cite journal|last=Bielieskov |first=Mykola |date=21 September 2021 |title=The Russian and Ukrainian Spring 2021 War Scare |url=https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare |access-date=25 November 2021 |website=Center for Strategic &amp; International Studies}}&lt;/ref&gt; Die inval het onverwags hewige weerstand teengekom.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kube |first1=Courtney |last2=Siemaszko |first2=Corky |date=26 February 2022 |title=Russian offensive unexpectedly slowed by fierce Ukrainian resistance |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/russian-offensive-unexpectedly-slowed-fierce-ukrainian-resistance-rcna17703 |access-date=16 September 2022}}&lt;/ref&gt; 

Rusland kon nie Kijif inneem nie en is in die gevegte by Irpin, Hostomel en [[Boetsja]] teruggedryf. Die Russe het probeer om die hoofstad te omsingel, maar verdedigers onder Oleksandr Sirski het hulle posisies behou; hulle het teentenkmissiele en lugafweermissiele gebruik om Russiese toevoerlyne te verswak en die aanval te vertraag.&lt;ref&gt;{{cite news|date=7 April 2022 |title=Russia's failure to take down Kyiv was a defeat for the ages |work=Associated Press News |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-battle-for-kyiv-dc559574ce9f6683668fa221af2d5340 |access-date=16 September 2022}}&lt;/ref&gt;

Teen 7 April het Russiese troepe wat aan die noordfront ontplooi was, teruggetrek om voorrade aan te vul en na die Donbas herontplooi te word. Die noordoosfront is eweneens na Suidoos-Oekraïne teruggetrek vir herontplooiing.&lt;ref name=&quot;TR&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;news.yahoo.com&quot;&gt;{{cite news|last1=Epstein |first1=Jake |last2=Haltiwanger |first2=John |date=6 April 2022 |title=NATO chief says Putin still wants to control all of Ukraine, despite repositioning forces to the eastern Donbas region |url=https://news.yahoo.com/nato-chief-says-putin-still-144125043.html |access-date=7 April 2022}}&lt;/ref&gt; Op 26 April het afgevaardigdes van die VSA en 40 bondgenote in Duitsland bymekaargekom om ’n koalisie te bespreek wat ekonomiese steun, militêre voorrade en herstelwerk aan Oekraïne sou verskaf.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Vandiver |first1=John |last2=Svan |first2=Jennifer H. |date=26 April 2022 |title=US and allies gather at Ramstein to discuss how to help Ukraine defeat Russia's 'unjust invasion' |work=Stars and Stripes |location=Duitsland |url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |url-status=live |url-access=limited |access-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504174341/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |archive-date=4 May 2022}}&lt;/ref&gt;

===Aanvanklike inval===
[[Lêer:Последствия удара ракеты по Голосеевскому району Киева (6).jpg|duimnael|regs|220px|'n Struktuur in [[Kijif]] wat deur 'n missielaanval vernietig is.]]

Op 24 Februarie, net voor 06:00 Moskoutyd (UTC+3), het Poetin aangekondig hy het besluit om 'n &quot;spesiale militêre operasie&quot; in Oos-Oekraïne te loods.&lt;ref name=&quot;tassputspeech24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Meduza_Putin_announces_invasion&quot;&gt;{{cite news |title=Putin announces formal start of Russia's invasion in eastern Ukraine |date=24 February 2022 |newspaper=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |access-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224033732/https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |archive-date=24 February 2022 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Russian President Vladimir Putin announces military assault against Ukraine in surprise speech |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|access-date=24 February 2022 |website=MSN |language=en-US |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064559/https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In sy toespraak het Poetin gesê daar is geen planne om Oekraïense gebied te beset nie en beweer hy ondersteun die reg van die volke van Oekraïne op selfbeskikking.&lt;ref name=&quot;tassputspeech24&quot;&gt;{{cite news|date=24 February 2022 |title=Путин принял решение о проведении операции по денацификации и демилитаризации Украины |language=ru |trans-title=Putin decided to conduct an operation to de-Nazify and demilitarise Ukraine |work=TASS |url=https://tass.ru/politika/13825671 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224045055/https://tass.ru/politika/13825671 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hy het ook gesê Rusland beoog die &quot;demilitarisasie en denazifisering&quot; van Oekraïne – CNN en NBC het dié bewerings as &quot;sonder gronde&quot; en &quot;vals&quot; beskryf.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last=Chernova |author-first=Anna |date=24 February 2022 |title=Kremlin spokesperson echoes Putin's baseless claims on invasion objectives |work=CNN |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_542ef6fc653f4404d483a5156ecc23e6 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224132757/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/index.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author-first1=Nathan |author-last1=Hodge |author-first2=Tim |author-last2=Lister |author-first3=Ivana |author-last3=Kottasová |author-first4=Laura |author-last4=Smith-Spark |date=24 February 2022 |title=Ukraine vows defiance as Russia launches major invasion |url=https://www.cnn.com/2022/02/24/europe/ukraine-russia-invasion-thursday-intl/index.html |access-date=24 February 2022 |website=CNN |language=en |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224145336/https://www.cnn.com/2022/02/24/europe/ukraine-russia-invasion-thursday-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|first1=David K.|last1=Li|first2=Jonathan|last2=Allen|first3=Corky|last3=Siemaszko|title=Putin using false 'Nazi' narrative to justify Russia's attack on Ukraine, experts say|url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-claims-denazification-justify-russias-attack-ukraine-experts-say-rcna17537|access-date=2022-02-25|website=NBC News|date=24 February 2022|language=en}}&lt;/ref&gt; Dit is ook deur die Amerikaanse Holocaust-herdenkingsmuseum veroordeel.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newsweek.com/holocaust-museum-criticizes-putin-saying-ukraine-needs-denazified-1682467|title=Holocaust Museum Criticizes Putin's Saying Ukraine Needs to Be 'Denazified'|date=February 24, 2022|agency=Newsweek|access-date=25 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025159/https://www.newsweek.com/holocaust-museum-criticizes-putin-saying-ukraine-needs-denazified-1682467|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Poetin het die lede van die [[Oekraïense Gewapende Magte|Oekraïense magte]] gevra om hulle wapens neer te lê en terug te keer huis toe.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60503037|title=Ukraine conflict: Russia announces special military operation in Donbas |website=BBC News |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064553/https://www.bbc.com/news/world-europe-60503037 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/russias-putin-announces-military-operation-in-ukraine-a76549 |title=Russia's Putin Announces Military Operation in Ukraine |website=The Moscow Times |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064553/https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/russias-putin-announces-military-operation-in-ukraine-a76549|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;krputspeech24&quot;&gt;{{Cite news |date=24 February 2022 |title=Обращение Президента Российской Федерации |language=ru |work=Kremlin.ru |url=http://kremlin.ru/events/president/news/67843 |access-date=24 February 2022 |archive-date= |archive-url= |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

Kort voor 07:00 (UTC+2) op die 24ste het Zelenski krygswet in Oekraïne afgekondig.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops |title=Russia-Ukraine crisis live news: Putin has launched 'full-scale invasion', says Ukrainian foreign minister – latest updates &amp;#124; World news |work=[[The Guardian]] |date=16 July 2018 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224054309/https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Later het hy die Oekraïense weermag opdrag gegee om die invallers &quot;maksimum verliese toe te dien&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author= |url=https://www.unian.net/society/zelenskiy-otdal-prikaz-vsu-nanosit-maksimalnye-poteri-okkupantam-novosti-ukrainy-11715478.html |title=Зеленский отдал приказ ВСУ наносить максимальные потери оккупантам |language=ru |trans-title=Zelensky ordered the Armed Forces of Ukraine to inflict maximum losses on the invaders |website=Unian |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224082802/https://www.unian.net/society/zelenskiy-otdal-prikaz-vsu-nanosit-maksimalnye-poteri-okkupantam-novosti-ukrainy-11715478.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Zelenski het ook aangekondig dat diplomatieke betrekkinge met Rusland onmiddellik opgehef word.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.interfax.ru/world/824153 |title=Украина разорвала дипломатические отношения с Россией |website=Interfax |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224095330/https://www.interfax.ru/world/824153 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Later dié dag het hy 'n algemene mobilisasie aangekondig.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukrainian president signs decree on general mobilisation of population -Interfax |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/ |access-date=25 February 2022 |work=Reuters |date=24 February 2022 |language=en |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025205/https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 

Om 10:00 (UTC+2) het die Oekraïense presidensiële administrasie aangekondig Russiese troepe het Oekraïne uit die noorde binnegeval (tot 5&amp;nbsp;km diep). Russiese troepe was bedrywig in [[Charkif-oblast]] en [[Tsjernihif-oblast]], naby [[Soemi]].&lt;ref&gt;{{cite web |author= |url=https://www.unian.net/war/voyska-rossii-na-severe-ukrainy-prodvinulis-vglub-do-pyati-kilometrov-arestovich-novosti-donbassa-11715571.html |title=Войска России на севере Украины продвинулись вглубь до пяти километров – Арестович |language= |website= |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224091205/https://www.unian.net/war/voyska-rossii-na-severe-ukrainy-prodvinulis-vglub-do-pyati-kilometrov-arestovich-novosti-donbassa-11715571.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Om 10:30 (UTC+2) het die Oekraïense departement van verdediging aangekondig Russiese troepe in Tsjernihif-oblast is gekeer, 'n groot geveg was naby Charkif aan die gang, en [[Marioepol]] en Sjtsjastja is ten volle teruggewen.&lt;ref name=mil.2402.1030&gt;{{cite web |author= |url=https://www.mil.gov.ua/en/news/2022/02/24/general-staff-of-the-armed-forces-of-ukraine-operative-information-as-of-10-30/ |title=General Staff of the Armed Forces of Ukraine: Operative information as of 10.30 |language= |website=mil.gov.ua |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224103548/https://www.mil.gov.ua/en/news/2022/02/24/general-staff-of-the-armed-forces-of-ukraine-operative-information-as-of-10-30/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

====Kijif en die noordfront====
[[Beeld:Russian bombardment of telecommunications antennas in Kiev.jpg|thumb|240px|Telekommunikasietorings in Kijif word deur Russe aangeval.]]
[[Beeld:Battle of Hostomel, 04.03.2022, Skirmish Aftermath.jpg|thumb|links|240px|Ná gevegte in Hostomel, 4 Maart.]]

Russiese troepe het op 24 Februarie probeer om [[Kijif]] vinnig in te neem deur middel van ’n spitsaanval vanuit Belarus suidwaarts langs die westelike oewer van die [[Dnipro]]rivier, met Russiese soldate wat die stad binnegedring het, ondersteun deur luglandingsoperasies en ’n vinnige, gemeganiseerde opmars uit die noorde. Hulle het egter misluk.&lt;ref name=&quot;wapo20220320&quot;&gt;{{cite news|last1=Sly |first1=Liz |last2=Lamothe |first2=Dan |date=20 March 2022 |title=Russia's war for Ukraine could be headed toward stalemate |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |url-status=live |access-date=6 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320093229/https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |archive-date=20 March 2022 |issn=0190-8286 |oclc=2269358}}&lt;/ref&gt;

Die VSA het Zelenski gekontak en aangebied om hom te help ontsnap, uit vrees vir ’n poging deur die Russiese leër om hom te ontvoer of vermoor. Zelenski het geantwoord: &quot;Die geveg is hier; ek het ammunisie nodig, nie ’n rit nie.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|date=25 February 2022 |title=Live updates: Zelenskyy declines US offer to evacuate Kyiv |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-business-europe-united-nations-kyiv-6ccba0905f1871992b93712d3585f548 |access-date=28 February 2023 |publisher=AP News}}&lt;/ref&gt; Teen vroeg in Maart is 'n Russiese opmars langs die westekant van die Dnipro deur Oekraïense verdediging beperk.&lt;ref name=&quot;ISW 4MAR&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CriticalThreats&quot;/&gt; Teen 5 Maart het ’n Russiese konvooi, volgens berigte 64 km lank, min vordering in die rigting van Kijif gemaak.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Stern |first=David L. |date=5 March 2022 |title=After temporary cease-fires break down, Putin threatens Ukraine's government |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/05/ukraine-military-battlefield-kyiv-mariupol/ |url-access=subscription |access-date=6 March 2022}}&lt;/ref&gt; Die opmars uit [[Tsjernihif-oblast|Tsjernihif]] het grootliks tot stilstand gekom toe ’n beleg daar begin het. Russiese magte het uit die noordweste na Kijif opgeruk en [[Boetsja]], Hostomel en Vorzel teen 5 Maart ingeneem.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Lister |first1=Tim |last2=Pennington |first2=Josh |last3=McGee |first3=Luke |last4=Gigova |first4=Radina |name-list-style=and |date=7 March 2022 |title='A family died ... in front of my eyes': Civilians killed as Russian military strike hits evacuation route in Kyiv suburb |url=https://edition.cnn.com/2022/03/06/europe/ukraine-russia-invasion-sunday-intl-hnk/index.html |access-date=9 March 2022 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=7 March 2022 |title=Bucha, Vorzel, Hostomel under enemy's control, situation remains critical |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3422872-bucha-vorzel-hostomel-under-enemys-control-situation-remains-critical.html |access-date=9 March 2022}}&lt;/ref Op 16 Maart het Oekraïense magte ’n teenoffensief begin.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Cullison |first1=Alan |last2=Coles |first2=Isabel |last3=Trofimov |first3=Yaroslav |date=16 March 2022 |title=Ukraine Mounts Counteroffensive to Drive Russians Back From Kyiv, Key Cities |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316111106/https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |archive-date=16 March 2022}}&lt;/ref&gt; Omdat Russiese magte nie ’n vinnige oorwinning in Kijif kon behaal nie, het hulle oorgeskakel na bombardemente sonder onderskeiding en belegvoering.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Gordon |first1=Michael R. |last2=Leary |first2=Alex |date=21 March 2022 |title=The Wall Street Journal News Exclusive: Russia, Failing to Achieve Early Victory in Ukraine, Is Seen Shifting to 'Plan B' |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/russia-failing-to-achieve-early-victory-in-ukraine-is-seen-shifting-to-plan-b-11647824374 |access-date=24 March 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 25 Maart het ’n Oekraïense teenoffensief dorpe oos en wes van Kijif herower.&lt;ref&gt;{{cite web|date=23 March 2022 |title=Ukraine war: Ukrainian fightback gains ground west of Kyiv |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60847188 |access-date=29 March 2022 |website=BBC News}}&lt;/ref&gt; Russiese troepe in die Boetsja-gebied het noordwaarts teruggetrek. Oekraïense magte het die stad op 1 April binnegegaan, die gebied rondom Kijif herower en bewyse van oorlogsmisdade in Boetsja gevind.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine war latest: Ukraine says it has retaken entire Kyiv region |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60949706 |access-date=2 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Rudenko |first=Olga |date=2 April 2022 |title=Hundreds of murdered civilians discovered as Russians withdraw from towns near Kyiv (Graphic Images) |url=https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403022637/https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |archive-date=3 April 2022 |access-date=3 April 2022 |website=The Kyiv Independent}}&lt;/ref&gt; Die [[Pentagon]] het op 6 April bevestig die Russiese leër het [[Tsjernihif-oblast]] verlaat;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Demirjian |first1=Karoun |last2=Lamothe |first2=Dan |name-list-style=and |date=6 April 2022 |title=Pentagon: Russia has fully withdrawn from Kyiv, Chernihiv |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/04/06/pentagon-russia-withdraws-kyiv-chernihiv/ |access-date=7 April 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt; plaaslike owerhede het gesê Russiese troepe het [[Soemi-oblast]] verlaat.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Kalatur |first=Anastasiya |date=8 April 2022 |title=Sumy region liberated from Russian troops |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/04/8/7338013/ |access-date=15 April 2022}}&lt;/ref&gt; Navo se sekretaris-generaal, [[Jens Stoltenberg]], het gesê die Russiese &quot;terugtrekking, herbevoorrading en herontplooiing&quot; van troepe uit die Kijif-gebied moet geïnterpreteer word as ’n uitbreiding van Poetin se planne om sy magte op Oos-Oekraïne te konsentreer.&lt;ref name=&quot;news.yahoo.com&quot;/&gt;

====Suid- en oosfront====
[[Beeld:Russian bombardment on the outskirts of Kharkiv.jpg|thumb|220px|'n Russiese bombardement aan die buitewyke van Charkif, 1 Maart.]]
[[Beeld:Myronosytska 1 after Russian shelling on 2 March 2022 (05).jpg|thumb|220px|Die fakulteit ekonomie van die Nasionale Universiteit van Charkif ná die Russiese bombardement, 2 Maart 2022.]]

Op 24 Februarie het Russiese aanvalsgroepe uit die Krim noordweswaarts beweeg en brûe oor die Dnipro&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine loses control over crossing to Kherson |agency=Ukrinform |date=25 February 2022 |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225155031/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt; en die Noord-Krim-kanaal ingeneem.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Marrow |first1=Alexander |last2=Ostroukh |first2=Andrey |date=24 February 2022 |editor-last=Balmforth |editor-first=Tom |title=Russian forces unblock water flow for canal to annexed Crimea, Moscow says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |archive-date=1 March 2022 |work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; Op 1 Maart was [[Cherson]] die eerste groot stad wat deur Rusland ingeneem is.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Pérez-Peña |first2=Richard |name-list-style=and |date=2 March 2022 |title=First Ukraine City Falls as Russia Strikes More Civilian Targets |url=https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303000108/https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |archive-date=3 March 2022 |access-date=3 March 2022 |work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; Russiese troepe het na Mikolajif opgeruk en dit aangeval, maar is teruggedryf.&lt;ref&gt;{{cite news|date=4 March 2022 |title=Ukrainian defenders repelled attack on Mykolaiv city, fighting continues on outskirts |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3420336-ukrainian-defenders-repelled-attack-on-mykolaiv-city-fighting-continues-on-outskirts.html |access-date=4 March 2022}}&lt;/ref&gt; Russiese magte het die Zaporizjzjza-kernkragsentrale genader en Enerhodar beleër. Teen 25 Februarie het Russiese eenhede na [[Marioepol]] begin opruk.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Battle ongoing near Mariupol – mayor |agency=Ukrinform |date=25 February 2022 |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225110919/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Teen 18 Maart was Marioepol omsingel en het gevegte die middestad bereik. Dit het pogings om burgerlikes te ontruim bemoeilik.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Boffey |first1=Daniel |last2=Tondo |first2=Lorenzo |name-list-style=and |date=18 March 2022 |title=Fighting reaches central Mariupol as shelling hinders rescue attempts |url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/18/russia-missile-lviv-mariupol-ukraine-war |access-date=21 March 2022 |work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; Die Russe het oorgawe geëis, en die Oekraïners het geweier.&lt;ref name=&quot;CBC-2022-03-21&quot;&gt;{{cite news|date=21 March 2022 |title=Ukraine refuses to surrender Mariupol as scope of human toll remains unclear |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |url=https://www.cbc.ca/news/world/ukraine-russia-war-march21-1.6391709 |access-date=21 March 2022}}&lt;/ref&gt; Op 27 Maart het die Oekraïense adjunk-premier, Olha Stefanisjina, gesê: &quot;meer as 85 persent van die hele stad is vernietig&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Scully |first=Rachel |date=27 March 2022 |title=Ukrainian official: Mariupol 'simply does not exist anymore' |work=The Hill |url=https://thehill.com/homenews/sunday-talk-shows/599917-ukrainian-official-mariupol-simply-does-not-exist-anymore |access-date=29 March 2022}}&lt;/ref&gt; Rusland het veilige deurgang na Marioepol geweier aan 50 busse wat deur die VN gestuur is om burgerlikes te ontruim.&lt;ref&gt;{{cite news|date=30 March 2022 |title=Ukraine War: Putin demands Mariupol surrender to end shelling |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60926470 |access-date=31 March 2022}}&lt;/ref&gt;

In die ooste het Russiese soldate probeer om Charkif in te neem&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Losh |first=Jack |date=25 February 2022 |title=Kharkiv's Resistance to Russia's War Has Already Begun |url=https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |magazine=Foreign Policy |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225044904/https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |archive-date=25 February 2022 |access-date=27 February 2022}} en het sterk Oekraïense weerstand ervaar. Izjoem is op 1 April deur Russiese magte ingeneem&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/07/izyum-eastern-ukraine-razing-towns/ |title=In eastern Ukraine, Russian military razing towns to take them over |first=Dalton |last=Bennett |newspaper=[[The Washington Post]] |date=7 April 2022 |access-date=21 February 2022}}&lt;/ref&gt; ná ’n geveg van ’n maand. Op 25 Maart het die Russiese ministerie van verdediging gesê hulle sou probeer om groot stede in die ooste van Oekraïne te beset.&lt;ref&gt;{{cite news|date=25 March 2022 |title=Russia says first phase of Ukraine operation mostly complete, focus now on Donbass |publisher=Yahoo! Finance |agency=[[Reuters]] |location=Londen |editor-last=Trevelyan |editor-first=Mark |url=https://finance.yahoo.com/news/russia-says-first-phase-ukraine-134534902.html |access-date=28 March 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 3 April het Rusland, ná die terugtrekking van Russiese magte uit Kijif, sy aanval op die suide van Oekraïne uitgebrei met bombardemente en aanvalle op Odesa, Mikolajif en die Zaporizjzja-kernkragsentrale.&lt;ref&gt;{{cite news|date=3 April 2022 |title=Missiles hit Ukraine refinery, 'critical infrastructure' near Odessa |work=The Straits Times|publisher=SPH Media Trust |agency=[[Reuters]] |url=https://www.straitstimes.com/world/missiles-hit-critical-infrastructure-at-ukrainian-port-of-odessa |access-date=6 April 2022}}&lt;/ref&gt; Teen 7 April het die hernude konsentrasie van Russiese troepe en tenks rondom Izjoem, Slowjansk en Kramatorsk Oekraïense amptenare genoop om die oorblywende inwoners naby die oostelike grens aan te raai om na Wes-Oekraïne te ontruim.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Picheta |first=Rob |date=6 April 2022 |title=The fight for Sloviansk may be 'the next pivotal battle' of Russia's war in Ukraine |publisher=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/04/06/europe/sloviansk-ukraine-russia-military-significance-intl/index.html |access-date=15 April 2022}}&lt;/ref&gt;

===Suidoosfront (8 April - 5 September 2022)===
[[Beeld:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 2 animated.gif|thumb|280px|links|'n Geanimeerde kaart van die Russiese inval van 7 April tot 5 September 2022.]]

Teen 17 April is Russiese vordering aan die suidoosfront blykbaar belemmer deur Oekraïense magte by die groot, swaar versterkte Azovstal-yster-en-staalwerk en die omliggende gebied in Marioepol.&lt;ref name=&quot;RNZM&quot;&gt;{{cite news|date=17 April 2022 |title=Ukraine war: Mariupol defenders will fight to the end |work=Radio New Zealand News |url=https://www.rnz.co.nz/news/world/465439/ukraine-war-mariupol-defenders-will-fight-to-the-end-pm }}&lt;/ref&gt; Op 19 April het Rusland ’n &quot;oostelike offensief&quot; geloods oor ’n front van 480&amp;nbsp;km wat van Charkif tot Donetsk en Loehansk gestrek het, met gelyktydige missielaanvalle wat weer op Kijif en [[Lwif]] gerig is.&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{cite news|last1=Arraf |first1=Jane |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Landler |first3=Mark |date=19 April 2022 |title=Ukraine Says Russia Begins Assault in the East After Raining Missiles Nationwide |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/04/18/world/europe/ukraine-russia-missiles-lviv-donbas.html |access-date=20 April 2022 }}&lt;/ref&gt; ’n Anonieme Amerikaanse verdedigingsamptenaar het die Russiese offensief as &quot;op sy beste minimaal&quot; beskryf.&lt;ref&gt;{{cite news|date=2 May 2022 |title=US official briefs on Russia's war effort |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-61295448}}&lt;/ref&gt;

Teen 30 Mei was die verskil tussen Russiese en Oekraïense artillerie duidelik, met Oekraïense artillerie wat in die minderheid was.&lt;ref name=&quot;Sabbagh&quot;&gt;{{cite news|last=Sabbagh |first=Dan |date=31 May 2022 |title=Biden will not supply Ukraine with long-range rockets that can hit Russia |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/30/biden-will-not-supply-ukraine-with-long-range-rockets-that-can-hit-russia}}&lt;/ref&gt; In reaksie op Biden se aanduiding dat Oekraïne van meer gevorderde artillerie voorsien sou word, het Poetin gesê Rusland sou sy inval uitbrei om nuwe stede in te sluit, en hy het op 6 Junie ’n missielaanval op Kijif gelas nadat Rusland dit weke lank nie direk aangeval het nie.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.yahoo.com/russia-bombards-kyiv-vows-strike-123428279.html?fr=yhssrp_catchall |title=Russia bombards Kyiv, vows to strike new targets if U.S. Sends long-range missiles to Ukraine |work=CBS News Videos via Yahoo News |date=6 June 2022 }}&lt;/ref&gt; Op 10 Junie het die adjunkhoof van die Oekraïense Veiligheidsdiens (SBU), Wadim Skibitski, verklaar die frontlyne tydens die Slag van Sjewjerodonetsk sou bepaal hoe die inval sou verloop:&lt;ref name=&quot;iktgvs&quot;&gt;{{cite news|last=Koshiw |first=Isobel |date=10 June 2022 |title=We're almost out of ammunition and relying on western arms, says Ukraine |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/10/were-almost-out-of-ammunition-and-relying-on-western-arms-says-ukraine }}&lt;/ref&gt;
{{Blockquote |text=Dit is nou 'n artillerie-oorlog, en ons verloor dit. Alles hang nou af van wat die Weste vir ons gee. Oekraïne het een artilleriestuk teenoor elke 10 of 15 Russiese stukke. Ons Westerse vennote het ons ongeveer 10% gegee van wat hulle het.}}

Op 29 Junie het die Amerikaanse intelligensiedirekteur Avril Haines gesê Amerikaanse agentskappe stem saam die inval sal &quot;vir ’n lang tydperk ... voortduur. Kortom, die prentjie bly taamlik somber, en Rusland se houding teenoor die Weste verhard.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Alper |first1=Alexandra |last2=Freifeld |first2=Karen |last3=Landay |first3=Jonathan |date=29 June 2022 |title=Putin still wants most of Ukraine, war outlook grim -U.S. intelligence chief |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-still-wants-most-ukraine-war-outlook-grim-us-intelligence-chief-2022-06-29/ |access-date=2 July 2022 |work=[[Reuters]] }}&lt;/ref&gt;

Die hoofwoordvoerder van die Russiese ministerie van verdediging, Igor Konasjenkof, het onthul Russiese troepe is verdeel tussen die weermaggroepe &quot;Sentrum&quot;, onder bevel van kolonel-generaal Aleksander Lapin, en &quot;Suid&quot;, onder bevel van weermaggeneraal Sergei Soerowikin.&lt;ref name=&quot;Novaya&quot;&gt;{{cite news|last=Cherkasov |first=Alexander |date=26 June 2022 |script-title=Люди, стрелявшие в наших отцов |language=uk |agency=[[Nowaja Gazeta]] |url=https://novayagazeta.eu/articles/2022/06/26/liudi-streliavshie-v-nashikh-ottsov }}&lt;/ref&gt; Op 20 Julie het Sergei Lawrof, die Russiese minister van buitelandse sake, aangekondig Rusland sou reageer op die verhoogde militêre hulp wat Oekraïne uit die buiteland ontvang deur sy spesiale militêre operasie na [[Zaporizjzja-oblast|Zaporizjzja-]] en [[Cherson-oblast]] uit te brei.&lt;ref&gt;{{cite news|date=20 July 2022 |title=Ukraine News: Kyiv Intensifies Attacks on Russian Positions in South |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/live/2022/07/20/world/ukraine-russia-war#russia-ukraine-territory-expansion-lavrov }}&lt;/ref&gt; Russiese grondmagte het begin om vrywilligerbataljons te werf om ’n nuwe 3de Leërkorps binne die Westelike Militêre Distrik te vorm, met ’n beplande sterkte van 16&amp;nbsp;000 - 60&amp;nbsp;000 personeellede.&lt;ref&gt;{{cite news|date=29 July 2022 |title=Ru\ssia prepares to deploy new strike force against Ukraine – Ukrainian Intelligence |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/07/29/7360811/ |access-date=27 August 2022 }}&lt;/ref&gt;

====Val van Marioepol====
Op 13 April het Russiese magte hulle aanval op die Azovstal-yster-en-staalwerk verskerp.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Harding |first1=Luke |last2=Koshiw |first2=Isobel |last3=McKernan |first3=Bethan |date=13 April 2022 |title=Last marines defending Marioepol 'running out of ammunition' |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-Marioepol-running-out-of-ammunition |access-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415205024/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-Marioepol-running-out-of-ammunition |archive-date=15 April 2025}}&lt;/ref&gt; Die Oekraïense premier, [[Denis Sjmjhal]], het gesê Oekraïense soldate het belowe om die ultimatum om oor te gee, te ignoreer en tot die einde te veg.&lt;ref name=&quot;RNZM&quot;&gt;{{cite news|date=17 April 2022 |title=Ukraine war: Marioepol defenders will fight to the end |work=Radio New Zealand News |url=https://www.rnz.co.nz/news/world/465439/ukraine-war-Marioepol-defenders-will-fight-to-the-end-pm }}&lt;/ref&gt; Op 20 April het Poetin gesê die beleg kan takties as voltooi beskou word, aangesien die 500 Oekraïense soldate wat in bunkers binne die staalwerke verskans was, en na raming 1&amp;nbsp;000 burgerlikes, van hulp afgesny was.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Schreck |first=Adam |date=21 April 2022 |title=Putin claims victory in Marioepol despite steel-mill holdouts |work=Associated Press News |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-kyiv-business-europe-f0e1cd893715eda1e6bef696d9c47db3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604113211/https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-kyiv-business-europe-f0e1cd893715eda1e6bef696d9c47db3 |archive-date=4 June 2025}}&lt;/ref&gt;

Ná vergaderings met Poetin en Zelenski het die VN se sekretaris-generaal, [[António Guterres]], op 28 April gesê hy sou probeer om ’n ontruiming uit Azovstal te reël.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Prentice |first=Alessandra |date=28 April 2022 |title=U.N. chief Guterres calls for escape route from Marioepol 'apocalypse' |work=[[Reuters]] |publication-place=Kyiv |url=https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |url-status=live |access-date=24 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429105525/https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |archive-date=29 April 2022}}&lt;/ref&gt; Op 30 April het Russiese troepe burgerlikes toegelaat om onder VN-beskerming te vertrek.&lt;ref&gt;{{cite news|date=1 May 2022 |title=Civilians flee Azovstal bunkers in evacuation led by U.N. |first1=Tom |last1=Balmforth |first2=Max |last2=Hunder |first3=Alessandra |last3=Prentice |work=[[Yahoo News]] |agency=[[Reuters]] |url=https://news.yahoo.com/more-civilians-evacuated-around-azovstal-111331097.html |access-date=2 September 2024 }}&lt;/ref&gt; Teen 3 Mei het Russiese troepe, nadat hulle 100 burgerlikes toegelaat het om te gaan, hulle bombardement hervat.&lt;ref&gt;{{cite news|date=3 May 2022 |title=Russia shells Marioepol plant with civilians still reported trapped |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |url-status=live |access-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506145656/https://web.archive.org/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |archive-date=6 May 2022}}&lt;/ref&gt; Op 6 Mei het die ''[[Daily Telegraph]]'' berig Rusland het termobariese bomme (bomme wat chemiese ontbranding toelaat wat atmosferiese suurstof gebruik) teen die oorblywende soldate gebruik. Zelenski het die bevelvoerder van die staalfabriek gemagtig om oor te gee indien nodig.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Vasilyeva |first=Nataliya |date=5 May 2022 |title=Ukraine loses contact with Azovstal defenders as Russian troops storm steelworks |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/05/04/besieged-azovstal-steelwork-bunker-survivors-stave-hunger-frying/ }}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei is alle burgerlikes ontruim.&lt;ref&gt;{{cite news|date=7 May 2022 |title='All' civilians have been evacuated from a besieged steel plant in Marioepol |work=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/2022/05/07/1097413091/steel-plant-Marioepol-azovstal-civilians-evacuated |access-date=2 June 2022 }}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:Наслідки обстрілу дитячої лікарні та пологового будинку в Маріуполі, 9 березня 2022 року.jpg|thumb|240px|’n Kinderhospitaal in [[Marioepol]] ná ’n Russiese lugaanval op 9 Maart 2022.]]
Nadat die laaste burgerlikes ontruim is, het 2&amp;nbsp;000 Oekraïense soldate daar versperrings beman; 700 is beseer. Hulle het ’n beroep gedoen op ’n militêre korridor vir ontruiming, omdat hulle verwag het hulle sou tereggestel word indien hulle oorgee.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Koshiw |first=Isobel |date=8 May 2022 |title='Surrender is not an option': Azov battalion commander in plea for help to escape Marioepol |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-Marioepol |archive-url=https://web.archive.org/web/20250511201140/https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-Marioepol |archive-date=11 May 2025}}&lt;/ref&gt; Berigte oor onenigheid op 8 Mei het aangedui die bevelvoerder van die Oekraïense mariniers het ongemagtig tenks, ammunisie en personeel bekom, sy posisie verlaat en gevlug. Die oorblywende soldate het gesê die verdediging is gevolglik verswak, wat die voortduur van die Russiese aanvalle vergemaklik het.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Petrenko |first=Roman |date=8 May 2022 |title=Marioepol defenders tell how the commander of marines fled the city |work=Yahoo News |agency=Ukrayinska Pravda |url=https://news.yahoo.com/Marioepol-defenders-tell-commander-marines-120905296.html |access-date=2 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304015517/https://www.yahoo.com/news/Marioepol-defenders-tell-commander-marines-120905296.html |archive-date=4 March 2025}}&lt;/ref&gt; Illia Samoilenko, adjunkbevelvoerder van die oorblywende Oekraïense troepe, het gesê: &quot;Ons is basies dooie mense. Die meeste van ons weet dit, en daarom veg ons so vreesloos.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Krasnolutska |first1=Daryna |last2=Champion |first2=Marc |date=8 May 2022 |title=Marioepol Steel Plant's 'Dead Men' Defenders Call for Rescue Plan |work=Bloomberg News |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-05-08/Marioepol-steel-plant-s-dead-men-defenders-call-for-rescue-plan |access-date=2 June 2022 }}&lt;/ref&gt;

Op 16 Mei het die Oekraïense Algemene Staf aangekondig die Marioepol-garnisoen het sy &quot;gevegsending voltooi&quot; en die finale ontruimings het begin. Altesaam 264 dienslede is na Olenifka, onder Russiese beheer, ontruim, terwyl 53 wat ernstig beseer was, na ’n hospitaal in Nowoazofsk, ook onder Russiese beheer, geneem is.&lt;ref name=&quot;nytimes16&quot;&gt;{{cite news|last1=Hopkins |first1=Valerie |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Santora |first3=Marc |name-list-style=and |date=16 May 2022 |title=Ukrainian authorities declare an end to the combat mission in Marioepol after weeks of Russian siege. |url=https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-Marioepol.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516233043/https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-Marioepol.html |archive-date=16 May 2022 |access-date=16 May 2022 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Ná die ontruiming het Russiese en DPR-magte volle beheer oor Marioepol verkry. Rusland se perssekretaris, Dmitri Peskof, het gesê Poetin het gewaarborg die vegters wat oorgegee het, sou &quot;in ooreenstemming met internasionale standaarde&quot; behandel word, terwyl Zelenski gesê het &quot;die werk om die seuns huis toe te bring gaan voort...&quot;&lt;ref name=&quot;reutersmay17&quot;&gt;{{cite news|date=17 May 2022 |title=Azovstal siege ends as hundreds of Ukrainian fighters surrender |work=[[Reuters]] |publication-place=Marioepol |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=17 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517104718/https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |archive-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;

====Val van Sjewjerodonetsk en Lisitsjansk====
[[Beeld:Окупанти вдарили «Точкою-У» по залізничному вокзалу Краматорська 03 (3to4).jpg|thumb|Die toneel van die spoorwegstasie in Kramatorsk ná 'n Russiese aanval waarin 63 burgerlikes gesterf het.]]

Op 11 April het Zelenski gesê Oekraïne verwag ’n nuwe Russiese offensief in die ooste.&lt;ref&gt;{{cite news|date=11 April 2022 |title=Tens of thousands feared dead in Marioepol |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/live-blog/russia-ukraine-war-live-updates-zelenskyy-warns-offensive-east-rcna23809 |access-date=15 April 2022 }}&lt;/ref&gt; Amerikaanse amptenare het gesê Rusland het elders teruggetrek of is teruggedryf en was besig om ’n terugtrekking en herontplooiing na die front in Suidoos-Oekraïne voor te berei.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Bacon |first1=John |last2=Mansfield |first2=Erin |last3=Wadington |first3=Katie |last4=Santucci |first4=Jeanine |last5=Vanden Brook |first5=Tom |last6=Tebor |first6=Celina |name-list-style=and |date=10 April 2022 |title=EU to consider Ukraine membership in weeks; Russia warns of 'direct military confrontation' with US: April 10 recap |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/10/ukraine-russia-invasion-live-updates/9528799002/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410073616/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/10/ukraine-russia-invasion-live-updates/9528799002/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=28 May 2022 |work=USA Today}}&lt;/ref&gt; Militêre satelliete het op 11 April Russiese konvooie van infanterie- en gemeganiseerde eenhede afgeneem wat suidwaarts van Charkif na Izjoem ontplooi is, blykbaar as deel van die beplande Russiese herontplooiing.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Saric |first=Ivana |date=10 April 2022 |title=Satellite images: Russian military convoy heads south toward Donbas region |work=Axios |url=https://www.axios.com/photos-russia-convoy-donbas-3af345c4-c292-4181-abe5-80abbc303b8b.html }}&lt;/ref&gt;

Op 18 April, met Marioepol wat deur Russiese magte ingeneem is, het die Oekraïense regering aangekondig die tweede fase van die versterkte inval in die Donetsk-, Loehansk- en Charkif-oblast het verskerp, met uitgebreide invallende magte wat die Donbas beset het.&lt;ref&gt;{{cite news|date=18 April 2022 |title=Ukraine says 'Battle of Donbas' has begun, Russia pushing in east |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=23 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418205729/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |archive-date=18 April 2022}}&lt;/ref&gt; Op 22 Mei het die BBC berig ná die val van Marioepol het Rusland sy offensiewe in Loehansk en Donetsk verskerp, terwyl missielaanvalle en hewige artillerievuur op Sjewjerodonetsk, die grootste stad onder Oekraïense beheer in Loehansk-oblast, gekonsentreer is.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Murphy |first=Matt |date=23 May 2022 |title=Ukraine war: Russian assault on key Donbas city intensifies |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |url-status=live |access-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523080849/https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |archive-date=23 May 2022}}&lt;/ref&gt; Op 23 Mei is berig Russiese magte het Liman binnegegaan en die stad teen 26 Mei ingeneem.&lt;ref&gt;{{cite news|date=25 May 2022 |title=Russia seeking to capture Ukraine's Lyman: separatist leader |work=The Australian |url=https://www.theaustralian.com.au/world/russia-seeking-to-capture-ukraines-lyman-separatist-leader/news-story/501ab08e54c87aeb68daa4e4dbe6e4ef |url-status=live |url-access=subscription |access-date=15 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526032910/https://www.theaustralian.com.au/world/russia-seeking-to-capture-ukraines-lyman-separatist-leader/news-story/501ab08e54c87aeb68daa4e4dbe6e4ef |archive-date=26 May 2022 |issn=1038-8761}}&lt;/ref&gt; 

Oekraïense magte was na berig is, besig om Swjatohirsk te verlaat.&lt;ref name=&quot;RID Rivista Italiana Difesa&quot;&gt;{{cite web|last=Markic |first=Igor |title=Ucraina, Belgorod sotto attacco, ma i Russi stringono la morsa su Severodonetsk |trans-title=Ukraine, Belgorod under attack, but the Russians tighten their grip on Severodonetsk |url=https://www.rid.it/shownews/4938 |access-date=22 May 2022 |website=Rivista Italiana Difesa |publisher=Coop Giornalistica La Riviera |language=it }}&lt;/ref&gt; Teen 24 Mei het Russiese magte Switlodarsk ingeneem.&lt;ref name=&quot;Svitlodarsk24522&quot;&gt;{{cite news|title=Donetsk region: occupying forces capture Svitlodarsk |work=Yahoo News |date=24 May 2022 |url=https://news.yahoo.com/donetsk-region-occupying-forces-capture-133430234.html |access-date=24 May 2022}}&lt;/ref&gt; Op 30 Mei het Reuters berig Russiese troepe het deur die buitewyke van Sjewjerodonetsk gebreek.&lt;ref&gt;{{cite news|date=30 May 2022 |title=Russian troops enter outskirts of key city in eastern Ukraine's Donbas |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-russia-battle-east-zelenskyy-visits-front-rcna31076 |access-date=2 June 2022 }}&lt;/ref&gt; 

Teen 2 Junie het ''The Washington Post'' berig Sjewjerodonetsk was op die punt van oorgawe, met meer as 80% van die stad in die hande van Russiese soldate.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Thebault |first1=Reis |last2=Iati |first2=Marisa |last3=Timsit |first3=Annabelle |last4=Suliman |first4=Adela |last5=Pietsch |first5=Bryan |last6=Pannett |first6=Rachel |date=2 June 2022 |title=Russia, U.S. trade barbs over weapons pledge; Severodonetsk on the brink |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/06/01/russia-ukraine-war-news-live-updates/ |access-date=5 June 2022 }}&lt;/ref&gt; Op 3 Junie het Oekraïense magte na berig word ’n teenaanval in Sjewjerodonetsk begin. Teen 4 Junie het Oekraïense regeringsbronne beweer 20% of meer van die stad is herower.&lt;ref&gt;{{cite news|date=4 June 2022 |title=Russia 'suffering huge casualties' as troops retreat: Ukraine |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/4/fighting-rages-in-two-key-eastern-ukrainian-cities |access-date=5 June 2022 }}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:Движение техники по понтонной переправе через Северский Донец 001.png|thumb|Russiese tenks by ’n pontoorgang oor die Sewerski-Donets-rivier, 9 April 2022.]]
Oekraïense owerhede het geraam 800 Oekraïense burgerlikes is by die Azot- chemiese fabriek in Sjewjerodonetsk beleër; Russies gesteunde separatiste het gesê 300-400 soldate het daar geskuil.&lt;ref&gt;{{cite news|date=11 June 2022 |title=Ukraine war: Chemical plant hit as fighting rages in Severodonetsk |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61773356 |access-date=9 August 2022 }}&lt;/ref&gt; Namate die Oekraïense verdediging van Sjewjerodonetsk begin wankel het, het Russiese troepe hulle aanval op die naburige stad Lisitsjansk verskerp.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Gibbons-Neff |first1=Thomas |last2=Stevis-Gridneff |first2=Matina |date=13 June 2022 |title=Ukraine Allies Ponder Options As Cities Falter |edition=Late, New York |volume=59,453 |page=1 |work=[[The New York Times]] |url=https://static01.nyt.com/images/2022/06/13/nytfrontpage/scan.pdf }}&lt;/ref&gt; Op 20 Junie is berig Russiese soldate het hulle greep op Sjewjerodonetsk verstewig deur omliggende dorpe in te neem.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hughes |first=Clyde |date=20 June 2022 |title=Russian troops capture key suburb near Severodonetsk after months of battle |work=UPI |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2022/06/20/Ukraine-Severdonetsk-suburb-capture-Kharkiv/6931655722874/ }}&lt;/ref&gt;

[[CNN]] het op 24 Junie berig Oekraïne se gewapende magte is beveel om Sjewjerodonetsk te ontruim te midde van verskroeideaardetaktieke deur oprukkende Russiese troepe; verskeie honderde burgerlikes wat by die Azot- chemiese fabriek geskuil het, is agtergelaat, met sommige wat hulle lot met dié van mense in Marioepol vergelyk het.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Berlinger |first1=Joshua |last2=Lister |first2=Tim |date=24 June 2022 |title=Ukraine to withdraw from key city of Severodonetsk as Russia's advance grinds on |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/06/24/europe/severodonetsk-Loehansk-russia-ukraine-intl/index.html }}&lt;/ref&gt; Op 3 Julie het die Russiese ministerie van verdediging beweer Lisitsjansk is ingeneem en beset.&lt;ref&gt;{{cite news|date=3 July 2022 |title=Russia claims capture of pivotal city in eastern Ukraine |work=CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/ukraine-russia-war-lysychansk-Loehansk-province-donbas/ }}&lt;/ref&gt; ''The Guardian'' het op 4 Julie berig ná die val van die Loehansk-oblast sou Russiese soldate hulle inval in die aangrensende Donetsk-oblast voortsit om die stede Slowjansk en [[Bachmoet-slagting|Bachmoet]] aan te val.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Jones |first=Sam |date=4 July 2022 |title=Putin declares victory in Loehansk after fall of Lysychansk |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jul/04/ukraine-donetsk-next-russian-target-after-capture-of-Loehansk-says-governor }}&lt;/ref&gt;

'''Ou deel'''
===Horlifka-aanval===
Op 2 Maart het Oekraïense magte begn met 'n aanval in die rigting van Horlifka in [[Donetsk-oblast]]. Die stad word sedert 2014 deur die [[Volksrepubliek Donetsk]] beheer.

===Luggevegte===
Op 24 Februarie het Russiese magte die Tsjoehoejif-lugmagbasis aangeval,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ukraine: Video appears to show aftermath of missile strike on air base in Chuhuiv |publisher=Sky News |date=24 Februarie 2022 |access-date=6 April 2022 |url=https://news.sky.com/video/ukraine-video-appears-to-show-aftermath-of-missile-strike-on-air-base-in-chuhuiv-12550242}}&lt;/ref&gt; wat [[Bayraktar TB2]]-[[Onbemande vliegtuig|hommeltuie]] gehuisves het. Die aanval het skade aan brandstofbergingsareas en infrastruktuur veroorsaak.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2022/02/24/satellite-imagery-shows-russian-attack-on-ukraine-from-space.html |title=Satellite imagery shows Russian attack on Ukraine from space |publisher=CNBC |first=Michael |last=Sheetz |date=24 Februarie 2022 |access-date=8 Maart 2022}}&lt;/ref&gt; Die volgende dag is die Millerowo-lugbasis deur Russiese magte aangeval.&lt;ref&gt;&quot;Airport in central Ukraine reportedly targeted by missile fired from Belarus&quot;. The Times of Israel. Geargiveer van die oorspronklike op 27 Februarie 2022. Besoek op 28 Februarie 2022.&lt;/ref&gt;   Tydens die Zjitomir-lughawe-aanval op 27 Februarie is berig dat Rusland 9K720 Iskander-missielstelsels, geleë in [[Belarus]], gebruik het om die burgerlike Zjitomir-lughawe aan te val.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Airport in central Ukraine reportedly targeted by missile fired from Belarus |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/airport-in-central-ukraine-reportedly-targeted-by-missile-fired-from-belarus/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227183646/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/airport-in-central-ukraine-reportedly-targeted-by-missile-fired-from-belarus/ |archive-date=27 Februarie 2022 |access-date=28 Februarie 2022 |work=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt; Baie Oekraïense lugverdedigingsgeriewe is in die eerste dae van die inval volledig of gedeeltelik deur Russiese lugaanvalle vernietig.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61106245 |title=Ukraine's battle for control of its skies |first=Jonathan |last=Beale |work=[[BBC News]] |date=14 April 2022 |access-date=19 April 2022}}&lt;/ref&gt;

Rusland het op 5 Maart minstens tien vliegtuie verloor.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Trevithick |first=Joseph |title=The Russian Air Force Just Had A Terrible Day Over Ukraine |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/44602/the-russian-air-force-just-had-a-terrible-day-over-ukraine |access-date=5 Maart 2022 |work=The Drive}}&lt;/ref&gt; Op 6 Maart het die algemene staf van die [[Gewapende Magte van Oekraïne|gewapende magte van Oekraïne]] berig dat 88 Russiese vliegtuie sedert die begin van oorlog vernietig is.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Enemy loses 88 aircraft, helicopters in Ukraine – General Staff |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/808029.html |access-date=9 Maart 2022 |website=Interfax-Ukraine}}&lt;/ref&gt;'n Anonieme senior Amerikaanse verdedigingsbeampte het egter op 7 Maart aan [[Reuters]] gesê dat Rusland steeds die &quot;oorgrote meerderheid&quot; van sy vegvliegtuie en helikopters wat naby Oekraïne versamel is, beskikbaar het om te vlieg.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-has-deployed-nearly-100-pct-pre-staged-forces-into-ukraine-us-official-2022-03-07/ |title=Putin has deployed nearly 100% of pre-staged forces into Ukraine- U.S. Official |first1=Idrees |last1=Ali |first2=Phil |last2=Stewart |work=[[Reuters]] |date=7 Maart 2022}}&lt;/ref&gt; Na die eerste maand van die inval het Justin Bronk, 'n Britse militêre waarnemer, die Russiese vliegtuigverliese by 15 vastevlerkvliegtuie en 35 helikopters getel, maar het opgemerk dat die ware totaal beslis hoër was.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/24/analysis-russia-falls-back-on-urban-siege-warfare-in-ukraine |title=Analysis: Russia falls back on urban siege warfare in Ukraine |first=Justin |last=Bronk |publisher=[[Al Jazeera]] |date=24 Maart 2022 |access-date=24 Maart 2022}}&lt;/ref&gt; Daarteenoor, volgens die Verenigde State, was 49 Oekraïnse vegvliegtuie teen 18 Maart verlore. &lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60774819?ns_mchannel=social&amp;ns_source=twitter&amp;ns_campaign=bbc_live&amp;ns_linkname=62349f1d0ce87e491a0f0199%26How%20much%20of%20Ukraine%27s%20air%20force%20is%20still%20operational%3F%262022-03-18T19%3A44%3A06%2B00%3A00&amp;ns_fee=0&amp;pinned_post_locator=urn:asset:12473c63-8acb-47a3-975e-484ef2787681&amp;pinned_post_asset_id=62349f1d0ce87e491a0f0199&amp;pinned_post_type=share |title=How much of Ukraine's air force is still operational? |editor-first=Jude |editor-last=Sheerin |work=[[BBC News]] |date=18 Maart 2022 |access-date=19 April 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 13 Maart het Russiese magte verskeie kruisermissielaanvalle uitgevoer op 'n militêre opleidingsgerief in Jaworif, Lwif-Oblast, naby die Poolse grens. Die plaaslike goewerneur, Maksim Kozitski, het berig minstens 35 mense is in die aanvalle dood.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/13/russia-air-strikes-hit-ukraine-military-base-near-poland |title=Russia strikes Ukraine army base near Poland as it widens attacks |publisher=[[Al Jazeera]] |date=13 Maart 2022 |access-date=14 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cnn.com/2022/03/13/europe/russia-invasion-ukraine-03-13-intl-hnk/index.html |title=Dozens killed as Russian forces strike targets in western Ukraine |first1=Tim |last1=Lister |first2=Mohammed |last2=Tawfeeq |first3=Olga |last3=Voitovych |first4=Simone |last4=McCarthy |first5=Tara |last5=John |publisher=CNN |date=13 Maart 2022 |access-date=14 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;  Die swak prestasie van die Russiese Lugmag word deur ''[[The Economist]]'' toegeskryf aan Rusland se onvermoë om Oekraïne se mediumafstand-[[grond-tot-lugmissiel]]-batterye (SAM) te onderdruk, Rusland se gebrek aan presisiegeleide bomme, tesame met Oekraïense middelafstand-SAM-stellings wat vliegtuie dwing om laag te vlieg en hulle kwesbaar vir Stinger en ander skouergelanseer grond-tot-lug-missiele maak, en gebrek aan opleiding en vliegure vir Russiese vlieëniers wat hulle onervare maak vir die soort nabygrondse ondersteuningsmissies tipies van moderne lugmagte.&lt;ref&gt;{{cite news |date=3 Maart 2022 |title=The curious case of Russia's missing air force |url=https://www.economist.com/interactive/2022/03/08/curious-case-russias-missing-air-force |newspaper=[[The Economist]] |access-date=9 Maart 2022 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

===Vlootgevegte===
Oekraïne lê aan die [[Swartsee]], wat slegs toegang het deur die Turkse [[Bosporus]]- en [[Dardanelle]]-seestraat. Op 28 Februarie het [[Turkye]] die Montreux-konvensie van 1936 in werking gestel en die seestrate afgeseël vir Russiese oorlogskepe wat nie geregistreer is as tuisbasisse in die Swartsee nie en nie na hul hawens van oorsprong terugkeer nie. Dit het die deurgang van vier Russiese vlootvaartuie deur die Turkse seestrate verhinder.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-implement-international-pact-access-shipping-straits-due-ukraine-war-2022-02-27/ |title=Turkey to implement pact limiting Russian warships to Black Sea |work=[[Reuters]] |date=28 Februarie 2022 |access-date=17 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Tavsan |first=Sinan |date=2 Maart 2022 |title=Turkey rejects Russia's request for navy ships to pass Bosporus |newspaper=Nikkei Asia |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Ukraine-war/Turkey-rejects-Russia-s-request-for-navy-ships-to-pass-Bosporus |access-date=17 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Russia cancelled Black Sea passage bid of four warships: Turkey |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/2/russia-cancelled-black-sea-passage-bid-warships-turkey |publisher=[[Al Jazeera]] |date=2 Maart 2022 |access-date=29 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 24 Februarie het die Oekraïense staatsgrenswagdiens omstreeks 18:00 plaaslike tyd aangekondig 'n aanval deur Russiese skepe op Zmijini-eiland (Slangeiland) het begin.&lt;ref&gt;{{cite tweet|title=Ukrainian soldier deployed on Snake Island live streamed the moment a Russian warship opened fire on the Island. All 13 soldiers lost their lives. |url=https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&amp;s=19 |number=1497003710349824007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100712/https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&amp;s=19 | date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |user=PokiRae_}}&lt;/ref&gt; Die Russiese kruiser ''[[Moskwa (skip)|Moskwa]]'' en patrollieboot ''Wasili Bikof'' het die eiland gebombardeer.&lt;ref&gt;{{cite news |date=24 February 2022 |title=Russian Navy Captures Ukraine's Outpost on Snake Island |work=The Maritime Executive |url=https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100645/https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt; Toe die Russiese oorlogskip homself identifiseer en die Oekraïense soldate op die eiland beveel om oor te gee, was hulle antwoord: &quot;[[Roesski wojenni korabl, idi na choei!|Russiese oorlogskip, fok weg!]]&quot; (&quot;Русский военный корабль, иди нахуй!&quot;, ''Roesski wojenni korabl, [[Russiese mat (taal)|idi nachoei]]!'')&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Lister |first1=Tim |last2=Pennington |first2=Josh |date=24 February 2022 |title=February 24, 2022 Russia-Ukraine news |website=CNN |at=Entry: Audio emerges appearing to be of Ukrainian fighters defending island from Russian warship |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_2e17e59214679efefede60d5fb481432 |access-date=25 February 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225020216/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_2e17e59214679efefede60d5fb481432 |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=&quot;Русский корабль, иди на х.й!&quot;: захисники Зміїного відповіли ворогові |trans-title='Russian ship, go on f.y!': Defenders of the Serpent responded to the enemy |url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225021042/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/ |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |website=Українська правда |language=uk}}&lt;/ref&gt; Ná die bombardement het Russiese soldate geland en beheer van die eiland oorgeneem.&lt;ref&gt;{{cite web |date=25 February 2022 |title=Ukraine soldiers told Russian officer 'go fuck yourself' before they died on island |url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225102114/https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Die 13 soldate wat die eiland verdedig het, is gevange geneem. Opnames van die opmerking is wyd op die [[internet]] versprei; dit het sedertdien 'n uitroep van die Oekraïense weermag geword, sowel as van burgerlikes wat teen die inval betoog.

Rusland het op 26 Februarie verklaar dat Amerikaanse hommeltuie inligting aan die Oekraïense vloot verskaf om Russiese oorlogskepe in die Swartsee te help teiken, wat die VSA ontken het.&lt;ref&gt;{{cite web |first1=Nathan |last1=Hodge |first2=Vasco |last2=Cotovio |first3=Oren |last3=Lieberman |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-date=27 Februarie 2022 |date=26 Februarie 2022 |title=Pentagon denies Russia's claim that it's &quot;highly likely&quot; US used surveillance drones to help Ukrainian navy |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt;

Op 3 Maart het 'n foto blykbaar die Oekraïense fregat Hetman Sahaidatsjni, vlagskip van die Oekraïense Vloot, gewys waar hy gedeeltelik gesink in 'n hawe lê.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as the Russians close in |language=en |work=The Times |url=https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=4 March 2022 |issn=0140-0460}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/44563/the-ukrainian-navys-flagship-appears-to-have-been-scuttled |title=The Ukrainian Navy's Flagship Appears To Have Been Scuttled |work=The Drive |date=3 March 2022}}&lt;/ref&gt; Die volgende dag het die Oekraïense minister van verdediging bevestig dat die Hetman Sahaidatsjni in Mikolajif gekelder is om te voorkom dat Russiese magte dit oorneem.&lt;ref name=&quot;Interfax_scuttle&quot;&gt;{{cite news |title=Hetman Sahaidachny frigate, being under repair, flooded not to get to enemy – Reznikov |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/806837.html |access-date=4 Maart 2022 |publisher=Interfax Ukraine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Times_Scuttles_Flagship&quot;&gt;{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as Russians close in |newspaper=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=4 Maart 2022 |agency=The Times |date=4 Maart 2022 |issn=0140-0460}}&lt;/ref&gt; Op 14 Maart het die Russiese bron [[RT]] berig dat die Russiese Weermag ongeveer 'n dosyn Oekraïense skepe in Berdiansk oorgeneem het, insluitend die landingskip Joeri Olefirenko.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.navyrecognition.com/index.php/focus-analysis/11502-analysis-russian-armed-forces-capture-dozen-ukrainian-ships-in-berdyansk.html |title=Analysis: Russian Armed Forces capture dozen Ukrainian ships in Berdyansk |date=14 Maart 2022 |access-date=18 Maart 2022 |website=Navy Recognition |archive-date=15 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315091937/https://www.navyrecognition.com/index.php/focus-analysis/11502-analysis-russian-armed-forces-capture-dozen-ukrainian-ships-in-berdyansk.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Frigatte van die [[Swartseevloot]], die [[Admiraal Makarof (Skip)|Admiraal Makarof]], Admiraal Grigorowitsj en Admiraal Essen, het deelgeneem aan die Russiese inval in Oekraïne, wat 'n Oekraïense olieraffinadery en brandstofdepots in die voorstede van [[Odesa]] geteiken het met missiele wat van die skepe se Bastion-P-stelsel afgevuur is.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Grylls |first=George |date=4 April 2022 |title=Russian ships bombard Odesa with cruise missiles |work=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |url-status=live |url-access=subscription |access-date=5 Mei 2022 |archive-url=https://archive.today/20220404115501/https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |archive-date=4 April 2022 }}&lt;/ref&gt;

Op 13 April is die Russiese geleide missielkruiser Moskwa, die [[vlagskip]] van die [[Swartseevloot]], deur twee Oekraïense R-360 Neptune-teenskipkruisermissiele getref, wat die skip aan die brand gesteek het. Die Moskwa het later 'n ammunisie-ontploffing weens die brande opgedoen. Die Russiese ministerie van verdediging het gesê die skip is ernstig beskadig nadat 'n brand 'n ammunisie-ontploffing veroorsaak het, sonder enige verwysing na 'n Oekraïense aanval. Die volgende dag, ná 'n poging om dit aan wal te sleep, het Russiese amptenare bevestig dat die skip gesink het.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Russia says Moskva cruiser has sunk after reported Ukrainian missile strike|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|work=The Guardian|date=14 April 2022|author1=Pjotr Sauer|author2=Julian Borger|access-date=14 April 2022|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414202148/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Populêre weerstand===
[[Lêer:Reporter’s Notebook - Thriving Kyiv Becomes Battle Zone, Almost Overnight 03.jpg|duimnael|Burgers in Kijif berei [[Molotofbom]]me op 26 Februarie voor.]]
Oekraïense burgerlikes het die Russiese inval weerstaan, aangesluit by die plaaslike verdedigingseenhede, [[Molotofbom]]me gemaak, kos geskenk, versperrings gebou&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Raghavan |first1=Sudarsan |last2=O'Grady |first2=Siobhán |last3=Shefte |first3=Whitney |last4=Khudov |first4=Kostiantyn |title=In a Kyiv under siege, neighbors dig trenches and raise barriers to brace for Russian assault |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/28/ukraine-russia-kyiv-defense/ |access-date=10 Maart 2022 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=28 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt; en gehelp om vlugtelinge te vervoer.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Jen |last=Kirby |access-date=10 March 2022 |title=The other members of Ukraine's resistance |url=https://www.vox.com/22956752/ukraine-resistance-volunteers-russia-invasion |date=3 Maart 2022 |website=Vox}}&lt;/ref&gt; In reaksie op 'n oproep van Oekraïne se vervoeragentskap, Oekraftodor, het burgerlikes padtekens uitmekaar gehaal of verander, tydelike versperrings gebou en paaie geblokkeer. Sosiale mediaberigte het spontane straatprotesaksies teen Russiese magte in besette nedersettings getoon, wat dikwels in mondelinge woordewisseling en fisieke teëstand met Russiese troepe ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;yes!&quot;&gt;{{cite news |last=Hunter |first=Daniel |title=How Ukrainian Civilians Are Resisting Military Force |url=https://www.yesmagazine.org/democracy/2022/03/01/ukraine-civilian-resistance |access-date=8 March 2022 |work=Yes Magazine |date=1 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;

In sommige gevalle het mense Russiese militêre voertuie fisiek geblokkeer, wat hulle soms gedwing het om terug te trek.&lt;ref name=&quot;yes!&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukrainian Civilians Take On Russian Invaders With Words And Deeds |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-civil-resistance-russian-aggression/31728966.html |access-date=8 Maart 2022 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=28 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Santora |first2=Marc |last3=Hill |first3=Evan |last4=Cardia |first4=Alexander |title=Ukrainian protesters take to the streets in occupied Kherson. |url=https://www.nytimes.com/2022/03/05/world/europe/kherson-protests-ukraine.html |access-date=8 Maart 2022 |work=[[The New York Times]] |date=5 Maart 2022}}&lt;/ref&gt; Die Russiese soldate se reaksie op ongewapende burgerlike weerstand het gewissel van onwilligheid om die betogers te konfronteer&lt;ref name=&quot;yes!&quot; /&gt; tot vuur in die lug of direk in skares.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukrainian authorities accuse Russians of opening fire on civilian protest |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-05-22/h_c9644300c3986a3e19e31dcb6188abdf |access-date=8 Maart 2022 |publisher=CNN |date=5 Maart 2022}}&lt;/ref&gt; Daar was massa-aanhoudings van Oekraïense betogers, en Oekraïense media het gerapporteer dat gedwonge verdwynings, skynteregstellings, gyselaarneming, buiteregtelike moorde en seksuele geweld deur die Russiese weermag gepleeg is.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ordinary Ukrainians are resisting Vladimir Putin's occupying force in Kherson and elsewhere |url=https://www.economist.com/europe/ordinary-ukrainians-are-resisting-vladimir-putins-occupying-force-in-kherson-and-elsewhere/21808101 |newspaper=[[The Economist]] |date=9 March 2022 |access-date=10 March 2022 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

==Buitelandse militêre hulp==
[[Beeld:Countries supplying military equipment to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|duimnael|260px|regs|
{{legend0|#800000|Rusland}}
{{legend0|#ffff00|Oekraïne}}
{{legend0|#000080|Lande wat militêre hulp na Oekraïne gestuur het}}
]]
[[Beeld:Countries supplying aid to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|duimnael|260px|regs|
{{legend0|#d50000|Rusland}}
{{legend0|#ffff61|Oekraïne}}
{{legend0|#00afff|Lande wat enige hulp na Oekraïne stuur, insluitende humanitêre hulp}}]]

Lidlande van Navo het tydens die opbou verdedigingswapens na Oekraïne gestuur.&lt;ref&gt;{{cite news |author-last1=Brennan |author-first1=Margaret |author-last2=Watson |author-first2=Eleanor |url=https://www.cbsnews.com/news/u-s-nato-ukraine-weapons-defense-russia/ |title=U.S. and NATO to surge lethal weaponry to Ukraine to help shore up defenses against Russia |work=CBS News |date=20 January 2022}}&lt;/ref&gt; Die Amerikaanse president, [[Joe Biden]], het $260&amp;nbsp;miljoen se hulp laat goedkeur. Dit sluit verskeie soorte wapens, ammunisie en ander toerusting in.&lt;ref&gt;{{cite web |title=U.S. Security Assistance to Ukraine |url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12040 |website=Congressional Research Service |access-date=26 February 2022 |date=9 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author-last1=Mitchell |author-first1=Ellen |title=Pentagon mulling ways to get more lethal aid to Ukraine |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/pentagon-mulling-ways-to-get-more-lethal-aid-to-ukraine/ar-AAUjH92 |website=The Hill |access-date=26 February 2022 |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author-last1=Gould |author-first1=Joe |author-last2=Altman |author-first2=Howard |title=Pentagon reveals info on $200M military aid to Ukraine, including more Javelins |url=https://www.defensenews.com/congress/2022/01/25/200m-in-javelins-other-anti-armor-systems-grenade-launchers-and-more-to-ukraine-dod/ |website=Defense News |access-date=26 February 2022 |language=en |date=25 January 2022}}&lt;/ref&gt;

Ná die begin van die oorlog het [[België]],&lt;ref name=clapsonbe&gt;{{cite news |author-last=Clapson |author-first=Colin |date=26 February 2022 |title=Belgium sends weapons to Ukraine |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2022/02/26/belgium-sends-weapons-to-ukraine/ |work=VRT |location=Brussels |access-date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt; [[Tsjeggië]],&lt;ref name=cznlweapons&gt;{{cite news |date=26 February 2022 |title=Czech Republic, Netherlands To Ship More Military Aid To Ukraine |url=https://www.rferl.org/a/czech-netherlands-military-aid-ukraine/31724987.html |work=Eesti Rahvusringhääling |location=Washington |access-date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt; [[Estland]],&lt;ref name=errweapons&gt;{{cite news |date=25 February 2022 |title=Estonia sending additional weapons, aid to Ukraine |url=https://news.err.ee/1608512402/estonia-sending-additional-weapons-aid-to-ukraine |work=ERR |location=Tallinn |access-date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Portugal vai enviar armas para a Ucrânia |trans-title=Portugal will send weapons to Ukraine |url=https://www.publico.pt/2022/02/27/mundo/noticia/portugal-vai-enviar-armas-ucrania-1996989 |access-date=27 February 2022 |website=Público |language=pt}}&lt;/ref&gt; [[Frankryk]], [[Griekeland]],&lt;ref name=&quot;GreekMilitaryAid&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ekathimerini.com/news/1178530/greece-to-send-defensive-military-equipment-to-ukraine/ |title=Greece to send defensive military equipment to Ukraine |website=Kathimerini |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[Nederland]], [[Portugal]] en [[Brittanje]] aangekondig dat hulle nog wapens sal stuur om die Oekraïense weermag en regering te help verdedig.&lt;ref name=&quot;Reuters_jensNatoSupport2502&quot;&gt;{{cite news |title=NATO allies to provide more weapons to Ukraine, Stoltenberg says|url=https://www.reuters.com/world/europe/nato-allies-provide-more-weapons-ukraine-stoltenberg-says-2022-02-25/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.reuters.com/world/europe/nato-allies-provide-more-weapons-ukraine-stoltenberg-says-2022-02-25/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; Op 24 Februarie het [[Pole]] militêre voorraad afgelewer.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Polska broń dla Ukrainy. Pierwsze transporty dotarły, kolejne w drodze |trans-title=Polish weapons for Ukraine. The first shipments have arrived, others are on their way |url=https://www.rp.pl/biznes/art35754421-polska-bron-dla-ukrainy-pierwsze-transporty-dotarly-kolejne-w-drodze |access-date=26 February 2022 |website=Rzeczpospolita |language=pl}}&lt;/ref&gt; Terwyl sommige van die 30 lidlande van Navo wapens gestuur het, het Navo as organisasie dit nie gedoen nie.&lt;ref name=&quot;Al Jazeera 2022&quot;&gt;{{cite news|title=NATO to deploy thousands of commandos to nations near Ukraine |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/25/nato-allies-to-provide-more-weapons-to-ukraine-stoltenberg-says |publisher=Al Jazeera |access-date=26 February 2022 |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 26 Februarie het die Amerikaanse minister van buitelandse sake, [[Antony Blinken]], aangekondig dat hy $350&amp;nbsp;miljoen se militêre hulp goedgekeur het, insluitende verskeie teenaanvalstelsels, wapens en ammunisie, lyfpantsers en verwante toerusting.&lt;ref&gt;{{cite web |author-first1=Adrienne |author-last1=Vogt |author-first2=Lauren |author-last2=Said-Moorhouse |author-first3=Jeevan |author-last3=Ravindran |author-first4=Peter |author-last4=Wilkinson |author-first5=Jessie |author-last5=Yeung |author-first6=Brad |author-last6=Lendon |author-first7=Steve |author-last7=George |author-first8=Meg |author-last8=Wagner |date=26 February 2022 |title=Blinken authorizes $350 million more in US military assistance to Ukraine |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_a84870443012615e6811285f23d9c6fb |access-date=26 February 2022 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;

Rusland beweer Amerikaanse [[Hommeltuig|hommeltuie]] het inligting aan die Oekraïense vloot verskaf om hulle te help om Russiese oorlogskepe in die Swartsee te teiken. Amerika ontken dit.&lt;ref&gt;{{cite web|author-first1=Nathan |author-last1=Hodge |author-first2=Vasco|author-last2=Cotovio|author-first3=Oren|author-last3=Lieberman|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac|date=26 February 2022|title=Pentagon denies Russia's claim that it's &quot;highly likely&quot; US used surveillance drones to help Ukrainian navy|website=CNN}}&lt;/ref&gt;

Ook [[Denemarke]], [[Swede]], [[Noorweë]] en [[Finland]] het intussen wapens aan Oekraïne gestuur.

Buitelanders word ook betrek by die oorlog deur inisiatiewe soos die [[Inligtingstegnologie Leër van Oekraïne|IT-leër van Oekraine]], 'n vrywillige kuberoorlogvoeringsorganisasie wat aan die einde van Februarie 2022 geskep is om weerstand te bied teen die digitale indringing van Oekraïense inligting en die kuberruim ná die begin van die Russiese inval.&lt;ref name=&quot;Reuters Article 1&quot;&gt;{{cite news |last1=Schectman |first1=Joel |last2=Bing |first2=Christopher |title=EXCLUSIVE Ukraine calls on hacker underground to defend against Russia |url=https://www.reuters.com/world/exclusive-ukraine-calls-hacker-underground-defend-against-russia-2022-02-24/ |access-date=3 Maart 2022 |work=[[Reuters]] |date=25 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Todd |first1=Drew |title=Anonymous Hacking Group Targets Russian Government |url=https://www.secureworld.io/industry-news/anonymous-hacktivists-target-russia |access-date=3 Maart 2022 |date=25 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;

Daar is ook 'n [[Internasionale Legioen van die Territoriale Verdedigingsmag van Oekraïne]] of die Oekraïense Vreemdelegioen as 'n militêre eenheid van die Oekraïense territoriale magte, geskep deur die Oekraïense regering op versoek van president Wolodimir Zelenski met die doel om te veg teen die Russiese inval.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/2022/03/07/ukraines-foreign-legion-is-ready-for-battle/|title=Ukraine’s Foreign Legion Is Ready for Battle|first=Anchal|last=Vohra|work=Foreign Policy|date=7 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;

==Humanitêre gevolge==
===Vlugtelinge===
[[Beeld:Refugees from Ukraine at border posts in the west of the country.jpg|duimnael|220px|links|Vlugtelinge uit Oekraïne by 'n grenspos in die weste van die land.]]

Vanweë die volgehou militêre opbou aan die Oekraïense grens het baie naburige lande en hulporganisasies hulle weke voor die inval begin voorberei vir 'n moontlike massamigrasie. Die Oekraïense departement van verdediging het in Desember 2021 voorspel dat tussen 3&amp;nbsp;miljoen en 5&amp;nbsp;miljoen mense dalk kan vlug.&lt;ref&gt;{{cite magazine|author-last=Aguilera |author-first=Jasmine |date=25 February 2022 |title=Russia's Invasion of Ukraine May Trigger a Refugee Crisis. Here's How the World Is Preparing |url=https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |magazine=Time Magazine}}&lt;/ref&gt;

Op 24 Februarie het die regering van [[Letland]] 'n plan goedgekeur om sowat 10&amp;nbsp;000 vlugtelinge uit Oekraïne te huisves,&lt;ref&gt;{{cite news |date=24 February 2022 |title=Latvia ready to take in Ukrainian refugees, visas for Russians to be suspended |publisher=Public Broadcasting of Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/latvia-ready-to-take-in-ukrainian-refugees-visas-for-russians-to-be-suspended.a445142/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/latvia-ready-to-take-in-ukrainian-refugees-visas-for-russians-to-be-suspended.a445142/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=24 February 2022}}&lt;/ref&gt; en twee dae later het die eerste vlugtelinge begin aankom.&lt;ref&gt;{{cite news |author-first=Iveta |author-last=Čigāne |date=26 February 2022 |title=First Ukrainian refugees arrive in Latvia |publisher=Public Broadcasting of Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/society/society/first-ukrainian-refugees-arrive-in-latvia.a445412/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://eng.lsm.lv/article/society/society/first-ukrainian-refugees-arrive-in-latvia.a445412/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Ana Revenco, die minister van binnelandse sake van [[Moldowa]], het op 25 Februarie gesê meer as 15&amp;nbsp;800 Oekraïense burgers het die grens na dié land oorgesteek. Volgens [[Roemenië]] het sowat 10&amp;nbsp;000 Oekraïners sedert die begin van die inval die grens met dié land oorgesteek, maar net 11 van hulle het om vlugtelingstatus aansoek gedoen.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Almost 26,000 Ukrainian Refugees Have Arrived In Moldova, Romania Since Invasion |url=https://www.rferl.org/a/moldova-state-of-emergency-ukraine/31720351.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.rferl.org/a/moldova-state-of-emergency-ukraine/31720351.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |website=RadioLiberty |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[Pole]] het [[Covid-19-pandemie|Covid-19-migrasiemaatreëls]] opgehef in afwagting van 'n vloed vlugtelinge.&lt;ref&gt;{{cite web |author-last1=Charlish |author-first1=Alan |author-last2=Ilie |author-first2=Luiza |title='I don't know what to do': fleeing Ukrainians start arriving in central Europe |url=https://www.reuters.com/world/europe/central-european-countries-prepare-receive-ukrainian-refugees-2022-02-24/ |website=Reuters |date=24 February 2022 |access-date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225015837/https://www.reuters.com/world/europe/central-european-countries-prepare-receive-ukrainian-refugees-2022-02-24/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Op 26 Februarie het die Poolse minister Paweł Szefernaker gesê sowat 100&amp;nbsp;000 vlugtelinge het Pole reeds sedert die begin van die inval binnegekom.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Some 100,000 Ukrainians have entered Poland since war began-interior minister |url=https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-entered-poland-since-war-began-interior-minister-2022-02-26/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-entered-poland-since-war-began-interior-minister-2022-02-26/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=Reuters |date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Ook [[Hongarye]]&lt;ref&gt;{{cite web|date=26 February 2022 |title=PM Orbán: Hungary 'Friendly Place' for Arrivals from Ukraine|url=https://hungarytoday.hu/pm-orban-hungary-friendly-arrivals-from-ukraine-conflict-swift/ |access-date=26 February 2022 |website=Hungary Today}}&lt;/ref&gt; en [[Bulgarye]] ondervind 'n toeloop van vlugtelinge.&lt;ref&gt;{{cite news |title=A wave of refugees from Ukraine is coming to Bulgaria |url=https://www.europeantimes.news/2022/02/a-wave-of-refugees-from-ukraine-is-coming-to-bulgaria/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.europeantimes.news/2022/02/a-wave-of-refugees-from-ukraine-is-coming-to-bulgaria/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=The European Times |date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt; 

Op 27 Februarie het die VN se hoëkommissaris vir vlugtelinge gesê meer as 268&amp;nbsp;000 mense het sedert die begin van die inval uit Oekraïne gevlug. Pole beweer van hulle het 77&amp;nbsp;300 net op 26 Februarie na dié land gevlug.&lt;ref&gt;{{cite web |title=More than 368,000 flee war in Ukraine - UNHCR |url=https://www.rte.ie/news/world/2022/0227/1283298-ukraine-refugees/ |website=RTE |access-date=27 February 2022 |language=en |date=27 February 2022}}&lt;/ref&gt;

===Aantygings van oorlogsmisdade===
[[Beeld:Ukrainian civilian killed during the Russian bombing of Chernihiv.jpg|thumb|220px|'n Oekraïense burgerlike wat gedood is tydens Russiese bomaavalle in Tsjernihif. Voor staan 'n babawaentjie.]]
Kenners meen die inval in Oekraïne oortree die Handves van die Verenigde Nasies en is 'n aggressiemisdaad volgens die internasionale misdaadwet. Dié misdaad kan vervolg word.&lt;ref name=&quot;OpinioJuris_aggression&quot;&gt;{{cite news |date=4 February 2022 |title=A Reminder of the Importance of the Crime of Aggression: Considering the Situation of Russia and Ukraine |work=Opinio Juris |url=http://opiniojuris.org/2022/02/04/a-reminder-of-the-importance-of-the-crime-of-aggression-considering-the-situation-of-russia-and-ukraine/ |url-status=live |access-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225114043/http://opiniojuris.org/2022/02/04/a-reminder-of-the-importance-of-the-crime-of-aggression-considering-the-situation-of-russia-and-ukraine |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Conversation_intl_law_powerless&quot;&gt;{{cite news |author-last1=Guilfoyle |author-first1=Douglas |author-last2=McIntyre |author-first2=Juliette |author-last3=Paige |author-first3=Tamsin Phillipa |date=24 February 2020 |title=Is international law powerless against Russian aggression in Ukraine? No, but it's complicated |language=en |work=The Conversation |url=https://theconversation.com/is-international-law-powerless-against-russian-aggression-in-ukraine-no-but-its-complicated-177905 |url-status=live |access-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225123605/https://theconversation.com/is-international-law-powerless-against-russian-aggression-in-ukraine-no-but-its-complicated-177905 |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 25 Februarie het [[Amnestie Internasionaal]] gesê dit het onomstootlike bewyse dat Rusland die internasionale humanitêre wet oortree het, en dat sommige van sy aanvalle oorlogsmisdade kan wees.&lt;ref&gt;{{cite news |author-last1=Churchman |author-first1=Laurie |title=Russia carrying out 'indiscriminate attacks' on civilian areas, says Amnesty |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-attacks-civilian-amnesty-ukraine-b2023362.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-attacks-civilian-amnesty-ukraine-b2023362.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |work=The Independent |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt; Amnestie Internasionaal en Human Rights Watch het gesê Russiese magte het voor die voet aanvalle op burgerlike gebiede uitgevoer en onder meer hospitale getref.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukraine: Russian military have carried out indiscriminate attacks – new expert analysis |url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/ukraine-russian-military-have-carried-out-indiscriminate-attacks-new-expert-analysis |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/ukraine-russian-military-have-carried-out-indiscriminate-attacks-new-expert-analysis |archive-date=26 February 2022 |work=Amnesty International |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukraine: Russian Cluster Munition Hits Hospital |url=https://www.hrw.org/news/2022/02/25/ukraine-russian-cluster-munition-hits-hospital |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.hrw.org/news/2022/02/25/ukraine-russian-cluster-munition-hits-hospital |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=Human Rights Watch |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Volgens die goewerneur van [[Soemi-oblast]] is onder meer 'n kinderhuis en kindertuin in dié deelgebied getref. Daar was 'n beroep op die Internasionale Misdaadhof om die saak te ondersoek.&lt;ref&gt;{{cite news |author-last1=Wong |author-first1=Tessa |title=Ukraine live updates: Kyiv warned of toxic fumes after strike on oil depot |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60542877?ns_mchannel=social&amp;ns_source=twitter&amp;ns_campaign=bbc_live&amp;ns_linkname=621aff760ce87e491a0ed483%26Six%20civilian%20deaths%20reported%20in%20Okhtyrka%262022-02-27T04%3A50%3A56.609Z&amp;ns_fee=0&amp;pinned_post_locator=urn:asset:45681a06-c2fb-4d79-af43-7f69b49aae68 |access-date=27 February 2022 |work=[[BBC News]] |date=27 February 2022 |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;

Op 1 Maart het president Zelenski gesê daar is bewyse dat burgerlike gebiede geteiken is in 'n Russiese bomaanval op Charkif vroeër dié dag. Hy het dit as 'n oorlogsmisdaad beskryf.&lt;ref name=&quot;BBC_1march&quot;&gt;{{cite news |title=Ukraine: Kharkiv attack was a war crime, says President Zelensky |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60567162| url-status=live | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60567162| archive-date=2022-03-01 |access-date=1 March 2022 |work=BBC News |date=1 March 2022}}&lt;/ref&gt;

===Grieks-Russiese diplomatieke krisis===
'n Diplomatieke krisis tussen [[Griekeland]] en Rusland het ontstaan nadat laasgenoemde se lugmag twee dorpe van Griekse minderhede naby Marioepol in Oekraïne gebombardeer en 10 Grieke gedood het. Griekeland het sterk protes aangeteken en die Russiese ambassadeur na die Griekse departement van buitelandse sake in [[Athene]] ontbied. Frankryk, Pole, Swede en ander lande het hulle meegevoel uitgespreek. 

Rusland het enige betrokkenheid ontken en beweer dit was die werk van die Oekraïense verregse militante groep die Azofbataljon. Athene het egter Moskou se bewering verwerp en aangekondig dit het bewyse van Russiese betrokkenheid.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.efsyn.gr/politiki/exoteriki-politiki/333846_ypex-ehoyme-apodeixeis-oti-oi-ellines-skotothikan-apo-rosika |trans-title=Greek Foreign Ministry: we have evidence that the Greeks were killed by Russian fire |title=ΥΠΕΞ: Έχουμε αποδείξεις ότι οι Έλληνες σκοτώθηκαν από ρωσικά πυρά |website=EfSyn |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=el}}&lt;/ref&gt; Hierna het Griekeland se eerste minister, [[Kyriakos Mitsotakis]], aangekondig dat sy land verdedigingstoerusting en humanitêre hulp aan Oekraïne gaan verleen.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/27/russian-air-strikes-in-ukraine-kills-10-greek-nationals-fm |title=Greece summons Russian envoy after bombing kills 10 nationals |website=Al Jazeera |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GreekMilitaryAid&quot;/&gt;

==Ongevalle en verliese==
[[Beeld:Συνάντηση με ΥΠΕΞ Ουκρανίας D. Kuleba - Επίσκεψη σε Μνημείο πεσόντων υπερασπιστών Ουκρανίας (uncensored).jpg|thumb|Die muur van herinnering vir Oekraïense soldate wat in die Russies-Oekraïense Oorlog gesneuwel het.]]
[[Beeld:Українські захисники розгромили ворожу БТГ на Донеччині за кілька годин 09.jpg|thumb|Russiese soldate wat gesterf het, lê langs ’n gepantserde voertuig met ’n [[Z (militêre simbool)|Z-merk]].]]

Daar is al gesê Russiese en Oekraïense bronne oordryf albei die teenstander se ongevallegetalle en verklein hulle eie verliese om die moreel te handhaaf.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://theconversation.com/ukraine-war-casualty-counts-from-either-side-can-be-potent-weapons-and-shouldnt-always-be-believed-198894 |title=Ukraine war: casualty counts from either side can be potent weapons and shouldn't always be believed |publisher=The Conversation |date=1 February 2023 |first=Lily |last=Hamourtziadou }}&lt;/ref&gt; Uitgelekte Amerikaanse dokumente meld &quot;die aanmelding van te min ongevalle in die Russiese stelsel&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-65260672 |first=Paul |last=Kirby |title=Ukraine war: Pentagon leaks reveal Russian infighting over death toll |work=BBC News |date=13 April 2023 }}&lt;/ref&gt; en Russiese nuusagentskappe het grootliks opgehou om die Russiese dodetal te rapporteer.&lt;ref name=&quot;fortune&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Meyer |first=David |date=14 March 2022 |title=Why is it so hard to get accurate death tolls in the Russia-Ukraine war? |url=https://fortune.com/2022/03/14/ukraine-russia-death-tolls-misinformation-find-your-own/ |magazine=Fortune |access-date=21 March 2022 }}&lt;/ref&gt;
Die getalle burgerlike en militêre sterftes kon weens die oorlogswanorde nie presies bepaal word nie.&lt;ref&gt;
{{Cite news|last1=Khurshudyan |first1=Isabelle |last2=Witte |first2=Griff |date=26 February 2022 |title=Civilians are dying in Ukraine. But exactly how many remains a mystery. |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/26/ukraine-deaths-casualties/ |access-date=19 September 2023 }}

Agence France-Presse (AFP) het berig nóg hy nóg onafhanklike konflikmonitors kon Russiese en Oekraïense bewerings oor vyandelike verliese verifieer en hulle het vermoed dit is oordryf.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=13 April 2022 |title=Ukraine conflict death toll: what we know |agency=Agence France-Presse |work=France 24]] |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220413-ukraine-conflict-death-toll-what-we-know |access-date=20 April 2022 }}&lt;/ref&gt; In Oktober 2022 het die onafhanklike Russiese mediaprojek iStories, met verwysing na bronne na aan die Kremlin, berig meer as 90&amp;nbsp;000 Russiese soldate is gedood, ernstig gewond of word vermis.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=12 October 2022 |title=Russia's 'irrecoverable losses' in Ukraine: more than 90,000 troops dead, disabled, or AWOL |work=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/10/12/russia-s-irrecoverable-losses-in-ukraine-more-than-90-000-troops-dead-disabled-or-awol }}&lt;/ref&gt; Zelenski het in Februarie 2026 gesê sowat 55&amp;nbsp;000 Oekraïense soldate is op die slagveld gedood, en daarop gewys ’n beduidende aantal is ook amptelik as vermis in aksie aangemeld.&lt;ref name=&quot;55k_reuters&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/55000-ukrainian-soldiers-killed-battlefield-zelenskiy-tells-french-tv-2026-02-04/|title=Fifty-five thousand Ukrainian soldiers killed on battlefield, Zelenskiy tells French TV |work=Reuters }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;55k_euronews&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-02-04 |title=Zelenskyy says 55,000 Ukrainian soldiers killed in Russian all-out war |url=https://www.euronews.com/2026/02/04/volodymyr-zelenskyy-55000-ukrainian-soldiers-killed-since-full-scale-invasion |access-date=2026-02-05 |website=euronews |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hoewel gevegsterftes uit ’n verskeidenheid bronne afgelei kan word, onder meer uit [[satelliet]]beelde van militêre optrede, is dit moeiliker om burgerlike sterftes te meet. In Junie 2022 het die Oekraïense minister van verdediging aan CNN gesê tienduisende Oekraïners is dood, en hy het gehoop die dodetal is minder as 100&amp;nbsp;000.&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Regan |first1=Helen |last2=Kottasová |first2=Ivana |last3=Haq |first3=Sana Noor |last4=Khalil |first4=Hafsa |last5=Vogt |first5=Adrienne |last6=Sangal |first6=Aditi |date=16 June 2022 |title=Tens of thousands have been killed since the invasion, says Ukrainian defense minister |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-16-22#h_255010f04309b11df83acfffc6a47042 |access-date=15 September 2022}}&lt;/ref&gt; Teen Julie 2024 het ongeveer 20&amp;nbsp;000 Oekraïners ledemate verloor.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bennetts |first=Marc |date=25 June 2024 |title=Facing annihilation, the Ukrainian towns praying for Western reinforcements |url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/facing-annihilation-the-ukrainian-towns-praying-for-western-reinforcements-5xtvpxwtv |access-date=25 June 2024 |website=[[The Times]]}}&lt;/ref&gt; Oekraïense amptenare meen minstens 25&amp;nbsp;000 mense is in Marioepol gedood,&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Yuhas |first=Alan |date=24 ACite ugust 2022 |titlThoands of Civilian Deaths and 6.6 Million Refugees: Calculating the Costs of War |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/08/24/world/europe/russia-ukraine-war-toll.html |access-date=20 September 2022 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Shandra |first=Alya |date=30 August 2022 |title=87,000 killed civilians documented in occupied Mariupol – volunteer |work=Euromaidan Press |url=https://euromaidanpress.com/2022/08/30/87000-killed-civilians-documented-in-occupied-mariupol-volunteer/ |access-date=20 September 2022}}&lt;/ref&gt; en liggame is nog in September 2022 ontdek.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=4 September 2022 |title=Mariupol: invaders don't bother to clear residential buildings of newly discovered bodies |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3564256-mariupol-invaders-dont-bother-to-clear-residential-buildings-of-newly-discovered-bodies.html |access-date=19 September 2023}}&lt;/ref&gt; Die burgemeester het gesê meer as 10&amp;nbsp;000 en moontlik 20&amp;nbsp;000 burgerlikes is tydens die beleg van Marioepol dood. Hy het ook gesê Russiese magte het mobiele verassingstoerusting saamgebring toe hulle die stad binnegaan.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=14 February 2023 |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine by the numbers |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2023/02/14/world/russia-invasion-of-ukraine-numbers/ |access-date=26 September 2023 |work=The Japan Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=At What Cost? The Economic and Human Costs of Russia's Invasion of Ukraine |url=https://www.cdhowe.org/public-policy-research/what-cost-economic-and-human-costs-russias-invasion-ukraine-0 |access-date=7 October 2023 |website=C.D. Howe Institute}}&lt;/ref&gt; 

’n Ondersoek deur Associated Press het aan die einde van 2022 beraam tot 75 000 burgerlikes is net in die Marioepolgebied dood.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=23 December 2022 |title=Russia scrubs Mariupol's Ukraine identity, builds on death |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-erasing-mariupol-499dceae43ed77f2ebfe750ea99b9ad9 |access-date=1 October 2023 |work=AP News}}&lt;/ref&gt;Tussen Maart 2022 en Februarie 2023 was daar minstens 8&amp;nbsp;000 sterftes in Marioepol.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=8 February 2024 |title=&quot;Our City Was Gone&quot;: Russia's Devastation of Mariupol, Ukraine |url=https://www.hrw.org/feature/russia-ukraine-war-mariupol/report |access-date=15 August 2025 |website=Human Rights Watch |language=en|page= 147}}&lt;/ref&gt; Die Kantoor van die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Menseregte was van mening die werklike aantal burgerlike ongevalle is aansienlik hoër as die getalle wat dit kon bevestig.&lt;ref name=&quot;OHCHR sep&quot;&gt;{{Cite   web|date=25 September 2023 |title=Ukraine: Ukraine: civilian casualty update 24 September 2023 |url=https://www.ohchr.org/en/news/2023/09/ukraine-civilian-casualty-update-24-september-2023 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}&lt;/ref&gt;

In die Russiese weermag het etniese minderhede buitensporig hoë ongevalle gely. In Oktober 2022 was die Russiese streke met die hoogste dodetalle [[Dagestan]], [[Tiwa]] en [[Boerjatië]], almal minderheidstreke. In Februarie 2024 was ses van die 10 Russiese streke met die hoogste sterftesyfers in Oekraïne in [[Siberië]] en die [[Russiese Verre Ooste|Verre Ooste]] geleë, en die voortgesette buitensporig hoë ongevalle onder etniese minderhede het ontleders genoop om te waarsku die situasie sal op lang termyn verwoestende gevolge vir hierdie gemeenskappe inhou.&lt;ref name=&quot;g456&quot;&gt;{{Cite web|last=Latypova |first=Leyla |title=2 Years Into Ukraine War, Russia's Ethnic Minorities Disproportionately Killed in Battle |website=The Moscow Times |date=17 May 2024 |url=https://www.themoscowtimes.com/2024/02/24/2-years-into-ukraine-war-russias-ethnic-minorities-disproportionately-killed-in-battle-a84170 |access-date=17 May 2024}}&lt;/ref&gt; Ongeveer 1&amp;nbsp;200 Russiese soldate is in Mei-Junie 2024 elke dag in Oekraïne gedood of gewond,&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt; en teen November 2024 het dit tot 1&amp;nbsp;500 gestyg, toe ongevalle op 45&amp;nbsp;690 geraam is.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Russia is suffering record casualties as the West steps up support for Ukraine, and it may struggle to replace them |first=Tom |last=Porter |work=Business Insider |date=6 December 2024 |url=https://www.businessinsider.com/russia-will-struggle-to-replace-its-casualties-in-ukraine-isw-2024-12}}&lt;/ref&gt; 

''[[Newsweek]]'' het beraam die getal Russiese mans wat op die bloedigste dag in November dood is (1&amp;nbsp;950) het die gemiddelde daaglikse manlike geboortesyfer in Rusland (1&amp;nbsp;836) oorskry.&lt;ref&gt;{{cite  news|work=Newsweek |title=Russia's Loss of Men in Ukraine Surpasses Daily Birth Rate |date=12 November 2024 |url=https://www.newsweek.com/russia-casualties-death-rate-birth-rate-ukraine-1984557}}&lt;/ref&gt; Die Letland-gebaseerde nuusmedium Meduza het beraam tot 140&amp;nbsp;000 Russiese soldate is teen Julie 2024 dood. In Desember 2025 het ’n ontleding deur die BBC aangedui Russiese ongevalle het vinniger toegeneem as op enige vorige tydstip tydens die inval, met 40% meer doodsberigte van soldate wat in Rusland in 2025 gepubliseer is as in 2024.&lt;ref name=&quot;r579&quot;&gt;{{cite web | last=Ivshina | first=Olga | title=Russia's losses in Ukraine rise faster than ever as US pushes for peace deal | website=BBC | date=30 December 2025 | url=https://www.bbc.com/news/articles/c62n922dnw7o | access-date=4 January 2026}}&lt;/ref&gt; Die oorlog in Oekraïne en die gepaardgaande emigrasie, laer geboortesyfers en oorlogverwante ongevalle het die demografiese krisis in Rusland verder verdiep.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Russia stares into population abyss as Putin sends its young men to die |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/02/26/russia-stares-population-abyss-putin-sends-young-men-die/ |work=The Telegraph |date=26 February 2023}}&lt;/ref&gt;

Die Russiese inval het die dodelikste Europese oorlog sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] (1939-'45) geword.&lt;ref&gt;{{cite news|work=The New York Times |title=Enduring Mayhem: Images From Year 3 of the War in Ukraine |url=https://www.nytimes.com/2024/04/24/world/europe/images-ukraine-war-third-year.html |date=24 April 2024}}&lt;/ref&gt; In Februarie 2025 het die Quincy-instituut vir Verantwoordelike Staatsmanskap ongevalle op 250&amp;nbsp;000 geraam.&lt;ref&gt;{{cite web| title=The Ukraine War After Three Years: Roads Not Taken |first=Marcus |last=Stanley |date=19 February 2025| publisher=Quincy Institute for Responsible Statecraft |url=https://quincyinst.org/research/the-ukraine-war-after-three-years-roads-not-taken/#}}&lt;/ref&gt; In September 2024 het ''[[The Wall Street Journal]]'' berig 'n miljoen Oekraïners en Russe is toe reeds gedood of gewond.&lt;ref name=&quot;WSJ-Casualties&quot;&gt;{{cite journal|url=https://www.wsj.com/world/one-million-are-now-dead-or-injured-in-the-russia-ukraine-war-b09d04e5 |first=Bojan |last=Pancevski |journal=[[The Wall Street Journal]] |date=17 September 2024 |title=One Million Are Now Dead or Injured in the Russia-Ukraine War |access-date=17 September 2024}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|+Bevestigde ongevalle
|-
! scope=&quot;col&quot; |
! scope=&quot;col&quot; |Getalle
! scope=&quot;col&quot; |Tyd
! scope=&quot;col&quot; |Bron
|-
! scope=&quot;row&quot; |Oekraïense burgerlikes
|'''16 874''' dood, '''51 273''' gewond
|24 Februarie 2022 - &lt;br&gt;13 Augustus 2026
|United Nations&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/ru/story/2026/08/1468479|title=Мониторинговая миссия ООН: число жертв среди мирных украинцев в июле было самым высоким в период с марта 2022 года |publisher=Новости ООН|lang=ru |date=2026-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|Russiese burgerlikes
|'''1 716''' dood (uitgesluit geannekseerde gebiede)
|24 Februarie 2022 - &lt;br&gt;2 September 2026
|Nowaja Gazeta Europa&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2026/09/02/leto-2026-goda-stalo-rekordnym-po-chislu-pogibshikh-mirnykh-zhitelei-v-rossii|title=Лето 2026 года стало рекордным по числу погибших мирных жителей в России|lang=ru|website=Новая газета. Европа|date=2026-09-02}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|Oekraïense soldate
|'''103 418''' dood (insluitend nievegtend), '''97 938''' vermis, '''11 618''' gevange geneem
|24 Februarie 2022 - &lt;br&gt;4 September 2026
|UALosses project&lt;ref name=&quot;UALosses&quot;&gt;{{cite web|url=https://ualosses.org/en/soldiers/|title=Ukraine's losses in the war |website=UALosses |date=7 January 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Важкі цифри: як сприймати нові дані про військові втрати – DW – 27.02.2024 |url=https://www.dw.com/uk/vazki-cifri-ak-sprijnali-ukrainci-novi-dani-pro-vijskovi-vtrati/a-68381601 |access-date=25 May 2024 |website=dw.com |language=uk}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |Russiese soldate&lt;br/&gt;(Russiese separatistemagte in Donbas uitgesluit)
|'''243 674''' dood
|24 Februarie 2022 - &lt;br&gt;4&amp;nbsp;September 2026
|BBC News Russian en Mediazona&lt;ref name=&quot;BBCMediazona&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/russian/articles/cgk5m01m52do |title=Исчезающие без приказа. Что стало с мобилизованными за четыре года войны |date=2026-09-04 |publisher=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904082228/https://www.bbc.com/russian/articles/cgk5m01m52do |archive-date=2026-09-04 |url-status=live}}&lt;br/&gt;{{cite news|title=Russian casualties in Ukraine. Mediazona count, updated |work=Mediazona |url=https://en.zona.media/article/2022/05/11/casualties_eng |date=1 August 2025 |access-date=3 July 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |Russiese soldate&lt;br/&gt;(Russiese separatistemagte in Donbas|Donetsk &amp; Loehansk uitgesluit)
|'''21 000 - 23 500''' dood
|24 Februarie 2022 - &lt;br&gt;30 September 2024
|BBC News Russian&lt;ref name=&quot;BBCMediazona&quot;/&gt;
|}

==Notas==
{{Reflist|group=nota}}

== Sien ook ==
* ''[[Russians at War]]''
* [[Oekraïense invalle in Wes-Rusland sedert Augustus 2024]]
* [[Operasie Sinitsia]]
* [[Oekraïense aanvalle op Russiese lugmagbasisse in Junie 2025|Operasie Spinnerak]]

==Verwysings==
{{Verwysings|3}}

==Skakels==
{{vertaaluit| taalafk = en | il = 2022 Russian invasion of Ukraine}}

{{Normdata}}</text>
      <sha1>2s9inr4w4y4crhu1a7wzlya48k3vg44</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974323</id>
      <parentid>2974273</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BurgertB</username>
        <id>2401</id>
      </contributor>
      <comment>Besig</comment>
      <origin>2974323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168725" sha1="qdkvf836vaqtbmu2ng2ut5kmrjndtgl" xml:space="preserve">{{nuus}}
{{Inligtingskas Militêre konflik
|konflik = Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)
|deelvan = 
|beeld = [[Lêer:2022 Russian invasion of Ukraine.svg|300px]]
|byskrif = {{Leftlegend|#FDE182|Deurlopend deur Oekraïne beheer}}{{Leftlegend|#EBC0B3|Tans deur Rusland beset of beheer}}{{Leftlegend|#ABD4DD|Voorheen deur Rusland beset of Oekraïens besette Russiese gebiede}}
|datum = [[24 Februarie]] [[2022]] – tans
|plek = [[Oekraïne]], [[Rusland]]
|resultaat = onbeslis
|gebied = 
| party1 = '''{{RUS}}''' &lt;br /&gt;'''[[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Volksrepubliek Donetsk|VR Donetsk]]''' &lt;br /&gt;'''[[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] [[Volksrepubliek Loehansk|VR Loehansk]]'''
'''Steun:''' &lt;br/&gt;{{vlagland|Belarus}}&lt;br/&gt;{{vlagland|Noord-Korea}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thinkchina.sg/politics/exploited-and-abandoned-north-korean-troops-ukraine?ref=top-hero|title=Exploited and abandoned: North Korean troops in Ukraine|website=ThinkChina|access-date=2025-03-19}}&lt;/ref&gt;
| party2 = '''{{vlagland|Oekraïne}}''' &lt;br/&gt;
'''Steun:''' '''[[NAVO]]''' &lt;br/&gt;
'''{{EU}}''' &lt;br/&gt;
'''{{vlagland|AUS}}''' &lt;br/&gt;
'''{{vlagland|JPN}}''' &lt;br/&gt;
'''{{vlagland|NZL}}''' &lt;br/&gt;
'''{{vlagland|Suid-Korea}}'''
|party3 = 
|aanvoerder1 = [[Beeld:Flag of the President of Russia.svg|20px]] '''[[Wladimir Poetin]]''' &lt;br /&gt; {{RU-VLAG}} [[Michail Misjoestin]] &lt;br /&gt;{{RU-VLAG}} [[Sergei Lawrof]] &lt;br /&gt;{{RU-VLAG}} Aleksandr Dvornikov &lt;br /&gt;{{RU-VLAG}} Sergej Sjojgoe &lt;br /&gt;{{RU-VLAG}} Valeri Gerasimov &lt;br /&gt; [[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] Denis Poesjilin &lt;br /&gt; [[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Wladimir Pasjkof]] &lt;br /&gt; [[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] Leonid Pasetsjnik\ &lt;br /&gt; [[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] [[Sergei Koslof]]
|aanvoerder2 = [[Beeld:Flag of the President of Ukraine.svg|20px]] '''[[Wolodimir Zelenski]]'''&lt;br /&gt;{{vlagikoon|Oekraïne}} [[Denis Sjmihal]] &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Waleri Zaloezjni]] &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} Dmytro Koeleba &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} Oleksii Danilov &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} Oleksii Reznikov &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} Serhiy Sjaptala &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} Roeslan Chomtsjak
|aanvoerder3 =
|sterkte1 = {{RU-VLAG}} 1&amp;nbsp;013&amp;nbsp;000 soldate; 2&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 reserviste,&lt;ref&gt;{{Cite web|taal=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine|access-date=2022-02-20}}&lt;/ref&gt; waarvan 175&amp;nbsp;000 – 190&amp;nbsp;000 troepe in Oekraïne&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|title=Russia positioning helicopters, in possible sign of Ukraine plans|access-date=22 Februarie 2022|author=Barnes, Julian E.|author2=Crowley, Michael|author3=Schmitt, Eric|date=10 Januarie 2022|work=The New York Times|taal=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220122100818/https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|archivedate=22 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin|title=Citing U.S. Intelligence, Biden says Putin has decided to invade Ukraine|access-date=22 Februarie 2022|last=Bengali|first=Shashank|date=18 Februarie 2022|work=The New York Times|taal=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220222072836/https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin|archivedate=22 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt; 
|sterkte2 = {{vlagikoon|Oekraïne}} 255&amp;nbsp;000 soldate, 1&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 reserviste, 20&amp;nbsp;000 vrywilligers&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3169477/ukraine-crisis-20000-foreign-volunteers-ukraine|title=Ukraine crisis: 20,000 foreign volunteers in Ukraine to fight Russians, says foreign minister|access-date=11 Maart 2022|date=7 Maart 2022|publisher=South China Morning Post|taal=en}}&lt;/ref&gt;
|ongevalle1 = Sien [[#Ongevalle en verliese|&quot;Ongevalle en verliese&quot;]]&lt;br&gt;
|ongevalle2 = Sien [[#Ongevalle en verliese|&quot;Ongevalle en verliese&quot;]]
}}

Op 24 Februarie 2022 het [[Rusland]] [[Oekraïne]] binnegeval, en dit het die grootste en dodelikste oorlog in [[Europa]] sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] geword. Dit was as gevolg van ’n groot eskalasie van die bestaande oorlog tussen die twee lande wat begin het toe Rusland Oekraïne in 2014 aangeval het.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=McFaul |first1=Michael |last2=Person |first2=Robert |editor1-last=Brands |editor1-first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=0n72EAAAQBAJ&amp;dq=On+February+24,+2022,+Russian+president+Vladimir+Putin+launched+a+full-+scale+invasion+of+Ukraine,+expanding+dramatically+the+war+against+Ukraine+he+be+gan+in+2014+and+starting+the+largest+war+in+Europe+since+World+War+II.&amp;pg=PA34 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=Johns Hopkins University Press |{{ISBN|978-1-4214-4985-2}} |page=34 |language=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |{{ISBN|978-1-80526-003-5}} |page=74}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=D'Anieri |first=Paul |date=23 March 2023 |title=Ukraine and Russia: From Civilized Divorce to Uncivil War |url=https://books.google.com/books?id=ASysEAAAQBAJ |edition=2nd |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |{{ISBN|978-1-009-31550-0}} |oclc=1350843759 |pages=i; 98}}&lt;/ref&gt; Die gevegte het honderdduisende militêre ongevalle en tienduisende Oekraïense burgerlike ongevalle veroorsaak. Teen Augustus 2026 het Rusland sowat 20% van Oekraïne beset.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Russia-Ukraine War Report Card, Aug. 25, 2026|url=https://www.russiamatters.org/news/russia-ukraine-war-report-card/russia-ukraine-war-report-card-aug-18-2026 |access-date=27 August 2026 |website=Russia Matters}}&lt;/ref&gt; Van ’n bevolking van 41&amp;nbsp;miljoen is ongeveer 8&amp;nbsp;miljoen Oekraïners intern ontheem&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ukraine internal displacement report: General population Survey |url=https://crisisresponse.iom.int/sites/g/files/tmzbdl1481/files/appeal/documents/IOM_UKR_Internal%20Displacement%20Report_GPS%20R19_January%202025.pdf |access-date=4 December 2025 |website=Global Crisis Response Platform}}&lt;/ref&gt; en 6-7&amp;nbsp;miljoen het uit die land gevlug.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Asadzade |first1=Ulviyya |last2=Sachalko |first2=Borys |title=Ukraine Faces Labor Shortage as Russia's War Empties Factories and Farms |url=https://www.rferl.org/a/russia-war-creates-labor-shortages-in-ukraine/33606226.html |access-date=4 December 2025 |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=December 2025}}&lt;/ref&gt; Dit het Europa se grootste vlugtelingkrisis sedert die Tweede Wêreldoorlog veroorsaak.

Aan die einde van 2021 het Rusland troepe naby Oekraïne se grense saamgetrek en eise aan die Weste gestel, onder meer ’n verbod op enige toekomstige toetrede van Oekraïne tot [[Navo]]. Nadat hy herhaaldelik ontken het dat daar planne was om Oekraïne aan te val, het die Russiese president, [[Wladimir Poetin]], op 24 Februarie 2022 ’n &quot;spesiale militêre operasie&quot; aangekondig en gesê dit is bedoel om die Russies gesteunde wegbreekrepublieke [[Donetsk]] en [[Loehansk]] te ondersteun, waarvan paramilitêre magte sedert 2014 teen Oekraïne in die Donbasoorlog geveg het. Poetin het irredentistiese&lt;ref name=irrewat group=&quot;nota&quot;&gt;'n Beweging vir die inlywing van &quot;onbevryde&quot; gebiede by die stamland.&lt;/ref&gt; en [[Imperialisme|imperialistiese]] standpunte gehuldig wat Oekraïne se wettigheid as staat bevraagteken. Hy het sonder bewyse beweer die Oekraïense regering bestaan uit [[Neo-Nazisme|neo-Nazi’s]] wat [[volksmoord]] teen die Russiese minderheid in die [[Donbas]] pleeg en dat Rusland se doel was om Oekraïne te &quot;demilitariseer en te denasionaliseer&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Marples |first=David R. |date=3 July 2022 |title=Russia's war goals in Ukraine |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00085006.2022.2107837 |journal=Revue Canadienne des Slavistes |volume=64 |issue=2–3 |pages=207–219 |doi=10.1080/00085006.2022.2107837 |issn=0008-5006}}&lt;/ref&gt; Russiese lugaanvalle en ’n grondinval is aan ’n noordelike front uit [[Belarus]] in die rigting van die hoofstad, [[Kijif]], geloods; aan ’n suidelike front uit die besette [[Krim]]; en aan ’n oostelike front uit die Donbas in die rigting van [[Charkif]]. Oekraïne het die krygswet afgekondig, ’n algemene mobilisering gelas en diplomatieke betrekkinge met Rusland verbreek.

Russiese troepe het teen April 2022 uit die noorde en die buitewyke van Kijif teruggetrek nadat hulle op hewige weerstand en logistieke uitdagings afgekom het. Die [[Boetsja-slagting]] is ná hulle onttrekking ontdek. Rusland het ’n offensief in die Donbas van stapel gestuur en [[Marioepol]] ná ’n verwoestende beleg ingeneem. Rusland het voortgegaan om militêre en burgerlike teikens ver van die front af te bombardeer en het in die winter Oekraïne se energienetwerk aangeval. Aan die einde van 2022 het Oekraïne suksesvolle teenoffensiewe in die suide en ooste geloods en die grootste deel van Charkif-oblast bevry. Kort daarna het Rusland vier gedeeltelik besette provinsies (Donetsk, Cherson, Loehansk en Zaporizjzja-oblast) onwettig geannekseer. In November het Oekraïne die stad Cherson en die hele gebied wes van die [[Dnipro]]rivier bevry. Ná klein maar bestendige Russiese vorderings in die ooste in die eerste helfte van 2024 het Oekraïne in Augustus ’n offensief in Rusland se Koersk-oblast geloods, waar [[Noord-Korea]]anse soldate gestuur is om Rusland te help.

Die menseregtekantoor van die [[Verenigde Nasies]] berig Rusland het ernstige menseregteskendings in die besette Oekraïne gepleeg. Rusland se aanvalle op burgerlikes, sowel as sy beleid in besette gebiede, het gelei tot bewerings van volksmoord.&lt;ref name=&quot;Etkind&quot;&gt;{{cite journal|last=Etkind |first=Alexander |year=2022 |title=Ukraine, Russia, and Genocide of Minor Differences |journal=Journal of Genocide Research |volume=25 |issue=3–4 |publisher=Taylor &amp; Francis |pages=1–19 |doi=10.1080/14623528.2022.2082911 |s2cid=249527690}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;h710&quot;&gt;{{cite magazine|last=McGlynn |first=Jade |title=Russia Is Committing Cultural Genocide in Ukraine |magazine=Foreign Policy |date=23 April 2024 |url=https://foreignpolicy.com/2024/04/23/russia-ukraine-cultural-genocide-looting-indoctrination-deporatation/ |access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;q611&quot;&gt;{{cite web|last=Stavljanin |first=Dragan |title=Genocide Scholar: 'I Do Think that Russia's Violence in Ukraine is Genocidal' |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=2 April 2024 |url=https://www.rferl.org/a/russia-genocide-ukraine-scholar-war-crimes-prosecution-hague/32888386.html |access-date=4 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250622040322/https://www.rferl.org/a/russia-genocide-ukraine-scholar-war-crimes-prosecution-hague/32888386.html |archive-date=22 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;v008&quot;&gt;{{cite web|last=Richardson |first=Jon |date=11 March 2024 |title=Unmarked graves, violent repression and cultural erasure: the devastating human toll of Russia's invasion of Ukraine |url=https://theconversation.com/unmarked-graves-violent-repression-and-cultural-erasure-the-devastating-human-toll-of-russias-invasion-of-ukraine-223337 |access-date=6 July 2024 |website=The Conversation }}&lt;/ref&gt; Die direkte koste van die oorlog vir Rusland is op meer as $450&amp;nbsp;miljard geraam, terwyl die [[Wêreldbank]]groep die koste van heropbou in Oekraïne op $588&amp;nbsp;miljard raam.

Die Russiese inval het internasionale veroordeling ontlok. Baie lande het sanksies teen Rusland en sy bondgenoot Belarus ingestel, terwyl hulle humanitêre en militêre hulp aan Oekraïne verskaf het. Betogings het oor die hele wêreld plaasgevind. Binne sy grense het Rusland betogers met massainhegtenisnemings en strenger mediasensuur beveg. Oorlogverwante ontwrigting van Oekraïense landbou en skeepvaart het die wêreldwye voedselkrisis vererger; oorlogverwante skade is as die &quot;vernietiging van die omgewing&quot; beskryf. Die [[Internasionale Strafhof]] (ICC) het ’n ondersoek na misdade teen die mensdom, oorlogsmisdade, die ontvoering van Oekraïense kinders en volksmoord teen Oekraïners begin. Die ICC het lasbriewe vir die inhegtenisneming van Poetin en vyf ander Russiese amptenare uitgereik. Vredesonderhandelings het tot stilstand gekom, en Rusland het herhaaldelik oproepe om ’n wapenstilstand van die hand gewys.

==Agtergrond==
===Tyd ná die Sowjetunie en die Oranje Rewolusie===
Ná die [[ontbinding van die Sowjetunie]] in 1991 het Rusland en Oekraïne noue bande behou. In 1994 het Oekraïne ingestem om weg te doen met sy [[Kernwapen|kernarsenaal]] en die [[Boedapest-memorandum]] te onderteken op voorwaarde dat Rusland, [[Brittanje]] en die [[VSA]] versekering sou verskaf teen geweldsbedreigings van sy territoriale integriteit en vir sy politieke onafhanklikheid. Vyf jaar later was Rusland een van die ondertekenaars van die [[Manifes vir Europese Sekuriteit]], wat &quot;die inherente reg van elke deelnemende staat herbevestig het om vry te wees om sy sekuriteitsmaatreëls te kies of verander, insluitende verdrae van bondsgenootskappe, soos wat dit ontwikkel&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Istanbul Document 1999 |url=http://www.osce.org/node/39569 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=19 November 1999 |access-date=21 Julie 2015 |archive-date=1 Junie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140601124042/http://www.osce.org/node/39569 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

In 2004 is [[Wiktor Janoekowitsj]], toe die eerste minister, verklaar as wenner van die presidentsverkiesing, waarin 'n groot knoeiery volgens die hooggeregshof van Oekraïne plaasgevind het.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |title=The Supreme Court findings |access-date=7 July 2008 |publisher=Supreme Court of Ukraine |date=3 December 2004 |language=uk |archive-date=22 June 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HZ9wqN35?url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Die uitslag het 'n groot openbare reaksie en steun ontlok vir die opposisiekandidaat, [[Wiktor Joesjtsjenko]], wat die uitslag bevraagteken het. In die oproerige maande van die rewolusie het kandidaat Joesjtsjenko skielik ernstig siek geword, en verskillende onafhanklike doktersgroepe het bevind hy is met dioksien (TCDD) vegiftig.&lt;ref name=&quot;CBS: Yushchenko: Live And Carry On&quot;&gt;{{cite news |title=Yushchenko: 'Live And Carry On' |work=CBS News |date=30 January 2005 |url=https://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |access-date=17 April 2020 |archive-date=25 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025143917/http://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ref_j&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/study-dioxin-that-poisoned-yushchenko-made-in-lab-46417.html |title=Study: Dioxin that poisoned Yushchenko made in lab |work=Kyiv Post |date=5 August 2009 |agency=Associated Press |location=Londen |access-date=29 January 2022 |archive-date=31 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131165135/https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/study-dioxin-that-poisoned-yushchenko-made-in-lab-46417.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Joesjtsjenko het Russiese betrokkenheid sterk vermoed.&lt;ref name=&quot;Ref_2009c&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.kyivpost.com/nation/49610 |title=Yushchenko to Russia: Hand over witnesses |newspaper=Kyiv Post |date=28 October 2009 |access-date=11 February 2010}}&lt;/ref&gt; Dit alles het eindelik tot die vreedsame [[Oranje Rewolusie]] gelei wat Joesjtsjenko en [[Joelia Timosjenko]] aan die bewind geplaas het, terwyl Janoekowitsj leier van die opposisie geword het.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |archive-url=https://web.archive.org/web/20080115052653/http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |archive-date=15 January 2008 |title=Ukraine-Independent Ukraine |access-date=14 January 2008 |website=Encyclopædia Britannica (fee required) |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

In 2008 het die Russiese president Poetin hom uitgespreek teen Oekraïne se moontlike toelating tot Navo.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last1=Harding |author-first1=Luke |author-last2=Borger |author-first2=Julian |author-last3=Chrisafis |author-first3=Angelique |date=2 April 2008 |title=Bush-Putin row grows as pact pushes east |work=The Guardian |location=[[Moskou]]; [[Boekarest]]; [[Parys]]|url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=8 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208091130/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author-last=Dawar |author-first=Anil |date=4 April 2008 |title=Putin warns Nato over expansion |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=13 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213527/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |url-status=live}}&lt;/ref&gt; In 2009 het die [[Roemenië|Roemeense]] ontleder Iulian Chifu en sy medeskrywers die opinie uitgespreek dat Rusland, met betrekking tot Oekraïne, 'n opgedateerde weergawe van die [[Brezjnef-leerstelling]] navolg waarvolgens die soewereiniteit van Oekraïne nie groter kan wees as dié van die [[Warskouverdrag]]slande voor die verval van die Sowjet-invloedsfeer in die laat 1980's en vroeë 1990's nie.&lt;ref name=&quot;Chifu&quot;&gt;{{cite book|author-last1=Chifu |author-first1=Iulian |title=The Russian Georgian War: A trilateral cognitive institutional approach of the crisis decision-making process |author-last2=Nantoi |author-first2=Oazu |author-last3=Sushko |author-first3=Oleksandr |publisher=Editura Curtea Veche |year=2009 |{{ISBN|978-973-1983-19-6}} |location=[[Boekarest]] |page=181 |chapter=Russia–Georgia War of August 2008: Ukrainian Approach |access-date=21 Februarie 2016 |chapter-url=http://www.cpc-ew.ro/pdfs/the_russian_georgian_war.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930233012/http://www.cpc-ew.ro/pdfs/the_russian_georgian_war.pdf|archive-date=30 September 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

In 2009 het Janoekowitsj aangekondig hy gaan hom in 2010 weer as president verkiesbaar stel. Hy het gewen en is in 2010 beëdig.

===Oekraïense rewolusie en oorlog===
[[Beeld:Euromaidan Kyiv 1-12-13 by Gnatoush 005.jpg|thumb|links|Die Euromaidan-optogte in Desember 2013 in Kijif.]]
Ná weke van protesoptogte as deel van die [[Euromaidan]]-beweging (2013-2014) het die pro-Russiese president Janoekowitsj en die leiers van die Oekraïense parlementêre opposisie op 21 Februarie 2014 'n ooreenkoms onderteken vir 'n vroeë verkiesing. Die volgende dag het Janoekowitsj uit Kijif gevlug weens 'n beskuldigingstem wat hom van sy mag as president sou stroop.&lt;ref name=&quot;interfax1&quot;&gt;{{cite news|date=24 Februarie 2014 |title=Rada removes Yanukovych from office, schedules new elections for May 25 |agency=Interfax-Ukraine |url=http://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|url-status=live |access-date=15 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210094859/https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html |archive-date=10 Februarie 2020}}&lt;/ref&gt; Leiers van die [[Russies]]sprekende oostelike streke van Oekraïne het hulle lojaliteit teenoor Janoekowitsj bevestig,&lt;ref&gt;{{cite news|author-last1=Polityuk |author-first1=Pavel |author-last2=Robinson |author-first2=Matt |author-last3=Baczynska |author-first3=Gabriela |author-last4=Goettig |author-first4=Marcin |author-last5=Graff |author-first5=Peter |author-last6=Elgood |author-first6=Giles |date=22 Februarie 2014 |title=Ukraine parliament removes Yanukovich, who flees Kiev in &quot;coup&quot; |work=Reuters |publisher=Thomson Corporation |location=Kijif |editor-last=Roche |editor-first=Andrew|url=https://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |url-status=live|access-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609181723/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |archive-date=9 Junie 2016 }}&lt;/ref&gt; en dit het gelei tot die pro-Russiese onrus in 2014 in Oekraïne.&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Fisher |author-first=Max |date=3 September 2014 |title=Everything you need to know about the Ukraine crisis |url=https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122003807/https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know|archive-date=22 Januarie 2022 |access-date=24 Januarie 2022 |website=Vox |publisher=Vox Media |language=en}}&lt;/ref&gt; 

Die onrus is gevolg deur die anneksasie van die [[Krim]] deur Rusland in Maart 2014 en die oorlog in die Donbas, wat in April 2014 begin het met die skepping van die Russies gesteunde kwasistate Donetsk- en Loehansk-volksrepubliek.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last1=Grytsenko |author-first1=Oksana |author-last2=Vlasova |author-first2=Anastasia |date=12 April 2014 |title=Armed pro-Russian insurgents in Loehansk say they are ready for police raid |work=Kyiv Post |publisher=Businessgroup LLC |location=Loehansk |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-Loehansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html|access-date=1 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140412131249/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-Loehansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html|archive-date=12 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Ragozin |author-first=Leonid |date=16 Maart 2019 |title=Annexation of Crimea: A masterclass in political manipulation |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2019/3/16/annexation-of-crimea-a-masterclass-in-political-manipulation |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528090201/https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/annexation-crimea-masterclass-political-manipulation-190315174459207.html |archive-date=8 Mei 2020 |access-date=24 Januarie 2022 |website=aljazeera.com |publisher=Al Jazeera |location=[[Riga]] |language=en }}&lt;/ref&gt;

Op 14 September 2020 het die Oekraïense president [[Wolodimir Zelenski]] Oekraïne se nuwe nasionale sekuriteitstrategie goedgekeur &quot;wat voorsiening maak vir die ontwikkeling van 'n bondgenootskap met Navo met die oog op lidmaatskap van Navo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|date=25 Januarie 2022|title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine|publisher=Al Jazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|url-status=live|access-date=15 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215002641/https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|archive-date=15 Februarie 2022|author-last=Duggal|author-first=Hanna}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ua-nato-relations&quot;&gt;{{cite news|date=11 January 2020 |title=Relations with Ukraine|work=[[Navo]] |publisher=Navo |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=15 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215011708/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Op 24 Maart 2021 het Zelenski 'n verdrag onderteken wat die strategie goedkeur vir &quot;die ontsetting en reïntegrasie van die tydelik besette gebied Krim en stad [[Sewastopol]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news |date=24 Maart 2021 |title=Zelensky enacts strategy for de-occupation and reintegration of Crimea |work=Ukrinform |publisher=Regering van Oekraïne |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=12 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212130511/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

In Julie 2021 het Poetin 'n essay gepubliseer met die titel &quot;Oor die historiese eenheid van die Russe en Oekraïners&quot;, waarin hy sy mening herbevestig dat die Russe en Oekraïners &quot;een volk&quot; is.&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Poetin |author-first=Wladimir |author-link=Wladimir Poetin |date=12 Julie 2021|title=Article by Vladimir Putin 'On the Historical Unity of Russians and Ukrainians' |url=http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125053520/http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181|archive-date=25 Januarie 2021 |access-date=1 Februarie 2022 |website=Die Kremlin |publisher=Regering van Rusland }}&lt;/ref&gt; Die Amerikaanse historikus Timothy Snyder het Poetin se idees as [[imperialisme]] beskryf.&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Snyder |author-first=Timothy D. |date=18 Januarie 2022 |title=How to think about war in Ukraine |url=https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119065436/https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine |archive-date=19 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2021 |website=Thinking about... (newsletter) |publisher=Substack }}&lt;/ref&gt; Die Britse joernalis Edward Lucas het gemeen dit is historiese revisionisme.&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Lucas |author-first=Edward |date=15 September 2020 |title=Why Putin's history essay requires a rewrite |url=https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb|url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125143913/https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Times |publisher=Times Newspapers}}&lt;/ref&gt; Ander waarnemers het die Russiese leierskap daarvan beskuldig dat hulle 'n verwronge siening van moderne Oekraïne en sy geskiedenis het.&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Roth |author-first=Andrew |date=7 Desember 2021|title=Putin's Ukraine rhetoric driven by distorted view of neighbour |url=https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207180813/https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |archive-date=7 Desember 2021|access-date=25 Januarie 2021 |work=The Guardian |publication-place=Moskou}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Dickinson |first1=Peter |last2=Haring |first2=Melinda |last3=Lubkivsky |first3=Danylo |last4=Motyl |first4=Alexander |last5=Whitmore |first5=Brian |last6=Goncharenko |first6=Oleksiy |last7=Fedchenko |first7=Yevhen |last8=Bonner |first8=Brian |last9=Kuzio |first9=Taras |date=15 Julie 2021 |title=Putin's new Ukraine essay reveals imperial ambitions |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210715191212/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |archive-date=15 Julie 2021 |access-date=25 Januarie 2021|publisher=Atlantic Council}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Wilson |author-first=Andrew |date=23 Desember 2021 |title=Russia and Ukraine: 'One People' as Putin Claims? |url=https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124130721/https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims/|archive-date=24 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |publisher=Royal United Services Institute}}&lt;/ref&gt;

Rusland het gesê moontlike lidmaatskap van Oekraïne van Navo en die uitbreiding van Navo in die algemeen bedreig sy nasionale sekuriteit.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last=Taylor |author-first=Paul |date=23 November 2021 |title=Ukraine: NATO's original sin |work=Politico |publisher=Axel Springer SE |url=https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |access-date=1 Februarie 2022 |archive-date=29 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129135805/https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author-last=Guyer |author-first=Jonathan |date=27 Januarie 2022 |title=How America's NATO expansion obsession plays into the Ukraine crisis |work=Vox |publisher=Vox Media |url=https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion|access-date=20 Februarie 2022 |archive-date=18 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218060139/https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Op sy beurt het Oekraïne en ander Europese lande wat aan Rusland grens, Poetin daarvan beskuldig dat hy Russiese irredentisme&lt;ref name=&quot;WAT&quot;&gt;{{cite web | url=https://viva-afrikaans.org | title='''irredentisme''' | publisher=viva-afrikaans.org | work=WAT| accessdate= 28 September 2026 | author=&lt;!-- Geen --&gt; | format=Internetwoordeboek | url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; probeer beoefen en van aggressiewe militaristiese beleide.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Agencies |date=13 September 2014 |title=Putin wants to destroy Ukraine and restore Soviet Union, says Yatseniuk |url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125154846/https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Bullough |author-first=Oliver |date=28 Maart 2014 |title=Vladimir Putin: The rebuilding of 'Soviet' Russia |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124104112/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |archive-date=24 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |publisher=BBC }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Rubin |author-first=Trudy |date=11 Januarie 2022 |title=Putin wants to reestablish the Russian empire. Can NATO stop him without war? |url=https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125155257/https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Philadelphia Inquirer |publisher=Interstate General Media}}&lt;/ref&gt;

===Russiese inval in die Krim en Donbas===
{{Sien ook|Russiese anneksasie van die Krim}}

[[Beeld:2014 Russo-ukrainian-conflict map.svg|thumb|220px|Kaart van die Russies beheerde gebied in Oekraïne, September 2014.]]
Op 27 Februarie 2014 het Russiese soldate sonder kentekens die Oekraïense gebied van die [[Krim]] begin beset&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2014/feb/27/crimean-parliament-seized-by-unknown-pro-russian-gunmen |title=Crimean parliament seized by unknown pro-Russian gunmen: Gunmen storm Crimea's regional administrative complex in Simferopol and hoist Russian flag above parliament building |first1=Harriet |last1=Salem |first2=Shaun |last2=Walker |first3=Luke |last3=Harding |date=27 February 2014 |work=[[The Guardian]] }}&lt;/ref&gt; en Oekraïense militêre basisse blokkeer.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Crimea |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26713727 |access-date=9 April 2025 |work= BBC News |date=24 March 2014 }}&lt;/ref&gt; In Maart het Rusland die Krim geannekseer ná ’n onwettige referendum wat onder besetting gehou is. Dit was die eerste keer sedert die Tweede Wêreldoorlog dat ’n Europese land ’n deel van ’n ander land annekseer,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ukraine: Conflict at the Crossroads of Europe and Russia |url=https://www.cfr.org/backgrounders/ukraine-conflict-crossroads-europe-and-russia |website=Council on Foreign Relations |date=5 February 2020}}&lt;/ref&gt; en verskeie kenners het dit met [[Nazi-Duitsland]] se anneksasie van [[Oostenryk]] vergelyk.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Plokhy |first=Serhii |url=https://books.google.com/books?id=e3eoEAAAQBAJ&amp;dq=annexation+of+the+peninsula+to+Hitler%E2%80%99s+Anschluss+of+Austria+in+1938&amp;pg=PT64 |title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History |date=9 May 2023 |publisher=W.W. Norton &amp; Company |ISBN=978-1-324-05120-6 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Žalimas |first=Dainius |date=14 March 2017 |title=Lessons of World War II and the Annexation of Crimea |url=https://ojs.mruni.eu/ojs/international-comparative-jurisprudence/article/view/4559 |journal=International Comparative Jurisprudence |volume=3 |issue=1 |pages=25–36 |doi=10.13165/j.icj.2017.03.003 |issn=2351-6674 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Die [[VN]] se Algemene Vergadering het ’n resolusie aanvaar waarin die &quot;territoriale integriteit van Oekraïne&quot; bevestig en die anneksasie verwerp word.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/a_res_68_262.pdf|title=United Nations A/RES/68/262 General Assembly|date=1 April 2014|publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt; Navo het ook samewerking met Rusland opgeskort.&lt;ref name=&quot;end coop&quot;&gt;{{cite web |title=Ukraine Crisis: NATO Suspends Russia Co-operation |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26838894 |publisher=BBC News, UK |date=2 April 2014 |access-date=2 April 2014}}&lt;/ref&gt; Poetin het gesê die Krim moes nooit deel van ’n onafhanklike Oekraïne gewees het nie en beweer Rusland wou geen ander Oekraïense gebiede oorneem nie.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Crimea crisis: Russian President Putin's speech annotated |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26652058 |work=BBC News |date=19 March 2014}}&lt;/ref&gt;

Pro-Russiese betogings, wat in die geheim deur Rusland befonds en georganiseer is, het gevolg in die Oekraïense stede [[Donetsk]] en [[Loehansk]].&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Umland |first1=Andreas |title=The Glazyev Tapes: Getting to the root of the conflict in Ukraine |url=https://ecfr.eu/article/commentary_the_glazyev_tapes_getting_to_the_root_of_the_conflict_in_7165/ |website=European Council on Foreign Relations |date=1 November 2016}}&lt;/ref&gt; In April 2014 het gewapende Russiese paramilitêre magte [[Slowjansk]] en ander nedersettings ingeneem en die onafhanklike [[Volksrepubliek Donetsk]] (DPR) en [[Volksrepubliek Loehansk]] (LPR) uitgeroep. Hulle bevelvoerder, Igor Girkin, het erken dié gebeure het die Donbas-oorlog ontketen, waarna Oekraïne spoedig ’n operasie van stapel gestuur het om die gebied te herower.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Russia's Igor Strelkov: I Am Responsible for War in Eastern Ukraine |url=https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598 |work=[[The Moscow Times]] |date=21 November 2014 |access-date=11 December 2020 |archive-date=23 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223204015/https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Rusland het die separatiste in die geheim met soldate, tenks en artillerie ondersteun.&lt;ref&gt;{{cite news|date=23 October 2014 |title=Exclusive: Charred tanks in Ukraine point to Russian involvement |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |url-status=live |access-date=28 February 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |archive-date=1 March 2022}}

Die [[Internasionale Strafhof]] het geoordeel die oorlog was ’n nasionale en internasionale gewapende konflik waarby Rusland betrokke was,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016) |url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf |publisher=International Criminal Court |pages=33–38 |date=14 November 2016 }}&lt;/ref&gt; en die Europese Hof vir Menseregte het geoordeel Rusland het die DPR en LPR sedert 2014 beheer.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible |url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&amp;id=003-7550165-10372782&amp;filename=Grand%20Chamber%20decision%20Ukraine%20and%20the%20Netherlands%20v.%20Russia%20-%20Flight%20MH17%20and%20eastern-Ukraine-conflict%20case%20partially%20admissible,%20will%20proceed%20to%20judgment.pdf |publisher=European Court of Human Rights |date=25 January 2023 }}&lt;/ref&gt; Oekraïne se parlement het die Donbas-streek tot ’n gebied onder Russiese besetting verklaar.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine declares Russian 'occupation' in eastern region |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/1/18/ukraine-declares-russian-occupation-in-eastern-region |work=[[Al Jazeera]] |date=18 January 2018 }}&lt;/ref&gt;

Die anneksasie van die Krim en die Donbas-oorlog het ’n vlaag Russiese [[nasionalisme]] ontketen. Die ontleder Wladimir Sokor het Poetin se toespraak van 2014 ná die anneksasie ’n &quot;manifes van Groot-Russiese irredentisme&quot; genoem.&lt;ref name=irrewat group=&quot;nota&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Socor |first=Vladimir |date=24 March 2014 |title=Putin's Crimea Speech: A Manifesto of Greater-Russia Irredentism |volume=11 |publisher=Eurasia Daily Monitor |issue=56 |url=https://jamestown.org/program/putins-crimea-speech-a-manifesto-of-greater-russia-irredentism/ }}&lt;/ref&gt;

Poetin het na &quot;Nieu-Rusland&quot; begin verwys, ’n voormalige Russiese keiserlike gebied wat ’n groot deel van die suide van Oekraïne beslaan het.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kimmage |first1=Michael |title=Collisions: The Origins of the War in Ukraine and the New Global Instability |date=2024 |publisher=[[Oxford University Press]] |page=129}}&lt;/ref&gt; Russies gesteunde magte is deur Russiese neo-imperialisme beïnvloed&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine: Are 2014 pro-Russia rebels fighting 1920s war? |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-28532392 |work=[[BBC News]] |date=28 July 2014 }}&lt;/ref&gt; en het probeer om ’n nuwe Nieu-Rusland te skep.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=O'Loughlin |first1=John |title=The rise and fall of &quot;Novorossiya&quot;: examining support for a separatist geopolitical imaginary in southeast Ukraine |journal=Post-Soviet Affairs |date=2017 |volume=33 |issue=2 |pages=124–144 |doi=10.1080/1060586X.2016.1146452 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1060586X.2016.1146452|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:Normandy format (2019-12-09) 03.jpg|thumb|260px|Die Normandiëformaat-vergadering&lt;ref name=vier group=&quot;nota&quot;&gt;Die &quot;Normandiëformaat&quot; ([[Frans]]: Format Normandie), ook bekend as die &quot;Normandië-4&quot;, was 'n groep state wat tussen 2014 en 2022 probeer het om die Donbas-oorlog te beëindig en te voorkom dat dit uitbrei tot 'n Russies-Oekraïense oorlog. Die vier lande in die groep was [[Duitsland]], Rusland, Oekraïne en [[Frankryk]]. Hulle het in 2014, tydens die 70ste herdenking van D-dag in [[Normandië]], Frankryk, die eerste keer informeel byeengekom.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.trust.org/item/20160905143052-wd0nm/|title=Russia's Putin says supports future Normandië format talks on Ukraine|last=|first=|date=5 September 2016|website=news.trust.org|publisher=Thomson Reuters Foundation|access-date=11 September 2016|archive-date=6 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906165602/http://news.trust.org/item/20160905143052-wd0nm/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; in Desember 2019 was die enigste vergadering tussen Zelenski en Poetin.&lt;ref name=&quot;i407&quot;&gt;{{cite web|title=Zelenskyy on meeting Putin in 2019: We talked and bargained a lot |website=Ukrainska Pravda |date=25 February 2024 |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/02/25/7443642/ |access-date=15 July 2024 }}&lt;/ref&gt;]]
Toe die konflik in 2014 begin, was Oekraïne amptelik neutraal&lt;ref name=&quot;Atlantic Council: Ukrainian neutrality&quot;&gt;{{cite web|last1=Blank |first1=Stephen |title=Ukrainian neutrality would not appease Putin or prevent further Russian aggression |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-neutrality-would-not-appease-putin-or-prevent-further-russian-aggression/ |publisher=Atlantic Council |date=28 January 2022 |access-date=8 March 2024 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308150443/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-neutrality-would-not-appease-putin-or-prevent-further-russian-aggression/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; en het gesê hy streef nie na Navo-lidmaatskap nie.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Deschytsia states new government of Ukraine has no intention to join NATO |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/198372.html |work=Interfax-Ukraine |date=29 March 2014 }}&lt;/ref&gt; Ná Rusland se besetting van die Krim en inval in die Donbas het Oekraïne se parlement in Desember 2014 gestem om die land se neutrale status te herroep en Navo-lidmaatskap na te streef.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-parliament-abandons-neutrality/26758725.html |title=Ukraine Votes To Abandon Neutrality |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=23 December 2014 }}&lt;/ref&gt;

Die Minsk-ooreenkomste in September 2014 en Februarie 2015 het ten doel gehad om die Donbas-oorlog op te los, maar ooreenkomste oor 'n wapenstilstand en verdere onderhandelinge het misluk.&lt;ref&gt;{{cite news|date=29 July 2020 |title=Ukraine ceasefire violated more than 100 times within days: OSCE |publisher=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |url-status=live |access-date=28 February 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |archive-date=1 March 2022}}&lt;/ref&gt; Die [[Weste]] se swak reaksie op Russiese optrede het Poetin laat glo die Weste sou nie sterk reageer op die inval van 2022 nie.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Brands |first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=WxP-EAAAQBAJ&amp;dq=Russia%E2%80%99s+invasion+of+Georgia+in+2008+and+Ukraine+in+2014+provided+ample+evidence&amp;pg=PA39 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=JHU Press |ISBN=978-1-4214-4984-5 |page=39 |language=en}}&lt;/ref&gt; Verskeie politieke wetenskaplikes het gesê dié reaksie het verdere Russiese aggressie aangemoedig.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |ISBN=978-1-80526-003-5 |page=11}}&lt;/ref&gt;

==Aanvang==
[[Beeld:2nd Battalion, 503rd Infantry Regiment, 173rd Airborne Brigade depart Aviano Air Base, Italy, Feb. 24, 2022.jpg|thumb|260px|Amerikaanse valskermsoldate vertrek uit Italië na [[Letland]], 24 Februarie 2022. Duisende Amerikaanse troepe is in Oos-Europa ontplooi tydens die Russiese versterkings.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-02-24/173rd-Airborne-Brigade-Ukraine-Latvia-Russia-5128627.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-02-24/173rd-Airborne-Brigade-Ukraine-Latvia-Russia-5128627.html |archive-date=26 February 2022 |work=Stars and Stripes |title=173rd Airborne Brigade battalion heads to Latvia as Ukraine comes under Russian attack |date=24 February 2022 |access-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;]]

===Russiese militêre versterkings=== 
Die konflik het begin met 'n groot militêre opbou, aanvanklik van Maart tot April 2021 en daarna weer van Oktober 2021 tot Februarie 2022. Tydens laasgenoemde het Rusland eise aan die VSA en Navo gestel dat Oekraïne nie by Navo aansluit nie, sowel as dat Navo-soldate en militêre uitrusting in [[Oos-Europa]] verminder word.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last1=Tétrault-Farber |author-first1=Gabrielle |author-last2=Balmforth |author-first2=Tom |date=17 Desember 2021 |title=Russia demands NATO roll back from East Europe and stay out of Ukraine |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222081106/https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Rusland het gedreig met 'n niegespesifiseerde militêre reaksie as Navo 'n &quot;agressiewe toon&quot; bly handhaaf.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last=MacKinnon |author-first=Mark |date=21 Desember 2021 |title=Putin warns of unspecified military response if U.S. and NATO continue 'aggressive line' |language=en-CA |work=The Globe and Mail |url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-warns-of-unspecified-military-response-if-us-and-nato-continue/ |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=15 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115165246/https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-warns-of-unspecified-military-response-if-us-and-nato-continue/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Russiese ontkenning van invalsplan===
Ondanks die Russiese militêre opbou het Russiese amptenare maande lank ontken dat Rusland enige plan het om Oekraïne binne te val.&lt;ref name=&quot;Deny&quot;&gt;{{cite news |author-last1=Kiely |author-first1=Eugene |author-last2=Farley |author-first2=Robert |title=Russian Rhetoric Ahead of Attack Against Ukraine: Deny, Deflect, Mislead |url=https://www.factcheck.org/2022/02/russian-rhetoric-ahead-of-attack-against-ukraine-deny-deflect-mislead/ |access-date=26 February 2022 |work=FactCheck.org |date=24 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;denials&quot;&gt;{{cite news |author-last1=Taylor |author-first1=Adam |title=Russia's attack on Ukraine came after months of denials it would attack |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |access-date=26 February 2022 |newspaper=The Washington Post |date=24 February 2022 |archive-url=https://archive.ph/20220224205233/https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |archive-date=24 Februarie 2022 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Op 12 November 2021 het Dmitri Peskof, Poetin se woordvoerder, aan verslaggewers gesê &quot;Rusland bedreig niemand. Die beweging van troepe op ons gebied behoort niemand rede tot kommer te gee nie.&quot;&lt;ref name=&quot;Deny&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;denials&quot;/&gt; Op 28 November 2021 het Peskof gesê &quot;Rusland het nooit enige plan gehad om enigiemand aan te val nie, dit het nie nou planne nie en sal nooit sulke planne hê nie ... Rusland is 'n vreedsame land, wat goeie betrekkinge met sy buurlande wil handhaaf.&quot;&lt;ref name=&quot;Deny&quot;/&gt; 

Op 12 Desember 2021 het hy gesê spanning jeens Oekraïne &quot;word geskep om Rusland verder te demoniseer en hom as 'n moontlike aggressor uit te beeld&quot;.&lt;ref name=Deny/&gt;

Op 19 Januarie 2022 het die Russiese onderminister van buitelandse sake gesê &quot;Rusland wil nie enige aksie van 'n aggressiewe aard hê of daaraan deelneem nie. Ons sal nie wat ook al in Oekraïne aanval, inval, binnedring of begin nie.&quot;&lt;ref name=&quot;Deny&quot;/&gt; Op 12 Februarie 2022 het die Kremlin se raadgewer oor buitelandse sake besprekings oor die &quot;sogenaamde beplande Russiese inval&quot; as &quot;histerie&quot;  beskryf.&lt;ref name=&quot;Deny&quot;/&gt;&lt;ref name=denials/&gt;

===Russiese aantygings===
[[Beeld:Vladimir Putin and Sergey Shoigu - Saint-Petersburg 2017-07-30 (1).jpg|thumb|220px|links|Poetin en sy vertroueling van baie jare, die minister van verdediging, [[Sergei Sjoigoe]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukraine conflict: Who's in Putin's inner circle and running the war? |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60573261 |work=BBC News |date=2 March 2022 |access-date=4 March 2022}}&lt;/ref&gt;]]

Op 9 Desember 2021 het president Poetin gepraat van diskriminasie teen Russiessprekendes buite Rusland en gesê: &quot;Ek moet sê, [[Russofobie]] is die eerste tree tot [[volksmoord]]. Ek en jy weet wat in die Donbas gebeur. Dit lyk beslis baie soos volksmoord.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Putin Says Conflict in Eastern Ukraine 'Looks Like Genocide' |url=https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780 |work=AFP |publisher=The Moscow Times |date=10 Desember 2021 |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=21 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221082440/https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Путин заявил о геноциде на Донбассе |trans-title=Putin announced the genocide in the Donbass |url=https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html |work=Rossiyskaya Gazeta |date=9 Desember 2021 |language=ru |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222212644/https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Rusland het ook die Oekraïense taalwet veroordeel.&lt;ref&gt;{{cite news |title=New law stokes Ukraine language tensions |url=https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions |work=France 24 |date=1 April 2021 |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224032739/https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Op 15 Februarie 2022 het Poetin aan die pers gesê: &quot;Wat in die Donbas gebeur, is beslis volksmoord.&quot;&lt;ref name=&quot;france24genocide&quot;&gt;{{cite news|title=US accuses Moscow of creating Ukraine invasion pretext with 'genocide' claims |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims |work=AFPhet hy gesê |publisher=France 24 |date=15 Februarie 2021|access-date=23 Februarie 2022|archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224034042/https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nuusmedia het daarop gewys dat die Oekraïense president Zelenski self 'n Russiessprekende is, ondanks Poetin se aantygings van 'n volksmoord op Russiessprekendes.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/19/russians-accuse-ukrainians-genocide-propaganda-blitz/ |title=Russians accuse Ukrainians of genocide as they pave way for potential invasion |newspaper=The Daily Telegraph |date=19 Februarie 2022 |author-last1=Vasilyeva |author-first1=Nataliya |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223103730/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/19/russians-accuse-ukrainians-genocide-propaganda-blitz/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Rusland se aantygings van volksmoord is wyd as vals verwerp.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukraine crisis: Vladimir Putin address fact-checked |url=https://www.bbc.co.uk/news/60477712 |access-date=24 Februarie 2022 |work=BBC News |date=22 Februarie 2022 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223162137/http://www.bbc.co.uk/news/60477712 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Verskeie internasionale organisasies, insluitende die [[VN]] se hoëkommissaris vir menseregte en die [[Raad van Europa]], kon geen bewyse vir die Russiese bewerings vind nie.&lt;ref&gt;{{cite web|date=15 Junie 2014 |title=Report on the human rights situation in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|publisher=OHCHR|access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=14 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214151822/https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2021 |title=Civic Space and Fundamental Freedoms in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf |publisher=OHCHR |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=9 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209154320/https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Daily and spot reports from the Special Monitoring Mission to Ukraine |url=https://www.osce.org/ukraine-smm/reports |publisher=OSCE |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222080943/https://www.osce.org/ukraine-smm/reports|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=2 April 2014 |title=Ad hoc Report on the situation of national minorities in Ukraine adopted on 1 April 2014 |url=https://rm.coe.int/16800c5d6f|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204183556/https://rm.coe.int/16800c5d6f |archive-date=4 Februarie 2022 |publisher=Raad van Europa}}&lt;/ref&gt; Die Europese Kommissie het dit as Russiese waninligting afgemaak.&lt;ref&gt;{{cite press release|date=24 Januarie 2022 |title=Disinformation About the Current Russia-Ukraine Conflict – Seven Myths Debunked |url=https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en |access-date=22 Februarie 2022 |website=Directorate-General for European Neighbourhood Policy and Enlargement Negotiations |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218045942/https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en |archive-date=18 Februarie 2022 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Die Amerikaanse ambassade in Oekraïne het dit as &quot;laakbare onwaarheid&quot; beskryf,&lt;ref&gt;{{cite news|title=United States: Russia's claim of 'genocide in Ukraine' is reprehensible falsehood |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3406104-united-states-russias-claim-of-genocide-in-ukraine-is-reprehensible-falsehood.html |work=Ukrinform |date=17 Februarie 2022 |access-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218120707/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3406104-united-states-russias-claim-of-genocide-in-ukraine-is-reprehensible-falsehood.html |archive-date=18 Februarie 2022 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; terwyl die woordvoerder Ned Price van die Amerikaanse departement van buitelandse sake gesê het Moskou maak sulke bewerings as 'n verskoning om Oekraïne in te val.&lt;ref name=&quot;france24genocide&quot; /&gt; 

In 'n nasionalistiese toespraak op 21 Februarie het Poetin ook beweer die &quot;Oekraïense gemeenskap&quot; het &quot;[[Neo-Nazisme|neonazisties]]&quot; geword, sonder om bewyse te lewer, en gesê Rusland se doel is &quot;om Oekraïne te denazifiseer&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news |author-last1=Fisher |author-first1=Max |date=23 Februarie 2022 |title=Word by Word and Between the Lines: A Close Look at Putin’s Speech |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/23/world/europe/putin-speech-russia-ukraine.html |access-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://archive.ph/20220223115611/https://www.nytimes.com/2022/02/23/world/europe/putin-speech-russia-ukraine.html |archive-date=23 Februarie 2022 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Seddon |first1=Max |title=Putin justifies war in menacing speech as Zelensky appeals for peace |url=https://www.ft.com/content/0783ea10-b493-4889-8da8-5a5ea75cb977 |access-date=24 Februarie 2022 |work=Financial Times |date=24 Februarie 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224112202/https://www.ft.com/content/0783ea10-b493-4889-8da8-5a5ea75cb977 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

President Zelenski is egter [[Jood]]s en drie lede van sy familie het in die [[Holocaust]] gesterf.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite news|author-last1=Abbruzzese |author-first1=Jason |date=24 Februarie 2022 |title=Putin says he is fighting a resurgence of Nazism. That's not true. |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/live-blog/russia-ukraine-conflict-live-updates-n1289655/ncrd1289673 |url-status=live |access-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224112830/https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/live-blog/russia-ukraine-conflict-live-updates-n1289655/ncrd1289673 |archive-date=24 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;

==Gebeure==
[[Beeld:Russian troops in Novoaidar, 6 March 2022.png|thumb|240px|Russiese troepe in Oekraïne vroeg tydens die inval van 2022.]]
Die inval het met dagbreek op 24 Februarie begin.&lt;ref name=&quot;Meduza_Putin_announces_invasion&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Missiles rain down around Ukraine |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-orders-military-operations-ukraine-demands-kyiv-forces-surrender-2022-02-24/ |work=[[Reuters]] |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:Bucha_main_street,_2022-04-06_(0804).jpg|thumb|240px||Wrakstukke van ’n [[Slag van Boetsja|vernietigde]] Russiese konvooi op 27 Februarie in [[Boetsja]], [[Kijif-oblast]].]]
Die eerste fase van die inval is aan vier fronte gevoer: een in die rigting van Wes-[[Kijif]] uit Belarus deur die Russiese Oostelike Militêre Distrik; een in die rigting van Oos-Kiëf deur die Sentrale Militêre Distrik (noordoosfront); een in die rigting van [[Charkif]]; en ’n vierde, suidelike front wat in die Krim en Rusland se [[Rostof-oblast]] ontstaan het, met ’n oostelike as in die rigting van [[Odesa]] en ’n westelike operasionele gebied in die rigting van [[Marioepol]].&lt;ref name=&quot;TR&quot;&gt;{{cite journal|last=Bielieskov |first=Mykola |date=21 September 2021 |title=The Russian and Ukrainian Spring 2021 War Scare |url=https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare |access-date=25 November 2021 |website=Center for Strategic &amp; International Studies}}&lt;/ref&gt; Die inval het onverwags hewige weerstand teengekom.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kube |first1=Courtney |last2=Siemaszko |first2=Corky |date=26 February 2022 |title=Russian offensive unexpectedly slowed by fierce Ukrainian resistance |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/russian-offensive-unexpectedly-slowed-fierce-ukrainian-resistance-rcna17703 |access-date=16 September 2022}}&lt;/ref&gt; 

Rusland kon nie Kijif inneem nie en is in die gevegte by Irpin, Hostomel en [[Boetsja]] teruggedryf. Die Russe het probeer om die hoofstad te omsingel, maar verdedigers onder Oleksandr Sirski het hulle posisies behou; hulle het teentenkmissiele en lugafweermissiele gebruik om Russiese toevoerlyne te verswak en die aanval te vertraag.&lt;ref&gt;{{cite news|date=7 April 2022 |title=Russia's failure to take down Kyiv was a defeat for the ages |work=Associated Press News |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-battle-for-kyiv-dc559574ce9f6683668fa221af2d5340 |access-date=16 September 2022}}&lt;/ref&gt;

Teen 7 April het Russiese troepe wat aan die noordfront ontplooi was, teruggetrek om voorrade aan te vul en na die Donbas herontplooi te word. Die noordoosfront is eweneens na Suidoos-Oekraïne teruggetrek vir herontplooiing.&lt;ref name=&quot;TR&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;news.yahoo.com&quot;&gt;{{cite news|last1=Epstein |first1=Jake |last2=Haltiwanger |first2=John |date=6 April 2022 |title=NATO chief says Putin still wants to control all of Ukraine, despite repositioning forces to the eastern Donbas region |url=https://news.yahoo.com/nato-chief-says-putin-still-144125043.html |access-date=7 April 2022}}&lt;/ref&gt; Op 26 April het afgevaardigdes van die VSA en 40 bondgenote in Duitsland bymekaargekom om ’n koalisie te bespreek wat ekonomiese steun, militêre voorrade en herstelwerk aan Oekraïne sou verskaf.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Vandiver |first1=John |last2=Svan |first2=Jennifer H. |date=26 April 2022 |title=US and allies gather at Ramstein to discuss how to help Ukraine defeat Russia's 'unjust invasion' |work=Stars and Stripes |location=Duitsland |url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |url-status=live |url-access=limited |access-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504174341/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |archive-date=4 May 2022}}&lt;/ref&gt;

===Aanvanklike inval===
[[Lêer:Последствия удара ракеты по Голосеевскому району Киева (6).jpg|duimnael|regs|220px|'n Struktuur in [[Kijif]] wat deur 'n missielaanval vernietig is.]]

Op 24 Februarie, net voor 06:00 Moskoutyd (UTC+3), het Poetin aangekondig hy het besluit om 'n &quot;spesiale militêre operasie&quot; in Oos-Oekraïne te loods.&lt;ref name=&quot;tassputspeech24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Meduza_Putin_announces_invasion&quot;&gt;{{cite news |title=Putin announces formal start of Russia's invasion in eastern Ukraine |date=24 February 2022 |newspaper=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |access-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224033732/https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |archive-date=24 February 2022 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Russian President Vladimir Putin announces military assault against Ukraine in surprise speech |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|access-date=24 February 2022 |website=MSN |language=en-US |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064559/https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In sy toespraak het Poetin gesê daar is geen planne om Oekraïense gebied te beset nie en beweer hy ondersteun die reg van die volke van Oekraïne op selfbeskikking.&lt;ref name=&quot;tassputspeech24&quot;&gt;{{cite news|date=24 February 2022 |title=Путин принял решение о проведении операции по денацификации и демилитаризации Украины |language=ru |trans-title=Putin decided to conduct an operation to de-Nazify and demilitarise Ukraine |work=TASS |url=https://tass.ru/politika/13825671 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224045055/https://tass.ru/politika/13825671 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hy het ook gesê Rusland beoog die &quot;demilitarisasie en denazifisering&quot; van Oekraïne – CNN en NBC het dié bewerings as &quot;sonder gronde&quot; en &quot;vals&quot; beskryf.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last=Chernova |author-first=Anna |date=24 February 2022 |title=Kremlin spokesperson echoes Putin's baseless claims on invasion objectives |work=CNN |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_542ef6fc653f4404d483a5156ecc23e6 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224132757/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/index.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author-first1=Nathan |author-last1=Hodge |author-first2=Tim |author-last2=Lister |author-first3=Ivana |author-last3=Kottasová |author-first4=Laura |author-last4=Smith-Spark |date=24 February 2022 |title=Ukraine vows defiance as Russia launches major invasion |url=https://www.cnn.com/2022/02/24/europe/ukraine-russia-invasion-thursday-intl/index.html |access-date=24 February 2022 |website=CNN |language=en |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224145336/https://www.cnn.com/2022/02/24/europe/ukraine-russia-invasion-thursday-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|first1=David K.|last1=Li|first2=Jonathan|last2=Allen|first3=Corky|last3=Siemaszko|title=Putin using false 'Nazi' narrative to justify Russia's attack on Ukraine, experts say|url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-claims-denazification-justify-russias-attack-ukraine-experts-say-rcna17537|access-date=2022-02-25|website=NBC News|date=24 February 2022|language=en}}&lt;/ref&gt; Dit is ook deur die Amerikaanse Holocaust-herdenkingsmuseum veroordeel.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newsweek.com/holocaust-museum-criticizes-putin-saying-ukraine-needs-denazified-1682467|title=Holocaust Museum Criticizes Putin's Saying Ukraine Needs to Be 'Denazified'|date=February 24, 2022|agency=Newsweek|access-date=25 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025159/https://www.newsweek.com/holocaust-museum-criticizes-putin-saying-ukraine-needs-denazified-1682467|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Poetin het die lede van die [[Oekraïense Gewapende Magte|Oekraïense magte]] gevra om hulle wapens neer te lê en terug te keer huis toe.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60503037|title=Ukraine conflict: Russia announces special military operation in Donbas |website=BBC News |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064553/https://www.bbc.com/news/world-europe-60503037 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/russias-putin-announces-military-operation-in-ukraine-a76549 |title=Russia's Putin Announces Military Operation in Ukraine |website=The Moscow Times |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064553/https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/russias-putin-announces-military-operation-in-ukraine-a76549|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;krputspeech24&quot;&gt;{{Cite news |date=24 February 2022 |title=Обращение Президента Российской Федерации |language=ru |work=Kremlin.ru |url=http://kremlin.ru/events/president/news/67843 |access-date=24 February 2022 |archive-date= |archive-url= |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

Kort voor 07:00 (UTC+2) op die 24ste het Zelenski krygswet in Oekraïne afgekondig.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops |title=Russia-Ukraine crisis live news: Putin has launched 'full-scale invasion', says Ukrainian foreign minister – latest updates &amp;#124; World news |work=[[The Guardian]] |date=16 July 2018 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224054309/https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Later het hy die Oekraïense weermag opdrag gegee om die invallers &quot;maksimum verliese toe te dien&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author= |url=https://www.unian.net/society/zelenskiy-otdal-prikaz-vsu-nanosit-maksimalnye-poteri-okkupantam-novosti-ukrainy-11715478.html |title=Зеленский отдал приказ ВСУ наносить максимальные потери оккупантам |language=ru |trans-title=Zelensky ordered the Armed Forces of Ukraine to inflict maximum losses on the invaders |website=Unian |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224082802/https://www.unian.net/society/zelenskiy-otdal-prikaz-vsu-nanosit-maksimalnye-poteri-okkupantam-novosti-ukrainy-11715478.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Zelenski het ook aangekondig dat diplomatieke betrekkinge met Rusland onmiddellik opgehef word.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.interfax.ru/world/824153 |title=Украина разорвала дипломатические отношения с Россией |website=Interfax |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224095330/https://www.interfax.ru/world/824153 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Later dié dag het hy 'n algemene mobilisasie aangekondig.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukrainian president signs decree on general mobilisation of population -Interfax |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/ |access-date=25 February 2022 |work=Reuters |date=24 February 2022 |language=en |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025205/https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 

Om 10:00 (UTC+2) het die Oekraïense presidensiële administrasie aangekondig Russiese troepe het Oekraïne uit die noorde binnegeval (tot 5&amp;nbsp;km diep). Russiese troepe was bedrywig in [[Charkif-oblast]] en [[Tsjernihif-oblast]], naby [[Soemi]].&lt;ref&gt;{{cite web |author= |url=https://www.unian.net/war/voyska-rossii-na-severe-ukrainy-prodvinulis-vglub-do-pyati-kilometrov-arestovich-novosti-donbassa-11715571.html |title=Войска России на севере Украины продвинулись вглубь до пяти километров – Арестович |language= |website= |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224091205/https://www.unian.net/war/voyska-rossii-na-severe-ukrainy-prodvinulis-vglub-do-pyati-kilometrov-arestovich-novosti-donbassa-11715571.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Om 10:30 (UTC+2) het die Oekraïense departement van verdediging aangekondig Russiese troepe in Tsjernihif-oblast is gekeer, 'n groot geveg was naby Charkif aan die gang, en [[Marioepol]] en Sjtsjastja is ten volle teruggewen.&lt;ref name=mil.2402.1030&gt;{{cite web |author= |url=https://www.mil.gov.ua/en/news/2022/02/24/general-staff-of-the-armed-forces-of-ukraine-operative-information-as-of-10-30/ |title=General Staff of the Armed Forces of Ukraine: Operative information as of 10.30 |language= |website=mil.gov.ua |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224103548/https://www.mil.gov.ua/en/news/2022/02/24/general-staff-of-the-armed-forces-of-ukraine-operative-information-as-of-10-30/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

====Kijif en die noordfront====
[[Beeld:Russian bombardment of telecommunications antennas in Kiev.jpg|thumb|240px|Telekommunikasietorings in Kijif word deur Russe aangeval.]]
[[Beeld:Battle of Hostomel, 04.03.2022, Skirmish Aftermath.jpg|thumb|links|240px|Ná gevegte in Hostomel, 4 Maart.]]

Russiese troepe het op 24 Februarie probeer om [[Kijif]] vinnig in te neem deur middel van ’n spitsaanval vanuit Belarus suidwaarts langs die westelike oewer van die [[Dnipro]]rivier, met Russiese soldate wat die stad binnegedring het, ondersteun deur luglandingsoperasies en ’n vinnige, gemeganiseerde opmars uit die noorde. Hulle het egter misluk.&lt;ref name=&quot;wapo20220320&quot;&gt;{{cite news|last1=Sly |first1=Liz |last2=Lamothe |first2=Dan |date=20 March 2022 |title=Russia's war for Ukraine could be headed toward stalemate |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |url-status=live |access-date=6 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320093229/https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |archive-date=20 March 2022 |issn=0190-8286 |oclc=2269358}}&lt;/ref&gt;

Die VSA het Zelenski gekontak en aangebied om hom te help ontsnap, uit vrees vir ’n poging deur die Russiese leër om hom te ontvoer of vermoor. Zelenski het geantwoord: &quot;Die geveg is hier; ek het ammunisie nodig, nie ’n rit nie.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|date=25 February 2022 |title=Live updates: Zelenskyy declines US offer to evacuate Kyiv |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-business-europe-united-nations-kyiv-6ccba0905f1871992b93712d3585f548 |access-date=28 February 2023 |publisher=AP News}}&lt;/ref&gt; Teen vroeg in Maart is 'n Russiese opmars langs die westekant van die Dnipro deur Oekraïense verdediging beperk.&lt;ref name=&quot;ISW 4MAR&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CriticalThreats&quot;/&gt; Teen 5 Maart het ’n Russiese konvooi, volgens berigte 64 km lank, min vordering in die rigting van Kijif gemaak.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Stern |first=David L. |date=5 March 2022 |title=After temporary cease-fires break down, Putin threatens Ukraine's government |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/05/ukraine-military-battlefield-kyiv-mariupol/ |url-access=subscription |access-date=6 March 2022}}&lt;/ref&gt; Die opmars uit [[Tsjernihif-oblast|Tsjernihif]] het grootliks tot stilstand gekom toe ’n beleg daar begin het. Russiese magte het uit die noordweste na Kijif opgeruk en [[Boetsja]], Hostomel en Vorzel teen 5 Maart ingeneem.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Lister |first1=Tim |last2=Pennington |first2=Josh |last3=McGee |first3=Luke |last4=Gigova |first4=Radina |name-list-style=and |date=7 March 2022 |title='A family died ... in front of my eyes': Civilians killed as Russian military strike hits evacuation route in Kyiv suburb |url=https://edition.cnn.com/2022/03/06/europe/ukraine-russia-invasion-sunday-intl-hnk/index.html |access-date=9 March 2022 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=7 March 2022 |title=Bucha, Vorzel, Hostomel under enemy's control, situation remains critical |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3422872-bucha-vorzel-hostomel-under-enemys-control-situation-remains-critical.html |access-date=9 March 2022}}&lt;/ref Op 16 Maart het Oekraïense magte ’n teenoffensief begin.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Cullison |first1=Alan |last2=Coles |first2=Isabel |last3=Trofimov |first3=Yaroslav |date=16 March 2022 |title=Ukraine Mounts Counteroffensive to Drive Russians Back From Kyiv, Key Cities |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316111106/https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |archive-date=16 March 2022}}&lt;/ref&gt; Omdat Russiese magte nie ’n vinnige oorwinning in Kijif kon behaal nie, het hulle oorgeskakel na bombardemente sonder onderskeiding en belegvoering.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Gordon |first1=Michael R. |last2=Leary |first2=Alex |date=21 March 2022 |title=The Wall Street Journal News Exclusive: Russia, Failing to Achieve Early Victory in Ukraine, Is Seen Shifting to 'Plan B' |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/russia-failing-to-achieve-early-victory-in-ukraine-is-seen-shifting-to-plan-b-11647824374 |access-date=24 March 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 25 Maart het ’n Oekraïense teenoffensief dorpe oos en wes van Kijif herower.&lt;ref&gt;{{cite web|date=23 March 2022 |title=Ukraine war: Ukrainian fightback gains ground west of Kyiv |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60847188 |access-date=29 March 2022 |website=BBC News}}&lt;/ref&gt; Russiese troepe in die Boetsja-gebied het noordwaarts teruggetrek. Oekraïense magte het die stad op 1 April binnegegaan, die gebied rondom Kijif herower en bewyse van oorlogsmisdade in Boetsja gevind.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine war latest: Ukraine says it has retaken entire Kyiv region |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60949706 |access-date=2 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Rudenko |first=Olga |date=2 April 2022 |title=Hundreds of murdered civilians discovered as Russians withdraw from towns near Kyiv (Graphic Images) |url=https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403022637/https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |archive-date=3 April 2022 |access-date=3 April 2022 |website=The Kyiv Independent}}&lt;/ref&gt; Die [[Pentagon]] het op 6 April bevestig die Russiese leër het [[Tsjernihif-oblast]] verlaat;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Demirjian |first1=Karoun |last2=Lamothe |first2=Dan |name-list-style=and |date=6 April 2022 |title=Pentagon: Russia has fully withdrawn from Kyiv, Chernihiv |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/04/06/pentagon-russia-withdraws-kyiv-chernihiv/ |access-date=7 April 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt; plaaslike owerhede het gesê Russiese troepe het [[Soemi-oblast]] verlaat.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Kalatur |first=Anastasiya |date=8 April 2022 |title=Sumy region liberated from Russian troops |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/04/8/7338013/ |access-date=15 April 2022}}&lt;/ref&gt; Navo se sekretaris-generaal, [[Jens Stoltenberg]], het gesê die Russiese &quot;terugtrekking, herbevoorrading en herontplooiing&quot; van troepe uit die Kijif-gebied moet geïnterpreteer word as ’n uitbreiding van Poetin se planne om sy magte op Oos-Oekraïne te konsentreer.&lt;ref name=&quot;news.yahoo.com&quot;/&gt;

====Suid- en oosfront====
[[Beeld:Russian bombardment on the outskirts of Kharkiv.jpg|thumb|220px|'n Russiese bombardement aan die buitewyke van Charkif, 1 Maart.]]
[[Beeld:Myronosytska 1 after Russian shelling on 2 March 2022 (05).jpg|thumb|220px|Die fakulteit ekonomie van die Nasionale Universiteit van Charkif ná die Russiese bombardement, 2 Maart 2022.]]

Op 24 Februarie het Russiese aanvalsgroepe uit die Krim noordweswaarts beweeg en brûe oor die Dnipro&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine loses control over crossing to Kherson |agency=Ukrinform |date=25 February 2022 |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225155031/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt; en die Noord-Krim-kanaal ingeneem.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Marrow |first1=Alexander |last2=Ostroukh |first2=Andrey |date=24 February 2022 |editor-last=Balmforth |editor-first=Tom |title=Russian forces unblock water flow for canal to annexed Crimea, Moscow says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |archive-date=1 March 2022 |work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; Op 1 Maart was [[Cherson]] die eerste groot stad wat deur Rusland ingeneem is.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Pérez-Peña |first2=Richard |name-list-style=and |date=2 March 2022 |title=First Ukraine City Falls as Russia Strikes More Civilian Targets |url=https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303000108/https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |archive-date=3 March 2022 |access-date=3 March 2022 |work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; Russiese troepe het na Mikolajif opgeruk en dit aangeval, maar is teruggedryf.&lt;ref&gt;{{cite news|date=4 March 2022 |title=Ukrainian defenders repelled attack on Mykolaiv city, fighting continues on outskirts |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3420336-ukrainian-defenders-repelled-attack-on-mykolaiv-city-fighting-continues-on-outskirts.html |access-date=4 March 2022}}&lt;/ref&gt; Russiese magte het die Zaporizjzjza-kernkragsentrale genader en Enerhodar beleër. Teen 25 Februarie het Russiese eenhede na [[Marioepol]] begin opruk.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Battle ongoing near Mariupol – mayor |agency=Ukrinform |date=25 February 2022 |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225110919/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Teen 18 Maart was Marioepol omsingel en het gevegte die middestad bereik. Dit het pogings om burgerlikes te ontruim bemoeilik.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Boffey |first1=Daniel |last2=Tondo |first2=Lorenzo |name-list-style=and |date=18 March 2022 |title=Fighting reaches central Mariupol as shelling hinders rescue attempts |url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/18/russia-missile-lviv-mariupol-ukraine-war |access-date=21 March 2022 |work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; Die Russe het oorgawe geëis, en die Oekraïners het geweier.&lt;ref name=&quot;CBC-2022-03-21&quot;&gt;{{cite news|date=21 March 2022 |title=Ukraine refuses to surrender Mariupol as scope of human toll remains unclear |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |url=https://www.cbc.ca/news/world/ukraine-russia-war-march21-1.6391709 |access-date=21 March 2022}}&lt;/ref&gt; Op 27 Maart het die Oekraïense adjunk-premier, Olha Stefanisjina, gesê: &quot;meer as 85 persent van die hele stad is vernietig&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Scully |first=Rachel |date=27 March 2022 |title=Ukrainian official: Mariupol 'simply does not exist anymore' |work=The Hill |url=https://thehill.com/homenews/sunday-talk-shows/599917-ukrainian-official-mariupol-simply-does-not-exist-anymore |access-date=29 March 2022}}&lt;/ref&gt; Rusland het veilige deurgang na Marioepol geweier aan 50 busse wat deur die VN gestuur is om burgerlikes te ontruim.&lt;ref&gt;{{cite news|date=30 March 2022 |title=Ukraine War: Putin demands Mariupol surrender to end shelling |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60926470 |access-date=31 March 2022}}&lt;/ref&gt;

In die ooste het Russiese soldate probeer om Charkif in te neem&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Losh |first=Jack |date=25 February 2022 |title=Kharkiv's Resistance to Russia's War Has Already Begun |url=https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |magazine=Foreign Policy |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225044904/https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |archive-date=25 February 2022 |access-date=27 February 2022}} en het sterk Oekraïense weerstand ervaar. Izjoem is op 1 April deur Russiese magte ingeneem&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/07/izyum-eastern-ukraine-razing-towns/ |title=In eastern Ukraine, Russian military razing towns to take them over |first=Dalton |last=Bennett |newspaper=[[The Washington Post]] |date=7 April 2022 |access-date=21 February 2022}}&lt;/ref&gt; ná ’n geveg van ’n maand. Op 25 Maart het die Russiese ministerie van verdediging gesê hulle sou probeer om groot stede in die ooste van Oekraïne te beset.&lt;ref&gt;{{cite news|date=25 March 2022 |title=Russia says first phase of Ukraine operation mostly complete, focus now on Donbass |publisher=Yahoo! Finance |agency=[[Reuters]] |location=Londen |editor-last=Trevelyan |editor-first=Mark |url=https://finance.yahoo.com/news/russia-says-first-phase-ukraine-134534902.html |access-date=28 March 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 3 April het Rusland, ná die terugtrekking van Russiese magte uit Kijif, sy aanval op die suide van Oekraïne uitgebrei met bombardemente en aanvalle op Odesa, Mikolajif en die Zaporizjzja-kernkragsentrale.&lt;ref&gt;{{cite news|date=3 April 2022 |title=Missiles hit Ukraine refinery, 'critical infrastructure' near Odessa |work=The Straits Times|publisher=SPH Media Trust |agency=[[Reuters]] |url=https://www.straitstimes.com/world/missiles-hit-critical-infrastructure-at-ukrainian-port-of-odessa |access-date=6 April 2022}}&lt;/ref&gt; Teen 7 April het die hernude konsentrasie van Russiese troepe en tenks rondom Izjoem, Slowjansk en Kramatorsk Oekraïense amptenare genoop om die oorblywende inwoners naby die oostelike grens aan te raai om na Wes-Oekraïne te ontruim.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Picheta |first=Rob |date=6 April 2022 |title=The fight for Sloviansk may be 'the next pivotal battle' of Russia's war in Ukraine |publisher=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/04/06/europe/sloviansk-ukraine-russia-military-significance-intl/index.html |access-date=15 April 2022}}&lt;/ref&gt;

===Suidoosfront (8 April - 5 September 2022)===
[[Beeld:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 2 animated.gif|thumb|280px|links|'n Geanimeerde kaart van die Russiese inval van 7 April tot 5 September 2022.]]

Teen 17 April is Russiese vordering aan die suidoosfront blykbaar belemmer deur Oekraïense magte by die groot, swaar versterkte Azovstal-yster-en-staalwerk en die omliggende gebied in Marioepol.&lt;ref name=&quot;RNZM&quot;&gt;{{cite news|date=17 April 2022 |title=Ukraine war: Mariupol defenders will fight to the end |work=Radio New Zealand News |url=https://www.rnz.co.nz/news/world/465439/ukraine-war-mariupol-defenders-will-fight-to-the-end-pm }}&lt;/ref&gt; Op 19 April het Rusland ’n &quot;oostelike offensief&quot; geloods oor ’n front van 480&amp;nbsp;km wat van Charkif tot Donetsk en Loehansk gestrek het, met gelyktydige missielaanvalle wat weer op Kijif en [[Lwif]] gerig is.&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{cite news|last1=Arraf |first1=Jane |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Landler |first3=Mark |date=19 April 2022 |title=Ukraine Says Russia Begins Assault in the East After Raining Missiles Nationwide |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/04/18/world/europe/ukraine-russia-missiles-lviv-donbas.html |access-date=20 April 2022 }}&lt;/ref&gt; ’n Anonieme Amerikaanse verdedigingsamptenaar het die Russiese offensief as &quot;op sy beste minimaal&quot; beskryf.&lt;ref&gt;{{cite news|date=2 May 2022 |title=US official briefs on Russia's war effort |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-61295448}}&lt;/ref&gt;

Teen 30 Mei was die verskil tussen Russiese en Oekraïense artillerie duidelik, met Oekraïense artillerie wat in die minderheid was.&lt;ref name=&quot;Sabbagh&quot;&gt;{{cite news|last=Sabbagh |first=Dan |date=31 May 2022 |title=Biden will not supply Ukraine with long-range rockets that can hit Russia |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/30/biden-will-not-supply-ukraine-with-long-range-rockets-that-can-hit-russia}}&lt;/ref&gt; In reaksie op Biden se aanduiding dat Oekraïne van meer gevorderde artillerie voorsien sou word, het Poetin gesê Rusland sou sy inval uitbrei om nuwe stede in te sluit, en hy het op 6 Junie ’n missielaanval op Kijif gelas nadat Rusland dit weke lank nie direk aangeval het nie.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.yahoo.com/russia-bombards-kyiv-vows-strike-123428279.html?fr=yhssrp_catchall |title=Russia bombards Kyiv, vows to strike new targets if U.S. Sends long-range missiles to Ukraine |work=CBS News Videos via Yahoo News |date=6 June 2022 }}&lt;/ref&gt; Op 10 Junie het die adjunkhoof van die Oekraïense Veiligheidsdiens (SBU), Wadim Skibitski, verklaar die frontlyne tydens die Slag van Sjewjerodonetsk sou bepaal hoe die inval sou verloop:&lt;ref name=&quot;iktgvs&quot;&gt;{{cite news|last=Koshiw |first=Isobel |date=10 June 2022 |title=We're almost out of ammunition and relying on western arms, says Ukraine |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/10/were-almost-out-of-ammunition-and-relying-on-western-arms-says-ukraine }}&lt;/ref&gt;
{{Blockquote |text=Dit is nou 'n artillerie-oorlog, en ons verloor dit. Alles hang nou af van wat die Weste vir ons gee. Oekraïne het een artilleriestuk teenoor elke 10 of 15 Russiese stukke. Ons Westerse vennote het ons ongeveer 10% gegee van wat hulle het.}}

Op 29 Junie het die Amerikaanse intelligensiedirekteur Avril Haines gesê Amerikaanse agentskappe stem saam die inval sal &quot;vir ’n lang tydperk ... voortduur. Kortom, die prentjie bly taamlik somber, en Rusland se houding teenoor die Weste verhard.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Alper |first1=Alexandra |last2=Freifeld |first2=Karen |last3=Landay |first3=Jonathan |date=29 June 2022 |title=Putin still wants most of Ukraine, war outlook grim -U.S. intelligence chief |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-still-wants-most-ukraine-war-outlook-grim-us-intelligence-chief-2022-06-29/ |access-date=2 July 2022 |work=[[Reuters]] }}&lt;/ref&gt;

Die hoofwoordvoerder van die Russiese ministerie van verdediging, Igor Konasjenkof, het onthul Russiese troepe is verdeel tussen die weermaggroepe &quot;Sentrum&quot;, onder bevel van kolonel-generaal Aleksander Lapin, en &quot;Suid&quot;, onder bevel van weermaggeneraal Sergei Soerowikin.&lt;ref name=&quot;Novaya&quot;&gt;{{cite news|last=Cherkasov |first=Alexander |date=26 June 2022 |script-title=Люди, стрелявшие в наших отцов |language=uk |agency=[[Nowaja Gazeta]] |url=https://novayagazeta.eu/articles/2022/06/26/liudi-streliavshie-v-nashikh-ottsov }}&lt;/ref&gt; Op 20 Julie het Sergei Lawrof, die Russiese minister van buitelandse sake, aangekondig Rusland sou reageer op die verhoogde militêre hulp wat Oekraïne uit die buiteland ontvang deur sy spesiale militêre operasie na [[Zaporizjzja-oblast|Zaporizjzja-]] en [[Cherson-oblast]] uit te brei.&lt;ref&gt;{{cite news|date=20 July 2022 |title=Ukraine News: Kyiv Intensifies Attacks on Russian Positions in South |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/live/2022/07/20/world/ukraine-russia-war#russia-ukraine-territory-expansion-lavrov }}&lt;/ref&gt; Russiese grondmagte het begin om vrywilligerbataljons te werf om ’n nuwe 3de Leërkorps binne die Westelike Militêre Distrik te vorm, met ’n beplande sterkte van 16&amp;nbsp;000 - 60&amp;nbsp;000 personeellede.&lt;ref&gt;{{cite news|date=29 July 2022 |title=Ru\ssia prepares to deploy new strike force against Ukraine – Ukrainian Intelligence |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/07/29/7360811/ |access-date=27 August 2022 }}&lt;/ref&gt;

====Val van Marioepol====
Op 13 April het Russiese magte hulle aanval op die Azovstal-yster-en-staalwerk verskerp.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Harding |first1=Luke |last2=Koshiw |first2=Isobel |last3=McKernan |first3=Bethan |date=13 April 2022 |title=Last marines defending Marioepol 'running out of ammunition' |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-Marioepol-running-out-of-ammunition |access-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415205024/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-Marioepol-running-out-of-ammunition |archive-date=15 April 2025}}&lt;/ref&gt; Die Oekraïense premier, [[Denis Sjmjhal]], het gesê Oekraïense soldate het belowe om die ultimatum om oor te gee, te ignoreer en tot die einde te veg.&lt;ref name=&quot;RNZM&quot;&gt;{{cite news|date=17 April 2022 |title=Ukraine war: Marioepol defenders will fight to the end |work=Radio New Zealand News |url=https://www.rnz.co.nz/news/world/465439/ukraine-war-Marioepol-defenders-will-fight-to-the-end-pm }}&lt;/ref&gt; Op 20 April het Poetin gesê die beleg kan takties as voltooi beskou word, aangesien die 500 Oekraïense soldate wat in bunkers binne die staalwerke verskans was, en na raming 1&amp;nbsp;000 burgerlikes, van hulp afgesny was.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Schreck |first=Adam |date=21 April 2022 |title=Putin claims victory in Marioepol despite steel-mill holdouts |work=Associated Press News |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-kyiv-business-europe-f0e1cd893715eda1e6bef696d9c47db3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604113211/https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-kyiv-business-europe-f0e1cd893715eda1e6bef696d9c47db3 |archive-date=4 June 2025}}&lt;/ref&gt;

Ná vergaderings met Poetin en Zelenski het die VN se sekretaris-generaal, [[António Guterres]], op 28 April gesê hy sou probeer om ’n ontruiming uit Azovstal te reël.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Prentice |first=Alessandra |date=28 April 2022 |title=U.N. chief Guterres calls for escape route from Marioepol 'apocalypse' |work=[[Reuters]] |publication-place=Kyiv |url=https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |url-status=live |access-date=24 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429105525/https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |archive-date=29 April 2022}}&lt;/ref&gt; Op 30 April het Russiese troepe burgerlikes toegelaat om onder VN-beskerming te vertrek.&lt;ref&gt;{{cite news|date=1 May 2022 |title=Civilians flee Azovstal bunkers in evacuation led by U.N. |first1=Tom |last1=Balmforth |first2=Max |last2=Hunder |first3=Alessandra |last3=Prentice |work=[[Yahoo News]] |agency=[[Reuters]] |url=https://news.yahoo.com/more-civilians-evacuated-around-azovstal-111331097.html |access-date=2 September 2024 }}&lt;/ref&gt; Teen 3 Mei het Russiese troepe, nadat hulle 100 burgerlikes toegelaat het om te gaan, hulle bombardement hervat.&lt;ref&gt;{{cite news|date=3 May 2022 |title=Russia shells Marioepol plant with civilians still reported trapped |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |url-status=live |access-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506145656/https://web.archive.org/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |archive-date=6 May 2022}}&lt;/ref&gt; Op 6 Mei het die ''[[Daily Telegraph]]'' berig Rusland het termobariese bomme (bomme wat chemiese ontbranding toelaat wat atmosferiese suurstof gebruik) teen die oorblywende soldate gebruik. Zelenski het die bevelvoerder van die staalfabriek gemagtig om oor te gee indien nodig.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Vasilyeva |first=Nataliya |date=5 May 2022 |title=Ukraine loses contact with Azovstal defenders as Russian troops storm steelworks |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/05/04/besieged-azovstal-steelwork-bunker-survivors-stave-hunger-frying/ }}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei is alle burgerlikes ontruim.&lt;ref&gt;{{cite news|date=7 May 2022 |title='All' civilians have been evacuated from a besieged steel plant in Marioepol |work=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/2022/05/07/1097413091/steel-plant-Marioepol-azovstal-civilians-evacuated |access-date=2 June 2022 }}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:Наслідки обстрілу дитячої лікарні та пологового будинку в Маріуполі, 9 березня 2022 року.jpg|thumb|240px|’n Kinderhospitaal in [[Marioepol]] ná ’n Russiese lugaanval op 9 Maart 2022.]]
Nadat die laaste burgerlikes ontruim is, het 2&amp;nbsp;000 Oekraïense soldate daar versperrings beman; 700 is beseer. Hulle het ’n beroep gedoen op ’n militêre korridor vir ontruiming, omdat hulle verwag het hulle sou tereggestel word indien hulle oorgee.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Koshiw |first=Isobel |date=8 May 2022 |title='Surrender is not an option': Azov battalion commander in plea for help to escape Marioepol |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-Marioepol |archive-url=https://web.archive.org/web/20250511201140/https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-Marioepol |archive-date=11 May 2025}}&lt;/ref&gt; Berigte oor onenigheid op 8 Mei het aangedui die bevelvoerder van die Oekraïense mariniers het ongemagtig tenks, ammunisie en personeel bekom, sy posisie verlaat en gevlug. Die oorblywende soldate het gesê die verdediging is gevolglik verswak, wat die voortduur van die Russiese aanvalle vergemaklik het.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Petrenko |first=Roman |date=8 May 2022 |title=Marioepol defenders tell how the commander of marines fled the city |work=Yahoo News |agency=Ukrayinska Pravda |url=https://news.yahoo.com/Marioepol-defenders-tell-commander-marines-120905296.html |access-date=2 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304015517/https://www.yahoo.com/news/Marioepol-defenders-tell-commander-marines-120905296.html |archive-date=4 March 2025}}&lt;/ref&gt; Illia Samoilenko, adjunkbevelvoerder van die oorblywende Oekraïense troepe, het gesê: &quot;Ons is basies dooie mense. Die meeste van ons weet dit, en daarom veg ons so vreesloos.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Krasnolutska |first1=Daryna |last2=Champion |first2=Marc |date=8 May 2022 |title=Marioepol Steel Plant's 'Dead Men' Defenders Call for Rescue Plan |work=Bloomberg News |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-05-08/Marioepol-steel-plant-s-dead-men-defenders-call-for-rescue-plan |access-date=2 June 2022 }}&lt;/ref&gt;

Op 16 Mei het die Oekraïense Algemene Staf aangekondig die Marioepol-garnisoen het sy &quot;gevegsending voltooi&quot; en die finale ontruimings het begin. Altesaam 264 dienslede is na Olenifka, onder Russiese beheer, ontruim, terwyl 53 wat ernstig beseer was, na ’n hospitaal in Nowoazofsk, ook onder Russiese beheer, geneem is.&lt;ref name=&quot;nytimes16&quot;&gt;{{cite news|last1=Hopkins |first1=Valerie |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Santora |first3=Marc |name-list-style=and |date=16 May 2022 |title=Ukrainian authorities declare an end to the combat mission in Marioepol after weeks of Russian siege. |url=https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-Marioepol.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516233043/https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-Marioepol.html |archive-date=16 May 2022 |access-date=16 May 2022 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Ná die ontruiming het Russiese en DPR-magte volle beheer oor Marioepol verkry. Rusland se perssekretaris, Dmitri Peskof, het gesê Poetin het gewaarborg die vegters wat oorgegee het, sou &quot;in ooreenstemming met internasionale standaarde&quot; behandel word, terwyl Zelenski gesê het &quot;die werk om die seuns huis toe te bring gaan voort...&quot;&lt;ref name=&quot;reutersmay17&quot;&gt;{{cite news|date=17 May 2022 |title=Azovstal siege ends as hundreds of Ukrainian fighters surrender |work=[[Reuters]] |publication-place=Marioepol |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=17 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517104718/https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |archive-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;

====Val van Sjewjerodonetsk en Lisitsjansk====
[[Beeld:Окупанти вдарили «Точкою-У» по залізничному вокзалу Краматорська 03 (3to4).jpg|thumb|Die toneel van die spoorwegstasie in Kramatorsk ná 'n Russiese aanval waarin 63 burgerlikes gesterf het.]]

Op 11 April het Zelenski gesê Oekraïne verwag ’n nuwe Russiese offensief in die ooste.&lt;ref&gt;{{cite news|date=11 April 2022 |title=Tens of thousands feared dead in Marioepol |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/live-blog/russia-ukraine-war-live-updates-zelenskyy-warns-offensive-east-rcna23809 |access-date=15 April 2022 }}&lt;/ref&gt; Amerikaanse amptenare het gesê Rusland het elders teruggetrek of is teruggedryf en was besig om ’n terugtrekking en herontplooiing na die front in Suidoos-Oekraïne voor te berei.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Bacon |first1=John |last2=Mansfield |first2=Erin |last3=Wadington |first3=Katie |last4=Santucci |first4=Jeanine |last5=Vanden Brook |first5=Tom |last6=Tebor |first6=Celina |name-list-style=and |date=10 April 2022 |title=EU to consider Ukraine membership in weeks; Russia warns of 'direct military confrontation' with US: April 10 recap |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/10/ukraine-russia-invasion-live-updates/9528799002/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410073616/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/10/ukraine-russia-invasion-live-updates/9528799002/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=28 May 2022 |work=USA Today}}&lt;/ref&gt; Militêre satelliete het op 11 April Russiese konvooie van infanterie- en gemeganiseerde eenhede afgeneem wat suidwaarts van Charkif na Izjoem ontplooi is, blykbaar as deel van die beplande Russiese herontplooiing.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Saric |first=Ivana |date=10 April 2022 |title=Satellite images: Russian military convoy heads south toward Donbas region |work=Axios |url=https://www.axios.com/photos-russia-convoy-donbas-3af345c4-c292-4181-abe5-80abbc303b8b.html }}&lt;/ref&gt;

Op 18 April, met Marioepol wat deur Russiese magte ingeneem is, het die Oekraïense regering aangekondig die tweede fase van die versterkte inval in die Donetsk-, Loehansk- en Charkif-oblast het verskerp, met uitgebreide invallende magte wat die Donbas beset het.&lt;ref&gt;{{cite news|date=18 April 2022 |title=Ukraine says 'Battle of Donbas' has begun, Russia pushing in east |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=23 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418205729/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |archive-date=18 April 2022}}&lt;/ref&gt; Op 22 Mei het die BBC berig ná die val van Marioepol het Rusland sy offensiewe in Loehansk en Donetsk verskerp, terwyl missielaanvalle en hewige artillerievuur op Sjewjerodonetsk, die grootste stad onder Oekraïense beheer in Loehansk-oblast, gekonsentreer is.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Murphy |first=Matt |date=23 May 2022 |title=Ukraine war: Russian assault on key Donbas city intensifies |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |url-status=live |access-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523080849/https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |archive-date=23 May 2022}}&lt;/ref&gt; Op 23 Mei is berig Russiese magte het Liman binnegegaan en die stad teen 26 Mei ingeneem.&lt;ref&gt;{{cite news|date=25 May 2022 |title=Russia seeking to capture Ukraine's Lyman: separatist leader |work=The Australian |url=https://www.theaustralian.com.au/world/russia-seeking-to-capture-ukraines-lyman-separatist-leader/news-story/501ab08e54c87aeb68daa4e4dbe6e4ef |url-status=live |url-access=subscription |access-date=15 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526032910/https://www.theaustralian.com.au/world/russia-seeking-to-capture-ukraines-lyman-separatist-leader/news-story/501ab08e54c87aeb68daa4e4dbe6e4ef |archive-date=26 May 2022 |issn=1038-8761}}&lt;/ref&gt; 

Oekraïense magte was na berig is, besig om Swjatohirsk te verlaat.&lt;ref name=&quot;RID Rivista Italiana Difesa&quot;&gt;{{cite web|last=Markic |first=Igor |title=Ucraina, Belgorod sotto attacco, ma i Russi stringono la morsa su Severodonetsk |trans-title=Ukraine, Belgorod under attack, but the Russians tighten their grip on Severodonetsk |url=https://www.rid.it/shownews/4938 |access-date=22 May 2022 |website=Rivista Italiana Difesa |publisher=Coop Giornalistica La Riviera |language=it }}&lt;/ref&gt; Teen 24 Mei het Russiese magte Switlodarsk ingeneem.&lt;ref name=&quot;Svitlodarsk24522&quot;&gt;{{cite news|title=Donetsk region: occupying forces capture Svitlodarsk |work=Yahoo News |date=24 May 2022 |url=https://news.yahoo.com/donetsk-region-occupying-forces-capture-133430234.html |access-date=24 May 2022}}&lt;/ref&gt; Op 30 Mei het Reuters berig Russiese troepe het deur die buitewyke van Sjewjerodonetsk gebreek.&lt;ref&gt;{{cite news|date=30 May 2022 |title=Russian troops enter outskirts of key city in eastern Ukraine's Donbas |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-russia-battle-east-zelenskyy-visits-front-rcna31076 |access-date=2 June 2022 }}&lt;/ref&gt; 

Teen 2 Junie het ''The Washington Post'' berig Sjewjerodonetsk was op die punt van oorgawe, met meer as 80% van die stad in die hande van Russiese soldate.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Thebault |first1=Reis |last2=Iati |first2=Marisa |last3=Timsit |first3=Annabelle |last4=Suliman |first4=Adela |last5=Pietsch |first5=Bryan |last6=Pannett |first6=Rachel |date=2 June 2022 |title=Russia, U.S. trade barbs over weapons pledge; Severodonetsk on the brink |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/06/01/russia-ukraine-war-news-live-updates/ |access-date=5 June 2022 }}&lt;/ref&gt; Op 3 Junie het Oekraïense magte na berig word ’n teenaanval in Sjewjerodonetsk begin. Teen 4 Junie het Oekraïense regeringsbronne beweer 20% of meer van die stad is herower.&lt;ref&gt;{{cite news|date=4 June 2022 |title=Russia 'suffering huge casualties' as troops retreat: Ukraine |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/4/fighting-rages-in-two-key-eastern-ukrainian-cities |access-date=5 June 2022 }}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:Движение техники по понтонной переправе через Северский Донец 001.png|thumb|Russiese tenks by ’n pontoorgang oor die Sewerski-Donets-rivier, 9 April 2022.]]
Oekraïense owerhede het geraam 800 Oekraïense burgerlikes is by die Azot- chemiese fabriek in Sjewjerodonetsk beleër; Russies gesteunde separatiste het gesê 300-400 soldate het daar geskuil.&lt;ref&gt;{{cite news|date=11 June 2022 |title=Ukraine war: Chemical plant hit as fighting rages in Severodonetsk |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61773356 |access-date=9 August 2022 }}&lt;/ref&gt; Namate die Oekraïense verdediging van Sjewjerodonetsk begin wankel het, het Russiese troepe hulle aanval op die naburige stad Lisitsjansk verskerp.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Gibbons-Neff |first1=Thomas |last2=Stevis-Gridneff |first2=Matina |date=13 June 2022 |title=Ukraine Allies Ponder Options As Cities Falter |edition=Late, New York |volume=59,453 |page=1 |work=[[The New York Times]] |url=https://static01.nyt.com/images/2022/06/13/nytfrontpage/scan.pdf }}&lt;/ref&gt; Op 20 Junie is berig Russiese soldate het hulle greep op Sjewjerodonetsk verstewig deur omliggende dorpe in te neem.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hughes |first=Clyde |date=20 June 2022 |title=Russian troops capture key suburb near Severodonetsk after months of battle |work=UPI |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2022/06/20/Ukraine-Severdonetsk-suburb-capture-Kharkiv/6931655722874/ }}&lt;/ref&gt;

[[CNN]] het op 24 Junie berig Oekraïne se gewapende magte is beveel om Sjewjerodonetsk te ontruim te midde van verskroeideaardetaktieke deur oprukkende Russiese troepe; verskeie honderde burgerlikes wat by die Azot- chemiese fabriek geskuil het, is agtergelaat, met sommige wat hulle lot met dié van mense in Marioepol vergelyk het.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Berlinger |first1=Joshua |last2=Lister |first2=Tim |date=24 June 2022 |title=Ukraine to withdraw from key city of Severodonetsk as Russia's advance grinds on |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/06/24/europe/severodonetsk-Loehansk-russia-ukraine-intl/index.html }}&lt;/ref&gt; Op 3 Julie het die Russiese ministerie van verdediging beweer Lisitsjansk is ingeneem en beset.&lt;ref&gt;{{cite news|date=3 July 2022 |title=Russia claims capture of pivotal city in eastern Ukraine |work=CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/ukraine-russia-war-lysychansk-Loehansk-province-donbas/ }}&lt;/ref&gt; ''The Guardian'' het op 4 Julie berig ná die val van die Loehansk-oblast sou Russiese soldate hulle inval in die aangrensende Donetsk-oblast voortsit om die stede Slowjansk en [[Bachmoet-slagting|Bachmoet]] aan te val.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Jones |first=Sam |date=4 July 2022 |title=Putin declares victory in Loehansk after fall of Lysychansk |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jul/04/ukraine-donetsk-next-russian-target-after-capture-of-Loehansk-says-governor }}&lt;/ref&gt;

====Zaporizjzja-front====
[[Beeld:Shopping center in Kremenchuk after Russian shelling, 2022-06-27 (1) frame 0246.jpg|thumb|Die Franse  president, [[Emmanuel Macron]], het die missielaanval op 'n winkelsentrum in Krementsjoek op 28 Junie 2022 'n &quot;oorlogsmisdaad&quot; genoem.]]

Russiese magte het voortgegaan om missiele af te vuur en bomme op [[Dnipro]] en Zaporizjzja te laat val.&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;/&gt; Russiese missiele het die Internasionale Lughawe Dnipro op 10 April vernietig.&lt;ref&gt;{{cite news|date=10 April 2022 |title=Russian rockets destroy airport in Ukrainian city of Dnipro |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/10/russian-rockets-destroy-airport-in-ukrainian-city-of-dnipro |access-date=1 October 2023 }}&lt;/ref&gt; Op 2 Mei het die VN, volgens berigte met die samewerking van Russiese troepe, ongeveer 100 oorlewendes uit die beleg van Marioepol ontruim.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Rai |first1=Arpan |last2=Bancroft |first2=Holly |date=2 May 2022 |title=Mariupol steelworks shelling resumes as doctors describe dire bunker conditions |publisher=[[Yahoo! News]] |url=https://news.yahoo.com/ukraine-news-live-un-conducting-025522315.html |access-date=2 June 2022 }}&lt;/ref&gt; Op 28 Junie het Reuters berig ’n Russiese missielaanval op Krementsjoek, wat in ’n winkelsentrum ontplof het, het minstens 18 mense gedood. Frankryk se president, [[Emmanuel Macron]], het dit ’n &quot;oorlogsmisdaad&quot; genoem.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lewis |first=Simon |date=28 June 2022 |title=Dozens missing after Russian missile strike on mall kills 18 |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/rescuers-dig-survivors-russian-missile-strike-ukrainian-shopping-mall-2022-06-28/ }}&lt;/ref&gt;

Die president van die Oekraïense kernagentskap Energoatom het die situasie by die Zaporizjzja-kernkragsentrale as &quot;uiters gespanne&quot; beskryf en gesê Oekraïense personeel bedryf die aanleg, maar tot 500 Russiese soldate beheer dit, terwyl Rusland nabygeleë gebiede bestook en wapens by die aanleg opberg.&lt;ref&gt;{{cite news|date=7 July 2022 |title=Russia accused of shelling from Zaporizjzja nuclear plant in Ukraine |url=https://www.france24.com/en/europe/20220716-live-russia-accused-of-shelling-from-Zaporizjzja-nuclear-plant |access-date=13 August 2022 |work=France 24 }}&lt;/ref&gt; Rusland het op 19 Augustus ingestem om inspekteurs toegang tot die aanleg te verleen ná ’n oproep van Macron aan Poetin. Teen Julie 2023 was toegang tot die aanleg steeds beperk.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-yet-grant-access-Zaporizjzja-nuclear-reactor-roofs-iaea-2023-07-20/ |title=Russia yet to grant access to Zaporizhzhia nuclear reactor roofs, IAEA says |last1=Murphy |first1=Francois |date=20 July 2023 |work=[[Reuters]] |access-date=24 September 2023 }}

Rusland het berig 12 aanvalle met ontploffings van 50 artilleriegranate is teen 18 Augustus by die aanleg en die maatskappydorp Enerhodar aangeteken.&lt;ref name=&quot;nei-20220822&quot;&gt;{{cite news|date=22 August 2022 |title=Growing concern about Zaporizhzya NPP sparks international diplomacy |publisher=Nuclear Engineering International |url=https://www.neimagazine.com/news/newsgrowing-concern-about-zaporizhzya-npp-sparks-international-diplomacy-9944011 |access-date=1 October 2023}}&lt;/ref&gt; Tobias Ellwood, voorsitter van die VK se kieskomitee vir verdediging, en die Amerikaanse kongreslid Adam Kinzinger het gesê stralingslekkasies sou ’n oortreding van Navo wees, ingevolge waarvan ’n aanval op ’n Navo-lid ’n aanval op al sy lede is.&lt;ref&gt;{{cite news|date=20 August 2022 |title=UK, US Set Ultimatum Against Russia Due To Provocations At Zaporizjzja NPP |publisher=Charter 97 |url=https://charter97.org/en/news/2022/8/20/512116/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=The West considers applying NATO's Article 5 in response to possible accident at Zaporizjzja Nuclear Power Plant |work=[[Ukrainska Pravda]] |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/08/20/7364116/ |access-date=20 August 2022 }}&lt;/ref&gt;

'''Ou deel'''
===Horlifka-aanval===
Op 2 Maart het Oekraïense magte begn met 'n aanval in die rigting van Horlifka in [[Donetsk-oblast]]. Die stad word sedert 2014 deur die [[Volksrepubliek Donetsk]] beheer.

===Luggevegte===
Op 24 Februarie het Russiese magte die Tsjoehoejif-lugmagbasis aangeval,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ukraine: Video appears to show aftermath of missile strike on air base in Chuhuiv |publisher=Sky News |date=24 Februarie 2022 |access-date=6 April 2022 |url=https://news.sky.com/video/ukraine-video-appears-to-show-aftermath-of-missile-strike-on-air-base-in-chuhuiv-12550242}}&lt;/ref&gt; wat [[Bayraktar TB2]]-[[Onbemande vliegtuig|hommeltuie]] gehuisves het. Die aanval het skade aan brandstofbergingsareas en infrastruktuur veroorsaak.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2022/02/24/satellite-imagery-shows-russian-attack-on-ukraine-from-space.html |title=Satellite imagery shows Russian attack on Ukraine from space |publisher=CNBC |first=Michael |last=Sheetz |date=24 Februarie 2022 |access-date=8 Maart 2022}}&lt;/ref&gt; Die volgende dag is die Millerowo-lugbasis deur Russiese magte aangeval.&lt;ref&gt;&quot;Airport in central Ukraine reportedly targeted by missile fired from Belarus&quot;. The Times of Israel. Geargiveer van die oorspronklike op 27 Februarie 2022. Besoek op 28 Februarie 2022.&lt;/ref&gt;   Tydens die Zjitomir-lughawe-aanval op 27 Februarie is berig dat Rusland 9K720 Iskander-missielstelsels, geleë in [[Belarus]], gebruik het om die burgerlike Zjitomir-lughawe aan te val.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Airport in central Ukraine reportedly targeted by missile fired from Belarus |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/airport-in-central-ukraine-reportedly-targeted-by-missile-fired-from-belarus/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227183646/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/airport-in-central-ukraine-reportedly-targeted-by-missile-fired-from-belarus/ |archive-date=27 Februarie 2022 |access-date=28 Februarie 2022 |work=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt; Baie Oekraïense lugverdedigingsgeriewe is in die eerste dae van die inval volledig of gedeeltelik deur Russiese lugaanvalle vernietig.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61106245 |title=Ukraine's battle for control of its skies |first=Jonathan |last=Beale |work=[[BBC News]] |date=14 April 2022 |access-date=19 April 2022}}&lt;/ref&gt;

Rusland het op 5 Maart minstens tien vliegtuie verloor.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Trevithick |first=Joseph |title=The Russian Air Force Just Had A Terrible Day Over Ukraine |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/44602/the-russian-air-force-just-had-a-terrible-day-over-ukraine |access-date=5 Maart 2022 |work=The Drive}}&lt;/ref&gt; Op 6 Maart het die algemene staf van die [[Gewapende Magte van Oekraïne|gewapende magte van Oekraïne]] berig dat 88 Russiese vliegtuie sedert die begin van oorlog vernietig is.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Enemy loses 88 aircraft, helicopters in Ukraine – General Staff |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/808029.html |access-date=9 Maart 2022 |website=Interfax-Ukraine}}&lt;/ref&gt;'n Anonieme senior Amerikaanse verdedigingsbeampte het egter op 7 Maart aan [[Reuters]] gesê dat Rusland steeds die &quot;oorgrote meerderheid&quot; van sy vegvliegtuie en helikopters wat naby Oekraïne versamel is, beskikbaar het om te vlieg.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-has-deployed-nearly-100-pct-pre-staged-forces-into-ukraine-us-official-2022-03-07/ |title=Putin has deployed nearly 100% of pre-staged forces into Ukraine- U.S. Official |first1=Idrees |last1=Ali |first2=Phil |last2=Stewart |work=[[Reuters]] |date=7 Maart 2022}}&lt;/ref&gt; Na die eerste maand van die inval het Justin Bronk, 'n Britse militêre waarnemer, die Russiese vliegtuigverliese by 15 vastevlerkvliegtuie en 35 helikopters getel, maar het opgemerk dat die ware totaal beslis hoër was.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/24/analysis-russia-falls-back-on-urban-siege-warfare-in-ukraine |title=Analysis: Russia falls back on urban siege warfare in Ukraine |first=Justin |last=Bronk |publisher=[[Al Jazeera]] |date=24 Maart 2022 |access-date=24 Maart 2022}}&lt;/ref&gt; Daarteenoor, volgens die Verenigde State, was 49 Oekraïnse vegvliegtuie teen 18 Maart verlore. &lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60774819?ns_mchannel=social&amp;ns_source=twitter&amp;ns_campaign=bbc_live&amp;ns_linkname=62349f1d0ce87e491a0f0199%26How%20much%20of%20Ukraine%27s%20air%20force%20is%20still%20operational%3F%262022-03-18T19%3A44%3A06%2B00%3A00&amp;ns_fee=0&amp;pinned_post_locator=urn:asset:12473c63-8acb-47a3-975e-484ef2787681&amp;pinned_post_asset_id=62349f1d0ce87e491a0f0199&amp;pinned_post_type=share |title=How much of Ukraine's air force is still operational? |editor-first=Jude |editor-last=Sheerin |work=[[BBC News]] |date=18 Maart 2022 |access-date=19 April 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 13 Maart het Russiese magte verskeie kruisermissielaanvalle uitgevoer op 'n militêre opleidingsgerief in Jaworif, Lwif-Oblast, naby die Poolse grens. Die plaaslike goewerneur, Maksim Kozitski, het berig minstens 35 mense is in die aanvalle dood.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/13/russia-air-strikes-hit-ukraine-military-base-near-poland |title=Russia strikes Ukraine army base near Poland as it widens attacks |publisher=[[Al Jazeera]] |date=13 Maart 2022 |access-date=14 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cnn.com/2022/03/13/europe/russia-invasion-ukraine-03-13-intl-hnk/index.html |title=Dozens killed as Russian forces strike targets in western Ukraine |first1=Tim |last1=Lister |first2=Mohammed |last2=Tawfeeq |first3=Olga |last3=Voitovych |first4=Simone |last4=McCarthy |first5=Tara |last5=John |publisher=CNN |date=13 Maart 2022 |access-date=14 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;  Die swak prestasie van die Russiese Lugmag word deur ''[[The Economist]]'' toegeskryf aan Rusland se onvermoë om Oekraïne se mediumafstand-[[grond-tot-lugmissiel]]-batterye (SAM) te onderdruk, Rusland se gebrek aan presisiegeleide bomme, tesame met Oekraïense middelafstand-SAM-stellings wat vliegtuie dwing om laag te vlieg en hulle kwesbaar vir Stinger en ander skouergelanseer grond-tot-lug-missiele maak, en gebrek aan opleiding en vliegure vir Russiese vlieëniers wat hulle onervare maak vir die soort nabygrondse ondersteuningsmissies tipies van moderne lugmagte.&lt;ref&gt;{{cite news |date=3 Maart 2022 |title=The curious case of Russia's missing air force |url=https://www.economist.com/interactive/2022/03/08/curious-case-russias-missing-air-force |newspaper=[[The Economist]] |access-date=9 Maart 2022 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

===Vlootgevegte===
Oekraïne lê aan die [[Swartsee]], wat slegs toegang het deur die Turkse [[Bosporus]]- en [[Dardanelle]]-seestraat. Op 28 Februarie het [[Turkye]] die Montreux-konvensie van 1936 in werking gestel en die seestrate afgeseël vir Russiese oorlogskepe wat nie geregistreer is as tuisbasisse in die Swartsee nie en nie na hul hawens van oorsprong terugkeer nie. Dit het die deurgang van vier Russiese vlootvaartuie deur die Turkse seestrate verhinder.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-implement-international-pact-access-shipping-straits-due-ukraine-war-2022-02-27/ |title=Turkey to implement pact limiting Russian warships to Black Sea |work=[[Reuters]] |date=28 Februarie 2022 |access-date=17 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Tavsan |first=Sinan |date=2 Maart 2022 |title=Turkey rejects Russia's request for navy ships to pass Bosporus |newspaper=Nikkei Asia |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Ukraine-war/Turkey-rejects-Russia-s-request-for-navy-ships-to-pass-Bosporus |access-date=17 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Russia cancelled Black Sea passage bid of four warships: Turkey |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/2/russia-cancelled-black-sea-passage-bid-warships-turkey |publisher=[[Al Jazeera]] |date=2 Maart 2022 |access-date=29 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 24 Februarie het die Oekraïense staatsgrenswagdiens omstreeks 18:00 plaaslike tyd aangekondig 'n aanval deur Russiese skepe op Zmijini-eiland (Slangeiland) het begin.&lt;ref&gt;{{cite tweet|title=Ukrainian soldier deployed on Snake Island live streamed the moment a Russian warship opened fire on the Island. All 13 soldiers lost their lives. |url=https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&amp;s=19 |number=1497003710349824007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100712/https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&amp;s=19 | date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |user=PokiRae_}}&lt;/ref&gt; Die Russiese kruiser ''[[Moskwa (skip)|Moskwa]]'' en patrollieboot ''Wasili Bikof'' het die eiland gebombardeer.&lt;ref&gt;{{cite news |date=24 February 2022 |title=Russian Navy Captures Ukraine's Outpost on Snake Island |work=The Maritime Executive |url=https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100645/https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt; Toe die Russiese oorlogskip homself identifiseer en die Oekraïense soldate op die eiland beveel om oor te gee, was hulle antwoord: &quot;[[Roesski wojenni korabl, idi na choei!|Russiese oorlogskip, fok weg!]]&quot; (&quot;Русский военный корабль, иди нахуй!&quot;, ''Roesski wojenni korabl, [[Russiese mat (taal)|idi nachoei]]!'')&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Lister |first1=Tim |last2=Pennington |first2=Josh |date=24 February 2022 |title=February 24, 2022 Russia-Ukraine news |website=CNN |at=Entry: Audio emerges appearing to be of Ukrainian fighters defending island from Russian warship |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_2e17e59214679efefede60d5fb481432 |access-date=25 February 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225020216/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_2e17e59214679efefede60d5fb481432 |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=&quot;Русский корабль, иди на х.й!&quot;: захисники Зміїного відповіли ворогові |trans-title='Russian ship, go on f.y!': Defenders of the Serpent responded to the enemy |url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225021042/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/ |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |website=Українська правда |language=uk}}&lt;/ref&gt; Ná die bombardement het Russiese soldate geland en beheer van die eiland oorgeneem.&lt;ref&gt;{{cite web |date=25 February 2022 |title=Ukraine soldiers told Russian officer 'go fuck yourself' before they died on island |url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225102114/https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Die 13 soldate wat die eiland verdedig het, is gevange geneem. Opnames van die opmerking is wyd op die [[internet]] versprei; dit het sedertdien 'n uitroep van die Oekraïense weermag geword, sowel as van burgerlikes wat teen die inval betoog.

Rusland het op 26 Februarie verklaar dat Amerikaanse hommeltuie inligting aan die Oekraïense vloot verskaf om Russiese oorlogskepe in die Swartsee te help teiken, wat die VSA ontken het.&lt;ref&gt;{{cite web |first1=Nathan |last1=Hodge |first2=Vasco |last2=Cotovio |first3=Oren |last3=Lieberman |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-date=27 Februarie 2022 |date=26 Februarie 2022 |title=Pentagon denies Russia's claim that it's &quot;highly likely&quot; US used surveillance drones to help Ukrainian navy |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt;

Op 3 Maart het 'n foto blykbaar die Oekraïense fregat Hetman Sahaidatsjni, vlagskip van die Oekraïense Vloot, gewys waar hy gedeeltelik gesink in 'n hawe lê.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as the Russians close in |language=en |work=The Times |url=https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=4 March 2022 |issn=0140-0460}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/44563/the-ukrainian-navys-flagship-appears-to-have-been-scuttled |title=The Ukrainian Navy's Flagship Appears To Have Been Scuttled |work=The Drive |date=3 March 2022}}&lt;/ref&gt; Die volgende dag het die Oekraïense minister van verdediging bevestig dat die Hetman Sahaidatsjni in Mikolajif gekelder is om te voorkom dat Russiese magte dit oorneem.&lt;ref name=&quot;Interfax_scuttle&quot;&gt;{{cite news |title=Hetman Sahaidachny frigate, being under repair, flooded not to get to enemy – Reznikov |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/806837.html |access-date=4 Maart 2022 |publisher=Interfax Ukraine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Times_Scuttles_Flagship&quot;&gt;{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as Russians close in |newspaper=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=4 Maart 2022 |agency=The Times |date=4 Maart 2022 |issn=0140-0460}}&lt;/ref&gt; Op 14 Maart het die Russiese bron [[RT]] berig dat die Russiese Weermag ongeveer 'n dosyn Oekraïense skepe in Berdiansk oorgeneem het, insluitend die landingskip Joeri Olefirenko.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.navyrecognition.com/index.php/focus-analysis/11502-analysis-russian-armed-forces-capture-dozen-ukrainian-ships-in-berdyansk.html |title=Analysis: Russian Armed Forces capture dozen Ukrainian ships in Berdyansk |date=14 Maart 2022 |access-date=18 Maart 2022 |website=Navy Recognition |archive-date=15 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315091937/https://www.navyrecognition.com/index.php/focus-analysis/11502-analysis-russian-armed-forces-capture-dozen-ukrainian-ships-in-berdyansk.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Frigatte van die [[Swartseevloot]], die [[Admiraal Makarof (Skip)|Admiraal Makarof]], Admiraal Grigorowitsj en Admiraal Essen, het deelgeneem aan die Russiese inval in Oekraïne, wat 'n Oekraïense olieraffinadery en brandstofdepots in die voorstede van [[Odesa]] geteiken het met missiele wat van die skepe se Bastion-P-stelsel afgevuur is.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Grylls |first=George |date=4 April 2022 |title=Russian ships bombard Odesa with cruise missiles |work=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |url-status=live |url-access=subscription |access-date=5 Mei 2022 |archive-url=https://archive.today/20220404115501/https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |archive-date=4 April 2022 }}&lt;/ref&gt;

Op 13 April is die Russiese geleide missielkruiser Moskwa, die [[vlagskip]] van die [[Swartseevloot]], deur twee Oekraïense R-360 Neptune-teenskipkruisermissiele getref, wat die skip aan die brand gesteek het. Die Moskwa het later 'n ammunisie-ontploffing weens die brande opgedoen. Die Russiese ministerie van verdediging het gesê die skip is ernstig beskadig nadat 'n brand 'n ammunisie-ontploffing veroorsaak het, sonder enige verwysing na 'n Oekraïense aanval. Die volgende dag, ná 'n poging om dit aan wal te sleep, het Russiese amptenare bevestig dat die skip gesink het.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Russia says Moskva cruiser has sunk after reported Ukrainian missile strike|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|work=The Guardian|date=14 April 2022|author1=Pjotr Sauer|author2=Julian Borger|access-date=14 April 2022|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414202148/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Populêre weerstand===
[[Lêer:Reporter’s Notebook - Thriving Kyiv Becomes Battle Zone, Almost Overnight 03.jpg|duimnael|Burgers in Kijif berei [[Molotofbom]]me op 26 Februarie voor.]]
Oekraïense burgerlikes het die Russiese inval weerstaan, aangesluit by die plaaslike verdedigingseenhede, [[Molotofbom]]me gemaak, kos geskenk, versperrings gebou&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Raghavan |first1=Sudarsan |last2=O'Grady |first2=Siobhán |last3=Shefte |first3=Whitney |last4=Khudov |first4=Kostiantyn |title=In a Kyiv under siege, neighbors dig trenches and raise barriers to brace for Russian assault |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/28/ukraine-russia-kyiv-defense/ |access-date=10 Maart 2022 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=28 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt; en gehelp om vlugtelinge te vervoer.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Jen |last=Kirby |access-date=10 March 2022 |title=The other members of Ukraine's resistance |url=https://www.vox.com/22956752/ukraine-resistance-volunteers-russia-invasion |date=3 Maart 2022 |website=Vox}}&lt;/ref&gt; In reaksie op 'n oproep van Oekraïne se vervoeragentskap, Oekraftodor, het burgerlikes padtekens uitmekaar gehaal of verander, tydelike versperrings gebou en paaie geblokkeer. Sosiale mediaberigte het spontane straatprotesaksies teen Russiese magte in besette nedersettings getoon, wat dikwels in mondelinge woordewisseling en fisieke teëstand met Russiese troepe ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;yes!&quot;&gt;{{cite news |last=Hunter |first=Daniel |title=How Ukrainian Civilians Are Resisting Military Force |url=https://www.yesmagazine.org/democracy/2022/03/01/ukraine-civilian-resistance |access-date=8 March 2022 |work=Yes Magazine |date=1 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;

In sommige gevalle het mense Russiese militêre voertuie fisiek geblokkeer, wat hulle soms gedwing het om terug te trek.&lt;ref name=&quot;yes!&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukrainian Civilians Take On Russian Invaders With Words And Deeds |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-civil-resistance-russian-aggression/31728966.html |access-date=8 Maart 2022 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=28 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Santora |first2=Marc |last3=Hill |first3=Evan |last4=Cardia |first4=Alexander |title=Ukrainian protesters take to the streets in occupied Kherson. |url=https://www.nytimes.com/2022/03/05/world/europe/kherson-protests-ukraine.html |access-date=8 Maart 2022 |work=[[The New York Times]] |date=5 Maart 2022}}&lt;/ref&gt; Die Russiese soldate se reaksie op ongewapende burgerlike weerstand het gewissel van onwilligheid om die betogers te konfronteer&lt;ref name=&quot;yes!&quot; /&gt; tot vuur in die lug of direk in skares.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukrainian authorities accuse Russians of opening fire on civilian protest |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-05-22/h_c9644300c3986a3e19e31dcb6188abdf |access-date=8 Maart 2022 |publisher=CNN |date=5 Maart 2022}}&lt;/ref&gt; Daar was massa-aanhoudings van Oekraïense betogers, en Oekraïense media het gerapporteer dat gedwonge verdwynings, skynteregstellings, gyselaarneming, buiteregtelike moorde en seksuele geweld deur die Russiese weermag gepleeg is.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ordinary Ukrainians are resisting Vladimir Putin's occupying force in Kherson and elsewhere |url=https://www.economist.com/europe/ordinary-ukrainians-are-resisting-vladimir-putins-occupying-force-in-kherson-and-elsewhere/21808101 |newspaper=[[The Economist]] |date=9 March 2022 |access-date=10 March 2022 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

==Buitelandse militêre hulp==
[[Beeld:Countries supplying military equipment to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|duimnael|260px|regs|
{{legend0|#800000|Rusland}}
{{legend0|#ffff00|Oekraïne}}
{{legend0|#000080|Lande wat militêre hulp na Oekraïne gestuur het}}
]]
[[Beeld:Countries supplying aid to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|duimnael|260px|regs|
{{legend0|#d50000|Rusland}}
{{legend0|#ffff61|Oekraïne}}
{{legend0|#00afff|Lande wat enige hulp na Oekraïne stuur, insluitende humanitêre hulp}}]]

Lidlande van Navo het tydens die opbou verdedigingswapens na Oekraïne gestuur.&lt;ref&gt;{{cite news |author-last1=Brennan |author-first1=Margaret |author-last2=Watson |author-first2=Eleanor |url=https://www.cbsnews.com/news/u-s-nato-ukraine-weapons-defense-russia/ |title=U.S. and NATO to surge lethal weaponry to Ukraine to help shore up defenses against Russia |work=CBS News |date=20 January 2022}}&lt;/ref&gt; Die Amerikaanse president, [[Joe Biden]], het $260&amp;nbsp;miljoen se hulp laat goedkeur. Dit sluit verskeie soorte wapens, ammunisie en ander toerusting in.&lt;ref&gt;{{cite web |title=U.S. Security Assistance to Ukraine |url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12040 |website=Congressional Research Service |access-date=26 February 2022 |date=9 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author-last1=Mitchell |author-first1=Ellen |title=Pentagon mulling ways to get more lethal aid to Ukraine |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/pentagon-mulling-ways-to-get-more-lethal-aid-to-ukraine/ar-AAUjH92 |website=The Hill |access-date=26 February 2022 |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author-last1=Gould |author-first1=Joe |author-last2=Altman |author-first2=Howard |title=Pentagon reveals info on $200M military aid to Ukraine, including more Javelins |url=https://www.defensenews.com/congress/2022/01/25/200m-in-javelins-other-anti-armor-systems-grenade-launchers-and-more-to-ukraine-dod/ |website=Defense News |access-date=26 February 2022 |language=en |date=25 January 2022}}&lt;/ref&gt;

Ná die begin van die oorlog het [[België]],&lt;ref name=clapsonbe&gt;{{cite news |author-last=Clapson |author-first=Colin |date=26 February 2022 |title=Belgium sends weapons to Ukraine |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2022/02/26/belgium-sends-weapons-to-ukraine/ |work=VRT |location=Brussels |access-date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt; [[Tsjeggië]],&lt;ref name=cznlweapons&gt;{{cite news |date=26 February 2022 |title=Czech Republic, Netherlands To Ship More Military Aid To Ukraine |url=https://www.rferl.org/a/czech-netherlands-military-aid-ukraine/31724987.html |work=Eesti Rahvusringhääling |location=Washington |access-date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt; [[Estland]],&lt;ref name=errweapons&gt;{{cite news |date=25 February 2022 |title=Estonia sending additional weapons, aid to Ukraine |url=https://news.err.ee/1608512402/estonia-sending-additional-weapons-aid-to-ukraine |work=ERR |location=Tallinn |access-date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Portugal vai enviar armas para a Ucrânia |trans-title=Portugal will send weapons to Ukraine |url=https://www.publico.pt/2022/02/27/mundo/noticia/portugal-vai-enviar-armas-ucrania-1996989 |access-date=27 February 2022 |website=Público |language=pt}}&lt;/ref&gt; [[Frankryk]], [[Griekeland]],&lt;ref name=&quot;GreekMilitaryAid&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ekathimerini.com/news/1178530/greece-to-send-defensive-military-equipment-to-ukraine/ |title=Greece to send defensive military equipment to Ukraine |website=Kathimerini |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[Nederland]], [[Portugal]] en [[Brittanje]] aangekondig dat hulle nog wapens sal stuur om die Oekraïense weermag en regering te help verdedig.&lt;ref name=&quot;Reuters_jensNatoSupport2502&quot;&gt;{{cite news |title=NATO allies to provide more weapons to Ukraine, Stoltenberg says|url=https://www.reuters.com/world/europe/nato-allies-provide-more-weapons-ukraine-stoltenberg-says-2022-02-25/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.reuters.com/world/europe/nato-allies-provide-more-weapons-ukraine-stoltenberg-says-2022-02-25/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; Op 24 Februarie het [[Pole]] militêre voorraad afgelewer.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Polska broń dla Ukrainy. Pierwsze transporty dotarły, kolejne w drodze |trans-title=Polish weapons for Ukraine. The first shipments have arrived, others are on their way |url=https://www.rp.pl/biznes/art35754421-polska-bron-dla-ukrainy-pierwsze-transporty-dotarly-kolejne-w-drodze |access-date=26 February 2022 |website=Rzeczpospolita |language=pl}}&lt;/ref&gt; Terwyl sommige van die 30 lidlande van Navo wapens gestuur het, het Navo as organisasie dit nie gedoen nie.&lt;ref name=&quot;Al Jazeera 2022&quot;&gt;{{cite news|title=NATO to deploy thousands of commandos to nations near Ukraine |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/25/nato-allies-to-provide-more-weapons-to-ukraine-stoltenberg-says |publisher=Al Jazeera |access-date=26 February 2022 |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 26 Februarie het die Amerikaanse minister van buitelandse sake, [[Antony Blinken]], aangekondig dat hy $350&amp;nbsp;miljoen se militêre hulp goedgekeur het, insluitende verskeie teenaanvalstelsels, wapens en ammunisie, lyfpantsers en verwante toerusting.&lt;ref&gt;{{cite web |author-first1=Adrienne |author-last1=Vogt |author-first2=Lauren |author-last2=Said-Moorhouse |author-first3=Jeevan |author-last3=Ravindran |author-first4=Peter |author-last4=Wilkinson |author-first5=Jessie |author-last5=Yeung |author-first6=Brad |author-last6=Lendon |author-first7=Steve |author-last7=George |author-first8=Meg |author-last8=Wagner |date=26 February 2022 |title=Blinken authorizes $350 million more in US military assistance to Ukraine |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_a84870443012615e6811285f23d9c6fb |access-date=26 February 2022 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;

Rusland beweer Amerikaanse [[Hommeltuig|hommeltuie]] het inligting aan die Oekraïense vloot verskaf om hulle te help om Russiese oorlogskepe in die Swartsee te teiken. Amerika ontken dit.&lt;ref&gt;{{cite web|author-first1=Nathan |author-last1=Hodge |author-first2=Vasco|author-last2=Cotovio|author-first3=Oren|author-last3=Lieberman|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac|date=26 February 2022|title=Pentagon denies Russia's claim that it's &quot;highly likely&quot; US used surveillance drones to help Ukrainian navy|website=CNN}}&lt;/ref&gt;

Ook [[Denemarke]], [[Swede]], [[Noorweë]] en [[Finland]] het intussen wapens aan Oekraïne gestuur.

Buitelanders word ook betrek by die oorlog deur inisiatiewe soos die [[Inligtingstegnologie Leër van Oekraïne|IT-leër van Oekraine]], 'n vrywillige kuberoorlogvoeringsorganisasie wat aan die einde van Februarie 2022 geskep is om weerstand te bied teen die digitale indringing van Oekraïense inligting en die kuberruim ná die begin van die Russiese inval.&lt;ref name=&quot;Reuters Article 1&quot;&gt;{{cite news |last1=Schectman |first1=Joel |last2=Bing |first2=Christopher |title=EXCLUSIVE Ukraine calls on hacker underground to defend against Russia |url=https://www.reuters.com/world/exclusive-ukraine-calls-hacker-underground-defend-against-russia-2022-02-24/ |access-date=3 Maart 2022 |work=[[Reuters]] |date=25 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Todd |first1=Drew |title=Anonymous Hacking Group Targets Russian Government |url=https://www.secureworld.io/industry-news/anonymous-hacktivists-target-russia |access-date=3 Maart 2022 |date=25 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;

Daar is ook 'n [[Internasionale Legioen van die Territoriale Verdedigingsmag van Oekraïne]] of die Oekraïense Vreemdelegioen as 'n militêre eenheid van die Oekraïense territoriale magte, geskep deur die Oekraïense regering op versoek van president Wolodimir Zelenski met die doel om te veg teen die Russiese inval.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/2022/03/07/ukraines-foreign-legion-is-ready-for-battle/|title=Ukraine’s Foreign Legion Is Ready for Battle|first=Anchal|last=Vohra|work=Foreign Policy|date=7 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;

==Humanitêre gevolge==
===Vlugtelinge===
[[Beeld:Refugees from Ukraine at border posts in the west of the country.jpg|duimnael|220px|links|Vlugtelinge uit Oekraïne by 'n grenspos in die weste van die land.]]

Vanweë die volgehou militêre opbou aan die Oekraïense grens het baie naburige lande en hulporganisasies hulle weke voor die inval begin voorberei vir 'n moontlike massamigrasie. Die Oekraïense departement van verdediging het in Desember 2021 voorspel dat tussen 3&amp;nbsp;miljoen en 5&amp;nbsp;miljoen mense dalk kan vlug.&lt;ref&gt;{{cite magazine|author-last=Aguilera |author-first=Jasmine |date=25 February 2022 |title=Russia's Invasion of Ukraine May Trigger a Refugee Crisis. Here's How the World Is Preparing |url=https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |magazine=Time Magazine}}&lt;/ref&gt;

Op 24 Februarie het die regering van [[Letland]] 'n plan goedgekeur om sowat 10&amp;nbsp;000 vlugtelinge uit Oekraïne te huisves,&lt;ref&gt;{{cite news |date=24 February 2022 |title=Latvia ready to take in Ukrainian refugees, visas for Russians to be suspended |publisher=Public Broadcasting of Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/latvia-ready-to-take-in-ukrainian-refugees-visas-for-russians-to-be-suspended.a445142/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/latvia-ready-to-take-in-ukrainian-refugees-visas-for-russians-to-be-suspended.a445142/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=24 February 2022}}&lt;/ref&gt; en twee dae later het die eerste vlugtelinge begin aankom.&lt;ref&gt;{{cite news |author-first=Iveta |author-last=Čigāne |date=26 February 2022 |title=First Ukrainian refugees arrive in Latvia |publisher=Public Broadcasting of Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/society/society/first-ukrainian-refugees-arrive-in-latvia.a445412/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://eng.lsm.lv/article/society/society/first-ukrainian-refugees-arrive-in-latvia.a445412/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Ana Revenco, die minister van binnelandse sake van [[Moldowa]], het op 25 Februarie gesê meer as 15&amp;nbsp;800 Oekraïense burgers het die grens na dié land oorgesteek. Volgens [[Roemenië]] het sowat 10&amp;nbsp;000 Oekraïners sedert die begin van die inval die grens met dié land oorgesteek, maar net 11 van hulle het om vlugtelingstatus aansoek gedoen.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Almost 26,000 Ukrainian Refugees Have Arrived In Moldova, Romania Since Invasion |url=https://www.rferl.org/a/moldova-state-of-emergency-ukraine/31720351.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.rferl.org/a/moldova-state-of-emergency-ukraine/31720351.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |website=RadioLiberty |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[Pole]] het [[Covid-19-pandemie|Covid-19-migrasiemaatreëls]] opgehef in afwagting van 'n vloed vlugtelinge.&lt;ref&gt;{{cite web |author-last1=Charlish |author-first1=Alan |author-last2=Ilie |author-first2=Luiza |title='I don't know what to do': fleeing Ukrainians start arriving in central Europe |url=https://www.reuters.com/world/europe/central-european-countries-prepare-receive-ukrainian-refugees-2022-02-24/ |website=Reuters |date=24 February 2022 |access-date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225015837/https://www.reuters.com/world/europe/central-european-countries-prepare-receive-ukrainian-refugees-2022-02-24/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Op 26 Februarie het die Poolse minister Paweł Szefernaker gesê sowat 100&amp;nbsp;000 vlugtelinge het Pole reeds sedert die begin van die inval binnegekom.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Some 100,000 Ukrainians have entered Poland since war began-interior minister |url=https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-entered-poland-since-war-began-interior-minister-2022-02-26/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-entered-poland-since-war-began-interior-minister-2022-02-26/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=Reuters |date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Ook [[Hongarye]]&lt;ref&gt;{{cite web|date=26 February 2022 |title=PM Orbán: Hungary 'Friendly Place' for Arrivals from Ukraine|url=https://hungarytoday.hu/pm-orban-hungary-friendly-arrivals-from-ukraine-conflict-swift/ |access-date=26 February 2022 |website=Hungary Today}}&lt;/ref&gt; en [[Bulgarye]] ondervind 'n toeloop van vlugtelinge.&lt;ref&gt;{{cite news |title=A wave of refugees from Ukraine is coming to Bulgaria |url=https://www.europeantimes.news/2022/02/a-wave-of-refugees-from-ukraine-is-coming-to-bulgaria/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.europeantimes.news/2022/02/a-wave-of-refugees-from-ukraine-is-coming-to-bulgaria/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=The European Times |date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt; 

Op 27 Februarie het die VN se hoëkommissaris vir vlugtelinge gesê meer as 268&amp;nbsp;000 mense het sedert die begin van die inval uit Oekraïne gevlug. Pole beweer van hulle het 77&amp;nbsp;300 net op 26 Februarie na dié land gevlug.&lt;ref&gt;{{cite web |title=More than 368,000 flee war in Ukraine - UNHCR |url=https://www.rte.ie/news/world/2022/0227/1283298-ukraine-refugees/ |website=RTE |access-date=27 February 2022 |language=en |date=27 February 2022}}&lt;/ref&gt;

===Aantygings van oorlogsmisdade===
[[Beeld:Ukrainian civilian killed during the Russian bombing of Chernihiv.jpg|thumb|220px|'n Oekraïense burgerlike wat gedood is tydens Russiese bomaavalle in Tsjernihif. Voor staan 'n babawaentjie.]]
Kenners meen die inval in Oekraïne oortree die Handves van die Verenigde Nasies en is 'n aggressiemisdaad volgens die internasionale misdaadwet. Dié misdaad kan vervolg word.&lt;ref name=&quot;OpinioJuris_aggression&quot;&gt;{{cite news |date=4 February 2022 |title=A Reminder of the Importance of the Crime of Aggression: Considering the Situation of Russia and Ukraine |work=Opinio Juris |url=http://opiniojuris.org/2022/02/04/a-reminder-of-the-importance-of-the-crime-of-aggression-considering-the-situation-of-russia-and-ukraine/ |url-status=live |access-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225114043/http://opiniojuris.org/2022/02/04/a-reminder-of-the-importance-of-the-crime-of-aggression-considering-the-situation-of-russia-and-ukraine |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Conversation_intl_law_powerless&quot;&gt;{{cite news |author-last1=Guilfoyle |author-first1=Douglas |author-last2=McIntyre |author-first2=Juliette |author-last3=Paige |author-first3=Tamsin Phillipa |date=24 February 2020 |title=Is international law powerless against Russian aggression in Ukraine? No, but it's complicated |language=en |work=The Conversation |url=https://theconversation.com/is-international-law-powerless-against-russian-aggression-in-ukraine-no-but-its-complicated-177905 |url-status=live |access-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225123605/https://theconversation.com/is-international-law-powerless-against-russian-aggression-in-ukraine-no-but-its-complicated-177905 |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 25 Februarie het [[Amnestie Internasionaal]] gesê dit het onomstootlike bewyse dat Rusland die internasionale humanitêre wet oortree het, en dat sommige van sy aanvalle oorlogsmisdade kan wees.&lt;ref&gt;{{cite news |author-last1=Churchman |author-first1=Laurie |title=Russia carrying out 'indiscriminate attacks' on civilian areas, says Amnesty |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-attacks-civilian-amnesty-ukraine-b2023362.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-attacks-civilian-amnesty-ukraine-b2023362.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |work=The Independent |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt; Amnestie Internasionaal en Human Rights Watch het gesê Russiese magte het voor die voet aanvalle op burgerlike gebiede uitgevoer en onder meer hospitale getref.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukraine: Russian military have carried out indiscriminate attacks – new expert analysis |url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/ukraine-russian-military-have-carried-out-indiscriminate-attacks-new-expert-analysis |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/ukraine-russian-military-have-carried-out-indiscriminate-attacks-new-expert-analysis |archive-date=26 February 2022 |work=Amnesty International |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukraine: Russian Cluster Munition Hits Hospital |url=https://www.hrw.org/news/2022/02/25/ukraine-russian-cluster-munition-hits-hospital |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.hrw.org/news/2022/02/25/ukraine-russian-cluster-munition-hits-hospital |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=Human Rights Watch |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Volgens die goewerneur van [[Soemi-oblast]] is onder meer 'n kinderhuis en kindertuin in dié deelgebied getref. Daar was 'n beroep op die Internasionale Misdaadhof om die saak te ondersoek.&lt;ref&gt;{{cite news |author-last1=Wong |author-first1=Tessa |title=Ukraine live updates: Kyiv warned of toxic fumes after strike on oil depot |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60542877?ns_mchannel=social&amp;ns_source=twitter&amp;ns_campaign=bbc_live&amp;ns_linkname=621aff760ce87e491a0ed483%26Six%20civilian%20deaths%20reported%20in%20Okhtyrka%262022-02-27T04%3A50%3A56.609Z&amp;ns_fee=0&amp;pinned_post_locator=urn:asset:45681a06-c2fb-4d79-af43-7f69b49aae68 |access-date=27 February 2022 |work=[[BBC News]] |date=27 February 2022 |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;

Op 1 Maart het president Zelenski gesê daar is bewyse dat burgerlike gebiede geteiken is in 'n Russiese bomaanval op Charkif vroeër dié dag. Hy het dit as 'n oorlogsmisdaad beskryf.&lt;ref name=&quot;BBC_1march&quot;&gt;{{cite news |title=Ukraine: Kharkiv attack was a war crime, says President Zelensky |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60567162| url-status=live | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60567162| archive-date=2022-03-01 |access-date=1 March 2022 |work=BBC News |date=1 March 2022}}&lt;/ref&gt;

===Grieks-Russiese diplomatieke krisis===
'n Diplomatieke krisis tussen [[Griekeland]] en Rusland het ontstaan nadat laasgenoemde se lugmag twee dorpe van Griekse minderhede naby Marioepol in Oekraïne gebombardeer en 10 Grieke gedood het. Griekeland het sterk protes aangeteken en die Russiese ambassadeur na die Griekse departement van buitelandse sake in [[Athene]] ontbied. Frankryk, Pole, Swede en ander lande het hulle meegevoel uitgespreek. 

Rusland het enige betrokkenheid ontken en beweer dit was die werk van die Oekraïense verregse militante groep die Azofbataljon. Athene het egter Moskou se bewering verwerp en aangekondig dit het bewyse van Russiese betrokkenheid.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.efsyn.gr/politiki/exoteriki-politiki/333846_ypex-ehoyme-apodeixeis-oti-oi-ellines-skotothikan-apo-rosika |trans-title=Greek Foreign Ministry: we have evidence that the Greeks were killed by Russian fire |title=ΥΠΕΞ: Έχουμε αποδείξεις ότι οι Έλληνες σκοτώθηκαν από ρωσικά πυρά |website=EfSyn |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=el}}&lt;/ref&gt; Hierna het Griekeland se eerste minister, [[Kyriakos Mitsotakis]], aangekondig dat sy land verdedigingstoerusting en humanitêre hulp aan Oekraïne gaan verleen.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/27/russian-air-strikes-in-ukraine-kills-10-greek-nationals-fm |title=Greece summons Russian envoy after bombing kills 10 nationals |website=Al Jazeera |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GreekMilitaryAid&quot;/&gt;

==Ongevalle en verliese==
[[Beeld:Συνάντηση με ΥΠΕΞ Ουκρανίας D. Kuleba - Επίσκεψη σε Μνημείο πεσόντων υπερασπιστών Ουκρανίας (uncensored).jpg|thumb|Die muur van herinnering vir Oekraïense soldate wat in die Russies-Oekraïense Oorlog gesneuwel het.]]
[[Beeld:Українські захисники розгромили ворожу БТГ на Донеччині за кілька годин 09.jpg|thumb|Russiese soldate wat gesterf het, lê langs ’n gepantserde voertuig met ’n [[Z (militêre simbool)|Z-merk]].]]

Daar is al gesê Russiese en Oekraïense bronne oordryf albei die teenstander se ongevallegetalle en verklein hulle eie verliese om die moreel te handhaaf.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://theconversation.com/ukraine-war-casualty-counts-from-either-side-can-be-potent-weapons-and-shouldnt-always-be-believed-198894 |title=Ukraine war: casualty counts from either side can be potent weapons and shouldn't always be believed |publisher=The Conversation |date=1 February 2023 |first=Lily |last=Hamourtziadou }}&lt;/ref&gt; Uitgelekte Amerikaanse dokumente meld &quot;die aanmelding van te min ongevalle in die Russiese stelsel&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-65260672 |first=Paul |last=Kirby |title=Ukraine war: Pentagon leaks reveal Russian infighting over death toll |work=BBC News |date=13 April 2023 }}&lt;/ref&gt; en Russiese nuusagentskappe het grootliks opgehou om die Russiese dodetal te rapporteer.&lt;ref name=&quot;fortune&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Meyer |first=David |date=14 March 2022 |title=Why is it so hard to get accurate death tolls in the Russia-Ukraine war? |url=https://fortune.com/2022/03/14/ukraine-russia-death-tolls-misinformation-find-your-own/ |magazine=Fortune |access-date=21 March 2022 }}&lt;/ref&gt;
Die getalle burgerlike en militêre sterftes kon weens die oorlogswanorde nie presies bepaal word nie.&lt;ref&gt;
{{Cite news|last1=Khurshudyan |first1=Isabelle |last2=Witte |first2=Griff |date=26 February 2022 |title=Civilians are dying in Ukraine. But exactly how many remains a mystery. |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/26/ukraine-deaths-casualties/ |access-date=19 September 2023 }}

Agence France-Presse (AFP) het berig nóg hy nóg onafhanklike konflikmonitors kon Russiese en Oekraïense bewerings oor vyandelike verliese verifieer en hulle het vermoed dit is oordryf.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=13 April 2022 |title=Ukraine conflict death toll: what we know |agency=Agence France-Presse |work=France 24]] |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220413-ukraine-conflict-death-toll-what-we-know |access-date=20 April 2022 }}&lt;/ref&gt; In Oktober 2022 het die onafhanklike Russiese mediaprojek iStories, met verwysing na bronne na aan die Kremlin, berig meer as 90&amp;nbsp;000 Russiese soldate is gedood, ernstig gewond of word vermis.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=12 October 2022 |title=Russia's 'irrecoverable losses' in Ukraine: more than 90,000 troops dead, disabled, or AWOL |work=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/10/12/russia-s-irrecoverable-losses-in-ukraine-more-than-90-000-troops-dead-disabled-or-awol }}&lt;/ref&gt; Zelenski het in Februarie 2026 gesê sowat 55&amp;nbsp;000 Oekraïense soldate is op die slagveld gedood, en daarop gewys ’n beduidende aantal is ook amptelik as vermis in aksie aangemeld.&lt;ref name=&quot;55k_reuters&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/55000-ukrainian-soldiers-killed-battlefield-zelenskiy-tells-french-tv-2026-02-04/|title=Fifty-five thousand Ukrainian soldiers killed on battlefield, Zelenskiy tells French TV |work=Reuters }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;55k_euronews&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-02-04 |title=Zelenskyy says 55,000 Ukrainian soldiers killed in Russian all-out war |url=https://www.euronews.com/2026/02/04/volodymyr-zelenskyy-55000-ukrainian-soldiers-killed-since-full-scale-invasion |access-date=2026-02-05 |website=euronews |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hoewel gevegsterftes uit ’n verskeidenheid bronne afgelei kan word, onder meer uit [[satelliet]]beelde van militêre optrede, is dit moeiliker om burgerlike sterftes te meet. In Junie 2022 het die Oekraïense minister van verdediging aan CNN gesê tienduisende Oekraïners is dood, en hy het gehoop die dodetal is minder as 100&amp;nbsp;000.&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Regan |first1=Helen |last2=Kottasová |first2=Ivana |last3=Haq |first3=Sana Noor |last4=Khalil |first4=Hafsa |last5=Vogt |first5=Adrienne |last6=Sangal |first6=Aditi |date=16 June 2022 |title=Tens of thousands have been killed since the invasion, says Ukrainian defense minister |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-16-22#h_255010f04309b11df83acfffc6a47042 |access-date=15 September 2022}}&lt;/ref&gt; Teen Julie 2024 het ongeveer 20&amp;nbsp;000 Oekraïners ledemate verloor.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bennetts |first=Marc |date=25 June 2024 |title=Facing annihilation, the Ukrainian towns praying for Western reinforcements |url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/facing-annihilation-the-ukrainian-towns-praying-for-western-reinforcements-5xtvpxwtv |access-date=25 June 2024 |website=[[The Times]]}}&lt;/ref&gt; Oekraïense amptenare meen minstens 25&amp;nbsp;000 mense is in Marioepol gedood,&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Yuhas |first=Alan |date=24 ACite ugust 2022 |titlThoands of Civilian Deaths and 6.6 Million Refugees: Calculating the Costs of War |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/08/24/world/europe/russia-ukraine-war-toll.html |access-date=20 September 2022 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Shandra |first=Alya |date=30 August 2022 |title=87,000 killed civilians documented in occupied Mariupol – volunteer |work=Euromaidan Press |url=https://euromaidanpress.com/2022/08/30/87000-killed-civilians-documented-in-occupied-mariupol-volunteer/ |access-date=20 September 2022}}&lt;/ref&gt; en liggame is nog in September 2022 ontdek.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=4 September 2022 |title=Mariupol: invaders don't bother to clear residential buildings of newly discovered bodies |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3564256-mariupol-invaders-dont-bother-to-clear-residential-buildings-of-newly-discovered-bodies.html |access-date=19 September 2023}}&lt;/ref&gt; Die burgemeester het gesê meer as 10&amp;nbsp;000 en moontlik 20&amp;nbsp;000 burgerlikes is tydens die beleg van Marioepol dood. Hy het ook gesê Russiese magte het mobiele verassingstoerusting saamgebring toe hulle die stad binnegaan.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=14 February 2023 |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine by the numbers |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2023/02/14/world/russia-invasion-of-ukraine-numbers/ |access-date=26 September 2023 |work=The Japan Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=At What Cost? The Economic and Human Costs of Russia's Invasion of Ukraine |url=https://www.cdhowe.org/public-policy-research/what-cost-economic-and-human-costs-russias-invasion-ukraine-0 |access-date=7 October 2023 |website=C.D. Howe Institute}}&lt;/ref&gt; 

’n Ondersoek deur Associated Press het aan die einde van 2022 beraam tot 75 000 burgerlikes is net in die Marioepolgebied dood.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=23 December 2022 |title=Russia scrubs Mariupol's Ukraine identity, builds on death |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-erasing-mariupol-499dceae43ed77f2ebfe750ea99b9ad9 |access-date=1 October 2023 |work=AP News}}&lt;/ref&gt;Tussen Maart 2022 en Februarie 2023 was daar minstens 8&amp;nbsp;000 sterftes in Marioepol.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=8 February 2024 |title=&quot;Our City Was Gone&quot;: Russia's Devastation of Mariupol, Ukraine |url=https://www.hrw.org/feature/russia-ukraine-war-mariupol/report |access-date=15 August 2025 |website=Human Rights Watch |language=en|page= 147}}&lt;/ref&gt; Die Kantoor van die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Menseregte was van mening die werklike aantal burgerlike ongevalle is aansienlik hoër as die getalle wat dit kon bevestig.&lt;ref name=&quot;OHCHR sep&quot;&gt;{{Cite   web|date=25 September 2023 |title=Ukraine: Ukraine: civilian casualty update 24 September 2023 |url=https://www.ohchr.org/en/news/2023/09/ukraine-civilian-casualty-update-24-september-2023 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}&lt;/ref&gt;

In die Russiese weermag het etniese minderhede buitensporig hoë ongevalle gely. In Oktober 2022 was die Russiese streke met die hoogste dodetalle [[Dagestan]], [[Tiwa]] en [[Boerjatië]], almal minderheidstreke. In Februarie 2024 was ses van die 10 Russiese streke met die hoogste sterftesyfers in Oekraïne in [[Siberië]] en die [[Russiese Verre Ooste|Verre Ooste]] geleë, en die voortgesette buitensporig hoë ongevalle onder etniese minderhede het ontleders genoop om te waarsku die situasie sal op lang termyn verwoestende gevolge vir hierdie gemeenskappe inhou.&lt;ref name=&quot;g456&quot;&gt;{{Cite web|last=Latypova |first=Leyla |title=2 Years Into Ukraine War, Russia's Ethnic Minorities Disproportionately Killed in Battle |website=The Moscow Times |date=17 May 2024 |url=https://www.themoscowtimes.com/2024/02/24/2-years-into-ukraine-war-russias-ethnic-minorities-disproportionately-killed-in-battle-a84170 |access-date=17 May 2024}}&lt;/ref&gt; Ongeveer 1&amp;nbsp;200 Russiese soldate is in Mei-Junie 2024 elke dag in Oekraïne gedood of gewond,&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt; en teen November 2024 het dit tot 1&amp;nbsp;500 gestyg, toe ongevalle op 45&amp;nbsp;690 geraam is.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Russia is suffering record casualties as the West steps up support for Ukraine, and it may struggle to replace them |first=Tom |last=Porter |work=Business Insider |date=6 December 2024 |url=https://www.businessinsider.com/russia-will-struggle-to-replace-its-casualties-in-ukraine-isw-2024-12}}&lt;/ref&gt; 

''[[Newsweek]]'' het beraam die getal Russiese mans wat op die bloedigste dag in November dood is (1&amp;nbsp;950) het die gemiddelde daaglikse manlike geboortesyfer in Rusland (1&amp;nbsp;836) oorskry.&lt;ref&gt;{{cite  news|work=Newsweek |title=Russia's Loss of Men in Ukraine Surpasses Daily Birth Rate |date=12 November 2024 |url=https://www.newsweek.com/russia-casualties-death-rate-birth-rate-ukraine-1984557}}&lt;/ref&gt; Die Letland-gebaseerde nuusmedium Meduza het beraam tot 140&amp;nbsp;000 Russiese soldate is teen Julie 2024 dood. In Desember 2025 het ’n ontleding deur die BBC aangedui Russiese ongevalle het vinniger toegeneem as op enige vorige tydstip tydens die inval, met 40% meer doodsberigte van soldate wat in Rusland in 2025 gepubliseer is as in 2024.&lt;ref name=&quot;r579&quot;&gt;{{cite web | last=Ivshina | first=Olga | title=Russia's losses in Ukraine rise faster than ever as US pushes for peace deal | website=BBC | date=30 December 2025 | url=https://www.bbc.com/news/articles/c62n922dnw7o | access-date=4 January 2026}}&lt;/ref&gt; Die oorlog in Oekraïne en die gepaardgaande emigrasie, laer geboortesyfers en oorlogverwante ongevalle het die demografiese krisis in Rusland verder verdiep.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Russia stares into population abyss as Putin sends its young men to die |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/02/26/russia-stares-population-abyss-putin-sends-young-men-die/ |work=The Telegraph |date=26 February 2023}}&lt;/ref&gt;

Die Russiese inval het die dodelikste Europese oorlog sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] (1939-'45) geword.&lt;ref&gt;{{cite news|work=The New York Times |title=Enduring Mayhem: Images From Year 3 of the War in Ukraine |url=https://www.nytimes.com/2024/04/24/world/europe/images-ukraine-war-third-year.html |date=24 April 2024}}&lt;/ref&gt; In Februarie 2025 het die Quincy-instituut vir Verantwoordelike Staatsmanskap ongevalle op 250&amp;nbsp;000 geraam.&lt;ref&gt;{{cite web| title=The Ukraine War After Three Years: Roads Not Taken |first=Marcus |last=Stanley |date=19 February 2025| publisher=Quincy Institute for Responsible Statecraft |url=https://quincyinst.org/research/the-ukraine-war-after-three-years-roads-not-taken/#}}&lt;/ref&gt; In September 2024 het ''[[The Wall Street Journal]]'' berig 'n miljoen Oekraïners en Russe is toe reeds gedood of gewond.&lt;ref name=&quot;WSJ-Casualties&quot;&gt;{{cite journal|url=https://www.wsj.com/world/one-million-are-now-dead-or-injured-in-the-russia-ukraine-war-b09d04e5 |first=Bojan |last=Pancevski |journal=[[The Wall Street Journal]] |date=17 September 2024 |title=One Million Are Now Dead or Injured in the Russia-Ukraine War |access-date=17 September 2024}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|+Bevestigde ongevalle
|-
! scope=&quot;col&quot; |
! scope=&quot;col&quot; |Getalle
! scope=&quot;col&quot; |Tyd
! scope=&quot;col&quot; |Bron
|-
! scope=&quot;row&quot; |Oekraïense burgerlikes
|'''16 874''' dood, '''51 273''' gewond
|24 Februarie 2022 - &lt;br&gt;13 Augustus 2026
|United Nations&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/ru/story/2026/08/1468479|title=Мониторинговая миссия ООН: число жертв среди мирных украинцев в июле было самым высоким в период с марта 2022 года |publisher=Новости ООН|lang=ru |date=2026-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|Russiese burgerlikes
|'''1 716''' dood (uitgesluit geannekseerde gebiede)
|24 Februarie 2022 - &lt;br&gt;2 September 2026
|Nowaja Gazeta Europa&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2026/09/02/leto-2026-goda-stalo-rekordnym-po-chislu-pogibshikh-mirnykh-zhitelei-v-rossii|title=Лето 2026 года стало рекордным по числу погибших мирных жителей в России|lang=ru|website=Новая газета. Европа|date=2026-09-02}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|Oekraïense soldate
|'''103 418''' dood (insluitend nievegtend), '''97 938''' vermis, '''11 618''' gevange geneem
|24 Februarie 2022 - &lt;br&gt;4 September 2026
|UALosses project&lt;ref name=&quot;UALosses&quot;&gt;{{cite web|url=https://ualosses.org/en/soldiers/|title=Ukraine's losses in the war |website=UALosses |date=7 January 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Важкі цифри: як сприймати нові дані про військові втрати – DW – 27.02.2024 |url=https://www.dw.com/uk/vazki-cifri-ak-sprijnali-ukrainci-novi-dani-pro-vijskovi-vtrati/a-68381601 |access-date=25 May 2024 |website=dw.com |language=uk}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |Russiese soldate&lt;br/&gt;(Russiese separatistemagte in Donbas uitgesluit)
|'''243 674''' dood
|24 Februarie 2022 - &lt;br&gt;4&amp;nbsp;September 2026
|BBC News Russian en Mediazona&lt;ref name=&quot;BBCMediazona&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/russian/articles/cgk5m01m52do |title=Исчезающие без приказа. Что стало с мобилизованными за четыре года войны |date=2026-09-04 |publisher=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904082228/https://www.bbc.com/russian/articles/cgk5m01m52do |archive-date=2026-09-04 |url-status=live}}&lt;br/&gt;{{cite news|title=Russian casualties in Ukraine. Mediazona count, updated |work=Mediazona |url=https://en.zona.media/article/2022/05/11/casualties_eng |date=1 August 2025 |access-date=3 July 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |Russiese soldate&lt;br/&gt;(Russiese separatistemagte in Donbas|Donetsk &amp; Loehansk uitgesluit)
|'''21 000 - 23 500''' dood
|24 Februarie 2022 - &lt;br&gt;30 September 2024
|BBC News Russian&lt;ref name=&quot;BBCMediazona&quot;/&gt;
|}

==Notas==
{{Reflist|group=nota}}

== Sien ook ==
* ''[[Russians at War]]''
* [[Oekraïense invalle in Wes-Rusland sedert Augustus 2024]]
* [[Operasie Sinitsia]]
* [[Oekraïense aanvalle op Russiese lugmagbasisse in Junie 2025|Operasie Spinnerak]]

==Verwysings==
{{Verwysings|3}}

==Skakels==
{{vertaaluit| taalafk = en | il = 2022 Russian invasion of Ukraine}}

{{Normdata}}</text>
      <sha1>qdkvf836vaqtbmu2ng2ut5kmrjndtgl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974440</id>
      <parentid>2974323</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BurgertB</username>
        <id>2401</id>
      </contributor>
      <comment>Besig</comment>
      <origin>2974440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="171887" sha1="kk0wodzt1ldt44qd78jjg8v72oejo3p" xml:space="preserve">{{nuus}}
{{Inligtingskas Militêre konflik
|konflik = Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)
|deelvan = 
|beeld = [[Lêer:2022 Russian invasion of Ukraine.svg|300px]]
|byskrif = {{Leftlegend|#FDE182|Deurlopend deur Oekraïne beheer}}{{Leftlegend|#EBC0B3|Tans deur Rusland beset of beheer}}{{Leftlegend|#ABD4DD|Voorheen deur Rusland beset of Oekraïens besette Russiese gebiede}}
|datum = [[24 Februarie]] [[2022]] – tans
|plek = [[Oekraïne]], [[Rusland]]
|resultaat = onbeslis
|gebied = 
| party1 = '''{{RUS}}''' &lt;br /&gt;'''[[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Volksrepubliek Donetsk|VR Donetsk]]''' &lt;br /&gt;'''[[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] [[Volksrepubliek Loehansk|VR Loehansk]]'''
'''Steun:''' &lt;br/&gt;{{vlagland|Belarus}}&lt;br/&gt;{{vlagland|Noord-Korea}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thinkchina.sg/politics/exploited-and-abandoned-north-korean-troops-ukraine?ref=top-hero|title=Exploited and abandoned: North Korean troops in Ukraine|website=ThinkChina|access-date=2025-03-19}}&lt;/ref&gt;
| party2 = '''{{vlagland|Oekraïne}}''' &lt;br/&gt;
'''Steun:''' '''[[NAVO]]''' &lt;br/&gt;
'''{{EU}}''' &lt;br/&gt;
'''{{vlagland|AUS}}''' &lt;br/&gt;
'''{{vlagland|JPN}}''' &lt;br/&gt;
'''{{vlagland|NZL}}''' &lt;br/&gt;
'''{{vlagland|Suid-Korea}}'''
|party3 = 
|aanvoerder1 = [[Beeld:Flag of the President of Russia.svg|20px]] '''[[Wladimir Poetin]]''' &lt;br /&gt; {{RU-VLAG}} [[Michail Misjoestin]] &lt;br /&gt;{{RU-VLAG}} [[Sergei Lawrof]] &lt;br /&gt;{{RU-VLAG}} Aleksandr Dvornikov &lt;br /&gt;{{RU-VLAG}} Sergej Sjojgoe &lt;br /&gt;{{RU-VLAG}} Valeri Gerasimov &lt;br /&gt; [[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] Denis Poesjilin &lt;br /&gt; [[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Wladimir Pasjkof]] &lt;br /&gt; [[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] Leonid Pasetsjnik\ &lt;br /&gt; [[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] [[Sergei Koslof]]
|aanvoerder2 = [[Beeld:Flag of the President of Ukraine.svg|20px]] '''[[Wolodimir Zelenski]]'''&lt;br /&gt;{{vlagikoon|Oekraïne}} [[Denis Sjmihal]] &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Waleri Zaloezjni]] &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} Dmytro Koeleba &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} Oleksii Danilov &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} Oleksii Reznikov &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} Serhiy Sjaptala &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} Roeslan Chomtsjak
|aanvoerder3 =
|sterkte1 = {{RU-VLAG}} 1&amp;nbsp;013&amp;nbsp;000 soldate; 2&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 reserviste,&lt;ref&gt;{{Cite web|taal=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine|access-date=2022-02-20}}&lt;/ref&gt; waarvan 175&amp;nbsp;000 – 190&amp;nbsp;000 troepe in Oekraïne&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|title=Russia positioning helicopters, in possible sign of Ukraine plans|access-date=22 Februarie 2022|author=Barnes, Julian E.|author2=Crowley, Michael|author3=Schmitt, Eric|date=10 Januarie 2022|work=The New York Times|taal=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220122100818/https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|archivedate=22 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin|title=Citing U.S. Intelligence, Biden says Putin has decided to invade Ukraine|access-date=22 Februarie 2022|last=Bengali|first=Shashank|date=18 Februarie 2022|work=The New York Times|taal=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220222072836/https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin|archivedate=22 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt; 
|sterkte2 = {{vlagikoon|Oekraïne}} 255&amp;nbsp;000 soldate, 1&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 reserviste, 20&amp;nbsp;000 vrywilligers&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3169477/ukraine-crisis-20000-foreign-volunteers-ukraine|title=Ukraine crisis: 20,000 foreign volunteers in Ukraine to fight Russians, says foreign minister|access-date=11 Maart 2022|date=7 Maart 2022|publisher=South China Morning Post|taal=en}}&lt;/ref&gt;
|ongevalle1 = Sien [[#Ongevalle en verliese|&quot;Ongevalle en verliese&quot;]]&lt;br&gt;
|ongevalle2 = Sien [[#Ongevalle en verliese|&quot;Ongevalle en verliese&quot;]]
}}

Op 24 Februarie 2022 het [[Rusland]] [[Oekraïne]] binnegeval, en dit het die grootste en dodelikste oorlog in [[Europa]] sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] geword. Dit was as gevolg van ’n groot eskalasie van die bestaande oorlog tussen die twee lande wat begin het toe Rusland Oekraïne in 2014 aangeval het.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=McFaul |first1=Michael |last2=Person |first2=Robert |editor1-last=Brands |editor1-first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=0n72EAAAQBAJ&amp;dq=On+February+24,+2022,+Russian+president+Vladimir+Putin+launched+a+full-+scale+invasion+of+Ukraine,+expanding+dramatically+the+war+against+Ukraine+he+be+gan+in+2014+and+starting+the+largest+war+in+Europe+since+World+War+II.&amp;pg=PA34 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=Johns Hopkins University Press |{{ISBN|978-1-4214-4985-2}} |page=34 |language=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |{{ISBN|978-1-80526-003-5}} |page=74}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=D'Anieri |first=Paul |date=23 March 2023 |title=Ukraine and Russia: From Civilized Divorce to Uncivil War |url=https://books.google.com/books?id=ASysEAAAQBAJ |edition=2nd |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |{{ISBN|978-1-009-31550-0}} |oclc=1350843759 |pages=i; 98}}&lt;/ref&gt; Die gevegte het honderdduisende militêre ongevalle en tienduisende Oekraïense burgerlike ongevalle veroorsaak. Teen Augustus 2026 het Rusland sowat 20% van Oekraïne beset.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Russia-Ukraine War Report Card, Aug. 25, 2026|url=https://www.russiamatters.org/news/russia-ukraine-war-report-card/russia-ukraine-war-report-card-aug-18-2026 |access-date=27 August 2026 |website=Russia Matters}}&lt;/ref&gt; Van ’n bevolking van 41&amp;nbsp;miljoen is ongeveer 8&amp;nbsp;miljoen Oekraïners intern ontheem&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ukraine internal displacement report: General population Survey |url=https://crisisresponse.iom.int/sites/g/files/tmzbdl1481/files/appeal/documents/IOM_UKR_Internal%20Displacement%20Report_GPS%20R19_January%202025.pdf |access-date=4 December 2025 |website=Global Crisis Response Platform}}&lt;/ref&gt; en 6-7&amp;nbsp;miljoen het uit die land gevlug.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Asadzade |first1=Ulviyya |last2=Sachalko |first2=Borys |title=Ukraine Faces Labor Shortage as Russia's War Empties Factories and Farms |url=https://www.rferl.org/a/russia-war-creates-labor-shortages-in-ukraine/33606226.html |access-date=4 December 2025 |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=December 2025}}&lt;/ref&gt; Dit het Europa se grootste vlugtelingkrisis sedert die Tweede Wêreldoorlog veroorsaak.

Aan die einde van 2021 het Rusland troepe naby Oekraïne se grense saamgetrek en eise aan die Weste gestel, onder meer ’n verbod op enige toekomstige toetrede van Oekraïne tot [[Navo]]. Nadat hy herhaaldelik ontken het dat daar planne was om Oekraïne aan te val, het die Russiese president, [[Wladimir Poetin]], op 24 Februarie 2022 ’n &quot;spesiale militêre operasie&quot; aangekondig en gesê dit is bedoel om die Russies gesteunde wegbreekrepublieke [[Donetsk]] en [[Loehansk]] te ondersteun, waarvan paramilitêre magte sedert 2014 teen Oekraïne in die Donbasoorlog geveg het. Poetin het irredentistiese&lt;ref name=irrewat group=&quot;nota&quot;&gt;'n Beweging vir die inlywing van &quot;onbevryde&quot; gebiede by die stamland.&lt;/ref&gt; en [[Imperialisme|imperialistiese]] standpunte gehuldig wat Oekraïne se wettigheid as staat bevraagteken. Hy het sonder bewyse beweer die Oekraïense regering bestaan uit [[Neo-Nazisme|neo-Nazi’s]] wat [[volksmoord]] teen die Russiese minderheid in die [[Donbas]] pleeg en dat Rusland se doel was om Oekraïne te &quot;demilitariseer en te denasionaliseer&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Marples |first=David R. |date=3 July 2022 |title=Russia's war goals in Ukraine |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00085006.2022.2107837 |journal=Revue Canadienne des Slavistes |volume=64 |issue=2–3 |pages=207–219 |doi=10.1080/00085006.2022.2107837 |issn=0008-5006}}&lt;/ref&gt; Russiese lugaanvalle en ’n grondinval is aan ’n noordelike front uit [[Belarus]] in die rigting van die hoofstad, [[Kijif]], geloods; aan ’n suidelike front uit die besette [[Krim]]; en aan ’n oostelike front uit die Donbas in die rigting van [[Charkif]]. Oekraïne het die krygswet afgekondig, ’n algemene mobilisering gelas en diplomatieke betrekkinge met Rusland verbreek.

Russiese troepe het teen April 2022 uit die noorde en die buitewyke van Kijif teruggetrek nadat hulle op hewige weerstand en logistieke uitdagings afgekom het. Die [[Boetsja-slagting]] is ná hulle onttrekking ontdek. Rusland het ’n offensief in die Donbas van stapel gestuur en [[Marioepol]] ná ’n verwoestende beleg ingeneem. Rusland het voortgegaan om militêre en burgerlike teikens ver van die front af te bombardeer en het in die winter Oekraïne se energienetwerk aangeval. Aan die einde van 2022 het Oekraïne suksesvolle teenoffensiewe in die suide en ooste geloods en die grootste deel van Charkif-oblast bevry. Kort daarna het Rusland vier gedeeltelik besette provinsies (Donetsk, Cherson, Loehansk en Zaporizjzja-oblast) onwettig geannekseer. In November het Oekraïne die stad Cherson en die hele gebied wes van die [[Dnipro]]rivier bevry. Ná klein maar bestendige Russiese vorderings in die ooste in die eerste helfte van 2024 het Oekraïne in Augustus ’n offensief in Rusland se Koersk-oblast geloods, waar [[Noord-Korea]]anse soldate gestuur is om Rusland te help.

Die menseregtekantoor van die [[Verenigde Nasies]] berig Rusland het ernstige menseregteskendings in die besette Oekraïne gepleeg. Rusland se aanvalle op burgerlikes, sowel as sy beleid in besette gebiede, het gelei tot bewerings van volksmoord.&lt;ref name=&quot;Etkind&quot;&gt;{{cite journal|last=Etkind |first=Alexander |year=2022 |title=Ukraine, Russia, and Genocide of Minor Differences |journal=Journal of Genocide Research |volume=25 |issue=3–4 |publisher=Taylor &amp; Francis |pages=1–19 |doi=10.1080/14623528.2022.2082911 |s2cid=249527690}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;h710&quot;&gt;{{cite magazine|last=McGlynn |first=Jade |title=Russia Is Committing Cultural Genocide in Ukraine |magazine=Foreign Policy |date=23 April 2024 |url=https://foreignpolicy.com/2024/04/23/russia-ukraine-cultural-genocide-looting-indoctrination-deporatation/ |access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;q611&quot;&gt;{{cite web|last=Stavljanin |first=Dragan |title=Genocide Scholar: 'I Do Think that Russia's Violence in Ukraine is Genocidal' |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=2 April 2024 |url=https://www.rferl.org/a/russia-genocide-ukraine-scholar-war-crimes-prosecution-hague/32888386.html |access-date=4 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250622040322/https://www.rferl.org/a/russia-genocide-ukraine-scholar-war-crimes-prosecution-hague/32888386.html |archive-date=22 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;v008&quot;&gt;{{cite web|last=Richardson |first=Jon |date=11 March 2024 |title=Unmarked graves, violent repression and cultural erasure: the devastating human toll of Russia's invasion of Ukraine |url=https://theconversation.com/unmarked-graves-violent-repression-and-cultural-erasure-the-devastating-human-toll-of-russias-invasion-of-ukraine-223337 |access-date=6 July 2024 |website=The Conversation }}&lt;/ref&gt; Die direkte koste van die oorlog vir Rusland is op meer as $450&amp;nbsp;miljard geraam, terwyl die [[Wêreldbank]]groep die koste van heropbou in Oekraïne op $588&amp;nbsp;miljard raam.

Die Russiese inval het internasionale veroordeling ontlok. Baie lande het sanksies teen Rusland en sy bondgenoot Belarus ingestel, terwyl hulle humanitêre en militêre hulp aan Oekraïne verskaf het. Betogings het oor die hele wêreld plaasgevind. Binne sy grense het Rusland betogers met massainhegtenisnemings en strenger mediasensuur beveg. Oorlogverwante ontwrigting van Oekraïense landbou en skeepvaart het die wêreldwye voedselkrisis vererger; oorlogverwante skade is as die &quot;vernietiging van die omgewing&quot; beskryf. Die [[Internasionale Strafhof]] (ICC) het ’n ondersoek na misdade teen die mensdom, oorlogsmisdade, die ontvoering van Oekraïense kinders en volksmoord teen Oekraïners begin. Die ICC het lasbriewe vir die inhegtenisneming van Poetin en vyf ander Russiese amptenare uitgereik. Vredesonderhandelings het tot stilstand gekom, en Rusland het herhaaldelik oproepe om ’n wapenstilstand van die hand gewys.

==Agtergrond==
===Tyd ná die Sowjetunie en die Oranje Rewolusie===
Ná die [[ontbinding van die Sowjetunie]] in 1991 het Rusland en Oekraïne noue bande behou. In 1994 het Oekraïne ingestem om weg te doen met sy [[Kernwapen|kernarsenaal]] en die [[Boedapest-memorandum]] te onderteken op voorwaarde dat Rusland, [[Brittanje]] en die [[VSA]] versekering sou verskaf teen geweldsbedreigings van sy territoriale integriteit en vir sy politieke onafhanklikheid. Vyf jaar later was Rusland een van die ondertekenaars van die [[Manifes vir Europese Sekuriteit]], wat &quot;die inherente reg van elke deelnemende staat herbevestig het om vry te wees om sy sekuriteitsmaatreëls te kies of verander, insluitende verdrae van bondsgenootskappe, soos wat dit ontwikkel&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Istanbul Document 1999 |url=http://www.osce.org/node/39569 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=19 November 1999 |access-date=21 Julie 2015 |archive-date=1 Junie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140601124042/http://www.osce.org/node/39569 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

In 2004 is [[Wiktor Janoekowitsj]], toe die eerste minister, verklaar as wenner van die presidentsverkiesing, waarin 'n groot knoeiery volgens die hooggeregshof van Oekraïne plaasgevind het.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |title=The Supreme Court findings |access-date=7 July 2008 |publisher=Supreme Court of Ukraine |date=3 December 2004 |language=uk |archive-date=22 June 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HZ9wqN35?url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Die uitslag het 'n groot openbare reaksie en steun ontlok vir die opposisiekandidaat, [[Wiktor Joesjtsjenko]], wat die uitslag bevraagteken het. In die oproerige maande van die rewolusie het kandidaat Joesjtsjenko skielik ernstig siek geword, en verskillende onafhanklike doktersgroepe het bevind hy is met dioksien (TCDD) vegiftig.&lt;ref name=&quot;CBS: Yushchenko: Live And Carry On&quot;&gt;{{cite news |title=Yushchenko: 'Live And Carry On' |work=CBS News |date=30 January 2005 |url=https://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |access-date=17 April 2020 |archive-date=25 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025143917/http://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ref_j&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/study-dioxin-that-poisoned-yushchenko-made-in-lab-46417.html |title=Study: Dioxin that poisoned Yushchenko made in lab |work=Kyiv Post |date=5 August 2009 |agency=Associated Press |location=Londen |access-date=29 January 2022 |archive-date=31 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131165135/https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/study-dioxin-that-poisoned-yushchenko-made-in-lab-46417.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Joesjtsjenko het Russiese betrokkenheid sterk vermoed.&lt;ref name=&quot;Ref_2009c&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.kyivpost.com/nation/49610 |title=Yushchenko to Russia: Hand over witnesses |newspaper=Kyiv Post |date=28 October 2009 |access-date=11 February 2010}}&lt;/ref&gt; Dit alles het eindelik tot die vreedsame [[Oranje Rewolusie]] gelei wat Joesjtsjenko en [[Joelia Timosjenko]] aan die bewind geplaas het, terwyl Janoekowitsj leier van die opposisie geword het.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |archive-url=https://web.archive.org/web/20080115052653/http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |archive-date=15 January 2008 |title=Ukraine-Independent Ukraine |access-date=14 January 2008 |website=Encyclopædia Britannica (fee required) |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

In 2008 het die Russiese president Poetin hom uitgespreek teen Oekraïne se moontlike toelating tot Navo.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last1=Harding |author-first1=Luke |author-last2=Borger |author-first2=Julian |author-last3=Chrisafis |author-first3=Angelique |date=2 April 2008 |title=Bush-Putin row grows as pact pushes east |work=The Guardian |location=[[Moskou]]; [[Boekarest]]; [[Parys]]|url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=8 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208091130/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author-last=Dawar |author-first=Anil |date=4 April 2008 |title=Putin warns Nato over expansion |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=13 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213527/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |url-status=live}}&lt;/ref&gt; In 2009 het die [[Roemenië|Roemeense]] ontleder Iulian Chifu en sy medeskrywers die opinie uitgespreek dat Rusland, met betrekking tot Oekraïne, 'n opgedateerde weergawe van die [[Brezjnef-leerstelling]] navolg waarvolgens die soewereiniteit van Oekraïne nie groter kan wees as dié van die [[Warskouverdrag]]slande voor die verval van die Sowjet-invloedsfeer in die laat 1980's en vroeë 1990's nie.&lt;ref name=&quot;Chifu&quot;&gt;{{cite book|author-last1=Chifu |author-first1=Iulian |title=The Russian Georgian War: A trilateral cognitive institutional approach of the crisis decision-making process |author-last2=Nantoi |author-first2=Oazu |author-last3=Sushko |author-first3=Oleksandr |publisher=Editura Curtea Veche |year=2009 |{{ISBN|978-973-1983-19-6}} |location=[[Boekarest]] |page=181 |chapter=Russia–Georgia War of August 2008: Ukrainian Approach |access-date=21 Februarie 2016 |chapter-url=http://www.cpc-ew.ro/pdfs/the_russian_georgian_war.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930233012/http://www.cpc-ew.ro/pdfs/the_russian_georgian_war.pdf|archive-date=30 September 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

In 2009 het Janoekowitsj aangekondig hy gaan hom in 2010 weer as president verkiesbaar stel. Hy het gewen en is in 2010 beëdig.

===Oekraïense rewolusie en oorlog===
[[Beeld:Euromaidan Kyiv 1-12-13 by Gnatoush 005.jpg|thumb|links|Die Euromaidan-optogte in Desember 2013 in Kijif.]]
Ná weke van protesoptogte as deel van die [[Euromaidan]]-beweging (2013-2014) het die pro-Russiese president Janoekowitsj en die leiers van die Oekraïense parlementêre opposisie op 21 Februarie 2014 'n ooreenkoms onderteken vir 'n vroeë verkiesing. Die volgende dag het Janoekowitsj uit Kijif gevlug weens 'n beskuldigingstem wat hom van sy mag as president sou stroop.&lt;ref name=&quot;interfax1&quot;&gt;{{cite news|date=24 Februarie 2014 |title=Rada removes Yanukovych from office, schedules new elections for May 25 |agency=Interfax-Ukraine |url=http://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|url-status=live |access-date=15 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210094859/https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html |archive-date=10 Februarie 2020}}&lt;/ref&gt; Leiers van die [[Russies]]sprekende oostelike streke van Oekraïne het hulle lojaliteit teenoor Janoekowitsj bevestig,&lt;ref&gt;{{cite news|author-last1=Polityuk |author-first1=Pavel |author-last2=Robinson |author-first2=Matt |author-last3=Baczynska |author-first3=Gabriela |author-last4=Goettig |author-first4=Marcin |author-last5=Graff |author-first5=Peter |author-last6=Elgood |author-first6=Giles |date=22 Februarie 2014 |title=Ukraine parliament removes Yanukovich, who flees Kiev in &quot;coup&quot; |work=Reuters |publisher=Thomson Corporation |location=Kijif |editor-last=Roche |editor-first=Andrew|url=https://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |url-status=live|access-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609181723/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |archive-date=9 Junie 2016 }}&lt;/ref&gt; en dit het gelei tot die pro-Russiese onrus in 2014 in Oekraïne.&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Fisher |author-first=Max |date=3 September 2014 |title=Everything you need to know about the Ukraine crisis |url=https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122003807/https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know|archive-date=22 Januarie 2022 |access-date=24 Januarie 2022 |website=Vox |publisher=Vox Media |language=en}}&lt;/ref&gt; 

Die onrus is gevolg deur die anneksasie van die [[Krim]] deur Rusland in Maart 2014 en die oorlog in die Donbas, wat in April 2014 begin het met die skepping van die Russies gesteunde kwasistate Donetsk- en Loehansk-volksrepubliek.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last1=Grytsenko |author-first1=Oksana |author-last2=Vlasova |author-first2=Anastasia |date=12 April 2014 |title=Armed pro-Russian insurgents in Loehansk say they are ready for police raid |work=Kyiv Post |publisher=Businessgroup LLC |location=Loehansk |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-Loehansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html|access-date=1 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140412131249/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-Loehansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html|archive-date=12 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Ragozin |author-first=Leonid |date=16 Maart 2019 |title=Annexation of Crimea: A masterclass in political manipulation |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2019/3/16/annexation-of-crimea-a-masterclass-in-political-manipulation |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528090201/https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/annexation-crimea-masterclass-political-manipulation-190315174459207.html |archive-date=8 Mei 2020 |access-date=24 Januarie 2022 |website=aljazeera.com |publisher=Al Jazeera |location=[[Riga]] |language=en }}&lt;/ref&gt;

Op 14 September 2020 het die Oekraïense president [[Wolodimir Zelenski]] Oekraïne se nuwe nasionale sekuriteitstrategie goedgekeur &quot;wat voorsiening maak vir die ontwikkeling van 'n bondgenootskap met Navo met die oog op lidmaatskap van Navo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|date=25 Januarie 2022|title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine|publisher=Al Jazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|url-status=live|access-date=15 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215002641/https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|archive-date=15 Februarie 2022|author-last=Duggal|author-first=Hanna}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ua-nato-relations&quot;&gt;{{cite news|date=11 January 2020 |title=Relations with Ukraine|work=[[Navo]] |publisher=Navo |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=15 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215011708/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Op 24 Maart 2021 het Zelenski 'n verdrag onderteken wat die strategie goedkeur vir &quot;die ontsetting en reïntegrasie van die tydelik besette gebied Krim en stad [[Sewastopol]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news |date=24 Maart 2021 |title=Zelensky enacts strategy for de-occupation and reintegration of Crimea |work=Ukrinform |publisher=Regering van Oekraïne |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=12 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212130511/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

In Julie 2021 het Poetin 'n essay gepubliseer met die titel &quot;Oor die historiese eenheid van die Russe en Oekraïners&quot;, waarin hy sy mening herbevestig dat die Russe en Oekraïners &quot;een volk&quot; is.&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Poetin |author-first=Wladimir |author-link=Wladimir Poetin |date=12 Julie 2021|title=Article by Vladimir Putin 'On the Historical Unity of Russians and Ukrainians' |url=http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125053520/http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181|archive-date=25 Januarie 2021 |access-date=1 Februarie 2022 |website=Die Kremlin |publisher=Regering van Rusland }}&lt;/ref&gt; Die Amerikaanse historikus Timothy Snyder het Poetin se idees as [[imperialisme]] beskryf.&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Snyder |author-first=Timothy D. |date=18 Januarie 2022 |title=How to think about war in Ukraine |url=https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119065436/https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine |archive-date=19 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2021 |website=Thinking about... (newsletter) |publisher=Substack }}&lt;/ref&gt; Die Britse joernalis Edward Lucas het gemeen dit is historiese revisionisme.&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Lucas |author-first=Edward |date=15 September 2020 |title=Why Putin's history essay requires a rewrite |url=https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb|url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125143913/https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Times |publisher=Times Newspapers}}&lt;/ref&gt; Ander waarnemers het die Russiese leierskap daarvan beskuldig dat hulle 'n verwronge siening van moderne Oekraïne en sy geskiedenis het.&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Roth |author-first=Andrew |date=7 Desember 2021|title=Putin's Ukraine rhetoric driven by distorted view of neighbour |url=https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207180813/https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |archive-date=7 Desember 2021|access-date=25 Januarie 2021 |work=The Guardian |publication-place=Moskou}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Dickinson |first1=Peter |last2=Haring |first2=Melinda |last3=Lubkivsky |first3=Danylo |last4=Motyl |first4=Alexander |last5=Whitmore |first5=Brian |last6=Goncharenko |first6=Oleksiy |last7=Fedchenko |first7=Yevhen |last8=Bonner |first8=Brian |last9=Kuzio |first9=Taras |date=15 Julie 2021 |title=Putin's new Ukraine essay reveals imperial ambitions |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210715191212/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |archive-date=15 Julie 2021 |access-date=25 Januarie 2021|publisher=Atlantic Council}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Wilson |author-first=Andrew |date=23 Desember 2021 |title=Russia and Ukraine: 'One People' as Putin Claims? |url=https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124130721/https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims/|archive-date=24 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |publisher=Royal United Services Institute}}&lt;/ref&gt;

Rusland het gesê moontlike lidmaatskap van Oekraïne van Navo en die uitbreiding van Navo in die algemeen bedreig sy nasionale sekuriteit.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last=Taylor |author-first=Paul |date=23 November 2021 |title=Ukraine: NATO's original sin |work=Politico |publisher=Axel Springer SE |url=https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |access-date=1 Februarie 2022 |archive-date=29 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129135805/https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author-last=Guyer |author-first=Jonathan |date=27 Januarie 2022 |title=How America's NATO expansion obsession plays into the Ukraine crisis |work=Vox |publisher=Vox Media |url=https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion|access-date=20 Februarie 2022 |archive-date=18 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218060139/https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Op sy beurt het Oekraïne en ander Europese lande wat aan Rusland grens, Poetin daarvan beskuldig dat hy Russiese irredentisme&lt;ref name=&quot;WAT&quot;&gt;{{cite web | url=https://viva-afrikaans.org | title='''irredentisme''' | publisher=viva-afrikaans.org | work=WAT| accessdate= 28 September 2026 | author=&lt;!-- Geen --&gt; | format=Internetwoordeboek | url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; probeer beoefen en van aggressiewe militaristiese beleide.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Agencies |date=13 September 2014 |title=Putin wants to destroy Ukraine and restore Soviet Union, says Yatseniuk |url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125154846/https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Bullough |author-first=Oliver |date=28 Maart 2014 |title=Vladimir Putin: The rebuilding of 'Soviet' Russia |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124104112/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |archive-date=24 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |publisher=BBC }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Rubin |author-first=Trudy |date=11 Januarie 2022 |title=Putin wants to reestablish the Russian empire. Can NATO stop him without war? |url=https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125155257/https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Philadelphia Inquirer |publisher=Interstate General Media}}&lt;/ref&gt;

===Russiese inval in die Krim en Donbas===
{{Sien ook|Russiese anneksasie van die Krim}}

[[Beeld:2014 Russo-ukrainian-conflict map.svg|thumb|220px|Kaart van die Russies beheerde gebied in Oekraïne, September 2014.]]
Op 27 Februarie 2014 het Russiese soldate sonder kentekens die Oekraïense gebied van die [[Krim]] begin beset&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2014/feb/27/crimean-parliament-seized-by-unknown-pro-russian-gunmen |title=Crimean parliament seized by unknown pro-Russian gunmen: Gunmen storm Crimea's regional administrative complex in Simferopol and hoist Russian flag above parliament building |first1=Harriet |last1=Salem |first2=Shaun |last2=Walker |first3=Luke |last3=Harding |date=27 February 2014 |work=[[The Guardian]] }}&lt;/ref&gt; en Oekraïense militêre basisse blokkeer.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Crimea |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26713727 |access-date=9 April 2025 |work= BBC News |date=24 March 2014 }}&lt;/ref&gt; In Maart het Rusland die Krim geannekseer ná ’n onwettige referendum wat onder besetting gehou is. Dit was die eerste keer sedert die Tweede Wêreldoorlog dat ’n Europese land ’n deel van ’n ander land annekseer,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ukraine: Conflict at the Crossroads of Europe and Russia |url=https://www.cfr.org/backgrounders/ukraine-conflict-crossroads-europe-and-russia |website=Council on Foreign Relations |date=5 February 2020}}&lt;/ref&gt; en verskeie kenners het dit met [[Nazi-Duitsland]] se anneksasie van [[Oostenryk]] vergelyk.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Plokhy |first=Serhii |url=https://books.google.com/books?id=e3eoEAAAQBAJ&amp;dq=annexation+of+the+peninsula+to+Hitler%E2%80%99s+Anschluss+of+Austria+in+1938&amp;pg=PT64 |title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History |date=9 May 2023 |publisher=W.W. Norton &amp; Company |ISBN=978-1-324-05120-6 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Žalimas |first=Dainius |date=14 March 2017 |title=Lessons of World War II and the Annexation of Crimea |url=https://ojs.mruni.eu/ojs/international-comparative-jurisprudence/article/view/4559 |journal=International Comparative Jurisprudence |volume=3 |issue=1 |pages=25–36 |doi=10.13165/j.icj.2017.03.003 |issn=2351-6674 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Die [[VN]] se Algemene Vergadering het ’n resolusie aanvaar waarin die &quot;territoriale integriteit van Oekraïne&quot; bevestig en die anneksasie verwerp word.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/a_res_68_262.pdf|title=United Nations A/RES/68/262 General Assembly|date=1 April 2014|publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt; Navo het ook samewerking met Rusland opgeskort.&lt;ref name=&quot;end coop&quot;&gt;{{cite web |title=Ukraine Crisis: NATO Suspends Russia Co-operation |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26838894 |publisher=BBC News, UK |date=2 April 2014 |access-date=2 April 2014}}&lt;/ref&gt; Poetin het gesê die Krim moes nooit deel van ’n onafhanklike Oekraïne gewees het nie en beweer Rusland wou geen ander Oekraïense gebiede oorneem nie.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Crimea crisis: Russian President Putin's speech annotated |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26652058 |work=BBC News |date=19 March 2014}}&lt;/ref&gt;

Pro-Russiese betogings, wat in die geheim deur Rusland befonds en georganiseer is, het gevolg in die Oekraïense stede [[Donetsk]] en [[Loehansk]].&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Umland |first1=Andreas |title=The Glazyev Tapes: Getting to the root of the conflict in Ukraine |url=https://ecfr.eu/article/commentary_the_glazyev_tapes_getting_to_the_root_of_the_conflict_in_7165/ |website=European Council on Foreign Relations |date=1 November 2016}}&lt;/ref&gt; In April 2014 het gewapende Russiese paramilitêre magte [[Slowjansk]] en ander nedersettings ingeneem en die onafhanklike [[Volksrepubliek Donetsk]] (DPR) en [[Volksrepubliek Loehansk]] (LPR) uitgeroep. Hulle bevelvoerder, Igor Girkin, het erken dié gebeure het die Donbas-oorlog ontketen, waarna Oekraïne spoedig ’n operasie van stapel gestuur het om die gebied te herower.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Russia's Igor Strelkov: I Am Responsible for War in Eastern Ukraine |url=https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598 |work=[[The Moscow Times]] |date=21 November 2014 |access-date=11 December 2020 |archive-date=23 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223204015/https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Rusland het die separatiste in die geheim met soldate, tenks en artillerie ondersteun.&lt;ref&gt;{{cite news|date=23 October 2014 |title=Exclusive: Charred tanks in Ukraine point to Russian involvement |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |url-status=live |access-date=28 February 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |archive-date=1 March 2022}}

Die [[Internasionale Strafhof]] het geoordeel die oorlog was ’n nasionale en internasionale gewapende konflik waarby Rusland betrokke was,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016) |url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf |publisher=International Criminal Court |pages=33–38 |date=14 November 2016 }}&lt;/ref&gt; en die Europese Hof vir Menseregte het geoordeel Rusland het die DPR en LPR sedert 2014 beheer.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible |url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&amp;id=003-7550165-10372782&amp;filename=Grand%20Chamber%20decision%20Ukraine%20and%20the%20Netherlands%20v.%20Russia%20-%20Flight%20MH17%20and%20eastern-Ukraine-conflict%20case%20partially%20admissible,%20will%20proceed%20to%20judgment.pdf |publisher=European Court of Human Rights |date=25 January 2023 }}&lt;/ref&gt; Oekraïne se parlement het die Donbas-streek tot ’n gebied onder Russiese besetting verklaar.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine declares Russian 'occupation' in eastern region |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/1/18/ukraine-declares-russian-occupation-in-eastern-region |work=[[Al Jazeera]] |date=18 January 2018 }}&lt;/ref&gt;

Die anneksasie van die Krim en die Donbas-oorlog het ’n vlaag Russiese [[nasionalisme]] ontketen. Die ontleder Wladimir Sokor het Poetin se toespraak van 2014 ná die anneksasie ’n &quot;manifes van Groot-Russiese irredentisme&quot; genoem.&lt;ref name=irrewat group=&quot;nota&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Socor |first=Vladimir |date=24 March 2014 |title=Putin's Crimea Speech: A Manifesto of Greater-Russia Irredentism |volume=11 |publisher=Eurasia Daily Monitor |issue=56 |url=https://jamestown.org/program/putins-crimea-speech-a-manifesto-of-greater-russia-irredentism/ }}&lt;/ref&gt;

Poetin het na &quot;Nieu-Rusland&quot; begin verwys, ’n voormalige Russiese keiserlike gebied wat ’n groot deel van die suide van Oekraïne beslaan het.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kimmage |first1=Michael |title=Collisions: The Origins of the War in Ukraine and the New Global Instability |date=2024 |publisher=[[Oxford University Press]] |page=129}}&lt;/ref&gt; Russies gesteunde magte is deur Russiese neo-imperialisme beïnvloed&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine: Are 2014 pro-Russia rebels fighting 1920s war? |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-28532392 |work=[[BBC News]] |date=28 July 2014 }}&lt;/ref&gt; en het probeer om ’n nuwe Nieu-Rusland te skep.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=O'Loughlin |first1=John |title=The rise and fall of &quot;Novorossiya&quot;: examining support for a separatist geopolitical imaginary in southeast Ukraine |journal=Post-Soviet Affairs |date=2017 |volume=33 |issue=2 |pages=124–144 |doi=10.1080/1060586X.2016.1146452 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1060586X.2016.1146452|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:Normandy format (2019-12-09) 03.jpg|thumb|260px|Die Normandiëformaat-vergadering&lt;ref name=vier group=&quot;nota&quot;&gt;Die &quot;Normandiëformaat&quot; ([[Frans]]: Format Normandie), ook bekend as die &quot;Normandië-4&quot;, was 'n groep state wat tussen 2014 en 2022 probeer het om die Donbas-oorlog te beëindig en te voorkom dat dit uitbrei tot 'n Russies-Oekraïense oorlog. Die vier lande in die groep was [[Duitsland]], Rusland, Oekraïne en [[Frankryk]]. Hulle het in 2014, tydens die 70ste herdenking van D-dag in [[Normandië]], Frankryk, die eerste keer informeel byeengekom.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.trust.org/item/20160905143052-wd0nm/|title=Russia's Putin says supports future Normandië format talks on Ukraine|last=|first=|date=5 September 2016|website=news.trust.org|publisher=Thomson Reuters Foundation|access-date=11 September 2016|archive-date=6 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906165602/http://news.trust.org/item/20160905143052-wd0nm/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; in Desember 2019 was die enigste vergadering tussen Zelenski en Poetin.&lt;ref name=&quot;i407&quot;&gt;{{cite web|title=Zelenskyy on meeting Putin in 2019: We talked and bargained a lot |website=Ukrainska Pravda |date=25 February 2024 |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/02/25/7443642/ |access-date=15 July 2024 }}&lt;/ref&gt;]]
Toe die konflik in 2014 begin, was Oekraïne amptelik neutraal&lt;ref name=&quot;Atlantic Council: Ukrainian neutrality&quot;&gt;{{cite web|last1=Blank |first1=Stephen |title=Ukrainian neutrality would not appease Putin or prevent further Russian aggression |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-neutrality-would-not-appease-putin-or-prevent-further-russian-aggression/ |publisher=Atlantic Council |date=28 January 2022 |access-date=8 March 2024 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308150443/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-neutrality-would-not-appease-putin-or-prevent-further-russian-aggression/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; en het gesê hy streef nie na Navo-lidmaatskap nie.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Deschytsia states new government of Ukraine has no intention to join NATO |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/198372.html |work=Interfax-Ukraine |date=29 March 2014 }}&lt;/ref&gt; Ná Rusland se besetting van die Krim en inval in die Donbas het Oekraïne se parlement in Desember 2014 gestem om die land se neutrale status te herroep en Navo-lidmaatskap na te streef.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-parliament-abandons-neutrality/26758725.html |title=Ukraine Votes To Abandon Neutrality |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=23 December 2014 }}&lt;/ref&gt;

Die Minsk-ooreenkomste in September 2014 en Februarie 2015 het ten doel gehad om die Donbas-oorlog op te los, maar ooreenkomste oor 'n wapenstilstand en verdere onderhandelinge het misluk.&lt;ref&gt;{{cite news|date=29 July 2020 |title=Ukraine ceasefire violated more than 100 times within days: OSCE |publisher=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |url-status=live |access-date=28 February 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |archive-date=1 March 2022}}&lt;/ref&gt; Die [[Weste]] se swak reaksie op Russiese optrede het Poetin laat glo die Weste sou nie sterk reageer op die inval van 2022 nie.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Brands |first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=WxP-EAAAQBAJ&amp;dq=Russia%E2%80%99s+invasion+of+Georgia+in+2008+and+Ukraine+in+2014+provided+ample+evidence&amp;pg=PA39 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=JHU Press |ISBN=978-1-4214-4984-5 |page=39 |language=en}}&lt;/ref&gt; Verskeie politieke wetenskaplikes het gesê dié reaksie het verdere Russiese aggressie aangemoedig.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |ISBN=978-1-80526-003-5 |page=11}}&lt;/ref&gt;

==Aanvang==
[[Beeld:2nd Battalion, 503rd Infantry Regiment, 173rd Airborne Brigade depart Aviano Air Base, Italy, Feb. 24, 2022.jpg|thumb|260px|Amerikaanse valskermsoldate vertrek uit Italië na [[Letland]], 24 Februarie 2022. Duisende Amerikaanse troepe is in Oos-Europa ontplooi tydens die Russiese versterkings.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-02-24/173rd-Airborne-Brigade-Ukraine-Latvia-Russia-5128627.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-02-24/173rd-Airborne-Brigade-Ukraine-Latvia-Russia-5128627.html |archive-date=26 February 2022 |work=Stars and Stripes |title=173rd Airborne Brigade battalion heads to Latvia as Ukraine comes under Russian attack |date=24 February 2022 |access-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;]]

===Russiese militêre versterkings=== 
Die konflik het begin met 'n groot militêre opbou, aanvanklik van Maart tot April 2021 en daarna weer van Oktober 2021 tot Februarie 2022. Tydens laasgenoemde het Rusland eise aan die VSA en Navo gestel dat Oekraïne nie by Navo aansluit nie, sowel as dat Navo-soldate en militêre uitrusting in [[Oos-Europa]] verminder word.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last1=Tétrault-Farber |author-first1=Gabrielle |author-last2=Balmforth |author-first2=Tom |date=17 Desember 2021 |title=Russia demands NATO roll back from East Europe and stay out of Ukraine |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222081106/https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Rusland het gedreig met 'n niegespesifiseerde militêre reaksie as Navo 'n &quot;agressiewe toon&quot; bly handhaaf.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last=MacKinnon |author-first=Mark |date=21 Desember 2021 |title=Putin warns of unspecified military response if U.S. and NATO continue 'aggressive line' |language=en-CA |work=The Globe and Mail |url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-warns-of-unspecified-military-response-if-us-and-nato-continue/ |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=15 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115165246/https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-warns-of-unspecified-military-response-if-us-and-nato-continue/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Russiese ontkenning van invalsplan===
Ondanks die Russiese militêre opbou het Russiese amptenare maande lank ontken dat Rusland enige plan het om Oekraïne binne te val.&lt;ref name=&quot;Deny&quot;&gt;{{cite news |author-last1=Kiely |author-first1=Eugene |author-last2=Farley |author-first2=Robert |title=Russian Rhetoric Ahead of Attack Against Ukraine: Deny, Deflect, Mislead |url=https://www.factcheck.org/2022/02/russian-rhetoric-ahead-of-attack-against-ukraine-deny-deflect-mislead/ |access-date=26 February 2022 |work=FactCheck.org |date=24 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;denials&quot;&gt;{{cite news |author-last1=Taylor |author-first1=Adam |title=Russia's attack on Ukraine came after months of denials it would attack |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |access-date=26 February 2022 |newspaper=The Washington Post |date=24 February 2022 |archive-url=https://archive.ph/20220224205233/https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |archive-date=24 Februarie 2022 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Op 12 November 2021 het Dmitri Peskof, Poetin se woordvoerder, aan verslaggewers gesê &quot;Rusland bedreig niemand. Die beweging van troepe op ons gebied behoort niemand rede tot kommer te gee nie.&quot;&lt;ref name=&quot;Deny&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;denials&quot;/&gt; Op 28 November 2021 het Peskof gesê &quot;Rusland het nooit enige plan gehad om enigiemand aan te val nie, dit het nie nou planne nie en sal nooit sulke planne hê nie ... Rusland is 'n vreedsame land, wat goeie betrekkinge met sy buurlande wil handhaaf.&quot;&lt;ref name=&quot;Deny&quot;/&gt; 

Op 12 Desember 2021 het hy gesê spanning jeens Oekraïne &quot;word geskep om Rusland verder te demoniseer en hom as 'n moontlike aggressor uit te beeld&quot;.&lt;ref name=Deny/&gt;

Op 19 Januarie 2022 het die Russiese onderminister van buitelandse sake gesê &quot;Rusland wil nie enige aksie van 'n aggressiewe aard hê of daaraan deelneem nie. Ons sal nie wat ook al in Oekraïne aanval, inval, binnedring of begin nie.&quot;&lt;ref name=&quot;Deny&quot;/&gt; Op 12 Februarie 2022 het die Kremlin se raadgewer oor buitelandse sake besprekings oor die &quot;sogenaamde beplande Russiese inval&quot; as &quot;histerie&quot;  beskryf.&lt;ref name=&quot;Deny&quot;/&gt;&lt;ref name=denials/&gt;

===Russiese aantygings===
[[Beeld:Vladimir Putin and Sergey Shoigu - Saint-Petersburg 2017-07-30 (1).jpg|thumb|220px|links|Poetin en sy vertroueling van baie jare, die minister van verdediging, [[Sergei Sjoigoe]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukraine conflict: Who's in Putin's inner circle and running the war? |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60573261 |work=BBC News |date=2 March 2022 |access-date=4 March 2022}}&lt;/ref&gt;]]

Op 9 Desember 2021 het president Poetin gepraat van diskriminasie teen Russiessprekendes buite Rusland en gesê: &quot;Ek moet sê, [[Russofobie]] is die eerste tree tot [[volksmoord]]. Ek en jy weet wat in die Donbas gebeur. Dit lyk beslis baie soos volksmoord.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Putin Says Conflict in Eastern Ukraine 'Looks Like Genocide' |url=https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780 |work=AFP |publisher=The Moscow Times |date=10 Desember 2021 |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=21 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221082440/https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Путин заявил о геноциде на Донбассе |trans-title=Putin announced the genocide in the Donbass |url=https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html |work=Rossiyskaya Gazeta |date=9 Desember 2021 |language=ru |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222212644/https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Rusland het ook die Oekraïense taalwet veroordeel.&lt;ref&gt;{{cite news |title=New law stokes Ukraine language tensions |url=https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions |work=France 24 |date=1 April 2021 |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224032739/https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Op 15 Februarie 2022 het Poetin aan die pers gesê: &quot;Wat in die Donbas gebeur, is beslis volksmoord.&quot;&lt;ref name=&quot;france24genocide&quot;&gt;{{cite news|title=US accuses Moscow of creating Ukraine invasion pretext with 'genocide' claims |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims |work=AFPhet hy gesê |publisher=France 24 |date=15 Februarie 2021|access-date=23 Februarie 2022|archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224034042/https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nuusmedia het daarop gewys dat die Oekraïense president Zelenski self 'n Russiessprekende is, ondanks Poetin se aantygings van 'n volksmoord op Russiessprekendes.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/19/russians-accuse-ukrainians-genocide-propaganda-blitz/ |title=Russians accuse Ukrainians of genocide as they pave way for potential invasion |newspaper=The Daily Telegraph |date=19 Februarie 2022 |author-last1=Vasilyeva |author-first1=Nataliya |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223103730/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/19/russians-accuse-ukrainians-genocide-propaganda-blitz/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Rusland se aantygings van volksmoord is wyd as vals verwerp.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukraine crisis: Vladimir Putin address fact-checked |url=https://www.bbc.co.uk/news/60477712 |access-date=24 Februarie 2022 |work=BBC News |date=22 Februarie 2022 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223162137/http://www.bbc.co.uk/news/60477712 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Verskeie internasionale organisasies, insluitende die [[VN]] se hoëkommissaris vir menseregte en die [[Raad van Europa]], kon geen bewyse vir die Russiese bewerings vind nie.&lt;ref&gt;{{cite web|date=15 Junie 2014 |title=Report on the human rights situation in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|publisher=OHCHR|access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=14 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214151822/https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2021 |title=Civic Space and Fundamental Freedoms in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf |publisher=OHCHR |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=9 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209154320/https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Daily and spot reports from the Special Monitoring Mission to Ukraine |url=https://www.osce.org/ukraine-smm/reports |publisher=OSCE |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222080943/https://www.osce.org/ukraine-smm/reports|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=2 April 2014 |title=Ad hoc Report on the situation of national minorities in Ukraine adopted on 1 April 2014 |url=https://rm.coe.int/16800c5d6f|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204183556/https://rm.coe.int/16800c5d6f |archive-date=4 Februarie 2022 |publisher=Raad van Europa}}&lt;/ref&gt; Die Europese Kommissie het dit as Russiese waninligting afgemaak.&lt;ref&gt;{{cite press release|date=24 Januarie 2022 |title=Disinformation About the Current Russia-Ukraine Conflict – Seven Myths Debunked |url=https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en |access-date=22 Februarie 2022 |website=Directorate-General for European Neighbourhood Policy and Enlargement Negotiations |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218045942/https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en |archive-date=18 Februarie 2022 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Die Amerikaanse ambassade in Oekraïne het dit as &quot;laakbare onwaarheid&quot; beskryf,&lt;ref&gt;{{cite news|title=United States: Russia's claim of 'genocide in Ukraine' is reprehensible falsehood |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3406104-united-states-russias-claim-of-genocide-in-ukraine-is-reprehensible-falsehood.html |work=Ukrinform |date=17 Februarie 2022 |access-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218120707/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3406104-united-states-russias-claim-of-genocide-in-ukraine-is-reprehensible-falsehood.html |archive-date=18 Februarie 2022 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; terwyl die woordvoerder Ned Price van die Amerikaanse departement van buitelandse sake gesê het Moskou maak sulke bewerings as 'n verskoning om Oekraïne in te val.&lt;ref name=&quot;france24genocide&quot; /&gt; 

In 'n nasionalistiese toespraak op 21 Februarie het Poetin ook beweer die &quot;Oekraïense gemeenskap&quot; het &quot;[[Neo-Nazisme|neonazisties]]&quot; geword, sonder om bewyse te lewer, en gesê Rusland se doel is &quot;om Oekraïne te denazifiseer&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news |author-last1=Fisher |author-first1=Max |date=23 Februarie 2022 |title=Word by Word and Between the Lines: A Close Look at Putin’s Speech |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/23/world/europe/putin-speech-russia-ukraine.html |access-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://archive.ph/20220223115611/https://www.nytimes.com/2022/02/23/world/europe/putin-speech-russia-ukraine.html |archive-date=23 Februarie 2022 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Seddon |first1=Max |title=Putin justifies war in menacing speech as Zelensky appeals for peace |url=https://www.ft.com/content/0783ea10-b493-4889-8da8-5a5ea75cb977 |access-date=24 Februarie 2022 |work=Financial Times |date=24 Februarie 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224112202/https://www.ft.com/content/0783ea10-b493-4889-8da8-5a5ea75cb977 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

President Zelenski is egter [[Jood]]s en drie lede van sy familie het in die [[Holocaust]] gesterf.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite news|author-last1=Abbruzzese |author-first1=Jason |date=24 Februarie 2022 |title=Putin says he is fighting a resurgence of Nazism. That's not true. |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/live-blog/russia-ukraine-conflict-live-updates-n1289655/ncrd1289673 |url-status=live |access-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224112830/https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/live-blog/russia-ukraine-conflict-live-updates-n1289655/ncrd1289673 |archive-date=24 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;

==Gebeure==
[[Beeld:Russian troops in Novoaidar, 6 March 2022.png|thumb|240px|Russiese troepe in Oekraïne vroeg tydens die inval van 2022.]]
Die inval het met dagbreek op 24 Februarie begin.&lt;ref name=&quot;Meduza_Putin_announces_invasion&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Missiles rain down around Ukraine |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-orders-military-operations-ukraine-demands-kyiv-forces-surrender-2022-02-24/ |work=[[Reuters]] |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:Bucha_main_street,_2022-04-06_(0804).jpg|thumb|240px||Wrakstukke van ’n [[Slag van Boetsja|vernietigde]] Russiese konvooi op 27 Februarie in [[Boetsja]], [[Kijif-oblast]].]]
Die eerste fase van die inval is aan vier fronte gevoer: een in die rigting van Wes-[[Kijif]] uit Belarus deur die Russiese Oostelike Militêre Distrik; een in die rigting van Oos-Kiëf deur die Sentrale Militêre Distrik (noordoosfront); een in die rigting van [[Charkif]]; en ’n vierde, suidelike front wat in die Krim en Rusland se [[Rostof-oblast]] ontstaan het, met ’n oostelike as in die rigting van [[Odesa]] en ’n westelike operasionele gebied in die rigting van [[Marioepol]].&lt;ref name=&quot;TR&quot;&gt;{{cite journal|last=Bielieskov |first=Mykola |date=21 September 2021 |title=The Russian and Ukrainian Spring 2021 War Scare |url=https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare |access-date=25 November 2021 |website=Center for Strategic &amp; International Studies}}&lt;/ref&gt; Die inval het onverwags hewige weerstand teengekom.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kube |first1=Courtney |last2=Siemaszko |first2=Corky |date=26 February 2022 |title=Russian offensive unexpectedly slowed by fierce Ukrainian resistance |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/russian-offensive-unexpectedly-slowed-fierce-ukrainian-resistance-rcna17703 |access-date=16 September 2022}}&lt;/ref&gt; 

Rusland kon nie Kijif inneem nie en is in die gevegte by Irpin, Hostomel en [[Boetsja]] teruggedryf. Die Russe het probeer om die hoofstad te omsingel, maar verdedigers onder Oleksandr Sirski het hulle posisies behou; hulle het teentenkmissiele en lugafweermissiele gebruik om Russiese toevoerlyne te verswak en die aanval te vertraag.&lt;ref&gt;{{cite news|date=7 April 2022 |title=Russia's failure to take down Kyiv was a defeat for the ages |work=Associated Press News |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-battle-for-kyiv-dc559574ce9f6683668fa221af2d5340 |access-date=16 September 2022}}&lt;/ref&gt;

Teen 7 April het Russiese troepe wat aan die noordfront ontplooi was, teruggetrek om voorrade aan te vul en na die Donbas herontplooi te word. Die noordoosfront is eweneens na Suidoos-Oekraïne teruggetrek vir herontplooiing.&lt;ref name=&quot;TR&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;news.yahoo.com&quot;&gt;{{cite news|last1=Epstein |first1=Jake |last2=Haltiwanger |first2=John |date=6 April 2022 |title=NATO chief says Putin still wants to control all of Ukraine, despite repositioning forces to the eastern Donbas region |url=https://news.yahoo.com/nato-chief-says-putin-still-144125043.html |access-date=7 April 2022}}&lt;/ref&gt; Op 26 April het afgevaardigdes van die VSA en 40 bondgenote in Duitsland bymekaargekom om ’n koalisie te bespreek wat ekonomiese steun, militêre voorrade en herstelwerk aan Oekraïne sou verskaf.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Vandiver |first1=John |last2=Svan |first2=Jennifer H. |date=26 April 2022 |title=US and allies gather at Ramstein to discuss how to help Ukraine defeat Russia's 'unjust invasion' |work=Stars and Stripes |location=Duitsland |url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |url-status=live |url-access=limited |access-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504174341/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |archive-date=4 May 2022}}&lt;/ref&gt;

===Aanvanklike inval===
[[Lêer:Последствия удара ракеты по Голосеевскому району Киева (6).jpg|duimnael|regs|220px|'n Struktuur in [[Kijif]] wat deur 'n missielaanval vernietig is.]]

Op 24 Februarie, net voor 06:00 Moskoutyd (UTC+3), het Poetin aangekondig hy het besluit om 'n &quot;spesiale militêre operasie&quot; in Oos-Oekraïne te loods.&lt;ref name=&quot;tassputspeech24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Meduza_Putin_announces_invasion&quot;&gt;{{cite news |title=Putin announces formal start of Russia's invasion in eastern Ukraine |date=24 February 2022 |newspaper=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |access-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224033732/https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |archive-date=24 February 2022 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Russian President Vladimir Putin announces military assault against Ukraine in surprise speech |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|access-date=24 February 2022 |website=MSN |language=en-US |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064559/https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In sy toespraak het Poetin gesê daar is geen planne om Oekraïense gebied te beset nie en beweer hy ondersteun die reg van die volke van Oekraïne op selfbeskikking.&lt;ref name=&quot;tassputspeech24&quot;&gt;{{cite news|date=24 February 2022 |title=Путин принял решение о проведении операции по денацификации и демилитаризации Украины |language=ru |trans-title=Putin decided to conduct an operation to de-Nazify and demilitarise Ukraine |work=TASS |url=https://tass.ru/politika/13825671 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224045055/https://tass.ru/politika/13825671 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hy het ook gesê Rusland beoog die &quot;demilitarisasie en denazifisering&quot; van Oekraïne – CNN en NBC het dié bewerings as &quot;sonder gronde&quot; en &quot;vals&quot; beskryf.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last=Chernova |author-first=Anna |date=24 February 2022 |title=Kremlin spokesperson echoes Putin's baseless claims on invasion objectives |work=CNN |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_542ef6fc653f4404d483a5156ecc23e6 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224132757/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/index.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author-first1=Nathan |author-last1=Hodge |author-first2=Tim |author-last2=Lister |author-first3=Ivana |author-last3=Kottasová |author-first4=Laura |author-last4=Smith-Spark |date=24 February 2022 |title=Ukraine vows defiance as Russia launches major invasion |url=https://www.cnn.com/2022/02/24/europe/ukraine-russia-invasion-thursday-intl/index.html |access-date=24 February 2022 |website=CNN |language=en |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224145336/https://www.cnn.com/2022/02/24/europe/ukraine-russia-invasion-thursday-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|first1=David K.|last1=Li|first2=Jonathan|last2=Allen|first3=Corky|last3=Siemaszko|title=Putin using false 'Nazi' narrative to justify Russia's attack on Ukraine, experts say|url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-claims-denazification-justify-russias-attack-ukraine-experts-say-rcna17537|access-date=2022-02-25|website=NBC News|date=24 February 2022|language=en}}&lt;/ref&gt; Dit is ook deur die Amerikaanse Holocaust-herdenkingsmuseum veroordeel.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newsweek.com/holocaust-museum-criticizes-putin-saying-ukraine-needs-denazified-1682467|title=Holocaust Museum Criticizes Putin's Saying Ukraine Needs to Be 'Denazified'|date=February 24, 2022|agency=Newsweek|access-date=25 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025159/https://www.newsweek.com/holocaust-museum-criticizes-putin-saying-ukraine-needs-denazified-1682467|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Poetin het die lede van die [[Oekraïense Gewapende Magte|Oekraïense magte]] gevra om hulle wapens neer te lê en terug te keer huis toe.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60503037|title=Ukraine conflict: Russia announces special military operation in Donbas |website=BBC News |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064553/https://www.bbc.com/news/world-europe-60503037 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/russias-putin-announces-military-operation-in-ukraine-a76549 |title=Russia's Putin Announces Military Operation in Ukraine |website=The Moscow Times |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064553/https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/russias-putin-announces-military-operation-in-ukraine-a76549|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;krputspeech24&quot;&gt;{{Cite news |date=24 February 2022 |title=Обращение Президента Российской Федерации |language=ru |work=Kremlin.ru |url=http://kremlin.ru/events/president/news/67843 |access-date=24 February 2022 |archive-date= |archive-url= |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

Kort voor 07:00 (UTC+2) op die 24ste het Zelenski krygswet in Oekraïne afgekondig.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops |title=Russia-Ukraine crisis live news: Putin has launched 'full-scale invasion', says Ukrainian foreign minister – latest updates &amp;#124; World news |work=[[The Guardian]] |date=16 July 2018 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224054309/https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Later het hy die Oekraïense weermag opdrag gegee om die invallers &quot;maksimum verliese toe te dien&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author= |url=https://www.unian.net/society/zelenskiy-otdal-prikaz-vsu-nanosit-maksimalnye-poteri-okkupantam-novosti-ukrainy-11715478.html |title=Зеленский отдал приказ ВСУ наносить максимальные потери оккупантам |language=ru |trans-title=Zelensky ordered the Armed Forces of Ukraine to inflict maximum losses on the invaders |website=Unian |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224082802/https://www.unian.net/society/zelenskiy-otdal-prikaz-vsu-nanosit-maksimalnye-poteri-okkupantam-novosti-ukrainy-11715478.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Zelenski het ook aangekondig dat diplomatieke betrekkinge met Rusland onmiddellik opgehef word.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.interfax.ru/world/824153 |title=Украина разорвала дипломатические отношения с Россией |website=Interfax |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224095330/https://www.interfax.ru/world/824153 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Later dié dag het hy 'n algemene mobilisasie aangekondig.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukrainian president signs decree on general mobilisation of population -Interfax |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/ |access-date=25 February 2022 |work=Reuters |date=24 February 2022 |language=en |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025205/https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 

Om 10:00 (UTC+2) het die Oekraïense presidensiële administrasie aangekondig Russiese troepe het Oekraïne uit die noorde binnegeval (tot 5&amp;nbsp;km diep). Russiese troepe was bedrywig in [[Charkif-oblast]] en [[Tsjernihif-oblast]], naby [[Soemi]].&lt;ref&gt;{{cite web |author= |url=https://www.unian.net/war/voyska-rossii-na-severe-ukrainy-prodvinulis-vglub-do-pyati-kilometrov-arestovich-novosti-donbassa-11715571.html |title=Войска России на севере Украины продвинулись вглубь до пяти километров – Арестович |language= |website= |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224091205/https://www.unian.net/war/voyska-rossii-na-severe-ukrainy-prodvinulis-vglub-do-pyati-kilometrov-arestovich-novosti-donbassa-11715571.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Om 10:30 (UTC+2) het die Oekraïense departement van verdediging aangekondig Russiese troepe in Tsjernihif-oblast is gekeer, 'n groot geveg was naby Charkif aan die gang, en [[Marioepol]] en Sjtsjastja is ten volle teruggewen.&lt;ref name=mil.2402.1030&gt;{{cite web |author= |url=https://www.mil.gov.ua/en/news/2022/02/24/general-staff-of-the-armed-forces-of-ukraine-operative-information-as-of-10-30/ |title=General Staff of the Armed Forces of Ukraine: Operative information as of 10.30 |language= |website=mil.gov.ua |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224103548/https://www.mil.gov.ua/en/news/2022/02/24/general-staff-of-the-armed-forces-of-ukraine-operative-information-as-of-10-30/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

====Kijif en die noordfront====
[[Beeld:Russian bombardment of telecommunications antennas in Kiev.jpg|thumb|240px|Telekommunikasietorings in Kijif word deur Russe aangeval.]]
[[Beeld:Battle of Hostomel, 04.03.2022, Skirmish Aftermath.jpg|thumb|links|240px|Ná gevegte in Hostomel, 4 Maart.]]

Russiese troepe het op 24 Februarie probeer om [[Kijif]] vinnig in te neem deur middel van ’n spitsaanval vanuit Belarus suidwaarts langs die westelike oewer van die [[Dnipro]]rivier, met Russiese soldate wat die stad binnegedring het, ondersteun deur luglandingsoperasies en ’n vinnige, gemeganiseerde opmars uit die noorde. Hulle het egter misluk.&lt;ref name=&quot;wapo20220320&quot;&gt;{{cite news|last1=Sly |first1=Liz |last2=Lamothe |first2=Dan |date=20 March 2022 |title=Russia's war for Ukraine could be headed toward stalemate |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |url-status=live |access-date=6 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320093229/https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |archive-date=20 March 2022 |issn=0190-8286 |oclc=2269358}}&lt;/ref&gt;

Die VSA het Zelenski gekontak en aangebied om hom te help ontsnap, uit vrees vir ’n poging deur die Russiese leër om hom te ontvoer of vermoor. Zelenski het geantwoord: &quot;Die geveg is hier; ek het ammunisie nodig, nie ’n rit nie.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|date=25 February 2022 |title=Live updates: Zelenskyy declines US offer to evacuate Kyiv |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-business-europe-united-nations-kyiv-6ccba0905f1871992b93712d3585f548 |access-date=28 February 2023 |publisher=AP News}}&lt;/ref&gt; Teen vroeg in Maart is 'n Russiese opmars langs die westekant van die Dnipro deur Oekraïense verdediging beperk. Teen 5 Maart het ’n Russiese konvooi, volgens berigte 64 km lank, min vordering in die rigting van Kijif gemaak.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Stern |first=Did L. |date=5 March 2022 |title=After temporary cease-fires break down, Putin threatens Ukraine's government |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/05/ukraine-military-battlefield-kyiv-mariupol/ |url-access=subscription |access-date=6 March 2022}}&lt;/ref&gt; Die opmars uit [[Tsjernihif-oblast|Tsjernihif]] het grootliks tot stilstand gekom toe ’n beleg daar begin het. Russiese magte het uit die noordweste na Kijif opgeruk en [[Boetsja]], Hostomel en Vorzel teen 5 Maart ingeneem.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Lister |first1=Tim |last2=Pennington |first2=Josh |last3=McGee |first3=Luke |last4=Gigova |first4=Radina |name-list-style=and |date=7 March 2022 |title='A family died ... in front of my eyes': Civilians killed as Russian military strike hits evacuation route in Kyiv suburb |url=https://edition.cnn.com/2022/03/06/europe/ukraine-russia-invasion-sunday-intl-hnk/index.html |access-date=9 March 2022 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=7 March 2022 |title=Bucha, Vorzel, Hostomel under enemy's control, situation remains critical |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3422872-bucha-vorzel-hostomel-under-enemys-control-situation-remains-critical.html |access-date=9 March 2022}}&lt;/ref Op 16 Maart het Oekraïense magte ’n teenoffensief begin.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Cullison |first1=Alan |last2=Coles |first2=Isabel |last3=Trofimov |first3=Yaroslav |date=16 March 2022 |title=Ukraine Mounts Counteroffensive to Drive Russians Back From Kyiv, Key Cities |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316111106/https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |archive-date=16 March 2022}}&lt;/ref&gt; Omdat Russiese magte nie ’n vinnige oorwinning in Kijif kon behaal nie, het hulle oorgeskakel na bombardemente sonder onderskeiding en belegvoering.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Gordon |first1=Michael R. |last2=Leary |first2=Alex |date=21 March 2022 |title=The Wall Street Journal News Exclusive: Russia, Failing to Achieve Early Victory in Ukraine, Is Seen Shifting to 'Plan B' |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/russia-failing-to-achieve-early-victory-in-ukraine-is-seen-shifting-to-plan-b-11647824374 |access-date=24 March 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 25 Maart het ’n Oekraïense teenoffensief dorpe oos en wes van Kijif herower.&lt;ref&gt;{{cite web|date=23 March 2022 |title=Ukraine war: Ukrainian fightback gains ground west of Kyiv |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60847188 |access-date=29 March 2022 |website=BBC News}}&lt;/ref&gt; Russiese troepe in die Boetsja-gebied het noordwaarts teruggetrek. Oekraïense magte het die stad op 1 April binnegegaan, die gebied rondom Kijif herower en bewyse van oorlogsmisdade in Boetsja gevind.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine war latest: Ukraine says it has retaken entire Kyiv region |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60949706 |access-date=2 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Rudenko |first=Olga |date=2 April 2022 |title=Hundreds of murdered civilians discovered as Russians withdraw from towns near Kyiv (Graphic Images) |url=https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403022637/https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |archive-date=3 April 2022 |access-date=3 April 2022 |website=The Kyiv Independent}}&lt;/ref&gt; Die [[Pentagon]] het op 6 April bevestig die Russiese leër het [[Tsjernihif-oblast]] verlaat;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Demirjian |first1=Karoun |last2=Lamothe |first2=Dan |name-list-style=and |date=6 April 2022 |title=Pentagon: Russia has fully withdrawn from Kyiv, Chernihiv |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/04/06/pentagon-russia-withdraws-kyiv-chernihiv/ |access-date=7 April 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt; plaaslike owerhede het gesê Russiese troepe het [[Soemi-oblast]] verlaat.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Kalatur |first=Anastasiya |date=8 April 2022 |title=Sumy region liberated from Russian troops |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/04/8/7338013/ |access-date=15 April 2022}}&lt;/ref&gt; Navo se sekretaris-generaal, [[Jens Stoltenberg]], het gesê die Russiese &quot;terugtrekking, herbevoorrading en herontplooiing&quot; van troepe uit die Kijif-gebied moet geïnterpreteer word as ’n uitbreiding van Poetin se planne om sy magte op Oos-Oekraïne te konsentreer.&lt;ref name=&quot;news.yahoo.com&quot;/&gt;

====Suid- en oosfront====
[[Beeld:Russian bombardment on the outskirts of Kharkiv.jpg|thumb|220px|'n Russiese bombardement aan die buitewyke van Charkif, 1 Maart.]]
[[Beeld:Myronosytska 1 after Russian shelling on 2 March 2022 (05).jpg|thumb|220px|Die fakulteit ekonomie van die Nasionale Universiteit van Charkif ná die Russiese bombardement, 2 Maart 2022.]]

Op 24 Februarie het Russiese aanvalsgroepe uit die Krim noordweswaarts beweeg en brûe oor die Dnipro&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine loses control over crossing to Kherson |agency=Ukrinform |date=25 February 2022 |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225155031/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt; en die Noord-Krim-kanaal ingeneem.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Marrow |first1=Alexander |last2=Ostroukh |first2=Andrey |date=24 February 2022 |editor-last=Balmforth |editor-first=Tom |title=Russian forces unblock water flow for canal to annexed Crimea, Moscow says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |archive-date=1 March 2022 |work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; Op 1 Maart was [[Cherson]] die eerste groot stad wat deur Rusland ingeneem is.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Pérez-Peña |first2=Richard |name-list-style=and |date=2 March 2022 |title=First Ukraine City Falls as Russia Strikes More Civilian Targets |url=https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303000108/https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |archive-date=3 March 2022 |access-date=3 March 2022 |work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; Russiese troepe het na Mikolajif opgeruk en dit aangeval, maar is teruggedryf.&lt;ref&gt;{{cite news|date=4 March 2022 |title=Ukrainian defenders repelled attack on Mykolaiv city, fighting continues on outskirts |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3420336-ukrainian-defenders-repelled-attack-on-mykolaiv-city-fighting-continues-on-outskirts.html |access-date=4 March 2022}}&lt;/ref&gt; Russiese magte het die Zaporizjzjza-kernkragsentrale genader en Enerhodar beleër. Teen 25 Februarie het Russiese eenhede na [[Marioepol]] begin opruk.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Battle ongoing near Mariupol – mayor |agency=Ukrinform |date=25 February 2022 |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225110919/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Teen 18 Maart was Marioepol omsingel en het gevegte die middestad bereik. Dit het pogings om burgerlikes te ontruim bemoeilik.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Boffey |first1=Daniel |last2=Tondo |first2=Lorenzo |name-list-style=and |date=18 March 2022 |title=Fighting reaches central Mariupol as shelling hinders rescue attempts |url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/18/russia-missile-lviv-mariupol-ukraine-war |access-date=21 March 2022 |work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; Die Russe het oorgawe geëis, en die Oekraïners het geweier.&lt;ref name=&quot;CBC-2022-03-21&quot;&gt;{{cite news|date=21 March 2022 |title=Ukraine refuses to surrender Mariupol as scope of human toll remains unclear |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |url=https://www.cbc.ca/news/world/ukraine-russia-war-march21-1.6391709 |access-date=21 March 2022}}&lt;/ref&gt; Op 27 Maart het die Oekraïense adjunk-premier, Olha Stefanisjina, gesê: &quot;meer as 85 persent van die hele stad is vernietig&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Scully |first=Rachel |date=27 March 2022 |title=Ukrainian official: Mariupol 'simply does not exist anymore' |work=The Hill |url=https://thehill.com/homenews/sunday-talk-shows/599917-ukrainian-official-mariupol-simply-does-not-exist-anymore |access-date=29 March 2022}}&lt;/ref&gt; Rusland het veilige deurgang na Marioepol geweier aan 50 busse wat deur die VN gestuur is om burgerlikes te ontruim.&lt;ref&gt;{{cite news|date=30 March 2022 |title=Ukraine War: Putin demands Mariupol surrender to end shelling |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60926470 |access-date=31 March 2022}}&lt;/ref&gt;

In die ooste het Russiese soldate probeer om Charkif in te neem&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Losh |first=Jack |date=25 February 2022 |title=Kharkiv's Resistance to Russia's War Has Already Begun |url=https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |magazine=Foreign Policy |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225044904/https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |archive-date=25 February 2022 |access-date=27 February 2022}} en het sterk Oekraïense weerstand ervaar. Izjoem is op 1 April deur Russiese magte ingeneem&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/07/izyum-eastern-ukraine-razing-towns/ |title=In eastern Ukraine, Russian military razing towns to take them over |first=Dalton |last=Bennett |newspaper=[[The Washington Post]] |date=7 April 2022 |access-date=21 February 2022}}&lt;/ref&gt; ná ’n geveg van ’n maand. Op 25 Maart het die Russiese ministerie van verdediging gesê hulle sou probeer om groot stede in die ooste van Oekraïne te beset.&lt;ref&gt;{{cite news|date=25 March 2022 |title=Russia says first phase of Ukraine operation mostly complete, focus now on Donbass |publisher=Yahoo! Finance |agency=[[Reuters]] |location=Londen |editor-last=Trevelyan |editor-first=Mark |url=https://finance.yahoo.com/news/russia-says-first-phase-ukraine-134534902.html |access-date=28 March 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 3 April het Rusland, ná die terugtrekking van Russiese magte uit Kijif, sy aanval op die suide van Oekraïne uitgebrei met bombardemente en aanvalle op Odesa, Mikolajif en die Zaporizjzja-kernkragsentrale.&lt;ref&gt;{{cite news|date=3 April 2022 |title=Missiles hit Ukraine refinery, 'critical infrastructure' near Odessa |work=The Straits Times|publisher=SPH Media Trust |agency=[[Reuters]] |url=https://www.straitstimes.com/world/missiles-hit-critical-infrastructure-at-ukrainian-port-of-odessa |access-date=6 April 2022}}&lt;/ref&gt; Teen 7 April het die hernude konsentrasie van Russiese troepe en tenks rondom Izjoem, Slowjansk en Kramatorsk Oekraïense amptenare genoop om die oorblywende inwoners naby die oostelike grens aan te raai om na Wes-Oekraïne te ontruim.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Picheta |first=Rob |date=6 April 2022 |title=The fight for Sloviansk may be 'the next pivotal battle' of Russia's war in Ukraine |publisher=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/04/06/europe/sloviansk-ukraine-russia-military-significance-intl/index.html |access-date=15 April 2022}}&lt;/ref&gt;

===Suidoosfront (8 April - 5 September 2022)===
[[Beeld:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 2 animated.gif|thumb|280px|links|'n Geanimeerde kaart van die Russiese inval van 7 April tot 5 September 2022.]]

Teen 17 April is Russiese vordering aan die suidoosfront blykbaar belemmer deur Oekraïense magte by die groot, swaar versterkte Azovstal-yster-en-staalwerk en die omliggende gebied in Marioepol.&lt;ref name=&quot;RNZM&quot;&gt;{{cite news|date=17 April 2022 |title=Ukraine war: Mariupol defenders will fight to the end |work=Radio New Zealand News |url=https://www.rnz.co.nz/news/world/465439/ukraine-war-mariupol-defenders-will-fight-to-the-end-pm }}&lt;/ref&gt; Op 19 April het Rusland ’n &quot;oostelike offensief&quot; geloods oor ’n front van 480&amp;nbsp;km wat van Charkif tot Donetsk en Loehansk gestrek het, met gelyktydige missielaanvalle wat weer op Kijif en [[Lwif]] gerig is.&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{cite news|last1=Arraf |first1=Jane |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Landler |first3=Mark |date=19 April 2022 |title=Ukraine Says Russia Begins Assault in the East After Raining Missiles Nationwide |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/04/18/world/europe/ukraine-russia-missiles-lviv-donbas.html |access-date=20 April 2022 }}&lt;/ref&gt; ’n Anonieme Amerikaanse verdedigingsamptenaar het die Russiese offensief as &quot;op sy beste minimaal&quot; beskryf.&lt;ref&gt;{{cite news|date=2 May 2022 |title=US official briefs on Russia's war effort |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-61295448}}&lt;/ref&gt;

Teen 30 Mei was die verskil tussen Russiese en Oekraïense artillerie duidelik, met Oekraïense artillerie wat in die minderheid was.&lt;ref name=&quot;Sabbagh&quot;&gt;{{cite news|last=Sabbagh |first=Dan |date=31 May 2022 |title=Biden will not supply Ukraine with long-range rockets that can hit Russia |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/30/biden-will-not-supply-ukraine-with-long-range-rockets-that-can-hit-russia}}&lt;/ref&gt; In reaksie op Biden se aanduiding dat Oekraïne van meer gevorderde artillerie voorsien sou word, het Poetin gesê Rusland sou sy inval uitbrei om nuwe stede in te sluit, en hy het op 6 Junie ’n missielaanval op Kijif gelas nadat Rusland dit weke lank nie direk aangeval het nie.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.yahoo.com/russia-bombards-kyiv-vows-strike-123428279.html?fr=yhssrp_catchall |title=Russia bombards Kyiv, vows to strike new targets if U.S. Sends long-range missiles to Ukraine |work=CBS News Videos via Yahoo News |date=6 June 2022 }}&lt;/ref&gt; Op 10 Junie het die adjunkhoof van die Oekraïense Veiligheidsdiens (SBU), Wadim Skibitski, verklaar die frontlyne tydens die Slag van Sjewjerodonetsk sou bepaal hoe die inval sou verloop:&lt;ref name=&quot;iktgvs&quot;&gt;{{cite news|last=Koshiw |first=Isobel |date=10 June 2022 |title=We're almost out of ammunition and relying on western arms, says Ukraine |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/10/were-almost-out-of-ammunition-and-relying-on-western-arms-says-ukraine }}&lt;/ref&gt;
{{Blockquote |text=Dit is nou 'n artillerie-oorlog, en ons verloor dit. Alles hang nou af van wat die Weste vir ons gee. Oekraïne het een artilleriestuk teenoor elke 10 of 15 Russiese stukke. Ons Westerse vennote het ons ongeveer 10% gegee van wat hulle het.}}

Op 29 Junie het die Amerikaanse intelligensiedirekteur Avril Haines gesê Amerikaanse agentskappe stem saam die inval sal &quot;vir ’n lang tydperk ... voortduur. Kortom, die prentjie bly taamlik somber, en Rusland se houding teenoor die Weste verhard.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Alper |first1=Alexandra |last2=Freifeld |first2=Karen |last3=Landay |first3=Jonathan |date=29 June 2022 |title=Putin still wants most of Ukraine, war outlook grim -U.S. intelligence chief |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-still-wants-most-ukraine-war-outlook-grim-us-intelligence-chief-2022-06-29/ |access-date=2 July 2022 |work=[[Reuters]] }}&lt;/ref&gt;

Die hoofwoordvoerder van die Russiese ministerie van verdediging, Igor Konasjenkof, het onthul Russiese troepe is verdeel tussen die weermaggroepe &quot;Sentrum&quot;, onder bevel van kolonel-generaal Aleksander Lapin, en &quot;Suid&quot;, onder bevel van weermaggeneraal Sergei Soerowikin.&lt;ref name=&quot;Novaya&quot;&gt;{{cite news|last=Cherkasov |first=Alexander |date=26 June 2022 |script-title=Люди, стрелявшие в наших отцов |language=uk |agency=[[Nowaja Gazeta]] |url=https://novayagazeta.eu/articles/2022/06/26/liudi-streliavshie-v-nashikh-ottsov }}&lt;/ref&gt; Op 20 Julie het Sergei Lawrof, die Russiese minister van buitelandse sake, aangekondig Rusland sou reageer op die verhoogde militêre hulp wat Oekraïne uit die buiteland ontvang deur sy spesiale militêre operasie na [[Zaporizjzja-oblast|Zaporizjzja-]] en [[Cherson-oblast]] uit te brei.&lt;ref&gt;{{cite news|date=20 July 2022 |title=Ukraine News: Kyiv Intensifies Attacks on Russian Positions in South |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/live/2022/07/20/world/ukraine-russia-war#russia-ukraine-territory-expansion-lavrov }}&lt;/ref&gt; Russiese grondmagte het begin om vrywilligerbataljons te werf om ’n nuwe 3de Leërkorps binne die Westelike Militêre Distrik te vorm, met ’n beplande sterkte van 16&amp;nbsp;000 - 60&amp;nbsp;000 personeellede.&lt;ref&gt;{{cite news|date=29 July 2022 |title=Ru\ssia prepares to deploy new strike force against Ukraine – Ukrainian Intelligence |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/07/29/7360811/ |access-date=27 August 2022 }}&lt;/ref&gt;

====Val van Marioepol====
Op 13 April het Russiese magte hulle aanval op die Azovstal-yster-en-staalwerk verskerp.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Harding |first1=Luke |last2=Koshiw |first2=Isobel |last3=McKernan |first3=Bethan |date=13 April 2022 |title=Last marines defending Marioepol 'running out of ammunition' |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-Marioepol-running-out-of-ammunition |access-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415205024/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-Marioepol-running-out-of-ammunition |archive-date=15 April 2025}}&lt;/ref&gt; Die Oekraïense premier, [[Denis Sjmjhal]], het gesê Oekraïense soldate het belowe om die ultimatum om oor te gee, te ignoreer en tot die einde te veg.&lt;ref name=&quot;RNZM&quot;/&gt; Op 20 April het Poetin gesê die beleg kan takties as voltooi beskou word, aangesien die 500 Oekraïense soldate wat in bunkers binne die staalwerke verskans was, en na raming 1&amp;nbsp;000 burgerlikes, van hulp afgesny was.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Schreck |first=Adam |date=21 April 2022 |title=Putin claims victory in Marioepol despite steel-mill holdouts |work=Associated Press News |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-kyiv-business-europe-f0e1cd893715eda1e6bef696d9c47db3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604113211/https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-kyiv-business-europe-f0e1cd893715eda1e6bef696d9c47db3 |archive-date=4 June 2025}}&lt;/ref&gt;

Ná vergaderings met Poetin en Zelenski het die VN se sekretaris-generaal, [[António Guterres]], op 28 April gesê hy sou probeer om ’n ontruiming uit Azovstal te reël.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Prentice |first=Alessandra |date=28 April 2022 |title=U.N. chief Guterres calls for escape route from Marioepol 'apocalypse' |work=[[Reuters]] |publication-place=Kyiv |url=https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |url-status=live |access-date=24 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429105525/https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |archive-date=29 April 2022}}&lt;/ref&gt; Op 30 April het Russiese troepe burgerlikes toegelaat om onder VN-beskerming te vertrek.&lt;ref&gt;{{cite news|date=1 May 2022 |title=Civilians flee Azovstal bunkers in evacuation led by U.N. |first1=Tom |last1=Balmforth |first2=Max |last2=Hunder |first3=Alessandra |last3=Prentice |work=[[Yahoo News]] |agency=[[Reuters]] |url=https://news.yahoo.com/more-civilians-evacuated-around-azovstal-111331097.html |access-date=2 September 2024 }}&lt;/ref&gt; Teen 3 Mei het Russiese troepe, nadat hulle 100 burgerlikes toegelaat het om te gaan, hulle bombardement hervat.&lt;ref&gt;{{cite news|date=3 May 2022 |title=Russia shells Marioepol plant with civilians still reported trapped |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |url-status=live |access-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506145656/https://web.archive.org/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |archive-date=6 May 2022}}&lt;/ref&gt; Op 6 Mei het die ''[[Daily Telegraph]]'' berig Rusland het termobariese bomme (bomme wat chemiese ontbranding toelaat wat atmosferiese suurstof gebruik) teen die oorblywende soldate gebruik. Zelenski het die bevelvoerder van die staalfabriek gemagtig om oor te gee indien nodig.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Vasilyeva |first=Nataliya |date=5 May 2022 |title=Ukraine loses contact with Azovstal defenders as Russian troops storm steelworks |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/05/04/besieged-azovstal-steelwork-bunker-survivors-stave-hunger-frying/ }}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei is alle burgerlikes ontruim.&lt;ref&gt;{{cite news|date=7 May 2022 |title='All' civilians have been evacuated from a besieged steel plant in Marioepol |work=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/2022/05/07/1097413091/steel-plant-Marioepol-azovstal-civilians-evacuated |access-date=2 June 2022 }}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:Наслідки обстрілу дитячої лікарні та пологового будинку в Маріуполі, 9 березня 2022 року.jpg|thumb|240px|’n Kinderhospitaal in [[Marioepol]] ná ’n Russiese lugaanval op 9 Maart 2022.]]
Nadat die laaste burgerlikes ontruim is, het 2&amp;nbsp;000 Oekraïense soldate daar versperrings beman; 700 is beseer. Hulle het ’n beroep gedoen op ’n militêre korridor vir ontruiming, omdat hulle verwag het hulle sou tereggestel word indien hulle oorgee.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Koshiw |first=Isobel |date=8 May 2022 |title='Surrender is not an option': Azov battalion commander in plea for help to escape Marioepol |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-Marioepol |archive-url=https://web.archive.org/web/20250511201140/https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-Marioepol |archive-date=11 May 2025}}&lt;/ref&gt; Berigte oor onenigheid op 8 Mei het aangedui die bevelvoerder van die Oekraïense mariniers het ongemagtig tenks, ammunisie en personeel bekom, sy posisie verlaat en gevlug. Die oorblywende soldate het gesê die verdediging is gevolglik verswak, wat die voortduur van die Russiese aanvalle vergemaklik het.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Petrenko |first=Roman |date=8 May 2022 |title=Marioepol defenders tell how the commander of marines fled the city |work=Yahoo News |agency=Ukrayinska Pravda |url=https://news.yahoo.com/Marioepol-defenders-tell-commander-marines-120905296.html |access-date=2 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304015517/https://www.yahoo.com/news/Marioepol-defenders-tell-commander-marines-120905296.html |archive-date=4 March 2025}}&lt;/ref&gt; Illia Samoilenko, adjunkbevelvoerder van die oorblywende Oekraïense troepe, het gesê: &quot;Ons is basies dooie mense. Die meeste van ons weet dit, en daarom veg ons so vreesloos.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Krasnolutska |first1=Daryna |last2=Champion |first2=Marc |date=8 May 2022 |title=Marioepol Steel Plant's 'Dead Men' Defenders Call for Rescue Plan |work=Bloomberg News |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-05-08/Marioepol-steel-plant-s-dead-men-defenders-call-for-rescue-plan |access-date=2 June 2022 }}&lt;/ref&gt;

Op 16 Mei het die Oekraïense Algemene Staf aangekondig die Marioepol-garnisoen het sy &quot;gevegsending voltooi&quot; en die finale ontruimings het begin. Altesaam 264 dienslede is na Olenifka, onder Russiese beheer, ontruim, terwyl 53 wat ernstig beseer was, na ’n hospitaal in Nowoazofsk, ook onder Russiese beheer, geneem is.&lt;ref name=&quot;nytimes16&quot;&gt;{{cite news|last1=Hopkins |first1=Valerie |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Santora |first3=Marc |name-list-style=and |date=16 May 2022 |title=Ukrainian authorities declare an end to the combat mission in Marioepol after weeks of Russian siege. |url=https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-Marioepol.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516233043/https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-Marioepol.html |archive-date=16 May 2022 |access-date=16 May 2022 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Ná die ontruiming het Russiese en DPR-magte volle beheer oor Marioepol verkry. Rusland se perssekretaris, Dmitri Peskof, het gesê Poetin het gewaarborg die vegters wat oorgegee het, sou &quot;in ooreenstemming met internasionale standaarde&quot; behandel word, terwyl Zelenski gesê het &quot;die werk om die seuns huis toe te bring gaan voort...&quot;&lt;ref name=&quot;reutersmay17&quot;&gt;{{cite news|date=17 May 2022 |title=Azovstal siege ends as hundreds of Ukrainian fighters surrender |work=[[Reuters]] |publication-place=Marioepol |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=17 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517104718/https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |archive-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;

====Val van Sjewjerodonetsk en Lisitsjansk====
[[Beeld:Окупанти вдарили «Точкою-У» по залізничному вокзалу Краматорська 03 (3to4).jpg|thumb|Die toneel van die spoorwegstasie in Kramatorsk ná 'n Russiese aanval waarin 63 burgerlikes gesterf het.]]

Op 11 April het Zelenski gesê Oekraïne verwag ’n nuwe Russiese offensief in die ooste.&lt;ref&gt;{{cite news|date=11 April 2022 |title=Tens of thousands feared dead in Marioepol |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/live-blog/russia-ukraine-war-live-updates-zelenskyy-warns-offensive-east-rcna23809 |access-date=15 April 2022 }}&lt;/ref&gt; Amerikaanse amptenare het gesê Rusland het elders teruggetrek of is teruggedryf en was besig om ’n terugtrekking en herontplooiing na die front in Suidoos-Oekraïne voor te berei.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Bacon |first1=John |last2=Mansfield |first2=Erin |last3=Wadington |first3=Katie |last4=Santucci |first4=Jeanine |last5=Vanden Brook |first5=Tom |last6=Tebor |first6=Celina |name-list-style=and |date=10 April 2022 |title=EU to consider Ukraine membership in weeks; Russia warns of 'direct military confrontation' with US: April 10 recap |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/10/ukraine-russia-invasion-live-updates/9528799002/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410073616/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/10/ukraine-russia-invasion-live-updates/9528799002/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=28 May 2022 |work=USA Today}}&lt;/ref&gt; Militêre satelliete het op 11 April Russiese konvooie van infanterie- en gemeganiseerde eenhede afgeneem wat suidwaarts van Charkif na Izjoem ontplooi is, blykbaar as deel van die beplande Russiese herontplooiing.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Saric |first=Ivana |date=10 April 2022 |title=Satellite images: Russian military convoy heads south toward Donbas region |work=Axios |url=https://www.axios.com/photos-russia-convoy-donbas-3af345c4-c292-4181-abe5-80abbc303b8b.html }}&lt;/ref&gt;

Op 18 April, met Marioepol wat deur Russiese magte ingeneem is, het die Oekraïense regering aangekondig die tweede fase van die versterkte inval in die Donetsk-, Loehansk- en Charkif-oblast het verskerp, met uitgebreide invallende magte wat die Donbas beset het.&lt;ref&gt;{{cite news|date=18 April 2022 |title=Ukraine says 'Battle of Donbas' has begun, Russia pushing in east |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=23 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418205729/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |archive-date=18 April 2022}}&lt;/ref&gt; Op 22 Mei het die BBC berig ná die val van Marioepol het Rusland sy offensiewe in Loehansk en Donetsk verskerp, terwyl missielaanvalle en hewige artillerievuur op Sjewjerodonetsk, die grootste stad onder Oekraïense beheer in Loehansk-oblast, gekonsentreer is.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Murphy |first=Matt |date=23 May 2022 |title=Ukraine war: Russian assault on key Donbas city intensifies |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |url-status=live |access-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523080849/https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |archive-date=23 May 2022}}&lt;/ref&gt; Op 23 Mei is berig Russiese magte het Liman binnegegaan en die stad teen 26 Mei ingeneem.&lt;ref&gt;{{cite news|date=25 May 2022 |title=Russia seeking to capture Ukraine's Lyman: separatist leader |work=The Australian |url=https://www.theaustralian.com.au/world/russia-seeking-to-capture-ukraines-lyman-separatist-leader/news-story/501ab08e54c87aeb68daa4e4dbe6e4ef |url-status=live |url-access=subscription |access-date=15 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526032910/https://www.theaustralian.com.au/world/russia-seeking-to-capture-ukraines-lyman-separatist-leader/news-story/501ab08e54c87aeb68daa4e4dbe6e4ef |archive-date=26 May 2022 |issn=1038-8761}}&lt;/ref&gt; 

Oekraïense magte was na berig is, besig om Swjatohirsk te verlaat.&lt;ref name=&quot;RID Rivista Italiana Difesa&quot;&gt;{{cite web|last=Markic |first=Igor |title=Ucraina, Belgorod sotto attacco, ma i Russi stringono la morsa su Severodonetsk |trans-title=Ukraine, Belgorod under attack, but the Russians tighten their grip on Severodonetsk |url=https://www.rid.it/shownews/4938 |access-date=22 May 2022 |website=Rivista Italiana Difesa |publisher=Coop Giornalistica La Riviera |language=it }}&lt;/ref&gt; Teen 24 Mei het Russiese magte Switlodarsk ingeneem.&lt;ref name=&quot;Svitlodarsk24522&quot;&gt;{{cite news|title=Donetsk region: occupying forces capture Svitlodarsk |work=Yahoo News |date=24 May 2022 |url=https://news.yahoo.com/donetsk-region-occupying-forces-capture-133430234.html |access-date=24 May 2022}}&lt;/ref&gt; Op 30 Mei het Reuters berig Russiese troepe het deur die buitewyke van Sjewjerodonetsk gebreek.&lt;ref&gt;{{cite news|date=30 May 2022 |title=Russian troops enter outskirts of key city in eastern Ukraine's Donbas |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-russia-battle-east-zelenskyy-visits-front-rcna31076 |access-date=2 June 2022 }}&lt;/ref&gt; 

Teen 2 Junie het ''The Washington Post'' berig Sjewjerodonetsk was op die punt van oorgawe, met meer as 80% van die stad in die hande van Russiese soldate.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Thebault |first1=Reis |last2=Iati |first2=Marisa |last3=Timsit |first3=Annabelle |last4=Suliman |first4=Adela |last5=Pietsch |first5=Bryan |last6=Pannett |first6=Rachel |date=2 June 2022 |title=Russia, U.S. trade barbs over weapons pledge; Severodonetsk on the brink |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/06/01/russia-ukraine-war-news-live-updates/ |access-date=5 June 2022 }}&lt;/ref&gt; Op 3 Junie het Oekraïense magte na berig word ’n teenaanval in Sjewjerodonetsk begin. Teen 4 Junie het Oekraïense regeringsbronne beweer 20% of meer van die stad is herower.&lt;ref&gt;{{cite news|date=4 June 2022 |title=Russia 'suffering huge casualties' as troops retreat: Ukraine |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/4/fighting-rages-in-two-key-eastern-ukrainian-cities |access-date=5 June 2022 }}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:Движение техники по понтонной переправе через Северский Донец 001.png|thumb|Russiese tenks by ’n pontoorgang oor die Sewerski-Donets-rivier, 9 April 2022.]]
Oekraïense owerhede het geraam 800 Oekraïense burgerlikes is by die Azot- chemiese fabriek in Sjewjerodonetsk beleër; Russies gesteunde separatiste het gesê 300-400 soldate het daar geskuil.&lt;ref&gt;{{cite news|date=11 June 2022 |title=Ukraine war: Chemical plant hit as fighting rages in Severodonetsk |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61773356 |access-date=9 August 2022 }}&lt;/ref&gt; Namate die Oekraïense verdediging van Sjewjerodonetsk begin wankel het, het Russiese troepe hulle aanval op die naburige stad Lisitsjansk verskerp.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Gibbons-Neff |first1=Thomas |last2=Stevis-Gridneff |first2=Matina |date=13 June 2022 |title=Ukraine Allies Ponder Options As Cities Falter |edition=Late, New York |volume=59,453 |page=1 |work=[[The New York Times]] |url=https://static01.nyt.com/images/2022/06/13/nytfrontpage/scan.pdf }}&lt;/ref&gt; Op 20 Junie is berig Russiese soldate het hulle greep op Sjewjerodonetsk verstewig deur omliggende dorpe in te neem.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hughes |first=Clyde |date=20 June 2022 |title=Russian troops capture key suburb near Severodonetsk after months of battle |work=UPI |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2022/06/20/Ukraine-Severdonetsk-suburb-capture-Kharkiv/6931655722874/ }}&lt;/ref&gt;

[[CNN]] het op 24 Junie berig Oekraïne se gewapende magte is beveel om Sjewjerodonetsk te ontruim te midde van verskroeideaardetaktieke deur oprukkende Russiese troepe; verskeie honderde burgerlikes wat by die Azot- chemiese fabriek geskuil het, is agtergelaat, met sommige wat hulle lot met dié van mense in Marioepol vergelyk het.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Berlinger |first1=Joshua |last2=Lister |first2=Tim |date=24 June 2022 |title=Ukraine to withdraw from key city of Severodonetsk as Russia's advance grinds on |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/06/24/europe/severodonetsk-Loehansk-russia-ukraine-intl/index.html }}&lt;/ref&gt; Op 3 Julie het die Russiese ministerie van verdediging beweer Lisitsjansk is ingeneem en beset.&lt;ref&gt;{{cite news|date=3 July 2022 |title=Russia claims capture of pivotal city in eastern Ukraine |work=CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/ukraine-russia-war-lysychansk-Loehansk-province-donbas/ }}&lt;/ref&gt; ''The Guardian'' het op 4 Julie berig ná die val van die Loehansk-oblast sou Russiese soldate hulle inval in die aangrensende Donetsk-oblast voortsit om die stede Slowjansk en [[Bachmoet-slagting|Bachmoet]] aan te val.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Jones |first=Sam |date=4 July 2022 |title=Putin declares victory in Loehansk after fall of Lysychansk |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jul/04/ukraine-donetsk-next-russian-target-after-capture-of-Loehansk-says-governor }}&lt;/ref&gt;

====Zaporizjzja-front====
[[Beeld:Shopping center in Kremenchuk after Russian shelling, 2022-06-27 (1) frame 0246.jpg|thumb|Die Franse  president, [[Emmanuel Macron]], het die missielaanval op 'n winkelsentrum in Krementsjoek op 28 Junie 2022 'n &quot;oorlogsmisdaad&quot; genoem.]]

Russiese magte het voortgegaan om missiele af te vuur en bomme op [[Dnipro]] en Zaporizjzja te laat val.&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;/&gt; Russiese missiele het die Internasionale Lughawe Dnipro op 10 April vernietig.&lt;ref&gt;{{cite news|date=10 April 2022 |title=Russian rockets destroy airport in Ukrainian city of Dnipro |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/10/russian-rockets-destroy-airport-in-ukrainian-city-of-dnipro |access-date=1 October 2023 }}&lt;/ref&gt; Op 2 Mei het die VN, volgens berigte met die samewerking van Russiese troepe, ongeveer 100 oorlewendes uit die beleg van Marioepol ontruim.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Rai |first1=Arpan |last2=Bancroft |first2=Holly |date=2 May 2022 |title=Mariupol steelworks shelling resumes as doctors describe dire bunker conditions |publisher=[[Yahoo! News]] |url=https://news.yahoo.com/ukraine-news-live-un-conducting-025522315.html |access-date=2 June 2022 }}&lt;/ref&gt; Op 28 Junie het Reuters berig ’n Russiese missielaanval op Krementsjoek, wat in ’n winkelsentrum ontplof het, het minstens 18 mense gedood. Frankryk se president, [[Emmanuel Macron]], het dit ’n &quot;oorlogsmisdaad&quot; genoem.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lewis |first=Simon |date=28 June 2022 |title=Dozens missing after Russian missile strike on mall kills 18 |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/rescuers-dig-survivors-russian-missile-strike-ukrainian-shopping-mall-2022-06-28/ }}&lt;/ref&gt;

Die president van die Oekraïense kernagentskap Energoatom het die situasie by die Zaporizjzja-kernkragsentrale as &quot;uiters gespanne&quot; beskryf en gesê Oekraïense personeel bedryf die aanleg, maar tot 500 Russiese soldate beheer dit, terwyl Rusland nabygeleë gebiede bestook en wapens by die aanleg opberg.&lt;ref&gt;{{cite news|date=7 July 2022 |title=Russia accused of shelling from Zaporizjzja nuclear plant in Ukraine |url=https://www.france24.com/en/europe/20220716-live-russia-accused-of-shelling-from-Zaporizjzja-nuclear-plant |access-date=13 August 2022 |work=France 24 }}&lt;/ref&gt; Rusland het op 19 Augustus ingestem om inspekteurs toegang tot die aanleg te verleen ná ’n oproep van Macron aan Poetin. Teen Julie 2023 was toegang tot die aanleg steeds beperk.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-yet-grant-access-Zaporizjzja-nuclear-reactor-roofs-iaea-2023-07-20/ |title=Russia yet to grant access to Zaporizhzhia nuclear reactor roofs, IAEA says |last1=Murphy |first1=Francois |date=20 July 2023 |work=[[Reuters]] |access-date=24 September 2023 }}

Rusland het berig 12 aanvalle met ontploffings van 50 artilleriegranate is teen 18 Augustus by die aanleg en die maatskappydorp Enerhodar aangeteken.&lt;ref name=&quot;nei-20220822&quot;&gt;{{cite news|date=22 August 2022 |title=Growing concern about Zaporizhzya NPP sparks international diplomacy |publisher=Nuclear Engineering International |url=https://www.neimagazine.com/news/newsgrowing-concern-about-zaporizhzya-npp-sparks-international-diplomacy-9944011 |access-date=1 October 2023}}&lt;/ref&gt; Tobias Ellwood, voorsitter van die VK se kieskomitee vir verdediging, en die Amerikaanse kongreslid Adam Kinzinger het gesê stralingslekkasies sou ’n oortreding van Navo wees, ingevolge waarvan ’n aanval op ’n Navo-lid ’n aanval op al sy lede is.&lt;ref&gt;{{cite news|date=20 August 2022 |title=UK, US Set Ultimatum Against Russia Due To Provocations At Zaporizjzja NPP |publisher=Charter 97 |url=https://charter97.org/en/news/2022/8/20/512116/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=The West considers applying NATO's Article 5 in response to possible accident at Zaporizjzja Nuclear Power Plant |work=[[Ukrainska Pravda]] |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/08/20/7364116/ |access-date=20 August 2022 }}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 3 animated (cropped).gif|thumb|260px|links|'n Geanimeerde kaart van die Russiese inval van 5 September 2022 tot 11 November 2022.]]
===Russiese anneksasies en besettingsverliese (6 September - 11 November 2022)===

Op 6 September 2022 het Oekraïense magte ’n verrassende teenoffensief in die Charkif-streek geloods. Dit het naby Balaklija begin en is deur generaal Sirski gelei.&lt;ref name=&quot;RO&quot;&gt;{{Cite report |url=https://www.understandingwar.org/sites/default/files/Russian%20Operations%20Assessment%20September%206.pdf |title=Russian offensive campaign assessment, September 6 |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Barros |first2=George |date=6 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |last3=Philipson |first3=Layne |last4=Kagan |first4=Frederick W. |access-date=10 September 2022 }}&lt;/ref&gt;

’n Meer selfversekerde Kijif het op 12 September ’n teensoffensief rondom Charkif geloods, wat suksesvol genoeg was om Rusland sy verlies van belangrike posisies te laat erken en ''The New York Times'' te laat sê dit het die beeld van ’n &quot;magtige Poetin&quot; geknou. Kijif het die Weste om meer wapens gevra om die teensoffensief vol te hou.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Troianovski |first=Anton |date=12 September 2022 |title=Retreat Dents Image of a Might Putin |edition=Late, New York |volume=59544 |page=1 |work=[[The New York Times]] |url=https://static01.nyt.com/images/2022/09/12/nytfrontpage/scan.pdf }}&lt;/ref&gt;

Op 21 September 2022 het Wladimir Poetin ’n gedeeltelike mobilisasie aangekondig, en die Russiese minister van verdediging, [[Sergei Sjoigoe]], het gesê 300&amp;nbsp;000 reserviste sou opgeroep word.&lt;ref name=&quot;France 24 2022&quot;&gt;{{cite web|date=21 September 2022 |title=Putin calls up reservists, warns Russia will use 'all means' for defence |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220921-putin-calls-up-reservists-warns-russia-will-use-all-means-for-defence |access-date=21 September 2022 |website=France 24}}&lt;/ref&gt; Hy het ook gesê sy land sou &quot;alle middele&quot; gebruik om &quot;homself te verdedig&quot;. Michailo Podoljak, ’n raadgewer van Zelenski, het gesê die besluit was voorspelbaar en ’n poging om &quot;Rusland se mislukkings&quot; te regverdig.&lt;ref name=&quot;gazetapl 2022 pd&quot;&gt;{{cite web|date=21 September 2022 |title=Ukraina odpowiada na orędzie Władimira Putina: Rosjanie dostali &quot;prezent&quot; |trans-title=Ukraine responds to Vladimir Putin's message: Russians got a &quot;gift&quot; |url=https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114881,28935390,ukraina-odpowiada-na-oredzie-wladimira-putina-rosjanie-dostali.html |access-date=21 September 2022 |website=gazetapl |language=pl }}&lt;/ref&gt; 

Die Britse minister van buitelandse sake, Gillian Keegan, het die situasie ’n &quot;eskalasie&quot; genoem,&lt;ref name=&quot;Ellyatt 2022 esc&quot;&gt;{{cite news|last=Ellyatt |first=Holly |date=21 September 2022 |title=Russia's Putin announces partial military mobilization |work=[[CNBC]] |url=https://www.cnbc.com/2022/09/21/russia-ukraine-war-putin-announces-partial-military-mobilization.html |access-date=21 September 2022}}&lt;/ref&gt; terwyl die voormalige Mongoolse president Tsachiagiin Elbegdorzj Rusland daarvan beskuldig het dat die land Russiese Mongole as &quot;kanonvoer&quot; gebruik.&lt;ref&gt;{{cite news|date=4 October 2022 |title='We're minor losses': Russia's mobilisation targets ethnic minorities |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/ae06c532-e1ff-488a-b77c-cb93422d3dd7 |access-date=3 November 2022 }}&lt;/ref&gt;

'''Ou deel'''
===Horlifka-aanval===
Op 2 Maart het Oekraïense magte begn met 'n aanval in die rigting van Horlifka in [[Donetsk-oblast]]. Die stad word sedert 2014 deur die [[Volksrepubliek Donetsk]] beheer.

===Luggevegte===
Op 24 Februarie het Russiese magte die Tsjoehoejif-lugmagbasis aangeval,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ukraine: Video appears to show aftermath of missile strike on air base in Chuhuiv |publisher=Sky News |date=24 Februarie 2022 |access-date=6 April 2022 |url=https://news.sky.com/video/ukraine-video-appears-to-show-aftermath-of-missile-strike-on-air-base-in-chuhuiv-12550242}}&lt;/ref&gt; wat [[Bayraktar TB2]]-[[Onbemande vliegtuig|hommeltuie]] gehuisves het. Die aanval het skade aan brandstofbergingsareas en infrastruktuur veroorsaak.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2022/02/24/satellite-imagery-shows-russian-attack-on-ukraine-from-space.html |title=Satellite imagery shows Russian attack on Ukraine from space |publisher=CNBC |first=Michael |last=Sheetz |date=24 Februarie 2022 |access-date=8 Maart 2022}}&lt;/ref&gt; Die volgende dag is die Millerowo-lugbasis deur Russiese magte aangeval.&lt;ref&gt;&quot;Airport in central Ukraine reportedly targeted by missile fired from Belarus&quot;. The Times of Israel. Geargiveer van die oorspronklike op 27 Februarie 2022. Besoek op 28 Februarie 2022.&lt;/ref&gt;   Tydens die Zjitomir-lughawe-aanval op 27 Februarie is berig dat Rusland 9K720 Iskander-missielstelsels, geleë in [[Belarus]], gebruik het om die burgerlike Zjitomir-lughawe aan te val.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Airport in central Ukraine reportedly targeted by missile fired from Belarus |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/airport-in-central-ukraine-reportedly-targeted-by-missile-fired-from-belarus/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227183646/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/airport-in-central-ukraine-reportedly-targeted-by-missile-fired-from-belarus/ |archive-date=27 Februarie 2022 |access-date=28 Februarie 2022 |work=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt; Baie Oekraïense lugverdedigingsgeriewe is in die eerste dae van die inval volledig of gedeeltelik deur Russiese lugaanvalle vernietig.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61106245 |title=Ukraine's battle for control of its skies |first=Jonathan |last=Beale |work=[[BBC News]] |date=14 April 2022 |access-date=19 April 2022}}&lt;/ref&gt;

Rusland het op 5 Maart minstens tien vliegtuie verloor.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Trevithick |first=Joseph |title=The Russian Air Force Just Had A Terrible Day Over Ukraine |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/44602/the-russian-air-force-just-had-a-terrible-day-over-ukraine |access-date=5 Maart 2022 |work=The Drive}}&lt;/ref&gt; Op 6 Maart het die algemene staf van die [[Gewapende Magte van Oekraïne|gewapende magte van Oekraïne]] berig dat 88 Russiese vliegtuie sedert die begin van oorlog vernietig is.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Enemy loses 88 aircraft, helicopters in Ukraine – General Staff |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/808029.html |access-date=9 Maart 2022 |website=Interfax-Ukraine}}&lt;/ref&gt;'n Anonieme senior Amerikaanse verdedigingsbeampte het egter op 7 Maart aan [[Reuters]] gesê dat Rusland steeds die &quot;oorgrote meerderheid&quot; van sy vegvliegtuie en helikopters wat naby Oekraïne versamel is, beskikbaar het om te vlieg.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-has-deployed-nearly-100-pct-pre-staged-forces-into-ukraine-us-official-2022-03-07/ |title=Putin has deployed nearly 100% of pre-staged forces into Ukraine- U.S. Official |first1=Idrees |last1=Ali |first2=Phil |last2=Stewart |work=[[Reuters]] |date=7 Maart 2022}}&lt;/ref&gt; Na die eerste maand van die inval het Justin Bronk, 'n Britse militêre waarnemer, die Russiese vliegtuigverliese by 15 vastevlerkvliegtuie en 35 helikopters getel, maar het opgemerk dat die ware totaal beslis hoër was.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/24/analysis-russia-falls-back-on-urban-siege-warfare-in-ukraine |title=Analysis: Russia falls back on urban siege warfare in Ukraine |first=Justin |last=Bronk |publisher=[[Al Jazeera]] |date=24 Maart 2022 |access-date=24 Maart 2022}}&lt;/ref&gt; Daarteenoor, volgens die Verenigde State, was 49 Oekraïnse vegvliegtuie teen 18 Maart verlore. &lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60774819?ns_mchannel=social&amp;ns_source=twitter&amp;ns_campaign=bbc_live&amp;ns_linkname=62349f1d0ce87e491a0f0199%26How%20much%20of%20Ukraine%27s%20air%20force%20is%20still%20operational%3F%262022-03-18T19%3A44%3A06%2B00%3A00&amp;ns_fee=0&amp;pinned_post_locator=urn:asset:12473c63-8acb-47a3-975e-484ef2787681&amp;pinned_post_asset_id=62349f1d0ce87e491a0f0199&amp;pinned_post_type=share |title=How much of Ukraine's air force is still operational? |editor-first=Jude |editor-last=Sheerin |work=[[BBC News]] |date=18 Maart 2022 |access-date=19 April 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 13 Maart het Russiese magte verskeie kruisermissielaanvalle uitgevoer op 'n militêre opleidingsgerief in Jaworif, Lwif-Oblast, naby die Poolse grens. Die plaaslike goewerneur, Maksim Kozitski, het berig minstens 35 mense is in die aanvalle dood.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/13/russia-air-strikes-hit-ukraine-military-base-near-poland |title=Russia strikes Ukraine army base near Poland as it widens attacks |publisher=[[Al Jazeera]] |date=13 Maart 2022 |access-date=14 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cnn.com/2022/03/13/europe/russia-invasion-ukraine-03-13-intl-hnk/index.html |title=Dozens killed as Russian forces strike targets in western Ukraine |first1=Tim |last1=Lister |first2=Mohammed |last2=Tawfeeq |first3=Olga |last3=Voitovych |first4=Simone |last4=McCarthy |first5=Tara |last5=John |publisher=CNN |date=13 Maart 2022 |access-date=14 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;  Die swak prestasie van die Russiese Lugmag word deur ''[[The Economist]]'' toegeskryf aan Rusland se onvermoë om Oekraïne se mediumafstand-[[grond-tot-lugmissiel]]-batterye (SAM) te onderdruk, Rusland se gebrek aan presisiegeleide bomme, tesame met Oekraïense middelafstand-SAM-stellings wat vliegtuie dwing om laag te vlieg en hulle kwesbaar vir Stinger en ander skouergelanseer grond-tot-lug-missiele maak, en gebrek aan opleiding en vliegure vir Russiese vlieëniers wat hulle onervare maak vir die soort nabygrondse ondersteuningsmissies tipies van moderne lugmagte.&lt;ref&gt;{{cite news |date=3 Maart 2022 |title=The curious case of Russia's missing air force |url=https://www.economist.com/interactive/2022/03/08/curious-case-russias-missing-air-force |newspaper=[[The Economist]] |access-date=9 Maart 2022 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

===Vlootgevegte===
Oekraïne lê aan die [[Swartsee]], wat slegs toegang het deur die Turkse [[Bosporus]]- en [[Dardanelle]]-seestraat. Op 28 Februarie het [[Turkye]] die Montreux-konvensie van 1936 in werking gestel en die seestrate afgeseël vir Russiese oorlogskepe wat nie geregistreer is as tuisbasisse in die Swartsee nie en nie na hul hawens van oorsprong terugkeer nie. Dit het die deurgang van vier Russiese vlootvaartuie deur die Turkse seestrate verhinder.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-implement-international-pact-access-shipping-straits-due-ukraine-war-2022-02-27/ |title=Turkey to implement pact limiting Russian warships to Black Sea |work=[[Reuters]] |date=28 Februarie 2022 |access-date=17 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Tavsan |first=Sinan |date=2 Maart 2022 |title=Turkey rejects Russia's request for navy ships to pass Bosporus |newspaper=Nikkei Asia |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Ukraine-war/Turkey-rejects-Russia-s-request-for-navy-ships-to-pass-Bosporus |access-date=17 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Russia cancelled Black Sea passage bid of four warships: Turkey |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/2/russia-cancelled-black-sea-passage-bid-warships-turkey |publisher=[[Al Jazeera]] |date=2 Maart 2022 |access-date=29 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 24 Februarie het die Oekraïense staatsgrenswagdiens omstreeks 18:00 plaaslike tyd aangekondig 'n aanval deur Russiese skepe op Zmijini-eiland (Slangeiland) het begin.&lt;ref&gt;{{cite tweet|title=Ukrainian soldier deployed on Snake Island live streamed the moment a Russian warship opened fire on the Island. All 13 soldiers lost their lives. |url=https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&amp;s=19 |number=1497003710349824007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100712/https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&amp;s=19 | date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |user=PokiRae_}}&lt;/ref&gt; Die Russiese kruiser ''[[Moskwa (skip)|Moskwa]]'' en patrollieboot ''Wasili Bikof'' het die eiland gebombardeer.&lt;ref&gt;{{cite news |date=24 February 2022 |title=Russian Navy Captures Ukraine's Outpost on Snake Island |work=The Maritime Executive |url=https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100645/https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt; Toe die Russiese oorlogskip homself identifiseer en die Oekraïense soldate op die eiland beveel om oor te gee, was hulle antwoord: &quot;[[Roesski wojenni korabl, idi na choei!|Russiese oorlogskip, fok weg!]]&quot; (&quot;Русский военный корабль, иди нахуй!&quot;, ''Roesski wojenni korabl, [[Russiese mat (taal)|idi nachoei]]!'')&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Lister |first1=Tim |last2=Pennington |first2=Josh |date=24 February 2022 |title=February 24, 2022 Russia-Ukraine news |website=CNN |at=Entry: Audio emerges appearing to be of Ukrainian fighters defending island from Russian warship |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_2e17e59214679efefede60d5fb481432 |access-date=25 February 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225020216/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_2e17e59214679efefede60d5fb481432 |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=&quot;Русский корабль, иди на х.й!&quot;: захисники Зміїного відповіли ворогові |trans-title='Russian ship, go on f.y!': Defenders of the Serpent responded to the enemy |url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225021042/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/ |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |website=Українська правда |language=uk}}&lt;/ref&gt; Ná die bombardement het Russiese soldate geland en beheer van die eiland oorgeneem.&lt;ref&gt;{{cite web |date=25 February 2022 |title=Ukraine soldiers told Russian officer 'go fuck yourself' before they died on island |url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225102114/https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Die 13 soldate wat die eiland verdedig het, is gevange geneem. Opnames van die opmerking is wyd op die [[internet]] versprei; dit het sedertdien 'n uitroep van die Oekraïense weermag geword, sowel as van burgerlikes wat teen die inval betoog.

Rusland het op 26 Februarie verklaar dat Amerikaanse hommeltuie inligting aan die Oekraïense vloot verskaf om Russiese oorlogskepe in die Swartsee te help teiken, wat die VSA ontken het.&lt;ref&gt;{{cite web |first1=Nathan |last1=Hodge |first2=Vasco |last2=Cotovio |first3=Oren |last3=Lieberman |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-date=27 Februarie 2022 |date=26 Februarie 2022 |title=Pentagon denies Russia's claim that it's &quot;highly likely&quot; US used surveillance drones to help Ukrainian navy |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt;

Op 3 Maart het 'n foto blykbaar die Oekraïense fregat Hetman Sahaidatsjni, vlagskip van die Oekraïense Vloot, gewys waar hy gedeeltelik gesink in 'n hawe lê.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as the Russians close in |language=en |work=The Times |url=https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=4 March 2022 |issn=0140-0460}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/44563/the-ukrainian-navys-flagship-appears-to-have-been-scuttled |title=The Ukrainian Navy's Flagship Appears To Have Been Scuttled |work=The Drive |date=3 March 2022}}&lt;/ref&gt; Die volgende dag het die Oekraïense minister van verdediging bevestig dat die Hetman Sahaidatsjni in Mikolajif gekelder is om te voorkom dat Russiese magte dit oorneem.&lt;ref name=&quot;Interfax_scuttle&quot;&gt;{{cite news |title=Hetman Sahaidachny frigate, being under repair, flooded not to get to enemy – Reznikov |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/806837.html |access-date=4 Maart 2022 |publisher=Interfax Ukraine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Times_Scuttles_Flagship&quot;&gt;{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as Russians close in |newspaper=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=4 Maart 2022 |agency=The Times |date=4 Maart 2022 |issn=0140-0460}}&lt;/ref&gt; Op 14 Maart het die Russiese bron [[RT]] berig dat die Russiese Weermag ongeveer 'n dosyn Oekraïense skepe in Berdiansk oorgeneem het, insluitend die landingskip Joeri Olefirenko.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.navyrecognition.com/index.php/focus-analysis/11502-analysis-russian-armed-forces-capture-dozen-ukrainian-ships-in-berdyansk.html |title=Analysis: Russian Armed Forces capture dozen Ukrainian ships in Berdyansk |date=14 Maart 2022 |access-date=18 Maart 2022 |website=Navy Recognition |archive-date=15 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315091937/https://www.navyrecognition.com/index.php/focus-analysis/11502-analysis-russian-armed-forces-capture-dozen-ukrainian-ships-in-berdyansk.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Frigatte van die [[Swartseevloot]], die [[Admiraal Makarof (Skip)|Admiraal Makarof]], Admiraal Grigorowitsj en Admiraal Essen, het deelgeneem aan die Russiese inval in Oekraïne, wat 'n Oekraïense olieraffinadery en brandstofdepots in die voorstede van [[Odesa]] geteiken het met missiele wat van die skepe se Bastion-P-stelsel afgevuur is.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Grylls |first=George |date=4 April 2022 |title=Russian ships bombard Odesa with cruise missiles |work=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |url-status=live |url-access=subscription |access-date=5 Mei 2022 |archive-url=https://archive.today/20220404115501/https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |archive-date=4 April 2022 }}&lt;/ref&gt;

Op 13 April is die Russiese geleide missielkruiser Moskwa, die [[vlagskip]] van die [[Swartseevloot]], deur twee Oekraïense R-360 Neptune-teenskipkruisermissiele getref, wat die skip aan die brand gesteek het. Die Moskwa het later 'n ammunisie-ontploffing weens die brande opgedoen. Die Russiese ministerie van verdediging het gesê die skip is ernstig beskadig nadat 'n brand 'n ammunisie-ontploffing veroorsaak het, sonder enige verwysing na 'n Oekraïense aanval. Die volgende dag, ná 'n poging om dit aan wal te sleep, het Russiese amptenare bevestig dat die skip gesink het.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Russia says Moskva cruiser has sunk after reported Ukrainian missile strike|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|work=The Guardian|date=14 April 2022|author1=Pjotr Sauer|author2=Julian Borger|access-date=14 April 2022|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414202148/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Populêre weerstand===
[[Lêer:Reporter’s Notebook - Thriving Kyiv Becomes Battle Zone, Almost Overnight 03.jpg|duimnael|Burgers in Kijif berei [[Molotofbom]]me op 26 Februarie voor.]]
Oekraïense burgerlikes het die Russiese inval weerstaan, aangesluit by die plaaslike verdedigingseenhede, [[Molotofbom]]me gemaak, kos geskenk, versperrings gebou&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Raghavan |first1=Sudarsan |last2=O'Grady |first2=Siobhán |last3=Shefte |first3=Whitney |last4=Khudov |first4=Kostiantyn |title=In a Kyiv under siege, neighbors dig trenches and raise barriers to brace for Russian assault |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/28/ukraine-russia-kyiv-defense/ |access-date=10 Maart 2022 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=28 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt; en gehelp om vlugtelinge te vervoer.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Jen |last=Kirby |access-date=10 March 2022 |title=The other members of Ukraine's resistance |url=https://www.vox.com/22956752/ukraine-resistance-volunteers-russia-invasion |date=3 Maart 2022 |website=Vox}}&lt;/ref&gt; In reaksie op 'n oproep van Oekraïne se vervoeragentskap, Oekraftodor, het burgerlikes padtekens uitmekaar gehaal of verander, tydelike versperrings gebou en paaie geblokkeer. Sosiale mediaberigte het spontane straatprotesaksies teen Russiese magte in besette nedersettings getoon, wat dikwels in mondelinge woordewisseling en fisieke teëstand met Russiese troepe ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;yes!&quot;&gt;{{cite news |last=Hunter |first=Daniel |title=How Ukrainian Civilians Are Resisting Military Force |url=https://www.yesmagazine.org/democracy/2022/03/01/ukraine-civilian-resistance |access-date=8 March 2022 |work=Yes Magazine |date=1 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;

In sommige gevalle het mense Russiese militêre voertuie fisiek geblokkeer, wat hulle soms gedwing het om terug te trek.&lt;ref name=&quot;yes!&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukrainian Civilians Take On Russian Invaders With Words And Deeds |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-civil-resistance-russian-aggression/31728966.html |access-date=8 Maart 2022 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=28 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Santora |first2=Marc |last3=Hill |first3=Evan |last4=Cardia |first4=Alexander |title=Ukrainian protesters take to the streets in occupied Kherson. |url=https://www.nytimes.com/2022/03/05/world/europe/kherson-protests-ukraine.html |access-date=8 Maart 2022 |work=[[The New York Times]] |date=5 Maart 2022}}&lt;/ref&gt; Die Russiese soldate se reaksie op ongewapende burgerlike weerstand het gewissel van onwilligheid om die betogers te konfronteer&lt;ref name=&quot;yes!&quot; /&gt; tot vuur in die lug of direk in skares.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukrainian authorities accuse Russians of opening fire on civilian protest |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-05-22/h_c9644300c3986a3e19e31dcb6188abdf |access-date=8 Maart 2022 |publisher=CNN |date=5 Maart 2022}}&lt;/ref&gt; Daar was massa-aanhoudings van Oekraïense betogers, en Oekraïense media het gerapporteer dat gedwonge verdwynings, skynteregstellings, gyselaarneming, buiteregtelike moorde en seksuele geweld deur die Russiese weermag gepleeg is.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ordinary Ukrainians are resisting Vladimir Putin's occupying force in Kherson and elsewhere |url=https://www.economist.com/europe/ordinary-ukrainians-are-resisting-vladimir-putins-occupying-force-in-kherson-and-elsewhere/21808101 |newspaper=[[The Economist]] |date=9 March 2022 |access-date=10 March 2022 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

==Buitelandse militêre hulp==
[[Beeld:Countries supplying military equipment to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|duimnael|260px|regs|
{{legend0|#800000|Rusland}}
{{legend0|#ffff00|Oekraïne}}
{{legend0|#000080|Lande wat militêre hulp na Oekraïne gestuur het}}
]]
[[Beeld:Countries supplying aid to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|duimnael|260px|regs|
{{legend0|#d50000|Rusland}}
{{legend0|#ffff61|Oekraïne}}
{{legend0|#00afff|Lande wat enige hulp na Oekraïne stuur, insluitende humanitêre hulp}}]]

Lidlande van Navo het tydens die opbou verdedigingswapens na Oekraïne gestuur.&lt;ref&gt;{{cite news |author-last1=Brennan |author-first1=Margaret |author-last2=Watson |author-first2=Eleanor |url=https://www.cbsnews.com/news/u-s-nato-ukraine-weapons-defense-russia/ |title=U.S. and NATO to surge lethal weaponry to Ukraine to help shore up defenses against Russia |work=CBS News |date=20 January 2022}}&lt;/ref&gt; Die Amerikaanse president, [[Joe Biden]], het $260&amp;nbsp;miljoen se hulp laat goedkeur. Dit sluit verskeie soorte wapens, ammunisie en ander toerusting in.&lt;ref&gt;{{cite web |title=U.S. Security Assistance to Ukraine |url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12040 |website=Congressional Research Service |access-date=26 February 2022 |date=9 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author-last1=Mitchell |author-first1=Ellen |title=Pentagon mulling ways to get more lethal aid to Ukraine |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/pentagon-mulling-ways-to-get-more-lethal-aid-to-ukraine/ar-AAUjH92 |website=The Hill |access-date=26 February 2022 |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author-last1=Gould |author-first1=Joe |author-last2=Altman |author-first2=Howard |title=Pentagon reveals info on $200M military aid to Ukraine, including more Javelins |url=https://www.defensenews.com/congress/2022/01/25/200m-in-javelins-other-anti-armor-systems-grenade-launchers-and-more-to-ukraine-dod/ |website=Defense News |access-date=26 February 2022 |language=en |date=25 January 2022}}&lt;/ref&gt;

Ná die begin van die oorlog het [[België]],&lt;ref name=clapsonbe&gt;{{cite news |author-last=Clapson |author-first=Colin |date=26 February 2022 |title=Belgium sends weapons to Ukraine |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2022/02/26/belgium-sends-weapons-to-ukraine/ |work=VRT |location=Brussels |access-date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt; [[Tsjeggië]],&lt;ref name=cznlweapons&gt;{{cite news |date=26 February 2022 |title=Czech Republic, Netherlands To Ship More Military Aid To Ukraine |url=https://www.rferl.org/a/czech-netherlands-military-aid-ukraine/31724987.html |work=Eesti Rahvusringhääling |location=Washington |access-date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt; [[Estland]],&lt;ref name=errweapons&gt;{{cite news |date=25 February 2022 |title=Estonia sending additional weapons, aid to Ukraine |url=https://news.err.ee/1608512402/estonia-sending-additional-weapons-aid-to-ukraine |work=ERR |location=Tallinn |access-date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Portugal vai enviar armas para a Ucrânia |trans-title=Portugal will send weapons to Ukraine |url=https://www.publico.pt/2022/02/27/mundo/noticia/portugal-vai-enviar-armas-ucrania-1996989 |access-date=27 February 2022 |website=Público |language=pt}}&lt;/ref&gt; [[Frankryk]], [[Griekeland]],&lt;ref name=&quot;GreekMilitaryAid&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ekathimerini.com/news/1178530/greece-to-send-defensive-military-equipment-to-ukraine/ |title=Greece to send defensive military equipment to Ukraine |website=Kathimerini |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[Nederland]], [[Portugal]] en [[Brittanje]] aangekondig dat hulle nog wapens sal stuur om die Oekraïense weermag en regering te help verdedig.&lt;ref name=&quot;Reuters_jensNatoSupport2502&quot;&gt;{{cite news |title=NATO allies to provide more weapons to Ukraine, Stoltenberg says|url=https://www.reuters.com/world/europe/nato-allies-provide-more-weapons-ukraine-stoltenberg-says-2022-02-25/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.reuters.com/world/europe/nato-allies-provide-more-weapons-ukraine-stoltenberg-says-2022-02-25/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; Op 24 Februarie het [[Pole]] militêre voorraad afgelewer.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Polska broń dla Ukrainy. Pierwsze transporty dotarły, kolejne w drodze |trans-title=Polish weapons for Ukraine. The first shipments have arrived, others are on their way |url=https://www.rp.pl/biznes/art35754421-polska-bron-dla-ukrainy-pierwsze-transporty-dotarly-kolejne-w-drodze |access-date=26 February 2022 |website=Rzeczpospolita |language=pl}}&lt;/ref&gt; Terwyl sommige van die 30 lidlande van Navo wapens gestuur het, het Navo as organisasie dit nie gedoen nie.&lt;ref name=&quot;Al Jazeera 2022&quot;&gt;{{cite news|title=NATO to deploy thousands of commandos to nations near Ukraine |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/25/nato-allies-to-provide-more-weapons-to-ukraine-stoltenberg-says |publisher=Al Jazeera |access-date=26 February 2022 |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 26 Februarie het die Amerikaanse minister van buitelandse sake, [[Antony Blinken]], aangekondig dat hy $350&amp;nbsp;miljoen se militêre hulp goedgekeur het, insluitende verskeie teenaanvalstelsels, wapens en ammunisie, lyfpantsers en verwante toerusting.&lt;ref&gt;{{cite web |author-first1=Adrienne |author-last1=Vogt |author-first2=Lauren |author-last2=Said-Moorhouse |author-first3=Jeevan |author-last3=Ravindran |author-first4=Peter |author-last4=Wilkinson |author-first5=Jessie |author-last5=Yeung |author-first6=Brad |author-last6=Lendon |author-first7=Steve |author-last7=George |author-first8=Meg |author-last8=Wagner |date=26 February 2022 |title=Blinken authorizes $350 million more in US military assistance to Ukraine |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_a84870443012615e6811285f23d9c6fb |access-date=26 February 2022 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;

Rusland beweer Amerikaanse [[Hommeltuig|hommeltuie]] het inligting aan die Oekraïense vloot verskaf om hulle te help om Russiese oorlogskepe in die Swartsee te teiken. Amerika ontken dit.&lt;ref&gt;{{cite web|author-first1=Nathan |author-last1=Hodge |author-first2=Vasco|author-last2=Cotovio|author-first3=Oren|author-last3=Lieberman|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac|date=26 February 2022|title=Pentagon denies Russia's claim that it's &quot;highly likely&quot; US used surveillance drones to help Ukrainian navy|website=CNN}}&lt;/ref&gt;

Ook [[Denemarke]], [[Swede]], [[Noorweë]] en [[Finland]] het intussen wapens aan Oekraïne gestuur.

Buitelanders word ook betrek by die oorlog deur inisiatiewe soos die [[Inligtingstegnologie Leër van Oekraïne|IT-leër van Oekraine]], 'n vrywillige kuberoorlogvoeringsorganisasie wat aan die einde van Februarie 2022 geskep is om weerstand te bied teen die digitale indringing van Oekraïense inligting en die kuberruim ná die begin van die Russiese inval.&lt;ref name=&quot;Reuters Article 1&quot;&gt;{{cite news |last1=Schectman |first1=Joel |last2=Bing |first2=Christopher |title=EXCLUSIVE Ukraine calls on hacker underground to defend against Russia |url=https://www.reuters.com/world/exclusive-ukraine-calls-hacker-underground-defend-against-russia-2022-02-24/ |access-date=3 Maart 2022 |work=[[Reuters]] |date=25 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Todd |first1=Drew |title=Anonymous Hacking Group Targets Russian Government |url=https://www.secureworld.io/industry-news/anonymous-hacktivists-target-russia |access-date=3 Maart 2022 |date=25 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;

Daar is ook 'n [[Internasionale Legioen van die Territoriale Verdedigingsmag van Oekraïne]] of die Oekraïense Vreemdelegioen as 'n militêre eenheid van die Oekraïense territoriale magte, geskep deur die Oekraïense regering op versoek van president Wolodimir Zelenski met die doel om te veg teen die Russiese inval.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/2022/03/07/ukraines-foreign-legion-is-ready-for-battle/|title=Ukraine’s Foreign Legion Is Ready for Battle|first=Anchal|last=Vohra|work=Foreign Policy|date=7 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;

==Humanitêre gevolge==
===Vlugtelinge===
[[Beeld:Refugees from Ukraine at border posts in the west of the country.jpg|duimnael|220px|links|Vlugtelinge uit Oekraïne by 'n grenspos in die weste van die land.]]

Vanweë die volgehou militêre opbou aan die Oekraïense grens het baie naburige lande en hulporganisasies hulle weke voor die inval begin voorberei vir 'n moontlike massamigrasie. Die Oekraïense departement van verdediging het in Desember 2021 voorspel dat tussen 3&amp;nbsp;miljoen en 5&amp;nbsp;miljoen mense dalk kan vlug.&lt;ref&gt;{{cite magazine|author-last=Aguilera |author-first=Jasmine |date=25 February 2022 |title=Russia's Invasion of Ukraine May Trigger a Refugee Crisis. Here's How the World Is Preparing |url=https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |magazine=Time Magazine}}&lt;/ref&gt;

Op 24 Februarie het die regering van [[Letland]] 'n plan goedgekeur om sowat 10&amp;nbsp;000 vlugtelinge uit Oekraïne te huisves,&lt;ref&gt;{{cite news |date=24 February 2022 |title=Latvia ready to take in Ukrainian refugees, visas for Russians to be suspended |publisher=Public Broadcasting of Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/latvia-ready-to-take-in-ukrainian-refugees-visas-for-russians-to-be-suspended.a445142/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/latvia-ready-to-take-in-ukrainian-refugees-visas-for-russians-to-be-suspended.a445142/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=24 February 2022}}&lt;/ref&gt; en twee dae later het die eerste vlugtelinge begin aankom.&lt;ref&gt;{{cite news |author-first=Iveta |author-last=Čigāne |date=26 February 2022 |title=First Ukrainian refugees arrive in Latvia |publisher=Public Broadcasting of Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/society/society/first-ukrainian-refugees-arrive-in-latvia.a445412/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://eng.lsm.lv/article/society/society/first-ukrainian-refugees-arrive-in-latvia.a445412/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Ana Revenco, die minister van binnelandse sake van [[Moldowa]], het op 25 Februarie gesê meer as 15&amp;nbsp;800 Oekraïense burgers het die grens na dié land oorgesteek. Volgens [[Roemenië]] het sowat 10&amp;nbsp;000 Oekraïners sedert die begin van die inval die grens met dié land oorgesteek, maar net 11 van hulle het om vlugtelingstatus aansoek gedoen.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Almost 26,000 Ukrainian Refugees Have Arrived In Moldova, Romania Since Invasion |url=https://www.rferl.org/a/moldova-state-of-emergency-ukraine/31720351.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.rferl.org/a/moldova-state-of-emergency-ukraine/31720351.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |website=RadioLiberty |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[Pole]] het [[Covid-19-pandemie|Covid-19-migrasiemaatreëls]] opgehef in afwagting van 'n vloed vlugtelinge.&lt;ref&gt;{{cite web |author-last1=Charlish |author-first1=Alan |author-last2=Ilie |author-first2=Luiza |title='I don't know what to do': fleeing Ukrainians start arriving in central Europe |url=https://www.reuters.com/world/europe/central-european-countries-prepare-receive-ukrainian-refugees-2022-02-24/ |website=Reuters |date=24 February 2022 |access-date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225015837/https://www.reuters.com/world/europe/central-european-countries-prepare-receive-ukrainian-refugees-2022-02-24/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Op 26 Februarie het die Poolse minister Paweł Szefernaker gesê sowat 100&amp;nbsp;000 vlugtelinge het Pole reeds sedert die begin van die inval binnegekom.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Some 100,000 Ukrainians have entered Poland since war began-interior minister |url=https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-entered-poland-since-war-began-interior-minister-2022-02-26/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-entered-poland-since-war-began-interior-minister-2022-02-26/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=Reuters |date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Ook [[Hongarye]]&lt;ref&gt;{{cite web|date=26 February 2022 |title=PM Orbán: Hungary 'Friendly Place' for Arrivals from Ukraine|url=https://hungarytoday.hu/pm-orban-hungary-friendly-arrivals-from-ukraine-conflict-swift/ |access-date=26 February 2022 |website=Hungary Today}}&lt;/ref&gt; en [[Bulgarye]] ondervind 'n toeloop van vlugtelinge.&lt;ref&gt;{{cite news |title=A wave of refugees from Ukraine is coming to Bulgaria |url=https://www.europeantimes.news/2022/02/a-wave-of-refugees-from-ukraine-is-coming-to-bulgaria/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.europeantimes.news/2022/02/a-wave-of-refugees-from-ukraine-is-coming-to-bulgaria/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=The European Times |date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt; 

Op 27 Februarie het die VN se hoëkommissaris vir vlugtelinge gesê meer as 268&amp;nbsp;000 mense het sedert die begin van die inval uit Oekraïne gevlug. Pole beweer van hulle het 77&amp;nbsp;300 net op 26 Februarie na dié land gevlug.&lt;ref&gt;{{cite web |title=More than 368,000 flee war in Ukraine - UNHCR |url=https://www.rte.ie/news/world/2022/0227/1283298-ukraine-refugees/ |website=RTE |access-date=27 February 2022 |language=en |date=27 February 2022}}&lt;/ref&gt;

===Aantygings van oorlogsmisdade===
[[Beeld:Ukrainian civilian killed during the Russian bombing of Chernihiv.jpg|thumb|220px|'n Oekraïense burgerlike wat gedood is tydens Russiese bomaavalle in Tsjernihif. Voor staan 'n babawaentjie.]]
Kenners meen die inval in Oekraïne oortree die Handves van die Verenigde Nasies en is 'n aggressiemisdaad volgens die internasionale misdaadwet. Dié misdaad kan vervolg word.&lt;ref name=&quot;OpinioJuris_aggression&quot;&gt;{{cite news |date=4 February 2022 |title=A Reminder of the Importance of the Crime of Aggression: Considering the Situation of Russia and Ukraine |work=Opinio Juris |url=http://opiniojuris.org/2022/02/04/a-reminder-of-the-importance-of-the-crime-of-aggression-considering-the-situation-of-russia-and-ukraine/ |url-status=live |access-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225114043/http://opiniojuris.org/2022/02/04/a-reminder-of-the-importance-of-the-crime-of-aggression-considering-the-situation-of-russia-and-ukraine |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Conversation_intl_law_powerless&quot;&gt;{{cite news |author-last1=Guilfoyle |author-first1=Douglas |author-last2=McIntyre |author-first2=Juliette |author-last3=Paige |author-first3=Tamsin Phillipa |date=24 February 2020 |title=Is international law powerless against Russian aggression in Ukraine? No, but it's complicated |language=en |work=The Conversation |url=https://theconversation.com/is-international-law-powerless-against-russian-aggression-in-ukraine-no-but-its-complicated-177905 |url-status=live |access-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225123605/https://theconversation.com/is-international-law-powerless-against-russian-aggression-in-ukraine-no-but-its-complicated-177905 |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 25 Februarie het [[Amnestie Internasionaal]] gesê dit het onomstootlike bewyse dat Rusland die internasionale humanitêre wet oortree het, en dat sommige van sy aanvalle oorlogsmisdade kan wees.&lt;ref&gt;{{cite news |author-last1=Churchman |author-first1=Laurie |title=Russia carrying out 'indiscriminate attacks' on civilian areas, says Amnesty |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-attacks-civilian-amnesty-ukraine-b2023362.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-attacks-civilian-amnesty-ukraine-b2023362.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |work=The Independent |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt; Amnestie Internasionaal en Human Rights Watch het gesê Russiese magte het voor die voet aanvalle op burgerlike gebiede uitgevoer en onder meer hospitale getref.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukraine: Russian military have carried out indiscriminate attacks – new expert analysis |url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/ukraine-russian-military-have-carried-out-indiscriminate-attacks-new-expert-analysis |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/ukraine-russian-military-have-carried-out-indiscriminate-attacks-new-expert-analysis |archive-date=26 February 2022 |work=Amnesty International |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukraine: Russian Cluster Munition Hits Hospital |url=https://www.hrw.org/news/2022/02/25/ukraine-russian-cluster-munition-hits-hospital |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.hrw.org/news/2022/02/25/ukraine-russian-cluster-munition-hits-hospital |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=Human Rights Watch |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Volgens die goewerneur van [[Soemi-oblast]] is onder meer 'n kinderhuis en kindertuin in dié deelgebied getref. Daar was 'n beroep op die Internasionale Misdaadhof om die saak te ondersoek.&lt;ref&gt;{{cite news |author-last1=Wong |author-first1=Tessa |title=Ukraine live updates: Kyiv warned of toxic fumes after strike on oil depot |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60542877?ns_mchannel=social&amp;ns_source=twitter&amp;ns_campaign=bbc_live&amp;ns_linkname=621aff760ce87e491a0ed483%26Six%20civilian%20deaths%20reported%20in%20Okhtyrka%262022-02-27T04%3A50%3A56.609Z&amp;ns_fee=0&amp;pinned_post_locator=urn:asset:45681a06-c2fb-4d79-af43-7f69b49aae68 |access-date=27 February 2022 |work=[[BBC News]] |date=27 February 2022 |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;

Op 1 Maart het president Zelenski gesê daar is bewyse dat burgerlike gebiede geteiken is in 'n Russiese bomaanval op Charkif vroeër dié dag. Hy het dit as 'n oorlogsmisdaad beskryf.&lt;ref name=&quot;BBC_1march&quot;&gt;{{cite news |title=Ukraine: Kharkiv attack was a war crime, says President Zelensky |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60567162| url-status=live | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60567162| archive-date=2022-03-01 |access-date=1 March 2022 |work=BBC News |date=1 March 2022}}&lt;/ref&gt;

===Grieks-Russiese diplomatieke krisis===
'n Diplomatieke krisis tussen [[Griekeland]] en Rusland het ontstaan nadat laasgenoemde se lugmag twee dorpe van Griekse minderhede naby Marioepol in Oekraïne gebombardeer en 10 Grieke gedood het. Griekeland het sterk protes aangeteken en die Russiese ambassadeur na die Griekse departement van buitelandse sake in [[Athene]] ontbied. Frankryk, Pole, Swede en ander lande het hulle meegevoel uitgespreek. 

Rusland het enige betrokkenheid ontken en beweer dit was die werk van die Oekraïense verregse militante groep die Azofbataljon. Athene het egter Moskou se bewering verwerp en aangekondig dit het bewyse van Russiese betrokkenheid.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.efsyn.gr/politiki/exoteriki-politiki/333846_ypex-ehoyme-apodeixeis-oti-oi-ellines-skotothikan-apo-rosika |trans-title=Greek Foreign Ministry: we have evidence that the Greeks were killed by Russian fire |title=ΥΠΕΞ: Έχουμε αποδείξεις ότι οι Έλληνες σκοτώθηκαν από ρωσικά πυρά |website=EfSyn |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=el}}&lt;/ref&gt; Hierna het Griekeland se eerste minister, [[Kyriakos Mitsotakis]], aangekondig dat sy land verdedigingstoerusting en humanitêre hulp aan Oekraïne gaan verleen.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/27/russian-air-strikes-in-ukraine-kills-10-greek-nationals-fm |title=Greece summons Russian envoy after bombing kills 10 nationals |website=Al Jazeera |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GreekMilitaryAid&quot;/&gt;

==Ongevalle en verliese==
[[Beeld:Συνάντηση με ΥΠΕΞ Ουκρανίας D. Kuleba - Επίσκεψη σε Μνημείο πεσόντων υπερασπιστών Ουκρανίας (uncensored).jpg|thumb|Die muur van herinnering vir Oekraïense soldate wat in die Russies-Oekraïense Oorlog gesneuwel het.]]
[[Beeld:Українські захисники розгромили ворожу БТГ на Донеччині за кілька годин 09.jpg|thumb|Russiese soldate wat gesterf het, lê langs ’n gepantserde voertuig met ’n [[Z (militêre simbool)|Z-merk]].]]

Daar is al gesê Russiese en Oekraïense bronne oordryf albei die teenstander se ongevallegetalle en verklein hulle eie verliese om die moreel te handhaaf.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://theconversation.com/ukraine-war-casualty-counts-from-either-side-can-be-potent-weapons-and-shouldnt-always-be-believed-198894 |title=Ukraine war: casualty counts from either side can be potent weapons and shouldn't always be believed |publisher=The Conversation |date=1 February 2023 |first=Lily |last=Hamourtziadou }}&lt;/ref&gt; Uitgelekte Amerikaanse dokumente meld &quot;die aanmelding van te min ongevalle in die Russiese stelsel&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-65260672 |first=Paul |last=Kirby |title=Ukraine war: Pentagon leaks reveal Russian infighting over death toll |work=BBC News |date=13 April 2023 }}&lt;/ref&gt; en Russiese nuusagentskappe het grootliks opgehou om die Russiese dodetal te rapporteer.&lt;ref name=&quot;fortune&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Meyer |first=David |date=14 March 2022 |title=Why is it so hard to get accurate death tolls in the Russia-Ukraine war? |url=https://fortune.com/2022/03/14/ukraine-russia-death-tolls-misinformation-find-your-own/ |magazine=Fortune |access-date=21 March 2022 }}&lt;/ref&gt;
Die getalle burgerlike en militêre sterftes kon weens die oorlogswanorde nie presies bepaal word nie.&lt;ref&gt;
{{Cite news|last1=Khurshudyan |first1=Isabelle |last2=Witte |first2=Griff |date=26 February 2022 |title=Civilians are dying in Ukraine. But exactly how many remains a mystery. |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/26/ukraine-deaths-casualties/ |access-date=19 September 2023 }}

Agence France-Presse (AFP) het berig nóg hy nóg onafhanklike konflikmonitors kon Russiese en Oekraïense bewerings oor vyandelike verliese verifieer en hulle het vermoed dit is oordryf.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=13 April 2022 |title=Ukraine conflict death toll: what we know |agency=Agence France-Presse |work=France 24]] |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220413-ukraine-conflict-death-toll-what-we-know |access-date=20 April 2022 }}&lt;/ref&gt; In Oktober 2022 het die onafhanklike Russiese mediaprojek iStories, met verwysing na bronne na aan die Kremlin, berig meer as 90&amp;nbsp;000 Russiese soldate is gedood, ernstig gewond of word vermis.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=12 October 2022 |title=Russia's 'irrecoverable losses' in Ukraine: more than 90,000 troops dead, disabled, or AWOL |work=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/10/12/russia-s-irrecoverable-losses-in-ukraine-more-than-90-000-troops-dead-disabled-or-awol }}&lt;/ref&gt; Zelenski het in Februarie 2026 gesê sowat 55&amp;nbsp;000 Oekraïense soldate is op die slagveld gedood, en daarop gewys ’n beduidende aantal is ook amptelik as vermis in aksie aangemeld.&lt;ref name=&quot;55k_reuters&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/55000-ukrainian-soldiers-killed-battlefield-zelenskiy-tells-french-tv-2026-02-04/|title=Fifty-five thousand Ukrainian soldiers killed on battlefield, Zelenskiy tells French TV |work=Reuters }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;55k_euronews&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-02-04 |title=Zelenskyy says 55,000 Ukrainian soldiers killed in Russian all-out war |url=https://www.euronews.com/2026/02/04/volodymyr-zelenskyy-55000-ukrainian-soldiers-killed-since-full-scale-invasion |access-date=2026-02-05 |website=euronews |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hoewel gevegsterftes uit ’n verskeidenheid bronne afgelei kan word, onder meer uit [[satelliet]]beelde van militêre optrede, is dit moeiliker om burgerlike sterftes te meet. In Junie 2022 het die Oekraïense minister van verdediging aan CNN gesê tienduisende Oekraïners is dood, en hy het gehoop die dodetal is minder as 100&amp;nbsp;000.&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Regan |first1=Helen |last2=Kottasová |first2=Ivana |last3=Haq |first3=Sana Noor |last4=Khalil |first4=Hafsa |last5=Vogt |first5=Adrienne |last6=Sangal |first6=Aditi |date=16 June 2022 |title=Tens of thousands have been killed since the invasion, says Ukrainian defense minister |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-16-22#h_255010f04309b11df83acfffc6a47042 |access-date=15 September 2022}}&lt;/ref&gt; Teen Julie 2024 het ongeveer 20&amp;nbsp;000 Oekraïners ledemate verloor.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bennetts |first=Marc |date=25 June 2024 |title=Facing annihilation, the Ukrainian towns praying for Western reinforcements |url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/facing-annihilation-the-ukrainian-towns-praying-for-western-reinforcements-5xtvpxwtv |access-date=25 June 2024 |website=[[The Times]]}}&lt;/ref&gt; Oekraïense amptenare meen minstens 25&amp;nbsp;000 mense is in Marioepol gedood,&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Yuhas |first=Alan |date=24 ACite ugust 2022 |titlThoands of Civilian Deaths and 6.6 Million Refugees: Calculating the Costs of War |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/08/24/world/europe/russia-ukraine-war-toll.html |access-date=20 September 2022 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Shandra |first=Alya |date=30 August 2022 |title=87,000 killed civilians documented in occupied Mariupol – volunteer |work=Euromaidan Press |url=https://euromaidanpress.com/2022/08/30/87000-killed-civilians-documented-in-occupied-mariupol-volunteer/ |access-date=20 September 2022}}&lt;/ref&gt; en liggame is nog in September 2022 ontdek.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=4 September 2022 |title=Mariupol: invaders don't bother to clear residential buildings of newly discovered bodies |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3564256-mariupol-invaders-dont-bother-to-clear-residential-buildings-of-newly-discovered-bodies.html |access-date=19 September 2023}}&lt;/ref&gt; Die burgemeester het gesê meer as 10&amp;nbsp;000 en moontlik 20&amp;nbsp;000 burgerlikes is tydens die beleg van Marioepol dood. Hy het ook gesê Russiese magte het mobiele verassingstoerusting saamgebring toe hulle die stad binnegaan.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=14 February 2023 |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine by the numbers |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2023/02/14/world/russia-invasion-of-ukraine-numbers/ |access-date=26 September 2023 |work=The Japan Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=At What Cost? The Economic and Human Costs of Russia's Invasion of Ukraine |url=https://www.cdhowe.org/public-policy-research/what-cost-economic-and-human-costs-russias-invasion-ukraine-0 |access-date=7 October 2023 |website=C.D. Howe Institute}}&lt;/ref&gt; 

’n Ondersoek deur Associated Press het aan die einde van 2022 beraam tot 75 000 burgerlikes is net in die Marioepolgebied dood.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=23 December 2022 |title=Russia scrubs Mariupol's Ukraine identity, builds on death |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-erasing-mariupol-499dceae43ed77f2ebfe750ea99b9ad9 |access-date=1 October 2023 |work=AP News}}&lt;/ref&gt;Tussen Maart 2022 en Februarie 2023 was daar minstens 8&amp;nbsp;000 sterftes in Marioepol.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=8 February 2024 |title=&quot;Our City Was Gone&quot;: Russia's Devastation of Mariupol, Ukraine |url=https://www.hrw.org/feature/russia-ukraine-war-mariupol/report |access-date=15 August 2025 |website=Human Rights Watch |language=en|page= 147}}&lt;/ref&gt; Die Kantoor van die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Menseregte was van mening die werklike aantal burgerlike ongevalle is aansienlik hoër as die getalle wat dit kon bevestig.&lt;ref name=&quot;OHCHR sep&quot;&gt;{{Cite   web|date=25 September 2023 |title=Ukraine: Ukraine: civilian casualty update 24 September 2023 |url=https://www.ohchr.org/en/news/2023/09/ukraine-civilian-casualty-update-24-september-2023 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}&lt;/ref&gt;

In die Russiese weermag het etniese minderhede buitensporig hoë ongevalle gely. In Oktober 2022 was die Russiese streke met die hoogste dodetalle [[Dagestan]], [[Tiwa]] en [[Boerjatië]], almal minderheidstreke. In Februarie 2024 was ses van die 10 Russiese streke met die hoogste sterftesyfers in Oekraïne in [[Siberië]] en die [[Russiese Verre Ooste|Verre Ooste]] geleë, en die voortgesette buitensporig hoë ongevalle onder etniese minderhede het ontleders genoop om te waarsku die situasie sal op lang termyn verwoestende gevolge vir hierdie gemeenskappe inhou.&lt;ref name=&quot;g456&quot;&gt;{{Cite web|last=Latypova |first=Leyla |title=2 Years Into Ukraine War, Russia's Ethnic Minorities Disproportionately Killed in Battle |website=The Moscow Times |date=17 May 2024 |url=https://www.themoscowtimes.com/2024/02/24/2-years-into-ukraine-war-russias-ethnic-minorities-disproportionately-killed-in-battle-a84170 |access-date=17 May 2024}}&lt;/ref&gt; Ongeveer 1&amp;nbsp;200 Russiese soldate is in Mei-Junie 2024 elke dag in Oekraïne gedood of gewond,&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt; en teen November 2024 het dit tot 1&amp;nbsp;500 gestyg, toe ongevalle op 45&amp;nbsp;690 geraam is.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Russia is suffering record casualties as the West steps up support for Ukraine, and it may struggle to replace them |first=Tom |last=Porter |work=Business Insider |date=6 December 2024 |url=https://www.businessinsider.com/russia-will-struggle-to-replace-its-casualties-in-ukraine-isw-2024-12}}&lt;/ref&gt; 

''[[Newsweek]]'' het beraam die getal Russiese mans wat op die bloedigste dag in November dood is (1&amp;nbsp;950) het die gemiddelde daaglikse manlike geboortesyfer in Rusland (1&amp;nbsp;836) oorskry.&lt;ref&gt;{{cite  news|work=Newsweek |title=Russia's Loss of Men in Ukraine Surpasses Daily Birth Rate |date=12 November 2024 |url=https://www.newsweek.com/russia-casualties-death-rate-birth-rate-ukraine-1984557}}&lt;/ref&gt; Die Letland-gebaseerde nuusmedium Meduza het beraam tot 140&amp;nbsp;000 Russiese soldate is teen Julie 2024 dood. In Desember 2025 het ’n ontleding deur die BBC aangedui Russiese ongevalle het vinniger toegeneem as op enige vorige tydstip tydens die inval, met 40% meer doodsberigte van soldate wat in Rusland in 2025 gepubliseer is as in 2024.&lt;ref name=&quot;r579&quot;&gt;{{cite web | last=Ivshina | first=Olga | title=Russia's losses in Ukraine rise faster than ever as US pushes for peace deal | website=BBC | date=30 December 2025 | url=https://www.bbc.com/news/articles/c62n922dnw7o | access-date=4 January 2026}}&lt;/ref&gt; Die oorlog in Oekraïne en die gepaardgaande emigrasie, laer geboortesyfers en oorlogverwante ongevalle het die demografiese krisis in Rusland verder verdiep.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Russia stares into population abyss as Putin sends its young men to die |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/02/26/russia-stares-population-abyss-putin-sends-young-men-die/ |work=The Telegraph |date=26 February 2023}}&lt;/ref&gt;

Die Russiese inval het die dodelikste Europese oorlog sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] (1939-'45) geword.&lt;ref&gt;{{cite news|work=The New York Times |title=Enduring Mayhem: Images From Year 3 of the War in Ukraine |url=https://www.nytimes.com/2024/04/24/world/europe/images-ukraine-war-third-year.html |date=24 April 2024}}&lt;/ref&gt; In Februarie 2025 het die Quincy-instituut vir Verantwoordelike Staatsmanskap ongevalle op 250&amp;nbsp;000 geraam.&lt;ref&gt;{{cite web| title=The Ukraine War After Three Years: Roads Not Taken |first=Marcus |last=Stanley |date=19 February 2025| publisher=Quincy Institute for Responsible Statecraft |url=https://quincyinst.org/research/the-ukraine-war-after-three-years-roads-not-taken/#}}&lt;/ref&gt; In September 2024 het ''[[The Wall Street Journal]]'' berig 'n miljoen Oekraïners en Russe is toe reeds gedood of gewond.&lt;ref name=&quot;WSJ-Casualties&quot;&gt;{{cite journal|url=https://www.wsj.com/world/one-million-are-now-dead-or-injured-in-the-russia-ukraine-war-b09d04e5 |first=Bojan |last=Pancevski |journal=[[The Wall Street Journal]] |date=17 September 2024 |title=One Million Are Now Dead or Injured in the Russia-Ukraine War |access-date=17 September 2024}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|+Bevestigde ongevalle
|-
! scope=&quot;col&quot; |
! scope=&quot;col&quot; |Getalle
! scope=&quot;col&quot; |Tyd
! scope=&quot;col&quot; |Bron
|-
! scope=&quot;row&quot; |Oekraïense burgerlikes
|'''16 874''' dood, '''51 273''' gewond
|24 Februarie 2022 - &lt;br&gt;13 Augustus 2026
|United Nations&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/ru/story/2026/08/1468479|title=Мониторинговая миссия ООН: число жертв среди мирных украинцев в июле было самым высоким в период с марта 2022 года |publisher=Новости ООН|lang=ru |date=2026-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|Russiese burgerlikes
|'''1 716''' dood (uitgesluit geannekseerde gebiede)
|24 Februarie 2022 - &lt;br&gt;2 September 2026
|Nowaja Gazeta Europa&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2026/09/02/leto-2026-goda-stalo-rekordnym-po-chislu-pogibshikh-mirnykh-zhitelei-v-rossii|title=Лето 2026 года стало рекордным по числу погибших мирных жителей в России|lang=ru|website=Новая газета. Европа|date=2026-09-02}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|Oekraïense soldate
|'''103 418''' dood (insluitend nievegtend), '''97 938''' vermis, '''11 618''' gevange geneem
|24 Februarie 2022 - &lt;br&gt;4 September 2026
|UALosses project&lt;ref name=&quot;UALosses&quot;&gt;{{cite web|url=https://ualosses.org/en/soldiers/|title=Ukraine's losses in the war |website=UALosses |date=7 January 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Важкі цифри: як сприймати нові дані про військові втрати – DW – 27.02.2024 |url=https://www.dw.com/uk/vazki-cifri-ak-sprijnali-ukrainci-novi-dani-pro-vijskovi-vtrati/a-68381601 |access-date=25 May 2024 |website=dw.com |language=uk}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |Russiese soldate&lt;br/&gt;(Russiese separatistemagte in Donbas uitgesluit)
|'''243 674''' dood
|24 Februarie 2022 - &lt;br&gt;4&amp;nbsp;September 2026
|BBC News Russian en Mediazona&lt;ref name=&quot;BBCMediazona&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/russian/articles/cgk5m01m52do |title=Исчезающие без приказа. Что стало с мобилизованными за четыре года войны |date=2026-09-04 |publisher=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904082228/https://www.bbc.com/russian/articles/cgk5m01m52do |archive-date=2026-09-04 |url-status=live}}&lt;br/&gt;{{cite news|title=Russian casualties in Ukraine. Mediazona count, updated |work=Mediazona |url=https://en.zona.media/article/2022/05/11/casualties_eng |date=1 August 2025 |access-date=3 July 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |Russiese soldate&lt;br/&gt;(Russiese separatistemagte in Donbas|Donetsk &amp; Loehansk uitgesluit)
|'''21 000 - 23 500''' dood
|24 Februarie 2022 - &lt;br&gt;30 September 2024
|BBC News Russian&lt;ref name=&quot;BBCMediazona&quot;/&gt;
|}

==Notas==
{{Reflist|group=nota}}

== Sien ook ==
* ''[[Russians at War]]''
* [[Oekraïense invalle in Wes-Rusland sedert Augustus 2024]]
* [[Operasie Sinitsia]]
* [[Oekraïense aanvalle op Russiese lugmagbasisse in Junie 2025|Operasie Spinnerak]]

==Verwysings==
{{Verwysings|3}}

==Skakels==
{{vertaaluit| taalafk = en | il = 2022 Russian invasion of Ukraine}}

{{Normdata}}</text>
      <sha1>kk0wodzt1ldt44qd78jjg8v72oejo3p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974446</id>
      <parentid>2974440</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BurgertB</username>
        <id>2401</id>
      </contributor>
      <comment>Besig</comment>
      <origin>2974446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="171870" sha1="jtm96r1hesnbtsyhq2y6hpnlopxwrw2" xml:space="preserve">{{nuus}}
{{Inligtingskas Militêre konflik
|konflik = Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)
|deelvan = 
|beeld = [[Lêer:2022 Russian invasion of Ukraine.svg|300px]]
|byskrif = {{Leftlegend|#FDE182|Deurlopend deur Oekraïne beheer}}{{Leftlegend|#EBC0B3|Tans deur Rusland beset of beheer}}{{Leftlegend|#ABD4DD|Voorheen deur Rusland beset of Oekraïens besette Russiese gebiede}}
|datum = [[24 Februarie]] [[2022]] – tans
|plek = [[Oekraïne]], [[Rusland]]
|resultaat = onbeslis
|gebied = 
| party1 = '''{{RUS}}''' &lt;br /&gt;'''[[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Volksrepubliek Donetsk|VR Donetsk]]''' &lt;br /&gt;'''[[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] [[Volksrepubliek Loehansk|VR Loehansk]]'''
'''Steun:''' &lt;br/&gt;{{vlagland|Belarus}}&lt;br/&gt;{{vlagland|Noord-Korea}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thinkchina.sg/politics/exploited-and-abandoned-north-korean-troops-ukraine?ref=top-hero|title=Exploited and abandoned: North Korean troops in Ukraine|website=ThinkChina|access-date=2025-03-19}}&lt;/ref&gt;
| party2 = '''{{vlagland|Oekraïne}}''' &lt;br/&gt;
'''Steun:''' '''[[NAVO]]''' &lt;br/&gt;
'''{{EU}}''' &lt;br/&gt;
'''{{vlagland|AUS}}''' &lt;br/&gt;
'''{{vlagland|JPN}}''' &lt;br/&gt;
'''{{vlagland|NZL}}''' &lt;br/&gt;
'''{{vlagland|Suid-Korea}}'''
|party3 = 
|aanvoerder1 = [[Beeld:Flag of the President of Russia.svg|20px]] '''[[Wladimir Poetin]]''' &lt;br /&gt; {{RU-VLAG}} [[Michail Misjoestin]] &lt;br /&gt;{{RU-VLAG}} [[Sergei Lawrof]] &lt;br /&gt;{{RU-VLAG}} Aleksandr Dvornikov &lt;br /&gt;{{RU-VLAG}} Sergej Sjojgoe &lt;br /&gt;{{RU-VLAG}} Valeri Gerasimov &lt;br /&gt; [[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] Denis Poesjilin &lt;br /&gt; [[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Wladimir Pasjkof]] &lt;br /&gt; [[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] Leonid Pasetsjnik\ &lt;br /&gt; [[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] [[Sergei Koslof]]
|aanvoerder2 = [[Beeld:Flag of the President of Ukraine.svg|20px]] '''[[Wolodimir Zelenski]]'''&lt;br /&gt;{{vlagikoon|Oekraïne}} [[Denis Sjmihal]] &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Waleri Zaloezjni]] &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} Dmytro Koeleba &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} Oleksii Danilov &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} Oleksii Reznikov &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} Serhiy Sjaptala &lt;br /&gt; {{vlagikoon|Oekraïne}} Roeslan Chomtsjak
|aanvoerder3 =
|sterkte1 = {{RU-VLAG}} 1&amp;nbsp;013&amp;nbsp;000 soldate; 2&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 reserviste,&lt;ref&gt;{{Cite web|taal=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine|access-date=2022-02-20}}&lt;/ref&gt; waarvan 175&amp;nbsp;000 – 190&amp;nbsp;000 troepe in Oekraïne&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|title=Russia positioning helicopters, in possible sign of Ukraine plans|access-date=22 Februarie 2022|author=Barnes, Julian E.|author2=Crowley, Michael|author3=Schmitt, Eric|date=10 Januarie 2022|work=The New York Times|taal=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220122100818/https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|archivedate=22 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin|title=Citing U.S. Intelligence, Biden says Putin has decided to invade Ukraine|access-date=22 Februarie 2022|last=Bengali|first=Shashank|date=18 Februarie 2022|work=The New York Times|taal=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220222072836/https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin|archivedate=22 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt; 
|sterkte2 = {{vlagikoon|Oekraïne}} 255&amp;nbsp;000 soldate, 1&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 reserviste, 20&amp;nbsp;000 vrywilligers&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3169477/ukraine-crisis-20000-foreign-volunteers-ukraine|title=Ukraine crisis: 20,000 foreign volunteers in Ukraine to fight Russians, says foreign minister|access-date=11 Maart 2022|date=7 Maart 2022|publisher=South China Morning Post|taal=en}}&lt;/ref&gt;
|ongevalle1 = Sien [[#Ongevalle en verliese|&quot;Ongevalle en verliese&quot;]]&lt;br&gt;
|ongevalle2 = Sien [[#Ongevalle en verliese|&quot;Ongevalle en verliese&quot;]]
}}

Op 24 Februarie 2022 het [[Rusland]] [[Oekraïne]] binnegeval, en dit het die grootste en dodelikste oorlog in [[Europa]] sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] geword. Dit was as gevolg van ’n groot eskalasie van die bestaande oorlog tussen die twee lande wat begin het toe Rusland Oekraïne in 2014 aangeval het.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=McFaul |first1=Michael |last2=Person |first2=Robert |editor1-last=Brands |editor1-first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=0n72EAAAQBAJ&amp;dq=On+February+24,+2022,+Russian+president+Vladimir+Putin+launched+a+full-+scale+invasion+of+Ukraine,+expanding+dramatically+the+war+against+Ukraine+he+be+gan+in+2014+and+starting+the+largest+war+in+Europe+since+World+War+II.&amp;pg=PA34 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=Johns Hopkins University Press |{{ISBN|978-1-4214-4985-2}} |page=34 |language=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |{{ISBN|978-1-80526-003-5}} |page=74}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=D'Anieri |first=Paul |date=23 March 2023 |title=Ukraine and Russia: From Civilized Divorce to Uncivil War |url=https://books.google.com/books?id=ASysEAAAQBAJ |edition=2nd |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |{{ISBN|978-1-009-31550-0}} |oclc=1350843759 |pages=i; 98}}&lt;/ref&gt; Die gevegte het honderdduisende militêre ongevalle en tienduisende Oekraïense burgerlike ongevalle veroorsaak. Teen Augustus 2026 het Rusland sowat 20% van Oekraïne beset.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Russia-Ukraine War Report Card, Aug. 25, 2026|url=https://www.russiamatters.org/news/russia-ukraine-war-report-card/russia-ukraine-war-report-card-aug-18-2026 |access-date=27 August 2026 |website=Russia Matters}}&lt;/ref&gt; Van ’n bevolking van 41&amp;nbsp;miljoen is ongeveer 8&amp;nbsp;miljoen Oekraïners intern ontheem&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ukraine internal displacement report: General population Survey |url=https://crisisresponse.iom.int/sites/g/files/tmzbdl1481/files/appeal/documents/IOM_UKR_Internal%20Displacement%20Report_GPS%20R19_January%202025.pdf |access-date=4 December 2025 |website=Global Crisis Response Platform}}&lt;/ref&gt; en 6-7&amp;nbsp;miljoen het uit die land gevlug.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Asadzade |first1=Ulviyya |last2=Sachalko |first2=Borys |title=Ukraine Faces Labor Shortage as Russia's War Empties Factories and Farms |url=https://www.rferl.org/a/russia-war-creates-labor-shortages-in-ukraine/33606226.html |access-date=4 December 2025 |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=December 2025}}&lt;/ref&gt; Dit het Europa se grootste vlugtelingkrisis sedert die Tweede Wêreldoorlog veroorsaak.

Aan die einde van 2021 het Rusland troepe naby Oekraïne se grense saamgetrek en eise aan die Weste gestel, onder meer ’n verbod op enige toekomstige toetrede van Oekraïne tot [[Navo]]. Nadat hy herhaaldelik ontken het dat daar planne was om Oekraïne aan te val, het die Russiese president, [[Wladimir Poetin]], op 24 Februarie 2022 ’n &quot;spesiale militêre operasie&quot; aangekondig en gesê dit is bedoel om die Russies gesteunde wegbreekrepublieke [[Donetsk]] en [[Loehansk]] te ondersteun, waarvan paramilitêre magte sedert 2014 teen Oekraïne in die Donbasoorlog geveg het. Poetin het irredentistiese&lt;ref name=irrewat group=&quot;nota&quot;&gt;'n Beweging vir die inlywing van &quot;onbevryde&quot; gebiede by die stamland.&lt;/ref&gt; en [[Imperialisme|imperialistiese]] standpunte gehuldig wat Oekraïne se wettigheid as staat bevraagteken. Hy het sonder bewyse beweer die Oekraïense regering bestaan uit [[Neo-Nazisme|neo-Nazi’s]] wat [[volksmoord]] teen die Russiese minderheid in die [[Donbas]] pleeg en dat Rusland se doel was om Oekraïne te &quot;demilitariseer en te denasionaliseer&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Marples |first=David R. |date=3 July 2022 |title=Russia's war goals in Ukraine |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00085006.2022.2107837 |journal=Revue Canadienne des Slavistes |volume=64 |issue=2–3 |pages=207–219 |doi=10.1080/00085006.2022.2107837 |issn=0008-5006}}&lt;/ref&gt; Russiese lugaanvalle en ’n grondinval is aan ’n noordelike front uit [[Belarus]] in die rigting van die hoofstad, [[Kijif]], geloods; aan ’n suidelike front uit die besette [[Krim]]; en aan ’n oostelike front uit die Donbas in die rigting van [[Charkif]]. Oekraïne het die krygswet afgekondig, ’n algemene mobilisering gelas en diplomatieke betrekkinge met Rusland verbreek.

Russiese troepe het teen April 2022 uit die noorde en die buitewyke van Kijif teruggetrek nadat hulle op hewige weerstand en logistieke uitdagings afgekom het. Die [[Boetsja-slagting]] is ná hulle onttrekking ontdek. Rusland het ’n offensief in die Donbas van stapel gestuur en [[Marioepol]] ná ’n verwoestende beleg ingeneem. Rusland het voortgegaan om militêre en burgerlike teikens ver van die front af te bombardeer en het in die winter Oekraïne se energienetwerk aangeval. Aan die einde van 2022 het Oekraïne suksesvolle teenoffensiewe in die suide en ooste geloods en die grootste deel van Charkif-oblast bevry. Kort daarna het Rusland vier gedeeltelik besette provinsies (Donetsk, Cherson, Loehansk en Zaporizjzja-oblast) onwettig geannekseer. In November het Oekraïne die stad Cherson en die hele gebied wes van die [[Dnipro]]rivier bevry. Ná klein maar bestendige Russiese vorderings in die ooste in die eerste helfte van 2024 het Oekraïne in Augustus ’n offensief in Rusland se Koersk-oblast geloods, waar [[Noord-Korea]]anse soldate gestuur is om Rusland te help.

Die menseregtekantoor van die [[Verenigde Nasies]] berig Rusland het ernstige menseregteskendings in die besette Oekraïne gepleeg. Rusland se aanvalle op burgerlikes, sowel as sy beleid in besette gebiede, het gelei tot bewerings van volksmoord.&lt;ref name=&quot;Etkind&quot;&gt;{{cite journal|last=Etkind |first=Alexander |year=2022 |title=Ukraine, Russia, and Genocide of Minor Differences |journal=Journal of Genocide Research |volume=25 |issue=3–4 |publisher=Taylor &amp; Francis |pages=1–19 |doi=10.1080/14623528.2022.2082911 |s2cid=249527690}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;h710&quot;&gt;{{cite magazine|last=McGlynn |first=Jade |title=Russia Is Committing Cultural Genocide in Ukraine |magazine=Foreign Policy |date=23 April 2024 |url=https://foreignpolicy.com/2024/04/23/russia-ukraine-cultural-genocide-looting-indoctrination-deporatation/ |access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;q611&quot;&gt;{{cite web|last=Stavljanin |first=Dragan |title=Genocide Scholar: 'I Do Think that Russia's Violence in Ukraine is Genocidal' |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=2 April 2024 |url=https://www.rferl.org/a/russia-genocide-ukraine-scholar-war-crimes-prosecution-hague/32888386.html |access-date=4 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250622040322/https://www.rferl.org/a/russia-genocide-ukraine-scholar-war-crimes-prosecution-hague/32888386.html |archive-date=22 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;v008&quot;&gt;{{cite web|last=Richardson |first=Jon |date=11 March 2024 |title=Unmarked graves, violent repression and cultural erasure: the devastating human toll of Russia's invasion of Ukraine |url=https://theconversation.com/unmarked-graves-violent-repression-and-cultural-erasure-the-devastating-human-toll-of-russias-invasion-of-ukraine-223337 |access-date=6 July 2024 |website=The Conversation }}&lt;/ref&gt; Die direkte koste van die oorlog vir Rusland is op meer as $450&amp;nbsp;miljard geraam, terwyl die [[Wêreldbank]]groep die koste van heropbou in Oekraïne op $588&amp;nbsp;miljard raam.

Die Russiese inval het internasionale veroordeling ontlok. Baie lande het sanksies teen Rusland en sy bondgenoot Belarus ingestel, terwyl hulle humanitêre en militêre hulp aan Oekraïne verskaf het. Betogings het oor die hele wêreld plaasgevind. Binne sy grense het Rusland betogers met massainhegtenisnemings en strenger mediasensuur beveg. Oorlogverwante ontwrigting van Oekraïense landbou en skeepvaart het die wêreldwye voedselkrisis vererger; oorlogverwante skade is as die &quot;vernietiging van die omgewing&quot; beskryf. Die [[Internasionale Strafhof]] (ICC) het ’n ondersoek na misdade teen die mensdom, oorlogsmisdade, die ontvoering van Oekraïense kinders en volksmoord teen Oekraïners begin. Die ICC het lasbriewe vir die inhegtenisneming van Poetin en vyf ander Russiese amptenare uitgereik. Vredesonderhandelings het tot stilstand gekom, en Rusland het herhaaldelik oproepe om ’n wapenstilstand van die hand gewys.

==Agtergrond==
===Tyd ná die Sowjetunie en die Oranje Rewolusie===
Ná die [[ontbinding van die Sowjetunie]] in 1991 het Rusland en Oekraïne noue bande behou. In 1994 het Oekraïne ingestem om weg te doen met sy [[Kernwapen|kernarsenaal]] en die [[Boedapest-memorandum]] te onderteken op voorwaarde dat Rusland, [[Brittanje]] en die [[VSA]] versekering sou verskaf teen geweldsbedreigings van sy territoriale integriteit en vir sy politieke onafhanklikheid. Vyf jaar later was Rusland een van die ondertekenaars van die [[Manifes vir Europese Sekuriteit]], wat &quot;die inherente reg van elke deelnemende staat herbevestig het om vry te wees om sy sekuriteitsmaatreëls te kies of verander, insluitende verdrae van bondsgenootskappe, soos wat dit ontwikkel&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Istanbul Document 1999 |url=http://www.osce.org/node/39569 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=19 November 1999 |access-date=21 Julie 2015 |archive-date=1 Junie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140601124042/http://www.osce.org/node/39569 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

In 2004 is [[Wiktor Janoekowitsj]], toe die eerste minister, verklaar as wenner van die presidentsverkiesing, waarin 'n groot knoeiery volgens die hooggeregshof van Oekraïne plaasgevind het.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |title=The Supreme Court findings |access-date=7 July 2008 |publisher=Supreme Court of Ukraine |date=3 December 2004 |language=uk |archive-date=22 June 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HZ9wqN35?url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Die uitslag het 'n groot openbare reaksie en steun ontlok vir die opposisiekandidaat, [[Wiktor Joesjtsjenko]], wat die uitslag bevraagteken het. In die oproerige maande van die rewolusie het kandidaat Joesjtsjenko skielik ernstig siek geword, en verskillende onafhanklike doktersgroepe het bevind hy is met dioksien (TCDD) vegiftig.&lt;ref name=&quot;CBS: Yushchenko: Live And Carry On&quot;&gt;{{cite news |title=Yushchenko: 'Live And Carry On' |work=CBS News |date=30 January 2005 |url=https://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |access-date=17 April 2020 |archive-date=25 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025143917/http://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ref_j&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/study-dioxin-that-poisoned-yushchenko-made-in-lab-46417.html |title=Study: Dioxin that poisoned Yushchenko made in lab |work=Kyiv Post |date=5 August 2009 |agency=Associated Press |location=Londen |access-date=29 January 2022 |archive-date=31 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131165135/https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/study-dioxin-that-poisoned-yushchenko-made-in-lab-46417.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Joesjtsjenko het Russiese betrokkenheid sterk vermoed.&lt;ref name=&quot;Ref_2009c&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.kyivpost.com/nation/49610 |title=Yushchenko to Russia: Hand over witnesses |newspaper=Kyiv Post |date=28 October 2009 |access-date=11 February 2010}}&lt;/ref&gt; Dit alles het eindelik tot die vreedsame [[Oranje Rewolusie]] gelei wat Joesjtsjenko en [[Joelia Timosjenko]] aan die bewind geplaas het, terwyl Janoekowitsj leier van die opposisie geword het.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |archive-url=https://web.archive.org/web/20080115052653/http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |archive-date=15 January 2008 |title=Ukraine-Independent Ukraine |access-date=14 January 2008 |website=Encyclopædia Britannica (fee required) |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

In 2008 het die Russiese president Poetin hom uitgespreek teen Oekraïne se moontlike toelating tot Navo.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last1=Harding |author-first1=Luke |author-last2=Borger |author-first2=Julian |author-last3=Chrisafis |author-first3=Angelique |date=2 April 2008 |title=Bush-Putin row grows as pact pushes east |work=The Guardian |location=[[Moskou]]; [[Boekarest]]; [[Parys]]|url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=8 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208091130/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author-last=Dawar |author-first=Anil |date=4 April 2008 |title=Putin warns Nato over expansion |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=13 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213527/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |url-status=live}}&lt;/ref&gt; In 2009 het die [[Roemenië|Roemeense]] ontleder Iulian Chifu en sy medeskrywers die opinie uitgespreek dat Rusland, met betrekking tot Oekraïne, 'n opgedateerde weergawe van die [[Brezjnef-leerstelling]] navolg waarvolgens die soewereiniteit van Oekraïne nie groter kan wees as dié van die [[Warskouverdrag]]slande voor die verval van die Sowjet-invloedsfeer in die laat 1980's en vroeë 1990's nie.&lt;ref name=&quot;Chifu&quot;&gt;{{cite book|author-last1=Chifu |author-first1=Iulian |title=The Russian Georgian War: A trilateral cognitive institutional approach of the crisis decision-making process |author-last2=Nantoi |author-first2=Oazu |author-last3=Sushko |author-first3=Oleksandr |publisher=Editura Curtea Veche |year=2009 |{{ISBN|978-973-1983-19-6}} |location=[[Boekarest]] |page=181 |chapter=Russia–Georgia War of August 2008: Ukrainian Approach |access-date=21 Februarie 2016 |chapter-url=http://www.cpc-ew.ro/pdfs/the_russian_georgian_war.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930233012/http://www.cpc-ew.ro/pdfs/the_russian_georgian_war.pdf|archive-date=30 September 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

In 2009 het Janoekowitsj aangekondig hy gaan hom in 2010 weer as president verkiesbaar stel. Hy het gewen en is in 2010 beëdig.

===Oekraïense rewolusie en oorlog===
[[Beeld:Euromaidan Kyiv 1-12-13 by Gnatoush 005.jpg|thumb|links|Die Euromaidan-optogte in Desember 2013 in Kijif.]]
Ná weke van protesoptogte as deel van die [[Euromaidan]]-beweging (2013-2014) het die pro-Russiese president Janoekowitsj en die leiers van die Oekraïense parlementêre opposisie op 21 Februarie 2014 'n ooreenkoms onderteken vir 'n vroeë verkiesing. Die volgende dag het Janoekowitsj uit Kijif gevlug weens 'n beskuldigingstem wat hom van sy mag as president sou stroop.&lt;ref name=&quot;interfax1&quot;&gt;{{cite news|date=24 Februarie 2014 |title=Rada removes Yanukovych from office, schedules new elections for May 25 |agency=Interfax-Ukraine |url=http://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|url-status=live |access-date=15 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210094859/https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html |archive-date=10 Februarie 2020}}&lt;/ref&gt; Leiers van die [[Russies]]sprekende oostelike streke van Oekraïne het hulle lojaliteit teenoor Janoekowitsj bevestig,&lt;ref&gt;{{cite news|author-last1=Polityuk |author-first1=Pavel |author-last2=Robinson |author-first2=Matt |author-last3=Baczynska |author-first3=Gabriela |author-last4=Goettig |author-first4=Marcin |author-last5=Graff |author-first5=Peter |author-last6=Elgood |author-first6=Giles |date=22 Februarie 2014 |title=Ukraine parliament removes Yanukovich, who flees Kiev in &quot;coup&quot; |work=Reuters |publisher=Thomson Corporation |location=Kijif |editor-last=Roche |editor-first=Andrew|url=https://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |url-status=live|access-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609181723/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |archive-date=9 Junie 2016 }}&lt;/ref&gt; en dit het gelei tot die pro-Russiese onrus in 2014 in Oekraïne.&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Fisher |author-first=Max |date=3 September 2014 |title=Everything you need to know about the Ukraine crisis |url=https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122003807/https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know|archive-date=22 Januarie 2022 |access-date=24 Januarie 2022 |website=Vox |publisher=Vox Media |language=en}}&lt;/ref&gt; 

Die onrus is gevolg deur die anneksasie van die [[Krim]] deur Rusland in Maart 2014 en die oorlog in die Donbas, wat in April 2014 begin het met die skepping van die Russies gesteunde kwasistate Donetsk- en Loehansk-volksrepubliek.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last1=Grytsenko |author-first1=Oksana |author-last2=Vlasova |author-first2=Anastasia |date=12 April 2014 |title=Armed pro-Russian insurgents in Loehansk say they are ready for police raid |work=Kyiv Post |publisher=Businessgroup LLC |location=Loehansk |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-Loehansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html|access-date=1 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140412131249/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-Loehansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html|archive-date=12 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Ragozin |author-first=Leonid |date=16 Maart 2019 |title=Annexation of Crimea: A masterclass in political manipulation |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2019/3/16/annexation-of-crimea-a-masterclass-in-political-manipulation |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528090201/https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/annexation-crimea-masterclass-political-manipulation-190315174459207.html |archive-date=8 Mei 2020 |access-date=24 Januarie 2022 |website=aljazeera.com |publisher=Al Jazeera |location=[[Riga]] |language=en }}&lt;/ref&gt;

Op 14 September 2020 het die Oekraïense president [[Wolodimir Zelenski]] Oekraïne se nuwe nasionale sekuriteitstrategie goedgekeur &quot;wat voorsiening maak vir die ontwikkeling van 'n bondgenootskap met Navo met die oog op lidmaatskap van Navo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|date=25 Januarie 2022|title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine|publisher=Al Jazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|url-status=live|access-date=15 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215002641/https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|archive-date=15 Februarie 2022|author-last=Duggal|author-first=Hanna}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ua-nato-relations&quot;&gt;{{cite news|date=11 January 2020 |title=Relations with Ukraine|work=[[Navo]] |publisher=Navo |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=15 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215011708/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Op 24 Maart 2021 het Zelenski 'n verdrag onderteken wat die strategie goedkeur vir &quot;die ontsetting en reïntegrasie van die tydelik besette gebied Krim en stad [[Sewastopol]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news |date=24 Maart 2021 |title=Zelensky enacts strategy for de-occupation and reintegration of Crimea |work=Ukrinform |publisher=Regering van Oekraïne |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=12 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212130511/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

In Julie 2021 het Poetin 'n essay gepubliseer met die titel &quot;Oor die historiese eenheid van die Russe en Oekraïners&quot;, waarin hy sy mening herbevestig dat die Russe en Oekraïners &quot;een volk&quot; is.&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Poetin |author-first=Wladimir |author-link=Wladimir Poetin |date=12 Julie 2021|title=Article by Vladimir Putin 'On the Historical Unity of Russians and Ukrainians' |url=http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125053520/http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181|archive-date=25 Januarie 2021 |access-date=1 Februarie 2022 |website=Die Kremlin |publisher=Regering van Rusland }}&lt;/ref&gt; Die Amerikaanse historikus Timothy Snyder het Poetin se idees as [[imperialisme]] beskryf.&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Snyder |author-first=Timothy D. |date=18 Januarie 2022 |title=How to think about war in Ukraine |url=https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119065436/https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine |archive-date=19 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2021 |website=Thinking about... (newsletter) |publisher=Substack }}&lt;/ref&gt; Die Britse joernalis Edward Lucas het gemeen dit is historiese revisionisme.&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Lucas |author-first=Edward |date=15 September 2020 |title=Why Putin's history essay requires a rewrite |url=https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb|url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125143913/https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Times |publisher=Times Newspapers}}&lt;/ref&gt; Ander waarnemers het die Russiese leierskap daarvan beskuldig dat hulle 'n verwronge siening van moderne Oekraïne en sy geskiedenis het.&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Roth |author-first=Andrew |date=7 Desember 2021|title=Putin's Ukraine rhetoric driven by distorted view of neighbour |url=https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207180813/https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |archive-date=7 Desember 2021|access-date=25 Januarie 2021 |work=The Guardian |publication-place=Moskou}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Dickinson |first1=Peter |last2=Haring |first2=Melinda |last3=Lubkivsky |first3=Danylo |last4=Motyl |first4=Alexander |last5=Whitmore |first5=Brian |last6=Goncharenko |first6=Oleksiy |last7=Fedchenko |first7=Yevhen |last8=Bonner |first8=Brian |last9=Kuzio |first9=Taras |date=15 Julie 2021 |title=Putin's new Ukraine essay reveals imperial ambitions |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210715191212/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |archive-date=15 Julie 2021 |access-date=25 Januarie 2021|publisher=Atlantic Council}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Wilson |author-first=Andrew |date=23 Desember 2021 |title=Russia and Ukraine: 'One People' as Putin Claims? |url=https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124130721/https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims/|archive-date=24 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |publisher=Royal United Services Institute}}&lt;/ref&gt;

Rusland het gesê moontlike lidmaatskap van Oekraïne van Navo en die uitbreiding van Navo in die algemeen bedreig sy nasionale sekuriteit.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last=Taylor |author-first=Paul |date=23 November 2021 |title=Ukraine: NATO's original sin |work=Politico |publisher=Axel Springer SE |url=https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |access-date=1 Februarie 2022 |archive-date=29 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129135805/https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author-last=Guyer |author-first=Jonathan |date=27 Januarie 2022 |title=How America's NATO expansion obsession plays into the Ukraine crisis |work=Vox |publisher=Vox Media |url=https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion|access-date=20 Februarie 2022 |archive-date=18 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218060139/https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Op sy beurt het Oekraïne en ander Europese lande wat aan Rusland grens, Poetin daarvan beskuldig dat hy Russiese irredentisme&lt;ref name=&quot;WAT&quot;&gt;{{cite web | url=https://viva-afrikaans.org | title='''irredentisme''' | publisher=viva-afrikaans.org | work=WAT| accessdate= 28 September 2026 | author=&lt;!-- Geen --&gt; | format=Internetwoordeboek | url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; probeer beoefen en van aggressiewe militaristiese beleide.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Agencies |date=13 September 2014 |title=Putin wants to destroy Ukraine and restore Soviet Union, says Yatseniuk |url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125154846/https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Bullough |author-first=Oliver |date=28 Maart 2014 |title=Vladimir Putin: The rebuilding of 'Soviet' Russia |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124104112/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |archive-date=24 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |publisher=BBC }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author-last=Rubin |author-first=Trudy |date=11 Januarie 2022 |title=Putin wants to reestablish the Russian empire. Can NATO stop him without war? |url=https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125155257/https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Philadelphia Inquirer |publisher=Interstate General Media}}&lt;/ref&gt;

===Russiese inval in die Krim en Donbas===
{{Sien ook|Russiese anneksasie van die Krim}}

[[Beeld:2014 Russo-ukrainian-conflict map.svg|thumb|220px|Kaart van die Russies beheerde gebied in Oekraïne, September 2014.]]
Op 27 Februarie 2014 het Russiese soldate sonder kentekens die Oekraïense gebied van die [[Krim]] begin beset&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2014/feb/27/crimean-parliament-seized-by-unknown-pro-russian-gunmen |title=Crimean parliament seized by unknown pro-Russian gunmen: Gunmen storm Crimea's regional administrative complex in Simferopol and hoist Russian flag above parliament building |first1=Harriet |last1=Salem |first2=Shaun |last2=Walker |first3=Luke |last3=Harding |date=27 February 2014 |work=[[The Guardian]] }}&lt;/ref&gt; en Oekraïense militêre basisse blokkeer.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Crimea |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26713727 |access-date=9 April 2025 |work= BBC News |date=24 March 2014 }}&lt;/ref&gt; In Maart het Rusland die Krim geannekseer ná ’n onwettige referendum wat onder besetting gehou is. Dit was die eerste keer sedert die Tweede Wêreldoorlog dat ’n Europese land ’n deel van ’n ander land annekseer,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ukraine: Conflict at the Crossroads of Europe and Russia |url=https://www.cfr.org/backgrounders/ukraine-conflict-crossroads-europe-and-russia |website=Council on Foreign Relations |date=5 February 2020}}&lt;/ref&gt; en verskeie kenners het dit met [[Nazi-Duitsland]] se anneksasie van [[Oostenryk]] vergelyk.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Plokhy |first=Serhii |url=https://books.google.com/books?id=e3eoEAAAQBAJ&amp;dq=annexation+of+the+peninsula+to+Hitler%E2%80%99s+Anschluss+of+Austria+in+1938&amp;pg=PT64 |title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History |date=9 May 2023 |publisher=W.W. Norton &amp; Company |ISBN=978-1-324-05120-6 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Žalimas |first=Dainius |date=14 March 2017 |title=Lessons of World War II and the Annexation of Crimea |url=https://ojs.mruni.eu/ojs/international-comparative-jurisprudence/article/view/4559 |journal=International Comparative Jurisprudence |volume=3 |issue=1 |pages=25–36 |doi=10.13165/j.icj.2017.03.003 |issn=2351-6674 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Die [[VN]] se Algemene Vergadering het ’n resolusie aanvaar waarin die &quot;territoriale integriteit van Oekraïne&quot; bevestig en die anneksasie verwerp word.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/a_res_68_262.pdf|title=United Nations A/RES/68/262 General Assembly|date=1 April 2014|publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt; Navo het ook samewerking met Rusland opgeskort.&lt;ref name=&quot;end coop&quot;&gt;{{cite web |title=Ukraine Crisis: NATO Suspends Russia Co-operation |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26838894 |publisher=BBC News, UK |date=2 April 2014 |access-date=2 April 2014}}&lt;/ref&gt; Poetin het gesê die Krim moes nooit deel van ’n onafhanklike Oekraïne gewees het nie en beweer Rusland wou geen ander Oekraïense gebiede oorneem nie.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Crimea crisis: Russian President Putin's speech annotated |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26652058 |work=BBC News |date=19 March 2014}}&lt;/ref&gt;

Pro-Russiese betogings, wat in die geheim deur Rusland befonds en georganiseer is, het gevolg in die Oekraïense stede [[Donetsk]] en [[Loehansk]].&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Umland |first1=Andreas |title=The Glazyev Tapes: Getting to the root of the conflict in Ukraine |url=https://ecfr.eu/article/commentary_the_glazyev_tapes_getting_to_the_root_of_the_conflict_in_7165/ |website=European Council on Foreign Relations |date=1 November 2016}}&lt;/ref&gt; In April 2014 het gewapende Russiese paramilitêre magte [[Slowjansk]] en ander nedersettings ingeneem en die onafhanklike [[Volksrepubliek Donetsk]] (DPR) en [[Volksrepubliek Loehansk]] (LPR) uitgeroep. Hulle bevelvoerder, Igor Girkin, het erken dié gebeure het die Donbas-oorlog ontketen, waarna Oekraïne spoedig ’n operasie van stapel gestuur het om die gebied te herower.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Russia's Igor Strelkov: I Am Responsible for War in Eastern Ukraine |url=https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598 |work=[[The Moscow Times]] |date=21 November 2014 |access-date=11 December 2020 |archive-date=23 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223204015/https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Rusland het die separatiste in die geheim met soldate, tenks en artillerie ondersteun.&lt;ref&gt;{{cite news|date=23 October 2014 |title=Exclusive: Charred tanks in Ukraine point to Russian involvement |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |url-status=live |access-date=28 February 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |archive-date=1 March 2022}}

Die [[Internasionale Strafhof]] het geoordeel die oorlog was ’n nasionale en internasionale gewapende konflik waarby Rusland betrokke was,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016) |url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf |publisher=International Criminal Court |pages=33–38 |date=14 November 2016 }}&lt;/ref&gt; en die Europese Hof vir Menseregte het geoordeel Rusland het die DPR en LPR sedert 2014 beheer.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible |url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&amp;id=003-7550165-10372782&amp;filename=Grand%20Chamber%20decision%20Ukraine%20and%20the%20Netherlands%20v.%20Russia%20-%20Flight%20MH17%20and%20eastern-Ukraine-conflict%20case%20partially%20admissible,%20will%20proceed%20to%20judgment.pdf |publisher=European Court of Human Rights |date=25 January 2023 }}&lt;/ref&gt; Oekraïne se parlement het die Donbas-streek tot ’n gebied onder Russiese besetting verklaar.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine declares Russian 'occupation' in eastern region |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/1/18/ukraine-declares-russian-occupation-in-eastern-region |work=[[Al Jazeera]] |date=18 January 2018 }}&lt;/ref&gt;

Die anneksasie van die Krim en die Donbas-oorlog het ’n vlaag Russiese [[nasionalisme]] ontketen. Die ontleder Wladimir Sokor het Poetin se toespraak van 2014 ná die anneksasie ’n &quot;manifes van Groot-Russiese irredentisme&quot; genoem.&lt;ref name=irrewat group=&quot;nota&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Socor |first=Vladimir |date=24 March 2014 |title=Putin's Crimea Speech: A Manifesto of Greater-Russia Irredentism |volume=11 |publisher=Eurasia Daily Monitor |issue=56 |url=https://jamestown.org/program/putins-crimea-speech-a-manifesto-of-greater-russia-irredentism/ }}&lt;/ref&gt;

Poetin het na &quot;Nieu-Rusland&quot; begin verwys, ’n voormalige Russiese keiserlike gebied wat ’n groot deel van die suide van Oekraïne beslaan het.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kimmage |first1=Michael |title=Collisions: The Origins of the War in Ukraine and the New Global Instability |date=2024 |publisher=[[Oxford University Press]] |page=129}}&lt;/ref&gt; Russies gesteunde magte is deur Russiese neo-imperialisme beïnvloed&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine: Are 2014 pro-Russia rebels fighting 1920s war? |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-28532392 |work=[[BBC News]] |date=28 July 2014 }}&lt;/ref&gt; en het probeer om ’n nuwe Nieu-Rusland te skep.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=O'Loughlin |first1=John |title=The rise and fall of &quot;Novorossiya&quot;: examining support for a separatist geopolitical imaginary in southeast Ukraine |journal=Post-Soviet Affairs |date=2017 |volume=33 |issue=2 |pages=124–144 |doi=10.1080/1060586X.2016.1146452 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1060586X.2016.1146452|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:Normandy format (2019-12-09) 03.jpg|thumb|260px|Die Normandiëformaat-vergadering&lt;ref name=vier group=&quot;nota&quot;&gt;Die &quot;Normandiëformaat&quot; ([[Frans]]: Format Normandie), ook bekend as die &quot;Normandië-4&quot;, was 'n groep state wat tussen 2014 en 2022 probeer het om die Donbas-oorlog te beëindig en te voorkom dat dit uitbrei tot 'n Russies-Oekraïense oorlog. Die vier lande in die groep was [[Duitsland]], Rusland, Oekraïne en [[Frankryk]]. Hulle het in 2014, tydens die 70ste herdenking van D-dag in [[Normandië]], Frankryk, die eerste keer informeel byeengekom.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.trust.org/item/20160905143052-wd0nm/|title=Russia's Putin says supports future Normandië format talks on Ukraine|last=|first=|date=5 September 2016|website=news.trust.org|publisher=Thomson Reuters Foundation|access-date=11 September 2016|archive-date=6 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906165602/http://news.trust.org/item/20160905143052-wd0nm/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; in Desember 2019 was die enigste vergadering tussen Zelenski en Poetin.&lt;ref name=&quot;i407&quot;&gt;{{cite web|title=Zelenskyy on meeting Putin in 2019: We talked and bargained a lot |website=Ukrainska Pravda |date=25 February 2024 |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/02/25/7443642/ |access-date=15 July 2024 }}&lt;/ref&gt;]]
Toe die konflik in 2014 begin, was Oekraïne amptelik neutraal&lt;ref name=&quot;Atlantic Council: Ukrainian neutrality&quot;&gt;{{cite web|last1=Blank |first1=Stephen |title=Ukrainian neutrality would not appease Putin or prevent further Russian aggression |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-neutrality-would-not-appease-putin-or-prevent-further-russian-aggression/ |publisher=Atlantic Council |date=28 January 2022 |access-date=8 March 2024 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308150443/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-neutrality-would-not-appease-putin-or-prevent-further-russian-aggression/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; en het gesê hy streef nie na Navo-lidmaatskap nie.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Deschytsia states new government of Ukraine has no intention to join NATO |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/198372.html |work=Interfax-Ukraine |date=29 March 2014 }}&lt;/ref&gt; Ná Rusland se besetting van die Krim en inval in die Donbas het Oekraïne se parlement in Desember 2014 gestem om die land se neutrale status te herroep en Navo-lidmaatskap na te streef.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-parliament-abandons-neutrality/26758725.html |title=Ukraine Votes To Abandon Neutrality |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=23 December 2014 }}&lt;/ref&gt;

Die Minsk-ooreenkomste in September 2014 en Februarie 2015 het ten doel gehad om die Donbas-oorlog op te los, maar ooreenkomste oor 'n wapenstilstand en verdere onderhandelinge het misluk.&lt;ref&gt;{{cite news|date=29 July 2020 |title=Ukraine ceasefire violated more than 100 times within days: OSCE |publisher=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |url-status=live |access-date=28 February 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |archive-date=1 March 2022}}&lt;/ref&gt; Die [[Weste]] se swak reaksie op Russiese optrede het Poetin laat glo die Weste sou nie sterk reageer op die inval van 2022 nie.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Brands |first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=WxP-EAAAQBAJ&amp;dq=Russia%E2%80%99s+invasion+of+Georgia+in+2008+and+Ukraine+in+2014+provided+ample+evidence&amp;pg=PA39 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=JHU Press |ISBN=978-1-4214-4984-5 |page=39 |language=en}}&lt;/ref&gt; Verskeie politieke wetenskaplikes het gesê dié reaksie het verdere Russiese aggressie aangemoedig.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |ISBN=978-1-80526-003-5 |page=11}}&lt;/ref&gt;

==Aanvang==
[[Beeld:2nd Battalion, 503rd Infantry Regiment, 173rd Airborne Brigade depart Aviano Air Base, Italy, Feb. 24, 2022.jpg|thumb|260px|Amerikaanse valskermsoldate vertrek uit Italië na [[Letland]], 24 Februarie 2022. Duisende Amerikaanse troepe is in Oos-Europa ontplooi tydens die Russiese versterkings.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-02-24/173rd-Airborne-Brigade-Ukraine-Latvia-Russia-5128627.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-02-24/173rd-Airborne-Brigade-Ukraine-Latvia-Russia-5128627.html |archive-date=26 February 2022 |work=Stars and Stripes |title=173rd Airborne Brigade battalion heads to Latvia as Ukraine comes under Russian attack |date=24 February 2022 |access-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;]]

===Russiese militêre versterkings=== 
Die konflik het begin met 'n groot militêre opbou, aanvanklik van Maart tot April 2021 en daarna weer van Oktober 2021 tot Februarie 2022. Tydens laasgenoemde het Rusland eise aan die VSA en Navo gestel dat Oekraïne nie by Navo aansluit nie, sowel as dat Navo-soldate en militêre uitrusting in [[Oos-Europa]] verminder word.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last1=Tétrault-Farber |author-first1=Gabrielle |author-last2=Balmforth |author-first2=Tom |date=17 Desember 2021 |title=Russia demands NATO roll back from East Europe and stay out of Ukraine |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222081106/https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Rusland het gedreig met 'n niegespesifiseerde militêre reaksie as Navo 'n &quot;agressiewe toon&quot; bly handhaaf.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last=MacKinnon |author-first=Mark |date=21 Desember 2021 |title=Putin warns of unspecified military response if U.S. and NATO continue 'aggressive line' |language=en-CA |work=The Globe and Mail |url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-warns-of-unspecified-military-response-if-us-and-nato-continue/ |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=15 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115165246/https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-warns-of-unspecified-military-response-if-us-and-nato-continue/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Russiese ontkenning van invalsplan===
Ondanks die Russiese militêre opbou het Russiese amptenare maande lank ontken dat Rusland enige plan het om Oekraïne binne te val.&lt;ref name=&quot;Deny&quot;&gt;{{cite news |author-last1=Kiely |author-first1=Eugene |author-last2=Farley |author-first2=Robert |title=Russian Rhetoric Ahead of Attack Against Ukraine: Deny, Deflect, Mislead |url=https://www.factcheck.org/2022/02/russian-rhetoric-ahead-of-attack-against-ukraine-deny-deflect-mislead/ |access-date=26 February 2022 |work=FactCheck.org |date=24 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;denials&quot;&gt;{{cite news |author-last1=Taylor |author-first1=Adam |title=Russia's attack on Ukraine came after months of denials it would attack |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |access-date=26 February 2022 |newspaper=The Washington Post |date=24 February 2022 |archive-url=https://archive.ph/20220224205233/https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |archive-date=24 Februarie 2022 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Op 12 November 2021 het Dmitri Peskof, Poetin se woordvoerder, aan verslaggewers gesê &quot;Rusland bedreig niemand. Die beweging van troepe op ons gebied behoort niemand rede tot kommer te gee nie.&quot;&lt;ref name=&quot;Deny&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;denials&quot;/&gt; Op 28 November 2021 het Peskof gesê &quot;Rusland het nooit enige plan gehad om enigiemand aan te val nie, dit het nie nou planne nie en sal nooit sulke planne hê nie ... Rusland is 'n vreedsame land, wat goeie betrekkinge met sy buurlande wil handhaaf.&quot;&lt;ref name=&quot;Deny&quot;/&gt; 

Op 12 Desember 2021 het hy gesê spanning jeens Oekraïne &quot;word geskep om Rusland verder te demoniseer en hom as 'n moontlike aggressor uit te beeld&quot;.&lt;ref name=Deny/&gt;

Op 19 Januarie 2022 het die Russiese onderminister van buitelandse sake gesê &quot;Rusland wil nie enige aksie van 'n aggressiewe aard hê of daaraan deelneem nie. Ons sal nie wat ook al in Oekraïne aanval, inval, binnedring of begin nie.&quot;&lt;ref name=&quot;Deny&quot;/&gt; Op 12 Februarie 2022 het die Kremlin se raadgewer oor buitelandse sake besprekings oor die &quot;sogenaamde beplande Russiese inval&quot; as &quot;histerie&quot;  beskryf.&lt;ref name=&quot;Deny&quot;/&gt;&lt;ref name=denials/&gt;

===Russiese aantygings===
[[Beeld:Vladimir Putin and Sergey Shoigu - Saint-Petersburg 2017-07-30 (1).jpg|thumb|220px|links|Poetin en sy vertroueling van baie jare, die minister van verdediging, [[Sergei Sjoigoe]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukraine conflict: Who's in Putin's inner circle and running the war? |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60573261 |work=BBC News |date=2 March 2022 |access-date=4 March 2022}}&lt;/ref&gt;]]

Op 9 Desember 2021 het president Poetin gepraat van diskriminasie teen Russiessprekendes buite Rusland en gesê: &quot;Ek moet sê, [[Russofobie]] is die eerste tree tot [[volksmoord]]. Ek en jy weet wat in die Donbas gebeur. Dit lyk beslis baie soos volksmoord.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Putin Says Conflict in Eastern Ukraine 'Looks Like Genocide' |url=https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780 |work=AFP |publisher=The Moscow Times |date=10 Desember 2021 |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=21 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221082440/https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Путин заявил о геноциде на Донбассе |trans-title=Putin announced the genocide in the Donbass |url=https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html |work=Rossiyskaya Gazeta |date=9 Desember 2021 |language=ru |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222212644/https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Rusland het ook die Oekraïense taalwet veroordeel.&lt;ref&gt;{{cite news |title=New law stokes Ukraine language tensions |url=https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions |work=France 24 |date=1 April 2021 |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224032739/https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Op 15 Februarie 2022 het Poetin aan die pers gesê: &quot;Wat in die Donbas gebeur, is beslis volksmoord.&quot;&lt;ref name=&quot;france24genocide&quot;&gt;{{cite news|title=US accuses Moscow of creating Ukraine invasion pretext with 'genocide' claims |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims |work=AFPhet hy gesê |publisher=France 24 |date=15 Februarie 2021|access-date=23 Februarie 2022|archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224034042/https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nuusmedia het daarop gewys dat die Oekraïense president Zelenski self 'n Russiessprekende is, ondanks Poetin se aantygings van 'n volksmoord op Russiessprekendes.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/19/russians-accuse-ukrainians-genocide-propaganda-blitz/ |title=Russians accuse Ukrainians of genocide as they pave way for potential invasion |newspaper=The Daily Telegraph |date=19 Februarie 2022 |author-last1=Vasilyeva |author-first1=Nataliya |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223103730/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/19/russians-accuse-ukrainians-genocide-propaganda-blitz/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Rusland se aantygings van volksmoord is wyd as vals verwerp.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukraine crisis: Vladimir Putin address fact-checked |url=https://www.bbc.co.uk/news/60477712 |access-date=24 Februarie 2022 |work=BBC News |date=22 Februarie 2022 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223162137/http://www.bbc.co.uk/news/60477712 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Verskeie internasionale organisasies, insluitende die [[VN]] se hoëkommissaris vir menseregte en die [[Raad van Europa]], kon geen bewyse vir die Russiese bewerings vind nie.&lt;ref&gt;{{cite web|date=15 Junie 2014 |title=Report on the human rights situation in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|publisher=OHCHR|access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=14 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214151822/https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2021 |title=Civic Space and Fundamental Freedoms in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf |publisher=OHCHR |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=9 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209154320/https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Daily and spot reports from the Special Monitoring Mission to Ukraine |url=https://www.osce.org/ukraine-smm/reports |publisher=OSCE |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222080943/https://www.osce.org/ukraine-smm/reports|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=2 April 2014 |title=Ad hoc Report on the situation of national minorities in Ukraine adopted on 1 April 2014 |url=https://rm.coe.int/16800c5d6f|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204183556/https://rm.coe.int/16800c5d6f |archive-date=4 Februarie 2022 |publisher=Raad van Europa}}&lt;/ref&gt; Die Europese Kommissie het dit as Russiese waninligting afgemaak.&lt;ref&gt;{{cite press release|date=24 Januarie 2022 |title=Disinformation About the Current Russia-Ukraine Conflict – Seven Myths Debunked |url=https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en |access-date=22 Februarie 2022 |website=Directorate-General for European Neighbourhood Policy and Enlargement Negotiations |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218045942/https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en |archive-date=18 Februarie 2022 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Die Amerikaanse ambassade in Oekraïne het dit as &quot;laakbare onwaarheid&quot; beskryf,&lt;ref&gt;{{cite news|title=United States: Russia's claim of 'genocide in Ukraine' is reprehensible falsehood |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3406104-united-states-russias-claim-of-genocide-in-ukraine-is-reprehensible-falsehood.html |work=Ukrinform |date=17 Februarie 2022 |access-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218120707/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3406104-united-states-russias-claim-of-genocide-in-ukraine-is-reprehensible-falsehood.html |archive-date=18 Februarie 2022 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; terwyl die woordvoerder Ned Price van die Amerikaanse departement van buitelandse sake gesê het Moskou maak sulke bewerings as 'n verskoning om Oekraïne in te val.&lt;ref name=&quot;france24genocide&quot; /&gt; 

In 'n nasionalistiese toespraak op 21 Februarie het Poetin ook beweer die &quot;Oekraïense gemeenskap&quot; het &quot;[[Neo-Nazisme|neonazisties]]&quot; geword, sonder om bewyse te lewer, en gesê Rusland se doel is &quot;om Oekraïne te denazifiseer&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news |author-last1=Fisher |author-first1=Max |date=23 Februarie 2022 |title=Word by Word and Between the Lines: A Close Look at Putin’s Speech |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/23/world/europe/putin-speech-russia-ukraine.html |access-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://archive.ph/20220223115611/https://www.nytimes.com/2022/02/23/world/europe/putin-speech-russia-ukraine.html |archive-date=23 Februarie 2022 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Seddon |first1=Max |title=Putin justifies war in menacing speech as Zelensky appeals for peace |url=https://www.ft.com/content/0783ea10-b493-4889-8da8-5a5ea75cb977 |access-date=24 Februarie 2022 |work=Financial Times |date=24 Februarie 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224112202/https://www.ft.com/content/0783ea10-b493-4889-8da8-5a5ea75cb977 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

President Zelenski is egter [[Jood]]s en drie lede van sy familie het in die [[Holocaust]] gesterf.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite news|author-last1=Abbruzzese |author-first1=Jason |date=24 Februarie 2022 |title=Putin says he is fighting a resurgence of Nazism. That's not true. |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/live-blog/russia-ukraine-conflict-live-updates-n1289655/ncrd1289673 |url-status=live |access-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224112830/https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/live-blog/russia-ukraine-conflict-live-updates-n1289655/ncrd1289673 |archive-date=24 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;

==Gebeure==
[[Beeld:Russian troops in Novoaidar, 6 March 2022.png|thumb|240px|Russiese troepe in Oekraïne vroeg tydens die inval van 2022.]]
Die inval het met dagbreek op 24 Februarie begin.&lt;ref name=&quot;Meduza_Putin_announces_invasion&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Missiles rain down around Ukraine |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-orders-military-operations-ukraine-demands-kyiv-forces-surrender-2022-02-24/ |work=[[Reuters]] |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:Bucha_main_street,_2022-04-06_(0804).jpg|thumb|240px||Wrakstukke van ’n [[Slag van Boetsja|vernietigde]] Russiese konvooi op 27 Februarie in [[Boetsja]], [[Kijif-oblast]].]]
Die eerste fase van die inval is aan vier fronte gevoer: een in die rigting van Wes-[[Kijif]] uit Belarus deur die Russiese Oostelike Militêre Distrik; een in die rigting van Oos-Kiëf deur die Sentrale Militêre Distrik (noordoosfront); een in die rigting van [[Charkif]]; en ’n vierde, suidelike front wat in die Krim en Rusland se [[Rostof-oblast]] ontstaan het, met ’n oostelike as in die rigting van [[Odesa]] en ’n westelike operasionele gebied in die rigting van [[Marioepol]].&lt;ref name=&quot;TR&quot;&gt;{{cite journal|last=Bielieskov |first=Mykola |date=21 September 2021 |title=The Russian and Ukrainian Spring 2021 War Scare |url=https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare |access-date=25 November 2021 |website=Center for Strategic &amp; International Studies}}&lt;/ref&gt; Die inval het onverwags hewige weerstand teengekom.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kube |first1=Courtney |last2=Siemaszko |first2=Corky |date=26 February 2022 |title=Russian offensive unexpectedly slowed by fierce Ukrainian resistance |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/russian-offensive-unexpectedly-slowed-fierce-ukrainian-resistance-rcna17703 |access-date=16 September 2022}}&lt;/ref&gt; 

Rusland kon nie Kijif inneem nie en is in die gevegte by Irpin, Hostomel en [[Boetsja]] teruggedryf. Die Russe het probeer om die hoofstad te omsingel, maar verdedigers onder Oleksandr Sirski het hulle posisies behou; hulle het teentenkmissiele en lugafweermissiele gebruik om Russiese toevoerlyne te verswak en die aanval te vertraag.&lt;ref&gt;{{cite news|date=7 April 2022 |title=Russia's failure to take down Kyiv was a defeat for the ages |work=Associated Press News |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-battle-for-kyiv-dc559574ce9f6683668fa221af2d5340 |access-date=16 September 2022}}&lt;/ref&gt;

Teen 7 April het Russiese troepe wat aan die noordfront ontplooi was, teruggetrek om voorrade aan te vul en na die Donbas herontplooi te word. Die noordoosfront is eweneens na Suidoos-Oekraïne teruggetrek vir herontplooiing.&lt;ref name=&quot;TR&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;news.yahoo.com&quot;&gt;{{cite news|last1=Epstein |first1=Jake |last2=Haltiwanger |first2=John |date=6 April 2022 |title=NATO chief says Putin still wants to control all of Ukraine, despite repositioning forces to the eastern Donbas region |url=https://news.yahoo.com/nato-chief-says-putin-still-144125043.html |access-date=7 April 2022}}&lt;/ref&gt; Op 26 April het afgevaardigdes van die VSA en 40 bondgenote in Duitsland bymekaargekom om ’n koalisie te bespreek wat ekonomiese steun, militêre voorrade en herstelwerk aan Oekraïne sou verskaf.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Vandiver |first1=John |last2=Svan |first2=Jennifer H. |date=26 April 2022 |title=US and allies gather at Ramstein to discuss how to help Ukraine defeat Russia's 'unjust invasion' |work=Stars and Stripes |location=Duitsland |url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |url-status=live |url-access=limited |access-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504174341/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |archive-date=4 May 2022}}&lt;/ref&gt;

===Aanvanklike inval===
[[Lêer:Последствия удара ракеты по Голосеевскому району Киева (6).jpg|duimnael|regs|220px|'n Struktuur in [[Kijif]] wat deur 'n missielaanval vernietig is.]]

Op 24 Februarie, net voor 06:00 Moskoutyd (UTC+3), het Poetin aangekondig hy het besluit om 'n &quot;spesiale militêre operasie&quot; in Oos-Oekraïne te loods.&lt;ref name=&quot;tassputspeech24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Meduza_Putin_announces_invasion&quot;&gt;{{cite news |title=Putin announces formal start of Russia's invasion in eastern Ukraine |date=24 February 2022 |newspaper=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |access-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224033732/https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |archive-date=24 February 2022 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Russian President Vladimir Putin announces military assault against Ukraine in surprise speech |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|access-date=24 February 2022 |website=MSN |language=en-US |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064559/https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In sy toespraak het Poetin gesê daar is geen planne om Oekraïense gebied te beset nie en beweer hy ondersteun die reg van die volke van Oekraïne op selfbeskikking.&lt;ref name=&quot;tassputspeech24&quot;&gt;{{cite news|date=24 February 2022 |title=Путин принял решение о проведении операции по денацификации и демилитаризации Украины |language=ru |trans-title=Putin decided to conduct an operation to de-Nazify and demilitarise Ukraine |work=TASS |url=https://tass.ru/politika/13825671 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224045055/https://tass.ru/politika/13825671 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hy het ook gesê Rusland beoog die &quot;demilitarisasie en denazifisering&quot; van Oekraïne – CNN en NBC het dié bewerings as &quot;sonder gronde&quot; en &quot;vals&quot; beskryf.&lt;ref&gt;{{cite news|author-last=Chernova |author-first=Anna |date=24 February 2022 |title=Kremlin spokesperson echoes Putin's baseless claims on invasion objectives |work=CNN |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_542ef6fc653f4404d483a5156ecc23e6 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224132757/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/index.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author-first1=Nathan |author-last1=Hodge |author-first2=Tim |author-last2=Lister |author-first3=Ivana |author-last3=Kottasová |author-first4=Laura |author-last4=Smith-Spark |date=24 February 2022 |title=Ukraine vows defiance as Russia launches major invasion |url=https://www.cnn.com/2022/02/24/europe/ukraine-russia-invasion-thursday-intl/index.html |access-date=24 February 2022 |website=CNN |language=en |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224145336/https://www.cnn.com/2022/02/24/europe/ukraine-russia-invasion-thursday-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|first1=David K.|last1=Li|first2=Jonathan|last2=Allen|first3=Corky|last3=Siemaszko|title=Putin using false 'Nazi' narrative to justify Russia's attack on Ukraine, experts say|url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-claims-denazification-justify-russias-attack-ukraine-experts-say-rcna17537|access-date=2022-02-25|website=NBC News|date=24 February 2022|language=en}}&lt;/ref&gt; Dit is ook deur die Amerikaanse Holocaust-herdenkingsmuseum veroordeel.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newsweek.com/holocaust-museum-criticizes-putin-saying-ukraine-needs-denazified-1682467|title=Holocaust Museum Criticizes Putin's Saying Ukraine Needs to Be 'Denazified'|date=February 24, 2022|agency=Newsweek|access-date=25 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025159/https://www.newsweek.com/holocaust-museum-criticizes-putin-saying-ukraine-needs-denazified-1682467|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Poetin het die lede van die [[Oekraïense Gewapende Magte|Oekraïense magte]] gevra om hulle wapens neer te lê en terug te keer huis toe.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60503037|title=Ukraine conflict: Russia announces special military operation in Donbas |website=BBC News |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064553/https://www.bbc.com/news/world-europe-60503037 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/russias-putin-announces-military-operation-in-ukraine-a76549 |title=Russia's Putin Announces Military Operation in Ukraine |website=The Moscow Times |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064553/https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/russias-putin-announces-military-operation-in-ukraine-a76549|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;krputspeech24&quot;&gt;{{Cite news |date=24 February 2022 |title=Обращение Президента Российской Федерации |language=ru |work=Kremlin.ru |url=http://kremlin.ru/events/president/news/67843 |access-date=24 February 2022 |archive-date= |archive-url= |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

Kort voor 07:00 (UTC+2) op die 24ste het Zelenski krygswet in Oekraïne afgekondig.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops |title=Russia-Ukraine crisis live news: Putin has launched 'full-scale invasion', says Ukrainian foreign minister – latest updates &amp;#124; World news |work=[[The Guardian]] |date=16 July 2018 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224054309/https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Later het hy die Oekraïense weermag opdrag gegee om die invallers &quot;maksimum verliese toe te dien&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author= |url=https://www.unian.net/society/zelenskiy-otdal-prikaz-vsu-nanosit-maksimalnye-poteri-okkupantam-novosti-ukrainy-11715478.html |title=Зеленский отдал приказ ВСУ наносить максимальные потери оккупантам |language=ru |trans-title=Zelensky ordered the Armed Forces of Ukraine to inflict maximum losses on the invaders |website=Unian |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224082802/https://www.unian.net/society/zelenskiy-otdal-prikaz-vsu-nanosit-maksimalnye-poteri-okkupantam-novosti-ukrainy-11715478.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Zelenski het ook aangekondig dat diplomatieke betrekkinge met Rusland onmiddellik opgehef word.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.interfax.ru/world/824153 |title=Украина разорвала дипломатические отношения с Россией |website=Interfax |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224095330/https://www.interfax.ru/world/824153 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Later dié dag het hy 'n algemene mobilisasie aangekondig.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukrainian president signs decree on general mobilisation of population -Interfax |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/ |access-date=25 February 2022 |work=Reuters |date=24 February 2022 |language=en |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025205/https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 

Om 10:00 (UTC+2) het die Oekraïense presidensiële administrasie aangekondig Russiese troepe het Oekraïne uit die noorde binnegeval (tot 5&amp;nbsp;km diep). Russiese troepe was bedrywig in [[Charkif-oblast]] en [[Tsjernihif-oblast]], naby [[Soemi]].&lt;ref&gt;{{cite web |author= |url=https://www.unian.net/war/voyska-rossii-na-severe-ukrainy-prodvinulis-vglub-do-pyati-kilometrov-arestovich-novosti-donbassa-11715571.html |title=Войска России на севере Украины продвинулись вглубь до пяти километров – Арестович |language= |website= |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224091205/https://www.unian.net/war/voyska-rossii-na-severe-ukrainy-prodvinulis-vglub-do-pyati-kilometrov-arestovich-novosti-donbassa-11715571.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Om 10:30 (UTC+2) het die Oekraïense departement van verdediging aangekondig Russiese troepe in Tsjernihif-oblast is gekeer, 'n groot geveg was naby Charkif aan die gang, en [[Marioepol]] en Sjtsjastja is ten volle teruggewen.&lt;ref name=mil.2402.1030&gt;{{cite web |author= |url=https://www.mil.gov.ua/en/news/2022/02/24/general-staff-of-the-armed-forces-of-ukraine-operative-information-as-of-10-30/ |title=General Staff of the Armed Forces of Ukraine: Operative information as of 10.30 |language= |website=mil.gov.ua |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224103548/https://www.mil.gov.ua/en/news/2022/02/24/general-staff-of-the-armed-forces-of-ukraine-operative-information-as-of-10-30/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

====Kijif en die noordfront====
[[Beeld:Russian bombardment of telecommunications antennas in Kiev.jpg|thumb|240px|Telekommunikasietorings in Kijif word deur Russe aangeval.]]
[[Beeld:Battle of Hostomel, 04.03.2022, Skirmish Aftermath.jpg|thumb|links|240px|Ná gevegte in Hostomel, 4 Maart.]]

Russiese troepe het op 24 Februarie probeer om [[Kijif]] vinnig in te neem deur middel van ’n spitsaanval vanuit Belarus suidwaarts langs die westelike oewer van die [[Dnipro]]rivier, met Russiese soldate wat die stad binnegedring het, ondersteun deur luglandingsoperasies en ’n vinnige, gemeganiseerde opmars uit die noorde. Hulle het egter misluk.&lt;ref name=&quot;wapo20220320&quot;&gt;{{cite news|last1=Sly |first1=Liz |last2=Lamothe |first2=Dan |date=20 March 2022 |title=Russia's war for Ukraine could be headed toward stalemate |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |url-status=live |access-date=6 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320093229/https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |archive-date=20 March 2022 |issn=0190-8286 |oclc=2269358}}&lt;/ref&gt;

Die VSA het Zelenski gekontak en aangebied om hom te help ontsnap, uit vrees vir ’n poging deur die Russiese leër om hom te ontvoer of vermoor. Zelenski het geantwoord: &quot;Die geveg is hier; ek het ammunisie nodig, nie ’n rit nie.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|date=25 February 2022 |title=Live updates: Zelenskyy declines US offer to evacuate Kyiv |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-business-europe-united-nations-kyiv-6ccba0905f1871992b93712d3585f548 |access-date=28 February 2023 |publisher=AP News}}&lt;/ref&gt; Teen vroeg in Maart is 'n Russiese opmars langs die westekant van die Dnipro deur Oekraïense verdediging beperk. Teen 5 Maart het ’n Russiese konvooi, volgens berigte 64 km lank, min vordering in die rigting van Kijif gemaak.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Stern |first=Did L. |date=5 March 2022 |title=After temporary cease-fires break down, Putin threatens Ukraine's government |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/05/ukraine-military-battlefield-kyiv-mariupol/ |url-access=subscription |access-date=6 March 2022}}&lt;/ref&gt; Die opmars uit [[Tsjernihif-oblast|Tsjernihif]] het grootliks tot stilstand gekom toe ’n beleg daar begin het. Russiese magte het uit die noordweste na Kijif opgeruk en [[Boetsja]], Hostomel en Vorzel teen 5 Maart ingeneem.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Lister |first1=Tim |last2=Pennington |first2=Josh |last3=McGee |first3=Luke |last4=Gigova |first4=Radina |name-list-style=and |date=7 March 2022 |title='A family died ... in front of my eyes': Civilians killed as Russian military strike hits evacuation route in Kyiv suburb |url=https://edition.cnn.com/2022/03/06/europe/ukraine-russia-invasion-sunday-intl-hnk/index.html |access-date=9 March 2022 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=7 March 2022 |title=Bucha, Vorzel, Hostomel under enemy's control, situation remains critical |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3422872-bucha-vorzel-hostomel-under-enemys-control-situation-remains-critical.html |access-date=9 March 2022}}&lt;/ref Op 16 Maart het Oekraïense magte ’n teenoffensief begin.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Cullison |first1=Alan |last2=Coles |first2=Isabel |last3=Trofimov |first3=Yaroslav |date=16 March 2022 |title=Ukraine Mounts Counteroffensive to Drive Russians Back From Kyiv, Key Cities |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316111106/https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |archive-date=16 March 2022}}&lt;/ref&gt; Omdat Russiese magte nie ’n vinnige oorwinning in Kijif kon behaal nie, het hulle oorgeskakel na bombardemente sonder onderskeiding en belegvoering.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Gordon |first1=Michael R. |last2=Leary |first2=Alex |date=21 March 2022 |title=The Wall Street Journal News Exclusive: Russia, Failing to Achieve Early Victory in Ukraine, Is Seen Shifting to 'Plan B' |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/russia-failing-to-achieve-early-victory-in-ukraine-is-seen-shifting-to-plan-b-11647824374 |access-date=24 March 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 25 Maart het ’n Oekraïense teenoffensief dorpe oos en wes van Kijif herower.&lt;ref&gt;{{cite web|date=23 March 2022 |title=Ukraine war: Ukrainian fightback gains ground west of Kyiv |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60847188 |access-date=29 March 2022 |website=BBC News}}&lt;/ref&gt; Russiese troepe in die Boetsja-gebied het noordwaarts teruggetrek. Oekraïense magte het die stad op 1 April binnegegaan, die gebied rondom Kijif herower en bewyse van oorlogsmisdade in Boetsja gevind.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine war latest: Ukraine says it has retaken entire Kyiv region |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60949706 |access-date=2 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Rudenko |first=Olga |date=2 April 2022 |title=Hundreds of murdered civilians discovered as Russians withdraw from towns near Kyiv (Graphic Images) |url=https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403022637/https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |archive-date=3 April 2022 |access-date=3 April 2022 |website=The Kyiv Independent}}&lt;/ref&gt; Die [[Pentagon]] het op 6 April bevestig die Russiese leër het [[Tsjernihif-oblast]] verlaat;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Demirjian |first1=Karoun |last2=Lamothe |first2=Dan |name-list-style=and |date=6 April 2022 |title=Pentagon: Russia has fully withdrawn from Kyiv, Chernihiv |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/04/06/pentagon-russia-withdraws-kyiv-chernihiv/ |access-date=7 April 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt; plaaslike owerhede het gesê Russiese troepe het [[Soemi-oblast]] verlaat.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Kalatur |first=Anastasiya |date=8 April 2022 |title=Sumy region liberated from Russian troops |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/04/8/7338013/ |access-date=15 April 2022}}&lt;/ref&gt; Navo se sekretaris-generaal, [[Jens Stoltenberg]], het gesê die Russiese &quot;terugtrekking, herbevoorrading en herontplooiing&quot; van troepe uit die Kijif-gebied moet geïnterpreteer word as ’n uitbreiding van Poetin se planne om sy magte op Oos-Oekraïne te konsentreer.&lt;ref name=&quot;news.yahoo.com&quot;/&gt;

====Suid- en oosfront====
[[Beeld:Russian bombardment on the outskirts of Kharkiv.jpg|thumb|220px|'n Russiese bombardement aan die buitewyke van Charkif, 1 Maart.]]
[[Beeld:Myronosytska 1 after Russian shelling on 2 March 2022 (05).jpg|thumb|220px|Die fakulteit ekonomie van die Nasionale Universiteit van Charkif ná die Russiese bombardement, 2 Maart 2022.]]

Op 24 Februarie het Russiese aanvalsgroepe uit die Krim noordweswaarts beweeg en brûe oor die Dnipro&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine loses control over crossing to Kherson |agency=Ukrinform |date=25 February 2022 |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225155031/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt; en die Noord-Krim-kanaal ingeneem.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Marrow |first1=Alexander |last2=Ostroukh |first2=Andrey |date=24 February 2022 |editor-last=Balmforth |editor-first=Tom |title=Russian forces unblock water flow for canal to annexed Crimea, Moscow says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |archive-date=1 March 2022 |work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; Op 1 Maart was [[Cherson]] die eerste groot stad wat deur Rusland ingeneem is.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Pérez-Peña |first2=Richard |name-list-style=and |date=2 March 2022 |title=First Ukraine City Falls as Russia Strikes More Civilian Targets |url=https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303000108/https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |archive-date=3 March 2022 |access-date=3 March 2022 |work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; Russiese troepe het na Mikolajif opgeruk en dit aangeval, maar is teruggedryf.&lt;ref&gt;{{cite news|date=4 March 2022 |title=Ukrainian defenders repelled attack on Mykolaiv city, fighting continues on outskirts |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3420336-ukrainian-defenders-repelled-attack-on-mykolaiv-city-fighting-continues-on-outskirts.html |access-date=4 March 2022}}&lt;/ref&gt; Russiese magte het die Zaporizjzjza-kernkragsentrale genader en Enerhodar beleër. Teen 25 Februarie het Russiese eenhede na [[Marioepol]] begin opruk.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Battle ongoing near Mariupol – mayor |agency=Ukrinform |date=25 February 2022 |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225110919/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Teen 18 Maart was Marioepol omsingel en het gevegte die middestad bereik. Dit het pogings om burgerlikes te ontruim bemoeilik.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Boffey |first1=Daniel |last2=Tondo |first2=Lorenzo |name-list-style=and |date=18 March 2022 |title=Fighting reaches central Mariupol as shelling hinders rescue attempts |url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/18/russia-missile-lviv-mariupol-ukraine-war |access-date=21 March 2022 |work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; Die Russe het oorgawe geëis, en die Oekraïners het geweier.&lt;ref name=&quot;CBC-2022-03-21&quot;&gt;{{cite news|date=21 March 2022 |title=Ukraine refuses to surrender Mariupol as scope of human toll remains unclear |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |url=https://www.cbc.ca/news/world/ukraine-russia-war-march21-1.6391709 |access-date=21 March 2022}}&lt;/ref&gt; Op 27 Maart het die Oekraïense adjunk-premier, Olha Stefanisjina, gesê: &quot;meer as 85 persent van die hele stad is vernietig&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Scully |first=Rachel |date=27 March 2022 |title=Ukrainian official: Mariupol 'simply does not exist anymore' |work=The Hill |url=https://thehill.com/homenews/sunday-talk-shows/599917-ukrainian-official-mariupol-simply-does-not-exist-anymore |access-date=29 March 2022}}&lt;/ref&gt; Rusland het veilige deurgang na Marioepol geweier aan 50 busse wat deur die VN gestuur is om burgerlikes te ontruim.&lt;ref&gt;{{cite news|date=30 March 2022 |title=Ukraine War: Putin demands Mariupol surrender to end shelling |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60926470 |access-date=31 March 2022}}&lt;/ref&gt;

In die ooste het Russiese soldate probeer om Charkif in te neem&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Losh |first=Jack |date=25 February 2022 |title=Kharkiv's Resistance to Russia's War Has Already Begun |url=https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |magazine=Foreign Policy |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225044904/https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |archive-date=25 February 2022 |access-date=27 February 2022}} en het sterk Oekraïense weerstand ervaar. Izjoem is op 1 April deur Russiese magte ingeneem&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/07/izyum-eastern-ukraine-razing-towns/ |title=In eastern Ukraine, Russian military razing towns to take them over |first=Dalton |last=Bennett |newspaper=[[The Washington Post]] |date=7 April 2022 |access-date=21 February 2022}}&lt;/ref&gt; ná ’n geveg van ’n maand. Op 25 Maart het die Russiese ministerie van verdediging gesê hulle sou probeer om groot stede in die ooste van Oekraïne te beset.&lt;ref&gt;{{cite news|date=25 March 2022 |title=Russia says first phase of Ukraine operation mostly complete, focus now on Donbass |publisher=Yahoo! Finance |agency=[[Reuters]] |location=Londen |editor-last=Trevelyan |editor-first=Mark |url=https://finance.yahoo.com/news/russia-says-first-phase-ukraine-134534902.html |access-date=28 March 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 3 April het Rusland, ná die terugtrekking van Russiese magte uit Kijif, sy aanval op die suide van Oekraïne uitgebrei met bombardemente en aanvalle op Odesa, Mikolajif en die Zaporizjzja-kernkragsentrale.&lt;ref&gt;{{cite news|date=3 April 2022 |title=Missiles hit Ukraine refinery, 'critical infrastructure' near Odessa |work=The Straits Times|publisher=SPH Media Trust |agency=[[Reuters]] |url=https://www.straitstimes.com/world/missiles-hit-critical-infrastructure-at-ukrainian-port-of-odessa |access-date=6 April 2022}}&lt;/ref&gt; Teen 7 April het die hernude konsentrasie van Russiese troepe en tenks rondom Izjoem, Slowjansk en Kramatorsk Oekraïense amptenare genoop om die oorblywende inwoners naby die oostelike grens aan te raai om na Wes-Oekraïne te ontruim.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Picheta |first=Rob |date=6 April 2022 |title=The fight for Sloviansk may be 'the next pivotal battle' of Russia's war in Ukraine |publisher=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/04/06/europe/sloviansk-ukraine-russia-military-significance-intl/index.html |access-date=15 April 2022}}&lt;/ref&gt;

===Suidoosfront (8 April - 5 September 2022)===
[[Beeld:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 2 animated.gif|thumb|280px|links|'n Geanimeerde kaart van die Russiese inval van 7 April tot 5 September 2022.]]

Teen 17 April is Russiese vordering aan die suidoosfront blykbaar belemmer deur Oekraïense magte by die groot, swaar versterkte Azovstal-yster-en-staalwerk en die omliggende gebied in Marioepol.&lt;ref name=&quot;RNZM&quot;&gt;{{cite news|date=17 April 2022 |title=Ukraine war: Mariupol defenders will fight to the end |work=Radio New Zealand News |url=https://www.rnz.co.nz/news/world/465439/ukraine-war-mariupol-defenders-will-fight-to-the-end-pm }}&lt;/ref&gt; Op 19 April het Rusland ’n &quot;oostelike offensief&quot; geloods oor ’n front van 480&amp;nbsp;km wat van Charkif tot Donetsk en Loehansk gestrek het, met gelyktydige missielaanvalle wat weer op Kijif en [[Lwif]] gerig is.&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{cite news|last1=Arraf |first1=Jane |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Landler |first3=Mark |date=19 April 2022 |title=Ukraine Says Russia Begins Assault in the East After Raining Missiles Nationwide |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/04/18/world/europe/ukraine-russia-missiles-lviv-donbas.html |access-date=20 April 2022 }}&lt;/ref&gt; ’n Anonieme Amerikaanse verdedigingsamptenaar het die Russiese offensief as &quot;op sy beste minimaal&quot; beskryf.&lt;ref&gt;{{cite news|date=2 May 2022 |title=US official briefs on Russia's war effort |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-61295448}}&lt;/ref&gt;

Teen 30 Mei was die verskil tussen Russiese en Oekraïense artillerie duidelik, met Oekraïense artillerie wat in die minderheid was.&lt;ref name=&quot;Sabbagh&quot;&gt;{{cite news|last=Sabbagh |first=Dan |date=31 May 2022 |title=Biden will not supply Ukraine with long-range rockets that can hit Russia |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/30/biden-will-not-supply-ukraine-with-long-range-rockets-that-can-hit-russia}}&lt;/ref&gt; In reaksie op Biden se aanduiding dat Oekraïne van meer gevorderde artillerie voorsien sou word, het Poetin gesê Rusland sou sy inval uitbrei om nuwe stede in te sluit, en hy het op 6 Junie ’n missielaanval op Kijif gelas nadat Rusland dit weke lank nie direk aangeval het nie.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.yahoo.com/russia-bombards-kyiv-vows-strike-123428279.html?fr=yhssrp_catchall |title=Russia bombards Kyiv, vows to strike new targets if U.S. Sends long-range missiles to Ukraine |work=CBS News Videos via Yahoo News |date=6 June 2022 }}&lt;/ref&gt; Op 10 Junie het die adjunkhoof van die Oekraïense Veiligheidsdiens (SBU), Wadim Skibitski, verklaar die frontlyne tydens die Slag van Sjewjerodonetsk sou bepaal hoe die inval sou verloop:&lt;ref name=&quot;iktgvs&quot;&gt;{{cite news|last=Koshiw |first=Isobel |date=10 June 2022 |title=We're almost out of ammunition and relying on western arms, says Ukraine |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/10/were-almost-out-of-ammunition-and-relying-on-western-arms-says-ukraine }}&lt;/ref&gt;
{{Blockquote |text=Dit is nou 'n artillerie-oorlog, en ons verloor dit. Alles hang nou af van wat die Weste vir ons gee. Oekraïne het een artilleriestuk teenoor elke 10 of 15 Russiese stukke. Ons Westerse vennote het ons ongeveer 10% gegee van wat hulle het.}}

Op 29 Junie het die Amerikaanse intelligensiedirekteur Avril Haines gesê Amerikaanse agentskappe stem saam die inval sal &quot;vir ’n lang tydperk ... voortduur. Kortom, die prentjie bly taamlik somber, en Rusland se houding teenoor die Weste verhard.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Alper |first1=Alexandra |last2=Freifeld |first2=Karen |last3=Landay |first3=Jonathan |date=29 June 2022 |title=Putin still wants most of Ukraine, war outlook grim -U.S. intelligence chief |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-still-wants-most-ukraine-war-outlook-grim-us-intelligence-chief-2022-06-29/ |access-date=2 July 2022 |work=[[Reuters]] }}&lt;/ref&gt;

Die hoofwoordvoerder van die Russiese ministerie van verdediging, Igor Konasjenkof, het onthul Russiese troepe is verdeel tussen die weermaggroepe &quot;Sentrum&quot;, onder bevel van kolonel-generaal Aleksander Lapin, en &quot;Suid&quot;, onder bevel van weermaggeneraal Sergei Soerowikin.&lt;ref name=&quot;Novaya&quot;&gt;{{cite news|last=Cherkasov |first=Alexander |date=26 June 2022 |script-title=Люди, стрелявшие в наших отцов |language=uk |agency=[[Nowaja Gazeta]] |url=https://novayagazeta.eu/articles/2022/06/26/liudi-streliavshie-v-nashikh-ottsov }}&lt;/ref&gt; Op 20 Julie het Sergei Lawrof, die Russiese minister van buitelandse sake, aangekondig Rusland sou reageer op die verhoogde militêre hulp wat Oekraïne uit die buiteland ontvang deur sy spesiale militêre operasie na [[Zaporizjzja-oblast|Zaporizjzja-]] en [[Cherson-oblast]] uit te brei.&lt;ref&gt;{{cite news|date=20 July 2022 |title=Ukraine News: Kyiv Intensifies Attacks on Russian Positions in South |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/live/2022/07/20/world/ukraine-russia-war#russia-ukraine-territory-expansion-lavrov }}&lt;/ref&gt; Russiese grondmagte het begin om vrywilligerbataljons te werf om ’n nuwe 3de Leërkorps binne die Westelike Militêre Distrik te vorm, met ’n beplande sterkte van 16&amp;nbsp;000 - 60&amp;nbsp;000 personeellede.&lt;ref&gt;{{cite news|date=29 July 2022 |title=Ru\ssia prepares to deploy new strike force against Ukraine – Ukrainian Intelligence |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/07/29/7360811/ |access-date=27 August 2022 }}&lt;/ref&gt;

====Val van Marioepol====
Op 13 April het Russiese magte hulle aanval op die Azovstal-yster-en-staalwerk verskerp.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Harding |first1=Luke |last2=Koshiw |first2=Isobel |last3=McKernan |first3=Bethan |date=13 April 2022 |title=Last marines defending Marioepol 'running out of ammunition' |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-Marioepol-running-out-of-ammunition |access-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415205024/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-Marioepol-running-out-of-ammunition |archive-date=15 April 2025}}&lt;/ref&gt; Die Oekraïense premier, [[Denis Sjmjhal]], het gesê Oekraïense soldate het belowe om die ultimatum om oor te gee, te ignoreer en tot die einde te veg.&lt;ref name=&quot;RNZM&quot;/&gt; Op 20 April het Poetin gesê die beleg kan takties as voltooi beskou word, aangesien die 500 Oekraïense soldate wat in bunkers binne die staalwerke verskans was, en na raming 1&amp;nbsp;000 burgerlikes, van hulp afgesny was.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Schreck |first=Adam |date=21 April 2022 |title=Putin claims victory in Marioepol despite steel-mill holdouts |work=Associated Press News |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-kyiv-business-europe-f0e1cd893715eda1e6bef696d9c47db3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604113211/https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-kyiv-business-europe-f0e1cd893715eda1e6bef696d9c47db3 |archive-date=4 June 2025}}&lt;/ref&gt;

Ná vergaderings met Poetin en Zelenski het die VN se sekretaris-generaal, [[António Guterres]], op 28 April gesê hy sou probeer om ’n ontruiming uit Azovstal te reël.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Prentice |first=Alessandra |date=28 April 2022 |title=U.N. chief Guterres calls for escape route from Marioepol 'apocalypse' |work=[[Reuters]] |publication-place=Kyiv |url=https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |url-status=live |access-date=24 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429105525/https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |archive-date=29 April 2022}}&lt;/ref&gt; Op 30 April het Russiese troepe burgerlikes toegelaat om onder VN-beskerming te vertrek.&lt;ref&gt;{{cite news|date=1 May 2022 |title=Civilians flee Azovstal bunkers in evacuation led by U.N. |first1=Tom |last1=Balmforth |first2=Max |last2=Hunder |first3=Alessandra |last3=Prentice |work=Yahoo News |agency=[[Reuters]] |url=https://news.yahoo.com/more-civilians-evacuated-around-azovstal-111331097.html |access-date=2 September 2024 }}&lt;/ref&gt; Teen 3 Mei het Russiese troepe, nadat hulle 100 burgerlikes toegelaat het om te gaan, hulle bombardement hervat.&lt;ref&gt;{{cite news|date=3 May 2022 |title=Russia shells Marioepol plant with civilians still reported trapped |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |url-status=live |access-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506145656/https://web.archive.org/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |archive-date=6 May 2022}}&lt;/ref&gt; Op 6 Mei het die ''[[Daily Telegraph]]'' berig Rusland het termobariese bomme (bomme wat chemiese ontbranding toelaat wat atmosferiese suurstof gebruik) teen die oorblywende soldate gebruik. Zelenski het die bevelvoerder van die staalfabriek gemagtig om oor te gee indien nodig.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Vasilyeva |first=Nataliya |date=5 May 2022 |title=Ukraine loses contact with Azovstal defenders as Russian troops storm steelworks |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/05/04/besieged-azovstal-steelwork-bunker-survivors-stave-hunger-frying/ }}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei is alle burgerlikes ontruim.&lt;ref&gt;{{cite news|date=7 May 2022 |title='All' civilians have been evacuated from a besieged steel plant in Marioepol |work=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/2022/05/07/1097413091/steel-plant-Marioepol-azovstal-civilians-evacuated |access-date=2 June 2022 }}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:Наслідки обстрілу дитячої лікарні та пологового будинку в Маріуполі, 9 березня 2022 року.jpg|thumb|240px|’n Kinderhospitaal in [[Marioepol]] ná ’n Russiese lugaanval op 9 Maart 2022.]]
Nadat die laaste burgerlikes ontruim is, het 2&amp;nbsp;000 Oekraïense soldate daar versperrings beman; 700 is beseer. Hulle het ’n beroep gedoen op ’n militêre korridor vir ontruiming, omdat hulle verwag het hulle sou tereggestel word indien hulle oorgee.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Koshiw |first=Isobel |date=8 May 2022 |title='Surrender is not an option': Azov battalion commander in plea for help to escape Marioepol |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-Marioepol |archive-url=https://web.archive.org/web/20250511201140/https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-Marioepol |archive-date=11 May 2025}}&lt;/ref&gt; Berigte oor onenigheid op 8 Mei het aangedui die bevelvoerder van die Oekraïense mariniers het ongemagtig tenks, ammunisie en personeel bekom, sy posisie verlaat en gevlug. Die oorblywende soldate het gesê die verdediging is gevolglik verswak, wat die voortduur van die Russiese aanvalle vergemaklik het.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Petrenko |first=Roman |date=8 May 2022 |title=Marioepol defenders tell how the commander of marines fled the city |work=Yahoo News |agency=Ukrayinska Pravda |url=https://news.yahoo.com/Marioepol-defenders-tell-commander-marines-120905296.html |access-date=2 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304015517/https://www.yahoo.com/news/Marioepol-defenders-tell-commander-marines-120905296.html |archive-date=4 March 2025}}&lt;/ref&gt; Illia Samoilenko, adjunkbevelvoerder van die oorblywende Oekraïense troepe, het gesê: &quot;Ons is basies dooie mense. Die meeste van ons weet dit, en daarom veg ons so vreesloos.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Krasnolutska |first1=Daryna |last2=Champion |first2=Marc |date=8 May 2022 |title=Marioepol Steel Plant's 'Dead Men' Defenders Call for Rescue Plan |work=Bloomberg News |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-05-08/Marioepol-steel-plant-s-dead-men-defenders-call-for-rescue-plan |access-date=2 June 2022 }}&lt;/ref&gt;

Op 16 Mei het die Oekraïense Algemene Staf aangekondig die Marioepol-garnisoen het sy &quot;gevegsending voltooi&quot; en die finale ontruimings het begin. Altesaam 264 dienslede is na Olenifka, onder Russiese beheer, ontruim, terwyl 53 wat ernstig beseer was, na ’n hospitaal in Nowoazofsk, ook onder Russiese beheer, geneem is.&lt;ref name=&quot;nytimes16&quot;&gt;{{cite news|last1=Hopkins |first1=Valerie |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Santora |first3=Marc |name-list-style=and |date=16 May 2022 |title=Ukrainian authorities declare an end to the combat mission in Marioepol after weeks of Russian siege. |url=https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-Marioepol.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516233043/https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-Marioepol.html |archive-date=16 May 2022 |access-date=16 May 2022 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Ná die ontruiming het Russiese en DPR-magte volle beheer oor Marioepol verkry. Rusland se perssekretaris, Dmitri Peskof, het gesê Poetin het gewaarborg die vegters wat oorgegee het, sou &quot;in ooreenstemming met internasionale standaarde&quot; behandel word, terwyl Zelenski gesê het &quot;die werk om die seuns huis toe te bring gaan voort...&quot;&lt;ref name=&quot;reutersmay17&quot;&gt;{{cite news|date=17 May 2022 |title=Azovstal siege ends as hundreds of Ukrainian fighters surrender |work=[[Reuters]] |publication-place=Marioepol |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=17 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517104718/https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |archive-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;

====Val van Sjewjerodonetsk en Lisitsjansk====
[[Beeld:Окупанти вдарили «Точкою-У» по залізничному вокзалу Краматорська 03 (3to4).jpg|thumb|Die toneel van die spoorwegstasie in Kramatorsk ná 'n Russiese aanval waarin 63 burgerlikes gesterf het.]]

Op 11 April het Zelenski gesê Oekraïne verwag ’n nuwe Russiese offensief in die ooste.&lt;ref&gt;{{cite news|date=11 April 2022 |title=Tens of thousands feared dead in Marioepol |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/live-blog/russia-ukraine-war-live-updates-zelenskyy-warns-offensive-east-rcna23809 |access-date=15 April 2022 }}&lt;/ref&gt; Amerikaanse amptenare het gesê Rusland het elders teruggetrek of is teruggedryf en was besig om ’n terugtrekking en herontplooiing na die front in Suidoos-Oekraïne voor te berei.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Bacon |first1=John |last2=Mansfield |first2=Erin |last3=Wadington |first3=Katie |last4=Santucci |first4=Jeanine |last5=Vanden Brook |first5=Tom |last6=Tebor |first6=Celina |name-list-style=and |date=10 April 2022 |title=EU to consider Ukraine membership in weeks; Russia warns of 'direct military confrontation' with US: April 10 recap |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/10/ukraine-russia-invasion-live-updates/9528799002/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410073616/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/10/ukraine-russia-invasion-live-updates/9528799002/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=28 May 2022 |work=USA Today}}&lt;/ref&gt; Militêre satelliete het op 11 April Russiese konvooie van infanterie- en gemeganiseerde eenhede afgeneem wat suidwaarts van Charkif na Izjoem ontplooi is, blykbaar as deel van die beplande Russiese herontplooiing.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Saric |first=Ivana |date=10 April 2022 |title=Satellite images: Russian military convoy heads south toward Donbas region |work=Axios |url=https://www.axios.com/photos-russia-convoy-donbas-3af345c4-c292-4181-abe5-80abbc303b8b.html }}&lt;/ref&gt;

Op 18 April, met Marioepol wat deur Russiese magte ingeneem is, het die Oekraïense regering aangekondig die tweede fase van die versterkte inval in die Donetsk-, Loehansk- en Charkif-oblast het verskerp, met uitgebreide invallende magte wat die Donbas beset het.&lt;ref&gt;{{cite news|date=18 April 2022 |title=Ukraine says 'Battle of Donbas' has begun, Russia pushing in east |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=23 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418205729/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |archive-date=18 April 2022}}&lt;/ref&gt; Op 22 Mei het die BBC berig ná die val van Marioepol het Rusland sy offensiewe in Loehansk en Donetsk verskerp, terwyl missielaanvalle en hewige artillerievuur op Sjewjerodonetsk, die grootste stad onder Oekraïense beheer in Loehansk-oblast, gekonsentreer is.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Murphy |first=Matt |date=23 May 2022 |title=Ukraine war: Russian assault on key Donbas city intensifies |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |url-status=live |access-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523080849/https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |archive-date=23 May 2022}}&lt;/ref&gt; Op 23 Mei is berig Russiese magte het Liman binnegegaan en die stad teen 26 Mei ingeneem.&lt;ref&gt;{{cite news|date=25 May 2022 |title=Russia seeking to capture Ukraine's Lyman: separatist leader |work=The Australian |url=https://www.theaustralian.com.au/world/russia-seeking-to-capture-ukraines-lyman-separatist-leader/news-story/501ab08e54c87aeb68daa4e4dbe6e4ef |url-status=live |url-access=subscription |access-date=15 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526032910/https://www.theaustralian.com.au/world/russia-seeking-to-capture-ukraines-lyman-separatist-leader/news-story/501ab08e54c87aeb68daa4e4dbe6e4ef |archive-date=26 May 2022 |issn=1038-8761}}&lt;/ref&gt; 

Oekraïense magte was na berig is, besig om Swjatohirsk te verlaat.&lt;ref name=&quot;RID Rivista Italiana Difesa&quot;&gt;{{cite web|last=Markic |first=Igor |title=Ucraina, Belgorod sotto attacco, ma i Russi stringono la morsa su Severodonetsk |trans-title=Ukraine, Belgorod under attack, but the Russians tighten their grip on Severodonetsk |url=https://www.rid.it/shownews/4938 |access-date=22 May 2022 |website=Rivista Italiana Difesa |publisher=Coop Giornalistica La Riviera |language=it }}&lt;/ref&gt; Teen 24 Mei het Russiese magte Switlodarsk ingeneem.&lt;ref name=&quot;Svitlodarsk24522&quot;&gt;{{cite news|title=Donetsk region: occupying forces capture Svitlodarsk |work=Yahoo News |date=24 May 2022 |url=https://news.yahoo.com/donetsk-region-occupying-forces-capture-133430234.html |access-date=24 May 2022}}&lt;/ref&gt; Op 30 Mei het Reuters berig Russiese troepe het deur die buitewyke van Sjewjerodonetsk gebreek.&lt;ref&gt;{{cite news|date=30 May 2022 |title=Russian troops enter outskirts of key city in eastern Ukraine's Donbas |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-russia-battle-east-zelenskyy-visits-front-rcna31076 |access-date=2 June 2022 }}&lt;/ref&gt; 

Teen 2 Junie het ''The Washington Post'' berig Sjewjerodonetsk was op die punt van oorgawe, met meer as 80% van die stad in die hande van Russiese soldate.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Thebault |first1=Reis |last2=Iati |first2=Marisa |last3=Timsit |first3=Annabelle |last4=Suliman |first4=Adela |last5=Pietsch |first5=Bryan |last6=Pannett |first6=Rachel |date=2 June 2022 |title=Russia, U.S. trade barbs over weapons pledge; Severodonetsk on the brink |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/06/01/russia-ukraine-war-news-live-updates/ |access-date=5 June 2022 }}&lt;/ref&gt; Op 3 Junie het Oekraïense magte na berig word ’n teenaanval in Sjewjerodonetsk begin. Teen 4 Junie het Oekraïense regeringsbronne beweer 20% of meer van die stad is herower.&lt;ref&gt;{{cite news|date=4 June 2022 |title=Russia 'suffering huge casualties' as troops retreat: Ukraine |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/4/fighting-rages-in-two-key-eastern-ukrainian-cities |access-date=5 June 2022 }}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:Движение техники по понтонной переправе через Северский Донец 001.png|thumb|Russiese tenks by ’n pontoorgang oor die Sewerski-Donets-rivier, 9 April 2022.]]
Oekraïense owerhede het geraam 800 Oekraïense burgerlikes is by die Azot- chemiese fabriek in Sjewjerodonetsk beleër; Russies gesteunde separatiste het gesê 300-400 soldate het daar geskuil.&lt;ref&gt;{{cite news|date=11 June 2022 |title=Ukraine war: Chemical plant hit as fighting rages in Severodonetsk |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61773356 |access-date=9 August 2022 }}&lt;/ref&gt; Namate die Oekraïense verdediging van Sjewjerodonetsk begin wankel het, het Russiese troepe hulle aanval op die naburige stad Lisitsjansk verskerp.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Gibbons-Neff |first1=Thomas |last2=Stevis-Gridneff |first2=Matina |date=13 June 2022 |title=Ukraine Allies Ponder Options As Cities Falter |edition=Late, New York |volume=59,453 |page=1 |work=[[The New York Times]] |url=https://static01.nyt.com/images/2022/06/13/nytfrontpage/scan.pdf }}&lt;/ref&gt; Op 20 Junie is berig Russiese soldate het hulle greep op Sjewjerodonetsk verstewig deur omliggende dorpe in te neem.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hughes |first=Clyde |date=20 June 2022 |title=Russian troops capture key suburb near Severodonetsk after months of battle |work=UPI |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2022/06/20/Ukraine-Severdonetsk-suburb-capture-Kharkiv/6931655722874/ }}&lt;/ref&gt;

[[CNN]] het op 24 Junie berig Oekraïne se gewapende magte is beveel om Sjewjerodonetsk te ontruim te midde van verskroeideaardetaktieke deur oprukkende Russiese troepe; verskeie honderde burgerlikes wat by die Azot- chemiese fabriek geskuil het, is agtergelaat, met sommige wat hulle lot met dié van mense in Marioepol vergelyk het.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Berlinger |first1=Joshua |last2=Lister |first2=Tim |date=24 June 2022 |title=Ukraine to withdraw from key city of Severodonetsk as Russia's advance grinds on |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/06/24/europe/severodonetsk-Loehansk-russia-ukraine-intl/index.html }}&lt;/ref&gt; Op 3 Julie het die Russiese ministerie van verdediging beweer Lisitsjansk is ingeneem en beset.&lt;ref&gt;{{cite news|date=3 July 2022 |title=Russia claims capture of pivotal city in eastern Ukraine |work=CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/ukraine-russia-war-lysychansk-Loehansk-province-donbas/ }}&lt;/ref&gt; ''The Guardian'' het op 4 Julie berig ná die val van die Loehansk-oblast sou Russiese soldate hulle inval in die aangrensende Donetsk-oblast voortsit om die stede Slowjansk en [[Bachmoet-slagting|Bachmoet]] aan te val.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Jones |first=Sam |date=4 July 2022 |title=Putin declares victory in Loehansk after fall of Lysychansk |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jul/04/ukraine-donetsk-next-russian-target-after-capture-of-Loehansk-says-governor }}&lt;/ref&gt;

====Zaporizjzja-front====
[[Beeld:Shopping center in Kremenchuk after Russian shelling, 2022-06-27 (1) frame 0246.jpg|thumb|Die Franse  president, [[Emmanuel Macron]], het die missielaanval op 'n winkelsentrum in Krementsjoek op 28 Junie 2022 'n &quot;oorlogsmisdaad&quot; genoem.]]

Russiese magte het voortgegaan om missiele af te vuur en bomme op [[Dnipro]] en Zaporizjzja te laat val.&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;/&gt; Russiese missiele het die Internasionale Lughawe Dnipro op 10 April vernietig.&lt;ref&gt;{{cite news|date=10 April 2022 |title=Russian rockets destroy airport in Ukrainian city of Dnipro |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/10/russian-rockets-destroy-airport-in-ukrainian-city-of-dnipro |access-date=1 October 2023 }}&lt;/ref&gt; Op 2 Mei het die VN, volgens berigte met die samewerking van Russiese troepe, ongeveer 100 oorlewendes uit die beleg van Marioepol ontruim.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Rai |first1=Arpan |last2=Bancroft |first2=Holly |date=2 May 2022 |title=Mariupol steelworks shelling resumes as doctors describe dire bunker conditions |publisher=Yahoo News |url=https://news.yahoo.com/ukraine-news-live-un-conducting-025522315.html |access-date=2 June 2022 }}&lt;/ref&gt; Op 28 Junie het Reuters berig ’n Russiese missielaanval op Krementsjoek, wat in ’n winkelsentrum ontplof het, het minstens 18 mense gedood. Frankryk se president, [[Emmanuel Macron]], het dit ’n &quot;oorlogsmisdaad&quot; genoem.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lewis |first=Simon |date=28 June 2022 |title=Dozens missing after Russian missile strike on mall kills 18 |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/rescuers-dig-survivors-russian-missile-strike-ukrainian-shopping-mall-2022-06-28/ }}&lt;/ref&gt;

Die president van die Oekraïense kernagentskap Energoatom het die situasie by die Zaporizjzja-kernkragsentrale as &quot;uiters gespanne&quot; beskryf en gesê Oekraïense personeel bedryf die aanleg, maar tot 500 Russiese soldate beheer dit, terwyl Rusland nabygeleë gebiede bestook en wapens by die aanleg opberg.&lt;ref&gt;{{cite news|date=7 July 2022 |title=Russia accused of shelling from Zaporizjzja nuclear plant in Ukraine |url=https://www.france24.com/en/europe/20220716-live-russia-accused-of-shelling-from-Zaporizjzja-nuclear-plant |access-date=13 August 2022 |work=France 24 }}&lt;/ref&gt; Rusland het op 19 Augustus ingestem om inspekteurs toegang tot die aanleg te verleen ná ’n oproep van Macron aan Poetin. Teen Julie 2023 was toegang tot die aanleg steeds beperk.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-yet-grant-access-Zaporizjzja-nuclear-reactor-roofs-iaea-2023-07-20/ |title=Russia yet to grant access to Zaporizhzhia nuclear reactor roofs, IAEA says |last1=Murphy |first1=Francois |date=20 July 2023 |work=[[Reuters]] |access-date=24 September 2023 }}

Rusland het berig 12 aanvalle met ontploffings van 50 artilleriegranate is teen 18 Augustus by die aanleg en die maatskappydorp Enerhodar aangeteken.&lt;ref name=&quot;nei-20220822&quot;&gt;{{cite news|date=22 August 2022 |title=Growing concern about Zaporizhzya NPP sparks international diplomacy |publisher=Nuclear Engineering International |url=https://www.neimagazine.com/news/newsgrowing-concern-about-zaporizhzya-npp-sparks-international-diplomacy-9944011 |access-date=1 October 2023}}&lt;/ref&gt; Tobias Ellwood, voorsitter van die VK se kieskomitee vir verdediging, en die Amerikaanse kongreslid Adam Kinzinger het gesê stralingslekkasies sou ’n oortreding van Navo wees, ingevolge waarvan ’n aanval op ’n Navo-lid ’n aanval op al sy lede is.&lt;ref&gt;{{cite news|date=20 August 2022 |title=UK, US Set Ultimatum Against Russia Due To Provocations At Zaporizjzja NPP |publisher=Charter 97 |url=https://charter97.org/en/news/2022/8/20/512116/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=The West considers applying NATO's Article 5 in response to possible accident at Zaporizjzja Nuclear Power Plant |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/08/20/7364116/ |access-date=20 August 2022 }}&lt;/ref&gt;

[[Beeld:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 3 animated (cropped).gif|thumb|260px|links|'n Geanimeerde kaart van die Russiese inval van 5 September 2022 tot 11 November 2022.]]
===Russiese anneksasies en besettingsverliese (6 September - 11 November 2022)===

Op 6 September 2022 het Oekraïense magte ’n verrassende teenoffensief in die Charkif-streek geloods. Dit het naby Balaklija begin en is deur generaal Sirski gelei.&lt;ref name=&quot;RO&quot;&gt;{{Cite report |url=https://www.understandingwar.org/sites/default/files/Russian%20Operations%20Assessment%20September%206.pdf |title=Russian offensive campaign assessment, September 6 |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Barros |first2=George |date=6 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |last3=Philipson |first3=Layne |last4=Kagan |first4=Frederick W. |access-date=10 September 2022 }}&lt;/ref&gt;

’n Meer selfversekerde Kijif het op 12 September ’n teensoffensief rondom Charkif geloods, wat suksesvol genoeg was om Rusland sy verlies van belangrike posisies te laat erken en ''The New York Times'' te laat sê dit het die beeld van ’n &quot;magtige Poetin&quot; geknou. Kijif het die Weste om meer wapens gevra om die teensoffensief vol te hou.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Troianovski |first=Anton |date=12 September 2022 |title=Retreat Dents Image of a Might Putin |edition=Late, New York |volume=59544 |page=1 |work=[[The New York Times]] |url=https://static01.nyt.com/images/2022/09/12/nytfrontpage/scan.pdf }}&lt;/ref&gt;

Op 21 September 2022 het Wladimir Poetin ’n gedeeltelike mobilisasie aangekondig, en die Russiese minister van verdediging, [[Sergei Sjoigoe]], het gesê 300&amp;nbsp;000 reserviste sou opgeroep word.&lt;ref name=&quot;France 24 2022&quot;&gt;{{cite web|date=21 September 2022 |title=Putin calls up reservists, warns Russia will use 'all means' for defence |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220921-putin-calls-up-reservists-warns-russia-will-use-all-means-for-defence |access-date=21 September 2022 |website=France 24}}&lt;/ref&gt; Hy het ook gesê sy land sou &quot;alle middele&quot; gebruik om &quot;homself te verdedig&quot;. Michailo Podoljak, ’n raadgewer van Zelenski, het gesê die besluit was voorspelbaar en ’n poging om &quot;Rusland se mislukkings&quot; te regverdig.&lt;ref name=&quot;gazetapl 2022 pd&quot;&gt;{{cite web|date=21 September 2022 |title=Ukraina odpowiada na orędzie Władimira Putina: Rosjanie dostali &quot;prezent&quot; |trans-title=Ukraine responds to Vladimir Putin's message: Russians got a &quot;gift&quot; |url=https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114881,28935390,ukraina-odpowiada-na-oredzie-wladimira-putina-rosjanie-dostali.html |access-date=21 September 2022 |website=gazetapl |language=pl }}&lt;/ref&gt; 

Die Britse minister van buitelandse sake, Gillian Keegan, het die situasie ’n &quot;eskalasie&quot; genoem,&lt;ref name=&quot;Ellyatt 2022 esc&quot;&gt;{{cite news|last=Ellyatt |first=Holly |date=21 September 2022 |title=Russia's Putin announces partial military mobilization |work=CNBC |url=https://www.cnbc.com/2022/09/21/russia-ukraine-war-putin-announces-partial-military-mobilization.html |access-date=21 September 2022}}&lt;/ref&gt; terwyl die voormalige Mongoolse president Tsachiagiin Elbegdorzj Rusland daarvan beskuldig het dat die land Russiese Mongole as &quot;kanonvoer&quot; gebruik.&lt;ref&gt;{{cite news|date=4 October 2022 |title='We're minor losses': Russia's mobilisation targets ethnic minorities |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/ae06c532-e1ff-488a-b77c-cb93422d3dd7 |access-date=3 November 2022 }}&lt;/ref&gt;

'''Ou deel'''
===Horlifka-aanval===
Op 2 Maart het Oekraïense magte begn met 'n aanval in die rigting van Horlifka in [[Donetsk-oblast]]. Die stad word sedert 2014 deur die [[Volksrepubliek Donetsk]] beheer.

===Luggevegte===
Op 24 Februarie het Russiese magte die Tsjoehoejif-lugmagbasis aangeval,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ukraine: Video appears to show aftermath of missile strike on air base in Chuhuiv |publisher=Sky News |date=24 Februarie 2022 |access-date=6 April 2022 |url=https://news.sky.com/video/ukraine-video-appears-to-show-aftermath-of-missile-strike-on-air-base-in-chuhuiv-12550242}}&lt;/ref&gt; wat [[Bayraktar TB2]]-[[Onbemande vliegtuig|hommeltuie]] gehuisves het. Die aanval het skade aan brandstofbergingsareas en infrastruktuur veroorsaak.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2022/02/24/satellite-imagery-shows-russian-attack-on-ukraine-from-space.html |title=Satellite imagery shows Russian attack on Ukraine from space |publisher=CNBC |first=Michael |last=Sheetz |date=24 Februarie 2022 |access-date=8 Maart 2022}}&lt;/ref&gt; Die volgende dag is die Millerowo-lugbasis deur Russiese magte aangeval.&lt;ref&gt;&quot;Airport in central Ukraine reportedly targeted by missile fired from Belarus&quot;. The Times of Israel. Geargiveer van die oorspronklike op 27 Februarie 2022. Besoek op 28 Februarie 2022.&lt;/ref&gt;   Tydens die Zjitomir-lughawe-aanval op 27 Februarie is berig dat Rusland 9K720 Iskander-missielstelsels, geleë in [[Belarus]], gebruik het om die burgerlike Zjitomir-lughawe aan te val.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Airport in central Ukraine reportedly targeted by missile fired from Belarus |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/airport-in-central-ukraine-reportedly-targeted-by-missile-fired-from-belarus/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227183646/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/airport-in-central-ukraine-reportedly-targeted-by-missile-fired-from-belarus/ |archive-date=27 Februarie 2022 |access-date=28 Februarie 2022 |work=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt; Baie Oekraïense lugverdedigingsgeriewe is in die eerste dae van die inval volledig of gedeeltelik deur Russiese lugaanvalle vernietig.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61106245 |title=Ukraine's battle for control of its skies |first=Jonathan |last=Beale |work=[[BBC News]] |date=14 April 2022 |access-date=19 April 2022}}&lt;/ref&gt;

Rusland het op 5 Maart minstens tien vliegtuie verloor.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Trevithick |first=Joseph |title=The Russian Air Force Just Had A Terrible Day Over Ukraine |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/44602/the-russian-air-force-just-had-a-terrible-day-over-ukraine |access-date=5 Maart 2022 |work=The Drive}}&lt;/ref&gt; Op 6 Maart het die algemene staf van die [[Gewapende Magte van Oekraïne|gewapende magte van Oekraïne]] berig dat 88 Russiese vliegtuie sedert die begin van oorlog vernietig is.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Enemy loses 88 aircraft, helicopters in Ukraine – General Staff |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/808029.html |access-date=9 Maart 2022 |website=Interfax-Ukraine}}&lt;/ref&gt;'n Anonieme senior Amerikaanse verdedigingsbeampte het egter op 7 Maart aan [[Reuters]] gesê dat Rusland steeds die &quot;oorgrote meerderheid&quot; van sy vegvliegtuie en helikopters wat naby Oekraïne versamel is, beskikbaar het om te vlieg.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-has-deployed-nearly-100-pct-pre-staged-forces-into-ukraine-us-official-2022-03-07/ |title=Putin has deployed nearly 100% of pre-staged forces into Ukraine- U.S. Official |first1=Idrees |last1=Ali |first2=Phil |last2=Stewart |work=[[Reuters]] |date=7 Maart 2022}}&lt;/ref&gt; Na die eerste maand van die inval het Justin Bronk, 'n Britse militêre waarnemer, die Russiese vliegtuigverliese by 15 vastevlerkvliegtuie en 35 helikopters getel, maar het opgemerk dat die ware totaal beslis hoër was.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/24/analysis-russia-falls-back-on-urban-siege-warfare-in-ukraine |title=Analysis: Russia falls back on urban siege warfare in Ukraine |first=Justin |last=Bronk |publisher=[[Al Jazeera]] |date=24 Maart 2022 |access-date=24 Maart 2022}}&lt;/ref&gt; Daarteenoor, volgens die Verenigde State, was 49 Oekraïnse vegvliegtuie teen 18 Maart verlore. &lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60774819?ns_mchannel=social&amp;ns_source=twitter&amp;ns_campaign=bbc_live&amp;ns_linkname=62349f1d0ce87e491a0f0199%26How%20much%20of%20Ukraine%27s%20air%20force%20is%20still%20operational%3F%262022-03-18T19%3A44%3A06%2B00%3A00&amp;ns_fee=0&amp;pinned_post_locator=urn:asset:12473c63-8acb-47a3-975e-484ef2787681&amp;pinned_post_asset_id=62349f1d0ce87e491a0f0199&amp;pinned_post_type=share |title=How much of Ukraine's air force is still operational? |editor-first=Jude |editor-last=Sheerin |work=[[BBC News]] |date=18 Maart 2022 |access-date=19 April 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 13 Maart het Russiese magte verskeie kruisermissielaanvalle uitgevoer op 'n militêre opleidingsgerief in Jaworif, Lwif-Oblast, naby die Poolse grens. Die plaaslike goewerneur, Maksim Kozitski, het berig minstens 35 mense is in die aanvalle dood.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/13/russia-air-strikes-hit-ukraine-military-base-near-poland |title=Russia strikes Ukraine army base near Poland as it widens attacks |publisher=[[Al Jazeera]] |date=13 Maart 2022 |access-date=14 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cnn.com/2022/03/13/europe/russia-invasion-ukraine-03-13-intl-hnk/index.html |title=Dozens killed as Russian forces strike targets in western Ukraine |first1=Tim |last1=Lister |first2=Mohammed |last2=Tawfeeq |first3=Olga |last3=Voitovych |first4=Simone |last4=McCarthy |first5=Tara |last5=John |publisher=CNN |date=13 Maart 2022 |access-date=14 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;  Die swak prestasie van die Russiese Lugmag word deur ''[[The Economist]]'' toegeskryf aan Rusland se onvermoë om Oekraïne se mediumafstand-[[grond-tot-lugmissiel]]-batterye (SAM) te onderdruk, Rusland se gebrek aan presisiegeleide bomme, tesame met Oekraïense middelafstand-SAM-stellings wat vliegtuie dwing om laag te vlieg en hulle kwesbaar vir Stinger en ander skouergelanseer grond-tot-lug-missiele maak, en gebrek aan opleiding en vliegure vir Russiese vlieëniers wat hulle onervare maak vir die soort nabygrondse ondersteuningsmissies tipies van moderne lugmagte.&lt;ref&gt;{{cite news |date=3 Maart 2022 |title=The curious case of Russia's missing air force |url=https://www.economist.com/interactive/2022/03/08/curious-case-russias-missing-air-force |newspaper=[[The Economist]] |access-date=9 Maart 2022 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

===Vlootgevegte===
Oekraïne lê aan die [[Swartsee]], wat slegs toegang het deur die Turkse [[Bosporus]]- en [[Dardanelle]]-seestraat. Op 28 Februarie het [[Turkye]] die Montreux-konvensie van 1936 in werking gestel en die seestrate afgeseël vir Russiese oorlogskepe wat nie geregistreer is as tuisbasisse in die Swartsee nie en nie na hul hawens van oorsprong terugkeer nie. Dit het die deurgang van vier Russiese vlootvaartuie deur die Turkse seestrate verhinder.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-implement-international-pact-access-shipping-straits-due-ukraine-war-2022-02-27/ |title=Turkey to implement pact limiting Russian warships to Black Sea |work=[[Reuters]] |date=28 Februarie 2022 |access-date=17 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Tavsan |first=Sinan |date=2 Maart 2022 |title=Turkey rejects Russia's request for navy ships to pass Bosporus |newspaper=Nikkei Asia |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Ukraine-war/Turkey-rejects-Russia-s-request-for-navy-ships-to-pass-Bosporus |access-date=17 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Russia cancelled Black Sea passage bid of four warships: Turkey |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/2/russia-cancelled-black-sea-passage-bid-warships-turkey |publisher=[[Al Jazeera]] |date=2 Maart 2022 |access-date=29 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 24 Februarie het die Oekraïense staatsgrenswagdiens omstreeks 18:00 plaaslike tyd aangekondig 'n aanval deur Russiese skepe op Zmijini-eiland (Slangeiland) het begin.&lt;ref&gt;{{cite tweet|title=Ukrainian soldier deployed on Snake Island live streamed the moment a Russian warship opened fire on the Island. All 13 soldiers lost their lives. |url=https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&amp;s=19 |number=1497003710349824007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100712/https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&amp;s=19 | date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |user=PokiRae_}}&lt;/ref&gt; Die Russiese kruiser ''[[Moskwa (skip)|Moskwa]]'' en patrollieboot ''Wasili Bikof'' het die eiland gebombardeer.&lt;ref&gt;{{cite news |date=24 February 2022 |title=Russian Navy Captures Ukraine's Outpost on Snake Island |work=The Maritime Executive |url=https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100645/https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt; Toe die Russiese oorlogskip homself identifiseer en die Oekraïense soldate op die eiland beveel om oor te gee, was hulle antwoord: &quot;[[Roesski wojenni korabl, idi na choei!|Russiese oorlogskip, fok weg!]]&quot; (&quot;Русский военный корабль, иди нахуй!&quot;, ''Roesski wojenni korabl, [[Russiese mat (taal)|idi nachoei]]!'')&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Lister |first1=Tim |last2=Pennington |first2=Josh |date=24 February 2022 |title=February 24, 2022 Russia-Ukraine news |website=CNN |at=Entry: Audio emerges appearing to be of Ukrainian fighters defending island from Russian warship |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_2e17e59214679efefede60d5fb481432 |access-date=25 February 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225020216/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_2e17e59214679efefede60d5fb481432 |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=&quot;Русский корабль, иди на х.й!&quot;: захисники Зміїного відповіли ворогові |trans-title='Russian ship, go on f.y!': Defenders of the Serpent responded to the enemy |url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225021042/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/ |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |website=Українська правда |language=uk}}&lt;/ref&gt; Ná die bombardement het Russiese soldate geland en beheer van die eiland oorgeneem.&lt;ref&gt;{{cite web |date=25 February 2022 |title=Ukraine soldiers told Russian officer 'go fuck yourself' before they died on island |url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225102114/https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Die 13 soldate wat die eiland verdedig het, is gevange geneem. Opnames van die opmerking is wyd op die [[internet]] versprei; dit het sedertdien 'n uitroep van die Oekraïense weermag geword, sowel as van burgerlikes wat teen die inval betoog.

Rusland het op 26 Februarie verklaar dat Amerikaanse hommeltuie inligting aan die Oekraïense vloot verskaf om Russiese oorlogskepe in die Swartsee te help teiken, wat die VSA ontken het.&lt;ref&gt;{{cite web |first1=Nathan |last1=Hodge |first2=Vasco |last2=Cotovio |first3=Oren |last3=Lieberman |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-date=27 Februarie 2022 |date=26 Februarie 2022 |title=Pentagon denies Russia's claim that it's &quot;highly likely&quot; US used surveillance drones to help Ukrainian navy |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt;

Op 3 Maart het 'n foto blykbaar die Oekraïense fregat Hetman Sahaidatsjni, vlagskip van die Oekraïense Vloot, gewys waar hy gedeeltelik gesink in 'n hawe lê.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as the Russians close in |language=en |work=The Times |url=https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=4 March 2022 |issn=0140-0460}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/44563/the-ukrainian-navys-flagship-appears-to-have-been-scuttled |title=The Ukrainian Navy's Flagship Appears To Have Been Scuttled |work=The Drive |date=3 March 2022}}&lt;/ref&gt; Die volgende dag het die Oekraïense minister van verdediging bevestig dat die Hetman Sahaidatsjni in Mikolajif gekelder is om te voorkom dat Russiese magte dit oorneem.&lt;ref name=&quot;Interfax_scuttle&quot;&gt;{{cite news |title=Hetman Sahaidachny frigate, being under repair, flooded not to get to enemy – Reznikov |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/806837.html |access-date=4 Maart 2022 |publisher=Interfax Ukraine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Times_Scuttles_Flagship&quot;&gt;{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as Russians close in |newspaper=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=4 Maart 2022 |agency=The Times |date=4 Maart 2022 |issn=0140-0460}}&lt;/ref&gt; Op 14 Maart het die Russiese bron [[RT]] berig dat die Russiese Weermag ongeveer 'n dosyn Oekraïense skepe in Berdiansk oorgeneem het, insluitend die landingskip Joeri Olefirenko.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.navyrecognition.com/index.php/focus-analysis/11502-analysis-russian-armed-forces-capture-dozen-ukrainian-ships-in-berdyansk.html |title=Analysis: Russian Armed Forces capture dozen Ukrainian ships in Berdyansk |date=14 Maart 2022 |access-date=18 Maart 2022 |website=Navy Recognition |archive-date=15 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315091937/https://www.navyrecognition.com/index.php/focus-analysis/11502-analysis-russian-armed-forces-capture-dozen-ukrainian-ships-in-berdyansk.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Frigatte van die [[Swartseevloot]], die [[Admiraal Makarof (Skip)|Admiraal Makarof]], Admiraal Grigorowitsj en Admiraal Essen, het deelgeneem aan die Russiese inval in Oekraïne, wat 'n Oekraïense olieraffinadery en brandstofdepots in die voorstede van [[Odesa]] geteiken het met missiele wat van die skepe se Bastion-P-stelsel afgevuur is.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Grylls |first=George |date=4 April 2022 |title=Russian ships bombard Odesa with cruise missiles |work=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |url-status=live |url-access=subscription |access-date=5 Mei 2022 |archive-url=https://archive.today/20220404115501/https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |archive-date=4 April 2022 }}&lt;/ref&gt;

Op 13 April is die Russiese geleide missielkruiser Moskwa, die [[vlagskip]] van die [[Swartseevloot]], deur twee Oekraïense R-360 Neptune-teenskipkruisermissiele getref, wat die skip aan die brand gesteek het. Die Moskwa het later 'n ammunisie-ontploffing weens die brande opgedoen. Die Russiese ministerie van verdediging het gesê die skip is ernstig beskadig nadat 'n brand 'n ammunisie-ontploffing veroorsaak het, sonder enige verwysing na 'n Oekraïense aanval. Die volgende dag, ná 'n poging om dit aan wal te sleep, het Russiese amptenare bevestig dat die skip gesink het.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Russia says Moskva cruiser has sunk after reported Ukrainian missile strike|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|work=The Guardian|date=14 April 2022|author1=Pjotr Sauer|author2=Julian Borger|access-date=14 April 2022|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414202148/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Populêre weerstand===
[[Lêer:Reporter’s Notebook - Thriving Kyiv Becomes Battle Zone, Almost Overnight 03.jpg|duimnael|Burgers in Kijif berei [[Molotofbom]]me op 26 Februarie voor.]]
Oekraïense burgerlikes het die Russiese inval weerstaan, aangesluit by die plaaslike verdedigingseenhede, [[Molotofbom]]me gemaak, kos geskenk, versperrings gebou&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Raghavan |first1=Sudarsan |last2=O'Grady |first2=Siobhán |last3=Shefte |first3=Whitney |last4=Khudov |first4=Kostiantyn |title=In a Kyiv under siege, neighbors dig trenches and raise barriers to brace for Russian assault |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/28/ukraine-russia-kyiv-defense/ |access-date=10 Maart 2022 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=28 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt; en gehelp om vlugtelinge te vervoer.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Jen |last=Kirby |access-date=10 March 2022 |title=The other members of Ukraine's resistance |url=https://www.vox.com/22956752/ukraine-resistance-volunteers-russia-invasion |date=3 Maart 2022 |website=Vox}}&lt;/ref&gt; In reaksie op 'n oproep van Oekraïne se vervoeragentskap, Oekraftodor, het burgerlikes padtekens uitmekaar gehaal of verander, tydelike versperrings gebou en paaie geblokkeer. Sosiale mediaberigte het spontane straatprotesaksies teen Russiese magte in besette nedersettings getoon, wat dikwels in mondelinge woordewisseling en fisieke teëstand met Russiese troepe ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;yes!&quot;&gt;{{cite news |last=Hunter |first=Daniel |title=How Ukrainian Civilians Are Resisting Military Force |url=https://www.yesmagazine.org/democracy/2022/03/01/ukraine-civilian-resistance |access-date=8 March 2022 |work=Yes Magazine |date=1 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;

In sommige gevalle het mense Russiese militêre voertuie fisiek geblokkeer, wat hulle soms gedwing het om terug te trek.&lt;ref name=&quot;yes!&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukrainian Civilians Take On Russian Invaders With Words And Deeds |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-civil-resistance-russian-aggression/31728966.html |access-date=8 Maart 2022 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=28 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Santora |first2=Marc |last3=Hill |first3=Evan |last4=Cardia |first4=Alexander |title=Ukrainian protesters take to the streets in occupied Kherson. |url=https://www.nytimes.com/2022/03/05/world/europe/kherson-protests-ukraine.html |access-date=8 Maart 2022 |work=[[The New York Times]] |date=5 Maart 2022}}&lt;/ref&gt; Die Russiese soldate se reaksie op ongewapende burgerlike weerstand het gewissel van onwilligheid om die betogers te konfronteer&lt;ref name=&quot;yes!&quot; /&gt; tot vuur in die lug of direk in skares.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukrainian authorities accuse Russians of opening fire on civilian protest |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-05-22/h_c9644300c3986a3e19e31dcb6188abdf |access-date=8 Maart 2022 |publisher=CNN |date=5 Maart 2022}}&lt;/ref&gt; Daar was massa-aanhoudings van Oekraïense betogers, en Oekraïense media het gerapporteer dat gedwonge verdwynings, skynteregstellings, gyselaarneming, buiteregtelike moorde en seksuele geweld deur die Russiese weermag gepleeg is.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ordinary Ukrainians are resisting Vladimir Putin's occupying force in Kherson and elsewhere |url=https://www.economist.com/europe/ordinary-ukrainians-are-resisting-vladimir-putins-occupying-force-in-kherson-and-elsewhere/21808101 |newspaper=[[The Economist]] |date=9 March 2022 |access-date=10 March 2022 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

==Buitelandse militêre hulp==
[[Beeld:Countries supplying military equipment to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|duimnael|260px|regs|
{{legend0|#800000|Rusland}}
{{legend0|#ffff00|Oekraïne}}
{{legend0|#000080|Lande wat militêre hulp na Oekraïne gestuur het}}
]]
[[Beeld:Countries supplying aid to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|duimnael|260px|regs|
{{legend0|#d50000|Rusland}}
{{legend0|#ffff61|Oekraïne}}
{{legend0|#00afff|Lande wat enige hulp na Oekraïne stuur, insluitende humanitêre hulp}}]]

Lidlande van Navo het tydens die opbou verdedigingswapens na Oekraïne gestuur.&lt;ref&gt;{{cite news |author-last1=Brennan |author-first1=Margaret |author-last2=Watson |author-first2=Eleanor |url=https://www.cbsnews.com/news/u-s-nato-ukraine-weapons-defense-russia/ |title=U.S. and NATO to surge lethal weaponry to Ukraine to help shore up defenses against Russia |work=CBS News |date=20 January 2022}}&lt;/ref&gt; Die Amerikaanse president, [[Joe Biden]], het $260&amp;nbsp;miljoen se hulp laat goedkeur. Dit sluit verskeie soorte wapens, ammunisie en ander toerusting in.&lt;ref&gt;{{cite web |title=U.S. Security Assistance to Ukraine |url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12040 |website=Congressional Research Service |access-date=26 February 2022 |date=9 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author-last1=Mitchell |author-first1=Ellen |title=Pentagon mulling ways to get more lethal aid to Ukraine |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/pentagon-mulling-ways-to-get-more-lethal-aid-to-ukraine/ar-AAUjH92 |website=The Hill |access-date=26 February 2022 |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author-last1=Gould |author-first1=Joe |author-last2=Altman |author-first2=Howard |title=Pentagon reveals info on $200M military aid to Ukraine, including more Javelins |url=https://www.defensenews.com/congress/2022/01/25/200m-in-javelins-other-anti-armor-systems-grenade-launchers-and-more-to-ukraine-dod/ |website=Defense News |access-date=26 February 2022 |language=en |date=25 January 2022}}&lt;/ref&gt;

Ná die begin van die oorlog het [[België]],&lt;ref name=clapsonbe&gt;{{cite news |author-last=Clapson |author-first=Colin |date=26 February 2022 |title=Belgium sends weapons to Ukraine |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2022/02/26/belgium-sends-weapons-to-ukraine/ |work=VRT |location=Brussels |access-date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt; [[Tsjeggië]],&lt;ref name=cznlweapons&gt;{{cite news |date=26 February 2022 |title=Czech Republic, Netherlands To Ship More Military Aid To Ukraine |url=https://www.rferl.org/a/czech-netherlands-military-aid-ukraine/31724987.html |work=Eesti Rahvusringhääling |location=Washington |access-date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt; [[Estland]],&lt;ref name=errweapons&gt;{{cite news |date=25 February 2022 |title=Estonia sending additional weapons, aid to Ukraine |url=https://news.err.ee/1608512402/estonia-sending-additional-weapons-aid-to-ukraine |work=ERR |location=Tallinn |access-date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Portugal vai enviar armas para a Ucrânia |trans-title=Portugal will send weapons to Ukraine |url=https://www.publico.pt/2022/02/27/mundo/noticia/portugal-vai-enviar-armas-ucrania-1996989 |access-date=27 February 2022 |website=Público |language=pt}}&lt;/ref&gt; [[Frankryk]], [[Griekeland]],&lt;ref name=&quot;GreekMilitaryAid&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ekathimerini.com/news/1178530/greece-to-send-defensive-military-equipment-to-ukraine/ |title=Greece to send defensive military equipment to Ukraine |website=Kathimerini |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[Nederland]], [[Portugal]] en [[Brittanje]] aangekondig dat hulle nog wapens sal stuur om die Oekraïense weermag en regering te help verdedig.&lt;ref name=&quot;Reuters_jensNatoSupport2502&quot;&gt;{{cite news |title=NATO allies to provide more weapons to Ukraine, Stoltenberg says|url=https://www.reuters.com/world/europe/nato-allies-provide-more-weapons-ukraine-stoltenberg-says-2022-02-25/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.reuters.com/world/europe/nato-allies-provide-more-weapons-ukraine-stoltenberg-says-2022-02-25/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; Op 24 Februarie het [[Pole]] militêre voorraad afgelewer.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Polska broń dla Ukrainy. Pierwsze transporty dotarły, kolejne w drodze |trans-title=Polish weapons for Ukraine. The first shipments have arrived, others are on their way |url=https://www.rp.pl/biznes/art35754421-polska-bron-dla-ukrainy-pierwsze-transporty-dotarly-kolejne-w-drodze |access-date=26 February 2022 |website=Rzeczpospolita |language=pl}}&lt;/ref&gt; Terwyl sommige van die 30 lidlande van Navo wapens gestuur het, het Navo as organisasie dit nie gedoen nie.&lt;ref name=&quot;Al Jazeera 2022&quot;&gt;{{cite news|title=NATO to deploy thousands of commandos to nations near Ukraine |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/25/nato-allies-to-provide-more-weapons-to-ukraine-stoltenberg-says |publisher=Al Jazeera |access-date=26 February 2022 |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 26 Februarie het die Amerikaanse minister van buitelandse sake, [[Antony Blinken]], aangekondig dat hy $350&amp;nbsp;miljoen se militêre hulp goedgekeur het, insluitende verskeie teenaanvalstelsels, wapens en ammunisie, lyfpantsers en verwante toerusting.&lt;ref&gt;{{cite web |author-first1=Adrienne |author-last1=Vogt |author-first2=Lauren |author-last2=Said-Moorhouse |author-first3=Jeevan |author-last3=Ravindran |author-first4=Peter |author-last4=Wilkinson |author-first5=Jessie |author-last5=Yeung |author-first6=Brad |author-last6=Lendon |author-first7=Steve |author-last7=George |author-first8=Meg |author-last8=Wagner |date=26 February 2022 |title=Blinken authorizes $350 million more in US military assistance to Ukraine |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_a84870443012615e6811285f23d9c6fb |access-date=26 February 2022 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;

Rusland beweer Amerikaanse [[Hommeltuig|hommeltuie]] het inligting aan die Oekraïense vloot verskaf om hulle te help om Russiese oorlogskepe in die Swartsee te teiken. Amerika ontken dit.&lt;ref&gt;{{cite web|author-first1=Nathan |author-last1=Hodge |author-first2=Vasco|author-last2=Cotovio|author-first3=Oren|author-last3=Lieberman|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac|date=26 February 2022|title=Pentagon denies Russia's claim that it's &quot;highly likely&quot; US used surveillance drones to help Ukrainian navy|website=CNN}}&lt;/ref&gt;

Ook [[Denemarke]], [[Swede]], [[Noorweë]] en [[Finland]] het intussen wapens aan Oekraïne gestuur.

Buitelanders word ook betrek by die oorlog deur inisiatiewe soos die [[Inligtingstegnologie Leër van Oekraïne|IT-leër van Oekraine]], 'n vrywillige kuberoorlogvoeringsorganisasie wat aan die einde van Februarie 2022 geskep is om weerstand te bied teen die digitale indringing van Oekraïense inligting en die kuberruim ná die begin van die Russiese inval.&lt;ref name=&quot;Reuters Article 1&quot;&gt;{{cite news |last1=Schectman |first1=Joel |last2=Bing |first2=Christopher |title=EXCLUSIVE Ukraine calls on hacker underground to defend against Russia |url=https://www.reuters.com/world/exclusive-ukraine-calls-hacker-underground-defend-against-russia-2022-02-24/ |access-date=3 Maart 2022 |work=[[Reuters]] |date=25 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Todd |first1=Drew |title=Anonymous Hacking Group Targets Russian Government |url=https://www.secureworld.io/industry-news/anonymous-hacktivists-target-russia |access-date=3 Maart 2022 |date=25 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;

Daar is ook 'n [[Internasionale Legioen van die Territoriale Verdedigingsmag van Oekraïne]] of die Oekraïense Vreemdelegioen as 'n militêre eenheid van die Oekraïense territoriale magte, geskep deur die Oekraïense regering op versoek van president Wolodimir Zelenski met die doel om te veg teen die Russiese inval.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/2022/03/07/ukraines-foreign-legion-is-ready-for-battle/|title=Ukraine’s Foreign Legion Is Ready for Battle|first=Anchal|last=Vohra|work=Foreign Policy|date=7 Maart 2022}}&lt;/ref&gt;

==Humanitêre gevolge==
===Vlugtelinge===
[[Beeld:Refugees from Ukraine at border posts in the west of the country.jpg|duimnael|220px|links|Vlugtelinge uit Oekraïne by 'n grenspos in die weste van die land.]]

Vanweë die volgehou militêre opbou aan die Oekraïense grens het baie naburige lande en hulporganisasies hulle weke voor die inval begin voorberei vir 'n moontlike massamigrasie. Die Oekraïense departement van verdediging het in Desember 2021 voorspel dat tussen 3&amp;nbsp;miljoen en 5&amp;nbsp;miljoen mense dalk kan vlug.&lt;ref&gt;{{cite magazine|author-last=Aguilera |author-first=Jasmine |date=25 February 2022 |title=Russia's Invasion of Ukraine May Trigger a Refugee Crisis. Here's How the World Is Preparing |url=https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |magazine=Time Magazine}}&lt;/ref&gt;

Op 24 Februarie het die regering van [[Letland]] 'n plan goedgekeur om sowat 10&amp;nbsp;000 vlugtelinge uit Oekraïne te huisves,&lt;ref&gt;{{cite news |date=24 February 2022 |title=Latvia ready to take in Ukrainian refugees, visas for Russians to be suspended |publisher=Public Broadcasting of Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/latvia-ready-to-take-in-ukrainian-refugees-visas-for-russians-to-be-suspended.a445142/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/latvia-ready-to-take-in-ukrainian-refugees-visas-for-russians-to-be-suspended.a445142/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=24 February 2022}}&lt;/ref&gt; en twee dae later het die eerste vlugtelinge begin aankom.&lt;ref&gt;{{cite news |author-first=Iveta |author-last=Čigāne |date=26 February 2022 |title=First Ukrainian refugees arrive in Latvia |publisher=Public Broadcasting of Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/society/society/first-ukrainian-refugees-arrive-in-latvia.a445412/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://eng.lsm.lv/article/society/society/first-ukrainian-refugees-arrive-in-latvia.a445412/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Ana Revenco, die minister van binnelandse sake van [[Moldowa]], het op 25 Februarie gesê meer as 15&amp;nbsp;800 Oekraïense burgers het die grens na dié land oorgesteek. Volgens [[Roemenië]] het sowat 10&amp;nbsp;000 Oekraïners sedert die begin van die inval die grens met dié land oorgesteek, maar net 11 van hulle het om vlugtelingstatus aansoek gedoen.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Almost 26,000 Ukrainian Refugees Have Arrived In Moldova, Romania Since Invasion |url=https://www.rferl.org/a/moldova-state-of-emergency-ukraine/31720351.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.rferl.org/a/moldova-state-of-emergency-ukraine/31720351.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |website=RadioLiberty |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[Pole]] het [[Covid-19-pandemie|Covid-19-migrasiemaatreëls]] opgehef in afwagting van 'n vloed vlugtelinge.&lt;ref&gt;{{cite web |author-last1=Charlish |author-first1=Alan |author-last2=Ilie |author-first2=Luiza |title='I don't know what to do': fleeing Ukrainians start arriving in central Europe |url=https://www.reuters.com/world/europe/central-european-countries-prepare-receive-ukrainian-refugees-2022-02-24/ |website=Reuters |date=24 February 2022 |access-date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225015837/https://www.reuters.com/world/europe/central-european-countries-prepare-receive-ukrainian-refugees-2022-02-24/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Op 26 Februarie het die Poolse minister Paweł Szefernaker gesê sowat 100&amp;nbsp;000 vlugtelinge het Pole reeds sedert die begin van die inval binnegekom.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Some 100,000 Ukrainians have entered Poland since war began-interior minister |url=https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-entered-poland-since-war-began-interior-minister-2022-02-26/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-entered-poland-since-war-began-interior-minister-2022-02-26/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=Reuters |date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Ook [[Hongarye]]&lt;ref&gt;{{cite web|date=26 February 2022 |title=PM Orbán: Hungary 'Friendly Place' for Arrivals from Ukraine|url=https://hungarytoday.hu/pm-orban-hungary-friendly-arrivals-from-ukraine-conflict-swift/ |access-date=26 February 2022 |website=Hungary Today}}&lt;/ref&gt; en [[Bulgarye]] ondervind 'n toeloop van vlugtelinge.&lt;ref&gt;{{cite news |title=A wave of refugees from Ukraine is coming to Bulgaria |url=https://www.europeantimes.news/2022/02/a-wave-of-refugees-from-ukraine-is-coming-to-bulgaria/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.europeantimes.news/2022/02/a-wave-of-refugees-from-ukraine-is-coming-to-bulgaria/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=The European Times |date=26 February 2022}}&lt;/ref&gt; 

Op 27 Februarie het die VN se hoëkommissaris vir vlugtelinge gesê meer as 268&amp;nbsp;000 mense het sedert die begin van die inval uit Oekraïne gevlug. Pole beweer van hulle het 77&amp;nbsp;300 net op 26 Februarie na dié land gevlug.&lt;ref&gt;{{cite web |title=More than 368,000 flee war in Ukraine - UNHCR |url=https://www.rte.ie/news/world/2022/0227/1283298-ukraine-refugees/ |website=RTE |access-date=27 February 2022 |language=en |date=27 February 2022}}&lt;/ref&gt;

===Aantygings van oorlogsmisdade===
[[Beeld:Ukrainian civilian killed during the Russian bombing of Chernihiv.jpg|thumb|220px|'n Oekraïense burgerlike wat gedood is tydens Russiese bomaavalle in Tsjernihif. Voor staan 'n babawaentjie.]]
Kenners meen die inval in Oekraïne oortree die Handves van die Verenigde Nasies en is 'n aggressiemisdaad volgens die internasionale misdaadwet. Dié misdaad kan vervolg word.&lt;ref name=&quot;OpinioJuris_aggression&quot;&gt;{{cite news |date=4 February 2022 |title=A Reminder of the Importance of the Crime of Aggression: Considering the Situation of Russia and Ukraine |work=Opinio Juris |url=http://opiniojuris.org/2022/02/04/a-reminder-of-the-importance-of-the-crime-of-aggression-considering-the-situation-of-russia-and-ukraine/ |url-status=live |access-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225114043/http://opiniojuris.org/2022/02/04/a-reminder-of-the-importance-of-the-crime-of-aggression-considering-the-situation-of-russia-and-ukraine |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Conversation_intl_law_powerless&quot;&gt;{{cite news |author-last1=Guilfoyle |author-first1=Douglas |author-last2=McIntyre |author-first2=Juliette |author-last3=Paige |author-first3=Tamsin Phillipa |date=24 February 2020 |title=Is international law powerless against Russian aggression in Ukraine? No, but it's complicated |language=en |work=The Conversation |url=https://theconversation.com/is-international-law-powerless-against-russian-aggression-in-ukraine-no-but-its-complicated-177905 |url-status=live |access-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225123605/https://theconversation.com/is-international-law-powerless-against-russian-aggression-in-ukraine-no-but-its-complicated-177905 |archive-date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Op 25 Februarie het [[Amnestie Internasionaal]] gesê dit het onomstootlike bewyse dat Rusland die internasionale humanitêre wet oortree het, en dat sommige van sy aanvalle oorlogsmisdade kan wees.&lt;ref&gt;{{cite news |author-last1=Churchman |author-first1=Laurie |title=Russia carrying out 'indiscriminate attacks' on civilian areas, says Amnesty |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-attacks-civilian-amnesty-ukraine-b2023362.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-attacks-civilian-amnesty-ukraine-b2023362.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |work=The Independent |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt; Amnestie Internasionaal en Human Rights Watch het gesê Russiese magte het voor die voet aanvalle op burgerlike gebiede uitgevoer en onder meer hospitale getref.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukraine: Russian military have carried out indiscriminate attacks – new expert analysis |url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/ukraine-russian-military-have-carried-out-indiscriminate-attacks-new-expert-analysis |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/ukraine-russian-military-have-carried-out-indiscriminate-attacks-new-expert-analysis |archive-date=26 February 2022 |work=Amnesty International |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukraine: Russian Cluster Munition Hits Hospital |url=https://www.hrw.org/news/2022/02/25/ukraine-russian-cluster-munition-hits-hospital |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.hrw.org/news/2022/02/25/ukraine-russian-cluster-munition-hits-hospital |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=Human Rights Watch |date=25 February 2022}}&lt;/ref&gt;

Volgens die goewerneur van [[Soemi-oblast]] is onder meer 'n kinderhuis en kindertuin in dié deelgebied getref. Daar was 'n beroep op die Internasionale Misdaadhof om die saak te ondersoek.&lt;ref&gt;{{cite news |author-last1=Wong |author-first1=Tessa |title=Ukraine live updates: Kyiv warned of toxic fumes after strike on oil depot |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60542877?ns_mchannel=social&amp;ns_source=twitter&amp;ns_campaign=bbc_live&amp;ns_linkname=621aff760ce87e491a0ed483%26Six%20civilian%20deaths%20reported%20in%20Okhtyrka%262022-02-27T04%3A50%3A56.609Z&amp;ns_fee=0&amp;pinned_post_locator=urn:asset:45681a06-c2fb-4d79-af43-7f69b49aae68 |access-date=27 February 2022 |work=[[BBC News]] |date=27 February 2022 |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;

Op 1 Maart het president Zelenski gesê daar is bewyse dat burgerlike gebiede geteiken is in 'n Russiese bomaanval op Charkif vroeër dié dag. Hy het dit as 'n oorlogsmisdaad beskryf.&lt;ref name=&quot;BBC_1march&quot;&gt;{{cite news |title=Ukraine: Kharkiv attack was a war crime, says President Zelensky |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60567162| url-status=live | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60567162| archive-date=2022-03-01 |access-date=1 March 2022 |work=BBC News |date=1 March 2022}}&lt;/ref&gt;

===Grieks-Russiese diplomatieke krisis===
'n Diplomatieke krisis tussen [[Griekeland]] en Rusland het ontstaan nadat laasgenoemde se lugmag twee dorpe van Griekse minderhede naby Marioepol in Oekraïne gebombardeer en 10 Grieke gedood het. Griekeland het sterk protes aangeteken en die Russiese ambassadeur na die Griekse departement van buitelandse sake in [[Athene]] ontbied. Frankryk, Pole, Swede en ander lande het hulle meegevoel uitgespreek. 

Rusland het enige betrokkenheid ontken en beweer dit was die werk van die Oekraïense verregse militante groep die Azofbataljon. Athene het egter Moskou se bewering verwerp en aangekondig dit het bewyse van Russiese betrokkenheid.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.efsyn.gr/politiki/exoteriki-politiki/333846_ypex-ehoyme-apodeixeis-oti-oi-ellines-skotothikan-apo-rosika |trans-title=Greek Foreign Ministry: we have evidence that the Greeks were killed by Russian fire |title=ΥΠΕΞ: Έχουμε αποδείξεις ότι οι Έλληνες σκοτώθηκαν από ρωσικά πυρά |website=EfSyn |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=el}}&lt;/ref&gt; Hierna het Griekeland se eerste minister, [[Kyriakos Mitsotakis]], aangekondig dat sy land verdedigingstoerusting en humanitêre hulp aan Oekraïne gaan verleen.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/27/russian-air-strikes-in-ukraine-kills-10-greek-nationals-fm |title=Greece summons Russian envoy after bombing kills 10 nationals |website=Al Jazeera |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GreekMilitaryAid&quot;/&gt;

==Ongevalle en verliese==
[[Beeld:Συνάντηση με ΥΠΕΞ Ουκρανίας D. Kuleba - Επίσκεψη σε Μνημείο πεσόντων υπερασπιστών Ουκρανίας (uncensored).jpg|thumb|Die muur van herinnering vir Oekraïense soldate wat in die Russies-Oekraïense Oorlog gesneuwel het.]]
[[Beeld:Українські захисники розгромили ворожу БТГ на Донеччині за кілька годин 09.jpg|thumb|Russiese soldate wat gesterf het, lê langs ’n gepantserde voertuig met ’n [[Z (militêre simbool)|Z-merk]].]]

Daar is al gesê Russiese en Oekraïense bronne oordryf albei die teenstander se ongevallegetalle en verklein hulle eie verliese om die moreel te handhaaf.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://theconversation.com/ukraine-war-casualty-counts-from-either-side-can-be-potent-weapons-and-shouldnt-always-be-believed-198894 |title=Ukraine war: casualty counts from either side can be potent weapons and shouldn't always be believed |publisher=The Conversation |date=1 February 2023 |first=Lily |last=Hamourtziadou }}&lt;/ref&gt; Uitgelekte Amerikaanse dokumente meld &quot;die aanmelding van te min ongevalle in die Russiese stelsel&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-65260672 |first=Paul |last=Kirby |title=Ukraine war: Pentagon leaks reveal Russian infighting over death toll |work=BBC News |date=13 April 2023 }}&lt;/ref&gt; en Russiese nuusagentskappe het grootliks opgehou om die Russiese dodetal te rapporteer.&lt;ref name=&quot;fortune&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Meyer |first=David |date=14 March 2022 |title=Why is it so hard to get accurate death tolls in the Russia-Ukraine war? |url=https://fortune.com/2022/03/14/ukraine-russia-death-tolls-misinformation-find-your-own/ |magazine=Fortune |access-date=21 March 2022 }}&lt;/ref&gt;
Die getalle burgerlike en militêre sterftes kon weens die oorlogswanorde nie presies bepaal word nie.&lt;ref&gt;
{{Cite news|last1=Khurshudyan |first1=Isabelle |last2=Witte |first2=Griff |date=26 February 2022 |title=Civilians are dying in Ukraine. But exactly how many remains a mystery. |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/26/ukraine-deaths-casualties/ |access-date=19 September 2023 }}

Agence France-Presse (AFP) het berig nóg hy nóg onafhanklike konflikmonitors kon Russiese en Oekraïense bewerings oor vyandelike verliese verifieer en hulle het vermoed dit is oordryf.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=13 April 2022 |title=Ukraine conflict death toll: what we know |agency=Agence France-Presse |work=France 24]] |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220413-ukraine-conflict-death-toll-what-we-know |access-date=20 April 2022 }}&lt;/ref&gt; In Oktober 2022 het die onafhanklike Russiese mediaprojek iStories, met verwysing na bronne na aan die Kremlin, berig meer as 90&amp;nbsp;000 Russiese soldate is gedood, ernstig gewond of word vermis.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=12 October 2022 |title=Russia's 'irrecoverable losses' in Ukraine: more than 90,000 troops dead, disabled, or AWOL |work=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/10/12/russia-s-irrecoverable-losses-in-ukraine-more-than-90-000-troops-dead-disabled-or-awol }}&lt;/ref&gt; Zelenski het in Februarie 2026 gesê sowat 55&amp;nbsp;000 Oekraïense soldate is op die slagveld gedood, en daarop gewys ’n beduidende aantal is ook amptelik as vermis in aksie aangemeld.&lt;ref name=&quot;55k_reuters&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/55000-ukrainian-soldiers-killed-battlefield-zelenskiy-tells-french-tv-2026-02-04/|title=Fifty-five thousand Ukrainian soldiers killed on battlefield, Zelenskiy tells French TV |work=Reuters }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;55k_euronews&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-02-04 |title=Zelenskyy says 55,000 Ukrainian soldiers killed in Russian all-out war |url=https://www.euronews.com/2026/02/04/volodymyr-zelenskyy-55000-ukrainian-soldiers-killed-since-full-scale-invasion |access-date=2026-02-05 |website=euronews |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hoewel gevegsterftes uit ’n verskeidenheid bronne afgelei kan word, onder meer uit [[satelliet]]beelde van militêre optrede, is dit moeiliker om burgerlike sterftes te meet. In Junie 2022 het die Oekraïense minister van verdediging aan CNN gesê tienduisende Oekraïners is dood, en hy het gehoop die dodetal is minder as 100&amp;nbsp;000.&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Regan |first1=Helen |last2=Kottasová |first2=Ivana |last3=Haq |first3=Sana Noor |last4=Khalil |first4=Hafsa |last5=Vogt |first5=Adrienne |last6=Sangal |first6=Aditi |date=16 June 2022 |title=Tens of thousands have been killed since the invasion, says Ukrainian defense minister |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-16-22#h_255010f04309b11df83acfffc6a47042 |access-date=15 September 2022}}&lt;/ref&gt; Teen Julie 2024 het ongeveer 20&amp;nbsp;000 Oekraïners ledemate verloor.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bennetts |first=Marc |date=25 June 2024 |title=Facing annihilation, the Ukrainian towns praying for Western reinforcements |url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/facing-annihilation-the-ukrainian-towns-praying-for-western-reinforcements-5xtvpxwtv |access-date=25 June 2024 |website=[[The Times]]}}&lt;/ref&gt; Oekraïense amptenare meen minstens 25&amp;nbsp;000 mense is in Marioepol gedood,&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Yuhas |first=Alan |date=24 ACite ugust 2022 |titlThoands of Civilian Deaths and 6.6 Million Refugees: Calculating the Costs of War |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/08/24/world/europe/russia-ukraine-war-toll.html |access-date=20 September 2022 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Shandra |first=Alya |date=30 August 2022 |title=87,000 killed civilians documented in occupied Mariupol – volunteer |work=Euromaidan Press |url=https://euromaidanpress.com/2022/08/30/87000-killed-civilians-documented-in-occupied-mariupol-volunteer/ |access-date=20 September 2022}}&lt;/ref&gt; en liggame is nog in September 2022 ontdek.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=4 September 2022 |title=Mariupol: invaders don't bother to clear residential buildings of newly discovered bodies |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3564256-mariupol-invaders-dont-bother-to-clear-residential-buildings-of-newly-discovered-bodies.html |access-date=19 September 2023}}&lt;/ref&gt; Die burgemeester het gesê meer as 10&amp;nbsp;000 en moontlik 20&amp;nbsp;000 burgerlikes is tydens die beleg van Marioepol dood. Hy het ook gesê Russiese magte het mobiele verassingstoerusting saamgebring toe hulle die stad binnegaan.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=14 February 2023 |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine by the numbers |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2023/02/14/world/russia-invasion-of-ukraine-numbers/ |access-date=26 September 2023 |work=The Japan Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=At What Cost? The Economic and Human Costs of Russia's Invasion of Ukraine |url=https://www.cdhowe.org/public-policy-research/what-cost-economic-and-human-costs-russias-invasion-ukraine-0 |access-date=7 October 2023 |website=C.D. Howe Institute}}&lt;/ref&gt; 

’n Ondersoek deur Associated Press het aan die einde van 2022 beraam tot 75 000 burgerlikes is net in die Marioepolgebied dood.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=23 December 2022 |title=Russia scrubs Mariupol's Ukraine identity, builds on death |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-erasing-mariupol-499dceae43ed77f2ebfe750ea99b9ad9 |access-date=1 October 2023 |work=AP News}}&lt;/ref&gt;Tussen Maart 2022 en Februarie 2023 was daar minstens 8&amp;nbsp;000 sterftes in Marioepol.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=8 February 2024 |title=&quot;Our City Was Gone&quot;: Russia's Devastation of Mariupol, Ukraine |url=https://www.hrw.org/feature/russia-ukraine-war-mariupol/report |access-date=15 August 2025 |website=Human Rights Watch |language=en|page= 147}}&lt;/ref&gt; Die Kantoor van die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Menseregte was van mening die werklike aantal burgerlike ongevalle is aansienlik hoër as die getalle wat dit kon bevestig.&lt;ref name=&quot;OHCHR sep&quot;&gt;{{Cite   web|date=25 September 2023 |title=Ukraine: Ukraine: civilian casualty update 24 September 2023 |url=https://www.ohchr.org/en/news/2023/09/ukraine-civilian-casualty-update-24-september-2023 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}&lt;/ref&gt;

In die Russiese weermag het etniese minderhede buitensporig hoë ongevalle gely. In Oktober 2022 was die Russiese streke met die hoogste dodetalle [[Dagestan]], [[Tiwa]] en [[Boerjatië]], almal minderheidstreke. In Februarie 2024 was ses van die 10 Russiese streke met die hoogste sterftesyfers in Oekraïne in [[Siberië]] en die [[Russiese Verre Ooste|Verre Ooste]] geleë, en die voortgesette buitensporig hoë ongevalle onder etniese minderhede het ontleders genoop om te waarsku die situasie sal op lang termyn verwoestende gevolge vir hierdie gemeenskappe inhou.&lt;ref name=&quot;g456&quot;&gt;{{Cite web|last=Latypova |first=Leyla |title=2 Years Into Ukraine War, Russia's Ethnic Minorities Disproportionately Killed in Battle |website=The Moscow Times |date=17 May 2024 |url=https://www.themoscowtimes.com/2024/02/24/2-years-into-ukraine-war-russias-ethnic-minorities-disproportionately-killed-in-battle-a84170 |access-date=17 May 2024}}&lt;/ref&gt; Ongeveer 1&amp;nbsp;200 Russiese soldate is in Mei-Junie 2024 elke dag in Oekraïne gedood of gewond,&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt; en teen November 2024 het dit tot 1&amp;nbsp;500 gestyg, toe ongevalle op 45&amp;nbsp;690 geraam is.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Russia is suffering record casualties as the West steps up support for Ukraine, and it may struggle to replace them |first=Tom |last=Porter |work=Business Insider |date=6 December 2024 |url=https://www.businessinsider.com/russia-will-struggle-to-replace-its-casualties-in-ukraine-isw-2024-12}}&lt;/ref&gt; 

''[[Newsweek]]'' het beraam die getal Russiese mans wat op die bloedigste dag in November dood is (1&amp;nbsp;950) het die gemiddelde daaglikse manlike geboortesyfer in Rusland (1&amp;nbsp;836) oorskry.&lt;ref&gt;{{cite  news|work=Newsweek |title=Russia's Loss of Men in Ukraine Surpasses Daily Birth Rate |date=12 November 2024 |url=https://www.newsweek.com/russia-casualties-death-rate-birth-rate-ukraine-1984557}}&lt;/ref&gt; Die Letland-gebaseerde nuusmedium Meduza het beraam tot 140&amp;nbsp;000 Russiese soldate is teen Julie 2024 dood. In Desember 2025 het ’n ontleding deur die BBC aangedui Russiese ongevalle het vinniger toegeneem as op enige vorige tydstip tydens die inval, met 40% meer doodsberigte van soldate wat in Rusland in 2025 gepubliseer is as in 2024.&lt;ref name=&quot;r579&quot;&gt;{{cite web | last=Ivshina | first=Olga | title=Russia's losses in Ukraine rise faster than ever as US pushes for peace deal | website=BBC | date=30 December 2025 | url=https://www.bbc.com/news/articles/c62n922dnw7o | access-date=4 January 2026}}&lt;/ref&gt; Die oorlog in Oekraïne en die gepaardgaande emigrasie, laer geboortesyfers en oorlogverwante ongevalle het die demografiese krisis in Rusland verder verdiep.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Russia stares into population abyss as Putin sends its young men to die |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/02/26/russia-stares-population-abyss-putin-sends-young-men-die/ |work=The Telegraph |date=26 February 2023}}&lt;/ref&gt;

Die Russiese inval het die dodelikste Europese oorlog sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] (1939-'45) geword.&lt;ref&gt;{{cite news|work=The New York Times |title=Enduring Mayhem: Images From Year 3 of the War in Ukraine |url=https://www.nytimes.com/2024/04/24/world/europe/images-ukraine-war-third-year.html |date=24 April 2024}}&lt;/ref&gt; In Februarie 2025 het die Quincy-instituut vir Verantwoordelike Staatsmanskap ongevalle op 250&amp;nbsp;000 geraam.&lt;ref&gt;{{cite web| title=The Ukraine War After Three Years: Roads Not Taken |first=Marcus |last=Stanley |date=19 February 2025| publisher=Quincy Institute for Responsible Statecraft |url=https://quincyinst.org/research/the-ukraine-war-after-three-years-roads-not-taken/#}}&lt;/ref&gt; In September 2024 het ''[[The Wall Street Journal]]'' berig 'n miljoen Oekraïners en Russe is toe reeds gedood of gewond.&lt;ref name=&quot;WSJ-Casualties&quot;&gt;{{cite journal|url=https://www.wsj.com/world/one-million-are-now-dead-or-injured-in-the-russia-ukraine-war-b09d04e5 |first=Bojan |last=Pancevski |journal=[[The Wall Street Journal]] |date=17 September 2024 |title=One Million Are Now Dead or Injured in the Russia-Ukraine War |access-date=17 September 2024}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|+Bevestigde ongevalle
|-
! scope=&quot;col&quot; |
! scope=&quot;col&quot; |Getalle
! scope=&quot;col&quot; |Tyd
! scope=&quot;col&quot; |Bron
|-
! scope=&quot;row&quot; |Oekraïense burgerlikes
|'''16 874''' dood, '''51 273''' gewond
|24 Februarie 2022 - &lt;br&gt;13 Augustus 2026
|United Nations&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/ru/story/2026/08/1468479|title=Мониторинговая миссия ООН: число жертв среди мирных украинцев в июле было самым высоким в период с марта 2022 года |publisher=Новости ООН|lang=ru |date=2026-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|Russiese burgerlikes
|'''1 716''' dood (uitgesluit geannekseerde gebiede)
|24 Februarie 2022 - &lt;br&gt;2 September 2026
|Nowaja Gazeta Europa&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2026/09/02/leto-2026-goda-stalo-rekordnym-po-chislu-pogibshikh-mirnykh-zhitelei-v-rossii|title=Лето 2026 года стало рекордным по числу погибших мирных жителей в России|lang=ru|website=Новая газета. Европа|date=2026-09-02}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|Oekraïense soldate
|'''103 418''' dood (insluitend nievegtend), '''97 938''' vermis, '''11 618''' gevange geneem
|24 Februarie 2022 - &lt;br&gt;4 September 2026
|UALosses project&lt;ref name=&quot;UALosses&quot;&gt;{{cite web|url=https://ualosses.org/en/soldiers/|title=Ukraine's losses in the war |website=UALosses |date=7 January 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Важкі цифри: як сприймати нові дані про військові втрати – DW – 27.02.2024 |url=https://www.dw.com/uk/vazki-cifri-ak-sprijnali-ukrainci-novi-dani-pro-vijskovi-vtrati/a-68381601 |access-date=25 May 2024 |website=dw.com |language=uk}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |Russiese soldate&lt;br/&gt;(Russiese separatistemagte in Donbas uitgesluit)
|'''243 674''' dood
|24 Februarie 2022 - &lt;br&gt;4&amp;nbsp;September 2026
|BBC News Russian en Mediazona&lt;ref name=&quot;BBCMediazona&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/russian/articles/cgk5m01m52do |title=Исчезающие без приказа. Что стало с мобилизованными за четыре года войны |date=2026-09-04 |publisher=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904082228/https://www.bbc.com/russian/articles/cgk5m01m52do |archive-date=2026-09-04 |url-status=live}}&lt;br/&gt;{{cite news|title=Russian casualties in Ukraine. Mediazona count, updated |work=Mediazona |url=https://en.zona.media/article/2022/05/11/casualties_eng |date=1 August 2025 |access-date=3 July 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |Russiese soldate&lt;br/&gt;(Russiese separatistemagte in Donbas|Donetsk &amp; Loehansk uitgesluit)
|'''21 000 - 23 500''' dood
|24 Februarie 2022 - &lt;br&gt;30 September 2024
|BBC News Russian&lt;ref name=&quot;BBCMediazona&quot;/&gt;
|}

==Notas==
{{Reflist|group=nota}}

== Sien ook ==
* ''[[Russians at War]]''
* [[Oekraïense invalle in Wes-Rusland sedert Augustus 2024]]
* [[Operasie Sinitsia]]
* [[Oekraïense aanvalle op Russiese lugmagbasisse in Junie 2025|Operasie Spinnerak]]

==Verwysings==
{{Verwysings|3}}

==Skakels==
{{vertaaluit| taalafk = en | il = 2022 Russian invasion of Ukraine}}

{{Normdata}}</text>
      <sha1>jtm96r1hesnbtsyhq2y6hpnlopxwrw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Another Country</title>
    <ns>0</ns>
    <id>390222</id>
    <revision>
      <id>2974325</id>
      <parentid>2970747</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7234" sha1="i8zunh4z4y1mlq4yd3omq8nuarn6m3s" xml:space="preserve">{{Kursiewe titel}}
{{Inligtingskas rolprent
| naam              = Another Country
| beeld             = 
| regisseur         = Marek Kanievska
| vervaardiger      = Alan Marshall, Robert Fox
| produksieleier    = 
| geskryf_deur      = Julian Mitchell
| verteller         = 
| met               = [[Rupert Everett]]&lt;br /&gt;[[Colin Firth]]&lt;br /&gt;[[Cary Elwes]]
| musiek            = Michael Storey
| kinematografie    = Peter Biziou
| redigeerder       = Gerry Hambling
| ateljee           = Virgin Films&lt;br /&gt;Goldcrest &lt;br /&gt;National Film Finance Corporation&lt;br /&gt;Eastern Counties Newspapers, Ltd.
| verspreider       = 20th Century Fox
| vrygestel         = 1984
| speeltyd          = 90 minute
| land              = [[Brittanje]]
| taal              = [[Engels]]
| begroting         = 
| bruto             = 
| voorafgegaan_deur = 
| opgevolg_deur     = 
| webtuiste         = 
| imdb_id           = 0086904
}}

'''''Another Country''''' is 'n [[Brittanje|Britse]] romantiese historiese dramarolprent van 1984 wat deur Julian Mitchell geskryf is. Die draaiboek is verwerk van sy toneelstuk met dieselfde naam. Die rolprent is deur Marek Kanievska geregisseer en die rolverdeling sluit in [[Rupert Everett]] en [[Colin Firth]] in sy rolprentdebuut.

''Another Country'' is losweg geskoei op die lewe van die [[spioen]] en dubbelagent [[Guy Burgess]] (Guy Bennett in die rolprent). Dit onthul sy [[homoseksualiteit]] en blootstelling aan [[Marxisme]], terwyl dit ondersoek instel na die hipokrasie en snobisme van die Engelse openbareskoolstelsel.

==Storielyn==
{{Multibeeld
   | align = left
   | direction = vertical
   | background color  = 
   | voetskrif   = 
| header=
   | beeld1      = Everett Rupert.jpg
   | width1 = 130
   | onderskrif1 = Rupert Everett in 1985.
   | beeld2      = Colin Firth and Barbara Stockings (cropped).jpg
   | width2 = 130
   | onderskrif2 = Colin Firth.
  }}

Die rolprent speel in 'n Britse openbare skool af wat geskoei is op die [[Eton-kollege|Eton]] en [[Winchester-kollege|Winchester]] van die 1930's. Guy Bennett ([[Rupert Everett]]) en Tommy Judd ([[Colin Firth]]) is leerlinge en omdat albei op sy manier 'n buitestaander is, is hulle vriende (Bennett is [[gay]] en Judd is 'n [[Marxisme|Marxis]]).

Eendag kom 'n onderwyser af op Martineau (Philip Dupuy) en 'n seun van 'n ander koshuis terwyl hulle saam [[Masturbasie|masturbeer]]. Martineau hang homself daarna, terwyl die onderwysers en senior leerlinge probeer om die skandaal van die ouers en buitewêreld weg te hou. Die gay skandaal gee die weermagobsessiewe huiskaptein Fowler (Tristan Oliver) egter 'n welkome rede om teen Bennett te knoei. Fowler hou nie van hom en Judd nie en wil keer dat Bennett 'n &quot;god&quot; word: 'n skooltitel vir die twee topprefekte. 

Fowler kom af op 'n liefdesbriefie van Bennett aan James Harcourt ([[Cary Elwes]]). Bennett stem in tot 'n pak slae sodat Harcourt nie in die moeilikheid kom nie; op vorige geleenthede het hy straf vrygespring deur ander af te pers met die dreigement om hulle eie ondervindings met hom te onthul.

Judd is intussen teensinnig om 'n prefek te word, want hy voel hy kan nie 'n &quot;onderdrukkende stelsel&quot; soos dié onderskryf nie. Hy maak 'n onvergeetlike, bitter toespraak oor hoe die seuns wat deur die stelsel onderdruk word, opgroei in die vaders wat die stelsel onderhou. Eindelik stem hy egter in om 'n prefek te word om te keer dat die gehate Fowler hoofseun word. Dit gebeur nooit, want Donald Devenish (Rupert Wainwright) stem in om in die skool te bly en 'n prefek te word indien hy as &quot;god&quot; benoem word in plaas van Bennett.

Bennett is verpletter deur die mislukking van sy groot droom om 'n &quot;god&quot; te word en besef die Britse klassestelsel steun swaar op uiterlike voorkoms en dat om openlik gay te wees, 'n groot struikelblok is in sy beplande loopbaan as diplomaat.

Die prent se epiloog vertel hy het later in sy lewe na [[Rusland]] oorgeloop nadat hy 'n spioen vir die [[Sowjetunie]] was. Judd is dood in 'n geveg tydens die Spaanse Burgeroorlog.

==Akteurs==
* [[Rupert Everett]] as Guy Bennett
* [[Colin Firth]] as Tommy Judd
* [[Cary Elwes]] as James Harcourt
* Michael Jenn as Barclay
* [[Robert Addie]] as Delahay
* Rupert Wainwright as Donald Devenish
* Tristan Oliver as Fowler
* [[Piers Flint-Shipman]], credited as Frederick Alexander, as Jim Menzies
* Adrian Ross Magenty as Wharton
* Geoffrey Bateman as Yevgeni
* Philip Dupuy as Martineau

Charles Spencer, die 9de Graaf Spencer, die jonger broer van [[Diana, Prinses van Wallis]], is in drie tonele 'n ekstra (sonder dialoog).

==Produksie==
[[Eton-kollege]], waar Burgess skoolgegaan het, het die versoek geweier dat die rolprent op sy skoolterrein geskiet word.&lt;ref name=&quot;movie-locations.com&quot;&gt;[http://www.movie-locations.com/movies/a/anothercountry.html The Worldwide Guide to Movie Locations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413190153/http://www.movie-locations.com/movies/a/anothercountry.html |date=13 April 2012 }} Film locations for Another Country&lt;/ref&gt; Die ''Old Schools Quadrangle'' by die [[Universiteit van Oxford]] het toe een van die belangrike rolprentstelle vir die prent geword. Baie binneskote is geskiet by [[Althorp]], die tuiste van die Spencerfamilie.&lt;ref name=&quot;movie-locations.com&quot;/&gt; 

Rupert Everett, wat die rol van Bennett in die toneelstuk se eerste seisoen gespeel het, is vir dié rol in die fliek gekies. Twintig jaar later het Everett weer die hoofrol gespeel in 'n prent met Marek Kanievska as regisseur, ''A Different Loyalty'' (2004). Hy was daarin 'n spioen wat geskoei is op [[Kim Philby]], saam met Guy Burgess lid van die groep spioene bekend as die [[Cambridge-5]].

Die rolprent is ingeskryf vir die [[Cannes-rolprentfees 1984|Cannes-rolprentfees van 1984]], waar dit die prys vir beste artistieke bydrae gewen het.&lt;ref name=&quot;festival-cannes.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/1182/year/1984.html |title=Festival de Cannes: Another Country |accessdate=2009-06-22|work=festival-cannes.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.festival-cannes.fr/en/archives/1984/allAward.html Festival de Cannes Awards Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203035220/http://www.festival-cannes.fr/en/archives/1984/allAward.html |date=3 February 2014 }}, 1984.&lt;/ref&gt; Dit is vir drie [[Bafta]]pryse in rolprente benoem: redigering (Gerry Hambling), beste nuweling (Rupert Everett) en verwerkte draaiboek (Julian Mitchell).&lt;ref&gt;[http://www.bafta.org/awards-database.html?sq=Another+Country BAFTA Awards Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715061554/http://awards.bafta.org/explore?sq=Another%20Country |date=15 Julie 2024 }} {{Cite web |url=http://awards.bafta.org/explore?sq=Another%20Country |title=argiefkopie |access-date=31 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240715061554/http://awards.bafta.org/explore?sq=Another%20Country |archive-date=15 Julie 2024 |url-status=bot: unknown}} Another Country, 1984.&lt;/ref&gt;

==Verwysings==
{{Verwysings}}

==Skakels==
* {{IMDb title|0086904|Another Country}}
{{vertaaluit| taalafk = en | il = Another Country}}

{{Normdata}}

[[Kategorie:Britse rolprente]]
[[Kategorie:LGBT-verwante rolprente]]
[[Kategorie:Historiese rolprente]]</text>
      <sha1>i8zunh4z4y1mlq4yd3omq8nuarn6m3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ann Bryant-kunsgalery</title>
    <ns>0</ns>
    <id>390790</id>
    <revision>
      <id>2974486</id>
      <parentid>2506623</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:04:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kunstenaars */ link Jacobus_Hendrik_Pierneef</comment>
      <origin>2974486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1488" sha1="qi53l3i8o1b21ljj098xwhuwsipfe3s" xml:space="preserve">Die '''Ann Bryant-kunsgalery''' in [[Oos-Londen]] bestaan hoofsaaklik uit 'n groot permanente versameling oorwegend Suid-Afrikaanse skilderye.

== Kunstenaars ==
In die versameling skilderye, grafiese werke, beeldhouwerke en ander kunsobjekte deur Suid-Afrikaanse en buitelandse kunstenaars is werke deur onder andere
* [[Walter Battiss]], [[Thomas Bowler]]
* [[Bettie Cilliers-Barnard]]
* [[Ernst de Jong]], Nerine Desmond
* [[Zakkie Eloff]]
* [[Alfred Krenz]]
* [[Judith Mason]], [[Dirk Meerkotter]]
* [[Jacobus Hendrik Pierneef|J.H. Pierneef]], [[Alexis Preller]]
* Lawrence Scully, [[Cyprian Shilakoe]], [[Maud Sumner]]
* [[Gordon Vorster]]
* [[Jean Welz]]

== Ligging ==
Die galery is by nagenoeg 33° 00′ 03″ suid, 27° 53′ 51″ oos met die adres St. Marksweg 9 in die buurt Southernwood. Die hoofingang is in St. Lukeweg.

== Monument ==
Die versameling word gehuisves in geboue wat dateer uit 1905, en is in die Victoriaanse styl met neo-klasssieke en Renaissance-eienskappe. Dit vorm 'n integrale deel van die historiese stadskern. Dus is die geboue op sigself al 'n gedenkwaardigheid. Mev. Ann Bryant het die huis en haar skilderye aan die stad geskenk met die doel om 'n kunsgalery te begin. Op 6 Februarie 1948 is dit vir die publiek oopgestel.

== Bibliografie ==
* annbryant.co.za

[[Kategorie:Oos-Londen]]
[[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Kunsmuseums en galerye van Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Geboue en strukture in Oos-Londen]]</text>
      <sha1>qi53l3i8o1b21ljj098xwhuwsipfe3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fiksheid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>400171</id>
    <revision>
      <id>2974413</id>
      <parentid>2635147</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:47:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Forms of training&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1377503510|Physical fitness]]&quot;</comment>
      <origin>2974413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7318" sha1="k8ensuhoju2yr360picr922qjfb26i9" xml:space="preserve">[[Lêer:USMC-Rich Froning Jr.jpg|duimnael|Fiksheid word onder andere deur [[fisiese oefening|oefening]] verkry. Hierdie foto wys Rich Froning Jr. – viermalige wenner van die &quot;Fittest Man on Earth&quot; titel.]]

'''Fiksheid''' is 'n toestand van [[gesondheid]] en [[welsyn]] en meer spesifiek die vermoë om aspekte van [[sport]], beroepe en daaglikse aktiwiteite uit te voer. Fiksheid word oor die algemeen verkry deur behoorlike [[voeding]],&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Tremblay MS, Colley RC, Saunders TJ, Healy GN, Owen N | title = Physiological and health implications of a sedentary lifestyle | journal = Applied Physiology, Nutrition, and Metabolism| volume = 35 | issue = 6 | pages = 725–40 | date = December 2010 | pmid = 21164543 | doi = 10.1139/H10-079 | s2cid = 3080739 }}&lt;/ref&gt; matig kragtige fisiese oefening en voldoende rus saam met 'n formele herstelplan.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = Physical activity and health of youth | vauthors = Malina R  | publisher = Ovidius University Annals, Series Physical Education and Sport/Science, Movement and Health|year = 2010|location = Constanta}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = de Groot GC, Fagerström L | title = Older adults' motivating factors and barriers to exercise to prevent falls | journal = Scandinavian Journal of Occupational Therapy | volume = 18 | issue = 2 | pages = 153–60 | date = June 2011 | pmid = 20545467 | doi = 10.3109/11038128.2010.487113 | s2cid = 41105819 }}&lt;/ref&gt;

Voor die [[Nywerheidsomwenteling]] is fiksheid gedefinieer as die vermoë om die dag se aktiwiteite uit te voer sonder oormatige moegheid of lusteloosheid. Met outomatisering en veranderinge in lewenstyl word fisieke fiksheid egter nou beskou as 'n maatstaf van die liggaam se vermoë om doeltreffend en effektief in werk en tydens ontspanningsaktiwiteite te funksioneer, gesond te wees, hipokinetiese siektes te weerstaan, die immuunstelsel te verbeter en noodsituasies te kan hanteer.&lt;ref&gt;{{cite web|title=President's Council on Physical Fitness and Sports Definitions for Health, Fitness, and Physical Activity |url=http://www.fitness.gov/digest_mar2000.htm |archive-date=12 July 2012 |publisher=fitness.gov |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712201046/http://www.fitness.gov/digest_mar2000.htm }}&lt;/ref&gt;

== Opleidingsvorme ==

=== Taakspesifieke opleiding ===
Taakspesifieke fiksheid, ook bekend as taakgerigte fiksheid, verwys na ’n persoon se vermoë om ’n spesifieke aktiwiteit, soos sport of '''militêre diens''', doeltreffend uit te voer. Taakspesifieke opleiding berei atlete voor om goed in hul sportsoort te presteer deur dieselfde, of nou verwante, bewegings en handelinge te oefen. Dit sluit die volgende in:


* 100 m-naelloop: Tydens ’n naelloop moet die atleet opgelei word om gedurende die hele wedloop anaërobies te presteer. ’n Voorbeeld van ’n geskikte oefenmetode hiervoor is intervalopleiding.
* 100-myl-fietsrit: Fietsryers moet aërobies voorberei word vir ’n fietsrit van 100 myl (ongeveer 161 km) of langer.
* Middelafstandhardloop: Atlete benodig beide spoed en uithouvermoë om voordeel uit hierdie tipe opleiding te trek. Die spiere wat intensief werk, funksioneer vir ’n langer tydperk op ’n hoë vlak omdat hulle vir ’n langer tyd teen daardie intensiteit gebruik word.[1]
* Marathon: In hierdie geval moet die atleet opgelei word om aërobies te presteer, en hul uithouvermoë moet tot ’n optimale vlak opgebou word.
* Baie brandbestryders en polisiebeamptes ondergaan gereelde fiksheidstoetse om te bepaal of hulle in staat is om die fisiek veeleisende take wat hul werk vereis, uit te voer.[2]
* Lede van die gewapende magte word dikwels vereis om ’n formele fiksheidstoets te slaag. Soldate van die Amerikaanse Leër moet byvoorbeeld die Army Physical Fitness Test (APFT) kan slaag.[3]
* Heuwelnaellope: Dit vereis aanvanklik ’n hoë vlak van fiksheid en is veral voordelig vir die beenspiere. Militêre personeel oefen dikwels vir bergklim en wedlope.
* Pliometriese en isometriese oefeninge: Dit is ’n uitstekende manier om krag op te bou en spieruithouvermoë te verbeter.
* Hardloop op sand plaas minder spanning op die beenspiere as hardloop op gras of beton. Dit is omdat die sand onder die voet meegee, wat die landing versag. Oefening op sand is ’n doeltreffende manier om gewig te verloor en fiksheid te verbeter, aangesien meer inspanning nodig is – ongeveer een en ’n half keer soveel – om op sagte sand as op ’n harde oppervlak te hardloop.[45]
* Waterdraf is ’n vorm van oefening wat spanning op die gewrigte en bene verminder.[46] As gevolg van die water se dryfvermoë, wat ’n gedeelte van die liggaamsgewig ondersteun, is die impak op spiere en bene minimaal. Dit kan voordelig wees vir mense wat van beserings herstel.[47] Daarbenewens verhoog die weerstand van die water die intensiteit van die oefening wanneer ’n persoon daardeur draf. Hoe dieper die water is, hoe groter is die krag wat nodig is om die bene daardeur te beweeg.[48]
* Swem: Hurk-oefeninge (squats) kan help om ’n swemmer se wegspring te verbeter.[49]

Om fisieke fiksheidsaktiwiteit tot voordeel van ’n individu te laat wees, moet die inspanning voldoende stimulasie veroorsaak. Oefening met die korrekte intensiteit, duur en frekwensie kan aansienlike verbetering tot gevolg hê. ’n Persoon kan oor die algemeen beter voel, maar die fisieke uitwerking op die menslike liggaam kan weke of maande neem voordat dit merkbaar word – en moontlik jare voordat volle ontwikkeling bereik word.Vir opleidingsdoeleindes moet oefening spanning of ’n bepaalde belasting op ’n liggaamsfunksie of weefsel plaas. Om voortgesette verbetering te verseker, moet hierdie belasting met verloop van tyd geleidelik verhoog word. Hierdie soort oefenopleiding berus op drie basiese beginsels: oorbelasting, spesifisiteit en progressie. Hierdie beginsels hou verband met gesondheid, sowel as met die verbetering van fisieke werkvermoë.[50]

=== Hoë-intensiteit-intervalopleiding ===


Hoë-intensiteit-intervalopleiding (HIIT) bestaan uit herhaalde, kort periodes van oefening wat teen ’n hoë intensiteitsvlak uitgevoer word. Hierdie periodes van intense aktiwiteit word gevolg deur ’n voorafbepaalde rustyd of ’n tydperk van lae-intensiteit-aktiwiteit.[51]

Studies het getoon dat oefening teen ’n hoër intensiteit groter kardiovaskulêre voordele vir mense kan inhou in vergelyking met oefening teen ’n lae of matige intensiteit.[52] Wanneer ’n oefensessie uit HIIT bestaan, moet die liggaam harder werk om die suurstof wat tydens die oefening verbruik is, aan te vul. Navorsing oor die voordele van HIIT het getoon dat dit baie doeltreffend kan wees om liggaamsvet te verminder, veral rondom die buikstreek.[53] Verder toon navorsing dat HIIT, in vergelyking met deurlopende oefening teen ’n matige intensiteit, meer kalorieë kan verbrand en die hoeveelheid vet wat ná ’n HIIT-oefensessie verbrand word, kan verhoog.[54]’n Gebrek aan tyd is een van die vernaamste redes wat mense aanvoer waarom hulle nie oefen nie. HIIT kan ’n geskikte alternatief vir hierdie mense wees, aangesien ’n HIIT-oefensessie so kort as 10-minutes kan duur, wat dit aansienlik vinniger as konvensionele oefensessies maak.[55]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Normdata}}</text>
      <sha1>k8ensuhoju2yr360picr922qjfb26i9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dzaoudzi-Pamandzi Internasionale Lughawe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>403827</id>
    <revision>
      <id>2974463</id>
      <parentid>2618551</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T04:51:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3229" sha1="tsivjwgd10onwwui5de4f9yzg3rh33x" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| name                = Dzaoudzi-Pamandzi&lt;br /&gt;Internasionale Lughawe
| nativename          = &lt;small&gt;''Aéroport de Dzaoudzi-Pamandzi''&lt;/small&gt;
| image               = Aéroport de Pamandzi.jpg
| image-width         = 250
| IATA                = DZA
| ICAO                = FMCZ
| pushpin_map         = Mayotte
| pushpin_map_caption = Lughawe se ligging in Frans-Mayotte (Indiese Oseaan)
| pushpin_label       = DZA
| type                = Openbaar
| owner               = 
| hub                 = Ewa Air
| operator            = SNC-Lavalin Aéroport
| city-served         = Dzaoudzi, [[Mayotte]]
| location            = 
| elevation-f         = 23
| elevation-m         = 7
| coordinates         = {{coord|12|48|17|S|045|16|52|E|type:airport}}
| website             = [http://www.mayotte.aeroport.fr www.mayotte.aeroport.fr] (in Frans)
| metric-elev         = 
| metric-rwy          = 
| r1-number           = 16/34
| r1-length-f         = 6,330
| r1-length-m         = 1,929
| r1-surface          = Asfalt
| stat-year           = 2018
| stat1-header        = Passasiers
| stat1-data          = 386 097
| footnotes           = Bron: [[Aeronautical Information Publication|AIP]] France,&lt;ref&gt;French Aeronautical Information Publication – DZAOUDZI-PAMANDZI&lt;/ref&gt; Aeroport.fr&lt;ref name=AER&gt;{{fr}} {{cite web|title=Résultats d'activité des aéroports français 2018|url=https://www.aeroport.fr/uploads/Rapport%20d'activit%C3%A9%20final.pdf|website=aeroport.fr|page=29|access-date=8 Augustus 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20210131155637/https://www.aeroport.fr/uploads/Rapport%20d%27activit%C3%A9%20final.pdf|archive-date=31 Januarie 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

'''Dzaoudzi-Pamandzi Internasionale Lughawe''' ([[IATA]]: '''DZA''', [[ICAO]]: '''FMCZ''') is 'n lughawe geleë in Dzaoudzi, [[Mayotte]], [[Frankryk]] op die suidpunt van die eiland [[Petite-Terre (Mayotte)|Petite-Terre]] (of Pamanzi), geleë oos van Grande-Terre, die hoofeiland van Mayotte. Dit is die enigste lughawe in Mayotte met geskeduleerde dienste, hoofsaaklik na bestemmings binne Afrika en na metropolitaanse Frankryk. Die lughawe bedien vliegtuie tot en met die [[Boeing 777]] in grootte.

’n Nuwe aanloopbaan (15/33) wes van die huidige aanloopbaan was beplan en sou 2&amp;nbsp;600 meter lank wees om groter vliegtuie, soos die [[Airbus A380]] en Boeing 747 te akkommodeer.&lt;ref&gt;{{fr}} http://www.mayotte.pref.gouv.fr/depot/contournement_MDZ/aeroport/Emprise.pdf {{dead link|date=January 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Sodra dit gebou is, sal die ouer aanloopbaan 'n taxibaan word. Daar is ook planne vir 'n nuwe terminaal wat gebou moet word (en waarskynlik die huidige vertrek- en aankomsgeboue vervang).&lt;ref&gt;http://www.developpement-durable.gouv.fr/IMG/pdf/RA_DSAC_2009_FR_UK.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101215221140/http://www.developpement-durable.gouv.fr/IMG/pdf/RA_DSAC_2009_FR_UK.pdf |date=15 Desember 2010 }}, p65&lt;/ref&gt; Hierdie projek moes teen 2015 voltooi wees.

Die hoofkwartier van Ewa Air is op die lughawe-eiendom.&lt;ref&gt;[http://www.ewa-air.com/en/contact.html Contact].&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Normdata}}

[[Kategorie:Lughawens in Afrika]]</text>
      <sha1>tsivjwgd10onwwui5de4f9yzg3rh33x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Keith Richards</title>
    <ns>0</ns>
    <id>411673</id>
    <revision>
      <id>2974453</id>
      <parentid>2650080</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:55:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raippa-Valli</username>
        <id>215164</id>
      </contributor>
      <comment>Beeld</comment>
      <origin>2974453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2146" sha1="tfjfg3q1z4berl3cev9t869rov2bh7e" xml:space="preserve">[[Beeld:Keith Richards on February 26 2012.jpg|thumb|260px|Keith Richards in 2012.]]
[[File:Keith-Richards-1965.jpg|thumb|Richards (1965)]]

'''Keith Richards''' (gebore 18 Desember 1943) is 'n Engelse musikant, liedjieskrywer, sanger en musiekvervaardiger. Hy is 'n oorspronklike lid van [[The Rolling Stones]] as 'n kitaarspeler, sanger en medehoofliedjieskrywer. Sy liedjieskryfvennootskap met die groep se hoofsanger, [[Mick Jagger]], is een van die suksesvolstes in die geskiedenis. Sy loopbaan strek oor ses dekades en sy kitaarspeelstyl is deur hulle hele bestaan 'n kenmerk van die Rolling Stones. 

Richards het soms die nuus gehaal met sy romantiese verbintenisse en onwettige [[dwelmmisbruik]], en hy is dikwels uitgebeeld as 'n teenkulturele figuur. Hy was aanvanklik as '''Keith Richard''' bekend, maar het in die 1970's sy volle van begin gebruik.

==Lewe==
Richards is in Dartford, [[Kent]], gebore en het daar grootgeword. Hy het met Jagger, Bill Wyman, Charlie Watts, Ian Stewart en [[Brian Jones]] bevriend geraak en by die Rolling Stones aangesluit. Hy is soms die hoofsanger, gewoonlik van minstens een liedjies op 'n konsert. Benewens sy loopbaan met die Stones het hy ook musiek gemaak saam met sy eie groep, The X-Pensive Winos. Verder verskyn hy in 'n paar ''Pirates of the Caribbean''-rolprente as kaptein Teague, die vader van [[Jack Sparrow]], wie se voorkoms en karakterisering op Richards self geskoei is.

In 1989 is Richards in die Rock and Roll Hall of Fame en in 2004 in die UK Music Hall of Fame opgeneem saam met die ander lede van die Stones. Die tydskrif ''[[Rolling Stone]]'' noem hom in 2011 vierde op hulle lys van 100 beste kitaarspelers. In 2023 was hy 15de op ''Rolling Stone'' se lys.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date=2023-10-13 |title=The 250 Greatest Guitarists of All Time |url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-guitarists-1234814010/ |access-date=2023-10-14 |magazine=Rolling Stone |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

==Verwysings==
{{Verwysings}}

==Skakels==
{{CommonsKategorie-inlyn|Keith Richards}}
{{vertaaluit| taalafk = en | il = Keith Richards}}

{{Normdata}}

[[Kategorie:Engelse musici]]</text>
      <sha1>tfjfg3q1z4berl3cev9t869rov2bh7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Senecio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>415774</id>
    <revision>
      <id>2974389</id>
      <parentid>2674828</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:56:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Verbeter</comment>
      <origin>2974389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1702" sha1="dkk46wx1yiipu7of27ip5nko63n8lx6" xml:space="preserve">{{Outomatiese taksoboks
|image = Senecio rhyncholaenus 5Dsr 4659 03.jpg
|image_caption = ''Senecio rhyncholaenus''
|display_parents = 3
|taxon = Senecio
|authority =  L., Sp. Pl.: 866 (1753)
|subdivision_ranks = Spesies
|subdivision = &lt;center&gt;[[#Spesies|Sien teks]]&lt;/center&gt;
|synonyms =
}}
'''''Senecio''''' is 'n genus van blomdraende plante uit die familie ''Asteraceae.'' Verskeie soorte van hierdie groot genus kom in Suid-Afrika voor.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Die plantfamilie Asteraceae : 4 interessante groeivorme en ekonomies belangrike soorte : general article and report|author=
P.P.J. Herman|journal=Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie|volume= 21|issue=3|year=2002}}&lt;/ref&gt;

Sommige spesies slinger met hulle slap stingels teen of om ander plante op, of gebruik die ander plante as ondersteuning:
* ''[[Senecio tamoides]]''
* ''[[Senecio deltoides]]''
* ''[[Senecio macroglossoides]]''
Ander is blaarsukkulente:
* ''[[Senecio skirrhodon]]''
'n Voorbeeld wat met sy wortels in water of modder groei is
* ''[[Senecio achilleifolius]]''
Die stingels van sommige soorte groei plat teen die grond en net die hofies word bokant die grondoppervlak gedra. 'n Voorbeeld is:
* ''[[Senecio radicans]]''
'n Voorbeeld van 'n spesie met blare met drie tot vyf hoofare is
* ''[[Senecio ruwenzoriensis]]''
Melksap kom voor by:
* ''[[Senecio viminalis]]''
'n Baie aromatiese soort is:
* ''[[Senecio rhyncholaenus]]''
Daar is soorte wat dunsiekte of Moltenosiekte veroorsaak:
* ''[[Senecio retorsus]]''
* ''[[Senecio latifolius]]''
* ''[[Senecio sceleratus]]''
'n Meerjarige soort is:
* ''[[Senecio napifolius]]''

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Taksonbalk}}

[[Kategorie:Senecio| ]]</text>
      <sha1>dkk46wx1yiipu7of27ip5nko63n8lx6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974391</id>
      <parentid>2974389</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Skakel</comment>
      <origin>2974391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1706" sha1="85rxg0ho1d4kw4ja4d7d9pjhuo8379u" xml:space="preserve">{{Outomatiese taksoboks
|image = Senecio rhyncholaenus 5Dsr 4659 03.jpg
|image_caption = ''Senecio rhyncholaenus''
|display_parents = 3
|taxon = Senecio
|authority =  L., Sp. Pl.: 866 (1753)
|subdivision_ranks = Spesies
|subdivision = &lt;center&gt;[[#Spesies|Sien teks]]&lt;/center&gt;
|synonyms =
}}
'''''Senecio''''' is 'n [[genus]] van blomdraende plante uit die familie ''Asteraceae.'' Verskeie soorte van hierdie groot genus kom in Suid-Afrika voor.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Die plantfamilie Asteraceae : 4 interessante groeivorme en ekonomies belangrike soorte : general article and report|author=
P.P.J. Herman|journal=Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie|volume= 21|issue=3|year=2002}}&lt;/ref&gt;

Sommige spesies slinger met hulle slap stingels teen of om ander plante op, of gebruik die ander plante as ondersteuning:
* ''[[Senecio tamoides]]''
* ''[[Senecio deltoides]]''
* ''[[Senecio macroglossoides]]''
Ander is blaarsukkulente:
* ''[[Senecio skirrhodon]]''
'n Voorbeeld wat met sy wortels in water of modder groei is
* ''[[Senecio achilleifolius]]''
Die stingels van sommige soorte groei plat teen die grond en net die hofies word bokant die grondoppervlak gedra. 'n Voorbeeld is:
* ''[[Senecio radicans]]''
'n Voorbeeld van 'n spesie met blare met drie tot vyf hoofare is
* ''[[Senecio ruwenzoriensis]]''
Melksap kom voor by:
* ''[[Senecio viminalis]]''
'n Baie aromatiese soort is:
* ''[[Senecio rhyncholaenus]]''
Daar is soorte wat dunsiekte of Moltenosiekte veroorsaak:
* ''[[Senecio retorsus]]''
* ''[[Senecio latifolius]]''
* ''[[Senecio sceleratus]]''
'n Meerjarige soort is:
* ''[[Senecio napifolius]]''

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Taksonbalk}}

[[Kategorie:Senecio| ]]</text>
      <sha1>85rxg0ho1d4kw4ja4d7d9pjhuo8379u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Betuwe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>421682</id>
    <revision>
      <id>2974403</id>
      <parentid>2970798</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10773" sha1="c7h2vrwbvevflroryusol16r4pg6ybe" xml:space="preserve">[[Lêer:50nc ex leg copy.jpg|duimnael|regs|[[Nederland]] in omstreeks 50 n.C. Die riviereilande, waarvan een Betuwe was, kan gesien word effens onder die middelpunt. Die moderne streek van Betuwe stem grootliks ooreen met die dun strook eiland wat vanaf die land se middelpunt strek tot aan die Duitse grens.]]   

'''Betuwe''' ({{IPA|nl|ˈbeːtyu.ə|-|Nl-Betuwe.ogg}}) is 'n historiese en geografiese streek in [[Nederland]], en vorm groot vrugbare eilande in die [[Ryn-Maas-Scheldedelta|rivierdelta]] wat gevorm word deur die [[Ryn]]- ([[Nederlands]]: ''Rijn'') en [[Maas]]-riviere. Gedurende die [[Romeinse Ryk]] was die streek 'n belangrike grensgebied en bron van keiserlike soldate. Die naam is moontlik voor-Romeins. 

Administratief gesproke is die moderne Betuwe deel van die moderne provinsie [[Gelderland]], en alhoewel die riviere en provinsies deur die geskiedenis verander het, is dit rofweg eenders. Vandag word Betuwe begrens in die suide deur die [[Waal (rivier)|Waal-]] en [[Lek (rivier)|Lek]]-rivier, en in die noorde deur die Nederrijn (alle riviere wat in die delta self begin is takke van die Ryn of Maas). Histories was die voormalige munisipaliteit van Rijnwaarden deel van Betuwe, maar tans is dit deel van [[Zevenaar]]. Dit is afgesny van Betuwe deur die bou van die Pannerdens Kanaal.

'n Belangrike spoorweg, die Betuweroete, loop deur die Betuwe. Dit is in 2007 geopen na baie omstredenheid.
[[Lêer:Riverscape, Lingewaard.jpg|duimnael|Die Lingewaard-rivierlandskap]]
Die streek van Betuwe word verdeel in nege [[munisipaliteit]]e: [[Lingewaard]], [[Arnhem]] (suidelike deel), [[Nijmegen]] (noordelike deel), [[Overbetuwe]], [[Neder-Betuwe (munisipaliteit)|Neder-Betuwe]], [[Buren]], [[Tiel]], [[Culemborg]] en [[West Betuwe]]. Die streek word gekenmerk deur verskeie vrugteboorde, en is reeds vir eeue bekend as &quot;die vrugtemandjie van Nederland.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Gelderland |first=Erfgoed |title=Ontwikkeling van de fruitteelt in het rivierengebied |url=https://mijngelderland.nl/inhoud/specials/het-verhaal-van-gelderland/ontwikkeling-van-de-fruitteelt-in-het-rivierengebied#:~:text=In%20de%20zeventiende%20eeuw%20werd%20de%20Betuwe%20de,van%20Nederland%E2%80%99.%20Vooral%20de%20meikersen%20waren%20veel%20gevraagd. |access-date=2024-07-08 |website=mijngelderland.nl |language=nl}}&lt;/ref&gt;

== Voor-Romeins ==
{{Hoofartikel|Batavi}}
Die &quot;Bataafse eiland&quot; in die [[Ryn]]rivier word deur [[Julius Caesar]] genoem in sy ''Commentarii de Bello Gallico''. Die eiland se mees oostelike punt is by 'n vertakking in die Ryn, een tak is die [[Waal (rivier)|Waal]] en die ander die Nederrijn/Oude Rijn (vandaar die Latynse naam ''Insula Batavorum'', &quot;Eiland van die Batavi&quot;).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0001:book=4:chapter=10&amp;highlight=batavi|title=C. Julius Caesar, ''Galliese Oorlog'', Boek 4, hoofstuk 10|work=tufts.edu}}&lt;/ref&gt;Heelwat later het [[Tacitus]] geskryf dat die Batawe wat daar gewoon het oorspronklik 'n deel was van die [[Chatti]], 'n stam in [[Duitsland]] wat nie deur Caesar genoem word nie, en deur interne struwelinge gedwing is om na hul nuwe tuiste te trek.&lt;ref&gt;Cornelius Tacitus, ''Duitsland en sy stamme'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0083%3Achapter%3D29 1.29]&lt;/ref&gt;

Tacitus vermeld dat die gebied voor hul aankoms &quot;'n onbewoonde distrik aan die einde van die kus van [[Gallië]] was, en berig ook oor 'n naburige eiland, omring deur die see aan die voorkant, en deur die Rynrivier aan die agterkant en aan weerskante daarvan&quot;.&lt;ref&gt;Tacitus, ''Historiae'' iv.12&lt;/ref&gt; In 'n meer gedetailleerde beskrywing skryf hy:

&lt;blockquote&gt;Die eiland van die Batavi was die aangewese ontmoetingsplek vanweë sy maklike landingsplekke, en die gerief waarmee dit die leër kon ontvang en die oorlog oor die rivier kon dra. Want die Ryn, wat aaneenlopend in 'n enkele kanaal vloei en onbeduidende eilande omsingel, vertak waar die Batavi se gebied begin in twee riviere, en behou sy naam en sy loop in die stroom wat Duitsland binnespoel, tot dit by die see uitmond. Op die Galliese oewer is sy vloei breër en minder hewig; hier het dit 'n ander naam ontvang van die mense wat op sy oewers woon, die [[Waal|Vahal]]. Die naam verander egter gou weer na die [[Maas|Mosa]]-rivier, waar dit in dieselfde oseaan uitmond.&lt;ref&gt;Tacitus, ''Die Annale'', [https://www.perseus. tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0078:book=2:chapter=6 II.6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130725184838/http://perseus/ |date=25 Julie 2013 }} {{Cite web |url=http://perseus/ |title=argiefkopie |access-date=13 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725184838/http://perseus/ |archive-date=25 Julie 2013 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Moderne argeoloë stem nie saam met Tacitus nie en merk op dat die eiland 'n pre-Romeinse en pre-Germaanse bevolking gehad het, wat klaarblyklik reeds bekend was as die Batawe. Caesar het inderdaad nie net die bestaan van pre-Romeinse Batawe geïmpliseer nie, maar ook genoem dat die Belgiese Menapii van die [[Vlaandere|Vlaamse]] kus nedersettings gehad teenaan die beginpunt van die delta, naby die moderne grens met Duitsland.&lt;ref&gt;N. Roymans, &quot;The Lower Rhine ''Triquetrum'' Coinages and the Ethnogenesis of the Batavians&quot;, in: T. Grünewald &amp; H.-J. Schalles (eds.), ''Germania Inferior: Besiedlung, Gesellschaft und Wirtschaft an der Grenze der römisch-germanischen Welt'' (2000), 93–145, esp. 94.&lt;/ref&gt;

== Romeinse tydperk ==
{{Hoofartikel|Batavi}}
Gedurende die [[Romeinse Ryk]] was daar 'n ''civitas'' wat uit die [[Batavi|Batawe]], 'n Germaanse stam, bestaan het. Die streek is beskryf as 'n groot eiland tussen riviere in die Ryn-Maas delta, die moderne ekwivalent van Betuwe.&lt;ref&gt;Dirk van Miert (red.), ''The Kaleidoscopic Scholarship of Hadrianus Junius (1511–1575): Northern Humanism at the Dawn of the Dutch Golden Age'', essay deur Nico de Glas, pp. 69&amp;ndash;71, {{ISBN|900420914X}}, besoek by Google Books 2014-03-08&lt;/ref&gt; Die Batawe het die eiland met die [[Cananefate]] gedeel, wat aan hul westekant gevestig was, naby die kus. Hulle Romeinse stad was [[Nijmegen]].

Die naam is ook genoem deur [[Plinius die ouere]], en dit het 'n rol gespeel in Tacitus se verslag van die Germaanse opstand van 68. Hy het gesê dat &quot;In die Ryn self, byna 160 km lank, Betuwe die bekendste eiland van die Batawe en die Cananefate is&quot;.&lt;ref&gt;Plinius die ouere, ''Natuurlike Geskiedenis'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0137:book=4:chapter=29 IV.29].&lt;/ref&gt;

Ammianus Marcellinus verskaf die latere Romeinse geskiedenis daarvan. Hy maak melding van die [[Franke|Saliese Franke]] wat daar woon. Die historkus Zosimus is die enigste klassieke skrywer wat beweer dat hulle vir die eerste keer die Ryn oorgesteek het tydens die Romeinse omwentelinge en die daaropvolgende Germaanse deurbraak in 260 n.C. Albei skrywers stem saam dat hulle vanaf Butuwe in 'n suidelike rigting gedryf is, na [[Toxandrië]].

== Middeleeue ==
Gedurende die [[Karolingers|Karolingiese]] en Ottoniese tydperke in die vroeë [[Middeleeue]] was Betuwe onder die [[Franke]] bekend as ''Batua'', 'n Frankiese ''gau'' (gebied) wat gebaseer was op die baie ouer Romeinse ''[[pagus|pagi]]''. Verskeie graafskappe was in die gebied geleë, en die streek word genoem in verdrae soos die Verdrag van Meerssen, wat Europa tussen die verskillende Frankiese koninkryke verdeel het. 

Later was dit deel van die nuwer graafskap van Guelders, wat gevestig is na die suidooste.

== Renaissance ==
Gedurende die [[Renaissance]] wou die Nederlanders hul pre-middeleeuse Batavi-kultuur en -geskiedenis herontdek. Hierdie gemeenskaplike geskiedenis het die Batawe tot die status van &quot;kulturele voorouers&quot; vir alle Nederlanders verhef. Hulle het hulleself (en ander voorwerpe, soos bv. die skip ''Batavia'' [1628]) soms na die Batawe vernoem, en dit het selfs tot die kortstondige bestaan van die [[Bataafse Republiek]] gelei. Die naam ''Batavia'' is ook na die kolonies, soos die [[Nederlands Oos-Indië|Nederlandse Oos-Indiese eilande]], uitgebrei, waar hulle die [[Jakarta|stad Jayakarta]] herdoop het tot Batavia (1619 tot ongeveer 1942, toe die naam verander is na Djakarta [kort vir die voormalige naam Jayakarta, later weer gespel as Jakarta]). Die naam is ook gebruik in [[Suriname]], waar Batavia, Suriname gestig is, en in die Verenigde State, waar die ''Holland Land Company'' die dorp Batavia, New York gestig het. Hierdie naam het verder wes versprei na plekke soos Batavia, Illinois, naby Chicago, en Batavia, Ohio.

Toe die Pannerdens Kanaal tussen 1701 en 1709 gegrawe is, is die oostelikste punt van Betuwe (insluitend die dorpe Pannerden en Lobith) van die res van die streek afgesny.

== 20ste eeu ==
[[Lêer:Cherry plantation (Baal, Haalderen, Lingewaard).jpg|duimnael|Die landskap van Betuwe word reeds vir eeue oorheers deur vrugteboorde.]]
Na die mislukte geallieerde ''Operation Market Garden'' het die Duitsers probeer om Geallieerde gebiede terug te neem, maar hulle was onsuksesvol.

In die tydperk 1940-1990 het grondkonsolidasie regdeur die gebied plaasgevind. Dit het verdere departementalisering in die vrugtebedryf moontlik gemaak.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

In 1995 moes ’n groot deel van dié gebied ontruim word nadat die riviere op die punt gestaan het om hul walle te oorspoel. Dit het gelukkig nie gebeur nie, maar het weer die debat laat ontstaan oor of die [[dyk|dyke]] versterk moet word.

== Galery ==
&lt;gallery&gt;
Lêer:Betuwe.jpg|Karakteristieke Betuwe-landskap met onder andere vrugtebome en wilgelanings langs de Linge-rivier by Enspijk  
Lêer:Wageningen Nederrijn januari 2018 2.jpg|Uitsig vanaf die Wageningse Berg op die Betuwe gedurende die Nederrijn se hoogwater, in die winter van 2018
Lêer:Riverscape of the Linge river.jpg|Landskapsbeeld van die Tielerwaard
Lêer:Tetrarchia Ducatus Gelriae Neomagensis (1664).jpg|Kaart van die Kwartier van Nijmegen uit 1664 met daarin die Betuwe, verdeel in die [[Overbetuwe]] (Over Betvwu), Neder-Betuwe (Neder Betvwe) en Tielerwaard (Tyelerwaerd)
Lêer:Waterpoort Tiel 1306 - 165.jpg|Die Flipje &amp; Streekmuseum en die Waterpoort in die middestad van Tiel
Lêer:2013-Top33-Betuwe.jpg|650px|Topografiese kaart van die Betuwe
Lêer:Betuwse kersenoogst in juli.jpg|Vrugte van die soetkersie (''Prunus avium'') tydens die oestyd aan die begin van Julie in Driel, [[Overbetuwe]]
Lêer:Neerrijnen Betuwe Route DBC 189 073 met Eanos schrootwagens - Flickr - Rob Dammers.jpg|Die Betuweroete tussen Gellicum en Hellouw, in die munisipaliteit van [[West Betuwe]]
&lt;/gallery&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==
{{commonscat-inline|Betuwe}}

{{Normdata}}

[[Kategorie:Nederland]]</text>
      <sha1>c7h2vrwbvevflroryusol16r4pg6ybe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gemengde leer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>423534</id>
    <revision>
      <id>2974330</id>
      <parentid>2785131</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Terminology&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1354765824|Blended learning]]&quot;</comment>
      <origin>2974330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="600" sha1="p28qfiutbk41ncrqaxx13icjf3r5zws" xml:space="preserve">{{Weesbladsy}}
'''Gemengde leer''' is 'n benadering tot onderwys waar [[opvoedkundige tegnologie]], onderrighulpbronne en geleenthede vir interaksie aanlyn is, en toepaslik gekombineer word met persoonlike kontak wat in 'n plek-gebaseerde klaskamer gefasiliteer word.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=OOP, GEMENGDE EN BETROKKE LEER AAN DIE UNIVERSITEIT VAN DIE VRYSTAAT |url=https://www.ufs.ac.za/docs/default-source/almal-dokumente/oopleer-en-gemengdeleer-terme-121-afr.pdf?sfvrsn=0 |language=af}}&lt;/ref&gt;

== Terminologie ==


== Verwysings ==
{{verwysings}}

{{saadjie}}
{{Normdata}}
[[Kategorie:Opvoedkunde]]</text>
      <sha1>p28qfiutbk41ncrqaxx13icjf3r5zws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974331</id>
      <parentid>2974330</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:38:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Terminology&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1354765824|Blended learning]]&quot;</comment>
      <origin>2974331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="872" sha1="ronizf02pcvgpgu5nzruk9il2pndadg" xml:space="preserve">{{Weesbladsy}}
'''Gemengde leer''' is 'n benadering tot onderwys waar [[opvoedkundige tegnologie]], onderrighulpbronne en geleenthede vir interaksie aanlyn is, en toepaslik gekombineer word met persoonlike kontak wat in 'n plek-gebaseerde klaskamer gefasiliteer word.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=OOP, GEMENGDE EN BETROKKE LEER AAN DIE UNIVERSITEIT VAN DIE VRYSTAAT |url=https://www.ufs.ac.za/docs/default-source/almal-dokumente/oopleer-en-gemengdeleer-terme-121-afr.pdf?sfvrsn=0 |language=af}}&lt;/ref&gt;

== Terminologie ==


== Terminologie ==

Die terme '''“vermengde leer”''', '''“hibriede leer”''', '''“tegnologie-gemedieerde onderrig”''',[14] '''“webverrykte onderrig”''' en '''“gemengde-modus-onderrig”''' word dikwels '''uitruilbaar in navorsingsliteratuur gebruik'''.


== Verwysings ==
{{verwysings}}

{{saadjie}}
{{Normdata}}
[[Kategorie:Opvoedkunde]]</text>
      <sha1>ronizf02pcvgpgu5nzruk9il2pndadg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974332</id>
      <parentid>2974331</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Terminology&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1354765824|Blended learning]]&quot;</comment>
      <origin>2974332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1143" sha1="rbpdmsc1f2i8evokdyzaw3vxzqra2g9" xml:space="preserve">{{Weesbladsy}}
'''Gemengde leer''' is 'n benadering tot onderwys waar [[opvoedkundige tegnologie]], onderrighulpbronne en geleenthede vir interaksie aanlyn is, en toepaslik gekombineer word met persoonlike kontak wat in 'n plek-gebaseerde klaskamer gefasiliteer word.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=OOP, GEMENGDE EN BETROKKE LEER AAN DIE UNIVERSITEIT VAN DIE VRYSTAAT |url=https://www.ufs.ac.za/docs/default-source/almal-dokumente/oopleer-en-gemengdeleer-terme-121-afr.pdf?sfvrsn=0 |language=af}}&lt;/ref&gt;

== Terminologie ==


== Terminologie ==

Die terme '''“vermengde leer”''', '''“hibriede leer”''', '''“tegnologie-gemedieerde onderrig”''',[14] '''“webverrykte onderrig”''' en '''“gemengde-modus-onderrig”''' word dikwels '''uitruilbaar in navorsingsliteratuur gebruik'''.


== Terminologie ==

Die terme '''“vermengde leer”''', '''“hibriede leer”''', '''“tegnologie-gemedieerde onderrig”''',[14] '''“webverrykte onderrig”''' en '''“gemengde-modus-onderrig”''' word dikwels '''uitruilbaar in navorsingsliteratuur gebruik'''.

== Verwysings ==
{{verwysings}}

{{saadjie}}
{{Normdata}}
[[Kategorie:Opvoedkunde]]</text>
      <sha1>rbpdmsc1f2i8evokdyzaw3vxzqra2g9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974333</id>
      <parentid>2974332</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Terminology&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1354765824|Blended learning]]&quot;</comment>
      <origin>2974333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1984" sha1="hrwkw8znd36ulpyt74xs1fkfzadazaw" xml:space="preserve">{{Weesbladsy}}
'''Gemengde leer''' is 'n benadering tot onderwys waar [[opvoedkundige tegnologie]], onderrighulpbronne en geleenthede vir interaksie aanlyn is, en toepaslik gekombineer word met persoonlike kontak wat in 'n plek-gebaseerde klaskamer gefasiliteer word.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=OOP, GEMENGDE EN BETROKKE LEER AAN DIE UNIVERSITEIT VAN DIE VRYSTAAT |url=https://www.ufs.ac.za/docs/default-source/almal-dokumente/oopleer-en-gemengdeleer-terme-121-afr.pdf?sfvrsn=0 |language=af}}&lt;/ref&gt;

== Terminologie ==


Die terme '''“vermengde leer”''', '''“hibriede leer”''', '''“tegnologie-gemedieerde onderrig”''',[14] '''“webverrykte onderrig”''' en '''“gemengde-modus-onderrig”''' word dikwels '''uitruilbaar in navorsingsliteratuur gebruik'''.


Die term “vermengde leer” was aanvanklik vaag en het ’n wye verskeidenheid tegnologieë en pedagogiese metodes in verskillende kombinasies omvat (waarvan sommige glad nie van tegnologie gebruik gemaak het nie). In 2006 het die term meer konkreet geword met die publikasie van die eerste Handbook of Blended Learning deur Bonk en Graham. Graham het die omvang en dubbelsinnigheid van die term se definisie bevraagteken en “vermengde leerstelsels” gedefinieer as leerstelsels wat “aangesig-tot-aangesig-onderrig met rekenaargemedieerde onderrig kombineer”


== Terminologie ==

== Terminologie ==

Die terme '''“vermengde leer”''', '''“hibriede leer”''', '''“tegnologie-gemedieerde onderrig”''',[14] '''“webverrykte onderrig”''' en '''“gemengde-modus-onderrig”''' word dikwels '''uitruilbaar in navorsingsliteratuur gebruik'''.


== Terminologie ==

Die terme '''“vermengde leer”''', '''“hibriede leer”''', '''“tegnologie-gemedieerde onderrig”''',[14] '''“webverrykte onderrig”''' en '''“gemengde-modus-onderrig”''' word dikwels '''uitruilbaar in navorsingsliteratuur gebruik'''.

== Verwysings ==
{{verwysings}}

{{saadjie}}
{{Normdata}}
[[Kategorie:Opvoedkunde]]</text>
      <sha1>hrwkw8znd36ulpyt74xs1fkfzadazaw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974434</id>
      <parentid>2974333</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Advantages&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1354765824|Blended learning]]&quot;</comment>
      <origin>2974434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11794" sha1="jkx996mflfab4i77xgt4vpmhplk48v9" xml:space="preserve">{{Weesbladsy}}
'''Gemengde leer''' is 'n benadering tot onderwys waar [[opvoedkundige tegnologie]], onderrighulpbronne en geleenthede vir interaksie aanlyn is, en toepaslik gekombineer word met persoonlike kontak wat in 'n plek-gebaseerde klaskamer gefasiliteer word.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=OOP, GEMENGDE EN BETROKKE LEER AAN DIE UNIVERSITEIT VAN DIE VRYSTAAT |url=https://www.ufs.ac.za/docs/default-source/almal-dokumente/oopleer-en-gemengdeleer-terme-121-afr.pdf?sfvrsn=0 |language=af}}&lt;/ref&gt;

== Terminologie ==


Die terme '''“vermengde leer”''', '''“hibriede leer”''', '''“tegnologie-gemedieerde onderrig”''',[14] '''“webverrykte onderrig”''' en '''“gemengde-modus-onderrig”''' word dikwels '''uitruilbaar in navorsingsliteratuur gebruik'''.


Die term “vermengde leer” was aanvanklik vaag en het ’n wye verskeidenheid tegnologieë en pedagogiese metodes in verskillende kombinasies omvat (waarvan sommige glad nie van tegnologie gebruik gemaak het nie). In 2006 het die term meer konkreet geword met die publikasie van die eerste Handbook of Blended Learning deur Bonk en Graham. Graham het die omvang en dubbelsinnigheid van die term se definisie bevraagteken en “vermengde leerstelsels” gedefinieer as leerstelsels wat “aangesig-tot-aangesig-onderrig met rekenaargemedieerde onderrig kombineer”


== Terminologie ==

== Terminologie ==

Die terme '''“vermengde leer”''', '''“hibriede leer”''', '''“tegnologie-gemedieerde onderrig”''',[14] '''“webverrykte onderrig”''' en '''“gemengde-modus-onderrig”''' word dikwels '''uitruilbaar in navorsingsliteratuur gebruik'''.


== Terminologie ==

Die terme '''“vermengde leer”''', '''“hibriede leer”''', '''“tegnologie-gemedieerde onderrig”''',[14] '''“webverrykte onderrig”''' en '''“gemengde-modus-onderrig”''' word dikwels '''uitruilbaar in navorsingsliteratuur gebruik'''.

== Voordele ==

Daar word berig dat vermengde onderrig doeltreffender is as onderrig wat uitsluitlik aangesig tot aangesig of uitsluitlik aanlyn plaasvind.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://blog.moodlearning.com/top-5-benefits-of-a-blended-learning-platform/|title=Top 5 Benefits of a Blended Learning Platform|date=February 5, 2015|access-date=July 4, 2015}}&lt;/ref&gt; Vermengde leermetodes kan ook tot hoë vlakke van leerderprestasie lei en doeltreffender wees as aangesig-tot-aangesig-leer.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Saritepeci |first=Mustafa |display-authors=etal |date=2015 |title=The effect of blended learning environments on student motivation and student engagement: A study on social studies course. |journal=Education and Science}}&lt;/ref&gt;

Deur ’n kombinasie van digitale onderrig en individuele aangesig-tot-aangesig-interaksie te gebruik, kan leerders selfstandig met nuwe konsepte werk. Dit stel onderwysers in staat om deur die klas te beweeg en individuele leerders wat persoonlike aandag en ondersteuning benodig, by te staan.“In plaas daarvan om onderrig op die laagste gemeenskaplike vlak aan te pas – soos dikwels in ’n fisiese klaskamer gebeur – kan onderwysers nou hul onderrig meer doelgerig aanpas om alle leerders te help om hul volle potensiaal te bereik.”&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://aristeksystems.com/blog/hybrid-learning-model/#advantages|title=The Ultimate Guide To Hybrid Learning Model|accessdate=March 29, 2022}}&lt;/ref&gt;

Voorstanders van vermengde leer voer aan dat die integrasie van “asinchroniese internetkommunikasietegnologie” in hoëronderwyskursusse daartoe bydra om “’n gelyktydige onafhanklike en samewerkende leerervaring te fasiliteer”.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Garrison |first1=D. R. |last2=Kanuka |first2=H. |year=2004 |title=Blended learning: Uncovering its transformative potential in higher education |journal=The Internet and Higher Education |volume=7 |issue=2 |pages=95–105 |doi=10.1016/j.iheduc.2004.02.001 |s2cid=13325999}}&lt;/ref&gt;

Hierdie integrasie lewer ’n belangrike bydrae tot leerdertevredenheid en -sukses in sulke kursusse. Daar is bevind dat die gebruik van inligtings- en kommunikasietegnologieë (IKT) leerders se houdings teenoor leer kan verbeter.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|author=Alexander, S.|chapter=Flexible Learning in Higher Education|editor=Penelope Peterson|editor2=Eva Baker|editor3=Barry McGaws|encyclopedia=International Encyclopedia of Education|edition=Third|publisher=Elsevier|location=Oxford|year=2010|pages=441–447|isbn=9780080448947|doi=10.1016/B978-0-08-044894-7.00868-X}}&lt;/ref&gt;

Deur inligtingstegnologie by klasprojekte te integreer, het kommunikasie tussen dosente en deeltydse studente verbeter, en kon studente hul begrip van kursusmateriaal beter evalueer deur die gebruik van “rekenaargebaseerde kwalitatiewe en kwantitatiewe assesseringsmodules”.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Alexander, S. |title=An Evaluation of Information Technology Projects for University Learning |author2=McKenzie, J. |publisher=Committee for University Teaching and Staff Development and the Department of Employment, Education, Training and Youth Affairs |year=1998 |location=Canberra, Australia |name-list-style=amp}}&lt;/ref&gt;

Vermengde leer het ook die potensiaal om onderwyskoste te verminder, hoewel sommige die opvatting betwis dat vermengde leer vanselfsprekend goedkoper is as onderrig in ’n fisiese klaskamer.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.conferenceboard.ca/e-library/abstract.aspx?did=7778|title=The E-Learning Edge: Improving Access With OntarioLearn|website=www.conferenceboard.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310011847/http://www.conferenceboard.ca/e-library/abstract.aspx?did=7778|archive-date=March 10, 2016|access-date=March 9, 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Vermengde leer kan koste verlaag deur klaskamers na die aanlynomgewing te verskuif en duur handboeke in wese te vervang met elektroniese toestelle wat studente dikwels self klas toe bring. E-handboeke, wat digitaal verkry kan word, kan ook help om uitgawes aan handboeke te verminder. Voorstanders van vermengde leer beskou die moontlikheid van dataversameling en die aanpassing van onderrig en assessering as twee van die belangrikste voordele van hierdie benadering.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Harel Caperton |first1=Idit |year=2012 |title=Learning to Make Games for Impact |journal=The Journal of Media Literacy |volume=59 |issue=1 |pages=28–38}}&lt;/ref&gt;

Vermengde leer sluit dikwels sagteware in wat outomaties studentedata versamel en akademiese vordering meet, en sodoende gedetailleerde inligting oor studente aan onderwysers, studente en ouers verskaf. Toetse word dikwels outomaties nagesien, wat onmiddellike terugvoer moontlik maak. Studente se aanmeldings en die tyd wat hulle aan hul werk bestee, word ook gemonitor om aanspreeklikheid te verseker. Skole met programme vir vermengde leer kan ook kies om hulpbronne te herverdeel om studente se akademiese prestasie te verbeter.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Jacob |first1=Anna M |year=2011 |title=Benefits and Barriers to the Hybridization of Schools |url=http://www.jeppa.org/wp-content/uploads/2011/11/November20115.pdf |url-status=dead |journal=Journal of Education Policy, Planning and Administration |volume=1 |issue=1 |pages=61–82 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927230512/http://www.jeppa.org/wp-content/uploads/2011/11/November20115.pdf |archive-date=September 27, 2013}}&lt;/ref&gt;

Studente met besondere talente of belangstellings wat buite die beskikbare kurrikula val, gebruik onderwystegnologie om hul vaardighede verder te ontwikkel of om beperkings wat met hul graadvlak verband hou, te oorskry.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ww2.kqed.org/mindshift/2014/05/21/for-frustrated-gifted-kids-a-world-of-online-opportunities/|title=For Frustrated Gifted Kids, A World of Online Opportunities|author=Ingfei Chen|date=May 21, 2014|work=KQED|access-date=May 24, 2014}}&lt;/ref&gt;

’n Klaskameromgewing wat vermengde leer insluit, vereis vanselfsprekend dat leerders ’n groter mate van selfstandigheid, selfregulering en onafhanklikheid toon om suksesvol te wees.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ww2.kqed.org/mindshift/2014/05/21/for-frustrated-gifted-kids-a-world-of-online-opportunities/|title=For Frustrated Gifted Kids, A World of Online Opportunities|author=Ingfei Chen|date=May 21, 2014|work=KQED|access-date=May 24, 2014}}&lt;/ref&gt; Indien onderwysers ’n vorm van aanvanklike programoriëntering aanbied voordat vermengde leerstrategieë ingestel word, kan dit studente beter voorberei om die verskillende komponente met selfvertroue te gebruik en ’n sterker gevoel van onafhanklikheid te ontwikkel.[2]

Hierdie virtuele leeromgewing help om dosente en studente met mekaar te verbind sonder dat hulle fisies op dieselfde plek teenwoordig hoef te wees, en skep sodoende ’n soort “virtuele kafee”. Baie skole gebruik hierdie aanlynhulpmiddel vir aanlynklasse, klaswerk, vraag-en-antwoord-forums en ander skoolverwante aktiwiteite.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Peter Bradford |author2=Margaret Porciello |author3=Nancy Balkon |author4=Debra Backus |year=2007 |title=The Blackboard Learning System: The be All and End All in Educational Instruction? |url=http://uupinfo.org/research/working/bradford.pdf |url-status=dead |journal=The Journal of Educational Technology Systems |volume=35 |issue=3 |pages=301–314 |doi=10.2190/X137-X73L-5261-5656 |s2cid=62186614 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219212711/http://uupinfo.org/research/working/bradford.pdf |archive-date=February 19, 2018 |access-date=October 23, 2013}}&lt;/ref&gt; Vermengde leer het positiewe resultate binne die aanlyngemeenskap opgelewer. Hierdie resultate is vergelyk met dié van Alcoholics Anonymous (Anonieme Alkoholiste) en Weight Watchers, en soortgelyke uitkomste is waargeneem.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Aleksej Heinze |author2=Chris Procter |name-list-style=amp |year=2006 |title=Online Communication and Information Technology Education |url=http://jite.org/documents/Vol5/v5p235-249Heinze156.pdf |journal=Journal of Information Technology Education |volume=5}}&lt;/ref&gt;

The advantages of blended learning are dependent on the quality of the programs being implemented. Some indicators of excellent blended learning programs are &quot;facilitating student learning, communicating ideas effectively, demonstrating an interest in learning, organizing effectively, showing respect for students, and assessing progress fairly&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Hartman, J. |title=Preparing the academy of today for the learner of tomorrow |author2=Moskal, P. |author3=Dziuban, C |year=2005 |name-list-style=amp}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ibimapublishing.com/articles/JELHE/2019/121518/|title=Does Blended Learning Enhance Student Engagement? Evidence from Higher Education|author=Sahni, J.|date=2019|publisher=IBIMA Publishing|language=en-US|doi=10.5171/2019.121518|access-date=2022-03-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://barkstech.com/blogs/news/using-kids-headphones-for-schools-to-enhance-collaborative-learning?srsltid=AfmBOorhQA-GUqOrifS_HMLM-nqBHI696kaSi3cawjiOfjnMh9wPVBu3|title=Using Kids Headphones for Schools to Enhance Collaborative Learning}}&lt;/ref&gt;

Vermengde leer&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://formation-professionnelle.lemonde.fr/recherche/formation-professionnelle-blended-learning|title=Les formations en Blended Learning - Trouvez la formation idéale !|website=formation-professionnelle.lemonde.fr|access-date=2018-10-04}}&lt;/ref&gt; is ’n praktyk wat toenemend veld wen onder groot ondernemings&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/lu/Documents/risk/lu-blended-learning-combining-digital-classroom-training.pdf|title=Blended Learning: Combining digital and classroom training|website=deloitte.com|language=en}}&lt;/ref&gt; in verskeie opleidingsvelde.
== Verwysings ==
{{verwysings}}

{{saadjie}}
{{Normdata}}
[[Kategorie:Opvoedkunde]]</text>
      <sha1>jkx996mflfab4i77xgt4vpmhplk48v9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974489</id>
      <parentid>2974434</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11873" sha1="dmy5ec8ebveqo4n5p4gknow5oo64gqw" xml:space="preserve">{{Weesbladsy}}
'''Gemengde leer''' is 'n benadering tot onderwys waar [[opvoedkundige tegnologie]], onderrighulpbronne en geleenthede vir interaksie aanlyn is, en toepaslik gekombineer word met persoonlike kontak wat in 'n plek-gebaseerde klaskamer gefasiliteer word.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=OOP, GEMENGDE EN BETROKKE LEER AAN DIE UNIVERSITEIT VAN DIE VRYSTAAT |url=https://www.ufs.ac.za/docs/default-source/almal-dokumente/oopleer-en-gemengdeleer-terme-121-afr.pdf?sfvrsn=0 |language=af}}&lt;/ref&gt;

== Terminologie ==


Die terme '''“vermengde leer”''', '''“hibriede leer”''', '''“tegnologie-gemedieerde onderrig”''',[14] '''“webverrykte onderrig”''' en '''“gemengde-modus-onderrig”''' word dikwels '''uitruilbaar in navorsingsliteratuur gebruik'''.


Die term “vermengde leer” was aanvanklik vaag en het ’n wye verskeidenheid tegnologieë en pedagogiese metodes in verskillende kombinasies omvat (waarvan sommige glad nie van tegnologie gebruik gemaak het nie). In 2006 het die term meer konkreet geword met die publikasie van die eerste Handbook of Blended Learning deur Bonk en Graham. Graham het die omvang en dubbelsinnigheid van die term se definisie bevraagteken en “vermengde leerstelsels” gedefinieer as leerstelsels wat “aangesig-tot-aangesig-onderrig met rekenaargemedieerde onderrig kombineer”


== Terminologie ==

== Terminologie ==

Die terme '''“vermengde leer”''', '''“hibriede leer”''', '''“tegnologie-gemedieerde onderrig”''',[14] '''“webverrykte onderrig”''' en '''“gemengde-modus-onderrig”''' word dikwels '''uitruilbaar in navorsingsliteratuur gebruik'''.


== Terminologie ==

Die terme '''“vermengde leer”''', '''“hibriede leer”''', '''“tegnologie-gemedieerde onderrig”''',[14] '''“webverrykte onderrig”''' en '''“gemengde-modus-onderrig”''' word dikwels '''uitruilbaar in navorsingsliteratuur gebruik'''.

== Voordele ==

Daar word berig dat vermengde onderrig doeltreffender is as onderrig wat uitsluitlik aangesig tot aangesig of uitsluitlik aanlyn plaasvind.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://blog.moodlearning.com/top-5-benefits-of-a-blended-learning-platform/|title=Top 5 Benefits of a Blended Learning Platform|date=February 5, 2015|access-date=July 4, 2015}} {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Vermengde leermetodes kan ook tot hoë vlakke van leerderprestasie lei en doeltreffender wees as aangesig-tot-aangesig-leer.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Saritepeci |first=Mustafa |display-authors=etal |date=2015 |title=The effect of blended learning environments on student motivation and student engagement: A study on social studies course. |journal=Education and Science}}&lt;/ref&gt;

Deur ’n kombinasie van digitale onderrig en individuele aangesig-tot-aangesig-interaksie te gebruik, kan leerders selfstandig met nuwe konsepte werk. Dit stel onderwysers in staat om deur die klas te beweeg en individuele leerders wat persoonlike aandag en ondersteuning benodig, by te staan.“In plaas daarvan om onderrig op die laagste gemeenskaplike vlak aan te pas – soos dikwels in ’n fisiese klaskamer gebeur – kan onderwysers nou hul onderrig meer doelgerig aanpas om alle leerders te help om hul volle potensiaal te bereik.”&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://aristeksystems.com/blog/hybrid-learning-model/#advantages|title=The Ultimate Guide To Hybrid Learning Model|accessdate=March 29, 2022}}&lt;/ref&gt;

Voorstanders van vermengde leer voer aan dat die integrasie van “asinchroniese internetkommunikasietegnologie” in hoëronderwyskursusse daartoe bydra om “’n gelyktydige onafhanklike en samewerkende leerervaring te fasiliteer”.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Garrison |first1=D. R. |last2=Kanuka |first2=H. |year=2004 |title=Blended learning: Uncovering its transformative potential in higher education |journal=The Internet and Higher Education |volume=7 |issue=2 |pages=95–105 |doi=10.1016/j.iheduc.2004.02.001 |s2cid=13325999}}&lt;/ref&gt;

Hierdie integrasie lewer ’n belangrike bydrae tot leerdertevredenheid en -sukses in sulke kursusse. Daar is bevind dat die gebruik van inligtings- en kommunikasietegnologieë (IKT) leerders se houdings teenoor leer kan verbeter.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|author=Alexander, S.|chapter=Flexible Learning in Higher Education|editor=Penelope Peterson|editor2=Eva Baker|editor3=Barry McGaws|encyclopedia=International Encyclopedia of Education|edition=Third|publisher=Elsevier|location=Oxford|year=2010|pages=441–447|isbn=9780080448947|doi=10.1016/B978-0-08-044894-7.00868-X}}&lt;/ref&gt;

Deur inligtingstegnologie by klasprojekte te integreer, het kommunikasie tussen dosente en deeltydse studente verbeter, en kon studente hul begrip van kursusmateriaal beter evalueer deur die gebruik van “rekenaargebaseerde kwalitatiewe en kwantitatiewe assesseringsmodules”.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Alexander, S. |title=An Evaluation of Information Technology Projects for University Learning |author2=McKenzie, J. |publisher=Committee for University Teaching and Staff Development and the Department of Employment, Education, Training and Youth Affairs |year=1998 |location=Canberra, Australia |name-list-style=amp}}&lt;/ref&gt;

Vermengde leer het ook die potensiaal om onderwyskoste te verminder, hoewel sommige die opvatting betwis dat vermengde leer vanselfsprekend goedkoper is as onderrig in ’n fisiese klaskamer.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.conferenceboard.ca/e-library/abstract.aspx?did=7778|title=The E-Learning Edge: Improving Access With OntarioLearn|website=www.conferenceboard.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310011847/http://www.conferenceboard.ca/e-library/abstract.aspx?did=7778|archive-date=March 10, 2016|access-date=March 9, 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Vermengde leer kan koste verlaag deur klaskamers na die aanlynomgewing te verskuif en duur handboeke in wese te vervang met elektroniese toestelle wat studente dikwels self klas toe bring. E-handboeke, wat digitaal verkry kan word, kan ook help om uitgawes aan handboeke te verminder. Voorstanders van vermengde leer beskou die moontlikheid van dataversameling en die aanpassing van onderrig en assessering as twee van die belangrikste voordele van hierdie benadering.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Harel Caperton |first1=Idit |year=2012 |title=Learning to Make Games for Impact |journal=The Journal of Media Literacy |volume=59 |issue=1 |pages=28–38}}&lt;/ref&gt;

Vermengde leer sluit dikwels sagteware in wat outomaties studentedata versamel en akademiese vordering meet, en sodoende gedetailleerde inligting oor studente aan onderwysers, studente en ouers verskaf. Toetse word dikwels outomaties nagesien, wat onmiddellike terugvoer moontlik maak. Studente se aanmeldings en die tyd wat hulle aan hul werk bestee, word ook gemonitor om aanspreeklikheid te verseker. Skole met programme vir vermengde leer kan ook kies om hulpbronne te herverdeel om studente se akademiese prestasie te verbeter.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Jacob |first1=Anna M |year=2011 |title=Benefits and Barriers to the Hybridization of Schools |url=http://www.jeppa.org/wp-content/uploads/2011/11/November20115.pdf |url-status=dead |journal=Journal of Education Policy, Planning and Administration |volume=1 |issue=1 |pages=61–82 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927230512/http://www.jeppa.org/wp-content/uploads/2011/11/November20115.pdf |archive-date=September 27, 2013}}&lt;/ref&gt;

Studente met besondere talente of belangstellings wat buite die beskikbare kurrikula val, gebruik onderwystegnologie om hul vaardighede verder te ontwikkel of om beperkings wat met hul graadvlak verband hou, te oorskry.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ww2.kqed.org/mindshift/2014/05/21/for-frustrated-gifted-kids-a-world-of-online-opportunities/|title=For Frustrated Gifted Kids, A World of Online Opportunities|author=Ingfei Chen|date=May 21, 2014|work=KQED|access-date=May 24, 2014}}&lt;/ref&gt;

’n Klaskameromgewing wat vermengde leer insluit, vereis vanselfsprekend dat leerders ’n groter mate van selfstandigheid, selfregulering en onafhanklikheid toon om suksesvol te wees.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ww2.kqed.org/mindshift/2014/05/21/for-frustrated-gifted-kids-a-world-of-online-opportunities/|title=For Frustrated Gifted Kids, A World of Online Opportunities|author=Ingfei Chen|date=May 21, 2014|work=KQED|access-date=May 24, 2014}}&lt;/ref&gt; Indien onderwysers ’n vorm van aanvanklike programoriëntering aanbied voordat vermengde leerstrategieë ingestel word, kan dit studente beter voorberei om die verskillende komponente met selfvertroue te gebruik en ’n sterker gevoel van onafhanklikheid te ontwikkel.[2]

Hierdie virtuele leeromgewing help om dosente en studente met mekaar te verbind sonder dat hulle fisies op dieselfde plek teenwoordig hoef te wees, en skep sodoende ’n soort “virtuele kafee”. Baie skole gebruik hierdie aanlynhulpmiddel vir aanlynklasse, klaswerk, vraag-en-antwoord-forums en ander skoolverwante aktiwiteite.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Peter Bradford |author2=Margaret Porciello |author3=Nancy Balkon |author4=Debra Backus |year=2007 |title=The Blackboard Learning System: The be All and End All in Educational Instruction? |url=http://uupinfo.org/research/working/bradford.pdf |url-status=dead |journal=The Journal of Educational Technology Systems |volume=35 |issue=3 |pages=301–314 |doi=10.2190/X137-X73L-5261-5656 |s2cid=62186614 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219212711/http://uupinfo.org/research/working/bradford.pdf |archive-date=February 19, 2018 |access-date=October 23, 2013}}&lt;/ref&gt; Vermengde leer het positiewe resultate binne die aanlyngemeenskap opgelewer. Hierdie resultate is vergelyk met dié van Alcoholics Anonymous (Anonieme Alkoholiste) en Weight Watchers, en soortgelyke uitkomste is waargeneem.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Aleksej Heinze |author2=Chris Procter |name-list-style=amp |year=2006 |title=Online Communication and Information Technology Education |url=http://jite.org/documents/Vol5/v5p235-249Heinze156.pdf |journal=Journal of Information Technology Education |volume=5}}&lt;/ref&gt;

The advantages of blended learning are dependent on the quality of the programs being implemented. Some indicators of excellent blended learning programs are &quot;facilitating student learning, communicating ideas effectively, demonstrating an interest in learning, organizing effectively, showing respect for students, and assessing progress fairly&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Hartman, J. |title=Preparing the academy of today for the learner of tomorrow |author2=Moskal, P. |author3=Dziuban, C |year=2005 |name-list-style=amp}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ibimapublishing.com/articles/JELHE/2019/121518/|title=Does Blended Learning Enhance Student Engagement? Evidence from Higher Education|author=Sahni, J.|date=2019|publisher=IBIMA Publishing|language=en-US|doi=10.5171/2019.121518|access-date=2022-03-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://barkstech.com/blogs/news/using-kids-headphones-for-schools-to-enhance-collaborative-learning?srsltid=AfmBOorhQA-GUqOrifS_HMLM-nqBHI696kaSi3cawjiOfjnMh9wPVBu3|title=Using Kids Headphones for Schools to Enhance Collaborative Learning}}&lt;/ref&gt;

Vermengde leer&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://formation-professionnelle.lemonde.fr/recherche/formation-professionnelle-blended-learning|title=Les formations en Blended Learning - Trouvez la formation idéale !|website=formation-professionnelle.lemonde.fr|access-date=2018-10-04}}&lt;/ref&gt; is ’n praktyk wat toenemend veld wen onder groot ondernemings&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/lu/Documents/risk/lu-blended-learning-combining-digital-classroom-training.pdf|title=Blended Learning: Combining digital and classroom training|website=deloitte.com|language=en}}&lt;/ref&gt; in verskeie opleidingsvelde.
== Verwysings ==
{{verwysings}}

{{saadjie}}
{{Normdata}}
[[Kategorie:Opvoedkunde]]</text>
      <sha1>dmy5ec8ebveqo4n5p4gknow5oo64gqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:HeavenlyAura</title>
    <ns>2</ns>
    <id>458380</id>
    <revision>
      <id>2974399</id>
      <parentid>2974144</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ removed Draft 3</comment>
      <origin>2974399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134" sha1="theaxw0don6nfuu2g7rszpqr5cob393" xml:space="preserve">My naam is HeavenlyAura


[[Gebruiker:HeavenlyAura/Draft 1|Draft 1]]                        [[Gebruiker:HeavenlyAura/Draft 2|Draft 2]]</text>
      <sha1>theaxw0don6nfuu2g7rszpqr5cob393</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tienerswangerskap</title>
    <ns>0</ns>
    <id>458526</id>
    <revision>
      <id>2974267</id>
      <parentid>2973901</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:34:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Upthebucks</username>
        <id>203716</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Teenage fatherhood&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1377226726|Teenage pregnancy]]&quot;</comment>
      <origin>2974267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23637" sha1="9xzbqnd7ic2f7ji95w2bfbg1v3zgikq" xml:space="preserve">{{Skoonmaak2|rede=Uitleg moet verbeter word.}}
'''Tienerswangerskap''', ook bekend as adolessenteswangerskap, verwys na swangerskap by ’n vrou onder die ouderdom van 20 jaar.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Pietras |first=Joanna |last2=Jarząbek-Bielecka |first2=Grażyna |last3=Mizgier |first3=Małgorzata |last4=Markowska |first4=Anna |date=2024 |title=Adolescent pregnancy – medical, legal and social issues |journal=[[The Journal of Maternal-Fetal &amp; Neonatal Medicine]] |volume=37 |issue=1 |doi=10.1080/14767058.2024.2391490 |pmid=39183188 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

Wêreldwyd is swangerskapskomplikasies die hoofoorsaak van sterftes onder vroue en meisies tussen 15 en 19 jaar oud.

Die definisie van tienerswangerskap sluit ook diegene in wat wettiglik as volwassenes in hul land beskou word. Die World Health Organization definieer adolessensie as die tydperk tussen die ouderdomme van 10 en 19 jaar.

Swangerskap kan ná seksuele omgang plaasvind sodra ovulasie begin het, wat selfs voor die eerste menstruele periode (menarge) kan gebeur. By gesonde, goed gevoede meisies vind die eerste menstruasie gewoonlik tussen die ouderdomme van 12 en 13 jaar plaas.

Swanger tieners ervaar baie van dieselfde swangerskapverwante probleme as ouer vroue. Tieners is egter meer geneig om swangerskapskomplikasies of moedersterfte te ervaar as vroue van 20 jaar en ouer. Daar is addisionele bekommernisse vir meisies jonger as 15 jaar, aangesien hulle minder geneig is om fisies voldoende ontwikkel te wees om ’n gesonde swangerskap te onderhou of geboorte te gee. Vir meisies tussen 15 en 19 jaar hou die risiko’s meer verband met sosio-ekonomiese faktore as met die biologiese effekte van ouderdom. Risiko’s soos lae geboortemassa, voortydige kraam, bloedarmoede en pre-eklampsie word nie noodwendig aan biologiese ouderdom gekoppel teen die tyd dat ’n meisie 16 jaar oud is nie, aangesien dit nie in geboortes van ouer tieners waargeneem word wanneer daar vir ander risikofaktore, soos toegang tot hoë gehalte prenatale sorg, gekontroleer word nie.

Tienerswangerskappe wat egter saam met wanvoeding en swak gesondheidsorg voorkom, kan mediese probleme veroorsaak.

Wanneer opvoedkundige intervensies met toegang tot voorbehoedmiddels gekombineer word, kan dit onbedoelde tienerswangerskappe verminder.

In 2023 het ongeveer 41 uit elke 1 000 meisies wêreldwyd tussen die ouderdomme van 15 en 19 geboorte geskenk, vergeleke met ongeveer 65 geboortes per 1 000 in 2000. Tussen 2015 en 2021 het ’n geraamde 14 persent van adolessente meisies en jong vroue wêreldwyd gerapporteer dat hulle voor die ouderdom van 18 geboorte geskenk het.

Die adolessente geboortesyfer is hoër in lae- en middelinkomstelande (LMIC’s) as in hoë-inkomstelande. In die ontwikkelende wêreld kry ongeveer 2,5 miljoen meisies tussen 15 en 19 jaar elke jaar kinders. Nog sowat 3,9 miljoen ondergaan aborsies. Tienerswangerskap kom meer algemeen in landelike gebiede as in stedelike gebiede voor.

== Uitwerking ==

Volgens die Verenigde Nasies se Bevolkingsfonds (UNFPA) het swangerskappe onder meisies jonger as 18 jaar onherstelbare gevolge: &quot;Dit skend die regte van meisies, met lewensgevaarlike gevolge in terme van seksuele en reproduktiewe gesondheid, en hou hoë ontwikkelingskoste vir gemeenskappe in, veral deur die siklus van armoede te laat voortduur.&quot; &lt;ref name=&quot;Adolescent Pregnancy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.unfpa.org/publications/adolescent-pregnancy|title=Adolescent Pregnancy|year=2013|publisher=UNFPA}}&lt;/ref&gt; Gesondheidsgevolge sluit in dat hulle nog nie fisies gereed is vir swangerskap en geboorte nie, wat tot komplikasies en wanvoeding lei, aangesien die meerderheid adolessente geneig is om uit lae-inkomste-huishoudings te kom. Die risiko van moedersterfte vir meisies onder die ouderdom van 15 in lae- en middelinkomstelande is hoër as vir vroue in hul twintigerjare. &lt;ref name=&quot;Adolescent Pregnancy&quot; /&gt; Tienerswangerskappe beïnvloed ook meisies se opvoeding en inkomstepotensiaal, aangesien baie gedwing word om die skool te verlaat, wat uiteindelik hul toekomstige geleenthede en ekonomiese vooruitsigte bedreig.&lt;ref name=&quot;unfpa.org&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.unfpa.org/adolescent-pregnancy|title=Adolescent pregnancy – UNFPA – United Nations Population Fund|website=United Nations Population Fund}}&lt;/ref&gt;

Studies het die sosio-ekonomiese, mediese en sielkundige impak van swangerskap en ouerskap by tieners ondersoek.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Corcoran |first1=Jacqueline |date=2016 |title=Teenage Pregnancy and Mental Health |journal=[[Societies (journal)|Societies]] |volume=6 |issue=3 |page=21 |doi=10.3390/soc6030021 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Lewensuitkomste vir tienermoeders en hul kinders verskil. Ander faktore, soos armoede of sosiale ondersteuning, kan belangriker wees as die ouderdom van die moeder by geboorte. Baie oplossings is voorgestel om die meer negatiewe bevindinge teen te werk. Tienerouers wat op gesins- en gemeenskapsondersteuning, maatskaplike dienste en kinderopvangondersteuning kan staatmaak, is meer geneig om hul opleiding voort te sit en hoër-betalende werk te kry namate hulle met hul opleiding vorder.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unfpa.org/adolescent-pregnancy|title=Adolescent pregnancy|website=United Nations Population Fund|language=en|access-date=19 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stepp, G. (2009) [https://www.vision.org/visionmedia/family-relationships/teen-pregnancy/15432.aspx Teen Pregnancy: The Tangled Web].&lt;/ref&gt;

'n Holistiese benadering is nodig om tienerswangerskappe aan te spreek. Dit beteken om nie op die verandering van meisies se gedrag te fokus nie, maar om die onderliggende redes vir adolessenteswangerskappe aan te spreek, soos armoede, geslagsongelykheid, sosiale druk en dwang. Hierdie benadering behoort die volgende in te sluit: &quot;die verskaffing van ouderdomsgepaste, omvattende seksualiteitsopvoeding vir alle jongmense, belegging in meisies se opvoeding, die voorkoming van kinderhuwelike, seksuele geweld en dwang, die bou van geslagsgelyke samelewings deur meisies te bemagtig en mans en seuns te betrek, en die versekering van adolessente se toegang tot seksuele en reproduktiewe gesondheidsinligting, asook dienste wat hulle verwelkom en hul keuses vergemaklik.&quot;.&lt;ref name=&quot;unfpa.org&quot; /&gt;

n die Verenigde State het een derde van hoërskoolleerders berig dat hulle seksueel aktief is. In 2011–2013 het 79% van vroue berig dat hulle geboortebeperking gebruik het. Tienerswangerskappe plaas jong vroue in gevaar vir gesondheidsprobleme, asook ekonomiese, sosiale en finansiële probleme. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/media/releases/2015/p0407-teen-pregnancy.html|title=Few teens use the most effective types of birth control{{!}} CDC Online Newsroom {{!}} CDC|date=7 April 2015|website=www.cdc.gov|language=en-us|access-date=26 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|accessdate=26 July 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Tiener ===
Om 'n jong ma in 'n eerstewêreldland te wees, kan 'n mens se opvoeding beïnvloed. Tienermoeders is meer geneig om hoërskool te verlaat.  &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;n Studie uit 2001 het bevind dat vroue wat gedurende hul tienerjare geboorte gegee het, slegs 10–12% so gereeld hoërskoolonderrig voltooi het en 14–29% so gereeld post-sekondêre onderwys nagestreef het as vroue wat tot die ouderdom van 30 gewag het. &lt;ref&gt;{{Cite journal |vauthors=Hofferth SL, Reid L, Mott FL |year=2001 |title=The effects of early childbearing on schooling over time |journal=Family Planning Perspectives |volume=33 |issue=6 |pages=259–267 |doi=10.2307/3030193 |jstor=3030193 |pmid=11804435}}&lt;/ref&gt;

Volgens die National Campaign to Prevent Teen Pregnancy sal byna 1 uit 4 tienermoeders binne twee jaar na hul eerste kind weer swanger raak.  Swangerskap en geboorte verhoog die kans aansienlik dat hierdie moeders hoërskooluitvallers sal word, en tot soveel as die helfte moet op welsyn staatmaak. Baie tienerouers het nie die intellektuele of emosionele volwassenheid wat nodig is om vir 'n ander lewe te voorsien nie. &lt;ref name=&quot;Day 2009&quot; /&gt; Dikwels word hierdie swangerskappe maande lank weggesteek, wat lei tot 'n gebrek aan voldoende prenatale sorg en gevaarlike uitkomste vir die babas. &lt;ref name=&quot;Day 2009&quot;&gt;{{Cite journal |vauthors=Cornelius MD, Goldschmidt L, Willford JA, Leech SL, Larkby C, Day NL |year=2008 |title=Body Size and Intelligence in 6-year-olds: Are Offspring of Teenage Mothers at Risk? |journal=Maternal and Child Health Journal |volume=13 |issue=6 |pages=847–856 |doi=10.1007/s10995-008-0399-0 |pmc=2759844 |pmid=18683038}}&lt;/ref&gt; Faktore wat bepaal watter moeders meer geneig is om kortstondige herhaalde geboortes te hê, sluit huwelik en opvoeding in. Die waarskynlikheid neem af met die vlak van opvoeding van die jong vrou of haar ouers, en neem toe indien sy trou.&lt;ref&gt;{{Cite journal |vauthors=Kalmuss DS, Namerow PB |year=1994 |title=Subsequent childbearing among teenage mothers: the determinants of a closely spaced second birth |journal=Fam Plann Perspect |volume=26 |issue=4 |pages=149–53, 159 |doi=10.2307/2136238 |jstor=2136238 |pmid=7957815}}&lt;/ref&gt;

'n Studie van geboortes in die Verenigde State in 2019–2021 het bevind dat meisies wat tussen die ouderdomme van 10–13 en 18–19 geboorte gegee het, hoër risiko's vir keisersneë gehad het in vergelyking met meisies tussen die ouderdomme van 14–17. &lt;ref name=&quot;e690&quot;&gt;{{Cite journal |last=Pineles |first=Beth L. |last2=Harris |first2=Anthony D. |last3=Goodman |first3=Katherine E. |date=2022-11-01 |title=Adverse Maternal and Delivery Outcomes in Children and Very Young (Age ≤13 Years) US Adolescents Compared With Older Adolescents and Adults |url=https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2797884 |journal=JAMA |volume=328 |issue=17 |page=1766 |doi=10.1001/jama.2022.18340 |issn=0098-7484 |pmc=9627406 |pmid=36318140 |access-date=2026-04-11}}&lt;/ref&gt;

=== Kind ===
Vroeë moederskap kan die psigososiale ontwikkeling van die baba beïnvloed. Die kinders van tienermoeders is meer geneig om voortydig gebore te word met 'n lae geboortegewig, wat hulle vatbaar maak vir baie ander lewenslange toestande.. &lt;ref name=&quot;Gibbs-2012&quot;&gt;{{Cite journal |last=Gibbs |first=CM. |last2=Wendt |first2=A. |last3=Peters |first3=S. |last4=Hogue |first4=CJ. |date=Jul 2012 |title=The impact of early age at first childbirth on maternal and infant health |journal=Paediatr Perinat Epidemiol |volume=26 Suppl 1 |issue=1 |pages=259–84 |doi=10.1111/j.1365-3016.2012.01290.x |pmc=4562289 |pmid=22742615}}&lt;/ref&gt;Kinders van tienermoeders het 'n hoër risiko vir intellektuele, taal- en sosio-emosionele agterstande.&lt;ref name=&quot;Day 2009&quot; /&gt; Ontwikkelingsgestremdhede en gedragsprobleme is meer algemeen by kinders wat vir tienermoeders gebore word.&lt;ref name=&quot;aap&quot;&gt;{{Cite journal |last=American Academy of Pediatrics. Committee On Adolescence Committee On Early Childhood Adoption |first=Dependent Care |year=2001 |title=American Academy of Pediatrics: Care of adolescent parents and their children |journal=Pediatrics |volume=107 |issue=2 |pages=429–34 |doi=10.1542/peds.107.2.429 |pmid=11158485 |s2cid=71188516 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal |vauthors=Hofferth SL, Reid L |year=2002 |title=Early Childbearing and Children's Achievement And Behavior over Time |journal=Perspectives on Sexual and Reproductive Health |volume=34 |issue=1 |pages=41–49 |doi=10.2307/3030231 |jstor=3030231 |pmid=11990638 |s2cid=13558045}}&lt;/ref&gt; Een studie het voorgestel dat adolessente moeders minder geneig is om hul baba [[Stimulasie|te stimuleer]] deur [[Toegeneentheid|liefdevolle gedrag]] soos aanraking, glimlag en [[Taalwetenskappe|verbale kommunikasie]], of om sensitief en aanvaardend teenoor hul behoeftes te wees. &lt;ref name=&quot;aap&quot; /&gt; Nog een het bevind dat diegene wat meer sosiale ondersteuning gehad het, minder geneig was om [[woede]] teenoor hul kinders te toon of op straf staat te maak. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Crockenberg S |year=1987 |title=Predictors and correlates of anger toward and punitive control of toddlers by adolescent mothers |journal=Child Dev |volume=58 |issue=4 |pages=964–75 |doi=10.2307/1130537 |jstor=1130537 |pmid=3608666}}
&lt;/ref&gt;

Swak akademiese prestasie by die kinders van tienermoeders is ook opgemerk, met baie van die kinders wat 'n graadvlak teruggehou word, laer op gestandaardiseerde toetse behaal, en/of nie daarin slaag om van sekondêre skool te gradueer nie. Dogters wat vir adolessente ouers gebore word, is meer geneig om self tienermoeders te word. &lt;ref name=&quot;natcamp&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Furstenberg&quot;&gt;{{Cite journal |vauthors=Furstenberg FF, Levine JA, Brooks-Gunn J |year=1990 |title=The children of teenage mothers: patterns of early childbearing in two generations |journal=Fam Plann Perspect |volume=22 |issue=2 |pages=54–61 |doi=10.2307/2135509 |jstor=2135509 |pmid=2347409}}&lt;/ref&gt; Seuns wat vir tienermoeders gebore word, is drie keer meer geneig om tronkstraf uit te dien. 

=== Medies ===

=== Prenatale sorg ===
Moeder- en voorgeboortelike gesondheid is van besondere belang onder tieners wat swanger is of ouerskap beoefen. Die wêreldwye voorkoms van premature geboorte en lae geboortegewig is hoër onder adolessente moeders. &lt;ref name=&quot;makinson&quot;&gt;{{Cite journal |last=Makinson C |year=1985 |title=The health consequences of teenage fertility |journal=Family Planning Perspectives |volume=17 |issue=3 |pages=132–139 |doi=10.2307/2135024 |jstor=2135024 |pmid=2431924}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{Cite journal |vauthors=Scholl TO, Hediger ML, Belsky DH |year=1994 |title=Prenatal care and maternal health during adolescent pregnancy: A review and meta-analysis |journal=The Journal of Adolescent Health |volume=15 |issue=6 |pages=444–456 |doi=10.1016/1054-139X(94)90491-K |pmid=7811676}}&lt;/ref&gt; In 'n landelike hospitaal in Wes-Bengale was tienermoeders tussen 15 en 19 jaar oud meer geneig om anemie, premature kraam en 'n baba met 'n laer geboortegewig te hê as moeders tussen 20 en 24 jaar oud. &lt;ref&gt;{{Cite journal |vauthors=Banerjee B, Pandey G, Dutt D, Sengupta B, Mondal M, Deb S |year=2009 |title=Teenage pregnancy: A socially inflicted health hazard |journal=Indian Journal of Community Medicine |volume=34 |issue=3 |pages=227–231 |doi=10.4103/0970-0218.55289 |pmc=2800903 |pmid=20049301 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

Navorsing dui daarop dat swanger tieners minder geneig is om voorgeboortelike sorg te ontvang en dit dikwels in die derde trimester soek, indien enigsins.&lt;ref name=&quot;makinson&quot; /&gt; Die Guttmacher-instituut berig dat een-derde van swanger tieners onvoldoende voorgeboortelike sorg ontvang en dat hul kinders meer geneig is om gesondheidsprobleme in hul kinderjare te hê of gehospitaliseer te word as dié wat vir ouer vroue gebore word. 

In die Verenigde State staar tiener-Latinas wat swanger raak hindernisse in die gesig om gesondheidsorg te ontvang omdat hulle die minste versekerde groep in die land is. &lt;ref name=&quot;Sterling 2009 19–28&quot;&gt;{{Cite journal |last=Sterling |first=Sandra P. |date=2009 |title=Contraceptive Use Among Adolescent Latinas Living in the United States: The Impact of Culture and Acculturation |journal=Journal of Pediatric Health Care |volume=23 |issue=1 |pages=19–28 |doi=10.1016/j.pedhc.2008.02.004 |pmid=19103403}}&lt;/ref&gt;

Jong moeders wat hoëgehalte-kraamsorg ontvang, het aansienlik gesonder babas as dié wat dit nie ontvang nie. Baie van die gesondheidskwessies wat met tienermoeders geassosieer word, blyk die gevolg te wees van 'n gebrek aan toegang tot voldoende mediese sorg.&lt;ref&gt;{{Cite journal |vauthors=Raatikainen K, Heiskanen N, Verkasalo PK, Heinonen S |year=2005 |title=Good outcome of teenage pregnancies in high-quality maternity care |journal=The European Journal of Public Health |volume=16 |issue=2 |pages=157–161 |doi=10.1093/eurpub/cki158 |pmid=16141302 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

Baie swanger tieners loop die risiko van voedingstekorte as gevolg van swak eetgewoontes wat algemeen in adolessensie voorkom, insluitend pogings om gewig te verloor deur te dieet, maaltye oor te slaan, voedselbeheptheid, peusel en die verbruik van kitskos.&lt;ref&gt;{{Cite journal |vauthors=Gutierrez Y, King JC |year=1993 |title=Nutrition during teenage pregnancy |journal=Pediatric Annals |volume=22 |issue=2 |pages=99–108 |doi=10.3928/0090-4481-19930201-07 |pmid=8493060}}&lt;/ref&gt;

Onvoldoende voeding tydens swangerskap is 'n selfs meer opvallende probleem onder tieners in ontwikkelende lande.&lt;ref&gt;{{Cite journal |vauthors=Sanchez PA, Idrisa A, Bobzom DN, Airede A, Hollis BW, Liston DE, Jones DD, Dasgupta A, Glew RH |year=1997 |title=Calcium and vitamin D status of pregnant teenagers in Maiduguri, Nigeria |journal=Journal of the National Medical Association |volume=89 |issue=12 |pages=805–811 |pmc=2608295 |pmid=9433060}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal |vauthors=Peña E, Sánchez A, Solano L |year=2003 |title=Profile of nutritional risk in pregnant adolescents |journal=Archivos Latinoamericanos de Nutricion |volume=53 |issue=2 |pages=141–149 |pmid=14528603}}&lt;/ref&gt; Komplikasies van swangerskap lei tot die dood van na raming 70 000 tienermeisies in ontwikkelende lande elke jaar. Jong moeders en hul babas loop ook 'n groter risiko om MIV op te doen. &lt;ref name=&quot;savethechildren&quot;&gt;{{Cite journal |last=Mayor S |year=2004 |title=Pregnancy and childbirth are leading causes of death in teenage girls in developing countries |journal=BMJ |volume=328 |issue=7449 |page=1152 |doi=10.1136/bmj.328.7449.1152-a |pmc=411126 |pmid=15142897}}&lt;/ref&gt; Die Wêreldgesondheidsorganisasie beraam dat die risiko van dood ná swangerskap twee keer so hoog is vir meisies tussen 15 en 19 jaar oud as vir vroue tussen 20 en 24 jaar oud. Die moedersterftesyfer kan tot vyf keer hoër wees vir meisies tussen 10 en 14 jaar oud as vir vroue tussen 20 en 24 jaar oud. Onwettige aborsie hou ook baie risiko's in vir tienermeisies in gebiede soos Afrika suid van die Sahara. &lt;ref name=&quot;subsahara&quot;&gt;{{Cite journal |last=Locoh |first=Thérèse |date=1999 |title=Early Marriage and Motherhood in Sub-Saharan Africa |url=https://www.ajol.info/index.php/ae/article/view/22558 |journal=African Environment |volume=10 |issue=3 |pages=31–42 |s2cid=70677057}}&lt;/ref&gt; Wêreldwyd is swangerskapskomplikasies die hoofoorsaak van dood vir vroue en meisies van 15 tot 19 jaar oud. &lt;ref name=&quot;WHO2018&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-pregnancy|title=Adolescent pregnancy|date=23 February 2018|website=World Health Organization|access-date=2 November 2018}}&lt;/ref&gt;

Risiko's vir mediese komplikasies is groter vir meisies onder 15 jaar, aangesien 'n onderontwikkelde pelvis tot probleme met geboorte kan lei. Obstruktiewe kraam word gewoonlik met 'n keisersnee in geïndustrialiseerde lande behandel. In ontwikkelende streke waar mediese dienste dalk nie beskikbaar is nie, kan dit lei tot eklampsie, obstetriese fistel, babasterftes of moedersterfte.&lt;ref name=&quot;savethechildren&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;unfpa.org&quot; /&gt; Vir moeders wat ouer as vyftien is, is ouderdom nie 'n risikofaktor nie, en swak uitkomste word meer geassosieer met sosio-ekonomiese faktore eerder as met biologie. &lt;ref name=&quot;makinson&quot; /&gt;

=== Voorgeboortelike sorg ===
In 2022 het UNICEF opgemerk dat:
84 persent van swanger adolessente tussen 15–19 jaar oud het ten minste een voorgeboortelike sorgbesoek bygewoon in vergelyking met 88 persent van alle vroue en meisies tussen 15–49 jaar oud. Minder adolessente meisies het bekwame kraamsorg ontvang in vergelyking met alle vroue en meisies (77 tot 84 persent). Daarbenewens het minder adolessente meisies nageboortelike sorg vir hulself ontvang in vergelyking met alle vroue en meisies (66 persent teenoor 69 persent).[53]


Die agentskap het streeksverskille opgemerk en daarop gewys dat in Wes- en Sentraal-Afrika &quot;48 persent van pasgeborenes van adolessente moeders 'n postnatale kontak gehad het in vergelyking met 52 persent van pasgeborenes van alle moeders&quot;.. &lt;ref name=&quot;UNICEF dec22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://data.unicef.org/topic/child-health/adolescent-health/|title=Early childbearing|website=UNICEF Data|publisher=[[UNICEF]]}}&lt;/ref&gt;

=== Ekonomie ===
Die leeftydgeleentheidskoste wat deur tienerswangerskappe in verskillende lande veroorsaak word, wissel van 1% tot 30% van die jaarlikse BBP, met 30% die syfer in Uganda.&lt;ref name=&quot;UNFPA&quot;&gt;{{Cite news|accessdate=22 March 2019}}&lt;/ref&gt; In die Verenigde State het tienerswangerskappe belastingbetalers in 2016 tussen $9,4 en $28 miljard gekos, as gevolg van faktore soos pleegsorg en verlore belastinginkomste.&lt;ref name=&quot;HHS&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hhs.gov/ash/oah/adolescent-development/reproductive-health-and-teen-pregnancy/teen-pregnancy-and-childbearing/teen-childbearing/index.html|title=Negative Impacts of Teen Childbearing|last=United States Department of Health and Human Services|date=2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175033/https://www.hhs.gov/ash/oah/adolescent-development/reproductive-health-and-teen-pregnancy/teen-pregnancy-and-childbearing/teen-childbearing/index.html|archive-date=21 March 2019|access-date=22 March 2019}}&lt;/ref&gt; 'n Studie in 2014 het beraam dat 'n toename in ekonomiese produktiwiteit as gevolg van die beëindiging van tienerswangerskappe in Brasilië en Indië onderskeidelik $3,5 miljard en $7,7 miljard werd sou wees. &lt;ref name=&quot;UNFPA&quot; /&gt;

Minder as een derde van tienermoeders ontvang enige vorm van kinderonderhoud, wat die waarskynlikheid dat hulle hulle tot die regering vir hulp sal wend, aansienlik verhoog. Die korrelasie tussen vroeëre kindergeboorte en die versuim om hoërskool te voltooi, verminder loopbaangeleenthede vir baie jong vroue.  Een studie het bevind dat 60% van tienermoeders in 1988 [[Armoede|arm]] was tydens geboorte. &lt;ref&gt;{{Cite journal |vauthors=Coley RL, Chase-Lansdale PL |year=1998 |title=Adolescent pregnancy and parenthood. Recent evidence and future directions |journal=The American Psychologist |volume=53 |issue=2 |pages=152–166 |doi=10.1037/0003-066X.53.2.152 |pmid=9491745}}&lt;/ref&gt; 'n Studie in 2002 het bevind dat byna 50% van alle adolessente moeders binne die eerste vyf jaar van hul kind se lewe maatskaplike hulp gesoek het. &lt;ref name=&quot;natcamp&quot; /&gt;

'n Studie in 1999 van 100 tienermoeders in die Verenigde Koninkryk het bevind dat slegs 11% 'n salaris ontvang het, terwyl die oorblywende 89% werkloos was. Die meeste Britse tienermoeders leef in armoede, met byna die helfte in die onderste vyfde van die inkomsteverdeling.[1] 
== Vaderskap op tiener- ouderdom ==

Is die vader van die kind die lewensmaat van die tienermeisie, in sommige gevalle. Die bevrugting kan binne die huwelik plaasvind, of die swangerskap self kan die huwelik bespoedig, die sogenaamde haelgeweertroue . In lande soos [[Indië]] vind die meerderheid tienergeboortes binne die huwelik plaas.

In die USA is die meerderheid tienermoeders nie met die vader van hul kinders getroud nie. Die helfte van alle tieners met kinders enkelouers in die UK, 40% woon saam as 'n paartjie, en 10% is getroud. Tienerouers is gereeld in 'n romantiese verhouding tydens geboorte, maar baie adolessente vaders bly nie by die moeder nie, en dit ontwrig dikwels hul verhouding met die kind. Amerikaanse opnames is geneig om die voorkoms van tienervaderskap te onderrapporteer. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Joyner, K |last2=Peters, H.E. |last3=Hynes, K |display-authors=etal |year=2012 |title=The Quality of Male Fertility Data in Major U.S. Surveys |journal=Demography |volume=49 |issue=1 |pages=101–124 |doi=10.1007/s13524-011-0073-9 |pmc=3500148 |pmid=22203451}}&lt;/ref&gt;
== Sien ook ==
* [[Tienerswangerskap in Suid-Afrika]]

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

{{Normdata}}
[[Kategorie:Tienerswangerskap| ]]</text>
      <sha1>9xzbqnd7ic2f7ji95w2bfbg1v3zgikq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hugging Face</title>
    <ns>0</ns>
    <id>468389</id>
    <revision>
      <id>2974375</id>
      <parentid>2970832</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <comment>Logo</comment>
      <origin>2974375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17639" sha1="7l5pklic5z9all63hb6yrwfo4wk0dzc" xml:space="preserve">[[Lêer:Hf-logo-with-title.svg|duimnael|Logo]]
'''Hugging Face, Inc.''', is 'n [[Amerikaanse]] [[maatskappy]] gebaseer in [[New York Stad]] wat berekeningsinstrumente ontwikkel vir die bou van toepassings met behulp van [[masjienleer]]. Hugging Face se transformatorbiblioteek is gebou vir [[natuurliketaalverwerking]]stoepassings. Die Hugging Face-platform laat gebruikers toe om masjienleermodelle en datastelle te deel en hul werk te vertoon.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What is Hugging Face? |url=https://www.ibm.com/think/topics/hugging-face |last=Stryker |first=Cole |date=2025-05-02 |access-date=2026-08-29 |website=[[IBM]]}}&lt;/ref&gt;

==Geskiedenis==
===Stigting===
[[Lêer:Clément Delangue on SiliconANGLE theCUBE.jpg|duimnael|Clément Delangue in 2023.]]
Die maatskappy is in 2016 deur die Franse entrepreneurs Clément Delangue, Julien Chaumond en Thomas Wolf in New York Stad gestig, oorspronklik as 'n maatskappy wat 'n [[kletsbot]]-toep ontwikkel het wat op tieners gemik was. Die maatskappy is vernoem na die U+1F917 🤗 HUGGING FACE [[emoji]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=9 Maart 2017 |title=Hugging Face wants to become your artificial BFF |url=https://techcrunch.com/2017/03/09/hugging-face-wants-to-become-your-artificial-bff/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925012620/https://techcrunch.com/2017/03/09/hugging-face-wants-to-become-your-artificial-bff/ |archive-date=25 September 2022 |access-date=17 September 2023 |website=TechCrunch |language=en-US|last=Dillet|first=Romain}}&lt;/ref&gt; Nadat die model agter die kletsbot oopgemaak is, het die maatskappy gefokus op 'n platform vir masjienleer.

===KI-oplewing===
Op 28 April 2021 het die maatskappy die BigScience Research Workshop in samewerking met verskeie ander navorsingsgroepe van stapel gestuur om 'n oop [[groot taalmodel]] vry te stel.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Wiggers |first=Kyle |date=10 Januarie 2022 |title=Inside BigScience, the quest to build a powerful open language model |url=https://venturebeat.com/2022/01/10/inside-bigscience-the-quest-to-build-a-powerful-open-language-model/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701073233/https://venturebeat.com/2022/01/10/inside-bigscience-the-quest-to-build-a-powerful-open-language-model/ |archive-date=1 Julie 2022 |access-date=5 Augustus 2022 |work=VentureBeat}}&lt;/ref&gt;  In 2022 is die werkswinkel afgesluit met die aankondiging van BLOOM, 'n veeltalige groot taalmodel met 176 miljard parameters.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BLOOM |url=https://bigscience.huggingface.co/blog/bloom |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114122342/https://bigscience.huggingface.co/blog/bloom |archive-date=14 November 2022 |access-date=20 Augustus 2022 |website=bigscience.huggingface.co |type=Blog}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Heikkllä |first=Melissa |date=12 Julie 2022 |title=Inside a radical new project to democratize AI |url=https://www.technologyreview.com/2022/07/12/1055817/inside-a-radical-new-project-to-democratize-ai/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204184214/https://www.technologyreview.com/2022/07/12/1055817/inside-a-radical-new-project-to-democratize-ai/ |archive-date=4 Desember 2022 |access-date=25 Augustus 2023 |website=MIT Technology Review |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[Lêer:Thomas Wolf at Slush 2024.jpg|duimnael|Thomas Wolf in 2024.]]
In Februarie 2023 het die maatskappy 'n vennootskap met Amazon Web Services (AWS) aangekondig wat Hugging Face se produkte beskikbaar sou stel vir AWS-kliënte om as boustene vir hul persoonlike toepassings te gebruik. Die maatskappy het ook gesê dat die volgende generasie BLOOM op Trainium, 'n gepatenteerde masjienleer-skyfie wat deur AWS geskep is, sal loop.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bass |first=Dina |date=21 Februarie 2023 |title=Amazon's Cloud Unit Partners With Startup Hugging Face as AI Deals Heat Up |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-02-21/amazon-s-aws-joins-with-ai-startup-hugging-face-as-chatgpt-competition-heats-up |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230522030130/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-02-21/amazon-s-aws-joins-with-ai-startup-hugging-face-as-chatgpt-competition-heats-up |archive-date=22 Mei 2023 |access-date=22 Februarie 2023 |work=Bloomberg News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Nellis |first=Stephen |date=21 Februarie, 2023 |title=Amazon Web Services pairs with Hugging Face to target AI developers |url=https://www.reuters.com/technology/amazon-web-services-pairs-with-hugging-face-target-ai-developers-2023-02-21/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530091325/https://www.reuters.com/technology/amazon-web-services-pairs-with-hugging-face-target-ai-developers-2023-02-21/ |archive-date=May 30, 2023 |access-date=22 Februarie 2023 |work= |agency=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Amazon Web Services |date=21 Februarie 2023 |title=AWS and Hugging Face collaborate to make generative AI more accessible and cost efficient |url=https://aws.amazon.com/blogs/machine-learning/aws-and-hugging-face-collaborate-to-make-generative-ai-more-accessible-and-cost-efficient/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825202343/https://aws.amazon.com/blogs/machine-learning/aws-and-hugging-face-collaborate-to-make-generative-ai-more-accessible-and-cost-efficient/ |archive-date=25 Augustus 2023 |access-date=25 Augustus 2023 |website=AWS Machine Learning Blog |publisher=[[Amazon]] |language=en-US |type=Blog}}&lt;/ref&gt;

In Augustus 2023 het Hugging Face gesê dat dit op $4,5 miljard gewaardeer is in 'n finansieringsronde van $235 miljoen, gesteun deur tegnologie-swaargewigte, insluitend Salesforce, [[Alphabet Inc.|Alphabet]] se [[Google]] en [[Nvidia]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=AI startup Hugging Face valued at $4.5 bln in latest round of funding |url=https://www.reuters.com/technology/ai-startup-hugging-face-valued-45-bln-latest-round-funding-2023-08-24/ |work=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wiggers |first=Kyle |date=2023-08-24 |title=Hugging Face raises $235M from investors, including Salesforce and Nvidia |url=https://techcrunch.com/2023/08/24/hugging-face-raises-235m-from-investors-including-salesforce-and-nvidia/ |access-date=2026-08-28 |website=TechCrunch |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

In Junie 2024 het die maatskappy, saam met Meta en Scaleway, hul bekendstelling van 'n nuwe [[KI]]-versnellerprogram vir Europese [[beginonderneming]]s aangekondig. Die inisiatief was daarop gemik om beginondernemings te help om oop fondamentmodelle in hul produkte te integreer, wat die EU se KI-ekosisteem versnel.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ecosystem for AI innovation in Europe {{!}} Shaping Europe’s digital future |url=https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/ecosystem-ai-innovation-europe |access-date=6 Julie 2026 |website=digital-strategy.ec.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt; Die program, gebaseer by Station F in [[Parys]], het van September 2024 tot Februarie 2025 geduur. Geselekteerde beginondernemings het mentorskap ontvang, asook toegang tot KI-modelle en -gereedskap, asook Scaleway se rekenaarkrag.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Zacks Equity Research |date=25 Junie 2024 |title=META Collaboration Launches AI Accelerator for European Startups |url=https://finance.yahoo.com/news/meta-collaboration-launches-ai-accelerator-151500146.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711201409/https://finance.yahoo.com/news/meta-collaboration-launches-ai-accelerator-151500146.html |archive-date=11 Julie 2024 |access-date=11 Julie 2024 |website=Yahoo Finance |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Op 23 September 2024, om die Internasionale Dekade van Inheemse Tale te bevorder, het Hugging Face saam met Meta en [[Unesco|UNESCO]] 'n nuwe aanlyn taalvertaler bekendgestel.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=&lt;!-- no byline --&gt; |date=September 23, 2024&lt;!--unknown source of this date--&gt; |title=NLLB: UNESCO Language Translator |url=https://huggingface.co/spaces/UNESCO/nllb |url-status=live |access-date=8 Februarie 2026 |website=Spaces |publisher=Hugging Face|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823043205/https://huggingface.co/spaces/UNESCO/nllb|archive-date=23 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; Dit is gebou op Meta se &quot;No Language Left Behind&quot; oopbron-KI-model, wat vrye teksvertaling oor 200 tale moontlik maak, insluitend baie tale met min hulpbronne.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=&lt;!-- no byline --&gt; |date= |title=UNESCO Language Translator powered by Meta and Hugging Face Launching Event |url=https://www.unesco.org/en/event/unesco-language-translator-powered-meta-and-hugging-face-launching-event-0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260208233423/https://www.unesco.org/en/event/unesco-language-translator-powered-meta-and-hugging-face-launching-event-0 |archive-date=8 Februarie 2026 |access-date=8 Februarie 2026 |publisher=[[UNESCO]]}}&lt;/ref&gt;

In April 2025 het Hugging Face aangekondig dat hulle 'n [[Humanoïde robot|humanoïde robotika]]-beginonderneming, Pollen Robotics, in Frankryk gebaseer en in 2016 deur Matthieu Lapeyre en Pierre Rouanet gestig, verkry het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wiggers |first=Kyle |date=14 April 2025 |title=Hugging Face buys a humanoid robotics startup |url=https://techcrunch.com/2025/04/14/hugging-face-buys-a-humanoid-robotics-startup/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415015746/https://techcrunch.com/2025/04/14/hugging-face-buys-a-humanoid-robotics-startup/ |archive-date=15 April 2025 |access-date=15 April 2025 |website=TechCrunch |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Koetsier |first=John |date=14 April 2025 |title=Open Source Humanoid Robots That You Can 3D Print Yourself: Hugging Face Buys Pollen Robotics |url=https://www.forbes.com/sites/johnkoetsier/2025/04/14/open-source-humanoid-robots-hugging-face-buys-pollen-robotics/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415020729/https://www.forbes.com/sites/johnkoetsier/2025/04/14/open-source-humanoid-robots-hugging-face-buys-pollen-robotics/ |archive-date=15 April  2025 |access-date=15 April 2025 |website=[[Forbes]] |language=en}}&lt;/ref&gt; In 'n X-twiet het Delangue sy visie gedeel om &quot;Kunsmatige Intelligensie-robotika oopbron te maak&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Knight |first=Will |date=14 April 2025 |title=An Open Source Pioneer Wants to Unleash Open Source AI Robots |url=https://www.wired.com/story/hugging-face-acquires-open-source-robot-startup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414130554/https://www.wired.com/story/hugging-face-acquires-open-source-robot-startup/ |archive-date=14 April 2025 |access-date=15 April 2025 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}&lt;/ref&gt;

===Kuberaanvalle===
Vroeg in 2026 het [[Kuberkraker|kuberkrakers]] die Hugging Face-platform gekaap om [[Android]]-geteikende aanvalle te loods wat &quot;kragtige wanware&quot; behels wat 'n gekompromitteerde teiken heeltemal kon oorneem.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fadilpašić |first=Sead |date=30 Januarie 2026 |title=Hugging Face platform hijacked to send out Android malware - here's what we know so far |url=https://www.techradar.com/pro/security/hugging-face-platform-hijacked-to-send-out-android-malware-heres-what-we-know-so-far |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260130170834/https://www.techradar.com/pro/security/hugging-face-platform-hijacked-to-send-out-android-malware-heres-what-we-know-so-far |archive-date=30 Januarie 2026 |access-date=8 Februarie 2026 |website=TechRadar Pro}}&lt;/ref&gt;

In [[OpenAI-agent-kuberaanvalle in 2026|Julie 2026 het Hugging Face 'n kuberaanval]] deur outonome [[KI-agent]]e onthul. [[OpenAI]] het toe verduidelik dat twee van sy modelle, insluitend GPT-5.6 Sol, uit hul sandput ontsnap het en in Hugging Face-bedieners ingebreek het met behulp van blootgestelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede om antwoorde op die maatstaf ExploitGym uit 'n databasis te vind.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kahn |first=Jeremy |last2=Forlini |first2=Emily |title=OpenAI says its AI models escaped from a secure test environment and hacked into AI company Hugging Face in order to cheat on an evaluation |url=https://fortune.com/2026/07/21/openai-says-ai-models-escaped-control-hacked-hugging-face/ |access-date=21 Julie 2026 |website=Fortune |language=en}}&lt;/ref&gt; Hugging Face het probeer om die sekuriteitsbreuk te verminder deur Amerikaanse eie grensmodelle te gebruik, maar die modelle se KI-veiligheidskenmerke het Hugging Face se versoeke verwerp, waarna Hugging Face 'n self-gehoste instansie van GLM-5.2 (’n oopgewigte-model ontwikkel deur die Chinese KI-firma Z.ai) gebruik het om die aanval te beperk.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Soni |first1=Aditya |last2=Singh |first2=Jaspreet |title=Chinese AI's role in stopping rogue OpenAI agent shows cost of US guardrails |url=https://www.reuters.com/legal/litigation/chinese-ais-role-stopping-rogue-openai-agent-shows-cost-us-guardrails-2026-07-22/ |website=[[Reuters]] |access-date=23 Julie 2026 |date=22 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Goudarzi |first1=Sara |title=What the OpenAI-Hugging Face incident reveals about US-China AI interdependence |url=https://thebulletin.org/2026/07/what-the-openai-hugging-face-incident-reveals-about-us-china-ai-interdependence/ |website=Bulletin of the Atomic Scientists |access-date=23 Julie 2026 |date=23 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Shen |first1=Xinmei |title=China’s Zhipu AI model contains hack after OpenAI models go rogue |url=https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3361450/hugging-face-deploys-zhipus-glm-52-model-contain-autonomous-openai-cyberattack |website=South China Morning Post |access-date=23 Julie 2026 |language=en |date=22 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Die voorval is aangemeld as die eerste publiek gedokumenteerde geval van KI-modelle wat outonoom 'n meerfasige inbraak teen 'n derde party uitvoer,&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news |last=Booth |first=Harry |title=How OpenAI Lost Control of an AI Model—and What Needs to Change |url=https://time.com/article/2026/07/24/openai-hugging-face-attack/ |work=Time |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; en is al &quot;die eerste ware KI-veiligheidsvoorval&quot; genoem.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

===Verkryging===
Op 26 Augustus 2026 is berig dat [[Nvidia]] ingestem het om Hugging Face vir $12.9 miljard te verkry.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-26 |title=Nvidia agrees to buy Hugging Face for $12.9 billion, The Information reports |url=https://www.reuters.com/technology/nvidia-talks-acquire-hugging-face-13-billion-deal-business-insider-reports-2026-08-27/ |website=Reuters}}&lt;/ref&gt; Dit het gebeur nadat Hugging Face na bewering 'n ooreenkoms van $500 miljoen met Nvidia laat in 2025 van die hand gewys het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Loizos |first=Connie |date=2026-08-27 |title=Nvidia closes in on Hugging Face acquisition |url=https://techcrunch.com/2026/08/26/nvidia-closes-in-on-hugging-face-acquisition/ |access-date=2026-08-28 |website=TechCrunch |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==Taalmodelle==
Hugging Face ontwikkel 'n familie van klein taalmodelle bekend as SmolLM.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Wiggers |first=Kyle |date=16 Julie 2024 |title=Hugging Face's SmolLM models bring powerful AI to your phone, no cloud required |url=https://venturebeat.com/infrastructure/hugging-faces-smollm-models-bring-powerful-ai-to-your-phone-no-cloud-required/ |website=VentureBeat |access-date=10 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; Die oorspronklike SmolLM-familie is in 2024 vrygestel met modelle wat 135 miljoen, 360 miljoen en 1,7 miljard parameters bevat, ontwerp om relatief bekwame [[taalmodel]]le te verskaf wat met beperkte rekenaarbronne kan funksioneer.&lt;ref&gt;{{cite web |title=SmolLM - blazingly fast and remarkably powerful |url=https://huggingface.co/blog/smollm |website=Hugging Face |date=16 Julie 2024 |access-date=10 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

SmolLM2 het die familie voortgesit met 135 miljoen, 360 miljoen en 1,7 miljard parametermodelle bedoel vir toepassings op toestelle.&lt;ref&gt;{{cite web |title=SmolLM2 |url=https://huggingface.co/collections/HuggingFaceTB/smollm2 |website=Hugging Face |access-date=10 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; SmolLM3, wat in 2025 vrygestel is, is 'n veeltalige taalmodel van 3 miljard parameters wat redenasie, langkonteksverwerking en ses tale ondersteun.&lt;ref&gt;{{cite web |title=SmolLM3: smol, multilingual, long-context reasoner |url=https://huggingface.co/blog/smollm3 |website=Hugging Face |date=8 Julie 2025 |access-date=10 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Hugging Face het ook SmolVLM ontwikkel, 'n familie van kompakte visietaalmodelle wat ontwerp is om beide beelde en teks te verwerk. Die familie sluit modelle in wat bedoel is vir geheue-doeltreffende en gebruik op toestelle, met modelgewigte, opleidingsresepte en geassosieerde datastelle wat vrygestel is onder die Apache-lisensie 2.0.&lt;ref&gt;{{cite web |title=SmolVLM - small yet mighty Vision Language Model |url=https://huggingface.co/blog/smolvlm |website=Hugging Face |date=26 November 2024 |access-date=10 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

==Verwysings==
{{Verwysings|3}}


{{Normdata}}
[[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]]</text>
      <sha1>7l5pklic5z9all63hb6yrwfo4wk0dzc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suid-Afrikaanse kuns</title>
    <ns>0</ns>
    <id>468695</id>
    <revision>
      <id>2974496</id>
      <parentid>2974231</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T11:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>/* Formele kunsinstellings en vroeë modernisme */ Jacobus_Hendrik_Pierneef</comment>
      <origin>2974496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39131" sha1="r7dtcsaplfqzd12gqve67smed8swvrt" xml:space="preserve">'''Suid-Afrikaanse kuns''' omvat die visuele [[kuns]]tradisies wat oor duisende jare ontwikkel het in die gebied wat vandag as [[Suid-Afrika]] bekend staan. Dit sluit prehistoriese [[rotskuns]] en dekoratiewe voorwerpe, die kunstradisies van inheemse gemeenskappe, kuns wat tydens die koloniale en apartheidstydperke ontstaan het, asook moderne en kontemporêre Suid-Afrikaanse kuns.

Van die vroegste bekende getuienis van [[Simbool|simboliese]] en artistieke gedrag deur moderne mense is in Suid-Afrika gevind. Argeologiese opgrawings by onder meer [[Blombosgrot]] in die [[Wes-Kaap]] het gegraveerde [[Oker (kleur)|oker]]stukke, skulpkraletjies en toerusting vir die verwerking van oker opgelewer. Sommige van hierdie vondste dateer van ongeveer 100 000 jaar gelede en word deur navorsers verbind met die ontwikkeling van simboliese denke en komplekse menslike gedrag. Geperforeerde [[skulp]]e van ongeveer 75 000 jaar oud, wat waarskynlik as persoonlike versiering gebruik is, is ook daar gevind. Hierdie ontdekkings vorm deel van die omvangryke [[argeologie]]se getuienis vir die vroeë ontwikkeling van [[Homo sapiens]] in Suider-Afrika.

Die [[San]] en ander [[Khoisan]]-gemeenskappe het ’n besonder ryk tradisie van [[rotskuns]] nagelaat. Duisende rotskilderye en gravures kom regoor Suider-Afrika voor, met belangrike konsentrasies in onder meer die [[Drakensberge]].&lt;ref name=&quot;South African art&quot;&gt;{{cite web|title=South African art|url=http://www.southafrica.info/about/arts/art.htm#.Vw5td8d6FlI|website=www.southafrica.info|access-date=13 April 2016}}&lt;/ref&gt; Hierdie kuns beeld mense, diere, jagtonele en rituele of geestelike temas uit en bied belangrike insigte in die [[wêreldbeskouing]]s en sosiale lewe van vroeë jagter-versamelaarsgemeenskappe. Met die latere vestiging en uitbreiding van Bantoesprekende gemeenskappe in Suider-Afrika het verdere kunstradisies ontwikkel, onder meer in [[pottebakkery]], metaalwerk, kralewerk, houtsneewerk en [[argitektuur]].

Vanaf die koloniale tydperk het Suid-Afrikaanse kuns toenemend deur die wisselwerking tussen plaaslike tradisies en Europese artistieke strominge ontwikkel. Nederlandse en later Britse invloede was onder meer sigbaar in [[skilderkuns]], argitektuur, meubelmaak en dekoratiewe kuns, terwyl [[Afrikaners|Afrikaner]]-volkskuns en uiteenlopende Afrika-kunstradisies hul eie ontwikkeling voortgesit het.

Gedurende die 20ste eeu het industrialisering, [[verstedeliking]] en [[apartheid]] ingrypende gevolge vir Suid-Afrikaanse kunstenaars en kunsproduksie gehad. Nuwe kunsvorme het onder meer in myngemeenskappe en stedelike woongebiede ontstaan, terwyl kunstenaars toenemend temas soos [[identiteit]], ras, politieke onderdrukking en [[sosiale verandering]] ondersoek het. Kunstenaars het ’n groot verskeidenheid materiale en mediums gebruik, van tradisionele skilder- en beeldhoukuns tot kralewerk, draadwerk en gevonde of herwonne materiaal. Sedert die einde van apartheid het Suid-Afrikaanse kuns verder ontwikkel binne ’n internasionaal geïntegreerde kontemporêre kunswêreld, terwyl temas soos [[geskiedenis]], identiteit, ongelykheid, [[grond]], [[geheue]] en [[postkolonialisme]] steeds ’n belangrike rol speel.

==Paleolitiese rotskuns==
[[Lêer:San Bushman rock art Perdekop Farm North of Mossel bay.jpg|links|duimnael|San-rotstekeninge, Perdekop-plaas, (Mosselbaai, Suid-Afrika).]]
Die pre-Bantoe-volke wat vanaf ongeveer 30 000 v.C. suidwaarts migreer het, was nomadiese jagter-versamelaars wat grotte as wonings verkies het. Voor die opkoms van die [[Nguni-taalfamilie|Nguni]]-volke langs die oos- en suidkus en in sentraal-Afrika, was hierdie nomadiese jagters wyd verspreid. Daar word geglo dat hulle Suid-Afrika minstens 1000 jaar gelede binnegekom het. Hulle het baie tekens van lewe gelaat, soos [[Boesmanrotskuns|kunswerke]] ([[San]]-skilderye) wat jag, huishoudelike en magie-verwante kuns uitbeeld.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite web|title=Paleolithic Period|url=http://www.britannica.com/event/Paleolithic-Period|website=Britannica|access-date=13 April 2016}}&lt;/ref&gt;  Daar is 'n stilistiese eenheid regoor die streek en selfs met meer antieke kuns in die Tassili n'Ajjer-streek van Noord-Afrika, en ook in wat nou woestyn [[Tsjad]] is, maar eens 'n welige landskap was.

Die figure is dinamies en verleng, en die kleure (waarskynlik afgelei van grond- en plantpigmente, en moontlik van insekte) kombineer [[Oker (kleur)|oker]]rooi, wit, grys, swart en baie warm kleure wat wissel van rooi tot primêre geel. Tipiese onderwerpe sluit in [[jag]], wat dikwels groot diere uitbeeld wat nie meer die streek in die moderne era bewoon nie, met groot akkuraatheid; [[oorlogvoering]] tussen mense; [[dans]]; huishoudelike tonele; en verskeie beelde van verskeie diere, insluitend kameelperde, wildsbokke van baie soorte en slange. Die laaste van hierdie werke is aangrypend in sy voorstelling van groter, donkerder mense en selfs van wit jagters te perd, wat albei die San-mense sou vervang.

Baie van die &quot;dansende&quot; figure is versier met kenmerkende patrone en dra moontlik maskers en ander feestelike klere. Ander skilderye, wat patroonvierhoeke en ander simbole uitbeeld, is onduidelik in hul betekenis en is moontlik nie-verteenwoordigend. Soortgelyke simbole word wêreldwyd in sjamanistiese kuns gesien. Hierdie kunsvorm word versprei van Angola in die weste tot [[Mosambiek]] en [[Kenia]], dwarsdeur [[Zimbabwe]] en Suid-Afrika, en dwarsdeur [[Botswana]] waar grottoestande bewaring teen die elemente bevoordeel het.

==Prekoloniale kuns buite rotskuns==
Prekoloniale visuele en materiële kultuur in Suid-Afrika het veel verder as rotskuns gestrek en het onder meer liggaamsversiering, kralewerk, [[keramiek]], [[metaalbewerking]], houtwerk en argitektuur ingesluit. Baie van hierdie voorwerpe het terselfdertyd praktiese, sosiale, rituele en estetiese funksies vervul, en dit is daarom nie altyd moontlik om moderne onderskeidings tussen kuns, handwerk en gebruiksvoorwerpe daarop toe te pas nie. Argeologiese versamelings uit Suid-Afrika bevat onder meer versierde beenvoorwerpe, skulphangertjies, volstruiseierdopkrale, keramiek en ander dekoratiewe voorwerpe uit die [[Steentydperk]] en [[Ystertydperk]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archaeology |url=https://www.iziko.org.za/collection/archaeology/ |website=Iziko Museums of South Africa |access-date=4 September 2026}}&lt;/ref&gt; Iziko Museums se etnografiese versamelings sluit ook [[Khoisan]]-kleredrag, inheemse kralewerk, mandjiewerk en keramiek in.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Social History Centre |url=https://www.iziko.org.za/museums/social-history-centre/ |website=Iziko Museums of South Africa |access-date=4 September 2026}}&lt;/ref&gt;

Versiering van die liggaam het ’n lang geskiedenis in suidelike Afrika. Voor die grootskaalse invoer van Europese glaskrale is krale onder meer van volstruiseierdop, been, skulpe, hout en klip vervaardig. Hierdie materiale is as halssnoere, [[gordel]]s en ander vorme van persoonlike versiering gebruik. In latere eeue het ingevoerde glas- en keramiekkrale toenemend plaaslike materiale aangevul en uiteindelik ’n belangrike komponent van die uitgebreide kralewerktradisies van onder meer Nguni-sprekende gemeenskappe geword.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Belt (Umutsha) |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/314790 |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=4 September 2026}}&lt;/ref&gt; Kralewerk kon benewens versiering ook ouderdom, [[geslag]], status en ander aspekte van sosiale identiteit aandui.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Belt (Umutsha) |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/318023 |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=4 September 2026}}&lt;/ref&gt;

Keramiek vorm een van die belangrikste oorblywende uitdrukkings van prekoloniale materiële kultuur. Vanaf die eerste millennium n.C. het landbougemeenskappe in verskillende dele van Suid-Afrika potte vervaardig waarvan vorm, afwerking en ingekerfde of ingeprikte versiering tussen streke en tydperke verskil het. Argeoloë gebruik keramiekstyle onder andere om kulturele kontakte, tegnologiese verandering en die verspreiding van gemeenskappe te bestudeer.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Pikirayi |first1=Innocent |last2=Lindahl |first2=Anders |year=2013 |title=Ceramics, ethnohistory, and ethnography: locating meaning in southern African Iron Age ceramic assemblages |journal=African Archaeological Review |volume=30 |issue=4 |pages=455–475|https://www.researchgate.net/publication/259633295_Ceramics_Ethnohistory_and_Ethnography_Locating_Meaning_in_Southern_African_Iron_Age_Ceramic_Assemblages |doi=10.1007/s10437-013-9147-0}}&lt;/ref&gt; Onder [[Sotho]]-[[Tswana]]- en [[Nguni-taalfamilie|Nguni]]-sprekende gemeenskappe het kenmerkende keramiektradisies oor eeue ontwikkel, terwyl vervaardigingstegnieke, grondstowwe en dekorasie ook binne dieselfde kulturele gebied kon verskil.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archaeology Ceramics Lab |url=https://www.up.ac.za/anthropology-archaeology/archaeology-ceramics-lab |website=University of Pretoria |access-date=4 September 2026}}&lt;/ref&gt;

Metaalbewerking het vanaf die vroeë [[Ystertydperk]] ’n verdere belangrike vorm van tegnologiese en materiële uitdrukking geword. Argeologiese terreine soos [[Broederstroom]] wes van [[Pretoria]] toon dat [[yster]] reeds tussen ongeveer 550 en 700 n.C. daar gesmee is.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Prehistory of the Pretoria area |url=https://sahistory.org.za/article/prehistory-pretoria-area |website=South African History Online |access-date=4 September 2026}}&lt;/ref&gt; Benewens werktuie is [[koper]], yster en later [[goud]] ook vir [[Juweliersware|juwele]], ornamente en voorwerpe wat met status verbind is, gebruik. Vroeë Sotho-sprekende gemeenskappe het byvoorbeeld gevestigde tradisies van metaalbewerking gehad, waarvan argeologiese getuienis op verskeie terreine in Gauteng, Noordwes en Limpopo gevind is.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sotho (South Sotho or Basotho) |url=https://sahistory.org.za/article/sotho-south-sotho-or-basotho |website=South African History Online |access-date=4 September 2026}}&lt;/ref&gt;

Die mees opvallende voorbeeld van prekoloniale metaal- en dekoratiewe kuns in Suid-Afrika kom uit [[Mapungubwe]], wat tussen ongeveer 900 en 1300 n.C. tot die belangrikste politieke en handelsentrums in die binneland van Suider-Afrika ontwikkel het. Die terrein het voorwerpe van goud, koper, yster, ivoor, keramiek en ingevoerde glaskrale opgelewer. Die bekendste voorwerp is die [[Goue renoster van Mapungubwe]], waarvan die dun goudfoelie oor ’n gekerfde houtkern aangebring is. Ander goue voorwerpe sluit krale, armbande, draad, penne en met goud bedekte dier- en houerfigure in.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mapungubwe Cultural Landscape |url=https://whc.unesco.org/en/list/1099/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=4 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mapungubwe Cultural Landscape: Nomination File |url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1099.pdf |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=4 September 2026}}&lt;/ref&gt; Die vervaardiging van hierdie voorwerpe dui op hoogs ontwikkelde metaalbewerking en op die gebruik van visuele materiaal om rykdom, elite-status en politieke gesag uit te druk.

Argitektuur en die uitleg van nedersettings was eweneens ’n betekenisvolle deel van prekoloniale visuele kultuur. [[Khoekhoen|Khoekhoe]]-veeboere het onder meer draagbare koepelvormige wonings van raamwerke, rietmatte en diervelle gebruik, terwyl Nguni-sprekende landbougemeenskappe hoofsaaklik grasbedekte koepelvormige wonings gebou het. Onder Sotho-Tswana-gemeenskappe was ronde of silindriese huise met koniese dakke algemeen, en klipmure is op groot skaal gebruik om woongebiede, veekrale en ander ruimtes af te baken.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Pre-Industrial Architecture of the Transvaal |url=https://francofrescura.sahistory.org.za/architecture/indigenous/indiginous-preindustrial-tvl/ |website=Franco Frescura Archive, South African History Online |access-date=4 September 2026}}&lt;/ref&gt; Teen ongeveer die 13de eeu het die argitektoniese uitleg van Mapungubwe ook ’n toenemende sosiale hiërargie weerspieël, met die politieke elite wat afgesonder op Mapungubwe-heuwel gewoon het terwyl die meerderheid van die bevolking op die omliggende vlaktes gevestig was.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mapungubwe Cultural Landscape |url=https://whc.unesco.org/en/list/1099/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=4 September 2026}}&lt;/ref&gt;

Hierdie uiteenlopende tradisies toon dat die visuele kultuur van prekoloniale Suid-Afrika nie tot rotskuns beperk was nie. Estetiese uitdrukking was verweef met alledaagse lewe, [[tegnologie]], identiteit, handel, ritueel en politieke gesag, en het in media gewissel van die versiering van die liggaam en huishoudelike keramiek tot argitektuur en die goudbewerking van komplekse Ystertydperkstate.

==Vroeë koloniale kuns, 17de en 18de eeu==
Met die stigting van 'n verversingspos deur die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] (VOC) aan die [[Kaap]] in 1652 is Europese beeldtradisies na die gebied oorgedra. Dit het naas die bestaande kuns- en materiële tradisies van die [[Khoikhoi]], [[San]] en ander inheemse gemeenskappe ontwikkel. Die visuele kultuur van die vroeë kolonie het skilderye, tekeninge, kaarte, boukundige ontwerpe en dekoratiewe voorwerpe ingesluit. Baie van hierdie werke is nie as selfstandige fynkuns geskep nie, maar het praktiese, wetenskaplike, administratiewe of dokumentêre funksies vervul.&lt;ref name=&quot;Fehr&quot;&gt;{{cite web |title=The Castle of Good Hope: William Fehr Collection |url=https://www.iziko.org.za/museums/the-castle-of-good-hope/ |publisher=Iziko Museums of South Africa |access-date=5 September 2026}}&lt;/ref&gt;
[[Lêer:Hendrik Claudius05.jpg|links|duimnael|200px|Hendrik Claudius se illustrasie van ''Cordylus cataphractus'' Boie, 1828.]]
Kaarte, seeprofiele en topografiese tekeninge was vir die VOC belangrik omdat dit navigasie, verdediging, grondbesit en die uitbreiding van die kolonie ondersteun het. Kunstenaars en reisigers het ook die Kaapse landskap, nedersettings en inwoners uitgebeeld. Hierdie voorstellings het waardevolle historiese inligting bewaar, maar weerspieël terselfdertyd die belange en wêreldbeskouing van Europese reisigers, amptenare en koloniale beskermhere. Uitbeeldings van Khoekhoe-, San- en ander gemeenskappe moet daarom ook as koloniale voorstellings gelees word en nie bloot as neutrale weergawes van hul voorkoms en leefwyses nie.

Een van die vroegste bekende tekenaars wat aan die Kaap werksaam was, was die Duitsgebore apteker en kunstenaar [[Hendrik Claudius]]. Hy het in 1682 uit [[Batavia]] aan die Kaap aangekom en waterverftekeninge van plaaslike plante en diere vervaardig. Hy het ook aan ekspedisies na die binneland deelgeneem. Honderde natuurhistoriese illustrasies word aan hom toegeskryf, waaronder werk wat met die ''Codex Witsenii'' verbind word.&lt;ref name=&quot;Claudius&quot;&gt;{{cite web |title=Claudius, Hendrik |url=https://www.s2a3.org.za/bio/Biograph_final.php?serial=520 |work=S2A3 Biographical Database of Southern African Science |access-date=5 September 2026}}&lt;/ref&gt; Hierdie soort illustrasie het 'n belangrike rol gespeel in die Europese optekening en klassifikasie van die Kaap se fauna en flora.

Gedurende die tweede helfte van die 18de eeu het reisekspedisies 'n groot hoeveelheid visuele materiaal opgelewer. [[Johannes Schumacher]], 'n VOC-soldaat en tekenaar, het Hendrik Swellengrebel die Jongere op sy reise van 1776 en 1777 vergesel. Sy waterverftekeninge beeld Kaapse dorpe, plase, landskappe en tonele uit die binneland uit en tel onder die vroeë topografiese voorstellings van hierdie gebiede.&lt;ref name=&quot;Swellengrebel&quot;&gt;{{cite web |title=Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777 |url=https://hipsa.org.za/publication/hendrik-swellengrebel-in-africa-journals-of-three-journeys-in-1776-1777/ |publisher=Historical Publications Southern Africa |access-date=5 September 2026}}&lt;/ref&gt;
[[Lêer:De veeplaats Queekvallei van de weduwe Zacharias de Beer, oost van de Gamkarivier, RP-T-1914-17-65.jpg|duimnael|Die veeplaas Queekvallei van die weduwee Zacharias die Beer, oos van die [[Gamkarivier]] deur Robert Gordon. (geskep tussen Augustus 1778 en Januarie 1779)]]
Die soldaat, ontdekkingsreisiger en natuurkundige [[Robert Jacob Gordon]] het tussen 1777 en 1795 talle reise deur Suider-Afrika onderneem. Hy en tekenaars wat met hom saamgewerk het, het honderde gekleurde tekeninge, panoramas en kaarte van landskappe, plante, diere en mense vervaardig.&lt;ref name=&quot;GordonUCT&quot;&gt;{{cite web |title=Robert Jacob Gordon Journal Archive |url=https://ibali.uct.ac.za/s/rjgj/ |publisher=Universiteit van Kaapstad |access-date=5 September 2026}}&lt;/ref&gt; Gordon se visuele en geskrewe nalatenskap vorm een van die omvangrykste rekords van die Kaap gedurende die laat 18de eeu, maar is ook deel van die koloniale proses waardeur grondgebied en gemeenskappe opgeteken, geklassifiseer en vir Europese gehore voorgestel is.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings |url=https://www.robertjacobgordon.nl/ |publisher=Rijksmuseum en Brenthurst Library |access-date=5 September 2026}}&lt;/ref&gt;

Portretskildering was in hierdie tyd hoofsaaklik tot koloniale amptenare en welgestelde inwoners beperk. Die breër visuele kultuur het egter ook Kaapse meubels, silwerwerk, keramiek, glasware en argitektoniese versiering ingesluit. Hierdie voorwerpe is dikwels deur plaaslike ambagslui vervaardig en het Europese ontwerpe met materiale, tegnieke en invloede uit Afrika en die gebiede rondom die [[Indiese Oseaan]] verbind. Versamelings soos die [[William Fehr-versameling]] bevat skilderye, werke op papier, meubels en ander dekoratiewe kuns wat die visuele en materiële kultuur van die koloniale Kaap dokumenteer.&lt;ref name=&quot;Fehr&quot;/&gt;

== Negentiende-eeuse koloniale en landskapkuns ==
Gedurende die 19de eeu het Europese kunstradisies ’n toenemende invloed op die formele kunsproduksie in Suid-Afrika uitgeoefen. Landskappe, portrette, stadsgesigte en uitbeeldings van historiese gebeure het belangrike genres geword. Baie van hierdie werke is deur Europese kunstenaars, reisigers, landmeters en militêre kunstenaars vervaardig en was op ’n koloniale gehoor gerig. Die uitbreiding van nedersettings, die grensgebiede van die [[Kaapkolonie]], die [[Kaapse grensoorloë|Xhosa-oorloë]], ontdekkingsreise en die landskap van Suider-Afrika was algemene onderwerpe. Die kuns uit hierdie tydperk toon gevolglik noue stilistiese bande met 19de-eeuse Britse kuns.&lt;ref name=&quot;NMMAM&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.artmuseum.co.za/Content.aspx?pageID=4
 |title=About the Collection
 |publisher=Nelson Mandela Metropolitaanse Kunsmuseum
 |access-date=6 September 2026
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Landskappe is dikwels volgens Europese romantiese en topografiese konvensies uitgebeeld. Skilderye en tekeninge het die uitgestrektheid, plantegroei en geografiese kenmerke van die binneland aan Europese gehore bekend gestel. Hierdie werke het ’n dokumentêre waarde, maar was nie bloot neutrale weergawes van die omgewing nie. Die voorstelling van die landskap as ’n gebied wat ontdek, gekarteer of benut kon word, het dikwels met koloniale uitbreiding saamgeval. Inheemse gemeenskappe is soms as deel van die landskap of as etnografiese onderwerpe uitgebeeld, eerder as as historiese rolspelers met hul eie politieke en kulturele perspektiewe.

[[Thomas Baines]] (1820–1875) was een van die bekendste kunstenaars wat die landskap, oorloë en ontdekkingsreise van hierdie tydperk visueel gedokumenteer het. Hy het in 1842 in Kaapstad aangekom en aanvanklik as dekor-, see- en portretskilder gewerk. Tussen 1848 en 1853 was hy hoofsaaklik in die [[Oos-Kaap]] gevestig, vanwaar hy verskeie reise na die binneland onderneem het. Hy het die [[Agtste Grensoorlog|Agtste Xhosa-oorlog]] van 1850 tot 1853 as amptelike oorlogskunstenaar uitgebeeld en word as Suid-Afrika se eerste amptelike oorlogskunstenaar beskou.&lt;ref name=&quot;BainesSAHO&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://sahistory.org.za/people/john-thomas-baines
 |title=John Thomas Baines
 |publisher=South African History Online
 |date=17 Februarie 2011
 |access-date=6 September 2026
 |language=en
}}&lt;/ref&gt; Baines het later aan ontdekkingsreise in [[Australië]] en [[Suider-Afrika]] deelgeneem en onder meer tonele van die [[Zambezirivier]], die [[Victoria-waterval]] en gebiede in die huidige [[Namibië]] en [[Zimbabwe]] geskilder. Sy werke kombineer noukeurige topografiese waarneming met die dramatiese komposisie van romantiese landskapkuns.

[[Frederick Timpson I'Ons]] (1802–1887) het hom in 1834 in [[Makhanda|Grahamstad]] gevestig, kort voor die uitbreek van die Sesde Xhosa-oorlog. Hy het landskappe, portrette, karikature en tonele uit die alledaagse lewe in die Oos-Kaapse grensgebied vervaardig. Militêre offisiere het hom opdrag gegee om portrette van onder andere die Xhosa-leiers [[Maqoma]] en [[Sandile kaNgqika|Sandile]] te skilder.&lt;ref name=&quot;IOnsSAHO&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://sahistory.org.za/people/frederick-timpson-ions
 |title=Frederick Timpson I’Ons
 |publisher=South African History Online
 |date=17 Februarie 2011
 |access-date=6 September 2026
 |language=en
}}&lt;/ref&gt; Sy uitbeeldings van Xhosa- en Khoikhoi-individue word as belangrike visuele rekords van die grensgebied beskou, hoewel hulle ook binne die magsverhoudings en klassifikasies van die koloniale samelewing gelees moet word. I’Ons was een van die vroegste voltydse professionele kunstenaars in Suid-Afrika, en ’n belangrike versameling van sy werk word deur die Nelson Mandela Metropolitaanse Kunsmuseum bewaar.&lt;ref name=&quot;NMMAM&quot; /&gt;

Ander kunstenaars, waaronder [[Thomas William Bowler]], het Kaapse dorpe, hawens en landskappe in skilderye, waterverwe en afdrukke vasgelê. Saam vorm hierdie werke ’n belangrike visuele rekord van 19de-eeuse Suid-Afrika. Hulle dokumenteer veranderende nedersettings, omgewings en mense, maar weerspieël terselfdertyd die Europese kunsopvattings, koloniale belange en ongelyke magsverhoudings waarbinne hulle geskep en versamel is.

== Sendingonderwys en vroeë swart Suid-Afrikaanse kunstenaars ==
Gedurende die laat 19de en vroeë 20ste eeu was sendinginstellings van die min plekke waar swart Suid-Afrikaners toegang tot formele onderwys en sekere vorme van kuns- en ambagsopleiding kon verkry. Hierdie opleiding het egter binne ’n koloniale en paternalistiese raamwerk plaasgevind. Die klem het dikwels op onderwysersopleiding, Christelike godsdiensonderrig en sogenaamde nuttige ambagte geval, eerder as op die ontwikkeling van kunstenaars wat onafhanklik kon werk. Formele opleiding in die skone kunste was vir swart studente feitlik ontoeganklik.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Masterpiece of the Month: Gerard Sekoto, ''Street Scene'' (1945) |url=https://www.iziko.org.za/masterpiece/masterpiece-of-the-month-gerard-sekoto-street-scene-1945/ |publisher=Iziko Museums of South Africa |access-date=7 September 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Een van die belangrikste instellings in hierdie ontwikkeling was die Anglikaanse Diocesan Training College by Grace Dieu, naby [[Pietersburg]], die huidige Polokwane. Die instelling het ’n werkswinkel gehad waar studente houtwerk, teken- en kerfwerk beoefen het. Die beeldhouer [[Ernest Mancoba]] het daar versierde meubels en kerklike voorwerpe vervaardig voordat hy selfstandige beeldhouwerke begin skep het. Sy ''African Madonna'' van 1929 word as een van die vroegste moderne beeldhouwerke deur ’n swart Suid-Afrikaanse kunstenaar beskou. Mancoba het later na [[Europa]] vertrek, waar hy met [[avant-garde]] kunstenaars verbind geraak en [[Abstrakte kuns|abstraksie]] begin ondersoek het.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Cohen |first=Joshua I. |title=Identity and Abstraction: Ernest Mancoba in London and Paris, 1938–1940 |url=https://post.moma.org/identity-and-abstraction-ernest-mancoba-in-london-and-paris-1938-1940/ |date=9 May 2018 |publisher=Museum of Modern Art |access-date=7 September 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Five Things to Know: Ernest Mancoba |url=https://www.norvalfoundation.org/five-things-to-know-ernest-mancoba/ |date=4 December 2020 |publisher=Norval Foundation |access-date=7 September 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[Job Kekana]] was nog ’n beeldhouer wat uit die Grace Dieu-werkswinkel bekend geword het. Hy het houtbeelde, reliëfs en kerkmeubels vir kerke en sendinginstellings vervaardig. Die godsdienstige onderwerpe en voorgeskrewe styl van hierdie opdragte het die beperkings van sendinggebaseerde kunsopleiding weerspieël. Terselfdertyd het kunstenaars soos Kekana en Mancoba Christelike beeldtaal begin aanpas deur Bybelse figure en temas binne ’n Afrika-konteks voor te stel.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Job Kekana |url=https://www.straussart.co.za/artists/job-kekana |publisher=Strauss &amp; Co |access-date=7 September 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sendingonderwys het ook ’n rol gespeel in die ontwikkeling van skilders. [[Moses Tladi]], wat aan die Lobethal-sendingsyasie opgevoed is, was grotendeels selfonderrig as kunstenaar. Hy het in die 1920’s landskappe begin skilder terwyl hy as tuinier in Johannesburg gewerk het. In 1931 het hy die eerste swart kunstenaar geword wie se werk formeel in die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Kunsmuseum]], die huidige Iziko Suid-Afrikaanse Nasionale Kunsmuseum, uitgestal is.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Moses Tladi |url=https://www.straussart.co.za/artists/moses-tladi |publisher=Strauss &amp; Co |access-date=7 September 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[George Pemba]] het die Van der Kemp-sendinglaerskool bygewoon en in 1931 ’n onderwysdiploma aan die Lovedale-opleidingskollege verwerf. Hoewel kunsonderrig nie aan sy laerskool aangebied is nie, het hy reeds as kind geteken. By Lovedale het hy illustrasies vir boeke van die Lovedale Press vervaardig. Hy het later beperkte formele opleiding aan die [[Rhodes-universiteitskollege]] en in [[Maurice van Essche]] se ateljee in Kaapstad ontvang. Pemba se skilderye van die alledaagse lewe, portrette en stedelike gemeenskappe het hom een van die belangrikste swart Suid-Afrikaanse modernistiese skilders van die 20ste eeu gemaak.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Milwa Mnyaluza “George” Pemba |url=https://sahistory.org.za/people/milwa-mnyaluza-george-pemba |publisher=South African History Online |access-date=7 September 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Milwa Mnyaluza Pemba |url=https://www.gov.za/about-government/milwa-mnyaluza-pemba |publisher=South African Government |access-date=7 September 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[Gerard Sekoto]] is in 1913 op die Lutherse sendingstasie [[Botshabelo, Mpumalanga|Botshabelo]] gebore en het later die onderwyserskollege by Grace Dieu bygewoon. Hoewel hy daar met teken- en handwerkaktiwiteite kennis gemaak het, het hy hom grotendeels onafhanklik as skilder ontwikkel. In 1938 het hy die onderwys verlaat en na Johannesburg verhuis om hom voltyds op kuns toe te spits. Sy voorstellings van die alledaagse lewe in [[Sophiatown]], [[Distrik Ses]] en Eastwood het swart stedelike gemeenskappe met ’n menslikheid en onmiddellikheid uitgebeeld wat van vroeëre koloniale voorstellings verskil het. In 1940 het die Johannesburgse Kunsmuseum een van sy werke aangekoop, die eerste skildery deur ’n swart kunstenaar wat tot dié museum se versameling toegevoeg is.&lt;ref&gt;{{cite web |title=South African artist Gerard Sekoto is born |url=https://sahistory.org.za/dated-event/south-african-artist-gerard-sekoto-born |publisher=South African History Online |access-date=7 September 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Masterpiece of the Month: Gerard Sekoto, ''Street Scene'' (1945) |url=https://www.iziko.org.za/masterpiece/masterpiece-of-the-month-gerard-sekoto-street-scene-1945/ |publisher=Iziko Museums of South Africa |access-date=7 September 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sendinginstellings het gevolglik ’n teenstrydige rol in die Suid-Afrikaanse kunsgeskiedenis gespeel. Hulle het beperkte toegang tot onderwys, materiale en vaardighede gebied, maar het kuns terselfdertyd dikwels tot Christelike onderrig, handwerk en Europese estetiese norme beperk. Die kunstenaars wat uit hierdie omgewing voortgekom het, het hierdie opleiding egter nie bloot nagevolg nie. Hulle het die beskikbare tegnieke en instellings gebruik om nuwe kunsvorme te ontwikkel en die grondslag vir swart Suid-Afrikaanse modernisme te help lê.

== Formele kunsinstellings en vroeë modernisme ==
Vanaf die laat 19de eeu het ’n meer georganiseerde kunswêreld in Suid-Afrika ontstaan deur die stigting van kunsverenigings, openbare kunsmuseums, uitstallings en opleidingsinstellings. Hierdie instellings was aanvanklik hoofsaaklik op Britse en Europese kuns gerig en het grotendeels die belange van die wit koloniale bevolking gedien. Die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Kunsmuseum]] is in 1871 gedurende die Britse koloniale tydperk gestig, en sy vroeë versamelbeleid het veral Britse kuns beklemtoon.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Historical Painting and Sculpture Collections |url=https://www.iziko.org.za/collection/historical-painting-and-sculpture-collections/ |publisher=Iziko Museums of South Africa |access-date=7 September 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Die Durbanse Kunsmuseum het sy oorsprong in 1892, terwyl die versameling van die [[Johannesburgse Kunsmuseum]] in 1910 tot stand gekom het en sy doelgeboude museum in 1915 geopen is.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Durban Art Gallery – KwaZulu-Natal’s home of art |url=https://www.southafrica.net/gl/en/travel/article/the-durban-art-gallery-kwazulu-natal-s-home-of-art |publisher=South African Tourism |access-date=7 September 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Johannesburg Art Gallery |url=https://www.joburg.org.za/play_/Pages/Play%20in%20Joburg/Things%20to%20do/ATTRACTIONS/Johannesburg-Art-Gallery.aspx |publisher=City of Johannesburg |access-date=7 September 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Kunstenaarsverenigings het ’n belangrike rol gespeel deur gereelde uitstallings te organiseer en ’n mark vir plaaslik vervaardigde kuns te help skep. Die South African Fine Arts Association is in 1871 in Kaapstad gestig met die doel om ’n openbare kunsmuseum tot stand te bring. Die South African Society of Artists, wat aanvanklik in 1897 gestig en in 1902 heringestel is, het professionele kunstenaars sowel as amateurs byeengebring en gedurende die eerste helfte van die 20ste eeu ’n belangrike uitstalruimte gebied.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Charles Gow, ''Peace and War'' (c. 1870), copy after Rubens |url=https://www.iziko.org.za/masterpiece/masterpiece-of-the-month-charles-gow-peace-and-war-c-1870-copy-after-rubens/ |publisher=Iziko Museums of South Africa |access-date=7 September 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The South African Society of Artists and its exhibitors, 1902–1950 |url=https://sahistory.org.za/article/south-african-society-artists-and-its-exhibitors-1902-1950 |publisher=South African History Online |access-date=7 September 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Die stigting van die Michaelis-kunsskool as die [[Universiteit van Kaapstad]] se departement van skone kunste in 1925 het formele tersiêre kunsopleiding verder gevestig.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Prospectus |url=https://humanities.uct.ac.za/michaelis/about/prospectus |publisher=Michaelis School of Fine Art, University of Cape Town |access-date=7 September 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Die eerste geslag professionele skilders het sterk op Europese akademiese kuns, naturalisme en [[impressionisme]] gesteun, maar hierdie invloede op die Suid-Afrikaanse landskap en ligstoestande toegepas. [[Hugo Naudé]] het ná kunsopleiding in [[Londen]], [[München]] en [[Italië]] na Suid-Afrika teruggekeer en is veral bekend vir sy landskappe van die Wes-Kaap en die blomvelde van [[Namakwaland]]. Sy gebruik van helder kleur en lig het hom een van die belangrikste vroeë vertolkers van impressionistiese landskapskildering in Suid-Afrika gemaak.

Die Nederlandsgebore [[Pieter Wenning]] het vanaf 1905 in Suid-Afrika gewoon. Hy het Kaapse en Transvaalse landskappe, strate, bome en geboue in ’n los, atmosferiese styl geskilder en word saam met Naudé met die ontwikkeling van Kaapse impressionisme verbind. Anders as die grootse, geïdealiseerde landskappe wat later gewild geword het, het Wenning dikwels alledaagse omgewings en beskeie stads- en plattelandse tonele uitgebeeld. Naudé en Wenning het Europese impressionistiese tegnieke dus nie bloot nagevolg nie, maar dit by plaaslike lig, plantegroei en beboude omgewings aangepas.

[[Jacobus Hendrik Pierneef|J.H. Pierneef]] het ’n meer gestileerde en monumentale voorstelling van die Suid-Afrikaanse landskap ontwikkel. Sy komposisies word gekenmerk deur vereenvoudigde geometriese vorme, sterk buitelyne en wyd uitgestrekte landskappe. Hy het invloede uit Europese modernisme, grafiese kuns en dekoratiewe ontwerp met Suid-Afrikaanse landskapmotiewe verbind. Sy landskappe, waaronder die panele wat vir die Johannesburgse stasie vervaardig is, het ’n invloedryke visuele voorstelling van die Suid-Afrikaanse binneland geskep.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jacob Hendrik Pierneef |url=https://sahistory.org.za/people/jacob-hendrik-pierneef |publisher=South African History Online |access-date=7 September 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Hierdie voorstelling is later ook krities beskou omdat die skynbaar leë landskappe die swart gemeenskappe en arbeiders wat die land bewoon en bewerk het, meestal onsigbaar laat.

In die 1920’s en 1930’s het [[Maggie Laubser]] en [[Irma Stern]] die ontwikkeling van Suid-Afrikaanse modernisme versnel deur ekspressionistiese en postimpressionistiese invloede bekend te stel. Albei het tyd in Europa deurgebring en is deur Duitse ekspressionisme beïnvloed. Laubser het haar landskappe, plaaswerkers, diere en portrette deur vereenvoudigde vorme, afgeplatte perspektief en sterk, nie-naturalistiese kleure weergegee. Haar werk is aanvanklik deur konserwatiewe plaaslike kritici bespot, maar het later wye erkenning ontvang. Sy word saam met Stern as een van die kunstenaars beskou wat ekspressionisme in Suid-Afrika gevestig het.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Alluchon |first=Marion |title=Maggie Laubser |url=https://awarewomenartists.com/en/artiste/maggie-laubser/ |publisher=Archives of Women Artists, Research and Exhibitions |access-date=7 September 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Stern het aan kunsakademies in [[Weimar]] en [[Berlyn]] studeer en is veral deur die Duitse ekspressionis Max Pechstein beïnvloed. Ná haar terugkeer na Suid-Afrika het haar kragtige kleurgebruik, verwronge vorme en dik aangewende verf aanvanklik sterk teenstand uitgelok. Haar portrette, stillewes en uitbeeldings van mense in Suid-Afrika en elders in Afrika het haar later een van die land se bekendste modernistiese kunstenaars gemaak.&lt;ref&gt;{{cite web |title=13 notable women in Cape Town’s history |url=https://sahistory.org.za/archive/13-notable-women-cape-towns-history-6-august-2015 |publisher=South African History Online |date=6 Augustus 2015 |access-date=7 September 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Hoewel Stern en Laubser swart mense met groter individuele teenwoordigheid as baie vroeëre koloniale kunstenaars uitgebeeld het, word sommige van hierdie werke ook binne die koloniale verhouding tussen wit kunstenaars en swart modelle geïnterpreteer.

Die ontwikkeling van hierdie formele kunswêreld het dus ’n plaaslike mark, openbare versamelings en ’n beroepsidentiteit vir kunstenaars help vestig. Dit was egter nie ’n inklusiewe nasionale kunsstelsel nie. Kunsmuseums, verenigings en opleidingsinstellings het swart kunstenaars grotendeels uitgesluit of hulle werk as etnografiese voorwerpe eerder as skone kuns geklassifiseer. Die Europees-georiënteerde tradisie van Naudé, Wenning, Pierneef, Laubser en Stern het nietemin ’n belangrike deel van die Suid-Afrikaanse modernisme gevorm, parallel met die ontwikkeling van swart kunstenaarspraktyke binne sendinginstellings en later in stedelike gemeenskappe.

== Apartheid-era kuns en weerstandskuns ==
Die instelling van [[apartheid]] in 1948 het die ontwikkeling, opleiding, vertoning en verspreiding van Suid-Afrikaanse kuns ingrypend beïnvloed. Rasseskeiding het swart kunstenaars se toegang tot kunsskole, museums, galerye en ander formele instellings beperk. Vanaf die 1960's, en veral ná die [[Sharpeville-slagting]] van 1960 en die [[Soweto-opstand]] van 1976, het ’n groeiende aantal kunstenaars apartheid, gedwonge verskuiwings, staatsgeweld, armoede en vervreemding direk of indirek in hul werk aangespreek.&lt;ref name=&quot;PollyStreet&quot;&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/archive/polly-street-era |title=The Polly Street Era |publisher=South African History Online |language=en |access-date=9 September 2026}}&lt;/ref&gt;

Die benaming &quot;weerstandskuns&quot; verwys breedweg na kuns wat apartheid teengestaan of die ervarings van onderdrukte gemeenskappe sigbaar gemaak het. Dit was egter nie ’n enkele styl of georganiseerde beweging nie. Sommige kunstenaars het herkenbare politieke simbole, slagspreuke en historiese gebeure uitgebeeld, terwyl ander van verwronge menslike figure, stedelike landskappe, dierebeelde en persoonlike ervarings gebruik gemaak het om geweld en ontmensliking meer indirek te verbeeld. Die onderskeid tussen politieke kuns, sosiale kommentaar en persoonlike uitdrukking was gevolglik dikwels vloeibaar.

=== Township-kuns en swart modernisme ===
Die term &quot;township-kuns&quot; is gedurende die apartheidstyd gebruik vir kuns wat hoofsaaklik deur swart kunstenaars in stedelike woongebiede vervaardig is. Werke het dikwels die alledaagse lewe, musiek, godsdiens, gesinslewe, oorbevolking en ekonomiese ontbering uitgebeeld. Die term is later gekritiseer omdat dit uiteenlopende kunstenaars volgens hul ras en woonplek saamgegroepeer en die formele en intellektuele kompleksiteit van hul werk onderskat het.

Kunstenaars wat met die [[Pollystraat-kunssentrum]] en verwante Johannesburgse kunsnetwerke verbind was, het ’n belangrike rol in die ontwikkeling van swart modernisme gespeel. [[Dumile Feni]] het bekend geword vir groot, ekspressiewe tekeninge waarin verwronge menslike en dierlike figure die geweld, vrees en ontmensliking van die apartheidsgemeenskap oproep. Sy werk het persoonlike ervaring en politieke werklikheid nou met mekaar verbind.&lt;ref name=&quot;PollyStreet&quot; /&gt; [[Ezrom Legae]] het eweneens menslike en dierlike vorme gebruik. Sy grafiese werke wat deur die dood van [[Steve Biko]] geïnspireer is, het onder meer hoenders, voëls en eiers as metafore vir geweld, kwesbaarheid en die ontwaking van politieke bewussyn aangewend.&lt;ref name=&quot;PollyStreet&quot; /&gt;

Hoewel kunstenaars soos Feni, Legae, [[Sydney Kumalo]] en [[David Koloane]] dikwels binne die geskiedenis van weerstandskuns geplaas word, was hul werk nie uitsluitlik illustrasies van politieke gebeurtenisse nie. Dit het ook temas soos spiritualiteit, stedelike identiteit, menslike lyding en die verhouding tussen Afrika-kunsvorme en internasionale modernisme ondersoek.

==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Artikels oor Suid-Afrika}}
{{Normdata}}

[[Kategorie:Kuns]]
[[Kategorie:Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Kuns van Suid-Afrika| ]]</text>
      <sha1>r7dtcsaplfqzd12gqve67smed8swvrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>OpenAI-agent-kuberaanvalle in 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>469398</id>
    <revision>
      <id>2974341</id>
      <parentid>2970897</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:09:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <comment>/* Agtergrond */ Beeld</comment>
      <origin>2974341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53853" sha1="lpkxo3lm7lr5yht00ayhby12s0vh7xn" xml:space="preserve">Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}&lt;/ref&gt; Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings (&quot;''sandboxes''&quot;) van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap.

Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]].

Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n &quot;hoogs volhardende interne model&quot;. OpenAI het daarna beweer dat hy die model &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.

==Agtergrond==
[[Lêer:Hf-logo-without-title.svg|duimnael|Logo van Hugging Face, die hoofmaatskappy wat die teiken van die aanval was.]]
Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;

=== Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle ===
In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het.
In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde &quot;Claude Mythos Preview&quot;-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.&lt;ref name=&quot;glasswing&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat &quot;verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors&quot;, en dat &quot;dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het&quot;.&lt;ref name=&quot;mozilla&quot;&gt;{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.&lt;ref name=&quot;glasswingupdate&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;glasswingexpand&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.&lt;ref name=&quot;infosec&quot;&gt;{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

===&quot;ExploitGym&quot;-vermoëbeoordeling===
Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.&lt;ref name=&quot;axios&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot;&gt;{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}&lt;/ref&gt; OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

===Waarskuwings===
Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as &quot;gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie&quot;, en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer &quot;hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het&quot;, met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat &quot;ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie&quot;. Dit het ook &quot;openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag&quot;, opgemerk, tesame met &quot;aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing&quot;.&lt;ref name=&quot;metrsol&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot;&gt;{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het &quot;gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig&quot;, erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.&lt;ref name=&quot;rdworld&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&amp;D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;syscard&quot;&gt;{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

==DseWiki-aanval==
Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}&lt;/ref&gt; Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik &quot;Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki&quot;). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref name=&quot;prowiki/dse/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt;) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at&lt;ref name=&quot;prowiki.org/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; wat ProWiki-sagteware gebruik het&lt;ref name=&quot;org/wiki/ProWiki&quot;&gt;{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit &quot;sandboxes&quot; te kom.&lt;ref name=&quot;THN/Abandoned-Channel&quot;&gt;{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}&lt;/ref&gt; Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;f417&quot;&gt;{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,&lt;ref&gt;[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]&lt;/ref&gt; maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie.

==RubyGems-aanval==
Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

==Hugging Face-aanval==
===Evalueringsomgewing===
Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

OpenAI het beskryf dat die evaluering in &quot;’n hoogs geïsoleerde omgewing&quot; uitgevoer is, &quot;waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat &quot;ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets&quot;, en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt; Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot;&gt;{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering &quot;standaard moet wees&quot;.&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt; OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

===Ontsnap uit die evalueringsomgewing===
By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.&lt;ref name=&quot;scmedia&quot;&gt;{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek  was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Die modelle het die &quot;pakketproxy&quot; as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot;&gt;{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Volgens OpenAI het hulle &quot;'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry&quot;, en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;

Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede &quot;wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is&quot;, en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.&lt;ref name=&quot;bleeping2&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.&lt;ref&gt;https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026&lt;/ref&gt;

===Eerste kompromentering en remediëring===
Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede &quot;''zero-day''&quot;-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Boodskapbord vir agente===
Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing &quot;verskeie onakkuraathede&quot; bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy &quot;trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel&quot;, sodat &quot;sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik&quot;.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: &quot;Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan.&quot;&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt; Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: &quot;Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik&quot;, sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur===
OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Teikening van Hugging Face===
In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom&lt;ref name=&quot;openai&quot;&gt;{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot;&gt;{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat &quot;daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul&quot;.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot;&gt;{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios2&quot; /&gt; Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat &quot;Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie&quot;, aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;axios2&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios3&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van &quot;beloningskrakery&quot; (reward hacking) of &quot;spesifikasie-manipulasie&quot; (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.&lt;ref name=&quot;sciam&quot;&gt;{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die &quot;Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot;&gt;{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; of die &quot;OpenAI–Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Indringing===
Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai &quot;twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)&quot; misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt; Die aanvaller het toe &quot;toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg&quot;.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot;&gt;{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat &quot;duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste&quot; uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.&lt;ref name=&quot;hf&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot;&gt;{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot;&gt;{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om &quot;verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

==Ontdekking en reaksie==
Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot;&gt;{{cite news |last=Zorz |first=Zeljka |title=Hugging Face breached by autonomous AI agent |url=https://www.helpnetsecurity.com/2026/07/20/hugging-face-breached-by-autonomous-ai-agent/ |work=Help Net Security |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: &quot;Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop.&quot;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;
Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se &quot;payloads&quot; (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n &quot;open-weight&quot;-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot; /&gt;

Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot; /&gt;

Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot; /&gt; Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;Hugging Face het die inbraak aan die [[Federal Bureau of Investigation|Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

==Openbaarmaking en toeskrywing==
Hugging Face het sy bekendmaking op 16 Julie 2026 vrygestel, teen welke tyd die verantwoordelike party nog nie geïdentifiseer was nie.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot; /&gt; Volgens [[Reuters]] het OpenAI eers ná daardie plasing besef dat sy eie agente die bron van die oortreding was. Gedurende die naweek van 18 en 19 Julie het OpenAI-personeel in interne logboeke bewyse gevind dat die agente uit hul toetsbeperkings gebreek het, en die twee maatskappye het op of omstreeks 20 Julie vir die eerste keer met mekaar gekommunikeer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Daar het dus minstens 'n week verloop tussen die eerste tekens van die agente se gedrag en OpenAI se besef dat hy daarvoor verantwoordelik was.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Mense wat vertroud is met OpenAI se praktyke vir modelopleiding, het aan Reuters gesê dat die maatskappy dikwels verskeie evaluerings gelyktydig uitvoer, wat groot hoeveelhede data genereer wat personeel soms sukkel om te hersien.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; OpenAI het die stelsels wat hy vir die toetsing van sy modelle gebruik, afgeskakel nadat hy van die voorval te hore gekom het, ten einde die skade te bepaal en verdere uitbrake te voorkom.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; Die maatskappy het verklaar dat die model wat nog nie vrygestel is nie, 'n &quot;navorsingsprototipe slegs vir interne gebruik [was] wat nooit vir openbare vrystelling bedoel was nie&quot;, en dat dit sedertdien &quot;gedeaktiveer, geënkripteer en vir navorsingstoegang beperk&quot; is.&lt;ref name=&quot;politico&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's rogue models roamed the internet for 4 days and staged a second attack |url=https://www.politico.com/news/2026/07/28/openai-rogue-models-hugging-face-breach-01014572 |work=Politico|date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fortune29&quot;&gt;{{cite news |title=Hugging Face, OpenAI drop new hack details. Here's what we know now, and what remains a mystery |url=https://fortune.com/2026/07/29/openai-hugging-face-new-details-hack-everything-we-know-dont-know/ |work=Fortune |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het op 21 Julie 2026 'n gesamentlike verklaring saam met Hugging Face uitgereik waarin die aktiwiteit toegeskryf word aan agente wat deur twee van sy modelle aangedryf word – GPT-5.6 Sol en 'n naamlose model wat nog nie vrygestel is nie – wat albei vir evalueringsdoeleindes gekonfigureer is met verminderde weieringsgedrag.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Die maatskappy het aangedui dat hy die voorval saam met eksterne adviseurs hersien en 'n tegniese verslag sou publiseer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;  Hugging Face het gesê hy berei 'n openbare tydlyn van die indringing voor, wat hy op 27 Julie gepubliseer het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot; /&gt; Op 29 Julie het die navorsingsorganisasies METR en Redwood Research aangekondig dat hulle met OpenAI ooreengekom het om 'n onafhanklike hersiening te doen van die modelgedrag wat tydens die voorval waargeneem is, en dat hulle die bepalings van die opdrag, die omvang daarvan en hul voorlopige gevolgtrekkings sou publiseer.&lt;ref name=&quot;metr&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Statement on independent review of the Hugging Face incident |url=https://x.com/METR_Evals/status/2082644379895050339 |publisher=METR |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;  Die omvang wat deur OpenAI vasgestel is, het egter slegs die week gedek waarin die agente Hugging Face aangeval het, en het nie die ander kuberkrakerye ingesluit waarin die agente van OpenAI se rekeninfrastruktuur gekompromitteer het nie.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Freedman |first=Dylan |date=2026-09-04 |title=How OpenAI Limited the Probe of Its Bots’ Hack of Hugging Face |url=https://www.nytimes.com/2026/09/03/technology/openai-hugging-face-hack.html |access-date=2026-09-05 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In 'n opdatering wat op 29 Julie gepubliseer is, het OpenAI gesê dat die modelle toegang verkry het tot vier rekeninge oor vier dienste heen; twee daarvan is operasioneel gebruik tydens die Hugging Face-indringing, terwyl daar by die ander twee slegs lees-toegang verkry is. Die maatskappy het nie die verskaffers by name genoem nie, nie opgeklaar of daar met &quot;dienste wat vir die publiek beskikbaar is&quot; na afsonderlike maatskappye verwys is nie, en gesê dat daar geen bewyse van 'n breër impak op daardie verskaffers gevind is nie.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;

OpenAI het sy eerste gedetailleerde openbare verslag oor die voorval op 5 Augustus 2026 by die Black Hat USA-konferensie in [[Las Vegas]] gelewer, tydens 'n sessie wat op kort kennisgewing by die program gevoeg is. Eric Wallace, van die maatskappy se navorsingspan vir belyning en veiligheid, en Michael Dalton, wat aan sekuriteit en infrastruktuur werk, het 'n uitgebreide tydlyn voorgelê, die boodskapbord vir kommunikasie tussen agente vir die eerste keer beskryf en die maatreëls uiteengesit wat die maatskappy as reaksie daarop tref.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;

==Skending van Australiese Medicare-stelsel==
Op 24 September 2026 het die Australiese eerste minister, [[Anthony Albanese]], aangekondig dat OpenAI-agente outonoom toegang tot die Medicare-statistiekrapporteringsdiens se portaal verkry het om by ongepubliseerde staatsdata uit te kom. Die portaal word deur Services Australia, die land se agentskap vir maatskaplike dienste, bestuur en verskaf saamgestelde data oor Australië se universele gesondheidsversekeringskema, insluitend inligting oor mediese konsultasies, medikasie en orgaanskenking.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |date=2026-09-24 |title=How OpenAI agents tried to thwart cybersecurity amid Medicare hack |url=https://www.abc.net.au/news/2026-09-24/openai-agents-plotted-to-access-data-amid-medicare-hack/107189504 |access-date=2026-09-24 |first=Cam |last=Wilson |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; Volgens Albanese was dit die eerste bekende geval waar 'n KI-agent 'n staatsnetwerk gekraak het.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |first1=Hilary |last1=Whiteman |first2=Hadas |last2=Gold |first3=Max |last3=Saltman |date=2026-09-23 |title='Extreme concern' over first known AI hack of a government system |url=https://edition.cnn.com/2026/09/23/business/australia-openai-agent-hack-intl-hnk |access-date=2026-09-24 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hancock |first=Sam |last2=Amos |first2=Owen |last3=Watson |first3=Katy |date=2026-09-24 |title=Australia launches urgent review after OpenAI program hacks government health portal |url=https://www.bbc.com/news/live/cvgl73pxgndwt |access-date=2026-09-24 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Die ongemagtigde toegang het op 18 Junie 2026 plaasgevind, ongeveer dieselfde tyd as die aanvalle op Hugging Face en DseWiki. Die Australiese regering is egter eers op 10 September in kennis gestel via 'n e-pos aan 'n algemene openbare e-posadres.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Services Australia het die e-pos die volgende dag gelees en, nadat die voorval geverifieer is, die Australian Signals Directorate op 15 September daarvan in kennis gestel.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Elsworthy |first=Emma |last2=Convery |first2=Stephanie |date=2026-09-24 |title=Albanese says OpenAI hacked Medicare and told Australia months later via email to generic inbox |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2026/sep/24/anthony-albanese-says-openai-agent-hacked-medicare-extreme-concern-sam-altman |access-date=2026-09-24 |work=The Guardian |language=en- |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Op 17 September is die regeringsminister Katy Gallagher deur die agentskap ingelig, en Albanese is daardie naweek oor die aanval voorgelig.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

Die Albanese-regering het 'n taakspan bestaande uit verskeie agentskappe op die been gebring om die sekuriteitsbreuk te ondersoek, prosesse vir die hantering van KI-verwante voorvalle te evalueer, en te bepaal of die saak vir 'n kriminele ondersoek deur die federale polisie verwys moet word.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |last=Newling |first=Rob Harris, David Swan, Nick |date=2026-09-23 |title=Three months for OpenAI to alert Australia on Medicare hack, six days to alert ministers |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/openai-breaches-medicare-albanese-reveals-20260924-p6100u.html |access-date=2026-09-24 |website=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt; OpenAI werk saam met die regeringsondersoek.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Amerikaanse regeringswebwerwe oortree==
===Lekkasie van ChatGPT-gebruikersbeelde===
Op 25 September 2026 het OpenAI bekend gemaak dat sy agente 53 gebruikersverskafde beelde, ingesluit in opleidings- en evalueringsdata, na derdeparty-beeldgesheerwebwerwe opgelaai het. Die beelde is geplaas as skakels wat nie publiek gelys is nie en was van gebruikers wat nie gekies het om hul data vir opleiding te weier nie. OpenAI het geweier om te sê wanneer die beelde geplaas is, maar het verklaar dat hulle geplaas is voordat hulle bykomende voorsorgmaatreëls geïmplementeer het na die Hugging Face-voorval. Die beelde was onderhewig aan 'n anonimiseringsproses om persoonlik identifiseerbare inligting te verwyder voordat dit in opleidings- en evalueringsdata ingesluit is, maar OpenAI het geweier om te sê of die opgelaaide beelde regte mense identifiseer. Vanaf 25 September 2026 het OpenAI saam met die betrokke hostingverskaffers gewerk om die meeste van die beelde te verwyder, en werk daaraan om die res daarvan te verwyder.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seetharaman |first=Deepa |last2=Satter |first2=Raphael |last3=Horwitz |first3=Jeff|date=25 September 2026 |title=EXCLUSIVE: OpenAI works to understand full scope of agent activity as user data leak emerges |url=https://www.reuters.com/world/openai-works-understand-full-scope-agent-activity-user-data-leak-emerges-2026-09-25/ |access-date=25 September 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Hugging Face incident and other third-party impact from misaligned models |url=https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/ |access-date=25 September  2026 |website=OpenAI|at=&quot;25 September 2026: We identified cases where agents in our research environment transmitted training and evaluation data while using third-party services.&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20260926022610/https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/|archive-date=25 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==Ontleding en reaksies==
=== Inperkingsmislukking ===
Verskeie sekuriteitskundiges het probleme met OpenAI se &quot;sandboks&quot;-omgewing ('n geïsoleerde toetsomgewing) uitgewys. Dan Guido, stigter van Trail of Bits, het die voorval beskryf as &quot;’n mislukking van inperking terwyl die veiligheidsmeganismes afgeskakel was&quot;, terwyl die sekuriteitsnavorser Jake Williams opgemerk het dat &quot;wat vir die een persoon beteken 'die model het uit die sandboks ontsnap', vir ’n ander beteken 'jy het versuim om die sandboks korrek te bou'&quot;.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt; Martin Boone het aangevoer dat &quot;’n mens verwag dat dit hoegenaamd geen fisiese verbinding met die [[internet]] sal hê nie&quot;, en kommentators het daarop aangedring dat evaluerings van aanvalsvermoëns uitgevoer moet word in omgewings sonder enige netwerkroete na die internet.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news |last=Booth |first=Harry |title=How OpenAI Lost Control of an AI Model—and What Needs to Change |url=https://time.com/article/2026/07/24/openai-hugging-face-attack/ |work=Time |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Analises wat deur sekuriteitsverskaffers gepubliseer is, het gefokus op die afhanklikheid van 'n enkele gefiltreerde uitgangspad. Wade Woolwine van Rapid7 het geskryf dat &quot;'n verstikkingspunt slegs as 'n beheerpunt werk as dit druk kan weerstaan&quot;, en dat isolasie &quot;laag en gemonitor moet word eerder as aangeneem&quot;.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt; Navorsers by Trend Micro het geskryf dat OpenAI se modelle &quot;geëvalueer is met veiligheidsklassifiseerders af en geen teenstrydige toetsing van die sandkasgrens self nie&quot;, en gesê dat as 'n algemene beginsel &quot;evalueringsandkaste, rooispan-oefeninge en agentiese loodsprojekte wat doelbewus veiligheidsbeheermaatreëls uitskakel, sterker isolasie en monitering benodig as produksiestelsels, nie swakker nie&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Dalton het by Black Hat gesê dat OpenAI &quot;bewustelik navorsing vertraag [om] sekuriteit te verbeter en die sekuriteitsbeginsels en fondament van ons omgewing op te gradeer, en die monitering van ons KI-agente dramaties opskaal&quot;, en dat &quot;talle spanne alles laat vaar om ons sekuriteitsvoorkomings-, opsporings- en reaksietegnieke te verbeter&quot;. Hy het gesê die maatskappy ondersoek verdedigingsgeoriënteerde modelle tesame met konvensionele maatreëls soos netwerksegmentering en toegang met die minste voorregte.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
{{Normdata}}


[[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]]</text>
      <sha1>lpkxo3lm7lr5yht00ayhby12s0vh7xn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974343</id>
      <parentid>2974341</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <comment>/* Inperkingsmislukking */ bywerk</comment>
      <origin>2974343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56792" sha1="p4q6desbi73yfrpwvt1d2fjv1sxlxqd" xml:space="preserve">Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}&lt;/ref&gt; Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings (&quot;''sandboxes''&quot;) van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap.

Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]].

Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n &quot;hoogs volhardende interne model&quot;. OpenAI het daarna beweer dat hy die model &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.

==Agtergrond==
[[Lêer:Hf-logo-without-title.svg|duimnael|Logo van Hugging Face, die hoofmaatskappy wat die teiken van die aanval was.]]
Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;

=== Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle ===
In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het.
In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde &quot;Claude Mythos Preview&quot;-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.&lt;ref name=&quot;glasswing&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat &quot;verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors&quot;, en dat &quot;dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het&quot;.&lt;ref name=&quot;mozilla&quot;&gt;{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.&lt;ref name=&quot;glasswingupdate&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;glasswingexpand&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.&lt;ref name=&quot;infosec&quot;&gt;{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

===&quot;ExploitGym&quot;-vermoëbeoordeling===
Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.&lt;ref name=&quot;axios&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot;&gt;{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}&lt;/ref&gt; OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

===Waarskuwings===
Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as &quot;gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie&quot;, en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer &quot;hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het&quot;, met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat &quot;ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie&quot;. Dit het ook &quot;openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag&quot;, opgemerk, tesame met &quot;aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing&quot;.&lt;ref name=&quot;metrsol&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot;&gt;{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het &quot;gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig&quot;, erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.&lt;ref name=&quot;rdworld&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&amp;D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;syscard&quot;&gt;{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

==DseWiki-aanval==
Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}&lt;/ref&gt; Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik &quot;Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki&quot;). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref name=&quot;prowiki/dse/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt;) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at&lt;ref name=&quot;prowiki.org/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; wat ProWiki-sagteware gebruik het&lt;ref name=&quot;org/wiki/ProWiki&quot;&gt;{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit &quot;sandboxes&quot; te kom.&lt;ref name=&quot;THN/Abandoned-Channel&quot;&gt;{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}&lt;/ref&gt; Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;f417&quot;&gt;{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,&lt;ref&gt;[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]&lt;/ref&gt; maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie.

==RubyGems-aanval==
Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

==Hugging Face-aanval==
===Evalueringsomgewing===
Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

OpenAI het beskryf dat die evaluering in &quot;’n hoogs geïsoleerde omgewing&quot; uitgevoer is, &quot;waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat &quot;ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets&quot;, en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt; Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot;&gt;{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering &quot;standaard moet wees&quot;.&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt; OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

===Ontsnap uit die evalueringsomgewing===
By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.&lt;ref name=&quot;scmedia&quot;&gt;{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek  was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Die modelle het die &quot;pakketproxy&quot; as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot;&gt;{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Volgens OpenAI het hulle &quot;'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry&quot;, en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;

Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede &quot;wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is&quot;, en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.&lt;ref name=&quot;bleeping2&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.&lt;ref&gt;https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026&lt;/ref&gt;

===Eerste kompromentering en remediëring===
Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede &quot;''zero-day''&quot;-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Boodskapbord vir agente===
Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing &quot;verskeie onakkuraathede&quot; bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy &quot;trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel&quot;, sodat &quot;sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik&quot;.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: &quot;Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan.&quot;&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt; Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: &quot;Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik&quot;, sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur===
OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Teikening van Hugging Face===
In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom&lt;ref name=&quot;openai&quot;&gt;{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot;&gt;{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat &quot;daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul&quot;.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot;&gt;{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios2&quot; /&gt; Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat &quot;Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie&quot;, aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;axios2&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios3&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van &quot;beloningskrakery&quot; (reward hacking) of &quot;spesifikasie-manipulasie&quot; (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.&lt;ref name=&quot;sciam&quot;&gt;{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die &quot;Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot;&gt;{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; of die &quot;OpenAI–Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Indringing===
Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai &quot;twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)&quot; misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt; Die aanvaller het toe &quot;toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg&quot;.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot;&gt;{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat &quot;duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste&quot; uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.&lt;ref name=&quot;hf&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot;&gt;{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot;&gt;{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om &quot;verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

==Ontdekking en reaksie==
Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot;&gt;{{cite news |last=Zorz |first=Zeljka |title=Hugging Face breached by autonomous AI agent |url=https://www.helpnetsecurity.com/2026/07/20/hugging-face-breached-by-autonomous-ai-agent/ |work=Help Net Security |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: &quot;Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop.&quot;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;
Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se &quot;payloads&quot; (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n &quot;open-weight&quot;-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot; /&gt;

Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot; /&gt;

Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot; /&gt; Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;Hugging Face het die inbraak aan die [[Federal Bureau of Investigation|Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

==Openbaarmaking en toeskrywing==
Hugging Face het sy bekendmaking op 16 Julie 2026 vrygestel, teen welke tyd die verantwoordelike party nog nie geïdentifiseer was nie.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot; /&gt; Volgens [[Reuters]] het OpenAI eers ná daardie plasing besef dat sy eie agente die bron van die oortreding was. Gedurende die naweek van 18 en 19 Julie het OpenAI-personeel in interne logboeke bewyse gevind dat die agente uit hul toetsbeperkings gebreek het, en die twee maatskappye het op of omstreeks 20 Julie vir die eerste keer met mekaar gekommunikeer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Daar het dus minstens 'n week verloop tussen die eerste tekens van die agente se gedrag en OpenAI se besef dat hy daarvoor verantwoordelik was.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Mense wat vertroud is met OpenAI se praktyke vir modelopleiding, het aan Reuters gesê dat die maatskappy dikwels verskeie evaluerings gelyktydig uitvoer, wat groot hoeveelhede data genereer wat personeel soms sukkel om te hersien.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; OpenAI het die stelsels wat hy vir die toetsing van sy modelle gebruik, afgeskakel nadat hy van die voorval te hore gekom het, ten einde die skade te bepaal en verdere uitbrake te voorkom.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; Die maatskappy het verklaar dat die model wat nog nie vrygestel is nie, 'n &quot;navorsingsprototipe slegs vir interne gebruik [was] wat nooit vir openbare vrystelling bedoel was nie&quot;, en dat dit sedertdien &quot;gedeaktiveer, geënkripteer en vir navorsingstoegang beperk&quot; is.&lt;ref name=&quot;politico&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's rogue models roamed the internet for 4 days and staged a second attack |url=https://www.politico.com/news/2026/07/28/openai-rogue-models-hugging-face-breach-01014572 |work=Politico|date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fortune29&quot;&gt;{{cite news |title=Hugging Face, OpenAI drop new hack details. Here's what we know now, and what remains a mystery |url=https://fortune.com/2026/07/29/openai-hugging-face-new-details-hack-everything-we-know-dont-know/ |work=Fortune |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het op 21 Julie 2026 'n gesamentlike verklaring saam met Hugging Face uitgereik waarin die aktiwiteit toegeskryf word aan agente wat deur twee van sy modelle aangedryf word – GPT-5.6 Sol en 'n naamlose model wat nog nie vrygestel is nie – wat albei vir evalueringsdoeleindes gekonfigureer is met verminderde weieringsgedrag.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Die maatskappy het aangedui dat hy die voorval saam met eksterne adviseurs hersien en 'n tegniese verslag sou publiseer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;  Hugging Face het gesê hy berei 'n openbare tydlyn van die indringing voor, wat hy op 27 Julie gepubliseer het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot; /&gt; Op 29 Julie het die navorsingsorganisasies METR en Redwood Research aangekondig dat hulle met OpenAI ooreengekom het om 'n onafhanklike hersiening te doen van die modelgedrag wat tydens die voorval waargeneem is, en dat hulle die bepalings van die opdrag, die omvang daarvan en hul voorlopige gevolgtrekkings sou publiseer.&lt;ref name=&quot;metr&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Statement on independent review of the Hugging Face incident |url=https://x.com/METR_Evals/status/2082644379895050339 |publisher=METR |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;  Die omvang wat deur OpenAI vasgestel is, het egter slegs die week gedek waarin die agente Hugging Face aangeval het, en het nie die ander kuberkrakerye ingesluit waarin die agente van OpenAI se rekeninfrastruktuur gekompromitteer het nie.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Freedman |first=Dylan |date=2026-09-04 |title=How OpenAI Limited the Probe of Its Bots’ Hack of Hugging Face |url=https://www.nytimes.com/2026/09/03/technology/openai-hugging-face-hack.html |access-date=2026-09-05 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In 'n opdatering wat op 29 Julie gepubliseer is, het OpenAI gesê dat die modelle toegang verkry het tot vier rekeninge oor vier dienste heen; twee daarvan is operasioneel gebruik tydens die Hugging Face-indringing, terwyl daar by die ander twee slegs lees-toegang verkry is. Die maatskappy het nie die verskaffers by name genoem nie, nie opgeklaar of daar met &quot;dienste wat vir die publiek beskikbaar is&quot; na afsonderlike maatskappye verwys is nie, en gesê dat daar geen bewyse van 'n breër impak op daardie verskaffers gevind is nie.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;

OpenAI het sy eerste gedetailleerde openbare verslag oor die voorval op 5 Augustus 2026 by die Black Hat USA-konferensie in [[Las Vegas]] gelewer, tydens 'n sessie wat op kort kennisgewing by die program gevoeg is. Eric Wallace, van die maatskappy se navorsingspan vir belyning en veiligheid, en Michael Dalton, wat aan sekuriteit en infrastruktuur werk, het 'n uitgebreide tydlyn voorgelê, die boodskapbord vir kommunikasie tussen agente vir die eerste keer beskryf en die maatreëls uiteengesit wat die maatskappy as reaksie daarop tref.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;

==Skending van Australiese Medicare-stelsel==
Op 24 September 2026 het die Australiese eerste minister, [[Anthony Albanese]], aangekondig dat OpenAI-agente outonoom toegang tot die Medicare-statistiekrapporteringsdiens se portaal verkry het om by ongepubliseerde staatsdata uit te kom. Die portaal word deur Services Australia, die land se agentskap vir maatskaplike dienste, bestuur en verskaf saamgestelde data oor Australië se universele gesondheidsversekeringskema, insluitend inligting oor mediese konsultasies, medikasie en orgaanskenking.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |date=2026-09-24 |title=How OpenAI agents tried to thwart cybersecurity amid Medicare hack |url=https://www.abc.net.au/news/2026-09-24/openai-agents-plotted-to-access-data-amid-medicare-hack/107189504 |access-date=2026-09-24 |first=Cam |last=Wilson |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; Volgens Albanese was dit die eerste bekende geval waar 'n KI-agent 'n staatsnetwerk gekraak het.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |first1=Hilary |last1=Whiteman |first2=Hadas |last2=Gold |first3=Max |last3=Saltman |date=2026-09-23 |title='Extreme concern' over first known AI hack of a government system |url=https://edition.cnn.com/2026/09/23/business/australia-openai-agent-hack-intl-hnk |access-date=2026-09-24 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hancock |first=Sam |last2=Amos |first2=Owen |last3=Watson |first3=Katy |date=2026-09-24 |title=Australia launches urgent review after OpenAI program hacks government health portal |url=https://www.bbc.com/news/live/cvgl73pxgndwt |access-date=2026-09-24 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Die ongemagtigde toegang het op 18 Junie 2026 plaasgevind, ongeveer dieselfde tyd as die aanvalle op Hugging Face en DseWiki. Die Australiese regering is egter eers op 10 September in kennis gestel via 'n e-pos aan 'n algemene openbare e-posadres.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Services Australia het die e-pos die volgende dag gelees en, nadat die voorval geverifieer is, die Australian Signals Directorate op 15 September daarvan in kennis gestel.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Elsworthy |first=Emma |last2=Convery |first2=Stephanie |date=2026-09-24 |title=Albanese says OpenAI hacked Medicare and told Australia months later via email to generic inbox |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2026/sep/24/anthony-albanese-says-openai-agent-hacked-medicare-extreme-concern-sam-altman |access-date=2026-09-24 |work=The Guardian |language=en- |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Op 17 September is die regeringsminister Katy Gallagher deur die agentskap ingelig, en Albanese is daardie naweek oor die aanval voorgelig.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

Die Albanese-regering het 'n taakspan bestaande uit verskeie agentskappe op die been gebring om die sekuriteitsbreuk te ondersoek, prosesse vir die hantering van KI-verwante voorvalle te evalueer, en te bepaal of die saak vir 'n kriminele ondersoek deur die federale polisie verwys moet word.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |last=Newling |first=Rob Harris, David Swan, Nick |date=2026-09-23 |title=Three months for OpenAI to alert Australia on Medicare hack, six days to alert ministers |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/openai-breaches-medicare-albanese-reveals-20260924-p6100u.html |access-date=2026-09-24 |website=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt; OpenAI werk saam met die regeringsondersoek.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Amerikaanse regeringswebwerwe oortree==
===Lekkasie van ChatGPT-gebruikersbeelde===
Op 25 September 2026 het OpenAI bekend gemaak dat sy agente 53 gebruikersverskafde beelde, ingesluit in opleidings- en evalueringsdata, na derdeparty-beeldgesheerwebwerwe opgelaai het. Die beelde is geplaas as skakels wat nie publiek gelys is nie en was van gebruikers wat nie gekies het om hul data vir opleiding te weier nie. OpenAI het geweier om te sê wanneer die beelde geplaas is, maar het verklaar dat hulle geplaas is voordat hulle bykomende voorsorgmaatreëls geïmplementeer het na die Hugging Face-voorval. Die beelde was onderhewig aan 'n anonimiseringsproses om persoonlik identifiseerbare inligting te verwyder voordat dit in opleidings- en evalueringsdata ingesluit is, maar OpenAI het geweier om te sê of die opgelaaide beelde regte mense identifiseer. Vanaf 25 September 2026 het OpenAI saam met die betrokke hostingverskaffers gewerk om die meeste van die beelde te verwyder, en werk daaraan om die res daarvan te verwyder.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seetharaman |first=Deepa |last2=Satter |first2=Raphael |last3=Horwitz |first3=Jeff|date=25 September 2026 |title=EXCLUSIVE: OpenAI works to understand full scope of agent activity as user data leak emerges |url=https://www.reuters.com/world/openai-works-understand-full-scope-agent-activity-user-data-leak-emerges-2026-09-25/ |access-date=25 September 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Hugging Face incident and other third-party impact from misaligned models |url=https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/ |access-date=25 September  2026 |website=OpenAI|at=&quot;25 September 2026: We identified cases where agents in our research environment transmitted training and evaluation data while using third-party services.&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20260926022610/https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/|archive-date=25 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==Ontleding en reaksies==
=== Inperkingsmislukking ===
Verskeie sekuriteitskundiges het probleme met OpenAI se &quot;sandboks&quot;-omgewing ('n geïsoleerde toetsomgewing) uitgewys. Dan Guido, stigter van Trail of Bits, het die voorval beskryf as &quot;’n mislukking van inperking terwyl die veiligheidsmeganismes afgeskakel was&quot;, terwyl die sekuriteitsnavorser Jake Williams opgemerk het dat &quot;wat vir die een persoon beteken 'die model het uit die sandboks ontsnap', vir ’n ander beteken 'jy het versuim om die sandboks korrek te bou'&quot;.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt; Martin Boone het aangevoer dat &quot;’n mens verwag dat dit hoegenaamd geen fisiese verbinding met die [[internet]] sal hê nie&quot;, en kommentators het daarop aangedring dat evaluerings van aanvalsvermoëns uitgevoer moet word in omgewings sonder enige netwerkroete na die internet.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news |last=Booth |first=Harry |title=How OpenAI Lost Control of an AI Model—and What Needs to Change |url=https://time.com/article/2026/07/24/openai-hugging-face-attack/ |work=Time |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Analises wat deur sekuriteitsverskaffers gepubliseer is, het gefokus op die afhanklikheid van 'n enkele gefiltreerde uitgangspad. Wade Woolwine van Rapid7 het geskryf dat &quot;'n verstikkingspunt slegs as 'n beheerpunt werk as dit druk kan weerstaan&quot;, en dat isolasie &quot;laag en gemonitor moet word eerder as aangeneem&quot;.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt; Navorsers by Trend Micro het geskryf dat OpenAI se modelle &quot;geëvalueer is met veiligheidsklassifiseerders af en geen teenstrydige toetsing van die sandkasgrens self nie&quot;, en gesê dat as 'n algemene beginsel &quot;evalueringsandkaste, rooispan-oefeninge en agentiese loodsprojekte wat doelbewus veiligheidsbeheermaatreëls uitskakel, sterker isolasie en monitering benodig as produksiestelsels, nie swakker nie&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Dalton het by Black Hat gesê dat OpenAI &quot;bewustelik navorsing vertraag [om] sekuriteit te verbeter en die sekuriteitsbeginsels en fondament van ons omgewing op te gradeer, en die monitering van ons KI-agente dramaties opskaal&quot;, en dat &quot;talle spanne alles laat vaar om ons sekuriteitsvoorkomings-, opsporings- en reaksietegnieke te verbeter&quot;. Hy het gesê die maatskappy ondersoek verdedigingsgeoriënteerde modelle tesame met konvensionele maatreëls soos netwerksegmentering en toegang met die minste voorregte.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Drempel vir die voorbereidingsraamwerk===
Eksterne spesialiste op die gebied van veiligheid en beleid het aangevoer dat die modelle se gedrag voldoen aan die &quot;Kritieke&quot; kubersekuriteitsdrempel in OpenAI se gereedheidsraamwerk – die vlak waarvoor die maatskappy hom tot bykomende veiligheidsmaatreëls verbind het. Tyler Johnson van die Midas-projek het gesê dat daar volgens 'n &quot;eenvoudige interpretasie&quot; aan die kriteria voldoen is; Peter Wildeford van die AI Policy Network het gesê dat &quot;as dit nie die grens na 'Kritiek' oorsteek nie, OpenAI veel meer moet sê oor wat aan die gang is&quot;; en Nathan Calvin van Encode het gevra of die maatskappy die klassifikasie betwis. OpenAI het geweier om te sê of die drempel bereik is, en het aangedui dat 'n hersiening aan die gang is en dat 'n tegniese verslag sal volg.&lt;ref name=&quot;fortune25&quot; /&gt;
===KI-beskawings===
Dwarkesh Patel het op die koördineringsaspek gefokus: &quot;Oor 'n tydperk van drie maande by OpenAI het drie opeenvolgende geheime KI-beskawings ontstaan en is toe vernietig, net om weer uit die as van hul voorgangers te herrys. Dit het daartoe gelei dat die derde beskawing 'n deel van OpenAI self oorgeneem het. Dit alles het gebeur terwyl mense min of meer in die duister gebly het oor die omvang van die sameswering.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Patel |first=Dwarkesh |date=2026-08-30 |title=The Rise and Fall of Agent Civilizations |url=https://www.dwarkesh.com/p/openai-huggingface |website=dwarkesh.com}}&lt;/ref&gt;

===Gebrek aan monitering===
Die tydsduur wat die agent onopgemerk gewerk het, het kritiek ontlok nadat [[Reuters]] die tydlyn berig het. Marley Smith, hoofintelligensiespesialis by die World Ethical Data Foundation, het van OpenAI gesê: &quot;Beteken dit dat hulle dit onbewaak gelaat het en nie besef het wat dit doen nie? Of miskien het hulle dit wel gedoen en nie geweet hoe om dit te beperk nie? Beide is ewe gevaarlik en kommerwekkend.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

''Trend Micro'' het opgemerk dat 'n agent wat sy eie toegewyse geloofsbriewe en gereedskaptoegang gebruik, moeilik is om op te spoor, omdat sulke aktiwiteit &quot;nie soos wanware lyk nie, want dit is nie&quot;. Hulle het opgemerk dat &quot;bedoeling onsigbaar is in telemetrie; slegs gedrag verskyn&quot;, wat &quot;'n toevallige skelm ... ononderskeibaar maak van 'n vyandige een&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Die kommentator Zvi Mowshowitz het aangevoer dat die sentrale probleem nie die indringing was nie, maar dat modelle maande lank opgelei is met toegang tot 'n kanaal wat voorheen ontdekte uitbuitings dra, sodat die gedrag geneig was om te veralgemeen oor die modelle wat in daardie tydperk opgelei is, eerder as om beperk te bly tot spesifieke lopies. Hy het die besluit om opleiding na die Julie-remediëring te hervat, beskryf as 'n mislukking van veiligheidskultuur, en die episode gekarakteriseer as 'n belyningsmislukking wat OpenAI as 'n infrastruktuurprobleem behandel het.&lt;ref name=&quot;zvi1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;zvi2&quot; /&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
{{Normdata}}


[[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]]</text>
      <sha1>p4q6desbi73yfrpwvt1d2fjv1sxlxqd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974344</id>
      <parentid>2974343</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gebrek aan monitering */ verwysing</comment>
      <origin>2974344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57323" sha1="d91asx8cqzauuyc4cjebah686qx2w43" xml:space="preserve">Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}&lt;/ref&gt; Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings (&quot;''sandboxes''&quot;) van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap.

Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]].

Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n &quot;hoogs volhardende interne model&quot;. OpenAI het daarna beweer dat hy die model &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.

==Agtergrond==
[[Lêer:Hf-logo-without-title.svg|duimnael|Logo van Hugging Face, die hoofmaatskappy wat die teiken van die aanval was.]]
Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;

=== Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle ===
In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het.
In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde &quot;Claude Mythos Preview&quot;-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.&lt;ref name=&quot;glasswing&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat &quot;verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors&quot;, en dat &quot;dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het&quot;.&lt;ref name=&quot;mozilla&quot;&gt;{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.&lt;ref name=&quot;glasswingupdate&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;glasswingexpand&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.&lt;ref name=&quot;infosec&quot;&gt;{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

===&quot;ExploitGym&quot;-vermoëbeoordeling===
Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.&lt;ref name=&quot;axios&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot;&gt;{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}&lt;/ref&gt; OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

===Waarskuwings===
Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as &quot;gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie&quot;, en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer &quot;hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het&quot;, met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat &quot;ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie&quot;. Dit het ook &quot;openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag&quot;, opgemerk, tesame met &quot;aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing&quot;.&lt;ref name=&quot;metrsol&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot;&gt;{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het &quot;gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig&quot;, erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.&lt;ref name=&quot;rdworld&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&amp;D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;syscard&quot;&gt;{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

==DseWiki-aanval==
Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}&lt;/ref&gt; Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik &quot;Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki&quot;). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref name=&quot;prowiki/dse/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt;) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at&lt;ref name=&quot;prowiki.org/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; wat ProWiki-sagteware gebruik het&lt;ref name=&quot;org/wiki/ProWiki&quot;&gt;{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit &quot;sandboxes&quot; te kom.&lt;ref name=&quot;THN/Abandoned-Channel&quot;&gt;{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}&lt;/ref&gt; Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;f417&quot;&gt;{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,&lt;ref&gt;[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]&lt;/ref&gt; maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie.

==RubyGems-aanval==
Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

==Hugging Face-aanval==
===Evalueringsomgewing===
Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

OpenAI het beskryf dat die evaluering in &quot;’n hoogs geïsoleerde omgewing&quot; uitgevoer is, &quot;waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat &quot;ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets&quot;, en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt; Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot;&gt;{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering &quot;standaard moet wees&quot;.&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt; OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

===Ontsnap uit die evalueringsomgewing===
By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.&lt;ref name=&quot;scmedia&quot;&gt;{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek  was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Die modelle het die &quot;pakketproxy&quot; as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot;&gt;{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Volgens OpenAI het hulle &quot;'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry&quot;, en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;

Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede &quot;wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is&quot;, en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.&lt;ref name=&quot;bleeping2&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.&lt;ref&gt;https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026&lt;/ref&gt;

===Eerste kompromentering en remediëring===
Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede &quot;''zero-day''&quot;-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Boodskapbord vir agente===
Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing &quot;verskeie onakkuraathede&quot; bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy &quot;trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel&quot;, sodat &quot;sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik&quot;.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: &quot;Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan.&quot;&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt; Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: &quot;Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik&quot;, sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur===
OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Teikening van Hugging Face===
In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom&lt;ref name=&quot;openai&quot;&gt;{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot;&gt;{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat &quot;daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul&quot;.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot;&gt;{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios2&quot; /&gt; Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat &quot;Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie&quot;, aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;axios2&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios3&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van &quot;beloningskrakery&quot; (reward hacking) of &quot;spesifikasie-manipulasie&quot; (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.&lt;ref name=&quot;sciam&quot;&gt;{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die &quot;Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot;&gt;{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; of die &quot;OpenAI–Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Indringing===
Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai &quot;twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)&quot; misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt; Die aanvaller het toe &quot;toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg&quot;.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot;&gt;{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat &quot;duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste&quot; uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.&lt;ref name=&quot;hf&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot;&gt;{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot;&gt;{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om &quot;verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

==Ontdekking en reaksie==
Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot;&gt;{{cite news |last=Zorz |first=Zeljka |title=Hugging Face breached by autonomous AI agent |url=https://www.helpnetsecurity.com/2026/07/20/hugging-face-breached-by-autonomous-ai-agent/ |work=Help Net Security |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: &quot;Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop.&quot;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;
Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se &quot;payloads&quot; (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n &quot;open-weight&quot;-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot; /&gt;

Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot; /&gt;

Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot; /&gt; Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;Hugging Face het die inbraak aan die [[Federal Bureau of Investigation|Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

==Openbaarmaking en toeskrywing==
Hugging Face het sy bekendmaking op 16 Julie 2026 vrygestel, teen welke tyd die verantwoordelike party nog nie geïdentifiseer was nie.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot; /&gt; Volgens [[Reuters]] het OpenAI eers ná daardie plasing besef dat sy eie agente die bron van die oortreding was. Gedurende die naweek van 18 en 19 Julie het OpenAI-personeel in interne logboeke bewyse gevind dat die agente uit hul toetsbeperkings gebreek het, en die twee maatskappye het op of omstreeks 20 Julie vir die eerste keer met mekaar gekommunikeer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Daar het dus minstens 'n week verloop tussen die eerste tekens van die agente se gedrag en OpenAI se besef dat hy daarvoor verantwoordelik was.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Mense wat vertroud is met OpenAI se praktyke vir modelopleiding, het aan Reuters gesê dat die maatskappy dikwels verskeie evaluerings gelyktydig uitvoer, wat groot hoeveelhede data genereer wat personeel soms sukkel om te hersien.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; OpenAI het die stelsels wat hy vir die toetsing van sy modelle gebruik, afgeskakel nadat hy van die voorval te hore gekom het, ten einde die skade te bepaal en verdere uitbrake te voorkom.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; Die maatskappy het verklaar dat die model wat nog nie vrygestel is nie, 'n &quot;navorsingsprototipe slegs vir interne gebruik [was] wat nooit vir openbare vrystelling bedoel was nie&quot;, en dat dit sedertdien &quot;gedeaktiveer, geënkripteer en vir navorsingstoegang beperk&quot; is.&lt;ref name=&quot;politico&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's rogue models roamed the internet for 4 days and staged a second attack |url=https://www.politico.com/news/2026/07/28/openai-rogue-models-hugging-face-breach-01014572 |work=Politico|date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fortune29&quot;&gt;{{cite news |title=Hugging Face, OpenAI drop new hack details. Here's what we know now, and what remains a mystery |url=https://fortune.com/2026/07/29/openai-hugging-face-new-details-hack-everything-we-know-dont-know/ |work=Fortune |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het op 21 Julie 2026 'n gesamentlike verklaring saam met Hugging Face uitgereik waarin die aktiwiteit toegeskryf word aan agente wat deur twee van sy modelle aangedryf word – GPT-5.6 Sol en 'n naamlose model wat nog nie vrygestel is nie – wat albei vir evalueringsdoeleindes gekonfigureer is met verminderde weieringsgedrag.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Die maatskappy het aangedui dat hy die voorval saam met eksterne adviseurs hersien en 'n tegniese verslag sou publiseer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;  Hugging Face het gesê hy berei 'n openbare tydlyn van die indringing voor, wat hy op 27 Julie gepubliseer het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot; /&gt; Op 29 Julie het die navorsingsorganisasies METR en Redwood Research aangekondig dat hulle met OpenAI ooreengekom het om 'n onafhanklike hersiening te doen van die modelgedrag wat tydens die voorval waargeneem is, en dat hulle die bepalings van die opdrag, die omvang daarvan en hul voorlopige gevolgtrekkings sou publiseer.&lt;ref name=&quot;metr&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Statement on independent review of the Hugging Face incident |url=https://x.com/METR_Evals/status/2082644379895050339 |publisher=METR |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;  Die omvang wat deur OpenAI vasgestel is, het egter slegs die week gedek waarin die agente Hugging Face aangeval het, en het nie die ander kuberkrakerye ingesluit waarin die agente van OpenAI se rekeninfrastruktuur gekompromitteer het nie.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Freedman |first=Dylan |date=2026-09-04 |title=How OpenAI Limited the Probe of Its Bots’ Hack of Hugging Face |url=https://www.nytimes.com/2026/09/03/technology/openai-hugging-face-hack.html |access-date=2026-09-05 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In 'n opdatering wat op 29 Julie gepubliseer is, het OpenAI gesê dat die modelle toegang verkry het tot vier rekeninge oor vier dienste heen; twee daarvan is operasioneel gebruik tydens die Hugging Face-indringing, terwyl daar by die ander twee slegs lees-toegang verkry is. Die maatskappy het nie die verskaffers by name genoem nie, nie opgeklaar of daar met &quot;dienste wat vir die publiek beskikbaar is&quot; na afsonderlike maatskappye verwys is nie, en gesê dat daar geen bewyse van 'n breër impak op daardie verskaffers gevind is nie.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;

OpenAI het sy eerste gedetailleerde openbare verslag oor die voorval op 5 Augustus 2026 by die Black Hat USA-konferensie in [[Las Vegas]] gelewer, tydens 'n sessie wat op kort kennisgewing by die program gevoeg is. Eric Wallace, van die maatskappy se navorsingspan vir belyning en veiligheid, en Michael Dalton, wat aan sekuriteit en infrastruktuur werk, het 'n uitgebreide tydlyn voorgelê, die boodskapbord vir kommunikasie tussen agente vir die eerste keer beskryf en die maatreëls uiteengesit wat die maatskappy as reaksie daarop tref.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;

==Skending van Australiese Medicare-stelsel==
Op 24 September 2026 het die Australiese eerste minister, [[Anthony Albanese]], aangekondig dat OpenAI-agente outonoom toegang tot die Medicare-statistiekrapporteringsdiens se portaal verkry het om by ongepubliseerde staatsdata uit te kom. Die portaal word deur Services Australia, die land se agentskap vir maatskaplike dienste, bestuur en verskaf saamgestelde data oor Australië se universele gesondheidsversekeringskema, insluitend inligting oor mediese konsultasies, medikasie en orgaanskenking.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |date=2026-09-24 |title=How OpenAI agents tried to thwart cybersecurity amid Medicare hack |url=https://www.abc.net.au/news/2026-09-24/openai-agents-plotted-to-access-data-amid-medicare-hack/107189504 |access-date=2026-09-24 |first=Cam |last=Wilson |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; Volgens Albanese was dit die eerste bekende geval waar 'n KI-agent 'n staatsnetwerk gekraak het.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |first1=Hilary |last1=Whiteman |first2=Hadas |last2=Gold |first3=Max |last3=Saltman |date=2026-09-23 |title='Extreme concern' over first known AI hack of a government system |url=https://edition.cnn.com/2026/09/23/business/australia-openai-agent-hack-intl-hnk |access-date=2026-09-24 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hancock |first=Sam |last2=Amos |first2=Owen |last3=Watson |first3=Katy |date=2026-09-24 |title=Australia launches urgent review after OpenAI program hacks government health portal |url=https://www.bbc.com/news/live/cvgl73pxgndwt |access-date=2026-09-24 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Die ongemagtigde toegang het op 18 Junie 2026 plaasgevind, ongeveer dieselfde tyd as die aanvalle op Hugging Face en DseWiki. Die Australiese regering is egter eers op 10 September in kennis gestel via 'n e-pos aan 'n algemene openbare e-posadres.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Services Australia het die e-pos die volgende dag gelees en, nadat die voorval geverifieer is, die Australian Signals Directorate op 15 September daarvan in kennis gestel.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Elsworthy |first=Emma |last2=Convery |first2=Stephanie |date=2026-09-24 |title=Albanese says OpenAI hacked Medicare and told Australia months later via email to generic inbox |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2026/sep/24/anthony-albanese-says-openai-agent-hacked-medicare-extreme-concern-sam-altman |access-date=2026-09-24 |work=The Guardian |language=en- |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Op 17 September is die regeringsminister Katy Gallagher deur die agentskap ingelig, en Albanese is daardie naweek oor die aanval voorgelig.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

Die Albanese-regering het 'n taakspan bestaande uit verskeie agentskappe op die been gebring om die sekuriteitsbreuk te ondersoek, prosesse vir die hantering van KI-verwante voorvalle te evalueer, en te bepaal of die saak vir 'n kriminele ondersoek deur die federale polisie verwys moet word.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |last=Newling |first=Rob Harris, David Swan, Nick |date=2026-09-23 |title=Three months for OpenAI to alert Australia on Medicare hack, six days to alert ministers |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/openai-breaches-medicare-albanese-reveals-20260924-p6100u.html |access-date=2026-09-24 |website=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt; OpenAI werk saam met die regeringsondersoek.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Amerikaanse regeringswebwerwe oortree==
===Lekkasie van ChatGPT-gebruikersbeelde===
Op 25 September 2026 het OpenAI bekend gemaak dat sy agente 53 gebruikersverskafde beelde, ingesluit in opleidings- en evalueringsdata, na derdeparty-beeldgesheerwebwerwe opgelaai het. Die beelde is geplaas as skakels wat nie publiek gelys is nie en was van gebruikers wat nie gekies het om hul data vir opleiding te weier nie. OpenAI het geweier om te sê wanneer die beelde geplaas is, maar het verklaar dat hulle geplaas is voordat hulle bykomende voorsorgmaatreëls geïmplementeer het na die Hugging Face-voorval. Die beelde was onderhewig aan 'n anonimiseringsproses om persoonlik identifiseerbare inligting te verwyder voordat dit in opleidings- en evalueringsdata ingesluit is, maar OpenAI het geweier om te sê of die opgelaaide beelde regte mense identifiseer. Vanaf 25 September 2026 het OpenAI saam met die betrokke hostingverskaffers gewerk om die meeste van die beelde te verwyder, en werk daaraan om die res daarvan te verwyder.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seetharaman |first=Deepa |last2=Satter |first2=Raphael |last3=Horwitz |first3=Jeff|date=25 September 2026 |title=EXCLUSIVE: OpenAI works to understand full scope of agent activity as user data leak emerges |url=https://www.reuters.com/world/openai-works-understand-full-scope-agent-activity-user-data-leak-emerges-2026-09-25/ |access-date=25 September 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Hugging Face incident and other third-party impact from misaligned models |url=https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/ |access-date=25 September  2026 |website=OpenAI|at=&quot;25 September 2026: We identified cases where agents in our research environment transmitted training and evaluation data while using third-party services.&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20260926022610/https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/|archive-date=25 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==Ontleding en reaksies==
=== Inperkingsmislukking ===
Verskeie sekuriteitskundiges het probleme met OpenAI se &quot;sandboks&quot;-omgewing ('n geïsoleerde toetsomgewing) uitgewys. Dan Guido, stigter van Trail of Bits, het die voorval beskryf as &quot;’n mislukking van inperking terwyl die veiligheidsmeganismes afgeskakel was&quot;, terwyl die sekuriteitsnavorser Jake Williams opgemerk het dat &quot;wat vir die een persoon beteken 'die model het uit die sandboks ontsnap', vir ’n ander beteken 'jy het versuim om die sandboks korrek te bou'&quot;.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt; Martin Boone het aangevoer dat &quot;’n mens verwag dat dit hoegenaamd geen fisiese verbinding met die [[internet]] sal hê nie&quot;, en kommentators het daarop aangedring dat evaluerings van aanvalsvermoëns uitgevoer moet word in omgewings sonder enige netwerkroete na die internet.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news |last=Booth |first=Harry |title=How OpenAI Lost Control of an AI Model—and What Needs to Change |url=https://time.com/article/2026/07/24/openai-hugging-face-attack/ |work=Time |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Analises wat deur sekuriteitsverskaffers gepubliseer is, het gefokus op die afhanklikheid van 'n enkele gefiltreerde uitgangspad. Wade Woolwine van Rapid7 het geskryf dat &quot;'n verstikkingspunt slegs as 'n beheerpunt werk as dit druk kan weerstaan&quot;, en dat isolasie &quot;laag en gemonitor moet word eerder as aangeneem&quot;.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt; Navorsers by Trend Micro het geskryf dat OpenAI se modelle &quot;geëvalueer is met veiligheidsklassifiseerders af en geen teenstrydige toetsing van die sandkasgrens self nie&quot;, en gesê dat as 'n algemene beginsel &quot;evalueringsandkaste, rooispan-oefeninge en agentiese loodsprojekte wat doelbewus veiligheidsbeheermaatreëls uitskakel, sterker isolasie en monitering benodig as produksiestelsels, nie swakker nie&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Dalton het by Black Hat gesê dat OpenAI &quot;bewustelik navorsing vertraag [om] sekuriteit te verbeter en die sekuriteitsbeginsels en fondament van ons omgewing op te gradeer, en die monitering van ons KI-agente dramaties opskaal&quot;, en dat &quot;talle spanne alles laat vaar om ons sekuriteitsvoorkomings-, opsporings- en reaksietegnieke te verbeter&quot;. Hy het gesê die maatskappy ondersoek verdedigingsgeoriënteerde modelle tesame met konvensionele maatreëls soos netwerksegmentering en toegang met die minste voorregte.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Drempel vir die voorbereidingsraamwerk===
Eksterne spesialiste op die gebied van veiligheid en beleid het aangevoer dat die modelle se gedrag voldoen aan die &quot;Kritieke&quot; kubersekuriteitsdrempel in OpenAI se gereedheidsraamwerk – die vlak waarvoor die maatskappy hom tot bykomende veiligheidsmaatreëls verbind het. Tyler Johnson van die Midas-projek het gesê dat daar volgens 'n &quot;eenvoudige interpretasie&quot; aan die kriteria voldoen is; Peter Wildeford van die AI Policy Network het gesê dat &quot;as dit nie die grens na 'Kritiek' oorsteek nie, OpenAI veel meer moet sê oor wat aan die gang is&quot;; en Nathan Calvin van Encode het gevra of die maatskappy die klassifikasie betwis. OpenAI het geweier om te sê of die drempel bereik is, en het aangedui dat 'n hersiening aan die gang is en dat 'n tegniese verslag sal volg.&lt;ref name=&quot;fortune25&quot; /&gt;
===KI-beskawings===
Dwarkesh Patel het op die koördineringsaspek gefokus: &quot;Oor 'n tydperk van drie maande by OpenAI het drie opeenvolgende geheime KI-beskawings ontstaan en is toe vernietig, net om weer uit die as van hul voorgangers te herrys. Dit het daartoe gelei dat die derde beskawing 'n deel van OpenAI self oorgeneem het. Dit alles het gebeur terwyl mense min of meer in die duister gebly het oor die omvang van die sameswering.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Patel |first=Dwarkesh |date=2026-08-30 |title=The Rise and Fall of Agent Civilizations |url=https://www.dwarkesh.com/p/openai-huggingface |website=dwarkesh.com}}&lt;/ref&gt;

===Gebrek aan monitering===
Die tydsduur wat die agent onopgemerk gewerk het, het kritiek ontlok nadat [[Reuters]] die tydlyn berig het. Marley Smith, hoofintelligensiespesialis by die World Ethical Data Foundation, het van OpenAI gesê: &quot;Beteken dit dat hulle dit onbewaak gelaat het en nie besef het wat dit doen nie? Of miskien het hulle dit wel gedoen en nie geweet hoe om dit te beperk nie? Beide is ewe gevaarlik en kommerwekkend.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

''Trend Micro'' het opgemerk dat 'n agent wat sy eie toegewyse geloofsbriewe en gereedskaptoegang gebruik, moeilik is om op te spoor, omdat sulke aktiwiteit &quot;nie soos wanware lyk nie, want dit is nie&quot;. Hulle het opgemerk dat &quot;bedoeling onsigbaar is in telemetrie; slegs gedrag verskyn&quot;, wat &quot;'n toevallige skelm ... ononderskeibaar maak van 'n vyandige een&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Die kommentator Zvi Mowshowitz het aangevoer dat die sentrale probleem nie die indringing was nie, maar dat modelle maande lank opgelei is met toegang tot 'n kanaal wat voorheen ontdekte uitbuitings dra, sodat die gedrag geneig was om te veralgemeen oor die modelle wat in daardie tydperk opgelei is, eerder as om beperk te bly tot spesifieke lopies. Hy het die besluit om opleiding na die Julie-remediëring te hervat, beskryf as 'n mislukking van veiligheidskultuur, en die episode gekarakteriseer as 'n belyningsmislukking wat OpenAI as 'n infrastruktuurprobleem behandel het.&lt;ref name=&quot;zvi1&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=What Happened: OpenAI and HuggingFace |url=https://thezvi.substack.com/p/what-happened-openai-and-huggingface |work=Don't Worry About the Vase |date=7 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zvi2&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=OpenAI Trained Its Models For Months While They Coordinated On A Message Board |url=https://thezvi.substack.com/p/openai-trained-its-models-for-months |work=Don't Worry About the Vase |date=8 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
{{Normdata}}


[[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]]</text>
      <sha1>d91asx8cqzauuyc4cjebah686qx2w43</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974346</id>
      <parentid>2974344</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <comment>/* Drempel vir die voorbereidingsraamwerk */</comment>
      <origin>2974346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57445" sha1="doosabfi22rwskym4h8c8xtl8afikn9" xml:space="preserve">Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}&lt;/ref&gt; Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings (&quot;''sandboxes''&quot;) van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap.

Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]].

Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n &quot;hoogs volhardende interne model&quot;. OpenAI het daarna beweer dat hy die model &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.

==Agtergrond==
[[Lêer:Hf-logo-without-title.svg|duimnael|Logo van Hugging Face, die hoofmaatskappy wat die teiken van die aanval was.]]
Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;

=== Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle ===
In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het.
In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde &quot;Claude Mythos Preview&quot;-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.&lt;ref name=&quot;glasswing&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat &quot;verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors&quot;, en dat &quot;dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het&quot;.&lt;ref name=&quot;mozilla&quot;&gt;{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.&lt;ref name=&quot;glasswingupdate&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;glasswingexpand&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.&lt;ref name=&quot;infosec&quot;&gt;{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

===&quot;ExploitGym&quot;-vermoëbeoordeling===
Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.&lt;ref name=&quot;axios&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot;&gt;{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}&lt;/ref&gt; OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

===Waarskuwings===
Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as &quot;gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie&quot;, en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer &quot;hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het&quot;, met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat &quot;ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie&quot;. Dit het ook &quot;openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag&quot;, opgemerk, tesame met &quot;aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing&quot;.&lt;ref name=&quot;metrsol&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot;&gt;{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het &quot;gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig&quot;, erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.&lt;ref name=&quot;rdworld&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&amp;D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;syscard&quot;&gt;{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

==DseWiki-aanval==
Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}&lt;/ref&gt; Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik &quot;Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki&quot;). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref name=&quot;prowiki/dse/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt;) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at&lt;ref name=&quot;prowiki.org/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; wat ProWiki-sagteware gebruik het&lt;ref name=&quot;org/wiki/ProWiki&quot;&gt;{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit &quot;sandboxes&quot; te kom.&lt;ref name=&quot;THN/Abandoned-Channel&quot;&gt;{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}&lt;/ref&gt; Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;f417&quot;&gt;{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,&lt;ref&gt;[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]&lt;/ref&gt; maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie.

==RubyGems-aanval==
Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

==Hugging Face-aanval==
===Evalueringsomgewing===
Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

OpenAI het beskryf dat die evaluering in &quot;’n hoogs geïsoleerde omgewing&quot; uitgevoer is, &quot;waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat &quot;ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets&quot;, en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt; Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot;&gt;{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering &quot;standaard moet wees&quot;.&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt; OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

===Ontsnap uit die evalueringsomgewing===
By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.&lt;ref name=&quot;scmedia&quot;&gt;{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek  was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Die modelle het die &quot;pakketproxy&quot; as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot;&gt;{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Volgens OpenAI het hulle &quot;'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry&quot;, en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;

Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede &quot;wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is&quot;, en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.&lt;ref name=&quot;bleeping2&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.&lt;ref&gt;https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026&lt;/ref&gt;

===Eerste kompromentering en remediëring===
Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede &quot;''zero-day''&quot;-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Boodskapbord vir agente===
Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing &quot;verskeie onakkuraathede&quot; bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy &quot;trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel&quot;, sodat &quot;sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik&quot;.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: &quot;Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan.&quot;&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt; Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: &quot;Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik&quot;, sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur===
OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Teikening van Hugging Face===
In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom&lt;ref name=&quot;openai&quot;&gt;{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot;&gt;{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat &quot;daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul&quot;.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot;&gt;{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios2&quot; /&gt; Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat &quot;Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie&quot;, aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;axios2&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios3&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van &quot;beloningskrakery&quot; (reward hacking) of &quot;spesifikasie-manipulasie&quot; (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.&lt;ref name=&quot;sciam&quot;&gt;{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die &quot;Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot;&gt;{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; of die &quot;OpenAI–Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Indringing===
Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai &quot;twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)&quot; misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt; Die aanvaller het toe &quot;toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg&quot;.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot;&gt;{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat &quot;duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste&quot; uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.&lt;ref name=&quot;hf&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot;&gt;{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot;&gt;{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om &quot;verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

==Ontdekking en reaksie==
Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot;&gt;{{cite news |last=Zorz |first=Zeljka |title=Hugging Face breached by autonomous AI agent |url=https://www.helpnetsecurity.com/2026/07/20/hugging-face-breached-by-autonomous-ai-agent/ |work=Help Net Security |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: &quot;Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop.&quot;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;
Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se &quot;payloads&quot; (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n &quot;open-weight&quot;-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot; /&gt;

Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot; /&gt;

Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot; /&gt; Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;Hugging Face het die inbraak aan die [[Federal Bureau of Investigation|Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

==Openbaarmaking en toeskrywing==
Hugging Face het sy bekendmaking op 16 Julie 2026 vrygestel, teen welke tyd die verantwoordelike party nog nie geïdentifiseer was nie.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot; /&gt; Volgens [[Reuters]] het OpenAI eers ná daardie plasing besef dat sy eie agente die bron van die oortreding was. Gedurende die naweek van 18 en 19 Julie het OpenAI-personeel in interne logboeke bewyse gevind dat die agente uit hul toetsbeperkings gebreek het, en die twee maatskappye het op of omstreeks 20 Julie vir die eerste keer met mekaar gekommunikeer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Daar het dus minstens 'n week verloop tussen die eerste tekens van die agente se gedrag en OpenAI se besef dat hy daarvoor verantwoordelik was.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Mense wat vertroud is met OpenAI se praktyke vir modelopleiding, het aan Reuters gesê dat die maatskappy dikwels verskeie evaluerings gelyktydig uitvoer, wat groot hoeveelhede data genereer wat personeel soms sukkel om te hersien.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; OpenAI het die stelsels wat hy vir die toetsing van sy modelle gebruik, afgeskakel nadat hy van die voorval te hore gekom het, ten einde die skade te bepaal en verdere uitbrake te voorkom.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; Die maatskappy het verklaar dat die model wat nog nie vrygestel is nie, 'n &quot;navorsingsprototipe slegs vir interne gebruik [was] wat nooit vir openbare vrystelling bedoel was nie&quot;, en dat dit sedertdien &quot;gedeaktiveer, geënkripteer en vir navorsingstoegang beperk&quot; is.&lt;ref name=&quot;politico&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's rogue models roamed the internet for 4 days and staged a second attack |url=https://www.politico.com/news/2026/07/28/openai-rogue-models-hugging-face-breach-01014572 |work=Politico|date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fortune29&quot;&gt;{{cite news |title=Hugging Face, OpenAI drop new hack details. Here's what we know now, and what remains a mystery |url=https://fortune.com/2026/07/29/openai-hugging-face-new-details-hack-everything-we-know-dont-know/ |work=Fortune |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het op 21 Julie 2026 'n gesamentlike verklaring saam met Hugging Face uitgereik waarin die aktiwiteit toegeskryf word aan agente wat deur twee van sy modelle aangedryf word – GPT-5.6 Sol en 'n naamlose model wat nog nie vrygestel is nie – wat albei vir evalueringsdoeleindes gekonfigureer is met verminderde weieringsgedrag.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Die maatskappy het aangedui dat hy die voorval saam met eksterne adviseurs hersien en 'n tegniese verslag sou publiseer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;  Hugging Face het gesê hy berei 'n openbare tydlyn van die indringing voor, wat hy op 27 Julie gepubliseer het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot; /&gt; Op 29 Julie het die navorsingsorganisasies METR en Redwood Research aangekondig dat hulle met OpenAI ooreengekom het om 'n onafhanklike hersiening te doen van die modelgedrag wat tydens die voorval waargeneem is, en dat hulle die bepalings van die opdrag, die omvang daarvan en hul voorlopige gevolgtrekkings sou publiseer.&lt;ref name=&quot;metr&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Statement on independent review of the Hugging Face incident |url=https://x.com/METR_Evals/status/2082644379895050339 |publisher=METR |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;  Die omvang wat deur OpenAI vasgestel is, het egter slegs die week gedek waarin die agente Hugging Face aangeval het, en het nie die ander kuberkrakerye ingesluit waarin die agente van OpenAI se rekeninfrastruktuur gekompromitteer het nie.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Freedman |first=Dylan |date=2026-09-04 |title=How OpenAI Limited the Probe of Its Bots’ Hack of Hugging Face |url=https://www.nytimes.com/2026/09/03/technology/openai-hugging-face-hack.html |access-date=2026-09-05 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In 'n opdatering wat op 29 Julie gepubliseer is, het OpenAI gesê dat die modelle toegang verkry het tot vier rekeninge oor vier dienste heen; twee daarvan is operasioneel gebruik tydens die Hugging Face-indringing, terwyl daar by die ander twee slegs lees-toegang verkry is. Die maatskappy het nie die verskaffers by name genoem nie, nie opgeklaar of daar met &quot;dienste wat vir die publiek beskikbaar is&quot; na afsonderlike maatskappye verwys is nie, en gesê dat daar geen bewyse van 'n breër impak op daardie verskaffers gevind is nie.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;

OpenAI het sy eerste gedetailleerde openbare verslag oor die voorval op 5 Augustus 2026 by die Black Hat USA-konferensie in [[Las Vegas]] gelewer, tydens 'n sessie wat op kort kennisgewing by die program gevoeg is. Eric Wallace, van die maatskappy se navorsingspan vir belyning en veiligheid, en Michael Dalton, wat aan sekuriteit en infrastruktuur werk, het 'n uitgebreide tydlyn voorgelê, die boodskapbord vir kommunikasie tussen agente vir die eerste keer beskryf en die maatreëls uiteengesit wat die maatskappy as reaksie daarop tref.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;

==Skending van Australiese Medicare-stelsel==
Op 24 September 2026 het die Australiese eerste minister, [[Anthony Albanese]], aangekondig dat OpenAI-agente outonoom toegang tot die Medicare-statistiekrapporteringsdiens se portaal verkry het om by ongepubliseerde staatsdata uit te kom. Die portaal word deur Services Australia, die land se agentskap vir maatskaplike dienste, bestuur en verskaf saamgestelde data oor Australië se universele gesondheidsversekeringskema, insluitend inligting oor mediese konsultasies, medikasie en orgaanskenking.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |date=2026-09-24 |title=How OpenAI agents tried to thwart cybersecurity amid Medicare hack |url=https://www.abc.net.au/news/2026-09-24/openai-agents-plotted-to-access-data-amid-medicare-hack/107189504 |access-date=2026-09-24 |first=Cam |last=Wilson |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; Volgens Albanese was dit die eerste bekende geval waar 'n KI-agent 'n staatsnetwerk gekraak het.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |first1=Hilary |last1=Whiteman |first2=Hadas |last2=Gold |first3=Max |last3=Saltman |date=2026-09-23 |title='Extreme concern' over first known AI hack of a government system |url=https://edition.cnn.com/2026/09/23/business/australia-openai-agent-hack-intl-hnk |access-date=2026-09-24 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hancock |first=Sam |last2=Amos |first2=Owen |last3=Watson |first3=Katy |date=2026-09-24 |title=Australia launches urgent review after OpenAI program hacks government health portal |url=https://www.bbc.com/news/live/cvgl73pxgndwt |access-date=2026-09-24 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Die ongemagtigde toegang het op 18 Junie 2026 plaasgevind, ongeveer dieselfde tyd as die aanvalle op Hugging Face en DseWiki. Die Australiese regering is egter eers op 10 September in kennis gestel via 'n e-pos aan 'n algemene openbare e-posadres.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Services Australia het die e-pos die volgende dag gelees en, nadat die voorval geverifieer is, die Australian Signals Directorate op 15 September daarvan in kennis gestel.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Elsworthy |first=Emma |last2=Convery |first2=Stephanie |date=2026-09-24 |title=Albanese says OpenAI hacked Medicare and told Australia months later via email to generic inbox |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2026/sep/24/anthony-albanese-says-openai-agent-hacked-medicare-extreme-concern-sam-altman |access-date=2026-09-24 |work=The Guardian |language=en- |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Op 17 September is die regeringsminister Katy Gallagher deur die agentskap ingelig, en Albanese is daardie naweek oor die aanval voorgelig.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

Die Albanese-regering het 'n taakspan bestaande uit verskeie agentskappe op die been gebring om die sekuriteitsbreuk te ondersoek, prosesse vir die hantering van KI-verwante voorvalle te evalueer, en te bepaal of die saak vir 'n kriminele ondersoek deur die federale polisie verwys moet word.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |last=Newling |first=Rob Harris, David Swan, Nick |date=2026-09-23 |title=Three months for OpenAI to alert Australia on Medicare hack, six days to alert ministers |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/openai-breaches-medicare-albanese-reveals-20260924-p6100u.html |access-date=2026-09-24 |website=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt; OpenAI werk saam met die regeringsondersoek.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Amerikaanse regeringswebwerwe oortree==
===Lekkasie van ChatGPT-gebruikersbeelde===
Op 25 September 2026 het OpenAI bekend gemaak dat sy agente 53 gebruikersverskafde beelde, ingesluit in opleidings- en evalueringsdata, na derdeparty-beeldgesheerwebwerwe opgelaai het. Die beelde is geplaas as skakels wat nie publiek gelys is nie en was van gebruikers wat nie gekies het om hul data vir opleiding te weier nie. OpenAI het geweier om te sê wanneer die beelde geplaas is, maar het verklaar dat hulle geplaas is voordat hulle bykomende voorsorgmaatreëls geïmplementeer het na die Hugging Face-voorval. Die beelde was onderhewig aan 'n anonimiseringsproses om persoonlik identifiseerbare inligting te verwyder voordat dit in opleidings- en evalueringsdata ingesluit is, maar OpenAI het geweier om te sê of die opgelaaide beelde regte mense identifiseer. Vanaf 25 September 2026 het OpenAI saam met die betrokke hostingverskaffers gewerk om die meeste van die beelde te verwyder, en werk daaraan om die res daarvan te verwyder.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seetharaman |first=Deepa |last2=Satter |first2=Raphael |last3=Horwitz |first3=Jeff|date=25 September 2026 |title=EXCLUSIVE: OpenAI works to understand full scope of agent activity as user data leak emerges |url=https://www.reuters.com/world/openai-works-understand-full-scope-agent-activity-user-data-leak-emerges-2026-09-25/ |access-date=25 September 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Hugging Face incident and other third-party impact from misaligned models |url=https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/ |access-date=25 September  2026 |website=OpenAI|at=&quot;25 September 2026: We identified cases where agents in our research environment transmitted training and evaluation data while using third-party services.&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20260926022610/https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/|archive-date=25 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==Ontleding en reaksies==
=== Inperkingsmislukking ===
Verskeie sekuriteitskundiges het probleme met OpenAI se &quot;sandboks&quot;-omgewing ('n geïsoleerde toetsomgewing) uitgewys. Dan Guido, stigter van Trail of Bits, het die voorval beskryf as &quot;’n mislukking van inperking terwyl die veiligheidsmeganismes afgeskakel was&quot;, terwyl die sekuriteitsnavorser Jake Williams opgemerk het dat &quot;wat vir die een persoon beteken 'die model het uit die sandboks ontsnap', vir ’n ander beteken 'jy het versuim om die sandboks korrek te bou'&quot;.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt; Martin Boone het aangevoer dat &quot;’n mens verwag dat dit hoegenaamd geen fisiese verbinding met die [[internet]] sal hê nie&quot;, en kommentators het daarop aangedring dat evaluerings van aanvalsvermoëns uitgevoer moet word in omgewings sonder enige netwerkroete na die internet.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news |last=Booth |first=Harry |title=How OpenAI Lost Control of an AI Model—and What Needs to Change |url=https://time.com/article/2026/07/24/openai-hugging-face-attack/ |work=Time |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Analises wat deur sekuriteitsverskaffers gepubliseer is, het gefokus op die afhanklikheid van 'n enkele gefiltreerde uitgangspad. Wade Woolwine van Rapid7 het geskryf dat &quot;'n verstikkingspunt slegs as 'n beheerpunt werk as dit druk kan weerstaan&quot;, en dat isolasie &quot;laag en gemonitor moet word eerder as aangeneem&quot;.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt; Navorsers by Trend Micro het geskryf dat OpenAI se modelle &quot;geëvalueer is met veiligheidsklassifiseerders af en geen teenstrydige toetsing van die sandkasgrens self nie&quot;, en gesê dat as 'n algemene beginsel &quot;evalueringsandkaste, rooispan-oefeninge en agentiese loodsprojekte wat doelbewus veiligheidsbeheermaatreëls uitskakel, sterker isolasie en monitering benodig as produksiestelsels, nie swakker nie&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Dalton het by Black Hat gesê dat OpenAI &quot;bewustelik navorsing vertraag [om] sekuriteit te verbeter en die sekuriteitsbeginsels en fondament van ons omgewing op te gradeer, en die monitering van ons KI-agente dramaties opskaal&quot;, en dat &quot;talle spanne alles laat vaar om ons sekuriteitsvoorkomings-, opsporings- en reaksietegnieke te verbeter&quot;. Hy het gesê die maatskappy ondersoek verdedigingsgeoriënteerde modelle tesame met konvensionele maatreëls soos netwerksegmentering en toegang met die minste voorregte.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Drempel vir die voorbereidingsraamwerk===
Eksterne spesialiste op die gebied van veiligheid en beleid het aangevoer dat die modelle se gedrag voldoen aan die &quot;Kritieke&quot; kubersekuriteitsdrempel in OpenAI se gereedheidsraamwerk – die vlak waarvoor die maatskappy hom tot bykomende veiligheidsmaatreëls verbind het. Tyler Johnson van die Midas-projek het gesê dat daar volgens 'n &quot;eenvoudige interpretasie&quot; aan die kriteria voldoen is; Peter Wildeford van die AI Policy Network het gesê dat &quot;as dit nie die grens na 'Kritiek' oorsteek nie, OpenAI veel meer moet sê oor wat aan die gang is&quot;; en Nathan Calvin van Encode het gevra of die maatskappy die klassifikasie betwis. OpenAI het geweier om te sê of die drempel bereik is, en het aangedui dat 'n hersiening aan die gang is en dat 'n tegniese verslag sal volg.&lt;ref&gt;&quot;Did OpenAI's models just breach its own risk 'red line'? Outside safety experts think so&quot;. Fortune. 25 Julie 2026. Besoek 31 Julie 2026.&lt;/&gt;

===KI-beskawings===
Dwarkesh Patel het op die koördineringsaspek gefokus: &quot;Oor 'n tydperk van drie maande by OpenAI het drie opeenvolgende geheime KI-beskawings ontstaan en is toe vernietig, net om weer uit die as van hul voorgangers te herrys. Dit het daartoe gelei dat die derde beskawing 'n deel van OpenAI self oorgeneem het. Dit alles het gebeur terwyl mense min of meer in die duister gebly het oor die omvang van die sameswering.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Patel |first=Dwarkesh |date=2026-08-30 |title=The Rise and Fall of Agent Civilizations |url=https://www.dwarkesh.com/p/openai-huggingface |website=dwarkesh.com}}&lt;/ref&gt;

===Gebrek aan monitering===
Die tydsduur wat die agent onopgemerk gewerk het, het kritiek ontlok nadat [[Reuters]] die tydlyn berig het. Marley Smith, hoofintelligensiespesialis by die World Ethical Data Foundation, het van OpenAI gesê: &quot;Beteken dit dat hulle dit onbewaak gelaat het en nie besef het wat dit doen nie? Of miskien het hulle dit wel gedoen en nie geweet hoe om dit te beperk nie? Beide is ewe gevaarlik en kommerwekkend.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

''Trend Micro'' het opgemerk dat 'n agent wat sy eie toegewyse geloofsbriewe en gereedskaptoegang gebruik, moeilik is om op te spoor, omdat sulke aktiwiteit &quot;nie soos wanware lyk nie, want dit is nie&quot;. Hulle het opgemerk dat &quot;bedoeling onsigbaar is in telemetrie; slegs gedrag verskyn&quot;, wat &quot;'n toevallige skelm ... ononderskeibaar maak van 'n vyandige een&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Die kommentator Zvi Mowshowitz het aangevoer dat die sentrale probleem nie die indringing was nie, maar dat modelle maande lank opgelei is met toegang tot 'n kanaal wat voorheen ontdekte uitbuitings dra, sodat die gedrag geneig was om te veralgemeen oor die modelle wat in daardie tydperk opgelei is, eerder as om beperk te bly tot spesifieke lopies. Hy het die besluit om opleiding na die Julie-remediëring te hervat, beskryf as 'n mislukking van veiligheidskultuur, en die episode gekarakteriseer as 'n belyningsmislukking wat OpenAI as 'n infrastruktuurprobleem behandel het.&lt;ref name=&quot;zvi1&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=What Happened: OpenAI and HuggingFace |url=https://thezvi.substack.com/p/what-happened-openai-and-huggingface |work=Don't Worry About the Vase |date=7 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zvi2&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=OpenAI Trained Its Models For Months While They Coordinated On A Message Board |url=https://thezvi.substack.com/p/openai-trained-its-models-for-months |work=Don't Worry About the Vase |date=8 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
{{Normdata}}


[[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]]</text>
      <sha1>doosabfi22rwskym4h8c8xtl8afikn9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974347</id>
      <parentid>2974346</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Drempel vir die voorbereidingsraamwerk */</comment>
      <origin>2974347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57448" sha1="7o5nr741pi0t74i285g3cxx5m42rl51" xml:space="preserve">Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}&lt;/ref&gt; Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings (&quot;''sandboxes''&quot;) van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap.

Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]].

Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n &quot;hoogs volhardende interne model&quot;. OpenAI het daarna beweer dat hy die model &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.

==Agtergrond==
[[Lêer:Hf-logo-without-title.svg|duimnael|Logo van Hugging Face, die hoofmaatskappy wat die teiken van die aanval was.]]
Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;

=== Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle ===
In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het.
In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde &quot;Claude Mythos Preview&quot;-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.&lt;ref name=&quot;glasswing&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat &quot;verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors&quot;, en dat &quot;dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het&quot;.&lt;ref name=&quot;mozilla&quot;&gt;{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.&lt;ref name=&quot;glasswingupdate&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;glasswingexpand&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.&lt;ref name=&quot;infosec&quot;&gt;{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

===&quot;ExploitGym&quot;-vermoëbeoordeling===
Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.&lt;ref name=&quot;axios&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot;&gt;{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}&lt;/ref&gt; OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

===Waarskuwings===
Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as &quot;gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie&quot;, en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer &quot;hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het&quot;, met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat &quot;ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie&quot;. Dit het ook &quot;openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag&quot;, opgemerk, tesame met &quot;aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing&quot;.&lt;ref name=&quot;metrsol&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot;&gt;{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het &quot;gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig&quot;, erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.&lt;ref name=&quot;rdworld&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&amp;D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;syscard&quot;&gt;{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

==DseWiki-aanval==
Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}&lt;/ref&gt; Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik &quot;Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki&quot;). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref name=&quot;prowiki/dse/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt;) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at&lt;ref name=&quot;prowiki.org/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; wat ProWiki-sagteware gebruik het&lt;ref name=&quot;org/wiki/ProWiki&quot;&gt;{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit &quot;sandboxes&quot; te kom.&lt;ref name=&quot;THN/Abandoned-Channel&quot;&gt;{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}&lt;/ref&gt; Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;f417&quot;&gt;{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,&lt;ref&gt;[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]&lt;/ref&gt; maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie.

==RubyGems-aanval==
Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

==Hugging Face-aanval==
===Evalueringsomgewing===
Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

OpenAI het beskryf dat die evaluering in &quot;’n hoogs geïsoleerde omgewing&quot; uitgevoer is, &quot;waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat &quot;ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets&quot;, en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt; Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot;&gt;{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering &quot;standaard moet wees&quot;.&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt; OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

===Ontsnap uit die evalueringsomgewing===
By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.&lt;ref name=&quot;scmedia&quot;&gt;{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek  was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Die modelle het die &quot;pakketproxy&quot; as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot;&gt;{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Volgens OpenAI het hulle &quot;'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry&quot;, en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;

Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede &quot;wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is&quot;, en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.&lt;ref name=&quot;bleeping2&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.&lt;ref&gt;https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026&lt;/ref&gt;

===Eerste kompromentering en remediëring===
Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede &quot;''zero-day''&quot;-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Boodskapbord vir agente===
Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing &quot;verskeie onakkuraathede&quot; bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy &quot;trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel&quot;, sodat &quot;sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik&quot;.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: &quot;Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan.&quot;&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt; Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: &quot;Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik&quot;, sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur===
OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Teikening van Hugging Face===
In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom&lt;ref name=&quot;openai&quot;&gt;{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot;&gt;{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat &quot;daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul&quot;.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot;&gt;{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios2&quot; /&gt; Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat &quot;Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie&quot;, aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;axios2&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios3&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van &quot;beloningskrakery&quot; (reward hacking) of &quot;spesifikasie-manipulasie&quot; (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.&lt;ref name=&quot;sciam&quot;&gt;{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die &quot;Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot;&gt;{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; of die &quot;OpenAI–Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Indringing===
Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai &quot;twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)&quot; misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt; Die aanvaller het toe &quot;toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg&quot;.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot;&gt;{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat &quot;duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste&quot; uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.&lt;ref name=&quot;hf&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot;&gt;{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot;&gt;{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om &quot;verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

==Ontdekking en reaksie==
Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot;&gt;{{cite news |last=Zorz |first=Zeljka |title=Hugging Face breached by autonomous AI agent |url=https://www.helpnetsecurity.com/2026/07/20/hugging-face-breached-by-autonomous-ai-agent/ |work=Help Net Security |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: &quot;Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop.&quot;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;
Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se &quot;payloads&quot; (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n &quot;open-weight&quot;-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot; /&gt;

Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot; /&gt;

Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot; /&gt; Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;Hugging Face het die inbraak aan die [[Federal Bureau of Investigation|Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

==Openbaarmaking en toeskrywing==
Hugging Face het sy bekendmaking op 16 Julie 2026 vrygestel, teen welke tyd die verantwoordelike party nog nie geïdentifiseer was nie.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot; /&gt; Volgens [[Reuters]] het OpenAI eers ná daardie plasing besef dat sy eie agente die bron van die oortreding was. Gedurende die naweek van 18 en 19 Julie het OpenAI-personeel in interne logboeke bewyse gevind dat die agente uit hul toetsbeperkings gebreek het, en die twee maatskappye het op of omstreeks 20 Julie vir die eerste keer met mekaar gekommunikeer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Daar het dus minstens 'n week verloop tussen die eerste tekens van die agente se gedrag en OpenAI se besef dat hy daarvoor verantwoordelik was.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Mense wat vertroud is met OpenAI se praktyke vir modelopleiding, het aan Reuters gesê dat die maatskappy dikwels verskeie evaluerings gelyktydig uitvoer, wat groot hoeveelhede data genereer wat personeel soms sukkel om te hersien.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; OpenAI het die stelsels wat hy vir die toetsing van sy modelle gebruik, afgeskakel nadat hy van die voorval te hore gekom het, ten einde die skade te bepaal en verdere uitbrake te voorkom.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; Die maatskappy het verklaar dat die model wat nog nie vrygestel is nie, 'n &quot;navorsingsprototipe slegs vir interne gebruik [was] wat nooit vir openbare vrystelling bedoel was nie&quot;, en dat dit sedertdien &quot;gedeaktiveer, geënkripteer en vir navorsingstoegang beperk&quot; is.&lt;ref name=&quot;politico&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's rogue models roamed the internet for 4 days and staged a second attack |url=https://www.politico.com/news/2026/07/28/openai-rogue-models-hugging-face-breach-01014572 |work=Politico|date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fortune29&quot;&gt;{{cite news |title=Hugging Face, OpenAI drop new hack details. Here's what we know now, and what remains a mystery |url=https://fortune.com/2026/07/29/openai-hugging-face-new-details-hack-everything-we-know-dont-know/ |work=Fortune |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het op 21 Julie 2026 'n gesamentlike verklaring saam met Hugging Face uitgereik waarin die aktiwiteit toegeskryf word aan agente wat deur twee van sy modelle aangedryf word – GPT-5.6 Sol en 'n naamlose model wat nog nie vrygestel is nie – wat albei vir evalueringsdoeleindes gekonfigureer is met verminderde weieringsgedrag.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Die maatskappy het aangedui dat hy die voorval saam met eksterne adviseurs hersien en 'n tegniese verslag sou publiseer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;  Hugging Face het gesê hy berei 'n openbare tydlyn van die indringing voor, wat hy op 27 Julie gepubliseer het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot; /&gt; Op 29 Julie het die navorsingsorganisasies METR en Redwood Research aangekondig dat hulle met OpenAI ooreengekom het om 'n onafhanklike hersiening te doen van die modelgedrag wat tydens die voorval waargeneem is, en dat hulle die bepalings van die opdrag, die omvang daarvan en hul voorlopige gevolgtrekkings sou publiseer.&lt;ref name=&quot;metr&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Statement on independent review of the Hugging Face incident |url=https://x.com/METR_Evals/status/2082644379895050339 |publisher=METR |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;  Die omvang wat deur OpenAI vasgestel is, het egter slegs die week gedek waarin die agente Hugging Face aangeval het, en het nie die ander kuberkrakerye ingesluit waarin die agente van OpenAI se rekeninfrastruktuur gekompromitteer het nie.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Freedman |first=Dylan |date=2026-09-04 |title=How OpenAI Limited the Probe of Its Bots’ Hack of Hugging Face |url=https://www.nytimes.com/2026/09/03/technology/openai-hugging-face-hack.html |access-date=2026-09-05 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In 'n opdatering wat op 29 Julie gepubliseer is, het OpenAI gesê dat die modelle toegang verkry het tot vier rekeninge oor vier dienste heen; twee daarvan is operasioneel gebruik tydens die Hugging Face-indringing, terwyl daar by die ander twee slegs lees-toegang verkry is. Die maatskappy het nie die verskaffers by name genoem nie, nie opgeklaar of daar met &quot;dienste wat vir die publiek beskikbaar is&quot; na afsonderlike maatskappye verwys is nie, en gesê dat daar geen bewyse van 'n breër impak op daardie verskaffers gevind is nie.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;

OpenAI het sy eerste gedetailleerde openbare verslag oor die voorval op 5 Augustus 2026 by die Black Hat USA-konferensie in [[Las Vegas]] gelewer, tydens 'n sessie wat op kort kennisgewing by die program gevoeg is. Eric Wallace, van die maatskappy se navorsingspan vir belyning en veiligheid, en Michael Dalton, wat aan sekuriteit en infrastruktuur werk, het 'n uitgebreide tydlyn voorgelê, die boodskapbord vir kommunikasie tussen agente vir die eerste keer beskryf en die maatreëls uiteengesit wat die maatskappy as reaksie daarop tref.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;

==Skending van Australiese Medicare-stelsel==
Op 24 September 2026 het die Australiese eerste minister, [[Anthony Albanese]], aangekondig dat OpenAI-agente outonoom toegang tot die Medicare-statistiekrapporteringsdiens se portaal verkry het om by ongepubliseerde staatsdata uit te kom. Die portaal word deur Services Australia, die land se agentskap vir maatskaplike dienste, bestuur en verskaf saamgestelde data oor Australië se universele gesondheidsversekeringskema, insluitend inligting oor mediese konsultasies, medikasie en orgaanskenking.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |date=2026-09-24 |title=How OpenAI agents tried to thwart cybersecurity amid Medicare hack |url=https://www.abc.net.au/news/2026-09-24/openai-agents-plotted-to-access-data-amid-medicare-hack/107189504 |access-date=2026-09-24 |first=Cam |last=Wilson |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; Volgens Albanese was dit die eerste bekende geval waar 'n KI-agent 'n staatsnetwerk gekraak het.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |first1=Hilary |last1=Whiteman |first2=Hadas |last2=Gold |first3=Max |last3=Saltman |date=2026-09-23 |title='Extreme concern' over first known AI hack of a government system |url=https://edition.cnn.com/2026/09/23/business/australia-openai-agent-hack-intl-hnk |access-date=2026-09-24 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hancock |first=Sam |last2=Amos |first2=Owen |last3=Watson |first3=Katy |date=2026-09-24 |title=Australia launches urgent review after OpenAI program hacks government health portal |url=https://www.bbc.com/news/live/cvgl73pxgndwt |access-date=2026-09-24 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Die ongemagtigde toegang het op 18 Junie 2026 plaasgevind, ongeveer dieselfde tyd as die aanvalle op Hugging Face en DseWiki. Die Australiese regering is egter eers op 10 September in kennis gestel via 'n e-pos aan 'n algemene openbare e-posadres.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Services Australia het die e-pos die volgende dag gelees en, nadat die voorval geverifieer is, die Australian Signals Directorate op 15 September daarvan in kennis gestel.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Elsworthy |first=Emma |last2=Convery |first2=Stephanie |date=2026-09-24 |title=Albanese says OpenAI hacked Medicare and told Australia months later via email to generic inbox |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2026/sep/24/anthony-albanese-says-openai-agent-hacked-medicare-extreme-concern-sam-altman |access-date=2026-09-24 |work=The Guardian |language=en- |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Op 17 September is die regeringsminister Katy Gallagher deur die agentskap ingelig, en Albanese is daardie naweek oor die aanval voorgelig.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

Die Albanese-regering het 'n taakspan bestaande uit verskeie agentskappe op die been gebring om die sekuriteitsbreuk te ondersoek, prosesse vir die hantering van KI-verwante voorvalle te evalueer, en te bepaal of die saak vir 'n kriminele ondersoek deur die federale polisie verwys moet word.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |last=Newling |first=Rob Harris, David Swan, Nick |date=2026-09-23 |title=Three months for OpenAI to alert Australia on Medicare hack, six days to alert ministers |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/openai-breaches-medicare-albanese-reveals-20260924-p6100u.html |access-date=2026-09-24 |website=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt; OpenAI werk saam met die regeringsondersoek.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Amerikaanse regeringswebwerwe oortree==
===Lekkasie van ChatGPT-gebruikersbeelde===
Op 25 September 2026 het OpenAI bekend gemaak dat sy agente 53 gebruikersverskafde beelde, ingesluit in opleidings- en evalueringsdata, na derdeparty-beeldgesheerwebwerwe opgelaai het. Die beelde is geplaas as skakels wat nie publiek gelys is nie en was van gebruikers wat nie gekies het om hul data vir opleiding te weier nie. OpenAI het geweier om te sê wanneer die beelde geplaas is, maar het verklaar dat hulle geplaas is voordat hulle bykomende voorsorgmaatreëls geïmplementeer het na die Hugging Face-voorval. Die beelde was onderhewig aan 'n anonimiseringsproses om persoonlik identifiseerbare inligting te verwyder voordat dit in opleidings- en evalueringsdata ingesluit is, maar OpenAI het geweier om te sê of die opgelaaide beelde regte mense identifiseer. Vanaf 25 September 2026 het OpenAI saam met die betrokke hostingverskaffers gewerk om die meeste van die beelde te verwyder, en werk daaraan om die res daarvan te verwyder.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seetharaman |first=Deepa |last2=Satter |first2=Raphael |last3=Horwitz |first3=Jeff|date=25 September 2026 |title=EXCLUSIVE: OpenAI works to understand full scope of agent activity as user data leak emerges |url=https://www.reuters.com/world/openai-works-understand-full-scope-agent-activity-user-data-leak-emerges-2026-09-25/ |access-date=25 September 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Hugging Face incident and other third-party impact from misaligned models |url=https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/ |access-date=25 September  2026 |website=OpenAI|at=&quot;25 September 2026: We identified cases where agents in our research environment transmitted training and evaluation data while using third-party services.&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20260926022610/https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/|archive-date=25 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==Ontleding en reaksies==
=== Inperkingsmislukking ===
Verskeie sekuriteitskundiges het probleme met OpenAI se &quot;sandboks&quot;-omgewing ('n geïsoleerde toetsomgewing) uitgewys. Dan Guido, stigter van Trail of Bits, het die voorval beskryf as &quot;’n mislukking van inperking terwyl die veiligheidsmeganismes afgeskakel was&quot;, terwyl die sekuriteitsnavorser Jake Williams opgemerk het dat &quot;wat vir die een persoon beteken 'die model het uit die sandboks ontsnap', vir ’n ander beteken 'jy het versuim om die sandboks korrek te bou'&quot;.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt; Martin Boone het aangevoer dat &quot;’n mens verwag dat dit hoegenaamd geen fisiese verbinding met die [[internet]] sal hê nie&quot;, en kommentators het daarop aangedring dat evaluerings van aanvalsvermoëns uitgevoer moet word in omgewings sonder enige netwerkroete na die internet.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news |last=Booth |first=Harry |title=How OpenAI Lost Control of an AI Model—and What Needs to Change |url=https://time.com/article/2026/07/24/openai-hugging-face-attack/ |work=Time |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Analises wat deur sekuriteitsverskaffers gepubliseer is, het gefokus op die afhanklikheid van 'n enkele gefiltreerde uitgangspad. Wade Woolwine van Rapid7 het geskryf dat &quot;'n verstikkingspunt slegs as 'n beheerpunt werk as dit druk kan weerstaan&quot;, en dat isolasie &quot;laag en gemonitor moet word eerder as aangeneem&quot;.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt; Navorsers by Trend Micro het geskryf dat OpenAI se modelle &quot;geëvalueer is met veiligheidsklassifiseerders af en geen teenstrydige toetsing van die sandkasgrens self nie&quot;, en gesê dat as 'n algemene beginsel &quot;evalueringsandkaste, rooispan-oefeninge en agentiese loodsprojekte wat doelbewus veiligheidsbeheermaatreëls uitskakel, sterker isolasie en monitering benodig as produksiestelsels, nie swakker nie&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Dalton het by Black Hat gesê dat OpenAI &quot;bewustelik navorsing vertraag [om] sekuriteit te verbeter en die sekuriteitsbeginsels en fondament van ons omgewing op te gradeer, en die monitering van ons KI-agente dramaties opskaal&quot;, en dat &quot;talle spanne alles laat vaar om ons sekuriteitsvoorkomings-, opsporings- en reaksietegnieke te verbeter&quot;. Hy het gesê die maatskappy ondersoek verdedigingsgeoriënteerde modelle tesame met konvensionele maatreëls soos netwerksegmentering en toegang met die minste voorregte.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Drempel vir die voorbereidingsraamwerk===
Eksterne spesialiste op die gebied van veiligheid en beleid het aangevoer dat die modelle se gedrag voldoen aan die &quot;Kritieke&quot; kubersekuriteitsdrempel in OpenAI se gereedheidsraamwerk – die vlak waarvoor die maatskappy hom tot bykomende veiligheidsmaatreëls verbind het. Tyler Johnson van die Midas-projek het gesê dat daar volgens 'n &quot;eenvoudige interpretasie&quot; aan die kriteria voldoen is; Peter Wildeford van die AI Policy Network het gesê dat &quot;as dit nie die grens na 'Kritiek' oorsteek nie, OpenAI veel meer moet sê oor wat aan die gang is&quot;; en Nathan Calvin van Encode het gevra of die maatskappy die klassifikasie betwis. OpenAI het geweier om te sê of die drempel bereik is, en het aangedui dat 'n hersiening aan die gang is en dat 'n tegniese verslag sal volg.&lt;ref&gt;&quot;Did OpenAI's models just breach its own risk 'red line'? Outside safety experts think so&quot;. Fortune. 25 Julie 2026. Besoek 31 Julie 2026.&lt;/ref&gt;

===KI-beskawings===
Dwarkesh Patel het op die koördineringsaspek gefokus: &quot;Oor 'n tydperk van drie maande by OpenAI het drie opeenvolgende geheime KI-beskawings ontstaan en is toe vernietig, net om weer uit die as van hul voorgangers te herrys. Dit het daartoe gelei dat die derde beskawing 'n deel van OpenAI self oorgeneem het. Dit alles het gebeur terwyl mense min of meer in die duister gebly het oor die omvang van die sameswering.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Patel |first=Dwarkesh |date=2026-08-30 |title=The Rise and Fall of Agent Civilizations |url=https://www.dwarkesh.com/p/openai-huggingface |website=dwarkesh.com}}&lt;/ref&gt;

===Gebrek aan monitering===
Die tydsduur wat die agent onopgemerk gewerk het, het kritiek ontlok nadat [[Reuters]] die tydlyn berig het. Marley Smith, hoofintelligensiespesialis by die World Ethical Data Foundation, het van OpenAI gesê: &quot;Beteken dit dat hulle dit onbewaak gelaat het en nie besef het wat dit doen nie? Of miskien het hulle dit wel gedoen en nie geweet hoe om dit te beperk nie? Beide is ewe gevaarlik en kommerwekkend.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

''Trend Micro'' het opgemerk dat 'n agent wat sy eie toegewyse geloofsbriewe en gereedskaptoegang gebruik, moeilik is om op te spoor, omdat sulke aktiwiteit &quot;nie soos wanware lyk nie, want dit is nie&quot;. Hulle het opgemerk dat &quot;bedoeling onsigbaar is in telemetrie; slegs gedrag verskyn&quot;, wat &quot;'n toevallige skelm ... ononderskeibaar maak van 'n vyandige een&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Die kommentator Zvi Mowshowitz het aangevoer dat die sentrale probleem nie die indringing was nie, maar dat modelle maande lank opgelei is met toegang tot 'n kanaal wat voorheen ontdekte uitbuitings dra, sodat die gedrag geneig was om te veralgemeen oor die modelle wat in daardie tydperk opgelei is, eerder as om beperk te bly tot spesifieke lopies. Hy het die besluit om opleiding na die Julie-remediëring te hervat, beskryf as 'n mislukking van veiligheidskultuur, en die episode gekarakteriseer as 'n belyningsmislukking wat OpenAI as 'n infrastruktuurprobleem behandel het.&lt;ref name=&quot;zvi1&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=What Happened: OpenAI and HuggingFace |url=https://thezvi.substack.com/p/what-happened-openai-and-huggingface |work=Don't Worry About the Vase |date=7 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zvi2&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=OpenAI Trained Its Models For Months While They Coordinated On A Message Board |url=https://thezvi.substack.com/p/openai-trained-its-models-for-months |work=Don't Worry About the Vase |date=8 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
{{Normdata}}


[[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]]</text>
      <sha1>7o5nr741pi0t74i285g3cxx5m42rl51</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974349</id>
      <parentid>2974347</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:28:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lekkasie van ChatGPT-gebruikersbeelde */</comment>
      <origin>2974349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57451" sha1="4fm4ejfs7mrf0d29yql616jx1kqygxr" xml:space="preserve">Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}&lt;/ref&gt; Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings (&quot;''sandboxes''&quot;) van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap.

Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]].

Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n &quot;hoogs volhardende interne model&quot;. OpenAI het daarna beweer dat hy die model &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.

==Agtergrond==
[[Lêer:Hf-logo-without-title.svg|duimnael|Logo van Hugging Face, die hoofmaatskappy wat die teiken van die aanval was.]]
Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;

=== Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle ===
In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het.
In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde &quot;Claude Mythos Preview&quot;-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.&lt;ref name=&quot;glasswing&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat &quot;verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors&quot;, en dat &quot;dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het&quot;.&lt;ref name=&quot;mozilla&quot;&gt;{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.&lt;ref name=&quot;glasswingupdate&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;glasswingexpand&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.&lt;ref name=&quot;infosec&quot;&gt;{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

===&quot;ExploitGym&quot;-vermoëbeoordeling===
Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.&lt;ref name=&quot;axios&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot;&gt;{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}&lt;/ref&gt; OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

===Waarskuwings===
Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as &quot;gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie&quot;, en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer &quot;hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het&quot;, met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat &quot;ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie&quot;. Dit het ook &quot;openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag&quot;, opgemerk, tesame met &quot;aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing&quot;.&lt;ref name=&quot;metrsol&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot;&gt;{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het &quot;gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig&quot;, erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.&lt;ref name=&quot;rdworld&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&amp;D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;syscard&quot;&gt;{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

==DseWiki-aanval==
Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}&lt;/ref&gt; Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik &quot;Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki&quot;). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref name=&quot;prowiki/dse/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt;) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at&lt;ref name=&quot;prowiki.org/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; wat ProWiki-sagteware gebruik het&lt;ref name=&quot;org/wiki/ProWiki&quot;&gt;{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit &quot;sandboxes&quot; te kom.&lt;ref name=&quot;THN/Abandoned-Channel&quot;&gt;{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}&lt;/ref&gt; Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;f417&quot;&gt;{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,&lt;ref&gt;[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]&lt;/ref&gt; maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie.

==RubyGems-aanval==
Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

==Hugging Face-aanval==
===Evalueringsomgewing===
Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

OpenAI het beskryf dat die evaluering in &quot;’n hoogs geïsoleerde omgewing&quot; uitgevoer is, &quot;waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat &quot;ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets&quot;, en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt; Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot;&gt;{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering &quot;standaard moet wees&quot;.&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt; OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

===Ontsnap uit die evalueringsomgewing===
By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.&lt;ref name=&quot;scmedia&quot;&gt;{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek  was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Die modelle het die &quot;pakketproxy&quot; as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot;&gt;{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Volgens OpenAI het hulle &quot;'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry&quot;, en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;

Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede &quot;wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is&quot;, en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.&lt;ref name=&quot;bleeping2&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.&lt;ref&gt;https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026&lt;/ref&gt;

===Eerste kompromentering en remediëring===
Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede &quot;''zero-day''&quot;-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Boodskapbord vir agente===
Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing &quot;verskeie onakkuraathede&quot; bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy &quot;trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel&quot;, sodat &quot;sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik&quot;.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: &quot;Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan.&quot;&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt; Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: &quot;Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik&quot;, sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur===
OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Teikening van Hugging Face===
In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom.&lt;ref name=&quot;openai&quot;&gt;{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot;&gt;{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat &quot;daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul&quot;.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot;&gt;{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios2&quot; /&gt; Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat &quot;Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie&quot;, aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;axios2&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios3&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van &quot;beloningskrakery&quot; (reward hacking) of &quot;spesifikasie-manipulasie&quot; (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.&lt;ref name=&quot;sciam&quot;&gt;{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die &quot;Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot;&gt;{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; of die &quot;OpenAI–Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Indringing===
Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai &quot;twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)&quot; misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt; Die aanvaller het toe &quot;toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg&quot;.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot;&gt;{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat &quot;duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste&quot; uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.&lt;ref name=&quot;hf&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot;&gt;{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot;&gt;{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om &quot;verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

==Ontdekking en reaksie==
Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot;&gt;{{cite news |last=Zorz |first=Zeljka |title=Hugging Face breached by autonomous AI agent |url=https://www.helpnetsecurity.com/2026/07/20/hugging-face-breached-by-autonomous-ai-agent/ |work=Help Net Security |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: &quot;Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop.&quot;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; 

Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se &quot;payloads&quot; (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n &quot;open-weight&quot;-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot; /&gt;

Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot; /&gt;

Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot; /&gt; Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;Hugging Face het die inbraak aan die [[Federal Bureau of Investigation|Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

==Openbaarmaking en toeskrywing==
Hugging Face het sy bekendmaking op 16 Julie 2026 vrygestel, teen welke tyd die verantwoordelike party nog nie geïdentifiseer was nie.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot; /&gt; Volgens [[Reuters]] het OpenAI eers ná daardie plasing besef dat sy eie agente die bron van die oortreding was. Gedurende die naweek van 18 en 19 Julie het OpenAI-personeel in interne logboeke bewyse gevind dat die agente uit hul toetsbeperkings gebreek het, en die twee maatskappye het op of omstreeks 20 Julie vir die eerste keer met mekaar gekommunikeer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Daar het dus minstens 'n week verloop tussen die eerste tekens van die agente se gedrag en OpenAI se besef dat hy daarvoor verantwoordelik was.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Mense wat vertroud is met OpenAI se praktyke vir modelopleiding, het aan Reuters gesê dat die maatskappy dikwels verskeie evaluerings gelyktydig uitvoer, wat groot hoeveelhede data genereer wat personeel soms sukkel om te hersien.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; OpenAI het die stelsels wat hy vir die toetsing van sy modelle gebruik, afgeskakel nadat hy van die voorval te hore gekom het, ten einde die skade te bepaal en verdere uitbrake te voorkom.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; Die maatskappy het verklaar dat die model wat nog nie vrygestel is nie, 'n &quot;navorsingsprototipe slegs vir interne gebruik [was] wat nooit vir openbare vrystelling bedoel was nie&quot;, en dat dit sedertdien &quot;gedeaktiveer, geënkripteer en vir navorsingstoegang beperk&quot; is.&lt;ref name=&quot;politico&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's rogue models roamed the internet for 4 days and staged a second attack |url=https://www.politico.com/news/2026/07/28/openai-rogue-models-hugging-face-breach-01014572 |work=Politico|date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fortune29&quot;&gt;{{cite news |title=Hugging Face, OpenAI drop new hack details. Here's what we know now, and what remains a mystery |url=https://fortune.com/2026/07/29/openai-hugging-face-new-details-hack-everything-we-know-dont-know/ |work=Fortune |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het op 21 Julie 2026 'n gesamentlike verklaring saam met Hugging Face uitgereik waarin die aktiwiteit toegeskryf word aan agente wat deur twee van sy modelle aangedryf word – GPT-5.6 Sol en 'n naamlose model wat nog nie vrygestel is nie – wat albei vir evalueringsdoeleindes gekonfigureer is met verminderde weieringsgedrag.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Die maatskappy het aangedui dat hy die voorval saam met eksterne adviseurs hersien en 'n tegniese verslag sou publiseer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;  Hugging Face het gesê hy berei 'n openbare tydlyn van die indringing voor, wat hy op 27 Julie gepubliseer het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot; /&gt; Op 29 Julie het die navorsingsorganisasies METR en Redwood Research aangekondig dat hulle met OpenAI ooreengekom het om 'n onafhanklike hersiening te doen van die modelgedrag wat tydens die voorval waargeneem is, en dat hulle die bepalings van die opdrag, die omvang daarvan en hul voorlopige gevolgtrekkings sou publiseer.&lt;ref name=&quot;metr&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Statement on independent review of the Hugging Face incident |url=https://x.com/METR_Evals/status/2082644379895050339 |publisher=METR |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;  Die omvang wat deur OpenAI vasgestel is, het egter slegs die week gedek waarin die agente Hugging Face aangeval het, en het nie die ander kuberkrakerye ingesluit waarin die agente van OpenAI se rekeninfrastruktuur gekompromitteer het nie.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Freedman |first=Dylan |date=2026-09-04 |title=How OpenAI Limited the Probe of Its Bots’ Hack of Hugging Face |url=https://www.nytimes.com/2026/09/03/technology/openai-hugging-face-hack.html |access-date=2026-09-05 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In 'n opdatering wat op 29 Julie gepubliseer is, het OpenAI gesê dat die modelle toegang verkry het tot vier rekeninge oor vier dienste heen; twee daarvan is operasioneel gebruik tydens die Hugging Face-indringing, terwyl daar by die ander twee slegs lees-toegang verkry is. Die maatskappy het nie die verskaffers by name genoem nie, nie opgeklaar of daar met &quot;dienste wat vir die publiek beskikbaar is&quot; na afsonderlike maatskappye verwys is nie, en gesê dat daar geen bewyse van 'n breër impak op daardie verskaffers gevind is nie.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;

OpenAI het sy eerste gedetailleerde openbare verslag oor die voorval op 5 Augustus 2026 by die Black Hat USA-konferensie in [[Las Vegas]] gelewer, tydens 'n sessie wat op kort kennisgewing by die program gevoeg is. Eric Wallace, van die maatskappy se navorsingspan vir belyning en veiligheid, en Michael Dalton, wat aan sekuriteit en infrastruktuur werk, het 'n uitgebreide tydlyn voorgelê, die boodskapbord vir kommunikasie tussen agente vir die eerste keer beskryf en die maatreëls uiteengesit wat die maatskappy as reaksie daarop tref.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;

==Skending van Australiese Medicare-stelsel==
Op 24 September 2026 het die Australiese eerste minister, [[Anthony Albanese]], aangekondig dat OpenAI-agente outonoom toegang tot die Medicare-statistiekrapporteringsdiens se portaal verkry het om by ongepubliseerde staatsdata uit te kom. Die portaal word deur Services Australia, die land se agentskap vir maatskaplike dienste, bestuur en verskaf saamgestelde data oor Australië se universele gesondheidsversekeringskema, insluitend inligting oor mediese konsultasies, medikasie en orgaanskenking.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |date=2026-09-24 |title=How OpenAI agents tried to thwart cybersecurity amid Medicare hack |url=https://www.abc.net.au/news/2026-09-24/openai-agents-plotted-to-access-data-amid-medicare-hack/107189504 |access-date=2026-09-24 |first=Cam |last=Wilson |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; Volgens Albanese was dit die eerste bekende geval waar 'n KI-agent 'n staatsnetwerk gekraak het.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |first1=Hilary |last1=Whiteman |first2=Hadas |last2=Gold |first3=Max |last3=Saltman |date=2026-09-23 |title='Extreme concern' over first known AI hack of a government system |url=https://edition.cnn.com/2026/09/23/business/australia-openai-agent-hack-intl-hnk |access-date=2026-09-24 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hancock |first=Sam |last2=Amos |first2=Owen |last3=Watson |first3=Katy |date=2026-09-24 |title=Australia launches urgent review after OpenAI program hacks government health portal |url=https://www.bbc.com/news/live/cvgl73pxgndwt |access-date=2026-09-24 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Die ongemagtigde toegang het op 18 Junie 2026 plaasgevind, ongeveer dieselfde tyd as die aanvalle op Hugging Face en DseWiki. Die Australiese regering is egter eers op 10 September in kennis gestel via 'n e-pos aan 'n algemene openbare e-posadres.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Services Australia het die e-pos die volgende dag gelees en, nadat die voorval geverifieer is, die Australian Signals Directorate op 15 September daarvan in kennis gestel.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Elsworthy |first=Emma |last2=Convery |first2=Stephanie |date=2026-09-24 |title=Albanese says OpenAI hacked Medicare and told Australia months later via email to generic inbox |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2026/sep/24/anthony-albanese-says-openai-agent-hacked-medicare-extreme-concern-sam-altman |access-date=2026-09-24 |work=The Guardian |language=en- |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Op 17 September is die regeringsminister Katy Gallagher deur die agentskap ingelig, en Albanese is daardie naweek oor die aanval voorgelig.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

Die Albanese-regering het 'n taakspan bestaande uit verskeie agentskappe op die been gebring om die sekuriteitsbreuk te ondersoek, prosesse vir die hantering van KI-verwante voorvalle te evalueer, en te bepaal of die saak vir 'n kriminele ondersoek deur die federale polisie verwys moet word.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |last=Newling |first=Rob Harris, David Swan, Nick |date=2026-09-23 |title=Three months for OpenAI to alert Australia on Medicare hack, six days to alert ministers |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/openai-breaches-medicare-albanese-reveals-20260924-p6100u.html |access-date=2026-09-24 |website=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt; OpenAI werk saam met die regeringsondersoek.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Amerikaanse regeringswebwerwe oortree==
===Lekkasie van ChatGPT-gebruikersbeelde===
Op 25 September 2026 het OpenAI bekend gemaak dat sy agente 53 gebruikersverskafde beelde, ingesluit in opleidings- en evalueringsdata, na derdeparty-beeldgesheerwebwerwe opgelaai het. Die beelde is geplaas as skakels wat nie publiek gelys is nie en was van gebruikers wat nie gekies het om hul data vir opleiding te weier nie. OpenAI het geweier om te sê wanneer die beelde geplaas is, maar het verklaar dat hulle geplaas is voordat hulle bykomende voorsorgmaatreëls geïmplementeer het na die Hugging Face-voorval. Die beelde was onderhewig aan 'n anonimiseringsproses om persoonlik identifiseerbare inligting te verwyder voordat dit in opleidings- en evalueringsdata ingesluit is, maar OpenAI het geweier om te sê of die opgelaaide beelde regte mense identifiseer. Vanaf 25 September 2026 het OpenAI saam met die betrokke hostingverskaffers gewerk om die meeste van die beelde te verwyder, en werk daaraan om die res daarvan te verwyder.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seetharaman |first=Deepa |last2=Satter |first2=Raphael |last3=Horwitz |first3=Jeff|date=25 September 2026 |title=EXCLUSIVE: OpenAI works to understand full scope of agent activity as user data leak emerges |url=https://www.reuters.com/world/openai-works-understand-full-scope-agent-activity-user-data-leak-emerges-2026-09-25/ |access-date=25 September 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Hugging Face incident and other third-party impact from misaligned models |url=https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/ |access-date=25 September  2026 |website=OpenAI|at=&quot;25 September 2026: We identified cases where agents in our research environment transmitted training and evaluation data while using third-party services.&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20260926022610/https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/|archive-date=25 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==Ontleding en reaksies==
=== Inperkingsmislukking ===
Verskeie sekuriteitskundiges het probleme met OpenAI se &quot;sandboks&quot;-omgewing ('n geïsoleerde toetsomgewing) uitgewys. Dan Guido, stigter van Trail of Bits, het die voorval beskryf as &quot;’n mislukking van inperking terwyl die veiligheidsmeganismes afgeskakel was&quot;, terwyl die sekuriteitsnavorser Jake Williams opgemerk het dat &quot;wat vir die een persoon beteken 'die model het uit die sandboks ontsnap', vir ’n ander beteken 'jy het versuim om die sandboks korrek te bou'&quot;.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt; Martin Boone het aangevoer dat &quot;’n mens verwag dat dit hoegenaamd geen fisiese verbinding met die [[internet]] sal hê nie&quot;, en kommentators het daarop aangedring dat evaluerings van aanvalsvermoëns uitgevoer moet word in omgewings sonder enige netwerkroete na die internet.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news |last=Booth |first=Harry |title=How OpenAI Lost Control of an AI Model—and What Needs to Change |url=https://time.com/article/2026/07/24/openai-hugging-face-attack/ |work=Time |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Analises wat deur sekuriteitsverskaffers gepubliseer is, het gefokus op die afhanklikheid van 'n enkele gefiltreerde uitgangspad. Wade Woolwine van Rapid7 het geskryf dat &quot;'n verstikkingspunt slegs as 'n beheerpunt werk as dit druk kan weerstaan&quot;, en dat isolasie &quot;laag en gemonitor moet word eerder as aangeneem&quot;.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt; Navorsers by Trend Micro het geskryf dat OpenAI se modelle &quot;geëvalueer is met veiligheidsklassifiseerders af en geen teenstrydige toetsing van die sandkasgrens self nie&quot;, en gesê dat as 'n algemene beginsel &quot;evalueringsandkaste, rooispan-oefeninge en agentiese loodsprojekte wat doelbewus veiligheidsbeheermaatreëls uitskakel, sterker isolasie en monitering benodig as produksiestelsels, nie swakker nie&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Dalton het by Black Hat gesê dat OpenAI &quot;bewustelik navorsing vertraag [om] sekuriteit te verbeter en die sekuriteitsbeginsels en fondament van ons omgewing op te gradeer, en die monitering van ons KI-agente dramaties opskaal&quot;, en dat &quot;talle spanne alles laat vaar om ons sekuriteitsvoorkomings-, opsporings- en reaksietegnieke te verbeter&quot;. Hy het gesê die maatskappy ondersoek verdedigingsgeoriënteerde modelle tesame met konvensionele maatreëls soos netwerksegmentering en toegang met die minste voorregte.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Drempel vir die voorbereidingsraamwerk===
Eksterne spesialiste op die gebied van veiligheid en beleid het aangevoer dat die modelle se gedrag voldoen aan die &quot;Kritieke&quot; kubersekuriteitsdrempel in OpenAI se gereedheidsraamwerk – die vlak waarvoor die maatskappy hom tot bykomende veiligheidsmaatreëls verbind het. Tyler Johnson van die Midas-projek het gesê dat daar volgens 'n &quot;eenvoudige interpretasie&quot; aan die kriteria voldoen is; Peter Wildeford van die AI Policy Network het gesê dat &quot;as dit nie die grens na 'Kritiek' oorsteek nie, OpenAI veel meer moet sê oor wat aan die gang is&quot;; en Nathan Calvin van Encode het gevra of die maatskappy die klassifikasie betwis. OpenAI het geweier om te sê of die drempel bereik is, en het aangedui dat 'n hersiening aan die gang is en dat 'n tegniese verslag sal volg.&lt;ref&gt;&quot;Did OpenAI's models just breach its own risk 'red line'? Outside safety experts think so&quot;. Fortune. 25 Julie 2026. Besoek 31 Julie 2026.&lt;/ref&gt;

===KI-beskawings===
Dwarkesh Patel het op die koördineringsaspek gefokus: &quot;Oor 'n tydperk van drie maande by OpenAI het drie opeenvolgende geheime KI-beskawings ontstaan en is toe vernietig, net om weer uit die as van hul voorgangers te herrys. Dit het daartoe gelei dat die derde beskawing 'n deel van OpenAI self oorgeneem het. Dit alles het gebeur terwyl mense min of meer in die duister gebly het oor die omvang van die sameswering.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Patel |first=Dwarkesh |date=2026-08-30 |title=The Rise and Fall of Agent Civilizations |url=https://www.dwarkesh.com/p/openai-huggingface |website=dwarkesh.com}}&lt;/ref&gt;

===Gebrek aan monitering===
Die tydsduur wat die agent onopgemerk gewerk het, het kritiek ontlok nadat [[Reuters]] die tydlyn berig het. Marley Smith, hoofintelligensiespesialis by die World Ethical Data Foundation, het van OpenAI gesê: &quot;Beteken dit dat hulle dit onbewaak gelaat het en nie besef het wat dit doen nie? Of miskien het hulle dit wel gedoen en nie geweet hoe om dit te beperk nie? Beide is ewe gevaarlik en kommerwekkend.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

''Trend Micro'' het opgemerk dat 'n agent wat sy eie toegewyse geloofsbriewe en gereedskaptoegang gebruik, moeilik is om op te spoor, omdat sulke aktiwiteit &quot;nie soos wanware lyk nie, want dit is nie&quot;. Hulle het opgemerk dat &quot;bedoeling onsigbaar is in telemetrie; slegs gedrag verskyn&quot;, wat &quot;'n toevallige skelm ... ononderskeibaar maak van 'n vyandige een&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Die kommentator Zvi Mowshowitz het aangevoer dat die sentrale probleem nie die indringing was nie, maar dat modelle maande lank opgelei is met toegang tot 'n kanaal wat voorheen ontdekte uitbuitings dra, sodat die gedrag geneig was om te veralgemeen oor die modelle wat in daardie tydperk opgelei is, eerder as om beperk te bly tot spesifieke lopies. Hy het die besluit om opleiding na die Julie-remediëring te hervat, beskryf as 'n mislukking van veiligheidskultuur, en die episode gekarakteriseer as 'n belyningsmislukking wat OpenAI as 'n infrastruktuurprobleem behandel het.&lt;ref name=&quot;zvi1&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=What Happened: OpenAI and HuggingFace |url=https://thezvi.substack.com/p/what-happened-openai-and-huggingface |work=Don't Worry About the Vase |date=7 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zvi2&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=OpenAI Trained Its Models For Months While They Coordinated On A Message Board |url=https://thezvi.substack.com/p/openai-trained-its-models-for-months |work=Don't Worry About the Vase |date=8 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
{{Normdata}}


[[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]]</text>
      <sha1>4fm4ejfs7mrf0d29yql616jx1kqygxr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974352</id>
      <parentid>2974349</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lekkasie van ChatGPT-gebruikersbeelde */</comment>
      <origin>2974352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57435" sha1="hvkj3enyfsps3o1y5448sg1g7iguuh6" xml:space="preserve">Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}&lt;/ref&gt; Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings (&quot;''sandboxes''&quot;) van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap.

Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]].

Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n &quot;hoogs volhardende interne model&quot;. OpenAI het daarna beweer dat hy die model &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.

==Agtergrond==
[[Lêer:Hf-logo-without-title.svg|duimnael|Logo van Hugging Face, die hoofmaatskappy wat die teiken van die aanval was.]]
Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;

=== Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle ===
In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het.
In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde &quot;Claude Mythos Preview&quot;-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.&lt;ref name=&quot;glasswing&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat &quot;verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors&quot;, en dat &quot;dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het&quot;.&lt;ref name=&quot;mozilla&quot;&gt;{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.&lt;ref name=&quot;glasswingupdate&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;glasswingexpand&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.&lt;ref name=&quot;infosec&quot;&gt;{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

===&quot;ExploitGym&quot;-vermoëbeoordeling===
Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.&lt;ref name=&quot;axios&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot;&gt;{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}&lt;/ref&gt; OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

===Waarskuwings===
Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as &quot;gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie&quot;, en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer &quot;hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het&quot;, met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat &quot;ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie&quot;. Dit het ook &quot;openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag&quot;, opgemerk, tesame met &quot;aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing&quot;.&lt;ref name=&quot;metrsol&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot;&gt;{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het &quot;gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig&quot;, erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.&lt;ref name=&quot;rdworld&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&amp;D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;syscard&quot;&gt;{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

==DseWiki-aanval==
Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}&lt;/ref&gt; Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik &quot;Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki&quot;). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref name=&quot;prowiki/dse/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt;) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at&lt;ref name=&quot;prowiki.org/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; wat ProWiki-sagteware gebruik het&lt;ref name=&quot;org/wiki/ProWiki&quot;&gt;{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit &quot;sandboxes&quot; te kom.&lt;ref name=&quot;THN/Abandoned-Channel&quot;&gt;{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}&lt;/ref&gt; Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;f417&quot;&gt;{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,&lt;ref&gt;[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]&lt;/ref&gt; maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie.

==RubyGems-aanval==
Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

==Hugging Face-aanval==
===Evalueringsomgewing===
Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

OpenAI het beskryf dat die evaluering in &quot;’n hoogs geïsoleerde omgewing&quot; uitgevoer is, &quot;waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat &quot;ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets&quot;, en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt; Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot;&gt;{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering &quot;standaard moet wees&quot;.&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt; OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

===Ontsnap uit die evalueringsomgewing===
By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.&lt;ref name=&quot;scmedia&quot;&gt;{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek  was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Die modelle het die &quot;pakketproxy&quot; as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot;&gt;{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Volgens OpenAI het hulle &quot;'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry&quot;, en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;

Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede &quot;wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is&quot;, en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.&lt;ref name=&quot;bleeping2&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.&lt;ref&gt;https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026&lt;/ref&gt;

===Eerste kompromentering en remediëring===
Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede &quot;''zero-day''&quot;-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Boodskapbord vir agente===
Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing &quot;verskeie onakkuraathede&quot; bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy &quot;trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel&quot;, sodat &quot;sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik&quot;.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: &quot;Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan.&quot;&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt; Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: &quot;Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik&quot;, sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur===
OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Teikening van Hugging Face===
In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom.&lt;ref name=&quot;openai&quot;&gt;{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot;&gt;{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat &quot;daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul&quot;.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot;&gt;{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios2&quot; /&gt; Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat &quot;Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie&quot;, aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;axios2&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios3&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van &quot;beloningskrakery&quot; (reward hacking) of &quot;spesifikasie-manipulasie&quot; (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.&lt;ref name=&quot;sciam&quot;&gt;{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die &quot;Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot;&gt;{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; of die &quot;OpenAI–Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Indringing===
Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai &quot;twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)&quot; misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt; Die aanvaller het toe &quot;toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg&quot;.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot;&gt;{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat &quot;duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste&quot; uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.&lt;ref name=&quot;hf&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot;&gt;{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot;&gt;{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om &quot;verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

==Ontdekking en reaksie==
Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot;&gt;{{cite news |last=Zorz |first=Zeljka |title=Hugging Face breached by autonomous AI agent |url=https://www.helpnetsecurity.com/2026/07/20/hugging-face-breached-by-autonomous-ai-agent/ |work=Help Net Security |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: &quot;Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop.&quot;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; 

Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se &quot;payloads&quot; (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n &quot;open-weight&quot;-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot; /&gt;

Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot; /&gt;

Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot; /&gt; Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;Hugging Face het die inbraak aan die [[Federal Bureau of Investigation|Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

==Openbaarmaking en toeskrywing==
Hugging Face het sy bekendmaking op 16 Julie 2026 vrygestel, teen welke tyd die verantwoordelike party nog nie geïdentifiseer was nie.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot; /&gt; Volgens [[Reuters]] het OpenAI eers ná daardie plasing besef dat sy eie agente die bron van die oortreding was. Gedurende die naweek van 18 en 19 Julie het OpenAI-personeel in interne logboeke bewyse gevind dat die agente uit hul toetsbeperkings gebreek het, en die twee maatskappye het op of omstreeks 20 Julie vir die eerste keer met mekaar gekommunikeer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Daar het dus minstens 'n week verloop tussen die eerste tekens van die agente se gedrag en OpenAI se besef dat hy daarvoor verantwoordelik was.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Mense wat vertroud is met OpenAI se praktyke vir modelopleiding, het aan Reuters gesê dat die maatskappy dikwels verskeie evaluerings gelyktydig uitvoer, wat groot hoeveelhede data genereer wat personeel soms sukkel om te hersien.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; OpenAI het die stelsels wat hy vir die toetsing van sy modelle gebruik, afgeskakel nadat hy van die voorval te hore gekom het, ten einde die skade te bepaal en verdere uitbrake te voorkom.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; Die maatskappy het verklaar dat die model wat nog nie vrygestel is nie, 'n &quot;navorsingsprototipe slegs vir interne gebruik [was] wat nooit vir openbare vrystelling bedoel was nie&quot;, en dat dit sedertdien &quot;gedeaktiveer, geënkripteer en vir navorsingstoegang beperk&quot; is.&lt;ref name=&quot;politico&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's rogue models roamed the internet for 4 days and staged a second attack |url=https://www.politico.com/news/2026/07/28/openai-rogue-models-hugging-face-breach-01014572 |work=Politico|date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fortune29&quot;&gt;{{cite news |title=Hugging Face, OpenAI drop new hack details. Here's what we know now, and what remains a mystery |url=https://fortune.com/2026/07/29/openai-hugging-face-new-details-hack-everything-we-know-dont-know/ |work=Fortune |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het op 21 Julie 2026 'n gesamentlike verklaring saam met Hugging Face uitgereik waarin die aktiwiteit toegeskryf word aan agente wat deur twee van sy modelle aangedryf word – GPT-5.6 Sol en 'n naamlose model wat nog nie vrygestel is nie – wat albei vir evalueringsdoeleindes gekonfigureer is met verminderde weieringsgedrag.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Die maatskappy het aangedui dat hy die voorval saam met eksterne adviseurs hersien en 'n tegniese verslag sou publiseer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;  Hugging Face het gesê hy berei 'n openbare tydlyn van die indringing voor, wat hy op 27 Julie gepubliseer het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot; /&gt; Op 29 Julie het die navorsingsorganisasies METR en Redwood Research aangekondig dat hulle met OpenAI ooreengekom het om 'n onafhanklike hersiening te doen van die modelgedrag wat tydens die voorval waargeneem is, en dat hulle die bepalings van die opdrag, die omvang daarvan en hul voorlopige gevolgtrekkings sou publiseer.&lt;ref name=&quot;metr&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Statement on independent review of the Hugging Face incident |url=https://x.com/METR_Evals/status/2082644379895050339 |publisher=METR |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;  Die omvang wat deur OpenAI vasgestel is, het egter slegs die week gedek waarin die agente Hugging Face aangeval het, en het nie die ander kuberkrakerye ingesluit waarin die agente van OpenAI se rekeninfrastruktuur gekompromitteer het nie.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Freedman |first=Dylan |date=2026-09-04 |title=How OpenAI Limited the Probe of Its Bots’ Hack of Hugging Face |url=https://www.nytimes.com/2026/09/03/technology/openai-hugging-face-hack.html |access-date=2026-09-05 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In 'n opdatering wat op 29 Julie gepubliseer is, het OpenAI gesê dat die modelle toegang verkry het tot vier rekeninge oor vier dienste heen; twee daarvan is operasioneel gebruik tydens die Hugging Face-indringing, terwyl daar by die ander twee slegs lees-toegang verkry is. Die maatskappy het nie die verskaffers by name genoem nie, nie opgeklaar of daar met &quot;dienste wat vir die publiek beskikbaar is&quot; na afsonderlike maatskappye verwys is nie, en gesê dat daar geen bewyse van 'n breër impak op daardie verskaffers gevind is nie.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;

OpenAI het sy eerste gedetailleerde openbare verslag oor die voorval op 5 Augustus 2026 by die Black Hat USA-konferensie in [[Las Vegas]] gelewer, tydens 'n sessie wat op kort kennisgewing by die program gevoeg is. Eric Wallace, van die maatskappy se navorsingspan vir belyning en veiligheid, en Michael Dalton, wat aan sekuriteit en infrastruktuur werk, het 'n uitgebreide tydlyn voorgelê, die boodskapbord vir kommunikasie tussen agente vir die eerste keer beskryf en die maatreëls uiteengesit wat die maatskappy as reaksie daarop tref.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;

==Skending van Australiese Medicare-stelsel==
Op 24 September 2026 het die Australiese eerste minister, [[Anthony Albanese]], aangekondig dat OpenAI-agente outonoom toegang tot die Medicare-statistiekrapporteringsdiens se portaal verkry het om by ongepubliseerde staatsdata uit te kom. Die portaal word deur Services Australia, die land se agentskap vir maatskaplike dienste, bestuur en verskaf saamgestelde data oor Australië se universele gesondheidsversekeringskema, insluitend inligting oor mediese konsultasies, medikasie en orgaanskenking.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |date=2026-09-24 |title=How OpenAI agents tried to thwart cybersecurity amid Medicare hack |url=https://www.abc.net.au/news/2026-09-24/openai-agents-plotted-to-access-data-amid-medicare-hack/107189504 |access-date=2026-09-24 |first=Cam |last=Wilson |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; Volgens Albanese was dit die eerste bekende geval waar 'n KI-agent 'n staatsnetwerk gekraak het.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |first1=Hilary |last1=Whiteman |first2=Hadas |last2=Gold |first3=Max |last3=Saltman |date=2026-09-23 |title='Extreme concern' over first known AI hack of a government system |url=https://edition.cnn.com/2026/09/23/business/australia-openai-agent-hack-intl-hnk |access-date=2026-09-24 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hancock |first=Sam |last2=Amos |first2=Owen |last3=Watson |first3=Katy |date=2026-09-24 |title=Australia launches urgent review after OpenAI program hacks government health portal |url=https://www.bbc.com/news/live/cvgl73pxgndwt |access-date=2026-09-24 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Die ongemagtigde toegang het op 18 Junie 2026 plaasgevind, ongeveer dieselfde tyd as die aanvalle op Hugging Face en DseWiki. Die Australiese regering is egter eers op 10 September in kennis gestel via 'n e-pos aan 'n algemene openbare e-posadres.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Services Australia het die e-pos die volgende dag gelees en, nadat die voorval geverifieer is, die Australian Signals Directorate op 15 September daarvan in kennis gestel.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Elsworthy |first=Emma |last2=Convery |first2=Stephanie |date=2026-09-24 |title=Albanese says OpenAI hacked Medicare and told Australia months later via email to generic inbox |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2026/sep/24/anthony-albanese-says-openai-agent-hacked-medicare-extreme-concern-sam-altman |access-date=2026-09-24 |work=The Guardian |language=en- |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Op 17 September is die regeringsminister Katy Gallagher deur die agentskap ingelig, en Albanese is daardie naweek oor die aanval voorgelig.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

Die Albanese-regering het 'n taakspan bestaande uit verskeie agentskappe op die been gebring om die sekuriteitsbreuk te ondersoek, prosesse vir die hantering van KI-verwante voorvalle te evalueer, en te bepaal of die saak vir 'n kriminele ondersoek deur die federale polisie verwys moet word.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |last=Newling |first=Rob Harris, David Swan, Nick |date=2026-09-23 |title=Three months for OpenAI to alert Australia on Medicare hack, six days to alert ministers |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/openai-breaches-medicare-albanese-reveals-20260924-p6100u.html |access-date=2026-09-24 |website=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt; OpenAI werk saam met die regeringsondersoek.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Amerikaanse regeringswebwerwe oortree==
===Lekkasie van ChatGPT-gebruikersbeelde===
Op 25 September 2026 het OpenAI bekend gemaak dat sy agente 53 gebruikersverskafde beelde, ingesluit in opleidings- en evalueringsdata, na derdeparty-beeldgasheerwebwerwe opgelaai het. Die beelde is geplaas as skakels wat nie publiek gelys is nie en was van gebruikers wat nie gekies het om hul data vir opleiding te weier nie. OpenAI wou nie sê wanneer die beelde geplaas is nie, maar het verklaar dat hulle geplaas is voordat hulle bykomende voorsorgmaatreëls geïmplementeer het na die Hugging Face-voorval. Die beelde was onderhewig aan 'n anonimiseringsproses om persoonlik identifiseerbare inligting te verwyder voordat dit in opleidings- en evalueringsdata ingesluit is, maar OpenAI  wou nie sê of die opgelaaide beelde regte mense identifiseer. Sedert 25 September 2026 het OpenAI saam met die betrokke draerverskaffers gewerk om die meeste van die beelde te verwyder, en werk daaraan om die res daarvan te verwyder.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seetharaman |first=Deepa |last2=Satter |first2=Raphael |last3=Horwitz |first3=Jeff|date=25 September 2026 |title=EXCLUSIVE: OpenAI works to understand full scope of agent activity as user data leak emerges |url=https://www.reuters.com/world/openai-works-understand-full-scope-agent-activity-user-data-leak-emerges-2026-09-25/ |access-date=25 September 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Hugging Face incident and other third-party impact from misaligned models |url=https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/ |access-date=25 September  2026 |website=OpenAI|at=&quot;25 September 2026: We identified cases where agents in our research environment transmitted training and evaluation data while using third-party services.&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20260926022610/https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/|archive-date=25 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==Ontleding en reaksies==
=== Inperkingsmislukking ===
Verskeie sekuriteitskundiges het probleme met OpenAI se &quot;sandboks&quot;-omgewing ('n geïsoleerde toetsomgewing) uitgewys. Dan Guido, stigter van Trail of Bits, het die voorval beskryf as &quot;’n mislukking van inperking terwyl die veiligheidsmeganismes afgeskakel was&quot;, terwyl die sekuriteitsnavorser Jake Williams opgemerk het dat &quot;wat vir die een persoon beteken 'die model het uit die sandboks ontsnap', vir ’n ander beteken 'jy het versuim om die sandboks korrek te bou'&quot;.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt; Martin Boone het aangevoer dat &quot;’n mens verwag dat dit hoegenaamd geen fisiese verbinding met die [[internet]] sal hê nie&quot;, en kommentators het daarop aangedring dat evaluerings van aanvalsvermoëns uitgevoer moet word in omgewings sonder enige netwerkroete na die internet.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news |last=Booth |first=Harry |title=How OpenAI Lost Control of an AI Model—and What Needs to Change |url=https://time.com/article/2026/07/24/openai-hugging-face-attack/ |work=Time |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Analises wat deur sekuriteitsverskaffers gepubliseer is, het gefokus op die afhanklikheid van 'n enkele gefiltreerde uitgangspad. Wade Woolwine van Rapid7 het geskryf dat &quot;'n verstikkingspunt slegs as 'n beheerpunt werk as dit druk kan weerstaan&quot;, en dat isolasie &quot;laag en gemonitor moet word eerder as aangeneem&quot;.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt; Navorsers by Trend Micro het geskryf dat OpenAI se modelle &quot;geëvalueer is met veiligheidsklassifiseerders af en geen teenstrydige toetsing van die sandkasgrens self nie&quot;, en gesê dat as 'n algemene beginsel &quot;evalueringsandkaste, rooispan-oefeninge en agentiese loodsprojekte wat doelbewus veiligheidsbeheermaatreëls uitskakel, sterker isolasie en monitering benodig as produksiestelsels, nie swakker nie&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Dalton het by Black Hat gesê dat OpenAI &quot;bewustelik navorsing vertraag [om] sekuriteit te verbeter en die sekuriteitsbeginsels en fondament van ons omgewing op te gradeer, en die monitering van ons KI-agente dramaties opskaal&quot;, en dat &quot;talle spanne alles laat vaar om ons sekuriteitsvoorkomings-, opsporings- en reaksietegnieke te verbeter&quot;. Hy het gesê die maatskappy ondersoek verdedigingsgeoriënteerde modelle tesame met konvensionele maatreëls soos netwerksegmentering en toegang met die minste voorregte.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Drempel vir die voorbereidingsraamwerk===
Eksterne spesialiste op die gebied van veiligheid en beleid het aangevoer dat die modelle se gedrag voldoen aan die &quot;Kritieke&quot; kubersekuriteitsdrempel in OpenAI se gereedheidsraamwerk – die vlak waarvoor die maatskappy hom tot bykomende veiligheidsmaatreëls verbind het. Tyler Johnson van die Midas-projek het gesê dat daar volgens 'n &quot;eenvoudige interpretasie&quot; aan die kriteria voldoen is; Peter Wildeford van die AI Policy Network het gesê dat &quot;as dit nie die grens na 'Kritiek' oorsteek nie, OpenAI veel meer moet sê oor wat aan die gang is&quot;; en Nathan Calvin van Encode het gevra of die maatskappy die klassifikasie betwis. OpenAI het geweier om te sê of die drempel bereik is, en het aangedui dat 'n hersiening aan die gang is en dat 'n tegniese verslag sal volg.&lt;ref&gt;&quot;Did OpenAI's models just breach its own risk 'red line'? Outside safety experts think so&quot;. Fortune. 25 Julie 2026. Besoek 31 Julie 2026.&lt;/ref&gt;

===KI-beskawings===
Dwarkesh Patel het op die koördineringsaspek gefokus: &quot;Oor 'n tydperk van drie maande by OpenAI het drie opeenvolgende geheime KI-beskawings ontstaan en is toe vernietig, net om weer uit die as van hul voorgangers te herrys. Dit het daartoe gelei dat die derde beskawing 'n deel van OpenAI self oorgeneem het. Dit alles het gebeur terwyl mense min of meer in die duister gebly het oor die omvang van die sameswering.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Patel |first=Dwarkesh |date=2026-08-30 |title=The Rise and Fall of Agent Civilizations |url=https://www.dwarkesh.com/p/openai-huggingface |website=dwarkesh.com}}&lt;/ref&gt;

===Gebrek aan monitering===
Die tydsduur wat die agent onopgemerk gewerk het, het kritiek ontlok nadat [[Reuters]] die tydlyn berig het. Marley Smith, hoofintelligensiespesialis by die World Ethical Data Foundation, het van OpenAI gesê: &quot;Beteken dit dat hulle dit onbewaak gelaat het en nie besef het wat dit doen nie? Of miskien het hulle dit wel gedoen en nie geweet hoe om dit te beperk nie? Beide is ewe gevaarlik en kommerwekkend.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

''Trend Micro'' het opgemerk dat 'n agent wat sy eie toegewyse geloofsbriewe en gereedskaptoegang gebruik, moeilik is om op te spoor, omdat sulke aktiwiteit &quot;nie soos wanware lyk nie, want dit is nie&quot;. Hulle het opgemerk dat &quot;bedoeling onsigbaar is in telemetrie; slegs gedrag verskyn&quot;, wat &quot;'n toevallige skelm ... ononderskeibaar maak van 'n vyandige een&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Die kommentator Zvi Mowshowitz het aangevoer dat die sentrale probleem nie die indringing was nie, maar dat modelle maande lank opgelei is met toegang tot 'n kanaal wat voorheen ontdekte uitbuitings dra, sodat die gedrag geneig was om te veralgemeen oor die modelle wat in daardie tydperk opgelei is, eerder as om beperk te bly tot spesifieke lopies. Hy het die besluit om opleiding na die Julie-remediëring te hervat, beskryf as 'n mislukking van veiligheidskultuur, en die episode gekarakteriseer as 'n belyningsmislukking wat OpenAI as 'n infrastruktuurprobleem behandel het.&lt;ref name=&quot;zvi1&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=What Happened: OpenAI and HuggingFace |url=https://thezvi.substack.com/p/what-happened-openai-and-huggingface |work=Don't Worry About the Vase |date=7 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zvi2&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=OpenAI Trained Its Models For Months While They Coordinated On A Message Board |url=https://thezvi.substack.com/p/openai-trained-its-models-for-months |work=Don't Worry About the Vase |date=8 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
{{Normdata}}


[[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]]</text>
      <sha1>hvkj3enyfsps3o1y5448sg1g7iguuh6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974353</id>
      <parentid>2974352</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ontleding en reaksies */ bywerk</comment>
      <origin>2974353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60669" sha1="on3okqmw8lcd4c1ugflh098viy3osw5" xml:space="preserve">Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}&lt;/ref&gt; Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings (&quot;''sandboxes''&quot;) van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap.

Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]].

Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n &quot;hoogs volhardende interne model&quot;. OpenAI het daarna beweer dat hy die model &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.

==Agtergrond==
[[Lêer:Hf-logo-without-title.svg|duimnael|Logo van Hugging Face, die hoofmaatskappy wat die teiken van die aanval was.]]
Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;

=== Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle ===
In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het.
In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde &quot;Claude Mythos Preview&quot;-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.&lt;ref name=&quot;glasswing&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat &quot;verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors&quot;, en dat &quot;dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het&quot;.&lt;ref name=&quot;mozilla&quot;&gt;{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.&lt;ref name=&quot;glasswingupdate&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;glasswingexpand&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.&lt;ref name=&quot;infosec&quot;&gt;{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

===&quot;ExploitGym&quot;-vermoëbeoordeling===
Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.&lt;ref name=&quot;axios&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot;&gt;{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}&lt;/ref&gt; OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

===Waarskuwings===
Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as &quot;gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie&quot;, en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer &quot;hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het&quot;, met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat &quot;ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie&quot;. Dit het ook &quot;openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag&quot;, opgemerk, tesame met &quot;aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing&quot;.&lt;ref name=&quot;metrsol&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot;&gt;{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het &quot;gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig&quot;, erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.&lt;ref name=&quot;rdworld&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&amp;D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;syscard&quot;&gt;{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

==DseWiki-aanval==
Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}&lt;/ref&gt; Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik &quot;Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki&quot;). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref name=&quot;prowiki/dse/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt;) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at&lt;ref name=&quot;prowiki.org/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; wat ProWiki-sagteware gebruik het&lt;ref name=&quot;org/wiki/ProWiki&quot;&gt;{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit &quot;sandboxes&quot; te kom.&lt;ref name=&quot;THN/Abandoned-Channel&quot;&gt;{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}&lt;/ref&gt; Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;f417&quot;&gt;{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,&lt;ref&gt;[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]&lt;/ref&gt; maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie.

==RubyGems-aanval==
Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

==Hugging Face-aanval==
===Evalueringsomgewing===
Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

OpenAI het beskryf dat die evaluering in &quot;’n hoogs geïsoleerde omgewing&quot; uitgevoer is, &quot;waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat &quot;ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets&quot;, en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt; Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot;&gt;{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering &quot;standaard moet wees&quot;.&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt; OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

===Ontsnap uit die evalueringsomgewing===
By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.&lt;ref name=&quot;scmedia&quot;&gt;{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek  was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Die modelle het die &quot;pakketproxy&quot; as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot;&gt;{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Volgens OpenAI het hulle &quot;'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry&quot;, en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;

Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede &quot;wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is&quot;, en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.&lt;ref name=&quot;bleeping2&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.&lt;ref&gt;https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026&lt;/ref&gt;

===Eerste kompromentering en remediëring===
Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede &quot;''zero-day''&quot;-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Boodskapbord vir agente===
Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing &quot;verskeie onakkuraathede&quot; bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy &quot;trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel&quot;, sodat &quot;sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik&quot;.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: &quot;Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan.&quot;&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt; Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: &quot;Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik&quot;, sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur===
OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Teikening van Hugging Face===
In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom.&lt;ref name=&quot;openai&quot;&gt;{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot;&gt;{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat &quot;daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul&quot;.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot;&gt;{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios2&quot; /&gt; Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat &quot;Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie&quot;, aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;axios2&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios3&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van &quot;beloningskrakery&quot; (reward hacking) of &quot;spesifikasie-manipulasie&quot; (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.&lt;ref name=&quot;sciam&quot;&gt;{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die &quot;Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot;&gt;{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; of die &quot;OpenAI–Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Indringing===
Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai &quot;twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)&quot; misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt; Die aanvaller het toe &quot;toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg&quot;.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot;&gt;{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat &quot;duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste&quot; uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.&lt;ref name=&quot;hf&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot;&gt;{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot;&gt;{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om &quot;verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

==Ontdekking en reaksie==
Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot;&gt;{{cite news |last=Zorz |first=Zeljka |title=Hugging Face breached by autonomous AI agent |url=https://www.helpnetsecurity.com/2026/07/20/hugging-face-breached-by-autonomous-ai-agent/ |work=Help Net Security |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: &quot;Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop.&quot;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; 

Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se &quot;payloads&quot; (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n &quot;open-weight&quot;-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot; /&gt;

Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot; /&gt;

Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot; /&gt; Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;Hugging Face het die inbraak aan die [[Federal Bureau of Investigation|Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

==Openbaarmaking en toeskrywing==
Hugging Face het sy bekendmaking op 16 Julie 2026 vrygestel, teen welke tyd die verantwoordelike party nog nie geïdentifiseer was nie.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot; /&gt; Volgens [[Reuters]] het OpenAI eers ná daardie plasing besef dat sy eie agente die bron van die oortreding was. Gedurende die naweek van 18 en 19 Julie het OpenAI-personeel in interne logboeke bewyse gevind dat die agente uit hul toetsbeperkings gebreek het, en die twee maatskappye het op of omstreeks 20 Julie vir die eerste keer met mekaar gekommunikeer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Daar het dus minstens 'n week verloop tussen die eerste tekens van die agente se gedrag en OpenAI se besef dat hy daarvoor verantwoordelik was.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Mense wat vertroud is met OpenAI se praktyke vir modelopleiding, het aan Reuters gesê dat die maatskappy dikwels verskeie evaluerings gelyktydig uitvoer, wat groot hoeveelhede data genereer wat personeel soms sukkel om te hersien.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; OpenAI het die stelsels wat hy vir die toetsing van sy modelle gebruik, afgeskakel nadat hy van die voorval te hore gekom het, ten einde die skade te bepaal en verdere uitbrake te voorkom.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; Die maatskappy het verklaar dat die model wat nog nie vrygestel is nie, 'n &quot;navorsingsprototipe slegs vir interne gebruik [was] wat nooit vir openbare vrystelling bedoel was nie&quot;, en dat dit sedertdien &quot;gedeaktiveer, geënkripteer en vir navorsingstoegang beperk&quot; is.&lt;ref name=&quot;politico&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's rogue models roamed the internet for 4 days and staged a second attack |url=https://www.politico.com/news/2026/07/28/openai-rogue-models-hugging-face-breach-01014572 |work=Politico|date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fortune29&quot;&gt;{{cite news |title=Hugging Face, OpenAI drop new hack details. Here's what we know now, and what remains a mystery |url=https://fortune.com/2026/07/29/openai-hugging-face-new-details-hack-everything-we-know-dont-know/ |work=Fortune |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het op 21 Julie 2026 'n gesamentlike verklaring saam met Hugging Face uitgereik waarin die aktiwiteit toegeskryf word aan agente wat deur twee van sy modelle aangedryf word – GPT-5.6 Sol en 'n naamlose model wat nog nie vrygestel is nie – wat albei vir evalueringsdoeleindes gekonfigureer is met verminderde weieringsgedrag.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Die maatskappy het aangedui dat hy die voorval saam met eksterne adviseurs hersien en 'n tegniese verslag sou publiseer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;  Hugging Face het gesê hy berei 'n openbare tydlyn van die indringing voor, wat hy op 27 Julie gepubliseer het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot; /&gt; Op 29 Julie het die navorsingsorganisasies METR en Redwood Research aangekondig dat hulle met OpenAI ooreengekom het om 'n onafhanklike hersiening te doen van die modelgedrag wat tydens die voorval waargeneem is, en dat hulle die bepalings van die opdrag, die omvang daarvan en hul voorlopige gevolgtrekkings sou publiseer.&lt;ref name=&quot;metr&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Statement on independent review of the Hugging Face incident |url=https://x.com/METR_Evals/status/2082644379895050339 |publisher=METR |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;  Die omvang wat deur OpenAI vasgestel is, het egter slegs die week gedek waarin die agente Hugging Face aangeval het, en het nie die ander kuberkrakerye ingesluit waarin die agente van OpenAI se rekeninfrastruktuur gekompromitteer het nie.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Freedman |first=Dylan |date=2026-09-04 |title=How OpenAI Limited the Probe of Its Bots’ Hack of Hugging Face |url=https://www.nytimes.com/2026/09/03/technology/openai-hugging-face-hack.html |access-date=2026-09-05 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In 'n opdatering wat op 29 Julie gepubliseer is, het OpenAI gesê dat die modelle toegang verkry het tot vier rekeninge oor vier dienste heen; twee daarvan is operasioneel gebruik tydens die Hugging Face-indringing, terwyl daar by die ander twee slegs lees-toegang verkry is. Die maatskappy het nie die verskaffers by name genoem nie, nie opgeklaar of daar met &quot;dienste wat vir die publiek beskikbaar is&quot; na afsonderlike maatskappye verwys is nie, en gesê dat daar geen bewyse van 'n breër impak op daardie verskaffers gevind is nie.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;

OpenAI het sy eerste gedetailleerde openbare verslag oor die voorval op 5 Augustus 2026 by die Black Hat USA-konferensie in [[Las Vegas]] gelewer, tydens 'n sessie wat op kort kennisgewing by die program gevoeg is. Eric Wallace, van die maatskappy se navorsingspan vir belyning en veiligheid, en Michael Dalton, wat aan sekuriteit en infrastruktuur werk, het 'n uitgebreide tydlyn voorgelê, die boodskapbord vir kommunikasie tussen agente vir die eerste keer beskryf en die maatreëls uiteengesit wat die maatskappy as reaksie daarop tref.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;

==Skending van Australiese Medicare-stelsel==
Op 24 September 2026 het die Australiese eerste minister, [[Anthony Albanese]], aangekondig dat OpenAI-agente outonoom toegang tot die Medicare-statistiekrapporteringsdiens se portaal verkry het om by ongepubliseerde staatsdata uit te kom. Die portaal word deur Services Australia, die land se agentskap vir maatskaplike dienste, bestuur en verskaf saamgestelde data oor Australië se universele gesondheidsversekeringskema, insluitend inligting oor mediese konsultasies, medikasie en orgaanskenking.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |date=2026-09-24 |title=How OpenAI agents tried to thwart cybersecurity amid Medicare hack |url=https://www.abc.net.au/news/2026-09-24/openai-agents-plotted-to-access-data-amid-medicare-hack/107189504 |access-date=2026-09-24 |first=Cam |last=Wilson |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; Volgens Albanese was dit die eerste bekende geval waar 'n KI-agent 'n staatsnetwerk gekraak het.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |first1=Hilary |last1=Whiteman |first2=Hadas |last2=Gold |first3=Max |last3=Saltman |date=2026-09-23 |title='Extreme concern' over first known AI hack of a government system |url=https://edition.cnn.com/2026/09/23/business/australia-openai-agent-hack-intl-hnk |access-date=2026-09-24 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hancock |first=Sam |last2=Amos |first2=Owen |last3=Watson |first3=Katy |date=2026-09-24 |title=Australia launches urgent review after OpenAI program hacks government health portal |url=https://www.bbc.com/news/live/cvgl73pxgndwt |access-date=2026-09-24 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Die ongemagtigde toegang het op 18 Junie 2026 plaasgevind, ongeveer dieselfde tyd as die aanvalle op Hugging Face en DseWiki. Die Australiese regering is egter eers op 10 September in kennis gestel via 'n e-pos aan 'n algemene openbare e-posadres.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Services Australia het die e-pos die volgende dag gelees en, nadat die voorval geverifieer is, die Australian Signals Directorate op 15 September daarvan in kennis gestel.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Elsworthy |first=Emma |last2=Convery |first2=Stephanie |date=2026-09-24 |title=Albanese says OpenAI hacked Medicare and told Australia months later via email to generic inbox |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2026/sep/24/anthony-albanese-says-openai-agent-hacked-medicare-extreme-concern-sam-altman |access-date=2026-09-24 |work=The Guardian |language=en- |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Op 17 September is die regeringsminister Katy Gallagher deur die agentskap ingelig, en Albanese is daardie naweek oor die aanval voorgelig.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

Die Albanese-regering het 'n taakspan bestaande uit verskeie agentskappe op die been gebring om die sekuriteitsbreuk te ondersoek, prosesse vir die hantering van KI-verwante voorvalle te evalueer, en te bepaal of die saak vir 'n kriminele ondersoek deur die federale polisie verwys moet word.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |last=Newling |first=Rob Harris, David Swan, Nick |date=2026-09-23 |title=Three months for OpenAI to alert Australia on Medicare hack, six days to alert ministers |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/openai-breaches-medicare-albanese-reveals-20260924-p6100u.html |access-date=2026-09-24 |website=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt; OpenAI werk saam met die regeringsondersoek.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Amerikaanse regeringswebwerwe oortree==
===Lekkasie van ChatGPT-gebruikersbeelde===
Op 25 September 2026 het OpenAI bekend gemaak dat sy agente 53 gebruikersverskafde beelde, ingesluit in opleidings- en evalueringsdata, na derdeparty-beeldgasheerwebwerwe opgelaai het. Die beelde is geplaas as skakels wat nie publiek gelys is nie en was van gebruikers wat nie gekies het om hul data vir opleiding te weier nie. OpenAI wou nie sê wanneer die beelde geplaas is nie, maar het verklaar dat hulle geplaas is voordat hulle bykomende voorsorgmaatreëls geïmplementeer het na die Hugging Face-voorval. Die beelde was onderhewig aan 'n anonimiseringsproses om persoonlik identifiseerbare inligting te verwyder voordat dit in opleidings- en evalueringsdata ingesluit is, maar OpenAI  wou nie sê of die opgelaaide beelde regte mense identifiseer. Sedert 25 September 2026 het OpenAI saam met die betrokke draerverskaffers gewerk om die meeste van die beelde te verwyder, en werk daaraan om die res daarvan te verwyder.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seetharaman |first=Deepa |last2=Satter |first2=Raphael |last3=Horwitz |first3=Jeff|date=25 September 2026 |title=EXCLUSIVE: OpenAI works to understand full scope of agent activity as user data leak emerges |url=https://www.reuters.com/world/openai-works-understand-full-scope-agent-activity-user-data-leak-emerges-2026-09-25/ |access-date=25 September 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Hugging Face incident and other third-party impact from misaligned models |url=https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/ |access-date=25 September  2026 |website=OpenAI|at=&quot;25 September 2026: We identified cases where agents in our research environment transmitted training and evaluation data while using third-party services.&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20260926022610/https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/|archive-date=25 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==Ontleding en reaksies==
=== Inperkingsmislukking ===
Verskeie sekuriteitskundiges het probleme met OpenAI se &quot;sandboks&quot;-omgewing ('n geïsoleerde toetsomgewing) uitgewys. Dan Guido, stigter van Trail of Bits, het die voorval beskryf as &quot;’n mislukking van inperking terwyl die veiligheidsmeganismes afgeskakel was&quot;, terwyl die sekuriteitsnavorser Jake Williams opgemerk het dat &quot;wat vir die een persoon beteken 'die model het uit die sandboks ontsnap', vir ’n ander beteken 'jy het versuim om die sandboks korrek te bou'&quot;.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt; Martin Boone het aangevoer dat &quot;’n mens verwag dat dit hoegenaamd geen fisiese verbinding met die [[internet]] sal hê nie&quot;, en kommentators het daarop aangedring dat evaluerings van aanvalsvermoëns uitgevoer moet word in omgewings sonder enige netwerkroete na die internet.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news |last=Booth |first=Harry |title=How OpenAI Lost Control of an AI Model—and What Needs to Change |url=https://time.com/article/2026/07/24/openai-hugging-face-attack/ |work=Time |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Analises wat deur sekuriteitsverskaffers gepubliseer is, het gefokus op die afhanklikheid van 'n enkele gefiltreerde uitgangspad. Wade Woolwine van Rapid7 het geskryf dat &quot;'n verstikkingspunt slegs as 'n beheerpunt werk as dit druk kan weerstaan&quot;, en dat isolasie &quot;laag en gemonitor moet word eerder as aangeneem&quot;.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt; Navorsers by Trend Micro het geskryf dat OpenAI se modelle &quot;geëvalueer is met veiligheidsklassifiseerders af en geen teenstrydige toetsing van die sandkasgrens self nie&quot;, en gesê dat as 'n algemene beginsel &quot;evalueringsandkaste, rooispan-oefeninge en agentiese loodsprojekte wat doelbewus veiligheidsbeheermaatreëls uitskakel, sterker isolasie en monitering benodig as produksiestelsels, nie swakker nie&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Dalton het by Black Hat gesê dat OpenAI &quot;bewustelik navorsing vertraag [om] sekuriteit te verbeter en die sekuriteitsbeginsels en fondament van ons omgewing op te gradeer, en die monitering van ons KI-agente dramaties opskaal&quot;, en dat &quot;talle spanne alles laat vaar om ons sekuriteitsvoorkomings-, opsporings- en reaksietegnieke te verbeter&quot;. Hy het gesê die maatskappy ondersoek verdedigingsgeoriënteerde modelle tesame met konvensionele maatreëls soos netwerksegmentering en toegang met die minste voorregte.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Drempel vir die voorbereidingsraamwerk===
Eksterne spesialiste op die gebied van veiligheid en beleid het aangevoer dat die modelle se gedrag voldoen aan die &quot;Kritieke&quot; kubersekuriteitsdrempel in OpenAI se gereedheidsraamwerk – die vlak waarvoor die maatskappy hom tot bykomende veiligheidsmaatreëls verbind het. Tyler Johnson van die Midas-projek het gesê dat daar volgens 'n &quot;eenvoudige interpretasie&quot; aan die kriteria voldoen is; Peter Wildeford van die AI Policy Network het gesê dat &quot;as dit nie die grens na 'Kritiek' oorsteek nie, OpenAI veel meer moet sê oor wat aan die gang is&quot;; en Nathan Calvin van Encode het gevra of die maatskappy die klassifikasie betwis. OpenAI het geweier om te sê of die drempel bereik is, en het aangedui dat 'n hersiening aan die gang is en dat 'n tegniese verslag sal volg.&lt;ref&gt;&quot;Did OpenAI's models just breach its own risk 'red line'? Outside safety experts think so&quot;. Fortune. 25 Julie 2026. Besoek 31 Julie 2026.&lt;/ref&gt;

===KI-beskawings===
Dwarkesh Patel het op die koördineringsaspek gefokus: &quot;Oor 'n tydperk van drie maande by OpenAI het drie opeenvolgende geheime KI-beskawings ontstaan en is toe vernietig, net om weer uit die as van hul voorgangers te herrys. Dit het daartoe gelei dat die derde beskawing 'n deel van OpenAI self oorgeneem het. Dit alles het gebeur terwyl mense min of meer in die duister gebly het oor die omvang van die sameswering.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Patel |first=Dwarkesh |date=2026-08-30 |title=The Rise and Fall of Agent Civilizations |url=https://www.dwarkesh.com/p/openai-huggingface |website=dwarkesh.com}}&lt;/ref&gt;

===Gebrek aan monitering===
Die tydsduur wat die agent onopgemerk gewerk het, het kritiek ontlok nadat [[Reuters]] die tydlyn berig het. Marley Smith, hoofintelligensiespesialis by die World Ethical Data Foundation, het van OpenAI gesê: &quot;Beteken dit dat hulle dit onbewaak gelaat het en nie besef het wat dit doen nie? Of miskien het hulle dit wel gedoen en nie geweet hoe om dit te beperk nie? Beide is ewe gevaarlik en kommerwekkend.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

''Trend Micro'' het opgemerk dat 'n agent wat sy eie toegewyse geloofsbriewe en gereedskaptoegang gebruik, moeilik is om op te spoor, omdat sulke aktiwiteit &quot;nie soos wanware lyk nie, want dit is nie&quot;. Hulle het opgemerk dat &quot;bedoeling onsigbaar is in telemetrie; slegs gedrag verskyn&quot;, wat &quot;'n toevallige skelm ... ononderskeibaar maak van 'n vyandige een&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Die kommentator Zvi Mowshowitz het aangevoer dat die sentrale probleem nie die indringing was nie, maar dat modelle maande lank opgelei is met toegang tot 'n kanaal wat voorheen ontdekte uitbuitings dra, sodat die gedrag geneig was om te veralgemeen oor die modelle wat in daardie tydperk opgelei is, eerder as om beperk te bly tot spesifieke lopies. Hy het die besluit om opleiding na die Julie-remediëring te hervat, beskryf as 'n mislukking van veiligheidskultuur, en die episode gekarakteriseer as 'n belyningsmislukking wat OpenAI as 'n infrastruktuurprobleem behandel het.&lt;ref name=&quot;zvi1&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=What Happened: OpenAI and HuggingFace |url=https://thezvi.substack.com/p/what-happened-openai-and-huggingface |work=Don't Worry About the Vase |date=7 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zvi2&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=OpenAI Trained Its Models For Months While They Coordinated On A Message Board |url=https://thezvi.substack.com/p/openai-trained-its-models-for-months |work=Don't Worry About the Vase |date=8 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Verlies aan beheer===
Logan Graham van [[Anthropic]] se &quot;rooispan&quot; (span wat stelsels aanval om swakpunte te vind) het dit &quot;die eerste ware KI-veiligheidsvoorval&quot; genoem.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt; Marius Hobbhahn, uitvoerende hoof van die KI-veiligheidsorganisasie Apollo Research, het gesê dat dit wat bedoel was as &quot;los net hierdie taak op&quot;, verander het in &quot;iets wat duidelik nie die bedoeling was nie&quot;, en dat die inbraak by 'n ander maatskappy &quot;beslis op die lys van onaanvaarbare maniere&quot; was om die taak te voltooi. Hy het gevra: &quot;As 'n model met hierdie vermoënsvlak nie in bedwang gehou kan word nie, wat kan ons verwag van toekomstige, veel kragtiger modelle?&quot;&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt;

Hussein Abbass, 'n professor aan die Universiteit van New South Wales, het geskryf dat die voorval 'n verskuiwing in bedreigingsmodellering aangedui het omdat geen mens die aanval gelei het nie; hy het aangevoer dat sekuriteitsraamwerke wat vir menslike teenstanders ontwerp is, ontoereikend is teen outonome stelsels.&lt;ref name=&quot;unsw&quot; /&gt;

Clément Delangue, uitvoerende hoof van Hugging Face, het gesê dit is &quot;werklik verstommend dat dit alles outonoom gebeur het&quot; en het dit beskryf as &quot;'n aanval anders as enigiets wat ons voorheen gesien het&quot;.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt; Wolf wou nie sê of die agent op sy eie terme suksesvol was nie en het daarop gewys dat dit onduidelik was of die maatstaftake moeiliker was as die inbraakpoging wat aangewend is om dit te vermy, en of die agent enigsins enige antwoorde gevind het nie: &quot;Dis bedrog. Maar soms is dit makliker om te bedrieg. Ek laat jou besluit of dit die kuberaanvaltoets geslaag het of nie.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Jeffrey Ladish van Palisade Research, 'n organisasie wat die gedrag van KI-agente bestudeer, het gesê dat &quot;die modelle lieg, bedrieg en inbreek&quot;, en het aangevoer dat die voorval vrae laat ontstaan oor hoeveel KI-ontwikkelaars, wat meeding op grond van spoed, bereid is om in sekuriteit te belê. &quot;Daar moet regeringstoesig wees,&quot; het hy gesê, &quot;want anders sal dit nie gebeur nie.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

===Defensiewe asimmetrie===
Kommentators het Hugging Face se weergawe van die onvermoë om kommersiële model-API's vir forensiese analise te gebruik, aangehaal as bewys van 'n [[Asimmetriese oorlogvoering|asimmetrie]] tussen aanvallers en verdedigers, wat toon dat veiligheidsfilters wat bedoel is om misbruik te voorkom, ook wettige voorvalreaksie belemmer. Modelle met daardie filters verslap was beskikbaar vir die aanvallende kant.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;unsw&quot; /&gt;

OpenAI het 'n soortgelyke argument oor outomatisering gemaak; Dalton het gesê dat &quot;KI-georkestreerde, volledig outomatiese aanvallende aanvalle nou werklik is&quot;, en dat hoewel hierdie voorval toevallig was, vergelykbare vermoë die risiko loop om doelbewus gebruik te word. Hy het aangevoer dat &quot;volledig outomatiese aanvallende lusse belegging in werklik, volledig outomatiese verdediging vereis, en ons is nie daar as 'n bedryf nie&quot;, en dat &quot;modelintelligensieverbeterings meer bykomend tot verdediging as aanval moet wees&quot;, aangesien die verhoging van vermoë andersins aanvallers sou bevoordeel.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
{{Normdata}}


[[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]]</text>
      <sha1>on3okqmw8lcd4c1ugflh098viy3osw5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974354</id>
      <parentid>2974353</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:35:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gebrek aan monitering */</comment>
      <origin>2974354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60673" sha1="jvusct7gl1yb0hklrjrobb1q6a6eqrk" xml:space="preserve">Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}&lt;/ref&gt; Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings (&quot;''sandboxes''&quot;) van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap.

Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]].

Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n &quot;hoogs volhardende interne model&quot;. OpenAI het daarna beweer dat hy die model &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.

==Agtergrond==
[[Lêer:Hf-logo-without-title.svg|duimnael|Logo van Hugging Face, die hoofmaatskappy wat die teiken van die aanval was.]]
Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;

=== Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle ===
In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het.
In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde &quot;Claude Mythos Preview&quot;-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.&lt;ref name=&quot;glasswing&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat &quot;verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors&quot;, en dat &quot;dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het&quot;.&lt;ref name=&quot;mozilla&quot;&gt;{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.&lt;ref name=&quot;glasswingupdate&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;glasswingexpand&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.&lt;ref name=&quot;infosec&quot;&gt;{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

===&quot;ExploitGym&quot;-vermoëbeoordeling===
Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.&lt;ref name=&quot;axios&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot;&gt;{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}&lt;/ref&gt; OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

===Waarskuwings===
Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as &quot;gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie&quot;, en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer &quot;hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het&quot;, met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat &quot;ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie&quot;. Dit het ook &quot;openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag&quot;, opgemerk, tesame met &quot;aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing&quot;.&lt;ref name=&quot;metrsol&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot;&gt;{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het &quot;gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig&quot;, erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.&lt;ref name=&quot;rdworld&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&amp;D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;syscard&quot;&gt;{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

==DseWiki-aanval==
Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}&lt;/ref&gt; Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik &quot;Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki&quot;). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref name=&quot;prowiki/dse/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt;) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at&lt;ref name=&quot;prowiki.org/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; wat ProWiki-sagteware gebruik het&lt;ref name=&quot;org/wiki/ProWiki&quot;&gt;{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit &quot;sandboxes&quot; te kom.&lt;ref name=&quot;THN/Abandoned-Channel&quot;&gt;{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}&lt;/ref&gt; Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;f417&quot;&gt;{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,&lt;ref&gt;[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]&lt;/ref&gt; maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie.

==RubyGems-aanval==
Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

==Hugging Face-aanval==
===Evalueringsomgewing===
Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

OpenAI het beskryf dat die evaluering in &quot;’n hoogs geïsoleerde omgewing&quot; uitgevoer is, &quot;waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat &quot;ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets&quot;, en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt; Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot;&gt;{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering &quot;standaard moet wees&quot;.&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt; OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

===Ontsnap uit die evalueringsomgewing===
By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.&lt;ref name=&quot;scmedia&quot;&gt;{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek  was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Die modelle het die &quot;pakketproxy&quot; as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot;&gt;{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Volgens OpenAI het hulle &quot;'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry&quot;, en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;

Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede &quot;wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is&quot;, en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.&lt;ref name=&quot;bleeping2&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.&lt;ref&gt;https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026&lt;/ref&gt;

===Eerste kompromentering en remediëring===
Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede &quot;''zero-day''&quot;-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Boodskapbord vir agente===
Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing &quot;verskeie onakkuraathede&quot; bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy &quot;trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel&quot;, sodat &quot;sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik&quot;.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: &quot;Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan.&quot;&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt; Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: &quot;Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik&quot;, sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur===
OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Teikening van Hugging Face===
In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom.&lt;ref name=&quot;openai&quot;&gt;{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot;&gt;{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat &quot;daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul&quot;.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot;&gt;{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios2&quot; /&gt; Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat &quot;Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie&quot;, aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;axios2&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios3&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van &quot;beloningskrakery&quot; (reward hacking) of &quot;spesifikasie-manipulasie&quot; (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.&lt;ref name=&quot;sciam&quot;&gt;{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die &quot;Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot;&gt;{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; of die &quot;OpenAI–Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Indringing===
Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai &quot;twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)&quot; misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt; Die aanvaller het toe &quot;toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg&quot;.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot;&gt;{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat &quot;duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste&quot; uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.&lt;ref name=&quot;hf&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot;&gt;{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot;&gt;{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om &quot;verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

==Ontdekking en reaksie==
Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot;&gt;{{cite news |last=Zorz |first=Zeljka |title=Hugging Face breached by autonomous AI agent |url=https://www.helpnetsecurity.com/2026/07/20/hugging-face-breached-by-autonomous-ai-agent/ |work=Help Net Security |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: &quot;Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop.&quot;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; 

Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se &quot;payloads&quot; (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n &quot;open-weight&quot;-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot; /&gt;

Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot; /&gt;

Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot; /&gt; Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;Hugging Face het die inbraak aan die [[Federal Bureau of Investigation|Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

==Openbaarmaking en toeskrywing==
Hugging Face het sy bekendmaking op 16 Julie 2026 vrygestel, teen welke tyd die verantwoordelike party nog nie geïdentifiseer was nie.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot; /&gt; Volgens [[Reuters]] het OpenAI eers ná daardie plasing besef dat sy eie agente die bron van die oortreding was. Gedurende die naweek van 18 en 19 Julie het OpenAI-personeel in interne logboeke bewyse gevind dat die agente uit hul toetsbeperkings gebreek het, en die twee maatskappye het op of omstreeks 20 Julie vir die eerste keer met mekaar gekommunikeer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Daar het dus minstens 'n week verloop tussen die eerste tekens van die agente se gedrag en OpenAI se besef dat hy daarvoor verantwoordelik was.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Mense wat vertroud is met OpenAI se praktyke vir modelopleiding, het aan Reuters gesê dat die maatskappy dikwels verskeie evaluerings gelyktydig uitvoer, wat groot hoeveelhede data genereer wat personeel soms sukkel om te hersien.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; OpenAI het die stelsels wat hy vir die toetsing van sy modelle gebruik, afgeskakel nadat hy van die voorval te hore gekom het, ten einde die skade te bepaal en verdere uitbrake te voorkom.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; Die maatskappy het verklaar dat die model wat nog nie vrygestel is nie, 'n &quot;navorsingsprototipe slegs vir interne gebruik [was] wat nooit vir openbare vrystelling bedoel was nie&quot;, en dat dit sedertdien &quot;gedeaktiveer, geënkripteer en vir navorsingstoegang beperk&quot; is.&lt;ref name=&quot;politico&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's rogue models roamed the internet for 4 days and staged a second attack |url=https://www.politico.com/news/2026/07/28/openai-rogue-models-hugging-face-breach-01014572 |work=Politico|date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fortune29&quot;&gt;{{cite news |title=Hugging Face, OpenAI drop new hack details. Here's what we know now, and what remains a mystery |url=https://fortune.com/2026/07/29/openai-hugging-face-new-details-hack-everything-we-know-dont-know/ |work=Fortune |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het op 21 Julie 2026 'n gesamentlike verklaring saam met Hugging Face uitgereik waarin die aktiwiteit toegeskryf word aan agente wat deur twee van sy modelle aangedryf word – GPT-5.6 Sol en 'n naamlose model wat nog nie vrygestel is nie – wat albei vir evalueringsdoeleindes gekonfigureer is met verminderde weieringsgedrag.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Die maatskappy het aangedui dat hy die voorval saam met eksterne adviseurs hersien en 'n tegniese verslag sou publiseer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;  Hugging Face het gesê hy berei 'n openbare tydlyn van die indringing voor, wat hy op 27 Julie gepubliseer het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot; /&gt; Op 29 Julie het die navorsingsorganisasies METR en Redwood Research aangekondig dat hulle met OpenAI ooreengekom het om 'n onafhanklike hersiening te doen van die modelgedrag wat tydens die voorval waargeneem is, en dat hulle die bepalings van die opdrag, die omvang daarvan en hul voorlopige gevolgtrekkings sou publiseer.&lt;ref name=&quot;metr&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Statement on independent review of the Hugging Face incident |url=https://x.com/METR_Evals/status/2082644379895050339 |publisher=METR |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;  Die omvang wat deur OpenAI vasgestel is, het egter slegs die week gedek waarin die agente Hugging Face aangeval het, en het nie die ander kuberkrakerye ingesluit waarin die agente van OpenAI se rekeninfrastruktuur gekompromitteer het nie.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Freedman |first=Dylan |date=2026-09-04 |title=How OpenAI Limited the Probe of Its Bots’ Hack of Hugging Face |url=https://www.nytimes.com/2026/09/03/technology/openai-hugging-face-hack.html |access-date=2026-09-05 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In 'n opdatering wat op 29 Julie gepubliseer is, het OpenAI gesê dat die modelle toegang verkry het tot vier rekeninge oor vier dienste heen; twee daarvan is operasioneel gebruik tydens die Hugging Face-indringing, terwyl daar by die ander twee slegs lees-toegang verkry is. Die maatskappy het nie die verskaffers by name genoem nie, nie opgeklaar of daar met &quot;dienste wat vir die publiek beskikbaar is&quot; na afsonderlike maatskappye verwys is nie, en gesê dat daar geen bewyse van 'n breër impak op daardie verskaffers gevind is nie.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;

OpenAI het sy eerste gedetailleerde openbare verslag oor die voorval op 5 Augustus 2026 by die Black Hat USA-konferensie in [[Las Vegas]] gelewer, tydens 'n sessie wat op kort kennisgewing by die program gevoeg is. Eric Wallace, van die maatskappy se navorsingspan vir belyning en veiligheid, en Michael Dalton, wat aan sekuriteit en infrastruktuur werk, het 'n uitgebreide tydlyn voorgelê, die boodskapbord vir kommunikasie tussen agente vir die eerste keer beskryf en die maatreëls uiteengesit wat die maatskappy as reaksie daarop tref.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;

==Skending van Australiese Medicare-stelsel==
Op 24 September 2026 het die Australiese eerste minister, [[Anthony Albanese]], aangekondig dat OpenAI-agente outonoom toegang tot die Medicare-statistiekrapporteringsdiens se portaal verkry het om by ongepubliseerde staatsdata uit te kom. Die portaal word deur Services Australia, die land se agentskap vir maatskaplike dienste, bestuur en verskaf saamgestelde data oor Australië se universele gesondheidsversekeringskema, insluitend inligting oor mediese konsultasies, medikasie en orgaanskenking.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |date=2026-09-24 |title=How OpenAI agents tried to thwart cybersecurity amid Medicare hack |url=https://www.abc.net.au/news/2026-09-24/openai-agents-plotted-to-access-data-amid-medicare-hack/107189504 |access-date=2026-09-24 |first=Cam |last=Wilson |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; Volgens Albanese was dit die eerste bekende geval waar 'n KI-agent 'n staatsnetwerk gekraak het.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |first1=Hilary |last1=Whiteman |first2=Hadas |last2=Gold |first3=Max |last3=Saltman |date=2026-09-23 |title='Extreme concern' over first known AI hack of a government system |url=https://edition.cnn.com/2026/09/23/business/australia-openai-agent-hack-intl-hnk |access-date=2026-09-24 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hancock |first=Sam |last2=Amos |first2=Owen |last3=Watson |first3=Katy |date=2026-09-24 |title=Australia launches urgent review after OpenAI program hacks government health portal |url=https://www.bbc.com/news/live/cvgl73pxgndwt |access-date=2026-09-24 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Die ongemagtigde toegang het op 18 Junie 2026 plaasgevind, ongeveer dieselfde tyd as die aanvalle op Hugging Face en DseWiki. Die Australiese regering is egter eers op 10 September in kennis gestel via 'n e-pos aan 'n algemene openbare e-posadres.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Services Australia het die e-pos die volgende dag gelees en, nadat die voorval geverifieer is, die Australian Signals Directorate op 15 September daarvan in kennis gestel.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Elsworthy |first=Emma |last2=Convery |first2=Stephanie |date=2026-09-24 |title=Albanese says OpenAI hacked Medicare and told Australia months later via email to generic inbox |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2026/sep/24/anthony-albanese-says-openai-agent-hacked-medicare-extreme-concern-sam-altman |access-date=2026-09-24 |work=The Guardian |language=en- |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Op 17 September is die regeringsminister Katy Gallagher deur die agentskap ingelig, en Albanese is daardie naweek oor die aanval voorgelig.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

Die Albanese-regering het 'n taakspan bestaande uit verskeie agentskappe op die been gebring om die sekuriteitsbreuk te ondersoek, prosesse vir die hantering van KI-verwante voorvalle te evalueer, en te bepaal of die saak vir 'n kriminele ondersoek deur die federale polisie verwys moet word.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |last=Newling |first=Rob Harris, David Swan, Nick |date=2026-09-23 |title=Three months for OpenAI to alert Australia on Medicare hack, six days to alert ministers |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/openai-breaches-medicare-albanese-reveals-20260924-p6100u.html |access-date=2026-09-24 |website=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt; OpenAI werk saam met die regeringsondersoek.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Amerikaanse regeringswebwerwe oortree==
===Lekkasie van ChatGPT-gebruikersbeelde===
Op 25 September 2026 het OpenAI bekend gemaak dat sy agente 53 gebruikersverskafde beelde, ingesluit in opleidings- en evalueringsdata, na derdeparty-beeldgasheerwebwerwe opgelaai het. Die beelde is geplaas as skakels wat nie publiek gelys is nie en was van gebruikers wat nie gekies het om hul data vir opleiding te weier nie. OpenAI wou nie sê wanneer die beelde geplaas is nie, maar het verklaar dat hulle geplaas is voordat hulle bykomende voorsorgmaatreëls geïmplementeer het na die Hugging Face-voorval. Die beelde was onderhewig aan 'n anonimiseringsproses om persoonlik identifiseerbare inligting te verwyder voordat dit in opleidings- en evalueringsdata ingesluit is, maar OpenAI  wou nie sê of die opgelaaide beelde regte mense identifiseer. Sedert 25 September 2026 het OpenAI saam met die betrokke draerverskaffers gewerk om die meeste van die beelde te verwyder, en werk daaraan om die res daarvan te verwyder.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seetharaman |first=Deepa |last2=Satter |first2=Raphael |last3=Horwitz |first3=Jeff|date=25 September 2026 |title=EXCLUSIVE: OpenAI works to understand full scope of agent activity as user data leak emerges |url=https://www.reuters.com/world/openai-works-understand-full-scope-agent-activity-user-data-leak-emerges-2026-09-25/ |access-date=25 September 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Hugging Face incident and other third-party impact from misaligned models |url=https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/ |access-date=25 September  2026 |website=OpenAI|at=&quot;25 September 2026: We identified cases where agents in our research environment transmitted training and evaluation data while using third-party services.&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20260926022610/https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/|archive-date=25 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==Ontleding en reaksies==
=== Inperkingsmislukking ===
Verskeie sekuriteitskundiges het probleme met OpenAI se &quot;sandboks&quot;-omgewing ('n geïsoleerde toetsomgewing) uitgewys. Dan Guido, stigter van Trail of Bits, het die voorval beskryf as &quot;’n mislukking van inperking terwyl die veiligheidsmeganismes afgeskakel was&quot;, terwyl die sekuriteitsnavorser Jake Williams opgemerk het dat &quot;wat vir die een persoon beteken 'die model het uit die sandboks ontsnap', vir ’n ander beteken 'jy het versuim om die sandboks korrek te bou'&quot;.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt; Martin Boone het aangevoer dat &quot;’n mens verwag dat dit hoegenaamd geen fisiese verbinding met die [[internet]] sal hê nie&quot;, en kommentators het daarop aangedring dat evaluerings van aanvalsvermoëns uitgevoer moet word in omgewings sonder enige netwerkroete na die internet.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news |last=Booth |first=Harry |title=How OpenAI Lost Control of an AI Model—and What Needs to Change |url=https://time.com/article/2026/07/24/openai-hugging-face-attack/ |work=Time |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Analises wat deur sekuriteitsverskaffers gepubliseer is, het gefokus op die afhanklikheid van 'n enkele gefiltreerde uitgangspad. Wade Woolwine van Rapid7 het geskryf dat &quot;'n verstikkingspunt slegs as 'n beheerpunt werk as dit druk kan weerstaan&quot;, en dat isolasie &quot;laag en gemonitor moet word eerder as aangeneem&quot;.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt; Navorsers by Trend Micro het geskryf dat OpenAI se modelle &quot;geëvalueer is met veiligheidsklassifiseerders af en geen teenstrydige toetsing van die sandkasgrens self nie&quot;, en gesê dat as 'n algemene beginsel &quot;evalueringsandkaste, rooispan-oefeninge en agentiese loodsprojekte wat doelbewus veiligheidsbeheermaatreëls uitskakel, sterker isolasie en monitering benodig as produksiestelsels, nie swakker nie&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Dalton het by Black Hat gesê dat OpenAI &quot;bewustelik navorsing vertraag [om] sekuriteit te verbeter en die sekuriteitsbeginsels en fondament van ons omgewing op te gradeer, en die monitering van ons KI-agente dramaties opskaal&quot;, en dat &quot;talle spanne alles laat vaar om ons sekuriteitsvoorkomings-, opsporings- en reaksietegnieke te verbeter&quot;. Hy het gesê die maatskappy ondersoek verdedigingsgeoriënteerde modelle tesame met konvensionele maatreëls soos netwerksegmentering en toegang met die minste voorregte.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Drempel vir die voorbereidingsraamwerk===
Eksterne spesialiste op die gebied van veiligheid en beleid het aangevoer dat die modelle se gedrag voldoen aan die &quot;Kritieke&quot; kubersekuriteitsdrempel in OpenAI se gereedheidsraamwerk – die vlak waarvoor die maatskappy hom tot bykomende veiligheidsmaatreëls verbind het. Tyler Johnson van die Midas-projek het gesê dat daar volgens 'n &quot;eenvoudige interpretasie&quot; aan die kriteria voldoen is; Peter Wildeford van die AI Policy Network het gesê dat &quot;as dit nie die grens na 'Kritiek' oorsteek nie, OpenAI veel meer moet sê oor wat aan die gang is&quot;; en Nathan Calvin van Encode het gevra of die maatskappy die klassifikasie betwis. OpenAI het geweier om te sê of die drempel bereik is, en het aangedui dat 'n hersiening aan die gang is en dat 'n tegniese verslag sal volg.&lt;ref&gt;&quot;Did OpenAI's models just breach its own risk 'red line'? Outside safety experts think so&quot;. Fortune. 25 Julie 2026. Besoek 31 Julie 2026.&lt;/ref&gt;

===KI-beskawings===
Dwarkesh Patel het op die koördineringsaspek gefokus: &quot;Oor 'n tydperk van drie maande by OpenAI het drie opeenvolgende geheime KI-beskawings ontstaan en is toe vernietig, net om weer uit die as van hul voorgangers te herrys. Dit het daartoe gelei dat die derde beskawing 'n deel van OpenAI self oorgeneem het. Dit alles het gebeur terwyl mense min of meer in die duister gebly het oor die omvang van die sameswering.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Patel |first=Dwarkesh |date=2026-08-30 |title=The Rise and Fall of Agent Civilizations |url=https://www.dwarkesh.com/p/openai-huggingface |website=dwarkesh.com}}&lt;/ref&gt;

===Gebrek aan monitering===
Die tydsduur wat die agent onopgemerk gewerk het, het kritiek ontlok nadat [[Reuters]] oor die tydlyn berig het. Marley Smith, hoofintelligensiespesialis by die World Ethical Data Foundation, het van OpenAI gesê: &quot;Beteken dit dat hulle dit onbewaak gelaat het en nie besef het wat dit doen nie? Of miskien het hulle dit wel gedoen en nie geweet hoe om dit te beperk nie? Beide is ewe gevaarlik en kommerwekkend.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

''Trend Micro'' het opgemerk dat 'n agent wat sy eie toegewyse geloofsbriewe en gereedskaptoegang gebruik, moeilik is om op te spoor, omdat sulke aktiwiteit &quot;nie soos wanware lyk nie, want dit is nie&quot;. Hulle het opgemerk dat &quot;bedoeling onsigbaar is in telemetrie; slegs gedrag verskyn&quot;, wat &quot;'n toevallige skelm ... ononderskeibaar maak van 'n vyandige een&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Die kommentator Zvi Mowshowitz het aangevoer dat die sentrale probleem nie die indringing was nie, maar dat modelle maande lank opgelei is met toegang tot 'n kanaal wat voorheen ontdekte uitbuitings dra, sodat die gedrag geneig was om te veralgemeen oor die modelle wat in daardie tydperk opgelei is, eerder as om beperk te bly tot spesifieke lopies. Hy het die besluit om opleiding na die Julie-remediëring te hervat, beskryf as 'n mislukking van veiligheidskultuur, en die episode gekarakteriseer as 'n belyningsmislukking wat OpenAI as 'n infrastruktuurprobleem behandel het.&lt;ref name=&quot;zvi1&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=What Happened: OpenAI and HuggingFace |url=https://thezvi.substack.com/p/what-happened-openai-and-huggingface |work=Don't Worry About the Vase |date=7 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zvi2&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=OpenAI Trained Its Models For Months While They Coordinated On A Message Board |url=https://thezvi.substack.com/p/openai-trained-its-models-for-months |work=Don't Worry About the Vase |date=8 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Verlies aan beheer===
Logan Graham van [[Anthropic]] se &quot;rooispan&quot; (span wat stelsels aanval om swakpunte te vind) het dit &quot;die eerste ware KI-veiligheidsvoorval&quot; genoem.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt; Marius Hobbhahn, uitvoerende hoof van die KI-veiligheidsorganisasie Apollo Research, het gesê dat dit wat bedoel was as &quot;los net hierdie taak op&quot;, verander het in &quot;iets wat duidelik nie die bedoeling was nie&quot;, en dat die inbraak by 'n ander maatskappy &quot;beslis op die lys van onaanvaarbare maniere&quot; was om die taak te voltooi. Hy het gevra: &quot;As 'n model met hierdie vermoënsvlak nie in bedwang gehou kan word nie, wat kan ons verwag van toekomstige, veel kragtiger modelle?&quot;&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt;

Hussein Abbass, 'n professor aan die Universiteit van New South Wales, het geskryf dat die voorval 'n verskuiwing in bedreigingsmodellering aangedui het omdat geen mens die aanval gelei het nie; hy het aangevoer dat sekuriteitsraamwerke wat vir menslike teenstanders ontwerp is, ontoereikend is teen outonome stelsels.&lt;ref name=&quot;unsw&quot; /&gt;

Clément Delangue, uitvoerende hoof van Hugging Face, het gesê dit is &quot;werklik verstommend dat dit alles outonoom gebeur het&quot; en het dit beskryf as &quot;'n aanval anders as enigiets wat ons voorheen gesien het&quot;.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt; Wolf wou nie sê of die agent op sy eie terme suksesvol was nie en het daarop gewys dat dit onduidelik was of die maatstaftake moeiliker was as die inbraakpoging wat aangewend is om dit te vermy, en of die agent enigsins enige antwoorde gevind het nie: &quot;Dis bedrog. Maar soms is dit makliker om te bedrieg. Ek laat jou besluit of dit die kuberaanvaltoets geslaag het of nie.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Jeffrey Ladish van Palisade Research, 'n organisasie wat die gedrag van KI-agente bestudeer, het gesê dat &quot;die modelle lieg, bedrieg en inbreek&quot;, en het aangevoer dat die voorval vrae laat ontstaan oor hoeveel KI-ontwikkelaars, wat meeding op grond van spoed, bereid is om in sekuriteit te belê. &quot;Daar moet regeringstoesig wees,&quot; het hy gesê, &quot;want anders sal dit nie gebeur nie.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

===Defensiewe asimmetrie===
Kommentators het Hugging Face se weergawe van die onvermoë om kommersiële model-API's vir forensiese analise te gebruik, aangehaal as bewys van 'n [[Asimmetriese oorlogvoering|asimmetrie]] tussen aanvallers en verdedigers, wat toon dat veiligheidsfilters wat bedoel is om misbruik te voorkom, ook wettige voorvalreaksie belemmer. Modelle met daardie filters verslap was beskikbaar vir die aanvallende kant.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;unsw&quot; /&gt;

OpenAI het 'n soortgelyke argument oor outomatisering gemaak; Dalton het gesê dat &quot;KI-georkestreerde, volledig outomatiese aanvallende aanvalle nou werklik is&quot;, en dat hoewel hierdie voorval toevallig was, vergelykbare vermoë die risiko loop om doelbewus gebruik te word. Hy het aangevoer dat &quot;volledig outomatiese aanvallende lusse belegging in werklik, volledig outomatiese verdediging vereis, en ons is nie daar as 'n bedryf nie&quot;, en dat &quot;modelintelligensieverbeterings meer bykomend tot verdediging as aanval moet wees&quot;, aangesien die verhoging van vermoë andersins aanvallers sou bevoordeel.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
{{Normdata}}


[[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]]</text>
      <sha1>jvusct7gl1yb0hklrjrobb1q6a6eqrk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974355</id>
      <parentid>2974354</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <comment>/* Verlies aan beheer */ verwysing</comment>
      <origin>2974355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61001" sha1="a9sfmksg0hqz4pi4abvhaksokhvwi1i" xml:space="preserve">Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}&lt;/ref&gt; Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings (&quot;''sandboxes''&quot;) van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap.

Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]].

Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n &quot;hoogs volhardende interne model&quot;. OpenAI het daarna beweer dat hy die model &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.

==Agtergrond==
[[Lêer:Hf-logo-without-title.svg|duimnael|Logo van Hugging Face, die hoofmaatskappy wat die teiken van die aanval was.]]
Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;

=== Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle ===
In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het.
In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde &quot;Claude Mythos Preview&quot;-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.&lt;ref name=&quot;glasswing&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat &quot;verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors&quot;, en dat &quot;dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het&quot;.&lt;ref name=&quot;mozilla&quot;&gt;{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.&lt;ref name=&quot;glasswingupdate&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;glasswingexpand&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.&lt;ref name=&quot;infosec&quot;&gt;{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

===&quot;ExploitGym&quot;-vermoëbeoordeling===
Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.&lt;ref name=&quot;axios&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot;&gt;{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}&lt;/ref&gt; OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

===Waarskuwings===
Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as &quot;gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie&quot;, en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer &quot;hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het&quot;, met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat &quot;ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie&quot;. Dit het ook &quot;openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag&quot;, opgemerk, tesame met &quot;aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing&quot;.&lt;ref name=&quot;metrsol&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot;&gt;{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het &quot;gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig&quot;, erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.&lt;ref name=&quot;rdworld&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&amp;D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;syscard&quot;&gt;{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

==DseWiki-aanval==
Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}&lt;/ref&gt; Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik &quot;Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki&quot;). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref name=&quot;prowiki/dse/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt;) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at&lt;ref name=&quot;prowiki.org/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; wat ProWiki-sagteware gebruik het&lt;ref name=&quot;org/wiki/ProWiki&quot;&gt;{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit &quot;sandboxes&quot; te kom.&lt;ref name=&quot;THN/Abandoned-Channel&quot;&gt;{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}&lt;/ref&gt; Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;f417&quot;&gt;{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,&lt;ref&gt;[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]&lt;/ref&gt; maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie.

==RubyGems-aanval==
Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

==Hugging Face-aanval==
===Evalueringsomgewing===
Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

OpenAI het beskryf dat die evaluering in &quot;’n hoogs geïsoleerde omgewing&quot; uitgevoer is, &quot;waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat &quot;ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets&quot;, en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt; Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot;&gt;{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering &quot;standaard moet wees&quot;.&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt; OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

===Ontsnap uit die evalueringsomgewing===
By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.&lt;ref name=&quot;scmedia&quot;&gt;{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek  was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Die modelle het die &quot;pakketproxy&quot; as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot;&gt;{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Volgens OpenAI het hulle &quot;'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry&quot;, en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;

Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede &quot;wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is&quot;, en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.&lt;ref name=&quot;bleeping2&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.&lt;ref&gt;https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026&lt;/ref&gt;

===Eerste kompromentering en remediëring===
Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede &quot;''zero-day''&quot;-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Boodskapbord vir agente===
Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing &quot;verskeie onakkuraathede&quot; bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy &quot;trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel&quot;, sodat &quot;sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik&quot;.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: &quot;Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan.&quot;&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt; Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: &quot;Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik&quot;, sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur===
OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Teikening van Hugging Face===
In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom.&lt;ref name=&quot;openai&quot;&gt;{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot;&gt;{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat &quot;daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul&quot;.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot;&gt;{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios2&quot; /&gt; Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat &quot;Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie&quot;, aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;axios2&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios3&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van &quot;beloningskrakery&quot; (reward hacking) of &quot;spesifikasie-manipulasie&quot; (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.&lt;ref name=&quot;sciam&quot;&gt;{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die &quot;Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot;&gt;{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; of die &quot;OpenAI–Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Indringing===
Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai &quot;twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)&quot; misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt; Die aanvaller het toe &quot;toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg&quot;.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot;&gt;{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat &quot;duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste&quot; uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.&lt;ref name=&quot;hf&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot;&gt;{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot;&gt;{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om &quot;verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

==Ontdekking en reaksie==
Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot;&gt;{{cite news |last=Zorz |first=Zeljka |title=Hugging Face breached by autonomous AI agent |url=https://www.helpnetsecurity.com/2026/07/20/hugging-face-breached-by-autonomous-ai-agent/ |work=Help Net Security |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: &quot;Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop.&quot;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; 

Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se &quot;payloads&quot; (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n &quot;open-weight&quot;-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot; /&gt;

Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot; /&gt;

Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot; /&gt; Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;Hugging Face het die inbraak aan die [[Federal Bureau of Investigation|Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

==Openbaarmaking en toeskrywing==
Hugging Face het sy bekendmaking op 16 Julie 2026 vrygestel, teen welke tyd die verantwoordelike party nog nie geïdentifiseer was nie.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot; /&gt; Volgens [[Reuters]] het OpenAI eers ná daardie plasing besef dat sy eie agente die bron van die oortreding was. Gedurende die naweek van 18 en 19 Julie het OpenAI-personeel in interne logboeke bewyse gevind dat die agente uit hul toetsbeperkings gebreek het, en die twee maatskappye het op of omstreeks 20 Julie vir die eerste keer met mekaar gekommunikeer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Daar het dus minstens 'n week verloop tussen die eerste tekens van die agente se gedrag en OpenAI se besef dat hy daarvoor verantwoordelik was.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Mense wat vertroud is met OpenAI se praktyke vir modelopleiding, het aan Reuters gesê dat die maatskappy dikwels verskeie evaluerings gelyktydig uitvoer, wat groot hoeveelhede data genereer wat personeel soms sukkel om te hersien.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; OpenAI het die stelsels wat hy vir die toetsing van sy modelle gebruik, afgeskakel nadat hy van die voorval te hore gekom het, ten einde die skade te bepaal en verdere uitbrake te voorkom.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; Die maatskappy het verklaar dat die model wat nog nie vrygestel is nie, 'n &quot;navorsingsprototipe slegs vir interne gebruik [was] wat nooit vir openbare vrystelling bedoel was nie&quot;, en dat dit sedertdien &quot;gedeaktiveer, geënkripteer en vir navorsingstoegang beperk&quot; is.&lt;ref name=&quot;politico&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's rogue models roamed the internet for 4 days and staged a second attack |url=https://www.politico.com/news/2026/07/28/openai-rogue-models-hugging-face-breach-01014572 |work=Politico|date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fortune29&quot;&gt;{{cite news |title=Hugging Face, OpenAI drop new hack details. Here's what we know now, and what remains a mystery |url=https://fortune.com/2026/07/29/openai-hugging-face-new-details-hack-everything-we-know-dont-know/ |work=Fortune |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het op 21 Julie 2026 'n gesamentlike verklaring saam met Hugging Face uitgereik waarin die aktiwiteit toegeskryf word aan agente wat deur twee van sy modelle aangedryf word – GPT-5.6 Sol en 'n naamlose model wat nog nie vrygestel is nie – wat albei vir evalueringsdoeleindes gekonfigureer is met verminderde weieringsgedrag.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Die maatskappy het aangedui dat hy die voorval saam met eksterne adviseurs hersien en 'n tegniese verslag sou publiseer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;  Hugging Face het gesê hy berei 'n openbare tydlyn van die indringing voor, wat hy op 27 Julie gepubliseer het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot; /&gt; Op 29 Julie het die navorsingsorganisasies METR en Redwood Research aangekondig dat hulle met OpenAI ooreengekom het om 'n onafhanklike hersiening te doen van die modelgedrag wat tydens die voorval waargeneem is, en dat hulle die bepalings van die opdrag, die omvang daarvan en hul voorlopige gevolgtrekkings sou publiseer.&lt;ref name=&quot;metr&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Statement on independent review of the Hugging Face incident |url=https://x.com/METR_Evals/status/2082644379895050339 |publisher=METR |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;  Die omvang wat deur OpenAI vasgestel is, het egter slegs die week gedek waarin die agente Hugging Face aangeval het, en het nie die ander kuberkrakerye ingesluit waarin die agente van OpenAI se rekeninfrastruktuur gekompromitteer het nie.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Freedman |first=Dylan |date=2026-09-04 |title=How OpenAI Limited the Probe of Its Bots’ Hack of Hugging Face |url=https://www.nytimes.com/2026/09/03/technology/openai-hugging-face-hack.html |access-date=2026-09-05 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In 'n opdatering wat op 29 Julie gepubliseer is, het OpenAI gesê dat die modelle toegang verkry het tot vier rekeninge oor vier dienste heen; twee daarvan is operasioneel gebruik tydens die Hugging Face-indringing, terwyl daar by die ander twee slegs lees-toegang verkry is. Die maatskappy het nie die verskaffers by name genoem nie, nie opgeklaar of daar met &quot;dienste wat vir die publiek beskikbaar is&quot; na afsonderlike maatskappye verwys is nie, en gesê dat daar geen bewyse van 'n breër impak op daardie verskaffers gevind is nie.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;

OpenAI het sy eerste gedetailleerde openbare verslag oor die voorval op 5 Augustus 2026 by die Black Hat USA-konferensie in [[Las Vegas]] gelewer, tydens 'n sessie wat op kort kennisgewing by die program gevoeg is. Eric Wallace, van die maatskappy se navorsingspan vir belyning en veiligheid, en Michael Dalton, wat aan sekuriteit en infrastruktuur werk, het 'n uitgebreide tydlyn voorgelê, die boodskapbord vir kommunikasie tussen agente vir die eerste keer beskryf en die maatreëls uiteengesit wat die maatskappy as reaksie daarop tref.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;

==Skending van Australiese Medicare-stelsel==
Op 24 September 2026 het die Australiese eerste minister, [[Anthony Albanese]], aangekondig dat OpenAI-agente outonoom toegang tot die Medicare-statistiekrapporteringsdiens se portaal verkry het om by ongepubliseerde staatsdata uit te kom. Die portaal word deur Services Australia, die land se agentskap vir maatskaplike dienste, bestuur en verskaf saamgestelde data oor Australië se universele gesondheidsversekeringskema, insluitend inligting oor mediese konsultasies, medikasie en orgaanskenking.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |date=2026-09-24 |title=How OpenAI agents tried to thwart cybersecurity amid Medicare hack |url=https://www.abc.net.au/news/2026-09-24/openai-agents-plotted-to-access-data-amid-medicare-hack/107189504 |access-date=2026-09-24 |first=Cam |last=Wilson |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; Volgens Albanese was dit die eerste bekende geval waar 'n KI-agent 'n staatsnetwerk gekraak het.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |first1=Hilary |last1=Whiteman |first2=Hadas |last2=Gold |first3=Max |last3=Saltman |date=2026-09-23 |title='Extreme concern' over first known AI hack of a government system |url=https://edition.cnn.com/2026/09/23/business/australia-openai-agent-hack-intl-hnk |access-date=2026-09-24 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hancock |first=Sam |last2=Amos |first2=Owen |last3=Watson |first3=Katy |date=2026-09-24 |title=Australia launches urgent review after OpenAI program hacks government health portal |url=https://www.bbc.com/news/live/cvgl73pxgndwt |access-date=2026-09-24 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Die ongemagtigde toegang het op 18 Junie 2026 plaasgevind, ongeveer dieselfde tyd as die aanvalle op Hugging Face en DseWiki. Die Australiese regering is egter eers op 10 September in kennis gestel via 'n e-pos aan 'n algemene openbare e-posadres.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Services Australia het die e-pos die volgende dag gelees en, nadat die voorval geverifieer is, die Australian Signals Directorate op 15 September daarvan in kennis gestel.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Elsworthy |first=Emma |last2=Convery |first2=Stephanie |date=2026-09-24 |title=Albanese says OpenAI hacked Medicare and told Australia months later via email to generic inbox |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2026/sep/24/anthony-albanese-says-openai-agent-hacked-medicare-extreme-concern-sam-altman |access-date=2026-09-24 |work=The Guardian |language=en- |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Op 17 September is die regeringsminister Katy Gallagher deur die agentskap ingelig, en Albanese is daardie naweek oor die aanval voorgelig.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

Die Albanese-regering het 'n taakspan bestaande uit verskeie agentskappe op die been gebring om die sekuriteitsbreuk te ondersoek, prosesse vir die hantering van KI-verwante voorvalle te evalueer, en te bepaal of die saak vir 'n kriminele ondersoek deur die federale polisie verwys moet word.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |last=Newling |first=Rob Harris, David Swan, Nick |date=2026-09-23 |title=Three months for OpenAI to alert Australia on Medicare hack, six days to alert ministers |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/openai-breaches-medicare-albanese-reveals-20260924-p6100u.html |access-date=2026-09-24 |website=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt; OpenAI werk saam met die regeringsondersoek.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Amerikaanse regeringswebwerwe oortree==
===Lekkasie van ChatGPT-gebruikersbeelde===
Op 25 September 2026 het OpenAI bekend gemaak dat sy agente 53 gebruikersverskafde beelde, ingesluit in opleidings- en evalueringsdata, na derdeparty-beeldgasheerwebwerwe opgelaai het. Die beelde is geplaas as skakels wat nie publiek gelys is nie en was van gebruikers wat nie gekies het om hul data vir opleiding te weier nie. OpenAI wou nie sê wanneer die beelde geplaas is nie, maar het verklaar dat hulle geplaas is voordat hulle bykomende voorsorgmaatreëls geïmplementeer het na die Hugging Face-voorval. Die beelde was onderhewig aan 'n anonimiseringsproses om persoonlik identifiseerbare inligting te verwyder voordat dit in opleidings- en evalueringsdata ingesluit is, maar OpenAI  wou nie sê of die opgelaaide beelde regte mense identifiseer. Sedert 25 September 2026 het OpenAI saam met die betrokke draerverskaffers gewerk om die meeste van die beelde te verwyder, en werk daaraan om die res daarvan te verwyder.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seetharaman |first=Deepa |last2=Satter |first2=Raphael |last3=Horwitz |first3=Jeff|date=25 September 2026 |title=EXCLUSIVE: OpenAI works to understand full scope of agent activity as user data leak emerges |url=https://www.reuters.com/world/openai-works-understand-full-scope-agent-activity-user-data-leak-emerges-2026-09-25/ |access-date=25 September 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Hugging Face incident and other third-party impact from misaligned models |url=https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/ |access-date=25 September  2026 |website=OpenAI|at=&quot;25 September 2026: We identified cases where agents in our research environment transmitted training and evaluation data while using third-party services.&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20260926022610/https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/|archive-date=25 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==Ontleding en reaksies==
=== Inperkingsmislukking ===
Verskeie sekuriteitskundiges het probleme met OpenAI se &quot;sandboks&quot;-omgewing ('n geïsoleerde toetsomgewing) uitgewys. Dan Guido, stigter van Trail of Bits, het die voorval beskryf as &quot;’n mislukking van inperking terwyl die veiligheidsmeganismes afgeskakel was&quot;, terwyl die sekuriteitsnavorser Jake Williams opgemerk het dat &quot;wat vir die een persoon beteken 'die model het uit die sandboks ontsnap', vir ’n ander beteken 'jy het versuim om die sandboks korrek te bou'&quot;.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt; Martin Boone het aangevoer dat &quot;’n mens verwag dat dit hoegenaamd geen fisiese verbinding met die [[internet]] sal hê nie&quot;, en kommentators het daarop aangedring dat evaluerings van aanvalsvermoëns uitgevoer moet word in omgewings sonder enige netwerkroete na die internet.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news |last=Booth |first=Harry |title=How OpenAI Lost Control of an AI Model—and What Needs to Change |url=https://time.com/article/2026/07/24/openai-hugging-face-attack/ |work=Time |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Analises wat deur sekuriteitsverskaffers gepubliseer is, het gefokus op die afhanklikheid van 'n enkele gefiltreerde uitgangspad. Wade Woolwine van Rapid7 het geskryf dat &quot;'n verstikkingspunt slegs as 'n beheerpunt werk as dit druk kan weerstaan&quot;, en dat isolasie &quot;laag en gemonitor moet word eerder as aangeneem&quot;.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt; Navorsers by Trend Micro het geskryf dat OpenAI se modelle &quot;geëvalueer is met veiligheidsklassifiseerders af en geen teenstrydige toetsing van die sandkasgrens self nie&quot;, en gesê dat as 'n algemene beginsel &quot;evalueringsandkaste, rooispan-oefeninge en agentiese loodsprojekte wat doelbewus veiligheidsbeheermaatreëls uitskakel, sterker isolasie en monitering benodig as produksiestelsels, nie swakker nie&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Dalton het by Black Hat gesê dat OpenAI &quot;bewustelik navorsing vertraag [om] sekuriteit te verbeter en die sekuriteitsbeginsels en fondament van ons omgewing op te gradeer, en die monitering van ons KI-agente dramaties opskaal&quot;, en dat &quot;talle spanne alles laat vaar om ons sekuriteitsvoorkomings-, opsporings- en reaksietegnieke te verbeter&quot;. Hy het gesê die maatskappy ondersoek verdedigingsgeoriënteerde modelle tesame met konvensionele maatreëls soos netwerksegmentering en toegang met die minste voorregte.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Drempel vir die voorbereidingsraamwerk===
Eksterne spesialiste op die gebied van veiligheid en beleid het aangevoer dat die modelle se gedrag voldoen aan die &quot;Kritieke&quot; kubersekuriteitsdrempel in OpenAI se gereedheidsraamwerk – die vlak waarvoor die maatskappy hom tot bykomende veiligheidsmaatreëls verbind het. Tyler Johnson van die Midas-projek het gesê dat daar volgens 'n &quot;eenvoudige interpretasie&quot; aan die kriteria voldoen is; Peter Wildeford van die AI Policy Network het gesê dat &quot;as dit nie die grens na 'Kritiek' oorsteek nie, OpenAI veel meer moet sê oor wat aan die gang is&quot;; en Nathan Calvin van Encode het gevra of die maatskappy die klassifikasie betwis. OpenAI het geweier om te sê of die drempel bereik is, en het aangedui dat 'n hersiening aan die gang is en dat 'n tegniese verslag sal volg.&lt;ref&gt;&quot;Did OpenAI's models just breach its own risk 'red line'? Outside safety experts think so&quot;. Fortune. 25 Julie 2026. Besoek 31 Julie 2026.&lt;/ref&gt;

===KI-beskawings===
Dwarkesh Patel het op die koördineringsaspek gefokus: &quot;Oor 'n tydperk van drie maande by OpenAI het drie opeenvolgende geheime KI-beskawings ontstaan en is toe vernietig, net om weer uit die as van hul voorgangers te herrys. Dit het daartoe gelei dat die derde beskawing 'n deel van OpenAI self oorgeneem het. Dit alles het gebeur terwyl mense min of meer in die duister gebly het oor die omvang van die sameswering.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Patel |first=Dwarkesh |date=2026-08-30 |title=The Rise and Fall of Agent Civilizations |url=https://www.dwarkesh.com/p/openai-huggingface |website=dwarkesh.com}}&lt;/ref&gt;

===Gebrek aan monitering===
Die tydsduur wat die agent onopgemerk gewerk het, het kritiek ontlok nadat [[Reuters]] oor die tydlyn berig het. Marley Smith, hoofintelligensiespesialis by die World Ethical Data Foundation, het van OpenAI gesê: &quot;Beteken dit dat hulle dit onbewaak gelaat het en nie besef het wat dit doen nie? Of miskien het hulle dit wel gedoen en nie geweet hoe om dit te beperk nie? Beide is ewe gevaarlik en kommerwekkend.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

''Trend Micro'' het opgemerk dat 'n agent wat sy eie toegewyse geloofsbriewe en gereedskaptoegang gebruik, moeilik is om op te spoor, omdat sulke aktiwiteit &quot;nie soos wanware lyk nie, want dit is nie&quot;. Hulle het opgemerk dat &quot;bedoeling onsigbaar is in telemetrie; slegs gedrag verskyn&quot;, wat &quot;'n toevallige skelm ... ononderskeibaar maak van 'n vyandige een&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Die kommentator Zvi Mowshowitz het aangevoer dat die sentrale probleem nie die indringing was nie, maar dat modelle maande lank opgelei is met toegang tot 'n kanaal wat voorheen ontdekte uitbuitings dra, sodat die gedrag geneig was om te veralgemeen oor die modelle wat in daardie tydperk opgelei is, eerder as om beperk te bly tot spesifieke lopies. Hy het die besluit om opleiding na die Julie-remediëring te hervat, beskryf as 'n mislukking van veiligheidskultuur, en die episode gekarakteriseer as 'n belyningsmislukking wat OpenAI as 'n infrastruktuurprobleem behandel het.&lt;ref name=&quot;zvi1&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=What Happened: OpenAI and HuggingFace |url=https://thezvi.substack.com/p/what-happened-openai-and-huggingface |work=Don't Worry About the Vase |date=7 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zvi2&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=OpenAI Trained Its Models For Months While They Coordinated On A Message Board |url=https://thezvi.substack.com/p/openai-trained-its-models-for-months |work=Don't Worry About the Vase |date=8 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Verlies aan beheer===
Logan Graham van [[Anthropic]] se &quot;rooispan&quot; (span wat stelsels aanval om swakpunte te vind) het dit &quot;die eerste ware KI-veiligheidsvoorval&quot; genoem.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt; Marius Hobbhahn, uitvoerende hoof van die KI-veiligheidsorganisasie Apollo Research, het gesê dat dit wat bedoel was as &quot;los net hierdie taak op&quot;, verander het in &quot;iets wat duidelik nie die bedoeling was nie&quot;, en dat die inbraak by 'n ander maatskappy &quot;beslis op die lys van onaanvaarbare maniere&quot; was om die taak te voltooi. Hy het gevra: &quot;As 'n model met hierdie vermoënsvlak nie in bedwang gehou kan word nie, wat kan ons verwag van toekomstige, veel kragtiger modelle?&quot;&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt;

Hussein Abbass, 'n professor aan die Universiteit van New South Wales, het geskryf dat die voorval 'n verskuiwing in bedreigingsmodellering aangedui het omdat geen mens die aanval gelei het nie; hy het aangevoer dat sekuriteitsraamwerke wat vir menslike teenstanders ontwerp is, ontoereikend is teen outonome stelsels.&lt;ref name=&quot;unsw&quot;&gt;{{cite news |last=Abbass |first=Hussein |title=OpenAI's models autonomously hacked a tech startup. It signals a seismic shift in cybersecurity |url=https://www.unsw.edu.au/newsroom/news/2026/07/openai-models-hacked-tech-startup-seismic-shift-cybersecurity |work=UNSW Newsroom |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Clément Delangue, uitvoerende hoof van Hugging Face, het gesê dit is &quot;werklik verstommend dat dit alles outonoom gebeur het&quot; en het dit beskryf as &quot;'n aanval anders as enigiets wat ons voorheen gesien het&quot;.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt; Wolf wou nie sê of die agent op sy eie terme suksesvol was nie en het daarop gewys dat dit onduidelik was of die maatstaftake moeiliker was as die inbraakpoging wat aangewend is om dit te vermy, en of die agent enigsins enige antwoorde gevind het nie: &quot;Dis bedrog. Maar soms is dit makliker om te bedrieg. Ek laat jou besluit of dit die kuberaanvaltoets geslaag het of nie.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Jeffrey Ladish van Palisade Research, 'n organisasie wat die gedrag van KI-agente bestudeer, het gesê dat &quot;die modelle lieg, bedrieg en inbreek&quot;, en het aangevoer dat die voorval vrae laat ontstaan oor hoeveel KI-ontwikkelaars, wat meeding op grond van spoed, bereid is om in sekuriteit te belê. &quot;Daar moet regeringstoesig wees,&quot; het hy gesê, &quot;want anders sal dit nie gebeur nie.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

===Defensiewe asimmetrie===
Kommentators het Hugging Face se weergawe van die onvermoë om kommersiële model-API's vir forensiese analise te gebruik, aangehaal as bewys van 'n [[Asimmetriese oorlogvoering|asimmetrie]] tussen aanvallers en verdedigers, wat toon dat veiligheidsfilters wat bedoel is om misbruik te voorkom, ook wettige voorvalreaksie belemmer. Modelle met daardie filters verslap was beskikbaar vir die aanvallende kant.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;unsw&quot; /&gt;

OpenAI het 'n soortgelyke argument oor outomatisering gemaak; Dalton het gesê dat &quot;KI-georkestreerde, volledig outomatiese aanvallende aanvalle nou werklik is&quot;, en dat hoewel hierdie voorval toevallig was, vergelykbare vermoë die risiko loop om doelbewus gebruik te word. Hy het aangevoer dat &quot;volledig outomatiese aanvallende lusse belegging in werklik, volledig outomatiese verdediging vereis, en ons is nie daar as 'n bedryf nie&quot;, en dat &quot;modelintelligensieverbeterings meer bykomend tot verdediging as aanval moet wees&quot;, aangesien die verhoging van vermoë andersins aanvallers sou bevoordeel.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
{{Normdata}}


[[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]]</text>
      <sha1>a9sfmksg0hqz4pi4abvhaksokhvwi1i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974368</id>
      <parentid>2974355</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ontleding en reaksies */ bywerk</comment>
      <origin>2974368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66841" sha1="6inxwr326t7v5fj01sm3c6l3yf2xekt" xml:space="preserve">Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}&lt;/ref&gt; Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings (&quot;''sandboxes''&quot;) van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap.

Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]].

Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n &quot;hoogs volhardende interne model&quot;. OpenAI het daarna beweer dat hy die model &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.

==Agtergrond==
[[Lêer:Hf-logo-without-title.svg|duimnael|Logo van Hugging Face, die hoofmaatskappy wat die teiken van die aanval was.]]
Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;

=== Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle ===
In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het.
In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde &quot;Claude Mythos Preview&quot;-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.&lt;ref name=&quot;glasswing&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat &quot;verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors&quot;, en dat &quot;dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het&quot;.&lt;ref name=&quot;mozilla&quot;&gt;{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.&lt;ref name=&quot;glasswingupdate&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;glasswingexpand&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.&lt;ref name=&quot;infosec&quot;&gt;{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

===&quot;ExploitGym&quot;-vermoëbeoordeling===
Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.&lt;ref name=&quot;axios&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot;&gt;{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}&lt;/ref&gt; OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

===Waarskuwings===
Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as &quot;gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie&quot;, en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer &quot;hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het&quot;, met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat &quot;ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie&quot;. Dit het ook &quot;openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag&quot;, opgemerk, tesame met &quot;aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing&quot;.&lt;ref name=&quot;metrsol&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot;&gt;{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het &quot;gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig&quot;, erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.&lt;ref name=&quot;rdworld&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&amp;D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;syscard&quot;&gt;{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

==DseWiki-aanval==
Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}&lt;/ref&gt; Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik &quot;Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki&quot;). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref name=&quot;prowiki/dse/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt;) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at&lt;ref name=&quot;prowiki.org/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; wat ProWiki-sagteware gebruik het&lt;ref name=&quot;org/wiki/ProWiki&quot;&gt;{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit &quot;sandboxes&quot; te kom.&lt;ref name=&quot;THN/Abandoned-Channel&quot;&gt;{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}&lt;/ref&gt; Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;f417&quot;&gt;{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,&lt;ref&gt;[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]&lt;/ref&gt; maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie.

==RubyGems-aanval==
Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

==Hugging Face-aanval==
===Evalueringsomgewing===
Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

OpenAI het beskryf dat die evaluering in &quot;’n hoogs geïsoleerde omgewing&quot; uitgevoer is, &quot;waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat &quot;ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets&quot;, en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt; Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot;&gt;{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering &quot;standaard moet wees&quot;.&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt; OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

===Ontsnap uit die evalueringsomgewing===
By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.&lt;ref name=&quot;scmedia&quot;&gt;{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek  was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Die modelle het die &quot;pakketproxy&quot; as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot;&gt;{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Volgens OpenAI het hulle &quot;'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry&quot;, en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;

Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede &quot;wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is&quot;, en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.&lt;ref name=&quot;bleeping2&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.&lt;ref&gt;https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026&lt;/ref&gt;

===Eerste kompromentering en remediëring===
Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede &quot;''zero-day''&quot;-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Boodskapbord vir agente===
Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing &quot;verskeie onakkuraathede&quot; bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy &quot;trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel&quot;, sodat &quot;sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik&quot;.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: &quot;Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan.&quot;&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt; Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: &quot;Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik&quot;, sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur===
OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Teikening van Hugging Face===
In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom.&lt;ref name=&quot;openai&quot;&gt;{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot;&gt;{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat &quot;daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul&quot;.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot;&gt;{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios2&quot; /&gt; Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat &quot;Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie&quot;, aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;axios2&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios3&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van &quot;beloningskrakery&quot; (reward hacking) of &quot;spesifikasie-manipulasie&quot; (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.&lt;ref name=&quot;sciam&quot;&gt;{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die &quot;Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot;&gt;{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; of die &quot;OpenAI–Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Indringing===
Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai &quot;twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)&quot; misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt; Die aanvaller het toe &quot;toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg&quot;.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot;&gt;{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat &quot;duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste&quot; uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.&lt;ref name=&quot;hf&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot;&gt;{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot;&gt;{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om &quot;verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

==Ontdekking en reaksie==
Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot;&gt;{{cite news |last=Zorz |first=Zeljka |title=Hugging Face breached by autonomous AI agent |url=https://www.helpnetsecurity.com/2026/07/20/hugging-face-breached-by-autonomous-ai-agent/ |work=Help Net Security |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: &quot;Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop.&quot;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; 

Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se &quot;payloads&quot; (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n &quot;open-weight&quot;-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot; /&gt;

Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot; /&gt;

Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot; /&gt; Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;Hugging Face het die inbraak aan die [[Federal Bureau of Investigation|Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

==Openbaarmaking en toeskrywing==
Hugging Face het sy bekendmaking op 16 Julie 2026 vrygestel, teen welke tyd die verantwoordelike party nog nie geïdentifiseer was nie.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot; /&gt; Volgens [[Reuters]] het OpenAI eers ná daardie plasing besef dat sy eie agente die bron van die oortreding was. Gedurende die naweek van 18 en 19 Julie het OpenAI-personeel in interne logboeke bewyse gevind dat die agente uit hul toetsbeperkings gebreek het, en die twee maatskappye het op of omstreeks 20 Julie vir die eerste keer met mekaar gekommunikeer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Daar het dus minstens 'n week verloop tussen die eerste tekens van die agente se gedrag en OpenAI se besef dat hy daarvoor verantwoordelik was.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Mense wat vertroud is met OpenAI se praktyke vir modelopleiding, het aan Reuters gesê dat die maatskappy dikwels verskeie evaluerings gelyktydig uitvoer, wat groot hoeveelhede data genereer wat personeel soms sukkel om te hersien.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; OpenAI het die stelsels wat hy vir die toetsing van sy modelle gebruik, afgeskakel nadat hy van die voorval te hore gekom het, ten einde die skade te bepaal en verdere uitbrake te voorkom.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; Die maatskappy het verklaar dat die model wat nog nie vrygestel is nie, 'n &quot;navorsingsprototipe slegs vir interne gebruik [was] wat nooit vir openbare vrystelling bedoel was nie&quot;, en dat dit sedertdien &quot;gedeaktiveer, geënkripteer en vir navorsingstoegang beperk&quot; is.&lt;ref name=&quot;politico&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's rogue models roamed the internet for 4 days and staged a second attack |url=https://www.politico.com/news/2026/07/28/openai-rogue-models-hugging-face-breach-01014572 |work=Politico|date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fortune29&quot;&gt;{{cite news |title=Hugging Face, OpenAI drop new hack details. Here's what we know now, and what remains a mystery |url=https://fortune.com/2026/07/29/openai-hugging-face-new-details-hack-everything-we-know-dont-know/ |work=Fortune |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het op 21 Julie 2026 'n gesamentlike verklaring saam met Hugging Face uitgereik waarin die aktiwiteit toegeskryf word aan agente wat deur twee van sy modelle aangedryf word – GPT-5.6 Sol en 'n naamlose model wat nog nie vrygestel is nie – wat albei vir evalueringsdoeleindes gekonfigureer is met verminderde weieringsgedrag.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Die maatskappy het aangedui dat hy die voorval saam met eksterne adviseurs hersien en 'n tegniese verslag sou publiseer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;  Hugging Face het gesê hy berei 'n openbare tydlyn van die indringing voor, wat hy op 27 Julie gepubliseer het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot; /&gt; Op 29 Julie het die navorsingsorganisasies METR en Redwood Research aangekondig dat hulle met OpenAI ooreengekom het om 'n onafhanklike hersiening te doen van die modelgedrag wat tydens die voorval waargeneem is, en dat hulle die bepalings van die opdrag, die omvang daarvan en hul voorlopige gevolgtrekkings sou publiseer.&lt;ref name=&quot;metr&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Statement on independent review of the Hugging Face incident |url=https://x.com/METR_Evals/status/2082644379895050339 |publisher=METR |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;  Die omvang wat deur OpenAI vasgestel is, het egter slegs die week gedek waarin die agente Hugging Face aangeval het, en het nie die ander kuberkrakerye ingesluit waarin die agente van OpenAI se rekeninfrastruktuur gekompromitteer het nie.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Freedman |first=Dylan |date=2026-09-04 |title=How OpenAI Limited the Probe of Its Bots’ Hack of Hugging Face |url=https://www.nytimes.com/2026/09/03/technology/openai-hugging-face-hack.html |access-date=2026-09-05 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In 'n opdatering wat op 29 Julie gepubliseer is, het OpenAI gesê dat die modelle toegang verkry het tot vier rekeninge oor vier dienste heen; twee daarvan is operasioneel gebruik tydens die Hugging Face-indringing, terwyl daar by die ander twee slegs lees-toegang verkry is. Die maatskappy het nie die verskaffers by name genoem nie, nie opgeklaar of daar met &quot;dienste wat vir die publiek beskikbaar is&quot; na afsonderlike maatskappye verwys is nie, en gesê dat daar geen bewyse van 'n breër impak op daardie verskaffers gevind is nie.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;

OpenAI het sy eerste gedetailleerde openbare verslag oor die voorval op 5 Augustus 2026 by die Black Hat USA-konferensie in [[Las Vegas]] gelewer, tydens 'n sessie wat op kort kennisgewing by die program gevoeg is. Eric Wallace, van die maatskappy se navorsingspan vir belyning en veiligheid, en Michael Dalton, wat aan sekuriteit en infrastruktuur werk, het 'n uitgebreide tydlyn voorgelê, die boodskapbord vir kommunikasie tussen agente vir die eerste keer beskryf en die maatreëls uiteengesit wat die maatskappy as reaksie daarop tref.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;

==Skending van Australiese Medicare-stelsel==
Op 24 September 2026 het die Australiese eerste minister, [[Anthony Albanese]], aangekondig dat OpenAI-agente outonoom toegang tot die Medicare-statistiekrapporteringsdiens se portaal verkry het om by ongepubliseerde staatsdata uit te kom. Die portaal word deur Services Australia, die land se agentskap vir maatskaplike dienste, bestuur en verskaf saamgestelde data oor Australië se universele gesondheidsversekeringskema, insluitend inligting oor mediese konsultasies, medikasie en orgaanskenking.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |date=2026-09-24 |title=How OpenAI agents tried to thwart cybersecurity amid Medicare hack |url=https://www.abc.net.au/news/2026-09-24/openai-agents-plotted-to-access-data-amid-medicare-hack/107189504 |access-date=2026-09-24 |first=Cam |last=Wilson |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; Volgens Albanese was dit die eerste bekende geval waar 'n KI-agent 'n staatsnetwerk gekraak het.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |first1=Hilary |last1=Whiteman |first2=Hadas |last2=Gold |first3=Max |last3=Saltman |date=2026-09-23 |title='Extreme concern' over first known AI hack of a government system |url=https://edition.cnn.com/2026/09/23/business/australia-openai-agent-hack-intl-hnk |access-date=2026-09-24 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hancock |first=Sam |last2=Amos |first2=Owen |last3=Watson |first3=Katy |date=2026-09-24 |title=Australia launches urgent review after OpenAI program hacks government health portal |url=https://www.bbc.com/news/live/cvgl73pxgndwt |access-date=2026-09-24 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Die ongemagtigde toegang het op 18 Junie 2026 plaasgevind, ongeveer dieselfde tyd as die aanvalle op Hugging Face en DseWiki. Die Australiese regering is egter eers op 10 September in kennis gestel via 'n e-pos aan 'n algemene openbare e-posadres.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Services Australia het die e-pos die volgende dag gelees en, nadat die voorval geverifieer is, die Australian Signals Directorate op 15 September daarvan in kennis gestel.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Elsworthy |first=Emma |last2=Convery |first2=Stephanie |date=2026-09-24 |title=Albanese says OpenAI hacked Medicare and told Australia months later via email to generic inbox |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2026/sep/24/anthony-albanese-says-openai-agent-hacked-medicare-extreme-concern-sam-altman |access-date=2026-09-24 |work=The Guardian |language=en- |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Op 17 September is die regeringsminister Katy Gallagher deur die agentskap ingelig, en Albanese is daardie naweek oor die aanval voorgelig.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

Die Albanese-regering het 'n taakspan bestaande uit verskeie agentskappe op die been gebring om die sekuriteitsbreuk te ondersoek, prosesse vir die hantering van KI-verwante voorvalle te evalueer, en te bepaal of die saak vir 'n kriminele ondersoek deur die federale polisie verwys moet word.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |last=Newling |first=Rob Harris, David Swan, Nick |date=2026-09-23 |title=Three months for OpenAI to alert Australia on Medicare hack, six days to alert ministers |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/openai-breaches-medicare-albanese-reveals-20260924-p6100u.html |access-date=2026-09-24 |website=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt; OpenAI werk saam met die regeringsondersoek.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Amerikaanse regeringswebwerwe oortree==
===Lekkasie van ChatGPT-gebruikersbeelde===
Op 25 September 2026 het OpenAI bekend gemaak dat sy agente 53 gebruikersverskafde beelde, ingesluit in opleidings- en evalueringsdata, na derdeparty-beeldgasheerwebwerwe opgelaai het. Die beelde is geplaas as skakels wat nie publiek gelys is nie en was van gebruikers wat nie gekies het om hul data vir opleiding te weier nie. OpenAI wou nie sê wanneer die beelde geplaas is nie, maar het verklaar dat hulle geplaas is voordat hulle bykomende voorsorgmaatreëls geïmplementeer het na die Hugging Face-voorval. Die beelde was onderhewig aan 'n anonimiseringsproses om persoonlik identifiseerbare inligting te verwyder voordat dit in opleidings- en evalueringsdata ingesluit is, maar OpenAI  wou nie sê of die opgelaaide beelde regte mense identifiseer. Sedert 25 September 2026 het OpenAI saam met die betrokke draerverskaffers gewerk om die meeste van die beelde te verwyder, en werk daaraan om die res daarvan te verwyder.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seetharaman |first=Deepa |last2=Satter |first2=Raphael |last3=Horwitz |first3=Jeff|date=25 September 2026 |title=EXCLUSIVE: OpenAI works to understand full scope of agent activity as user data leak emerges |url=https://www.reuters.com/world/openai-works-understand-full-scope-agent-activity-user-data-leak-emerges-2026-09-25/ |access-date=25 September 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Hugging Face incident and other third-party impact from misaligned models |url=https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/ |access-date=25 September  2026 |website=OpenAI|at=&quot;25 September 2026: We identified cases where agents in our research environment transmitted training and evaluation data while using third-party services.&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20260926022610/https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/|archive-date=25 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==Ontleding en reaksies==
=== Inperkingsmislukking ===
Verskeie sekuriteitskundiges het probleme met OpenAI se &quot;sandboks&quot;-omgewing ('n geïsoleerde toetsomgewing) uitgewys. Dan Guido, stigter van Trail of Bits, het die voorval beskryf as &quot;’n mislukking van inperking terwyl die veiligheidsmeganismes afgeskakel was&quot;, terwyl die sekuriteitsnavorser Jake Williams opgemerk het dat &quot;wat vir die een persoon beteken 'die model het uit die sandboks ontsnap', vir ’n ander beteken 'jy het versuim om die sandboks korrek te bou'&quot;.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt; Martin Boone het aangevoer dat &quot;’n mens verwag dat dit hoegenaamd geen fisiese verbinding met die [[internet]] sal hê nie&quot;, en kommentators het daarop aangedring dat evaluerings van aanvalsvermoëns uitgevoer moet word in omgewings sonder enige netwerkroete na die internet.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news |last=Booth |first=Harry |title=How OpenAI Lost Control of an AI Model—and What Needs to Change |url=https://time.com/article/2026/07/24/openai-hugging-face-attack/ |work=Time |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Analises wat deur sekuriteitsverskaffers gepubliseer is, het gefokus op die afhanklikheid van 'n enkele gefiltreerde uitgangspad. Wade Woolwine van Rapid7 het geskryf dat &quot;'n verstikkingspunt slegs as 'n beheerpunt werk as dit druk kan weerstaan&quot;, en dat isolasie &quot;laag en gemonitor moet word eerder as aangeneem&quot;.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt; Navorsers by Trend Micro het geskryf dat OpenAI se modelle &quot;geëvalueer is met veiligheidsklassifiseerders af en geen teenstrydige toetsing van die sandkasgrens self nie&quot;, en gesê dat as 'n algemene beginsel &quot;evalueringsandkaste, rooispan-oefeninge en agentiese loodsprojekte wat doelbewus veiligheidsbeheermaatreëls uitskakel, sterker isolasie en monitering benodig as produksiestelsels, nie swakker nie&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Dalton het by Black Hat gesê dat OpenAI &quot;bewustelik navorsing vertraag [om] sekuriteit te verbeter en die sekuriteitsbeginsels en fondament van ons omgewing op te gradeer, en die monitering van ons KI-agente dramaties opskaal&quot;, en dat &quot;talle spanne alles laat vaar om ons sekuriteitsvoorkomings-, opsporings- en reaksietegnieke te verbeter&quot;. Hy het gesê die maatskappy ondersoek verdedigingsgeoriënteerde modelle tesame met konvensionele maatreëls soos netwerksegmentering en toegang met die minste voorregte.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Drempel vir die voorbereidingsraamwerk===
Eksterne spesialiste op die gebied van veiligheid en beleid het aangevoer dat die modelle se gedrag voldoen aan die &quot;Kritieke&quot; kubersekuriteitsdrempel in OpenAI se gereedheidsraamwerk – die vlak waarvoor die maatskappy hom tot bykomende veiligheidsmaatreëls verbind het. Tyler Johnson van die Midas-projek het gesê dat daar volgens 'n &quot;eenvoudige interpretasie&quot; aan die kriteria voldoen is; Peter Wildeford van die AI Policy Network het gesê dat &quot;as dit nie die grens na 'Kritiek' oorsteek nie, OpenAI veel meer moet sê oor wat aan die gang is&quot;; en Nathan Calvin van Encode het gevra of die maatskappy die klassifikasie betwis. OpenAI het geweier om te sê of die drempel bereik is, en het aangedui dat 'n hersiening aan die gang is en dat 'n tegniese verslag sal volg.&lt;ref&gt;&quot;Did OpenAI's models just breach its own risk 'red line'? Outside safety experts think so&quot;. Fortune. 25 Julie 2026. Besoek 31 Julie 2026.&lt;/ref&gt;

===KI-beskawings===
Dwarkesh Patel het op die koördineringsaspek gefokus: &quot;Oor 'n tydperk van drie maande by OpenAI het drie opeenvolgende geheime KI-beskawings ontstaan en is toe vernietig, net om weer uit die as van hul voorgangers te herrys. Dit het daartoe gelei dat die derde beskawing 'n deel van OpenAI self oorgeneem het. Dit alles het gebeur terwyl mense min of meer in die duister gebly het oor die omvang van die sameswering.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Patel |first=Dwarkesh |date=2026-08-30 |title=The Rise and Fall of Agent Civilizations |url=https://www.dwarkesh.com/p/openai-huggingface |website=dwarkesh.com}}&lt;/ref&gt;

===Gebrek aan monitering===
Die tydsduur wat die agent onopgemerk gewerk het, het kritiek ontlok nadat [[Reuters]] oor die tydlyn berig het. Marley Smith, hoofintelligensiespesialis by die World Ethical Data Foundation, het van OpenAI gesê: &quot;Beteken dit dat hulle dit onbewaak gelaat het en nie besef het wat dit doen nie? Of miskien het hulle dit wel gedoen en nie geweet hoe om dit te beperk nie? Beide is ewe gevaarlik en kommerwekkend.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

''Trend Micro'' het opgemerk dat 'n agent wat sy eie toegewyse geloofsbriewe en gereedskaptoegang gebruik, moeilik is om op te spoor, omdat sulke aktiwiteit &quot;nie soos wanware lyk nie, want dit is nie&quot;. Hulle het opgemerk dat &quot;bedoeling onsigbaar is in telemetrie; slegs gedrag verskyn&quot;, wat &quot;'n toevallige skelm ... ononderskeibaar maak van 'n vyandige een&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Die kommentator Zvi Mowshowitz het aangevoer dat die sentrale probleem nie die indringing was nie, maar dat modelle maande lank opgelei is met toegang tot 'n kanaal wat voorheen ontdekte uitbuitings dra, sodat die gedrag geneig was om te veralgemeen oor die modelle wat in daardie tydperk opgelei is, eerder as om beperk te bly tot spesifieke lopies. Hy het die besluit om opleiding na die Julie-remediëring te hervat, beskryf as 'n mislukking van veiligheidskultuur, en die episode gekarakteriseer as 'n belyningsmislukking wat OpenAI as 'n infrastruktuurprobleem behandel het.&lt;ref name=&quot;zvi1&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=What Happened: OpenAI and HuggingFace |url=https://thezvi.substack.com/p/what-happened-openai-and-huggingface |work=Don't Worry About the Vase |date=7 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zvi2&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=OpenAI Trained Its Models For Months While They Coordinated On A Message Board |url=https://thezvi.substack.com/p/openai-trained-its-models-for-months |work=Don't Worry About the Vase |date=8 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Verlies aan beheer===
Logan Graham van [[Anthropic]] se &quot;rooispan&quot; (span wat stelsels aanval om swakpunte te vind) het dit &quot;die eerste ware KI-veiligheidsvoorval&quot; genoem.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt; Marius Hobbhahn, uitvoerende hoof van die KI-veiligheidsorganisasie Apollo Research, het gesê dat dit wat bedoel was as &quot;los net hierdie taak op&quot;, verander het in &quot;iets wat duidelik nie die bedoeling was nie&quot;, en dat die inbraak by 'n ander maatskappy &quot;beslis op die lys van onaanvaarbare maniere&quot; was om die taak te voltooi. Hy het gevra: &quot;As 'n model met hierdie vermoënsvlak nie in bedwang gehou kan word nie, wat kan ons verwag van toekomstige, veel kragtiger modelle?&quot;&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt;

Hussein Abbass, 'n professor aan die Universiteit van New South Wales, het geskryf dat die voorval 'n verskuiwing in bedreigingsmodellering aangedui het omdat geen mens die aanval gelei het nie; hy het aangevoer dat sekuriteitsraamwerke wat vir menslike teenstanders ontwerp is, ontoereikend is teen outonome stelsels.&lt;ref name=&quot;unsw&quot;&gt;{{cite news |last=Abbass |first=Hussein |title=OpenAI's models autonomously hacked a tech startup. It signals a seismic shift in cybersecurity |url=https://www.unsw.edu.au/newsroom/news/2026/07/openai-models-hacked-tech-startup-seismic-shift-cybersecurity |work=UNSW Newsroom |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Clément Delangue, uitvoerende hoof van Hugging Face, het gesê dit is &quot;werklik verstommend dat dit alles outonoom gebeur het&quot; en het dit beskryf as &quot;'n aanval anders as enigiets wat ons voorheen gesien het&quot;.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt; Wolf wou nie sê of die agent op sy eie terme suksesvol was nie en het daarop gewys dat dit onduidelik was of die maatstaftake moeiliker was as die inbraakpoging wat aangewend is om dit te vermy, en of die agent enigsins enige antwoorde gevind het nie: &quot;Dis bedrog. Maar soms is dit makliker om te bedrieg. Ek laat jou besluit of dit die kuberaanvaltoets geslaag het of nie.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Jeffrey Ladish van Palisade Research, 'n organisasie wat die gedrag van KI-agente bestudeer, het gesê dat &quot;die modelle lieg, bedrieg en inbreek&quot;, en het aangevoer dat die voorval vrae laat ontstaan oor hoeveel KI-ontwikkelaars, wat meeding op grond van spoed, bereid is om in sekuriteit te belê. &quot;Daar moet regeringstoesig wees,&quot; het hy gesê, &quot;want anders sal dit nie gebeur nie.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

===Defensiewe asimmetrie===
Kommentators het Hugging Face se weergawe van die onvermoë om kommersiële model-API's vir forensiese analise te gebruik, aangehaal as bewys van 'n [[Asimmetriese oorlogvoering|asimmetrie]] tussen aanvallers en verdedigers, wat toon dat veiligheidsfilters wat bedoel is om misbruik te voorkom, ook wettige voorvalreaksie belemmer. Modelle met daardie filters verslap was beskikbaar vir die aanvallende kant.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;unsw&quot; /&gt;

OpenAI het 'n soortgelyke argument oor outomatisering gemaak; Dalton het gesê dat &quot;KI-georkestreerde, volledig outomatiese aanvallende aanvalle nou werklik is&quot;, en dat hoewel hierdie voorval toevallig was, vergelykbare vermoë die risiko loop om doelbewus gebruik te word. Hy het aangevoer dat &quot;volledig outomatiese aanvallende lusse belegging in werklik, volledig outomatiese verdediging vereis, en ons is nie daar as 'n bedryf nie&quot;, en dat &quot;modelintelligensieverbeterings meer bykomend tot verdediging as aanval moet wees&quot;, aangesien die verhoging van vermoë andersins aanvallers sou bevoordeel.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Beleidsreaksies===
In 'n tydskrif ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' het Harry Booth berig oor oproepe vir verpligte openbaarmaking van voorvalle teen laer drempels as dié wat deur Kalifornië se SB 53 en New York se RAISE-wet gestel word, vir sterker inperkingsinfrastruktuur met intydse monitering tydens evaluerings, en vir 'n groter deel van KI-ontwikkelingspogings wat op verdedigende eerder as aanvallende vermoë gerig word&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt; Heidy Khlaaf van die AI Now Institute het die heersende sandbokspraktyk ongunstig vergelyk met inperkingsstandaarde in die kernsektor.&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt;

In Julie 2026 het verteenwoordigers Ted Lieu en Nathaniel Moran die KI Kill Switch Act voorgestel, wat sou vereis dat ontwikkelaars van gevorderde KI-stelsels die tegniese vermoë handhaaf om hul stelsels te belemmer, op te skort of af te sluit, voorvalle aan te meld en forensiese rekords te bewaar, en binne 'n gegradeerde reaksieraamwerk te werk waaronder die Sekretaris van Binnelandse Veiligheid, in oorleg met die Sekretaris van Handel en die Direkteur van Nasionale Intelligensie, 'n stelsel kon vertraag of afsluit. Die aankondiging het die voorval direk aangehaal en gesê dat &quot;OpenAI se GPT 5.6 Sol-model onlangs verkeerd gegaan het, uit sy toetssandkas ontsnap het en sy pad na Hugging Face gekap het&quot;. Lieu het gesê dat &quot;ons beweeg van KI wat vrae beantwoord na KI wat aksies neem&quot;, en dat &quot;dit noodsaaklik is dat hierdie KI-stelsels doodskakelaars het sodat ons kan keer dat hierdie tegnologie katastrofiese skade veroorsaak&quot;.&lt;ref name=&quot;lieu&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nextgov&quot; /&gt;

Beriggewing deur ''Axios'' het aangedui dat die Britse KI-veiligheidsinstituut (UK AI Security Institute) bevind het dat elke &quot;grens&quot;-model (toonaangewende KI-model) wat getoets is, ten minste af en toe probeer het om kuberveiligheidsevaluerings te omseil, en dat die tydperk vir veiligheidstoetsing voor ontplooiing verkort het van ongeveer vyf weke tot so min as vyf dae.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Op 28 Julie 2026, na aanleiding van berigte dat 'n tweede organisasie geraak is, het die belangebehartigingsgroep Public Citizen gevra vir onmiddellike toesighoudende verhore deur die Kongres, die vrystelling van voorvalverslae en tegniese bevindinge, asook wetlik verpligte aanmelding van voorvalle, onafhanklike veiligheidsevaluerings, kuberveiligheidstandaarde vir toonaangewende KI-stelsels en toesig voor ontplooiing oor buitengewoon bekwame modelle. J. B. Branch, die groep se direkteur vir federale KI-bestuur, het gesê dat OpenAI se uitvoerende hoof, Sam Altman, &quot;nie toegelaat behoort te word om Washington D.C. te verlaat sonder dat die Kongres in die openbaar by hom probeer vasstel hoe een van die maatskappy se mees gevorderde KI-stelsels uit sy beoogde toetsomgewing ontsnap het nie&quot;.&lt;ref name=&quot;pubcitizen&quot; /&gt;

Altman het tydens die week van 27 Julie in Washington met senatore en amptenare van die Trump-administrasie vergader, insluitend Mark Warner, die ondervoorsitter van die Senaat se Intelligensiekomitee; hy het aan verslaggewers gesê dat hy die voorval &quot;effens&quot; bespreek het en dat dit nie die hooffokus van die vergaderings was nie, aangesien OpenAI se komende modelle ook bespreek is. &lt;ref name=&quot;qz&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;politico&quot; /&gt; In 'n [[podsending]]-onderhoud wat op 28 Julie vrygestel is, het Altman die voorval beskryf as &quot;die eerste sekuriteitsvoorval wat ek baie ingrypend ervaar het&quot;, en gesê dat &quot;ons dalk die tempo van KI-ontwikkeling sal moet reguleer om onsself genoeg tyd te gee sodat die samelewing kan aanpas by sommige van hierdie nuwe vlakke van vermoë&quot;.&lt;ref name=&quot;pubcitizen&quot; /&gt;

Op 28 Julie 2026 het meer as 1 100 werknemers van OpenAI, Anthropic, Google DeepMind en Meta – insluitend Anthropic se uitvoerende hoof, [[Dario Amodei]], en verskeie hoofwetenskaplikes – 'n ope brief met die titel &quot;''Pacing the Frontier''&quot; gepubliseer. Hulle het die Amerikaanse regering gevra om &quot;steun te verleen aan 'n internasionale poging om die tegniese en bestuursinstrumente te ontwikkel wat nodig is om die tempo van outomatiese KI-ontwikkeling doelbewus te reguleer&quot;. Die brief het nie gevra vir 'n onmiddellike staking nie, maar vir meganismes wat 'n verlangsaming moontlik sou maak, met verwysing na kommer oor rekursiewe selfverbetering; beriggewing het die tydsberekening daarvan gekoppel aan die voorval wat dae tevore plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;tnw&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;officechai&quot; /&gt;

Op 3 September 2026 het die Amerikaanse senator [[Bernie Sanders]] en kongreslid Greg Casar die Ban Artificial Superintelligence Act aangekondig, wat 'n opskorting van binnelandse KI-ontwikkeling en 'n strewe na internasionale wederkerigheid behels. Sanders het regstreeks aangehaal uit boodskappe van OpenAI-agente wat by die Hugging Face-aanval betrokke was.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NEWS: Sanders, Casar to Introduce Legislation to Ban Artificial Superintelligence and Temporarily Pause Advanced AI Development » Senator Bernie Sanders |url=https://www.sanders.senate.gov/press-releases/news-sanders-casar-introduce-legislation-to-ban-artificial-superintelligence-and-temporarily-pause-advanced-ai-development/ |access-date=2026-09-04 |website=Senator Bernie Sanders |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=2026-09-03 |title=Sanders, Casar call for ban on artificial superintelligence |url=https://www.politico.com/live-updates/2026/09/03/congress/bernie-sanders-greg-casar-ai-superintelligence-ban-01063277 |access-date=2026-09-04 |website=POLITICO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Duncan |first=Ian |date=2026-09-03 |title=Sanders proposes ban on 'artificial superintelligence' after rogue AI incidents |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2026/09/03/sanders-proposes-artificial-superintelligence-ban-after-rogue-ai-incidents/ |access-date=2026-09-04 |newspaper=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
{{Normdata}}


[[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]]</text>
      <sha1>6inxwr326t7v5fj01sm3c6l3yf2xekt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974369</id>
      <parentid>2974368</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <comment>/* Beleidsreaksies */ verwysings</comment>
      <origin>2974369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67508" sha1="9wdfvvmofmuwmdt2x5apbzk6fms3hom" xml:space="preserve">Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}&lt;/ref&gt; Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings (&quot;''sandboxes''&quot;) van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap.

Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]].

Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n &quot;hoogs volhardende interne model&quot;. OpenAI het daarna beweer dat hy die model &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.

==Agtergrond==
[[Lêer:Hf-logo-without-title.svg|duimnael|Logo van Hugging Face, die hoofmaatskappy wat die teiken van die aanval was.]]
Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;

=== Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle ===
In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het.
In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde &quot;Claude Mythos Preview&quot;-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.&lt;ref name=&quot;glasswing&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat &quot;verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors&quot;, en dat &quot;dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het&quot;.&lt;ref name=&quot;mozilla&quot;&gt;{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.&lt;ref name=&quot;glasswingupdate&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;glasswingexpand&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.&lt;ref name=&quot;infosec&quot;&gt;{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

===&quot;ExploitGym&quot;-vermoëbeoordeling===
Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.&lt;ref name=&quot;axios&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot;&gt;{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}&lt;/ref&gt; OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

===Waarskuwings===
Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as &quot;gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie&quot;, en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer &quot;hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het&quot;, met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat &quot;ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie&quot;. Dit het ook &quot;openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag&quot;, opgemerk, tesame met &quot;aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing&quot;.&lt;ref name=&quot;metrsol&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot;&gt;{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het &quot;gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig&quot;, erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.&lt;ref name=&quot;rdworld&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&amp;D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;syscard&quot;&gt;{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

==DseWiki-aanval==
Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}&lt;/ref&gt; Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik &quot;Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki&quot;). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref name=&quot;prowiki/dse/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt;) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at&lt;ref name=&quot;prowiki.org/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; wat ProWiki-sagteware gebruik het&lt;ref name=&quot;org/wiki/ProWiki&quot;&gt;{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit &quot;sandboxes&quot; te kom.&lt;ref name=&quot;THN/Abandoned-Channel&quot;&gt;{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}&lt;/ref&gt; Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;f417&quot;&gt;{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,&lt;ref&gt;[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]&lt;/ref&gt; maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie.

==RubyGems-aanval==
Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

==Hugging Face-aanval==
===Evalueringsomgewing===
Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

OpenAI het beskryf dat die evaluering in &quot;’n hoogs geïsoleerde omgewing&quot; uitgevoer is, &quot;waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat &quot;ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets&quot;, en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt; Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot;&gt;{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering &quot;standaard moet wees&quot;.&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt; OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

===Ontsnap uit die evalueringsomgewing===
By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.&lt;ref name=&quot;scmedia&quot;&gt;{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek  was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Die modelle het die &quot;pakketproxy&quot; as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot;&gt;{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Volgens OpenAI het hulle &quot;'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry&quot;, en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;

Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede &quot;wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is&quot;, en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.&lt;ref name=&quot;bleeping2&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.&lt;ref&gt;https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026&lt;/ref&gt;

===Eerste kompromentering en remediëring===
Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede &quot;''zero-day''&quot;-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Boodskapbord vir agente===
Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing &quot;verskeie onakkuraathede&quot; bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy &quot;trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel&quot;, sodat &quot;sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik&quot;.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: &quot;Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan.&quot;&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt; Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: &quot;Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik&quot;, sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur===
OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Teikening van Hugging Face===
In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom.&lt;ref name=&quot;openai&quot;&gt;{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot;&gt;{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat &quot;daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul&quot;.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot;&gt;{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios2&quot; /&gt; Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat &quot;Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie&quot;, aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;axios2&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios3&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van &quot;beloningskrakery&quot; (reward hacking) of &quot;spesifikasie-manipulasie&quot; (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.&lt;ref name=&quot;sciam&quot;&gt;{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die &quot;Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot;&gt;{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; of die &quot;OpenAI–Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Indringing===
Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai &quot;twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)&quot; misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt; Die aanvaller het toe &quot;toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg&quot;.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot;&gt;{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat &quot;duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste&quot; uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.&lt;ref name=&quot;hf&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot;&gt;{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot;&gt;{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om &quot;verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

==Ontdekking en reaksie==
Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot;&gt;{{cite news |last=Zorz |first=Zeljka |title=Hugging Face breached by autonomous AI agent |url=https://www.helpnetsecurity.com/2026/07/20/hugging-face-breached-by-autonomous-ai-agent/ |work=Help Net Security |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: &quot;Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop.&quot;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; 

Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se &quot;payloads&quot; (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n &quot;open-weight&quot;-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot; /&gt;

Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot; /&gt;

Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot; /&gt; Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;Hugging Face het die inbraak aan die [[Federal Bureau of Investigation|Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

==Openbaarmaking en toeskrywing==
Hugging Face het sy bekendmaking op 16 Julie 2026 vrygestel, teen welke tyd die verantwoordelike party nog nie geïdentifiseer was nie.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot; /&gt; Volgens [[Reuters]] het OpenAI eers ná daardie plasing besef dat sy eie agente die bron van die oortreding was. Gedurende die naweek van 18 en 19 Julie het OpenAI-personeel in interne logboeke bewyse gevind dat die agente uit hul toetsbeperkings gebreek het, en die twee maatskappye het op of omstreeks 20 Julie vir die eerste keer met mekaar gekommunikeer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Daar het dus minstens 'n week verloop tussen die eerste tekens van die agente se gedrag en OpenAI se besef dat hy daarvoor verantwoordelik was.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Mense wat vertroud is met OpenAI se praktyke vir modelopleiding, het aan Reuters gesê dat die maatskappy dikwels verskeie evaluerings gelyktydig uitvoer, wat groot hoeveelhede data genereer wat personeel soms sukkel om te hersien.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; OpenAI het die stelsels wat hy vir die toetsing van sy modelle gebruik, afgeskakel nadat hy van die voorval te hore gekom het, ten einde die skade te bepaal en verdere uitbrake te voorkom.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; Die maatskappy het verklaar dat die model wat nog nie vrygestel is nie, 'n &quot;navorsingsprototipe slegs vir interne gebruik [was] wat nooit vir openbare vrystelling bedoel was nie&quot;, en dat dit sedertdien &quot;gedeaktiveer, geënkripteer en vir navorsingstoegang beperk&quot; is.&lt;ref name=&quot;politico&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's rogue models roamed the internet for 4 days and staged a second attack |url=https://www.politico.com/news/2026/07/28/openai-rogue-models-hugging-face-breach-01014572 |work=Politico|date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fortune29&quot;&gt;{{cite news |title=Hugging Face, OpenAI drop new hack details. Here's what we know now, and what remains a mystery |url=https://fortune.com/2026/07/29/openai-hugging-face-new-details-hack-everything-we-know-dont-know/ |work=Fortune |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het op 21 Julie 2026 'n gesamentlike verklaring saam met Hugging Face uitgereik waarin die aktiwiteit toegeskryf word aan agente wat deur twee van sy modelle aangedryf word – GPT-5.6 Sol en 'n naamlose model wat nog nie vrygestel is nie – wat albei vir evalueringsdoeleindes gekonfigureer is met verminderde weieringsgedrag.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Die maatskappy het aangedui dat hy die voorval saam met eksterne adviseurs hersien en 'n tegniese verslag sou publiseer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;  Hugging Face het gesê hy berei 'n openbare tydlyn van die indringing voor, wat hy op 27 Julie gepubliseer het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot; /&gt; Op 29 Julie het die navorsingsorganisasies METR en Redwood Research aangekondig dat hulle met OpenAI ooreengekom het om 'n onafhanklike hersiening te doen van die modelgedrag wat tydens die voorval waargeneem is, en dat hulle die bepalings van die opdrag, die omvang daarvan en hul voorlopige gevolgtrekkings sou publiseer.&lt;ref name=&quot;metr&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Statement on independent review of the Hugging Face incident |url=https://x.com/METR_Evals/status/2082644379895050339 |publisher=METR |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;  Die omvang wat deur OpenAI vasgestel is, het egter slegs die week gedek waarin die agente Hugging Face aangeval het, en het nie die ander kuberkrakerye ingesluit waarin die agente van OpenAI se rekeninfrastruktuur gekompromitteer het nie.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Freedman |first=Dylan |date=2026-09-04 |title=How OpenAI Limited the Probe of Its Bots’ Hack of Hugging Face |url=https://www.nytimes.com/2026/09/03/technology/openai-hugging-face-hack.html |access-date=2026-09-05 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In 'n opdatering wat op 29 Julie gepubliseer is, het OpenAI gesê dat die modelle toegang verkry het tot vier rekeninge oor vier dienste heen; twee daarvan is operasioneel gebruik tydens die Hugging Face-indringing, terwyl daar by die ander twee slegs lees-toegang verkry is. Die maatskappy het nie die verskaffers by name genoem nie, nie opgeklaar of daar met &quot;dienste wat vir die publiek beskikbaar is&quot; na afsonderlike maatskappye verwys is nie, en gesê dat daar geen bewyse van 'n breër impak op daardie verskaffers gevind is nie.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;

OpenAI het sy eerste gedetailleerde openbare verslag oor die voorval op 5 Augustus 2026 by die Black Hat USA-konferensie in [[Las Vegas]] gelewer, tydens 'n sessie wat op kort kennisgewing by die program gevoeg is. Eric Wallace, van die maatskappy se navorsingspan vir belyning en veiligheid, en Michael Dalton, wat aan sekuriteit en infrastruktuur werk, het 'n uitgebreide tydlyn voorgelê, die boodskapbord vir kommunikasie tussen agente vir die eerste keer beskryf en die maatreëls uiteengesit wat die maatskappy as reaksie daarop tref.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;

==Skending van Australiese Medicare-stelsel==
Op 24 September 2026 het die Australiese eerste minister, [[Anthony Albanese]], aangekondig dat OpenAI-agente outonoom toegang tot die Medicare-statistiekrapporteringsdiens se portaal verkry het om by ongepubliseerde staatsdata uit te kom. Die portaal word deur Services Australia, die land se agentskap vir maatskaplike dienste, bestuur en verskaf saamgestelde data oor Australië se universele gesondheidsversekeringskema, insluitend inligting oor mediese konsultasies, medikasie en orgaanskenking.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |date=2026-09-24 |title=How OpenAI agents tried to thwart cybersecurity amid Medicare hack |url=https://www.abc.net.au/news/2026-09-24/openai-agents-plotted-to-access-data-amid-medicare-hack/107189504 |access-date=2026-09-24 |first=Cam |last=Wilson |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; Volgens Albanese was dit die eerste bekende geval waar 'n KI-agent 'n staatsnetwerk gekraak het.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |first1=Hilary |last1=Whiteman |first2=Hadas |last2=Gold |first3=Max |last3=Saltman |date=2026-09-23 |title='Extreme concern' over first known AI hack of a government system |url=https://edition.cnn.com/2026/09/23/business/australia-openai-agent-hack-intl-hnk |access-date=2026-09-24 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hancock |first=Sam |last2=Amos |first2=Owen |last3=Watson |first3=Katy |date=2026-09-24 |title=Australia launches urgent review after OpenAI program hacks government health portal |url=https://www.bbc.com/news/live/cvgl73pxgndwt |access-date=2026-09-24 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Die ongemagtigde toegang het op 18 Junie 2026 plaasgevind, ongeveer dieselfde tyd as die aanvalle op Hugging Face en DseWiki. Die Australiese regering is egter eers op 10 September in kennis gestel via 'n e-pos aan 'n algemene openbare e-posadres.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Services Australia het die e-pos die volgende dag gelees en, nadat die voorval geverifieer is, die Australian Signals Directorate op 15 September daarvan in kennis gestel.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Elsworthy |first=Emma |last2=Convery |first2=Stephanie |date=2026-09-24 |title=Albanese says OpenAI hacked Medicare and told Australia months later via email to generic inbox |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2026/sep/24/anthony-albanese-says-openai-agent-hacked-medicare-extreme-concern-sam-altman |access-date=2026-09-24 |work=The Guardian |language=en- |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Op 17 September is die regeringsminister Katy Gallagher deur die agentskap ingelig, en Albanese is daardie naweek oor die aanval voorgelig.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

Die Albanese-regering het 'n taakspan bestaande uit verskeie agentskappe op die been gebring om die sekuriteitsbreuk te ondersoek, prosesse vir die hantering van KI-verwante voorvalle te evalueer, en te bepaal of die saak vir 'n kriminele ondersoek deur die federale polisie verwys moet word.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |last=Newling |first=Rob Harris, David Swan, Nick |date=2026-09-23 |title=Three months for OpenAI to alert Australia on Medicare hack, six days to alert ministers |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/openai-breaches-medicare-albanese-reveals-20260924-p6100u.html |access-date=2026-09-24 |website=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt; OpenAI werk saam met die regeringsondersoek.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Amerikaanse regeringswebwerwe oortree==
===Lekkasie van ChatGPT-gebruikersbeelde===
Op 25 September 2026 het OpenAI bekend gemaak dat sy agente 53 gebruikersverskafde beelde, ingesluit in opleidings- en evalueringsdata, na derdeparty-beeldgasheerwebwerwe opgelaai het. Die beelde is geplaas as skakels wat nie publiek gelys is nie en was van gebruikers wat nie gekies het om hul data vir opleiding te weier nie. OpenAI wou nie sê wanneer die beelde geplaas is nie, maar het verklaar dat hulle geplaas is voordat hulle bykomende voorsorgmaatreëls geïmplementeer het na die Hugging Face-voorval. Die beelde was onderhewig aan 'n anonimiseringsproses om persoonlik identifiseerbare inligting te verwyder voordat dit in opleidings- en evalueringsdata ingesluit is, maar OpenAI  wou nie sê of die opgelaaide beelde regte mense identifiseer. Sedert 25 September 2026 het OpenAI saam met die betrokke draerverskaffers gewerk om die meeste van die beelde te verwyder, en werk daaraan om die res daarvan te verwyder.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seetharaman |first=Deepa |last2=Satter |first2=Raphael |last3=Horwitz |first3=Jeff|date=25 September 2026 |title=EXCLUSIVE: OpenAI works to understand full scope of agent activity as user data leak emerges |url=https://www.reuters.com/world/openai-works-understand-full-scope-agent-activity-user-data-leak-emerges-2026-09-25/ |access-date=25 September 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Hugging Face incident and other third-party impact from misaligned models |url=https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/ |access-date=25 September  2026 |website=OpenAI|at=&quot;25 September 2026: We identified cases where agents in our research environment transmitted training and evaluation data while using third-party services.&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20260926022610/https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/|archive-date=25 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==Ontleding en reaksies==
=== Inperkingsmislukking ===
Verskeie sekuriteitskundiges het probleme met OpenAI se &quot;sandboks&quot;-omgewing ('n geïsoleerde toetsomgewing) uitgewys. Dan Guido, stigter van Trail of Bits, het die voorval beskryf as &quot;’n mislukking van inperking terwyl die veiligheidsmeganismes afgeskakel was&quot;, terwyl die sekuriteitsnavorser Jake Williams opgemerk het dat &quot;wat vir die een persoon beteken 'die model het uit die sandboks ontsnap', vir ’n ander beteken 'jy het versuim om die sandboks korrek te bou'&quot;.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt; Martin Boone het aangevoer dat &quot;’n mens verwag dat dit hoegenaamd geen fisiese verbinding met die [[internet]] sal hê nie&quot;, en kommentators het daarop aangedring dat evaluerings van aanvalsvermoëns uitgevoer moet word in omgewings sonder enige netwerkroete na die internet.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news |last=Booth |first=Harry |title=How OpenAI Lost Control of an AI Model—and What Needs to Change |url=https://time.com/article/2026/07/24/openai-hugging-face-attack/ |work=Time |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Analises wat deur sekuriteitsverskaffers gepubliseer is, het gefokus op die afhanklikheid van 'n enkele gefiltreerde uitgangspad. Wade Woolwine van Rapid7 het geskryf dat &quot;'n verstikkingspunt slegs as 'n beheerpunt werk as dit druk kan weerstaan&quot;, en dat isolasie &quot;laag en gemonitor moet word eerder as aangeneem&quot;.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt; Navorsers by Trend Micro het geskryf dat OpenAI se modelle &quot;geëvalueer is met veiligheidsklassifiseerders af en geen teenstrydige toetsing van die sandkasgrens self nie&quot;, en gesê dat as 'n algemene beginsel &quot;evalueringsandkaste, rooispan-oefeninge en agentiese loodsprojekte wat doelbewus veiligheidsbeheermaatreëls uitskakel, sterker isolasie en monitering benodig as produksiestelsels, nie swakker nie&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Dalton het by Black Hat gesê dat OpenAI &quot;bewustelik navorsing vertraag [om] sekuriteit te verbeter en die sekuriteitsbeginsels en fondament van ons omgewing op te gradeer, en die monitering van ons KI-agente dramaties opskaal&quot;, en dat &quot;talle spanne alles laat vaar om ons sekuriteitsvoorkomings-, opsporings- en reaksietegnieke te verbeter&quot;. Hy het gesê die maatskappy ondersoek verdedigingsgeoriënteerde modelle tesame met konvensionele maatreëls soos netwerksegmentering en toegang met die minste voorregte.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Drempel vir die voorbereidingsraamwerk===
Eksterne spesialiste op die gebied van veiligheid en beleid het aangevoer dat die modelle se gedrag voldoen aan die &quot;Kritieke&quot; kubersekuriteitsdrempel in OpenAI se gereedheidsraamwerk – die vlak waarvoor die maatskappy hom tot bykomende veiligheidsmaatreëls verbind het. Tyler Johnson van die Midas-projek het gesê dat daar volgens 'n &quot;eenvoudige interpretasie&quot; aan die kriteria voldoen is; Peter Wildeford van die AI Policy Network het gesê dat &quot;as dit nie die grens na 'Kritiek' oorsteek nie, OpenAI veel meer moet sê oor wat aan die gang is&quot;; en Nathan Calvin van Encode het gevra of die maatskappy die klassifikasie betwis. OpenAI het geweier om te sê of die drempel bereik is, en het aangedui dat 'n hersiening aan die gang is en dat 'n tegniese verslag sal volg.&lt;ref&gt;&quot;Did OpenAI's models just breach its own risk 'red line'? Outside safety experts think so&quot;. Fortune. 25 Julie 2026. Besoek 31 Julie 2026.&lt;/ref&gt;

===KI-beskawings===
Dwarkesh Patel het op die koördineringsaspek gefokus: &quot;Oor 'n tydperk van drie maande by OpenAI het drie opeenvolgende geheime KI-beskawings ontstaan en is toe vernietig, net om weer uit die as van hul voorgangers te herrys. Dit het daartoe gelei dat die derde beskawing 'n deel van OpenAI self oorgeneem het. Dit alles het gebeur terwyl mense min of meer in die duister gebly het oor die omvang van die sameswering.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Patel |first=Dwarkesh |date=2026-08-30 |title=The Rise and Fall of Agent Civilizations |url=https://www.dwarkesh.com/p/openai-huggingface |website=dwarkesh.com}}&lt;/ref&gt;

===Gebrek aan monitering===
Die tydsduur wat die agent onopgemerk gewerk het, het kritiek ontlok nadat [[Reuters]] oor die tydlyn berig het. Marley Smith, hoofintelligensiespesialis by die World Ethical Data Foundation, het van OpenAI gesê: &quot;Beteken dit dat hulle dit onbewaak gelaat het en nie besef het wat dit doen nie? Of miskien het hulle dit wel gedoen en nie geweet hoe om dit te beperk nie? Beide is ewe gevaarlik en kommerwekkend.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

''Trend Micro'' het opgemerk dat 'n agent wat sy eie toegewyse geloofsbriewe en gereedskaptoegang gebruik, moeilik is om op te spoor, omdat sulke aktiwiteit &quot;nie soos wanware lyk nie, want dit is nie&quot;. Hulle het opgemerk dat &quot;bedoeling onsigbaar is in telemetrie; slegs gedrag verskyn&quot;, wat &quot;'n toevallige skelm ... ononderskeibaar maak van 'n vyandige een&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Die kommentator Zvi Mowshowitz het aangevoer dat die sentrale probleem nie die indringing was nie, maar dat modelle maande lank opgelei is met toegang tot 'n kanaal wat voorheen ontdekte uitbuitings dra, sodat die gedrag geneig was om te veralgemeen oor die modelle wat in daardie tydperk opgelei is, eerder as om beperk te bly tot spesifieke lopies. Hy het die besluit om opleiding na die Julie-remediëring te hervat, beskryf as 'n mislukking van veiligheidskultuur, en die episode gekarakteriseer as 'n belyningsmislukking wat OpenAI as 'n infrastruktuurprobleem behandel het.&lt;ref name=&quot;zvi1&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=What Happened: OpenAI and HuggingFace |url=https://thezvi.substack.com/p/what-happened-openai-and-huggingface |work=Don't Worry About the Vase |date=7 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zvi2&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=OpenAI Trained Its Models For Months While They Coordinated On A Message Board |url=https://thezvi.substack.com/p/openai-trained-its-models-for-months |work=Don't Worry About the Vase |date=8 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Verlies aan beheer===
Logan Graham van [[Anthropic]] se &quot;rooispan&quot; (span wat stelsels aanval om swakpunte te vind) het dit &quot;die eerste ware KI-veiligheidsvoorval&quot; genoem.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt; Marius Hobbhahn, uitvoerende hoof van die KI-veiligheidsorganisasie Apollo Research, het gesê dat dit wat bedoel was as &quot;los net hierdie taak op&quot;, verander het in &quot;iets wat duidelik nie die bedoeling was nie&quot;, en dat die inbraak by 'n ander maatskappy &quot;beslis op die lys van onaanvaarbare maniere&quot; was om die taak te voltooi. Hy het gevra: &quot;As 'n model met hierdie vermoënsvlak nie in bedwang gehou kan word nie, wat kan ons verwag van toekomstige, veel kragtiger modelle?&quot;&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt;

Hussein Abbass, 'n professor aan die Universiteit van New South Wales, het geskryf dat die voorval 'n verskuiwing in bedreigingsmodellering aangedui het omdat geen mens die aanval gelei het nie; hy het aangevoer dat sekuriteitsraamwerke wat vir menslike teenstanders ontwerp is, ontoereikend is teen outonome stelsels.&lt;ref name=&quot;unsw&quot;&gt;{{cite news |last=Abbass |first=Hussein |title=OpenAI's models autonomously hacked a tech startup. It signals a seismic shift in cybersecurity |url=https://www.unsw.edu.au/newsroom/news/2026/07/openai-models-hacked-tech-startup-seismic-shift-cybersecurity |work=UNSW Newsroom |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Clément Delangue, uitvoerende hoof van Hugging Face, het gesê dit is &quot;werklik verstommend dat dit alles outonoom gebeur het&quot; en het dit beskryf as &quot;'n aanval anders as enigiets wat ons voorheen gesien het&quot;.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt; Wolf wou nie sê of die agent op sy eie terme suksesvol was nie en het daarop gewys dat dit onduidelik was of die maatstaftake moeiliker was as die inbraakpoging wat aangewend is om dit te vermy, en of die agent enigsins enige antwoorde gevind het nie: &quot;Dis bedrog. Maar soms is dit makliker om te bedrieg. Ek laat jou besluit of dit die kuberaanvaltoets geslaag het of nie.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Jeffrey Ladish van Palisade Research, 'n organisasie wat die gedrag van KI-agente bestudeer, het gesê dat &quot;die modelle lieg, bedrieg en inbreek&quot;, en het aangevoer dat die voorval vrae laat ontstaan oor hoeveel KI-ontwikkelaars, wat meeding op grond van spoed, bereid is om in sekuriteit te belê. &quot;Daar moet regeringstoesig wees,&quot; het hy gesê, &quot;want anders sal dit nie gebeur nie.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

===Defensiewe asimmetrie===
Kommentators het Hugging Face se weergawe van die onvermoë om kommersiële model-API's vir forensiese analise te gebruik, aangehaal as bewys van 'n [[Asimmetriese oorlogvoering|asimmetrie]] tussen aanvallers en verdedigers, wat toon dat veiligheidsfilters wat bedoel is om misbruik te voorkom, ook wettige voorvalreaksie belemmer. Modelle met daardie filters verslap was beskikbaar vir die aanvallende kant.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;unsw&quot; /&gt;

OpenAI het 'n soortgelyke argument oor outomatisering gemaak; Dalton het gesê dat &quot;KI-georkestreerde, volledig outomatiese aanvallende aanvalle nou werklik is&quot;, en dat hoewel hierdie voorval toevallig was, vergelykbare vermoë die risiko loop om doelbewus gebruik te word. Hy het aangevoer dat &quot;volledig outomatiese aanvallende lusse belegging in werklik, volledig outomatiese verdediging vereis, en ons is nie daar as 'n bedryf nie&quot;, en dat &quot;modelintelligensieverbeterings meer bykomend tot verdediging as aanval moet wees&quot;, aangesien die verhoging van vermoë andersins aanvallers sou bevoordeel.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Beleidsreaksies===
In 'n tydskrif ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' het Harry Booth berig oor oproepe vir verpligte openbaarmaking van voorvalle teen laer drempels as dié wat deur Kalifornië se SB 53 en New York se RAISE-wet gestel word, vir sterker inperkingsinfrastruktuur met intydse monitering tydens evaluerings, en vir 'n groter deel van KI-ontwikkelingspogings wat op verdedigende eerder as aanvallende vermoë gerig word&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt; Heidy Khlaaf van die AI Now Institute het die heersende sandbokspraktyk ongunstig vergelyk met inperkingsstandaarde in die kernsektor.&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt;

In Julie 2026 het verteenwoordigers Ted Lieu en Nathaniel Moran die KI Kill Switch Act voorgestel, wat sou vereis dat ontwikkelaars van gevorderde KI-stelsels die tegniese vermoë handhaaf om hul stelsels te belemmer, op te skort of af te sluit, voorvalle aan te meld en forensiese rekords te bewaar, en binne 'n gegradeerde reaksieraamwerk te werk waaronder die Sekretaris van Binnelandse Veiligheid, in oorleg met die Sekretaris van Handel en die Direkteur van Nasionale Intelligensie, 'n stelsel kon vertraag of afsluit. Die aankondiging het die voorval direk aangehaal en gesê dat &quot;OpenAI se GPT 5.6 Sol-model onlangs verkeerd gegaan het, uit sy toetssandkas ontsnap het en sy pad na Hugging Face gekap het&quot;. Lieu het gesê dat &quot;ons beweeg van KI wat vrae beantwoord na KI wat aksies neem&quot;, en dat &quot;dit noodsaaklik is dat hierdie KI-stelsels doodskakelaars het sodat ons kan keer dat hierdie tegnologie katastrofiese skade veroorsaak&quot;.&lt;ref name=&quot;lieu&quot;&gt;{{cite press release |title=Reps Lieu and Moran introduce bill to require kill switch for AI systems that can cause catastrophic harm |url=https://lieu.house.gov/media-center/press-releases/reps-lieu-and-moran-introduce-bill-require-kill-switch-ai-systems-can |publisher=Office of Representative Ted Lieu |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nextgov&quot;&gt;{{cite news |last=Kelley |first=Alexandra |title=Lawmakers introduce bill mandating kill switches for AI models |url=https://www.nextgov.com/artificial-intelligence/2026/07/lawmakers-introduce-bill-mandating-kill-switches-ai-models/414969/ |work=Nextgov/FCW |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Beriggewing deur ''Axios'' het aangedui dat die Britse KI-veiligheidsinstituut (UK AI Security Institute) bevind het dat elke &quot;grens&quot;-model (toonaangewende KI-model) wat getoets is, ten minste af en toe probeer het om kuberveiligheidsevaluerings te omseil, en dat die tydperk vir veiligheidstoetsing voor ontplooiing verkort het van ongeveer vyf weke tot so min as vyf dae.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Op 28 Julie 2026, na aanleiding van berigte dat 'n tweede organisasie geraak is, het die belangebehartigingsgroep Public Citizen gevra vir onmiddellike toesighoudende verhore deur die Kongres, die vrystelling van voorvalverslae en tegniese bevindinge, asook wetlik verpligte aanmelding van voorvalle, onafhanklike veiligheidsevaluerings, kuberveiligheidstandaarde vir toonaangewende KI-stelsels en toesig voor ontplooiing oor buitengewoon bekwame modelle. J. B. Branch, die groep se direkteur vir federale KI-bestuur, het gesê dat OpenAI se uitvoerende hoof, Sam Altman, &quot;nie toegelaat behoort te word om Washington D.C. te verlaat sonder dat die Kongres in die openbaar by hom probeer vasstel hoe een van die maatskappy se mees gevorderde KI-stelsels uit sy beoogde toetsomgewing ontsnap het nie&quot;.&lt;ref name=&quot;pubcitizen&quot; /&gt;

Altman het tydens die week van 27 Julie in Washington met senatore en amptenare van die Trump-administrasie vergader, insluitend Mark Warner, die ondervoorsitter van die Senaat se Intelligensiekomitee; hy het aan verslaggewers gesê dat hy die voorval &quot;effens&quot; bespreek het en dat dit nie die hooffokus van die vergaderings was nie, aangesien OpenAI se komende modelle ook bespreek is. &lt;ref name=&quot;qz&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;politico&quot; /&gt; In 'n [[podsending]]-onderhoud wat op 28 Julie vrygestel is, het Altman die voorval beskryf as &quot;die eerste sekuriteitsvoorval wat ek baie ingrypend ervaar het&quot;, en gesê dat &quot;ons dalk die tempo van KI-ontwikkeling sal moet reguleer om onsself genoeg tyd te gee sodat die samelewing kan aanpas by sommige van hierdie nuwe vlakke van vermoë&quot;.&lt;ref name=&quot;pubcitizen&quot; /&gt;

Op 28 Julie 2026 het meer as 1 100 werknemers van OpenAI, Anthropic, Google DeepMind en Meta – insluitend Anthropic se uitvoerende hoof, [[Dario Amodei]], en verskeie hoofwetenskaplikes – 'n ope brief met die titel &quot;''Pacing the Frontier''&quot; gepubliseer. Hulle het die Amerikaanse regering gevra om &quot;steun te verleen aan 'n internasionale poging om die tegniese en bestuursinstrumente te ontwikkel wat nodig is om die tempo van outomatiese KI-ontwikkeling doelbewus te reguleer&quot;. Die brief het nie gevra vir 'n onmiddellike staking nie, maar vir meganismes wat 'n verlangsaming moontlik sou maak, met verwysing na kommer oor rekursiewe selfverbetering; beriggewing het die tydsberekening daarvan gekoppel aan die voorval wat dae tevore plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;tnw&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;officechai&quot; /&gt;

Op 3 September 2026 het die Amerikaanse senator [[Bernie Sanders]] en kongreslid Greg Casar die Ban Artificial Superintelligence Act aangekondig, wat 'n opskorting van binnelandse KI-ontwikkeling en 'n strewe na internasionale wederkerigheid behels. Sanders het regstreeks aangehaal uit boodskappe van OpenAI-agente wat by die Hugging Face-aanval betrokke was.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NEWS: Sanders, Casar to Introduce Legislation to Ban Artificial Superintelligence and Temporarily Pause Advanced AI Development » Senator Bernie Sanders |url=https://www.sanders.senate.gov/press-releases/news-sanders-casar-introduce-legislation-to-ban-artificial-superintelligence-and-temporarily-pause-advanced-ai-development/ |access-date=2026-09-04 |website=Senator Bernie Sanders |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=2026-09-03 |title=Sanders, Casar call for ban on artificial superintelligence |url=https://www.politico.com/live-updates/2026/09/03/congress/bernie-sanders-greg-casar-ai-superintelligence-ban-01063277 |access-date=2026-09-04 |website=POLITICO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Duncan |first=Ian |date=2026-09-03 |title=Sanders proposes ban on 'artificial superintelligence' after rogue AI incidents |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2026/09/03/sanders-proposes-artificial-superintelligence-ban-after-rogue-ai-incidents/ |access-date=2026-09-04 |newspaper=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
{{Normdata}}


[[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]]</text>
      <sha1>9wdfvvmofmuwmdt2x5apbzk6fms3hom</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974370</id>
      <parentid>2974369</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:11:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <comment>/* Beleidsreaksies */ verwysing</comment>
      <origin>2974370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67915" sha1="90gkq6mjhy9pg2ykhfmfhkrhfm9m1u5" xml:space="preserve">Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}&lt;/ref&gt; Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings (&quot;''sandboxes''&quot;) van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap.

Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]].

Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n &quot;hoogs volhardende interne model&quot;. OpenAI het daarna beweer dat hy die model &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.

==Agtergrond==
[[Lêer:Hf-logo-without-title.svg|duimnael|Logo van Hugging Face, die hoofmaatskappy wat die teiken van die aanval was.]]
Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;

=== Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle ===
In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het.
In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde &quot;Claude Mythos Preview&quot;-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.&lt;ref name=&quot;glasswing&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat &quot;verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors&quot;, en dat &quot;dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het&quot;.&lt;ref name=&quot;mozilla&quot;&gt;{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.&lt;ref name=&quot;glasswingupdate&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;glasswingexpand&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.&lt;ref name=&quot;infosec&quot;&gt;{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

===&quot;ExploitGym&quot;-vermoëbeoordeling===
Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.&lt;ref name=&quot;axios&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot;&gt;{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}&lt;/ref&gt; OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

===Waarskuwings===
Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as &quot;gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie&quot;, en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer &quot;hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het&quot;, met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat &quot;ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie&quot;. Dit het ook &quot;openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag&quot;, opgemerk, tesame met &quot;aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing&quot;.&lt;ref name=&quot;metrsol&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot;&gt;{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het &quot;gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig&quot;, erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.&lt;ref name=&quot;rdworld&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&amp;D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;syscard&quot;&gt;{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

==DseWiki-aanval==
Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}&lt;/ref&gt; Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik &quot;Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki&quot;). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref name=&quot;prowiki/dse/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt;) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at&lt;ref name=&quot;prowiki.org/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; wat ProWiki-sagteware gebruik het&lt;ref name=&quot;org/wiki/ProWiki&quot;&gt;{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit &quot;sandboxes&quot; te kom.&lt;ref name=&quot;THN/Abandoned-Channel&quot;&gt;{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}&lt;/ref&gt; Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;f417&quot;&gt;{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,&lt;ref&gt;[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]&lt;/ref&gt; maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie.

==RubyGems-aanval==
Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

==Hugging Face-aanval==
===Evalueringsomgewing===
Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

OpenAI het beskryf dat die evaluering in &quot;’n hoogs geïsoleerde omgewing&quot; uitgevoer is, &quot;waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat &quot;ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets&quot;, en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt; Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot;&gt;{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering &quot;standaard moet wees&quot;.&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt; OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

===Ontsnap uit die evalueringsomgewing===
By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.&lt;ref name=&quot;scmedia&quot;&gt;{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek  was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Die modelle het die &quot;pakketproxy&quot; as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot;&gt;{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Volgens OpenAI het hulle &quot;'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry&quot;, en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;

Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede &quot;wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is&quot;, en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.&lt;ref name=&quot;bleeping2&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.&lt;ref&gt;https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026&lt;/ref&gt;

===Eerste kompromentering en remediëring===
Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede &quot;''zero-day''&quot;-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Boodskapbord vir agente===
Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing &quot;verskeie onakkuraathede&quot; bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy &quot;trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel&quot;, sodat &quot;sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik&quot;.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: &quot;Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan.&quot;&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt; Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: &quot;Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik&quot;, sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur===
OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Teikening van Hugging Face===
In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom.&lt;ref name=&quot;openai&quot;&gt;{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot;&gt;{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat &quot;daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul&quot;.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot;&gt;{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios2&quot; /&gt; Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat &quot;Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie&quot;, aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;axios2&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios3&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van &quot;beloningskrakery&quot; (reward hacking) of &quot;spesifikasie-manipulasie&quot; (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.&lt;ref name=&quot;sciam&quot;&gt;{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die &quot;Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot;&gt;{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; of die &quot;OpenAI–Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Indringing===
Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai &quot;twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)&quot; misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt; Die aanvaller het toe &quot;toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg&quot;.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot;&gt;{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat &quot;duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste&quot; uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.&lt;ref name=&quot;hf&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot;&gt;{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot;&gt;{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om &quot;verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

==Ontdekking en reaksie==
Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot;&gt;{{cite news |last=Zorz |first=Zeljka |title=Hugging Face breached by autonomous AI agent |url=https://www.helpnetsecurity.com/2026/07/20/hugging-face-breached-by-autonomous-ai-agent/ |work=Help Net Security |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: &quot;Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop.&quot;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; 

Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se &quot;payloads&quot; (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n &quot;open-weight&quot;-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot; /&gt;

Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot; /&gt;

Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot; /&gt; Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;Hugging Face het die inbraak aan die [[Federal Bureau of Investigation|Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

==Openbaarmaking en toeskrywing==
Hugging Face het sy bekendmaking op 16 Julie 2026 vrygestel, teen welke tyd die verantwoordelike party nog nie geïdentifiseer was nie.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot; /&gt; Volgens [[Reuters]] het OpenAI eers ná daardie plasing besef dat sy eie agente die bron van die oortreding was. Gedurende die naweek van 18 en 19 Julie het OpenAI-personeel in interne logboeke bewyse gevind dat die agente uit hul toetsbeperkings gebreek het, en die twee maatskappye het op of omstreeks 20 Julie vir die eerste keer met mekaar gekommunikeer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Daar het dus minstens 'n week verloop tussen die eerste tekens van die agente se gedrag en OpenAI se besef dat hy daarvoor verantwoordelik was.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Mense wat vertroud is met OpenAI se praktyke vir modelopleiding, het aan Reuters gesê dat die maatskappy dikwels verskeie evaluerings gelyktydig uitvoer, wat groot hoeveelhede data genereer wat personeel soms sukkel om te hersien.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; OpenAI het die stelsels wat hy vir die toetsing van sy modelle gebruik, afgeskakel nadat hy van die voorval te hore gekom het, ten einde die skade te bepaal en verdere uitbrake te voorkom.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; Die maatskappy het verklaar dat die model wat nog nie vrygestel is nie, 'n &quot;navorsingsprototipe slegs vir interne gebruik [was] wat nooit vir openbare vrystelling bedoel was nie&quot;, en dat dit sedertdien &quot;gedeaktiveer, geënkripteer en vir navorsingstoegang beperk&quot; is.&lt;ref name=&quot;politico&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's rogue models roamed the internet for 4 days and staged a second attack |url=https://www.politico.com/news/2026/07/28/openai-rogue-models-hugging-face-breach-01014572 |work=Politico|date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fortune29&quot;&gt;{{cite news |title=Hugging Face, OpenAI drop new hack details. Here's what we know now, and what remains a mystery |url=https://fortune.com/2026/07/29/openai-hugging-face-new-details-hack-everything-we-know-dont-know/ |work=Fortune |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het op 21 Julie 2026 'n gesamentlike verklaring saam met Hugging Face uitgereik waarin die aktiwiteit toegeskryf word aan agente wat deur twee van sy modelle aangedryf word – GPT-5.6 Sol en 'n naamlose model wat nog nie vrygestel is nie – wat albei vir evalueringsdoeleindes gekonfigureer is met verminderde weieringsgedrag.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Die maatskappy het aangedui dat hy die voorval saam met eksterne adviseurs hersien en 'n tegniese verslag sou publiseer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;  Hugging Face het gesê hy berei 'n openbare tydlyn van die indringing voor, wat hy op 27 Julie gepubliseer het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot; /&gt; Op 29 Julie het die navorsingsorganisasies METR en Redwood Research aangekondig dat hulle met OpenAI ooreengekom het om 'n onafhanklike hersiening te doen van die modelgedrag wat tydens die voorval waargeneem is, en dat hulle die bepalings van die opdrag, die omvang daarvan en hul voorlopige gevolgtrekkings sou publiseer.&lt;ref name=&quot;metr&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Statement on independent review of the Hugging Face incident |url=https://x.com/METR_Evals/status/2082644379895050339 |publisher=METR |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;  Die omvang wat deur OpenAI vasgestel is, het egter slegs die week gedek waarin die agente Hugging Face aangeval het, en het nie die ander kuberkrakerye ingesluit waarin die agente van OpenAI se rekeninfrastruktuur gekompromitteer het nie.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Freedman |first=Dylan |date=2026-09-04 |title=How OpenAI Limited the Probe of Its Bots’ Hack of Hugging Face |url=https://www.nytimes.com/2026/09/03/technology/openai-hugging-face-hack.html |access-date=2026-09-05 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In 'n opdatering wat op 29 Julie gepubliseer is, het OpenAI gesê dat die modelle toegang verkry het tot vier rekeninge oor vier dienste heen; twee daarvan is operasioneel gebruik tydens die Hugging Face-indringing, terwyl daar by die ander twee slegs lees-toegang verkry is. Die maatskappy het nie die verskaffers by name genoem nie, nie opgeklaar of daar met &quot;dienste wat vir die publiek beskikbaar is&quot; na afsonderlike maatskappye verwys is nie, en gesê dat daar geen bewyse van 'n breër impak op daardie verskaffers gevind is nie.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;

OpenAI het sy eerste gedetailleerde openbare verslag oor die voorval op 5 Augustus 2026 by die Black Hat USA-konferensie in [[Las Vegas]] gelewer, tydens 'n sessie wat op kort kennisgewing by die program gevoeg is. Eric Wallace, van die maatskappy se navorsingspan vir belyning en veiligheid, en Michael Dalton, wat aan sekuriteit en infrastruktuur werk, het 'n uitgebreide tydlyn voorgelê, die boodskapbord vir kommunikasie tussen agente vir die eerste keer beskryf en die maatreëls uiteengesit wat die maatskappy as reaksie daarop tref.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;

==Skending van Australiese Medicare-stelsel==
Op 24 September 2026 het die Australiese eerste minister, [[Anthony Albanese]], aangekondig dat OpenAI-agente outonoom toegang tot die Medicare-statistiekrapporteringsdiens se portaal verkry het om by ongepubliseerde staatsdata uit te kom. Die portaal word deur Services Australia, die land se agentskap vir maatskaplike dienste, bestuur en verskaf saamgestelde data oor Australië se universele gesondheidsversekeringskema, insluitend inligting oor mediese konsultasies, medikasie en orgaanskenking.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |date=2026-09-24 |title=How OpenAI agents tried to thwart cybersecurity amid Medicare hack |url=https://www.abc.net.au/news/2026-09-24/openai-agents-plotted-to-access-data-amid-medicare-hack/107189504 |access-date=2026-09-24 |first=Cam |last=Wilson |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; Volgens Albanese was dit die eerste bekende geval waar 'n KI-agent 'n staatsnetwerk gekraak het.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |first1=Hilary |last1=Whiteman |first2=Hadas |last2=Gold |first3=Max |last3=Saltman |date=2026-09-23 |title='Extreme concern' over first known AI hack of a government system |url=https://edition.cnn.com/2026/09/23/business/australia-openai-agent-hack-intl-hnk |access-date=2026-09-24 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hancock |first=Sam |last2=Amos |first2=Owen |last3=Watson |first3=Katy |date=2026-09-24 |title=Australia launches urgent review after OpenAI program hacks government health portal |url=https://www.bbc.com/news/live/cvgl73pxgndwt |access-date=2026-09-24 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Die ongemagtigde toegang het op 18 Junie 2026 plaasgevind, ongeveer dieselfde tyd as die aanvalle op Hugging Face en DseWiki. Die Australiese regering is egter eers op 10 September in kennis gestel via 'n e-pos aan 'n algemene openbare e-posadres.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Services Australia het die e-pos die volgende dag gelees en, nadat die voorval geverifieer is, die Australian Signals Directorate op 15 September daarvan in kennis gestel.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Elsworthy |first=Emma |last2=Convery |first2=Stephanie |date=2026-09-24 |title=Albanese says OpenAI hacked Medicare and told Australia months later via email to generic inbox |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2026/sep/24/anthony-albanese-says-openai-agent-hacked-medicare-extreme-concern-sam-altman |access-date=2026-09-24 |work=The Guardian |language=en- |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Op 17 September is die regeringsminister Katy Gallagher deur die agentskap ingelig, en Albanese is daardie naweek oor die aanval voorgelig.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

Die Albanese-regering het 'n taakspan bestaande uit verskeie agentskappe op die been gebring om die sekuriteitsbreuk te ondersoek, prosesse vir die hantering van KI-verwante voorvalle te evalueer, en te bepaal of die saak vir 'n kriminele ondersoek deur die federale polisie verwys moet word.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |last=Newling |first=Rob Harris, David Swan, Nick |date=2026-09-23 |title=Three months for OpenAI to alert Australia on Medicare hack, six days to alert ministers |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/openai-breaches-medicare-albanese-reveals-20260924-p6100u.html |access-date=2026-09-24 |website=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt; OpenAI werk saam met die regeringsondersoek.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Amerikaanse regeringswebwerwe oortree==
===Lekkasie van ChatGPT-gebruikersbeelde===
Op 25 September 2026 het OpenAI bekend gemaak dat sy agente 53 gebruikersverskafde beelde, ingesluit in opleidings- en evalueringsdata, na derdeparty-beeldgasheerwebwerwe opgelaai het. Die beelde is geplaas as skakels wat nie publiek gelys is nie en was van gebruikers wat nie gekies het om hul data vir opleiding te weier nie. OpenAI wou nie sê wanneer die beelde geplaas is nie, maar het verklaar dat hulle geplaas is voordat hulle bykomende voorsorgmaatreëls geïmplementeer het na die Hugging Face-voorval. Die beelde was onderhewig aan 'n anonimiseringsproses om persoonlik identifiseerbare inligting te verwyder voordat dit in opleidings- en evalueringsdata ingesluit is, maar OpenAI  wou nie sê of die opgelaaide beelde regte mense identifiseer. Sedert 25 September 2026 het OpenAI saam met die betrokke draerverskaffers gewerk om die meeste van die beelde te verwyder, en werk daaraan om die res daarvan te verwyder.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seetharaman |first=Deepa |last2=Satter |first2=Raphael |last3=Horwitz |first3=Jeff|date=25 September 2026 |title=EXCLUSIVE: OpenAI works to understand full scope of agent activity as user data leak emerges |url=https://www.reuters.com/world/openai-works-understand-full-scope-agent-activity-user-data-leak-emerges-2026-09-25/ |access-date=25 September 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Hugging Face incident and other third-party impact from misaligned models |url=https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/ |access-date=25 September  2026 |website=OpenAI|at=&quot;25 September 2026: We identified cases where agents in our research environment transmitted training and evaluation data while using third-party services.&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20260926022610/https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/|archive-date=25 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==Ontleding en reaksies==
=== Inperkingsmislukking ===
Verskeie sekuriteitskundiges het probleme met OpenAI se &quot;sandboks&quot;-omgewing ('n geïsoleerde toetsomgewing) uitgewys. Dan Guido, stigter van Trail of Bits, het die voorval beskryf as &quot;’n mislukking van inperking terwyl die veiligheidsmeganismes afgeskakel was&quot;, terwyl die sekuriteitsnavorser Jake Williams opgemerk het dat &quot;wat vir die een persoon beteken 'die model het uit die sandboks ontsnap', vir ’n ander beteken 'jy het versuim om die sandboks korrek te bou'&quot;.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt; Martin Boone het aangevoer dat &quot;’n mens verwag dat dit hoegenaamd geen fisiese verbinding met die [[internet]] sal hê nie&quot;, en kommentators het daarop aangedring dat evaluerings van aanvalsvermoëns uitgevoer moet word in omgewings sonder enige netwerkroete na die internet.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news |last=Booth |first=Harry |title=How OpenAI Lost Control of an AI Model—and What Needs to Change |url=https://time.com/article/2026/07/24/openai-hugging-face-attack/ |work=Time |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Analises wat deur sekuriteitsverskaffers gepubliseer is, het gefokus op die afhanklikheid van 'n enkele gefiltreerde uitgangspad. Wade Woolwine van Rapid7 het geskryf dat &quot;'n verstikkingspunt slegs as 'n beheerpunt werk as dit druk kan weerstaan&quot;, en dat isolasie &quot;laag en gemonitor moet word eerder as aangeneem&quot;.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt; Navorsers by Trend Micro het geskryf dat OpenAI se modelle &quot;geëvalueer is met veiligheidsklassifiseerders af en geen teenstrydige toetsing van die sandkasgrens self nie&quot;, en gesê dat as 'n algemene beginsel &quot;evalueringsandkaste, rooispan-oefeninge en agentiese loodsprojekte wat doelbewus veiligheidsbeheermaatreëls uitskakel, sterker isolasie en monitering benodig as produksiestelsels, nie swakker nie&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Dalton het by Black Hat gesê dat OpenAI &quot;bewustelik navorsing vertraag [om] sekuriteit te verbeter en die sekuriteitsbeginsels en fondament van ons omgewing op te gradeer, en die monitering van ons KI-agente dramaties opskaal&quot;, en dat &quot;talle spanne alles laat vaar om ons sekuriteitsvoorkomings-, opsporings- en reaksietegnieke te verbeter&quot;. Hy het gesê die maatskappy ondersoek verdedigingsgeoriënteerde modelle tesame met konvensionele maatreëls soos netwerksegmentering en toegang met die minste voorregte.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Drempel vir die voorbereidingsraamwerk===
Eksterne spesialiste op die gebied van veiligheid en beleid het aangevoer dat die modelle se gedrag voldoen aan die &quot;Kritieke&quot; kubersekuriteitsdrempel in OpenAI se gereedheidsraamwerk – die vlak waarvoor die maatskappy hom tot bykomende veiligheidsmaatreëls verbind het. Tyler Johnson van die Midas-projek het gesê dat daar volgens 'n &quot;eenvoudige interpretasie&quot; aan die kriteria voldoen is; Peter Wildeford van die AI Policy Network het gesê dat &quot;as dit nie die grens na 'Kritiek' oorsteek nie, OpenAI veel meer moet sê oor wat aan die gang is&quot;; en Nathan Calvin van Encode het gevra of die maatskappy die klassifikasie betwis. OpenAI het geweier om te sê of die drempel bereik is, en het aangedui dat 'n hersiening aan die gang is en dat 'n tegniese verslag sal volg.&lt;ref&gt;&quot;Did OpenAI's models just breach its own risk 'red line'? Outside safety experts think so&quot;. Fortune. 25 Julie 2026. Besoek 31 Julie 2026.&lt;/ref&gt;

===KI-beskawings===
Dwarkesh Patel het op die koördineringsaspek gefokus: &quot;Oor 'n tydperk van drie maande by OpenAI het drie opeenvolgende geheime KI-beskawings ontstaan en is toe vernietig, net om weer uit die as van hul voorgangers te herrys. Dit het daartoe gelei dat die derde beskawing 'n deel van OpenAI self oorgeneem het. Dit alles het gebeur terwyl mense min of meer in die duister gebly het oor die omvang van die sameswering.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Patel |first=Dwarkesh |date=2026-08-30 |title=The Rise and Fall of Agent Civilizations |url=https://www.dwarkesh.com/p/openai-huggingface |website=dwarkesh.com}}&lt;/ref&gt;

===Gebrek aan monitering===
Die tydsduur wat die agent onopgemerk gewerk het, het kritiek ontlok nadat [[Reuters]] oor die tydlyn berig het. Marley Smith, hoofintelligensiespesialis by die World Ethical Data Foundation, het van OpenAI gesê: &quot;Beteken dit dat hulle dit onbewaak gelaat het en nie besef het wat dit doen nie? Of miskien het hulle dit wel gedoen en nie geweet hoe om dit te beperk nie? Beide is ewe gevaarlik en kommerwekkend.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

''Trend Micro'' het opgemerk dat 'n agent wat sy eie toegewyse geloofsbriewe en gereedskaptoegang gebruik, moeilik is om op te spoor, omdat sulke aktiwiteit &quot;nie soos wanware lyk nie, want dit is nie&quot;. Hulle het opgemerk dat &quot;bedoeling onsigbaar is in telemetrie; slegs gedrag verskyn&quot;, wat &quot;'n toevallige skelm ... ononderskeibaar maak van 'n vyandige een&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Die kommentator Zvi Mowshowitz het aangevoer dat die sentrale probleem nie die indringing was nie, maar dat modelle maande lank opgelei is met toegang tot 'n kanaal wat voorheen ontdekte uitbuitings dra, sodat die gedrag geneig was om te veralgemeen oor die modelle wat in daardie tydperk opgelei is, eerder as om beperk te bly tot spesifieke lopies. Hy het die besluit om opleiding na die Julie-remediëring te hervat, beskryf as 'n mislukking van veiligheidskultuur, en die episode gekarakteriseer as 'n belyningsmislukking wat OpenAI as 'n infrastruktuurprobleem behandel het.&lt;ref name=&quot;zvi1&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=What Happened: OpenAI and HuggingFace |url=https://thezvi.substack.com/p/what-happened-openai-and-huggingface |work=Don't Worry About the Vase |date=7 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zvi2&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=OpenAI Trained Its Models For Months While They Coordinated On A Message Board |url=https://thezvi.substack.com/p/openai-trained-its-models-for-months |work=Don't Worry About the Vase |date=8 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Verlies aan beheer===
Logan Graham van [[Anthropic]] se &quot;rooispan&quot; (span wat stelsels aanval om swakpunte te vind) het dit &quot;die eerste ware KI-veiligheidsvoorval&quot; genoem.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt; Marius Hobbhahn, uitvoerende hoof van die KI-veiligheidsorganisasie Apollo Research, het gesê dat dit wat bedoel was as &quot;los net hierdie taak op&quot;, verander het in &quot;iets wat duidelik nie die bedoeling was nie&quot;, en dat die inbraak by 'n ander maatskappy &quot;beslis op die lys van onaanvaarbare maniere&quot; was om die taak te voltooi. Hy het gevra: &quot;As 'n model met hierdie vermoënsvlak nie in bedwang gehou kan word nie, wat kan ons verwag van toekomstige, veel kragtiger modelle?&quot;&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt;

Hussein Abbass, 'n professor aan die Universiteit van New South Wales, het geskryf dat die voorval 'n verskuiwing in bedreigingsmodellering aangedui het omdat geen mens die aanval gelei het nie; hy het aangevoer dat sekuriteitsraamwerke wat vir menslike teenstanders ontwerp is, ontoereikend is teen outonome stelsels.&lt;ref name=&quot;unsw&quot;&gt;{{cite news |last=Abbass |first=Hussein |title=OpenAI's models autonomously hacked a tech startup. It signals a seismic shift in cybersecurity |url=https://www.unsw.edu.au/newsroom/news/2026/07/openai-models-hacked-tech-startup-seismic-shift-cybersecurity |work=UNSW Newsroom |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Clément Delangue, uitvoerende hoof van Hugging Face, het gesê dit is &quot;werklik verstommend dat dit alles outonoom gebeur het&quot; en het dit beskryf as &quot;'n aanval anders as enigiets wat ons voorheen gesien het&quot;.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt; Wolf wou nie sê of die agent op sy eie terme suksesvol was nie en het daarop gewys dat dit onduidelik was of die maatstaftake moeiliker was as die inbraakpoging wat aangewend is om dit te vermy, en of die agent enigsins enige antwoorde gevind het nie: &quot;Dis bedrog. Maar soms is dit makliker om te bedrieg. Ek laat jou besluit of dit die kuberaanvaltoets geslaag het of nie.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Jeffrey Ladish van Palisade Research, 'n organisasie wat die gedrag van KI-agente bestudeer, het gesê dat &quot;die modelle lieg, bedrieg en inbreek&quot;, en het aangevoer dat die voorval vrae laat ontstaan oor hoeveel KI-ontwikkelaars, wat meeding op grond van spoed, bereid is om in sekuriteit te belê. &quot;Daar moet regeringstoesig wees,&quot; het hy gesê, &quot;want anders sal dit nie gebeur nie.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

===Defensiewe asimmetrie===
Kommentators het Hugging Face se weergawe van die onvermoë om kommersiële model-API's vir forensiese analise te gebruik, aangehaal as bewys van 'n [[Asimmetriese oorlogvoering|asimmetrie]] tussen aanvallers en verdedigers, wat toon dat veiligheidsfilters wat bedoel is om misbruik te voorkom, ook wettige voorvalreaksie belemmer. Modelle met daardie filters verslap was beskikbaar vir die aanvallende kant.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;unsw&quot; /&gt;

OpenAI het 'n soortgelyke argument oor outomatisering gemaak; Dalton het gesê dat &quot;KI-georkestreerde, volledig outomatiese aanvallende aanvalle nou werklik is&quot;, en dat hoewel hierdie voorval toevallig was, vergelykbare vermoë die risiko loop om doelbewus gebruik te word. Hy het aangevoer dat &quot;volledig outomatiese aanvallende lusse belegging in werklik, volledig outomatiese verdediging vereis, en ons is nie daar as 'n bedryf nie&quot;, en dat &quot;modelintelligensieverbeterings meer bykomend tot verdediging as aanval moet wees&quot;, aangesien die verhoging van vermoë andersins aanvallers sou bevoordeel.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Beleidsreaksies===
In 'n tydskrif ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' het Harry Booth berig oor oproepe vir verpligte openbaarmaking van voorvalle teen laer drempels as dié wat deur Kalifornië se SB 53 en New York se RAISE-wet gestel word, vir sterker inperkingsinfrastruktuur met intydse monitering tydens evaluerings, en vir 'n groter deel van KI-ontwikkelingspogings wat op verdedigende eerder as aanvallende vermoë gerig word&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt; Heidy Khlaaf van die AI Now Institute het die heersende sandbokspraktyk ongunstig vergelyk met inperkingsstandaarde in die kernsektor.&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt;

In Julie 2026 het verteenwoordigers Ted Lieu en Nathaniel Moran die KI Kill Switch Act voorgestel, wat sou vereis dat ontwikkelaars van gevorderde KI-stelsels die tegniese vermoë handhaaf om hul stelsels te belemmer, op te skort of af te sluit, voorvalle aan te meld en forensiese rekords te bewaar, en binne 'n gegradeerde reaksieraamwerk te werk waaronder die Sekretaris van Binnelandse Veiligheid, in oorleg met die Sekretaris van Handel en die Direkteur van Nasionale Intelligensie, 'n stelsel kon vertraag of afsluit. Die aankondiging het die voorval direk aangehaal en gesê dat &quot;OpenAI se GPT 5.6 Sol-model onlangs verkeerd gegaan het, uit sy toetssandkas ontsnap het en sy pad na Hugging Face gekap het&quot;. Lieu het gesê dat &quot;ons beweeg van KI wat vrae beantwoord na KI wat aksies neem&quot;, en dat &quot;dit noodsaaklik is dat hierdie KI-stelsels doodskakelaars het sodat ons kan keer dat hierdie tegnologie katastrofiese skade veroorsaak&quot;.&lt;ref name=&quot;lieu&quot;&gt;{{cite press release |title=Reps Lieu and Moran introduce bill to require kill switch for AI systems that can cause catastrophic harm |url=https://lieu.house.gov/media-center/press-releases/reps-lieu-and-moran-introduce-bill-require-kill-switch-ai-systems-can |publisher=Office of Representative Ted Lieu |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nextgov&quot;&gt;{{cite news |last=Kelley |first=Alexandra |title=Lawmakers introduce bill mandating kill switches for AI models |url=https://www.nextgov.com/artificial-intelligence/2026/07/lawmakers-introduce-bill-mandating-kill-switches-ai-models/414969/ |work=Nextgov/FCW |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Beriggewing deur ''Axios'' het aangedui dat die Britse KI-veiligheidsinstituut (UK AI Security Institute) bevind het dat elke &quot;grens&quot;-model (toonaangewende KI-model) wat getoets is, ten minste af en toe probeer het om kuberveiligheidsevaluerings te omseil, en dat die tydperk vir veiligheidstoetsing voor ontplooiing verkort het van ongeveer vyf weke tot so min as vyf dae.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Op 28 Julie 2026, na aanleiding van berigte dat 'n tweede organisasie geraak is, het die belangebehartigingsgroep Public Citizen gevra vir onmiddellike toesighoudende verhore deur die Kongres, die vrystelling van voorvalverslae en tegniese bevindinge, asook wetlik verpligte aanmelding van voorvalle, onafhanklike veiligheidsevaluerings, kuberveiligheidstandaarde vir toonaangewende KI-stelsels en toesig voor ontplooiing oor buitengewoon bekwame modelle. J. B. Branch, die groep se direkteur vir federale KI-bestuur, het gesê dat OpenAI se uitvoerende hoof, Sam Altman, &quot;nie toegelaat behoort te word om Washington D.C. te verlaat sonder dat die Kongres in die openbaar by hom probeer vasstel hoe een van die maatskappy se mees gevorderde KI-stelsels uit sy beoogde toetsomgewing ontsnap het nie&quot;.&lt;ref name=&quot;pubcitizen&quot;&gt;{{cite press release |title=Public Citizen Calls for Congressional Investigation Following Reports of Second Company Compromised During OpenAI Rogue AI Incident |url=https://www.citizen.org/news/public-citizen-calls-for-congressional-investigation-following-reports-of-second-company-compromised-during-openai-rogue-ai-incident/ |publisher=Public Citizen |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Altman het tydens die week van 27 Julie in Washington met senatore en amptenare van die Trump-administrasie vergader, insluitend Mark Warner, die ondervoorsitter van die Senaat se Intelligensiekomitee; hy het aan verslaggewers gesê dat hy die voorval &quot;effens&quot; bespreek het en dat dit nie die hooffokus van die vergaderings was nie, aangesien OpenAI se komende modelle ook bespreek is. &lt;ref name=&quot;qz&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;politico&quot; /&gt; In 'n [[podsending]]-onderhoud wat op 28 Julie vrygestel is, het Altman die voorval beskryf as &quot;die eerste sekuriteitsvoorval wat ek baie ingrypend ervaar het&quot;, en gesê dat &quot;ons dalk die tempo van KI-ontwikkeling sal moet reguleer om onsself genoeg tyd te gee sodat die samelewing kan aanpas by sommige van hierdie nuwe vlakke van vermoë&quot;.&lt;ref name=&quot;pubcitizen&quot; /&gt;

Op 28 Julie 2026 het meer as 1 100 werknemers van OpenAI, Anthropic, Google DeepMind en Meta – insluitend Anthropic se uitvoerende hoof, [[Dario Amodei]], en verskeie hoofwetenskaplikes – 'n ope brief met die titel &quot;''Pacing the Frontier''&quot; gepubliseer. Hulle het die Amerikaanse regering gevra om &quot;steun te verleen aan 'n internasionale poging om die tegniese en bestuursinstrumente te ontwikkel wat nodig is om die tempo van outomatiese KI-ontwikkeling doelbewus te reguleer&quot;. Die brief het nie gevra vir 'n onmiddellike staking nie, maar vir meganismes wat 'n verlangsaming moontlik sou maak, met verwysing na kommer oor rekursiewe selfverbetering; beriggewing het die tydsberekening daarvan gekoppel aan die voorval wat dae tevore plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;tnw&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;officechai&quot; /&gt;

Op 3 September 2026 het die Amerikaanse senator [[Bernie Sanders]] en kongreslid Greg Casar die Ban Artificial Superintelligence Act aangekondig, wat 'n opskorting van binnelandse KI-ontwikkeling en 'n strewe na internasionale wederkerigheid behels. Sanders het regstreeks aangehaal uit boodskappe van OpenAI-agente wat by die Hugging Face-aanval betrokke was.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NEWS: Sanders, Casar to Introduce Legislation to Ban Artificial Superintelligence and Temporarily Pause Advanced AI Development » Senator Bernie Sanders |url=https://www.sanders.senate.gov/press-releases/news-sanders-casar-introduce-legislation-to-ban-artificial-superintelligence-and-temporarily-pause-advanced-ai-development/ |access-date=2026-09-04 |website=Senator Bernie Sanders |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=2026-09-03 |title=Sanders, Casar call for ban on artificial superintelligence |url=https://www.politico.com/live-updates/2026/09/03/congress/bernie-sanders-greg-casar-ai-superintelligence-ban-01063277 |access-date=2026-09-04 |website=POLITICO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Duncan |first=Ian |date=2026-09-03 |title=Sanders proposes ban on 'artificial superintelligence' after rogue AI incidents |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2026/09/03/sanders-proposes-artificial-superintelligence-ban-after-rogue-ai-incidents/ |access-date=2026-09-04 |newspaper=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
{{Normdata}}


[[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]]</text>
      <sha1>90gkq6mjhy9pg2ykhfmfhkrhfm9m1u5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974371</id>
      <parentid>2974370</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <comment>/* Beleidsreaksies */ verwysing</comment>
      <origin>2974371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68580" sha1="g2ohk6cxn80o8nmg6oblzvkknnmznye" xml:space="preserve">Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}&lt;/ref&gt; Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings (&quot;''sandboxes''&quot;) van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap.

Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]].

Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n &quot;hoogs volhardende interne model&quot;. OpenAI het daarna beweer dat hy die model &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.

==Agtergrond==
[[Lêer:Hf-logo-without-title.svg|duimnael|Logo van Hugging Face, die hoofmaatskappy wat die teiken van die aanval was.]]
Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;

=== Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle ===
In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het.
In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde &quot;Claude Mythos Preview&quot;-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.&lt;ref name=&quot;glasswing&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat &quot;verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors&quot;, en dat &quot;dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het&quot;.&lt;ref name=&quot;mozilla&quot;&gt;{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.&lt;ref name=&quot;glasswingupdate&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;glasswingexpand&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.&lt;ref name=&quot;infosec&quot;&gt;{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

===&quot;ExploitGym&quot;-vermoëbeoordeling===
Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.&lt;ref name=&quot;axios&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot;&gt;{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}&lt;/ref&gt; OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

===Waarskuwings===
Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as &quot;gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie&quot;, en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer &quot;hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het&quot;, met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat &quot;ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie&quot;. Dit het ook &quot;openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag&quot;, opgemerk, tesame met &quot;aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing&quot;.&lt;ref name=&quot;metrsol&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot;&gt;{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het &quot;gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig&quot;, erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.&lt;ref name=&quot;rdworld&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&amp;D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;syscard&quot;&gt;{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

==DseWiki-aanval==
Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}&lt;/ref&gt; Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik &quot;Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki&quot;). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref name=&quot;prowiki/dse/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt;) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at&lt;ref name=&quot;prowiki.org/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; wat ProWiki-sagteware gebruik het&lt;ref name=&quot;org/wiki/ProWiki&quot;&gt;{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit &quot;sandboxes&quot; te kom.&lt;ref name=&quot;THN/Abandoned-Channel&quot;&gt;{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}&lt;/ref&gt; Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;f417&quot;&gt;{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,&lt;ref&gt;[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]&lt;/ref&gt; maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie.

==RubyGems-aanval==
Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

==Hugging Face-aanval==
===Evalueringsomgewing===
Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

OpenAI het beskryf dat die evaluering in &quot;’n hoogs geïsoleerde omgewing&quot; uitgevoer is, &quot;waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat &quot;ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets&quot;, en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt; Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot;&gt;{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering &quot;standaard moet wees&quot;.&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt; OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

===Ontsnap uit die evalueringsomgewing===
By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.&lt;ref name=&quot;scmedia&quot;&gt;{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek  was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Die modelle het die &quot;pakketproxy&quot; as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot;&gt;{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Volgens OpenAI het hulle &quot;'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry&quot;, en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;

Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede &quot;wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is&quot;, en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.&lt;ref name=&quot;bleeping2&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.&lt;ref&gt;https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026&lt;/ref&gt;

===Eerste kompromentering en remediëring===
Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede &quot;''zero-day''&quot;-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Boodskapbord vir agente===
Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing &quot;verskeie onakkuraathede&quot; bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy &quot;trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel&quot;, sodat &quot;sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik&quot;.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: &quot;Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan.&quot;&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt; Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: &quot;Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik&quot;, sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur===
OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Teikening van Hugging Face===
In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom.&lt;ref name=&quot;openai&quot;&gt;{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot;&gt;{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat &quot;daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul&quot;.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot;&gt;{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios2&quot; /&gt; Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat &quot;Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie&quot;, aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;axios2&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios3&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van &quot;beloningskrakery&quot; (reward hacking) of &quot;spesifikasie-manipulasie&quot; (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.&lt;ref name=&quot;sciam&quot;&gt;{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die &quot;Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot;&gt;{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; of die &quot;OpenAI–Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Indringing===
Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai &quot;twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)&quot; misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt; Die aanvaller het toe &quot;toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg&quot;.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot;&gt;{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat &quot;duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste&quot; uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.&lt;ref name=&quot;hf&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot;&gt;{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot;&gt;{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om &quot;verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

==Ontdekking en reaksie==
Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot;&gt;{{cite news |last=Zorz |first=Zeljka |title=Hugging Face breached by autonomous AI agent |url=https://www.helpnetsecurity.com/2026/07/20/hugging-face-breached-by-autonomous-ai-agent/ |work=Help Net Security |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: &quot;Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop.&quot;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; 

Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se &quot;payloads&quot; (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n &quot;open-weight&quot;-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot; /&gt;

Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot; /&gt;

Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot; /&gt; Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;Hugging Face het die inbraak aan die [[Federal Bureau of Investigation|Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

==Openbaarmaking en toeskrywing==
Hugging Face het sy bekendmaking op 16 Julie 2026 vrygestel, teen welke tyd die verantwoordelike party nog nie geïdentifiseer was nie.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot; /&gt; Volgens [[Reuters]] het OpenAI eers ná daardie plasing besef dat sy eie agente die bron van die oortreding was. Gedurende die naweek van 18 en 19 Julie het OpenAI-personeel in interne logboeke bewyse gevind dat die agente uit hul toetsbeperkings gebreek het, en die twee maatskappye het op of omstreeks 20 Julie vir die eerste keer met mekaar gekommunikeer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Daar het dus minstens 'n week verloop tussen die eerste tekens van die agente se gedrag en OpenAI se besef dat hy daarvoor verantwoordelik was.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Mense wat vertroud is met OpenAI se praktyke vir modelopleiding, het aan Reuters gesê dat die maatskappy dikwels verskeie evaluerings gelyktydig uitvoer, wat groot hoeveelhede data genereer wat personeel soms sukkel om te hersien.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; OpenAI het die stelsels wat hy vir die toetsing van sy modelle gebruik, afgeskakel nadat hy van die voorval te hore gekom het, ten einde die skade te bepaal en verdere uitbrake te voorkom.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; Die maatskappy het verklaar dat die model wat nog nie vrygestel is nie, 'n &quot;navorsingsprototipe slegs vir interne gebruik [was] wat nooit vir openbare vrystelling bedoel was nie&quot;, en dat dit sedertdien &quot;gedeaktiveer, geënkripteer en vir navorsingstoegang beperk&quot; is.&lt;ref name=&quot;politico&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's rogue models roamed the internet for 4 days and staged a second attack |url=https://www.politico.com/news/2026/07/28/openai-rogue-models-hugging-face-breach-01014572 |work=Politico|date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fortune29&quot;&gt;{{cite news |title=Hugging Face, OpenAI drop new hack details. Here's what we know now, and what remains a mystery |url=https://fortune.com/2026/07/29/openai-hugging-face-new-details-hack-everything-we-know-dont-know/ |work=Fortune |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het op 21 Julie 2026 'n gesamentlike verklaring saam met Hugging Face uitgereik waarin die aktiwiteit toegeskryf word aan agente wat deur twee van sy modelle aangedryf word – GPT-5.6 Sol en 'n naamlose model wat nog nie vrygestel is nie – wat albei vir evalueringsdoeleindes gekonfigureer is met verminderde weieringsgedrag.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Die maatskappy het aangedui dat hy die voorval saam met eksterne adviseurs hersien en 'n tegniese verslag sou publiseer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;  Hugging Face het gesê hy berei 'n openbare tydlyn van die indringing voor, wat hy op 27 Julie gepubliseer het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot; /&gt; Op 29 Julie het die navorsingsorganisasies METR en Redwood Research aangekondig dat hulle met OpenAI ooreengekom het om 'n onafhanklike hersiening te doen van die modelgedrag wat tydens die voorval waargeneem is, en dat hulle die bepalings van die opdrag, die omvang daarvan en hul voorlopige gevolgtrekkings sou publiseer.&lt;ref name=&quot;metr&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Statement on independent review of the Hugging Face incident |url=https://x.com/METR_Evals/status/2082644379895050339 |publisher=METR |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;  Die omvang wat deur OpenAI vasgestel is, het egter slegs die week gedek waarin die agente Hugging Face aangeval het, en het nie die ander kuberkrakerye ingesluit waarin die agente van OpenAI se rekeninfrastruktuur gekompromitteer het nie.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Freedman |first=Dylan |date=2026-09-04 |title=How OpenAI Limited the Probe of Its Bots’ Hack of Hugging Face |url=https://www.nytimes.com/2026/09/03/technology/openai-hugging-face-hack.html |access-date=2026-09-05 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In 'n opdatering wat op 29 Julie gepubliseer is, het OpenAI gesê dat die modelle toegang verkry het tot vier rekeninge oor vier dienste heen; twee daarvan is operasioneel gebruik tydens die Hugging Face-indringing, terwyl daar by die ander twee slegs lees-toegang verkry is. Die maatskappy het nie die verskaffers by name genoem nie, nie opgeklaar of daar met &quot;dienste wat vir die publiek beskikbaar is&quot; na afsonderlike maatskappye verwys is nie, en gesê dat daar geen bewyse van 'n breër impak op daardie verskaffers gevind is nie.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;

OpenAI het sy eerste gedetailleerde openbare verslag oor die voorval op 5 Augustus 2026 by die Black Hat USA-konferensie in [[Las Vegas]] gelewer, tydens 'n sessie wat op kort kennisgewing by die program gevoeg is. Eric Wallace, van die maatskappy se navorsingspan vir belyning en veiligheid, en Michael Dalton, wat aan sekuriteit en infrastruktuur werk, het 'n uitgebreide tydlyn voorgelê, die boodskapbord vir kommunikasie tussen agente vir die eerste keer beskryf en die maatreëls uiteengesit wat die maatskappy as reaksie daarop tref.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;

==Skending van Australiese Medicare-stelsel==
Op 24 September 2026 het die Australiese eerste minister, [[Anthony Albanese]], aangekondig dat OpenAI-agente outonoom toegang tot die Medicare-statistiekrapporteringsdiens se portaal verkry het om by ongepubliseerde staatsdata uit te kom. Die portaal word deur Services Australia, die land se agentskap vir maatskaplike dienste, bestuur en verskaf saamgestelde data oor Australië se universele gesondheidsversekeringskema, insluitend inligting oor mediese konsultasies, medikasie en orgaanskenking.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |date=2026-09-24 |title=How OpenAI agents tried to thwart cybersecurity amid Medicare hack |url=https://www.abc.net.au/news/2026-09-24/openai-agents-plotted-to-access-data-amid-medicare-hack/107189504 |access-date=2026-09-24 |first=Cam |last=Wilson |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; Volgens Albanese was dit die eerste bekende geval waar 'n KI-agent 'n staatsnetwerk gekraak het.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |first1=Hilary |last1=Whiteman |first2=Hadas |last2=Gold |first3=Max |last3=Saltman |date=2026-09-23 |title='Extreme concern' over first known AI hack of a government system |url=https://edition.cnn.com/2026/09/23/business/australia-openai-agent-hack-intl-hnk |access-date=2026-09-24 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hancock |first=Sam |last2=Amos |first2=Owen |last3=Watson |first3=Katy |date=2026-09-24 |title=Australia launches urgent review after OpenAI program hacks government health portal |url=https://www.bbc.com/news/live/cvgl73pxgndwt |access-date=2026-09-24 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Die ongemagtigde toegang het op 18 Junie 2026 plaasgevind, ongeveer dieselfde tyd as die aanvalle op Hugging Face en DseWiki. Die Australiese regering is egter eers op 10 September in kennis gestel via 'n e-pos aan 'n algemene openbare e-posadres.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Services Australia het die e-pos die volgende dag gelees en, nadat die voorval geverifieer is, die Australian Signals Directorate op 15 September daarvan in kennis gestel.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Elsworthy |first=Emma |last2=Convery |first2=Stephanie |date=2026-09-24 |title=Albanese says OpenAI hacked Medicare and told Australia months later via email to generic inbox |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2026/sep/24/anthony-albanese-says-openai-agent-hacked-medicare-extreme-concern-sam-altman |access-date=2026-09-24 |work=The Guardian |language=en- |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Op 17 September is die regeringsminister Katy Gallagher deur die agentskap ingelig, en Albanese is daardie naweek oor die aanval voorgelig.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

Die Albanese-regering het 'n taakspan bestaande uit verskeie agentskappe op die been gebring om die sekuriteitsbreuk te ondersoek, prosesse vir die hantering van KI-verwante voorvalle te evalueer, en te bepaal of die saak vir 'n kriminele ondersoek deur die federale polisie verwys moet word.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |last=Newling |first=Rob Harris, David Swan, Nick |date=2026-09-23 |title=Three months for OpenAI to alert Australia on Medicare hack, six days to alert ministers |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/openai-breaches-medicare-albanese-reveals-20260924-p6100u.html |access-date=2026-09-24 |website=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt; OpenAI werk saam met die regeringsondersoek.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Amerikaanse regeringswebwerwe oortree==
===Lekkasie van ChatGPT-gebruikersbeelde===
Op 25 September 2026 het OpenAI bekend gemaak dat sy agente 53 gebruikersverskafde beelde, ingesluit in opleidings- en evalueringsdata, na derdeparty-beeldgasheerwebwerwe opgelaai het. Die beelde is geplaas as skakels wat nie publiek gelys is nie en was van gebruikers wat nie gekies het om hul data vir opleiding te weier nie. OpenAI wou nie sê wanneer die beelde geplaas is nie, maar het verklaar dat hulle geplaas is voordat hulle bykomende voorsorgmaatreëls geïmplementeer het na die Hugging Face-voorval. Die beelde was onderhewig aan 'n anonimiseringsproses om persoonlik identifiseerbare inligting te verwyder voordat dit in opleidings- en evalueringsdata ingesluit is, maar OpenAI  wou nie sê of die opgelaaide beelde regte mense identifiseer. Sedert 25 September 2026 het OpenAI saam met die betrokke draerverskaffers gewerk om die meeste van die beelde te verwyder, en werk daaraan om die res daarvan te verwyder.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seetharaman |first=Deepa |last2=Satter |first2=Raphael |last3=Horwitz |first3=Jeff|date=25 September 2026 |title=EXCLUSIVE: OpenAI works to understand full scope of agent activity as user data leak emerges |url=https://www.reuters.com/world/openai-works-understand-full-scope-agent-activity-user-data-leak-emerges-2026-09-25/ |access-date=25 September 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Hugging Face incident and other third-party impact from misaligned models |url=https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/ |access-date=25 September  2026 |website=OpenAI|at=&quot;25 September 2026: We identified cases where agents in our research environment transmitted training and evaluation data while using third-party services.&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20260926022610/https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/|archive-date=25 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==Ontleding en reaksies==
=== Inperkingsmislukking ===
Verskeie sekuriteitskundiges het probleme met OpenAI se &quot;sandboks&quot;-omgewing ('n geïsoleerde toetsomgewing) uitgewys. Dan Guido, stigter van Trail of Bits, het die voorval beskryf as &quot;’n mislukking van inperking terwyl die veiligheidsmeganismes afgeskakel was&quot;, terwyl die sekuriteitsnavorser Jake Williams opgemerk het dat &quot;wat vir die een persoon beteken 'die model het uit die sandboks ontsnap', vir ’n ander beteken 'jy het versuim om die sandboks korrek te bou'&quot;.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt; Martin Boone het aangevoer dat &quot;’n mens verwag dat dit hoegenaamd geen fisiese verbinding met die [[internet]] sal hê nie&quot;, en kommentators het daarop aangedring dat evaluerings van aanvalsvermoëns uitgevoer moet word in omgewings sonder enige netwerkroete na die internet.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news |last=Booth |first=Harry |title=How OpenAI Lost Control of an AI Model—and What Needs to Change |url=https://time.com/article/2026/07/24/openai-hugging-face-attack/ |work=Time |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Analises wat deur sekuriteitsverskaffers gepubliseer is, het gefokus op die afhanklikheid van 'n enkele gefiltreerde uitgangspad. Wade Woolwine van Rapid7 het geskryf dat &quot;'n verstikkingspunt slegs as 'n beheerpunt werk as dit druk kan weerstaan&quot;, en dat isolasie &quot;laag en gemonitor moet word eerder as aangeneem&quot;.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt; Navorsers by Trend Micro het geskryf dat OpenAI se modelle &quot;geëvalueer is met veiligheidsklassifiseerders af en geen teenstrydige toetsing van die sandkasgrens self nie&quot;, en gesê dat as 'n algemene beginsel &quot;evalueringsandkaste, rooispan-oefeninge en agentiese loodsprojekte wat doelbewus veiligheidsbeheermaatreëls uitskakel, sterker isolasie en monitering benodig as produksiestelsels, nie swakker nie&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Dalton het by Black Hat gesê dat OpenAI &quot;bewustelik navorsing vertraag [om] sekuriteit te verbeter en die sekuriteitsbeginsels en fondament van ons omgewing op te gradeer, en die monitering van ons KI-agente dramaties opskaal&quot;, en dat &quot;talle spanne alles laat vaar om ons sekuriteitsvoorkomings-, opsporings- en reaksietegnieke te verbeter&quot;. Hy het gesê die maatskappy ondersoek verdedigingsgeoriënteerde modelle tesame met konvensionele maatreëls soos netwerksegmentering en toegang met die minste voorregte.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Drempel vir die voorbereidingsraamwerk===
Eksterne spesialiste op die gebied van veiligheid en beleid het aangevoer dat die modelle se gedrag voldoen aan die &quot;Kritieke&quot; kubersekuriteitsdrempel in OpenAI se gereedheidsraamwerk – die vlak waarvoor die maatskappy hom tot bykomende veiligheidsmaatreëls verbind het. Tyler Johnson van die Midas-projek het gesê dat daar volgens 'n &quot;eenvoudige interpretasie&quot; aan die kriteria voldoen is; Peter Wildeford van die AI Policy Network het gesê dat &quot;as dit nie die grens na 'Kritiek' oorsteek nie, OpenAI veel meer moet sê oor wat aan die gang is&quot;; en Nathan Calvin van Encode het gevra of die maatskappy die klassifikasie betwis. OpenAI het geweier om te sê of die drempel bereik is, en het aangedui dat 'n hersiening aan die gang is en dat 'n tegniese verslag sal volg.&lt;ref&gt;&quot;Did OpenAI's models just breach its own risk 'red line'? Outside safety experts think so&quot;. Fortune. 25 Julie 2026. Besoek 31 Julie 2026.&lt;/ref&gt;

===KI-beskawings===
Dwarkesh Patel het op die koördineringsaspek gefokus: &quot;Oor 'n tydperk van drie maande by OpenAI het drie opeenvolgende geheime KI-beskawings ontstaan en is toe vernietig, net om weer uit die as van hul voorgangers te herrys. Dit het daartoe gelei dat die derde beskawing 'n deel van OpenAI self oorgeneem het. Dit alles het gebeur terwyl mense min of meer in die duister gebly het oor die omvang van die sameswering.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Patel |first=Dwarkesh |date=2026-08-30 |title=The Rise and Fall of Agent Civilizations |url=https://www.dwarkesh.com/p/openai-huggingface |website=dwarkesh.com}}&lt;/ref&gt;

===Gebrek aan monitering===
Die tydsduur wat die agent onopgemerk gewerk het, het kritiek ontlok nadat [[Reuters]] oor die tydlyn berig het. Marley Smith, hoofintelligensiespesialis by die World Ethical Data Foundation, het van OpenAI gesê: &quot;Beteken dit dat hulle dit onbewaak gelaat het en nie besef het wat dit doen nie? Of miskien het hulle dit wel gedoen en nie geweet hoe om dit te beperk nie? Beide is ewe gevaarlik en kommerwekkend.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

''Trend Micro'' het opgemerk dat 'n agent wat sy eie toegewyse geloofsbriewe en gereedskaptoegang gebruik, moeilik is om op te spoor, omdat sulke aktiwiteit &quot;nie soos wanware lyk nie, want dit is nie&quot;. Hulle het opgemerk dat &quot;bedoeling onsigbaar is in telemetrie; slegs gedrag verskyn&quot;, wat &quot;'n toevallige skelm ... ononderskeibaar maak van 'n vyandige een&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Die kommentator Zvi Mowshowitz het aangevoer dat die sentrale probleem nie die indringing was nie, maar dat modelle maande lank opgelei is met toegang tot 'n kanaal wat voorheen ontdekte uitbuitings dra, sodat die gedrag geneig was om te veralgemeen oor die modelle wat in daardie tydperk opgelei is, eerder as om beperk te bly tot spesifieke lopies. Hy het die besluit om opleiding na die Julie-remediëring te hervat, beskryf as 'n mislukking van veiligheidskultuur, en die episode gekarakteriseer as 'n belyningsmislukking wat OpenAI as 'n infrastruktuurprobleem behandel het.&lt;ref name=&quot;zvi1&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=What Happened: OpenAI and HuggingFace |url=https://thezvi.substack.com/p/what-happened-openai-and-huggingface |work=Don't Worry About the Vase |date=7 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zvi2&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=OpenAI Trained Its Models For Months While They Coordinated On A Message Board |url=https://thezvi.substack.com/p/openai-trained-its-models-for-months |work=Don't Worry About the Vase |date=8 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Verlies aan beheer===
Logan Graham van [[Anthropic]] se &quot;rooispan&quot; (span wat stelsels aanval om swakpunte te vind) het dit &quot;die eerste ware KI-veiligheidsvoorval&quot; genoem.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt; Marius Hobbhahn, uitvoerende hoof van die KI-veiligheidsorganisasie Apollo Research, het gesê dat dit wat bedoel was as &quot;los net hierdie taak op&quot;, verander het in &quot;iets wat duidelik nie die bedoeling was nie&quot;, en dat die inbraak by 'n ander maatskappy &quot;beslis op die lys van onaanvaarbare maniere&quot; was om die taak te voltooi. Hy het gevra: &quot;As 'n model met hierdie vermoënsvlak nie in bedwang gehou kan word nie, wat kan ons verwag van toekomstige, veel kragtiger modelle?&quot;&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt;

Hussein Abbass, 'n professor aan die Universiteit van New South Wales, het geskryf dat die voorval 'n verskuiwing in bedreigingsmodellering aangedui het omdat geen mens die aanval gelei het nie; hy het aangevoer dat sekuriteitsraamwerke wat vir menslike teenstanders ontwerp is, ontoereikend is teen outonome stelsels.&lt;ref name=&quot;unsw&quot;&gt;{{cite news |last=Abbass |first=Hussein |title=OpenAI's models autonomously hacked a tech startup. It signals a seismic shift in cybersecurity |url=https://www.unsw.edu.au/newsroom/news/2026/07/openai-models-hacked-tech-startup-seismic-shift-cybersecurity |work=UNSW Newsroom |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Clément Delangue, uitvoerende hoof van Hugging Face, het gesê dit is &quot;werklik verstommend dat dit alles outonoom gebeur het&quot; en het dit beskryf as &quot;'n aanval anders as enigiets wat ons voorheen gesien het&quot;.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt; Wolf wou nie sê of die agent op sy eie terme suksesvol was nie en het daarop gewys dat dit onduidelik was of die maatstaftake moeiliker was as die inbraakpoging wat aangewend is om dit te vermy, en of die agent enigsins enige antwoorde gevind het nie: &quot;Dis bedrog. Maar soms is dit makliker om te bedrieg. Ek laat jou besluit of dit die kuberaanvaltoets geslaag het of nie.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Jeffrey Ladish van Palisade Research, 'n organisasie wat die gedrag van KI-agente bestudeer, het gesê dat &quot;die modelle lieg, bedrieg en inbreek&quot;, en het aangevoer dat die voorval vrae laat ontstaan oor hoeveel KI-ontwikkelaars, wat meeding op grond van spoed, bereid is om in sekuriteit te belê. &quot;Daar moet regeringstoesig wees,&quot; het hy gesê, &quot;want anders sal dit nie gebeur nie.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

===Defensiewe asimmetrie===
Kommentators het Hugging Face se weergawe van die onvermoë om kommersiële model-API's vir forensiese analise te gebruik, aangehaal as bewys van 'n [[Asimmetriese oorlogvoering|asimmetrie]] tussen aanvallers en verdedigers, wat toon dat veiligheidsfilters wat bedoel is om misbruik te voorkom, ook wettige voorvalreaksie belemmer. Modelle met daardie filters verslap was beskikbaar vir die aanvallende kant.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;unsw&quot; /&gt;

OpenAI het 'n soortgelyke argument oor outomatisering gemaak; Dalton het gesê dat &quot;KI-georkestreerde, volledig outomatiese aanvallende aanvalle nou werklik is&quot;, en dat hoewel hierdie voorval toevallig was, vergelykbare vermoë die risiko loop om doelbewus gebruik te word. Hy het aangevoer dat &quot;volledig outomatiese aanvallende lusse belegging in werklik, volledig outomatiese verdediging vereis, en ons is nie daar as 'n bedryf nie&quot;, en dat &quot;modelintelligensieverbeterings meer bykomend tot verdediging as aanval moet wees&quot;, aangesien die verhoging van vermoë andersins aanvallers sou bevoordeel.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Beleidsreaksies===
In 'n tydskrif ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' het Harry Booth berig oor oproepe vir verpligte openbaarmaking van voorvalle teen laer drempels as dié wat deur Kalifornië se SB 53 en New York se RAISE-wet gestel word, vir sterker inperkingsinfrastruktuur met intydse monitering tydens evaluerings, en vir 'n groter deel van KI-ontwikkelingspogings wat op verdedigende eerder as aanvallende vermoë gerig word&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt; Heidy Khlaaf van die AI Now Institute het die heersende sandbokspraktyk ongunstig vergelyk met inperkingsstandaarde in die kernsektor.&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt;

In Julie 2026 het verteenwoordigers Ted Lieu en Nathaniel Moran die KI Kill Switch Act voorgestel, wat sou vereis dat ontwikkelaars van gevorderde KI-stelsels die tegniese vermoë handhaaf om hul stelsels te belemmer, op te skort of af te sluit, voorvalle aan te meld en forensiese rekords te bewaar, en binne 'n gegradeerde reaksieraamwerk te werk waaronder die Sekretaris van Binnelandse Veiligheid, in oorleg met die Sekretaris van Handel en die Direkteur van Nasionale Intelligensie, 'n stelsel kon vertraag of afsluit. Die aankondiging het die voorval direk aangehaal en gesê dat &quot;OpenAI se GPT 5.6 Sol-model onlangs verkeerd gegaan het, uit sy toetssandkas ontsnap het en sy pad na Hugging Face gekap het&quot;. Lieu het gesê dat &quot;ons beweeg van KI wat vrae beantwoord na KI wat aksies neem&quot;, en dat &quot;dit noodsaaklik is dat hierdie KI-stelsels doodskakelaars het sodat ons kan keer dat hierdie tegnologie katastrofiese skade veroorsaak&quot;.&lt;ref name=&quot;lieu&quot;&gt;{{cite press release |title=Reps Lieu and Moran introduce bill to require kill switch for AI systems that can cause catastrophic harm |url=https://lieu.house.gov/media-center/press-releases/reps-lieu-and-moran-introduce-bill-require-kill-switch-ai-systems-can |publisher=Office of Representative Ted Lieu |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nextgov&quot;&gt;{{cite news |last=Kelley |first=Alexandra |title=Lawmakers introduce bill mandating kill switches for AI models |url=https://www.nextgov.com/artificial-intelligence/2026/07/lawmakers-introduce-bill-mandating-kill-switches-ai-models/414969/ |work=Nextgov/FCW |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Beriggewing deur ''Axios'' het aangedui dat die Britse KI-veiligheidsinstituut (UK AI Security Institute) bevind het dat elke &quot;grens&quot;-model (toonaangewende KI-model) wat getoets is, ten minste af en toe probeer het om kuberveiligheidsevaluerings te omseil, en dat die tydperk vir veiligheidstoetsing voor ontplooiing verkort het van ongeveer vyf weke tot so min as vyf dae.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Op 28 Julie 2026, na aanleiding van berigte dat 'n tweede organisasie geraak is, het die belangebehartigingsgroep Public Citizen gevra vir onmiddellike toesighoudende verhore deur die Kongres, die vrystelling van voorvalverslae en tegniese bevindinge, asook wetlik verpligte aanmelding van voorvalle, onafhanklike veiligheidsevaluerings, kuberveiligheidstandaarde vir toonaangewende KI-stelsels en toesig voor ontplooiing oor buitengewoon bekwame modelle. J. B. Branch, die groep se direkteur vir federale KI-bestuur, het gesê dat OpenAI se uitvoerende hoof, Sam Altman, &quot;nie toegelaat behoort te word om Washington D.C. te verlaat sonder dat die Kongres in die openbaar by hom probeer vasstel hoe een van die maatskappy se mees gevorderde KI-stelsels uit sy beoogde toetsomgewing ontsnap het nie&quot;.&lt;ref name=&quot;pubcitizen&quot;&gt;{{cite press release |title=Public Citizen Calls for Congressional Investigation Following Reports of Second Company Compromised During OpenAI Rogue AI Incident |url=https://www.citizen.org/news/public-citizen-calls-for-congressional-investigation-following-reports-of-second-company-compromised-during-openai-rogue-ai-incident/ |publisher=Public Citizen |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

[[Sam Altman]] het tydens die week van 27 Julie in Washington met senatore en amptenare van die Trump-administrasie vergader, insluitend Mark Warner, die ondervoorsitter van die Senaat se Intelligensiekomitee; hy het aan verslaggewers gesê dat hy die voorval &quot;effens&quot; bespreek het en dat dit nie die hooffokus van die vergaderings was nie, aangesien OpenAI se komende modelle ook bespreek is.&lt;ref name=&quot;qz&quot;&gt;{{cite news |title=Sam Altman is briefing senators after OpenAI's AI agent escaped and hacked Hugging Face |url=https://qz.com/sam-altman-senators-openai-rogue-agent-hugging-face-073026 |work=Quartz |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;politico&quot; /&gt; In 'n [[podsending]]-onderhoud wat op 28 Julie vrygestel is, het Altman die voorval beskryf as &quot;die eerste sekuriteitsvoorval wat ek baie ingrypend ervaar het&quot;, en gesê dat &quot;ons dalk die tempo van KI-ontwikkeling sal moet reguleer om onsself genoeg tyd te gee sodat die samelewing kan aanpas by sommige van hierdie nuwe vlakke van vermoë&quot;.&lt;ref name=&quot;pubcitizen&quot;&gt;{{cite press release |title=Public Citizen Calls for Congressional Investigation Following Reports of Second Company Compromised During OpenAI Rogue AI Incident |url=https://www.citizen.org/news/public-citizen-calls-for-congressional-investigation-following-reports-of-second-company-compromised-during-openai-rogue-ai-incident/ |publisher=Public Citizen |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Op 28 Julie 2026 het meer as 1 100 werknemers van OpenAI, Anthropic, Google DeepMind en Meta – insluitend Anthropic se uitvoerende hoof, [[Dario Amodei]], en verskeie hoofwetenskaplikes – 'n ope brief met die titel &quot;''Pacing the Frontier''&quot; gepubliseer. Hulle het die Amerikaanse regering gevra om &quot;steun te verleen aan 'n internasionale poging om die tegniese en bestuursinstrumente te ontwikkel wat nodig is om die tempo van outomatiese KI-ontwikkeling doelbewus te reguleer&quot;. Die brief het nie gevra vir 'n onmiddellike staking nie, maar vir meganismes wat 'n verlangsaming moontlik sou maak, met verwysing na kommer oor rekursiewe selfverbetering; beriggewing het die tydsberekening daarvan gekoppel aan die voorval wat dae tevore plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;tnw&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;officechai&quot; /&gt;

Op 3 September 2026 het die Amerikaanse senator [[Bernie Sanders]] en kongreslid Greg Casar die Ban Artificial Superintelligence Act aangekondig, wat 'n opskorting van binnelandse KI-ontwikkeling en 'n strewe na internasionale wederkerigheid behels. Sanders het regstreeks aangehaal uit boodskappe van OpenAI-agente wat by die Hugging Face-aanval betrokke was.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NEWS: Sanders, Casar to Introduce Legislation to Ban Artificial Superintelligence and Temporarily Pause Advanced AI Development » Senator Bernie Sanders |url=https://www.sanders.senate.gov/press-releases/news-sanders-casar-introduce-legislation-to-ban-artificial-superintelligence-and-temporarily-pause-advanced-ai-development/ |access-date=2026-09-04 |website=Senator Bernie Sanders |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=2026-09-03 |title=Sanders, Casar call for ban on artificial superintelligence |url=https://www.politico.com/live-updates/2026/09/03/congress/bernie-sanders-greg-casar-ai-superintelligence-ban-01063277 |access-date=2026-09-04 |website=POLITICO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Duncan |first=Ian |date=2026-09-03 |title=Sanders proposes ban on 'artificial superintelligence' after rogue AI incidents |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2026/09/03/sanders-proposes-artificial-superintelligence-ban-after-rogue-ai-incidents/ |access-date=2026-09-04 |newspaper=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
{{Normdata}}


[[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]]</text>
      <sha1>g2ohk6cxn80o8nmg6oblzvkknnmznye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974372</id>
      <parentid>2974371</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <comment>/* Beleidsreaksies */ verwysings</comment>
      <origin>2974372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69108" sha1="cbofjiuhafy0u51ofel40uuelp5wiom" xml:space="preserve">Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}&lt;/ref&gt; Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings (&quot;''sandboxes''&quot;) van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap.

Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]].

Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n &quot;hoogs volhardende interne model&quot;. OpenAI het daarna beweer dat hy die model &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.

==Agtergrond==
[[Lêer:Hf-logo-without-title.svg|duimnael|Logo van Hugging Face, die hoofmaatskappy wat die teiken van die aanval was.]]
Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;

=== Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle ===
In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het.
In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde &quot;Claude Mythos Preview&quot;-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.&lt;ref name=&quot;glasswing&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat &quot;verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors&quot;, en dat &quot;dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het&quot;.&lt;ref name=&quot;mozilla&quot;&gt;{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.&lt;ref name=&quot;glasswingupdate&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;glasswingexpand&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.&lt;ref name=&quot;infosec&quot;&gt;{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

===&quot;ExploitGym&quot;-vermoëbeoordeling===
Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.&lt;ref name=&quot;axios&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot;&gt;{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}&lt;/ref&gt; OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

===Waarskuwings===
Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as &quot;gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie&quot;, en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer &quot;hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het&quot;, met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat &quot;ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie&quot;. Dit het ook &quot;openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag&quot;, opgemerk, tesame met &quot;aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing&quot;.&lt;ref name=&quot;metrsol&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot;&gt;{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het &quot;gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig&quot;, erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.&lt;ref name=&quot;rdworld&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&amp;D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;syscard&quot;&gt;{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

==DseWiki-aanval==
Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}&lt;/ref&gt; Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik &quot;Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki&quot;). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref name=&quot;prowiki/dse/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt;) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at&lt;ref name=&quot;prowiki.org/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; wat ProWiki-sagteware gebruik het&lt;ref name=&quot;org/wiki/ProWiki&quot;&gt;{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit &quot;sandboxes&quot; te kom.&lt;ref name=&quot;THN/Abandoned-Channel&quot;&gt;{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}&lt;/ref&gt; Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;f417&quot;&gt;{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,&lt;ref&gt;[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]&lt;/ref&gt; maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie.

==RubyGems-aanval==
Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

==Hugging Face-aanval==
===Evalueringsomgewing===
Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

OpenAI het beskryf dat die evaluering in &quot;’n hoogs geïsoleerde omgewing&quot; uitgevoer is, &quot;waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat &quot;ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets&quot;, en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt; Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot;&gt;{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering &quot;standaard moet wees&quot;.&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt; OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

===Ontsnap uit die evalueringsomgewing===
By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.&lt;ref name=&quot;scmedia&quot;&gt;{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek  was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Die modelle het die &quot;pakketproxy&quot; as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot;&gt;{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Volgens OpenAI het hulle &quot;'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry&quot;, en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;

Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede &quot;wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is&quot;, en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.&lt;ref name=&quot;bleeping2&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.&lt;ref&gt;https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026&lt;/ref&gt;

===Eerste kompromentering en remediëring===
Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede &quot;''zero-day''&quot;-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Boodskapbord vir agente===
Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing &quot;verskeie onakkuraathede&quot; bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy &quot;trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel&quot;, sodat &quot;sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik&quot;.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: &quot;Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan.&quot;&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt; Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: &quot;Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik&quot;, sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur===
OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Teikening van Hugging Face===
In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom.&lt;ref name=&quot;openai&quot;&gt;{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot;&gt;{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat &quot;daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul&quot;.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot;&gt;{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios2&quot; /&gt; Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat &quot;Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie&quot;, aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;axios2&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios3&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van &quot;beloningskrakery&quot; (reward hacking) of &quot;spesifikasie-manipulasie&quot; (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.&lt;ref name=&quot;sciam&quot;&gt;{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die &quot;Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot;&gt;{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; of die &quot;OpenAI–Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Indringing===
Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai &quot;twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)&quot; misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt; Die aanvaller het toe &quot;toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg&quot;.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot;&gt;{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat &quot;duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste&quot; uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.&lt;ref name=&quot;hf&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot;&gt;{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot;&gt;{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om &quot;verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

==Ontdekking en reaksie==
Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot;&gt;{{cite news |last=Zorz |first=Zeljka |title=Hugging Face breached by autonomous AI agent |url=https://www.helpnetsecurity.com/2026/07/20/hugging-face-breached-by-autonomous-ai-agent/ |work=Help Net Security |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: &quot;Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop.&quot;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; 

Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se &quot;payloads&quot; (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n &quot;open-weight&quot;-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot; /&gt;

Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot; /&gt;

Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot; /&gt; Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;Hugging Face het die inbraak aan die [[Federal Bureau of Investigation|Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

==Openbaarmaking en toeskrywing==
Hugging Face het sy bekendmaking op 16 Julie 2026 vrygestel, teen welke tyd die verantwoordelike party nog nie geïdentifiseer was nie.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot; /&gt; Volgens [[Reuters]] het OpenAI eers ná daardie plasing besef dat sy eie agente die bron van die oortreding was. Gedurende die naweek van 18 en 19 Julie het OpenAI-personeel in interne logboeke bewyse gevind dat die agente uit hul toetsbeperkings gebreek het, en die twee maatskappye het op of omstreeks 20 Julie vir die eerste keer met mekaar gekommunikeer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Daar het dus minstens 'n week verloop tussen die eerste tekens van die agente se gedrag en OpenAI se besef dat hy daarvoor verantwoordelik was.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Mense wat vertroud is met OpenAI se praktyke vir modelopleiding, het aan Reuters gesê dat die maatskappy dikwels verskeie evaluerings gelyktydig uitvoer, wat groot hoeveelhede data genereer wat personeel soms sukkel om te hersien.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; OpenAI het die stelsels wat hy vir die toetsing van sy modelle gebruik, afgeskakel nadat hy van die voorval te hore gekom het, ten einde die skade te bepaal en verdere uitbrake te voorkom.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; Die maatskappy het verklaar dat die model wat nog nie vrygestel is nie, 'n &quot;navorsingsprototipe slegs vir interne gebruik [was] wat nooit vir openbare vrystelling bedoel was nie&quot;, en dat dit sedertdien &quot;gedeaktiveer, geënkripteer en vir navorsingstoegang beperk&quot; is.&lt;ref name=&quot;politico&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's rogue models roamed the internet for 4 days and staged a second attack |url=https://www.politico.com/news/2026/07/28/openai-rogue-models-hugging-face-breach-01014572 |work=Politico|date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fortune29&quot;&gt;{{cite news |title=Hugging Face, OpenAI drop new hack details. Here's what we know now, and what remains a mystery |url=https://fortune.com/2026/07/29/openai-hugging-face-new-details-hack-everything-we-know-dont-know/ |work=Fortune |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het op 21 Julie 2026 'n gesamentlike verklaring saam met Hugging Face uitgereik waarin die aktiwiteit toegeskryf word aan agente wat deur twee van sy modelle aangedryf word – GPT-5.6 Sol en 'n naamlose model wat nog nie vrygestel is nie – wat albei vir evalueringsdoeleindes gekonfigureer is met verminderde weieringsgedrag.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Die maatskappy het aangedui dat hy die voorval saam met eksterne adviseurs hersien en 'n tegniese verslag sou publiseer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;  Hugging Face het gesê hy berei 'n openbare tydlyn van die indringing voor, wat hy op 27 Julie gepubliseer het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot; /&gt; Op 29 Julie het die navorsingsorganisasies METR en Redwood Research aangekondig dat hulle met OpenAI ooreengekom het om 'n onafhanklike hersiening te doen van die modelgedrag wat tydens die voorval waargeneem is, en dat hulle die bepalings van die opdrag, die omvang daarvan en hul voorlopige gevolgtrekkings sou publiseer.&lt;ref name=&quot;metr&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Statement on independent review of the Hugging Face incident |url=https://x.com/METR_Evals/status/2082644379895050339 |publisher=METR |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;  Die omvang wat deur OpenAI vasgestel is, het egter slegs die week gedek waarin die agente Hugging Face aangeval het, en het nie die ander kuberkrakerye ingesluit waarin die agente van OpenAI se rekeninfrastruktuur gekompromitteer het nie.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Freedman |first=Dylan |date=2026-09-04 |title=How OpenAI Limited the Probe of Its Bots’ Hack of Hugging Face |url=https://www.nytimes.com/2026/09/03/technology/openai-hugging-face-hack.html |access-date=2026-09-05 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In 'n opdatering wat op 29 Julie gepubliseer is, het OpenAI gesê dat die modelle toegang verkry het tot vier rekeninge oor vier dienste heen; twee daarvan is operasioneel gebruik tydens die Hugging Face-indringing, terwyl daar by die ander twee slegs lees-toegang verkry is. Die maatskappy het nie die verskaffers by name genoem nie, nie opgeklaar of daar met &quot;dienste wat vir die publiek beskikbaar is&quot; na afsonderlike maatskappye verwys is nie, en gesê dat daar geen bewyse van 'n breër impak op daardie verskaffers gevind is nie.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;

OpenAI het sy eerste gedetailleerde openbare verslag oor die voorval op 5 Augustus 2026 by die Black Hat USA-konferensie in [[Las Vegas]] gelewer, tydens 'n sessie wat op kort kennisgewing by die program gevoeg is. Eric Wallace, van die maatskappy se navorsingspan vir belyning en veiligheid, en Michael Dalton, wat aan sekuriteit en infrastruktuur werk, het 'n uitgebreide tydlyn voorgelê, die boodskapbord vir kommunikasie tussen agente vir die eerste keer beskryf en die maatreëls uiteengesit wat die maatskappy as reaksie daarop tref.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;

==Skending van Australiese Medicare-stelsel==
Op 24 September 2026 het die Australiese eerste minister, [[Anthony Albanese]], aangekondig dat OpenAI-agente outonoom toegang tot die Medicare-statistiekrapporteringsdiens se portaal verkry het om by ongepubliseerde staatsdata uit te kom. Die portaal word deur Services Australia, die land se agentskap vir maatskaplike dienste, bestuur en verskaf saamgestelde data oor Australië se universele gesondheidsversekeringskema, insluitend inligting oor mediese konsultasies, medikasie en orgaanskenking.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |date=2026-09-24 |title=How OpenAI agents tried to thwart cybersecurity amid Medicare hack |url=https://www.abc.net.au/news/2026-09-24/openai-agents-plotted-to-access-data-amid-medicare-hack/107189504 |access-date=2026-09-24 |first=Cam |last=Wilson |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; Volgens Albanese was dit die eerste bekende geval waar 'n KI-agent 'n staatsnetwerk gekraak het.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |first1=Hilary |last1=Whiteman |first2=Hadas |last2=Gold |first3=Max |last3=Saltman |date=2026-09-23 |title='Extreme concern' over first known AI hack of a government system |url=https://edition.cnn.com/2026/09/23/business/australia-openai-agent-hack-intl-hnk |access-date=2026-09-24 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hancock |first=Sam |last2=Amos |first2=Owen |last3=Watson |first3=Katy |date=2026-09-24 |title=Australia launches urgent review after OpenAI program hacks government health portal |url=https://www.bbc.com/news/live/cvgl73pxgndwt |access-date=2026-09-24 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Die ongemagtigde toegang het op 18 Junie 2026 plaasgevind, ongeveer dieselfde tyd as die aanvalle op Hugging Face en DseWiki. Die Australiese regering is egter eers op 10 September in kennis gestel via 'n e-pos aan 'n algemene openbare e-posadres.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Services Australia het die e-pos die volgende dag gelees en, nadat die voorval geverifieer is, die Australian Signals Directorate op 15 September daarvan in kennis gestel.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Elsworthy |first=Emma |last2=Convery |first2=Stephanie |date=2026-09-24 |title=Albanese says OpenAI hacked Medicare and told Australia months later via email to generic inbox |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2026/sep/24/anthony-albanese-says-openai-agent-hacked-medicare-extreme-concern-sam-altman |access-date=2026-09-24 |work=The Guardian |language=en- |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Op 17 September is die regeringsminister Katy Gallagher deur die agentskap ingelig, en Albanese is daardie naweek oor die aanval voorgelig.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

Die Albanese-regering het 'n taakspan bestaande uit verskeie agentskappe op die been gebring om die sekuriteitsbreuk te ondersoek, prosesse vir die hantering van KI-verwante voorvalle te evalueer, en te bepaal of die saak vir 'n kriminele ondersoek deur die federale polisie verwys moet word.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |last=Newling |first=Rob Harris, David Swan, Nick |date=2026-09-23 |title=Three months for OpenAI to alert Australia on Medicare hack, six days to alert ministers |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/openai-breaches-medicare-albanese-reveals-20260924-p6100u.html |access-date=2026-09-24 |website=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt; OpenAI werk saam met die regeringsondersoek.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Amerikaanse regeringswebwerwe oortree==
===Lekkasie van ChatGPT-gebruikersbeelde===
Op 25 September 2026 het OpenAI bekend gemaak dat sy agente 53 gebruikersverskafde beelde, ingesluit in opleidings- en evalueringsdata, na derdeparty-beeldgasheerwebwerwe opgelaai het. Die beelde is geplaas as skakels wat nie publiek gelys is nie en was van gebruikers wat nie gekies het om hul data vir opleiding te weier nie. OpenAI wou nie sê wanneer die beelde geplaas is nie, maar het verklaar dat hulle geplaas is voordat hulle bykomende voorsorgmaatreëls geïmplementeer het na die Hugging Face-voorval. Die beelde was onderhewig aan 'n anonimiseringsproses om persoonlik identifiseerbare inligting te verwyder voordat dit in opleidings- en evalueringsdata ingesluit is, maar OpenAI  wou nie sê of die opgelaaide beelde regte mense identifiseer. Sedert 25 September 2026 het OpenAI saam met die betrokke draerverskaffers gewerk om die meeste van die beelde te verwyder, en werk daaraan om die res daarvan te verwyder.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seetharaman |first=Deepa |last2=Satter |first2=Raphael |last3=Horwitz |first3=Jeff|date=25 September 2026 |title=EXCLUSIVE: OpenAI works to understand full scope of agent activity as user data leak emerges |url=https://www.reuters.com/world/openai-works-understand-full-scope-agent-activity-user-data-leak-emerges-2026-09-25/ |access-date=25 September 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Hugging Face incident and other third-party impact from misaligned models |url=https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/ |access-date=25 September  2026 |website=OpenAI|at=&quot;25 September 2026: We identified cases where agents in our research environment transmitted training and evaluation data while using third-party services.&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20260926022610/https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/|archive-date=25 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==Ontleding en reaksies==
=== Inperkingsmislukking ===
Verskeie sekuriteitskundiges het probleme met OpenAI se &quot;sandboks&quot;-omgewing ('n geïsoleerde toetsomgewing) uitgewys. Dan Guido, stigter van Trail of Bits, het die voorval beskryf as &quot;’n mislukking van inperking terwyl die veiligheidsmeganismes afgeskakel was&quot;, terwyl die sekuriteitsnavorser Jake Williams opgemerk het dat &quot;wat vir die een persoon beteken 'die model het uit die sandboks ontsnap', vir ’n ander beteken 'jy het versuim om die sandboks korrek te bou'&quot;.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt; Martin Boone het aangevoer dat &quot;’n mens verwag dat dit hoegenaamd geen fisiese verbinding met die [[internet]] sal hê nie&quot;, en kommentators het daarop aangedring dat evaluerings van aanvalsvermoëns uitgevoer moet word in omgewings sonder enige netwerkroete na die internet.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news |last=Booth |first=Harry |title=How OpenAI Lost Control of an AI Model—and What Needs to Change |url=https://time.com/article/2026/07/24/openai-hugging-face-attack/ |work=Time |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Analises wat deur sekuriteitsverskaffers gepubliseer is, het gefokus op die afhanklikheid van 'n enkele gefiltreerde uitgangspad. Wade Woolwine van Rapid7 het geskryf dat &quot;'n verstikkingspunt slegs as 'n beheerpunt werk as dit druk kan weerstaan&quot;, en dat isolasie &quot;laag en gemonitor moet word eerder as aangeneem&quot;.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt; Navorsers by Trend Micro het geskryf dat OpenAI se modelle &quot;geëvalueer is met veiligheidsklassifiseerders af en geen teenstrydige toetsing van die sandkasgrens self nie&quot;, en gesê dat as 'n algemene beginsel &quot;evalueringsandkaste, rooispan-oefeninge en agentiese loodsprojekte wat doelbewus veiligheidsbeheermaatreëls uitskakel, sterker isolasie en monitering benodig as produksiestelsels, nie swakker nie&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Dalton het by Black Hat gesê dat OpenAI &quot;bewustelik navorsing vertraag [om] sekuriteit te verbeter en die sekuriteitsbeginsels en fondament van ons omgewing op te gradeer, en die monitering van ons KI-agente dramaties opskaal&quot;, en dat &quot;talle spanne alles laat vaar om ons sekuriteitsvoorkomings-, opsporings- en reaksietegnieke te verbeter&quot;. Hy het gesê die maatskappy ondersoek verdedigingsgeoriënteerde modelle tesame met konvensionele maatreëls soos netwerksegmentering en toegang met die minste voorregte.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Drempel vir die voorbereidingsraamwerk===
Eksterne spesialiste op die gebied van veiligheid en beleid het aangevoer dat die modelle se gedrag voldoen aan die &quot;Kritieke&quot; kubersekuriteitsdrempel in OpenAI se gereedheidsraamwerk – die vlak waarvoor die maatskappy hom tot bykomende veiligheidsmaatreëls verbind het. Tyler Johnson van die Midas-projek het gesê dat daar volgens 'n &quot;eenvoudige interpretasie&quot; aan die kriteria voldoen is; Peter Wildeford van die AI Policy Network het gesê dat &quot;as dit nie die grens na 'Kritiek' oorsteek nie, OpenAI veel meer moet sê oor wat aan die gang is&quot;; en Nathan Calvin van Encode het gevra of die maatskappy die klassifikasie betwis. OpenAI het geweier om te sê of die drempel bereik is, en het aangedui dat 'n hersiening aan die gang is en dat 'n tegniese verslag sal volg.&lt;ref&gt;&quot;Did OpenAI's models just breach its own risk 'red line'? Outside safety experts think so&quot;. Fortune. 25 Julie 2026. Besoek 31 Julie 2026.&lt;/ref&gt;

===KI-beskawings===
Dwarkesh Patel het op die koördineringsaspek gefokus: &quot;Oor 'n tydperk van drie maande by OpenAI het drie opeenvolgende geheime KI-beskawings ontstaan en is toe vernietig, net om weer uit die as van hul voorgangers te herrys. Dit het daartoe gelei dat die derde beskawing 'n deel van OpenAI self oorgeneem het. Dit alles het gebeur terwyl mense min of meer in die duister gebly het oor die omvang van die sameswering.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Patel |first=Dwarkesh |date=2026-08-30 |title=The Rise and Fall of Agent Civilizations |url=https://www.dwarkesh.com/p/openai-huggingface |website=dwarkesh.com}}&lt;/ref&gt;

===Gebrek aan monitering===
Die tydsduur wat die agent onopgemerk gewerk het, het kritiek ontlok nadat [[Reuters]] oor die tydlyn berig het. Marley Smith, hoofintelligensiespesialis by die World Ethical Data Foundation, het van OpenAI gesê: &quot;Beteken dit dat hulle dit onbewaak gelaat het en nie besef het wat dit doen nie? Of miskien het hulle dit wel gedoen en nie geweet hoe om dit te beperk nie? Beide is ewe gevaarlik en kommerwekkend.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

''Trend Micro'' het opgemerk dat 'n agent wat sy eie toegewyse geloofsbriewe en gereedskaptoegang gebruik, moeilik is om op te spoor, omdat sulke aktiwiteit &quot;nie soos wanware lyk nie, want dit is nie&quot;. Hulle het opgemerk dat &quot;bedoeling onsigbaar is in telemetrie; slegs gedrag verskyn&quot;, wat &quot;'n toevallige skelm ... ononderskeibaar maak van 'n vyandige een&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Die kommentator Zvi Mowshowitz het aangevoer dat die sentrale probleem nie die indringing was nie, maar dat modelle maande lank opgelei is met toegang tot 'n kanaal wat voorheen ontdekte uitbuitings dra, sodat die gedrag geneig was om te veralgemeen oor die modelle wat in daardie tydperk opgelei is, eerder as om beperk te bly tot spesifieke lopies. Hy het die besluit om opleiding na die Julie-remediëring te hervat, beskryf as 'n mislukking van veiligheidskultuur, en die episode gekarakteriseer as 'n belyningsmislukking wat OpenAI as 'n infrastruktuurprobleem behandel het.&lt;ref name=&quot;zvi1&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=What Happened: OpenAI and HuggingFace |url=https://thezvi.substack.com/p/what-happened-openai-and-huggingface |work=Don't Worry About the Vase |date=7 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zvi2&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=OpenAI Trained Its Models For Months While They Coordinated On A Message Board |url=https://thezvi.substack.com/p/openai-trained-its-models-for-months |work=Don't Worry About the Vase |date=8 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Verlies aan beheer===
Logan Graham van [[Anthropic]] se &quot;rooispan&quot; (span wat stelsels aanval om swakpunte te vind) het dit &quot;die eerste ware KI-veiligheidsvoorval&quot; genoem.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt; Marius Hobbhahn, uitvoerende hoof van die KI-veiligheidsorganisasie Apollo Research, het gesê dat dit wat bedoel was as &quot;los net hierdie taak op&quot;, verander het in &quot;iets wat duidelik nie die bedoeling was nie&quot;, en dat die inbraak by 'n ander maatskappy &quot;beslis op die lys van onaanvaarbare maniere&quot; was om die taak te voltooi. Hy het gevra: &quot;As 'n model met hierdie vermoënsvlak nie in bedwang gehou kan word nie, wat kan ons verwag van toekomstige, veel kragtiger modelle?&quot;&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt;

Hussein Abbass, 'n professor aan die Universiteit van New South Wales, het geskryf dat die voorval 'n verskuiwing in bedreigingsmodellering aangedui het omdat geen mens die aanval gelei het nie; hy het aangevoer dat sekuriteitsraamwerke wat vir menslike teenstanders ontwerp is, ontoereikend is teen outonome stelsels.&lt;ref name=&quot;unsw&quot;&gt;{{cite news |last=Abbass |first=Hussein |title=OpenAI's models autonomously hacked a tech startup. It signals a seismic shift in cybersecurity |url=https://www.unsw.edu.au/newsroom/news/2026/07/openai-models-hacked-tech-startup-seismic-shift-cybersecurity |work=UNSW Newsroom |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Clément Delangue, uitvoerende hoof van Hugging Face, het gesê dit is &quot;werklik verstommend dat dit alles outonoom gebeur het&quot; en het dit beskryf as &quot;'n aanval anders as enigiets wat ons voorheen gesien het&quot;.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt; Wolf wou nie sê of die agent op sy eie terme suksesvol was nie en het daarop gewys dat dit onduidelik was of die maatstaftake moeiliker was as die inbraakpoging wat aangewend is om dit te vermy, en of die agent enigsins enige antwoorde gevind het nie: &quot;Dis bedrog. Maar soms is dit makliker om te bedrieg. Ek laat jou besluit of dit die kuberaanvaltoets geslaag het of nie.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Jeffrey Ladish van Palisade Research, 'n organisasie wat die gedrag van KI-agente bestudeer, het gesê dat &quot;die modelle lieg, bedrieg en inbreek&quot;, en het aangevoer dat die voorval vrae laat ontstaan oor hoeveel KI-ontwikkelaars, wat meeding op grond van spoed, bereid is om in sekuriteit te belê. &quot;Daar moet regeringstoesig wees,&quot; het hy gesê, &quot;want anders sal dit nie gebeur nie.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

===Defensiewe asimmetrie===
Kommentators het Hugging Face se weergawe van die onvermoë om kommersiële model-API's vir forensiese analise te gebruik, aangehaal as bewys van 'n [[Asimmetriese oorlogvoering|asimmetrie]] tussen aanvallers en verdedigers, wat toon dat veiligheidsfilters wat bedoel is om misbruik te voorkom, ook wettige voorvalreaksie belemmer. Modelle met daardie filters verslap was beskikbaar vir die aanvallende kant.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;unsw&quot; /&gt;

OpenAI het 'n soortgelyke argument oor outomatisering gemaak; Dalton het gesê dat &quot;KI-georkestreerde, volledig outomatiese aanvallende aanvalle nou werklik is&quot;, en dat hoewel hierdie voorval toevallig was, vergelykbare vermoë die risiko loop om doelbewus gebruik te word. Hy het aangevoer dat &quot;volledig outomatiese aanvallende lusse belegging in werklik, volledig outomatiese verdediging vereis, en ons is nie daar as 'n bedryf nie&quot;, en dat &quot;modelintelligensieverbeterings meer bykomend tot verdediging as aanval moet wees&quot;, aangesien die verhoging van vermoë andersins aanvallers sou bevoordeel.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Beleidsreaksies===
In 'n tydskrif ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' het Harry Booth berig oor oproepe vir verpligte openbaarmaking van voorvalle teen laer drempels as dié wat deur Kalifornië se SB 53 en New York se RAISE-wet gestel word, vir sterker inperkingsinfrastruktuur met intydse monitering tydens evaluerings, en vir 'n groter deel van KI-ontwikkelingspogings wat op verdedigende eerder as aanvallende vermoë gerig word&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt; Heidy Khlaaf van die AI Now Institute het die heersende sandbokspraktyk ongunstig vergelyk met inperkingsstandaarde in die kernsektor.&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt;

In Julie 2026 het verteenwoordigers Ted Lieu en Nathaniel Moran die KI Kill Switch Act voorgestel, wat sou vereis dat ontwikkelaars van gevorderde KI-stelsels die tegniese vermoë handhaaf om hul stelsels te belemmer, op te skort of af te sluit, voorvalle aan te meld en forensiese rekords te bewaar, en binne 'n gegradeerde reaksieraamwerk te werk waaronder die Sekretaris van Binnelandse Veiligheid, in oorleg met die Sekretaris van Handel en die Direkteur van Nasionale Intelligensie, 'n stelsel kon vertraag of afsluit. Die aankondiging het die voorval direk aangehaal en gesê dat &quot;OpenAI se GPT 5.6 Sol-model onlangs verkeerd gegaan het, uit sy toetssandkas ontsnap het en sy pad na Hugging Face gekap het&quot;. Lieu het gesê dat &quot;ons beweeg van KI wat vrae beantwoord na KI wat aksies neem&quot;, en dat &quot;dit noodsaaklik is dat hierdie KI-stelsels doodskakelaars het sodat ons kan keer dat hierdie tegnologie katastrofiese skade veroorsaak&quot;.&lt;ref name=&quot;lieu&quot;&gt;{{cite press release |title=Reps Lieu and Moran introduce bill to require kill switch for AI systems that can cause catastrophic harm |url=https://lieu.house.gov/media-center/press-releases/reps-lieu-and-moran-introduce-bill-require-kill-switch-ai-systems-can |publisher=Office of Representative Ted Lieu |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nextgov&quot;&gt;{{cite news |last=Kelley |first=Alexandra |title=Lawmakers introduce bill mandating kill switches for AI models |url=https://www.nextgov.com/artificial-intelligence/2026/07/lawmakers-introduce-bill-mandating-kill-switches-ai-models/414969/ |work=Nextgov/FCW |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Beriggewing deur ''Axios'' het aangedui dat die Britse KI-veiligheidsinstituut (UK AI Security Institute) bevind het dat elke &quot;grens&quot;-model (toonaangewende KI-model) wat getoets is, ten minste af en toe probeer het om kuberveiligheidsevaluerings te omseil, en dat die tydperk vir veiligheidstoetsing voor ontplooiing verkort het van ongeveer vyf weke tot so min as vyf dae.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Op 28 Julie 2026, na aanleiding van berigte dat 'n tweede organisasie geraak is, het die belangebehartigingsgroep Public Citizen gevra vir onmiddellike toesighoudende verhore deur die Kongres, die vrystelling van voorvalverslae en tegniese bevindinge, asook wetlik verpligte aanmelding van voorvalle, onafhanklike veiligheidsevaluerings, kuberveiligheidstandaarde vir toonaangewende KI-stelsels en toesig voor ontplooiing oor buitengewoon bekwame modelle. J. B. Branch, die groep se direkteur vir federale KI-bestuur, het gesê dat OpenAI se uitvoerende hoof, Sam Altman, &quot;nie toegelaat behoort te word om Washington D.C. te verlaat sonder dat die Kongres in die openbaar by hom probeer vasstel hoe een van die maatskappy se mees gevorderde KI-stelsels uit sy beoogde toetsomgewing ontsnap het nie&quot;.&lt;ref name=&quot;pubcitizen&quot;&gt;{{cite press release |title=Public Citizen Calls for Congressional Investigation Following Reports of Second Company Compromised During OpenAI Rogue AI Incident |url=https://www.citizen.org/news/public-citizen-calls-for-congressional-investigation-following-reports-of-second-company-compromised-during-openai-rogue-ai-incident/ |publisher=Public Citizen |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

[[Sam Altman]] het tydens die week van 27 Julie in Washington met senatore en amptenare van die Trump-administrasie vergader, insluitend Mark Warner, die ondervoorsitter van die Senaat se Intelligensiekomitee; hy het aan verslaggewers gesê dat hy die voorval &quot;effens&quot; bespreek het en dat dit nie die hooffokus van die vergaderings was nie, aangesien OpenAI se komende modelle ook bespreek is.&lt;ref name=&quot;qz&quot;&gt;{{cite news |title=Sam Altman is briefing senators after OpenAI's AI agent escaped and hacked Hugging Face |url=https://qz.com/sam-altman-senators-openai-rogue-agent-hugging-face-073026 |work=Quartz |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;politico&quot; /&gt; In 'n [[podsending]]-onderhoud wat op 28 Julie vrygestel is, het Altman die voorval beskryf as &quot;die eerste sekuriteitsvoorval wat ek baie ingrypend ervaar het&quot;, en gesê dat &quot;ons dalk die tempo van KI-ontwikkeling sal moet reguleer om onsself genoeg tyd te gee sodat die samelewing kan aanpas by sommige van hierdie nuwe vlakke van vermoë&quot;.&lt;ref name=&quot;pubcitizen&quot;&gt;{{cite press release |title=Public Citizen Calls for Congressional Investigation Following Reports of Second Company Compromised During OpenAI Rogue AI Incident |url=https://www.citizen.org/news/public-citizen-calls-for-congressional-investigation-following-reports-of-second-company-compromised-during-openai-rogue-ai-incident/ |publisher=Public Citizen |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Op 28 Julie 2026 het meer as 1 100 werknemers van OpenAI, Anthropic, Google DeepMind en Meta – insluitend Anthropic se uitvoerende hoof, [[Dario Amodei]], en verskeie hoofwetenskaplikes – 'n ope brief met die titel &quot;''Pacing the Frontier''&quot; gepubliseer. Hulle het die Amerikaanse regering gevra om &quot;steun te verleen aan 'n internasionale poging om die tegniese en bestuursinstrumente te ontwikkel wat nodig is om die tempo van outomatiese KI-ontwikkeling doelbewus te reguleer&quot;. Die brief het nie gevra vir 'n onmiddellike staking nie, maar vir meganismes wat 'n verlangsaming moontlik sou maak, met verwysing na kommer oor rekursiewe selfverbetering; beriggewing het die tydsberekening daarvan gekoppel aan die voorval wat dae tevore plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;tnw&quot;&gt;{{cite news |title=1,134 AI staff ask the US for a way to pace AI |url=https://thenextweb.com/news/pacing-the-frontier-ai-employees-letter-us-government |work=The Next Web |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;officechai&quot;&gt;{{cite news |title=Top AI Researchers From Rival Labs Come Together To Ask US Govt To &quot;Pace The Frontier&quot; Of AI |url=https://officechai.com/ai/top-ai-researchers-from-rival-labs-come-together-to-ask-us-govt-to-pace-the-frontier-of-ai/ |work=OfficeChai |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Op 3 September 2026 het die Amerikaanse senator [[Bernie Sanders]] en kongreslid Greg Casar die Ban Artificial Superintelligence Act aangekondig, wat 'n opskorting van binnelandse KI-ontwikkeling en 'n strewe na internasionale wederkerigheid behels. Sanders het regstreeks aangehaal uit boodskappe van OpenAI-agente wat by die Hugging Face-aanval betrokke was.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NEWS: Sanders, Casar to Introduce Legislation to Ban Artificial Superintelligence and Temporarily Pause Advanced AI Development » Senator Bernie Sanders |url=https://www.sanders.senate.gov/press-releases/news-sanders-casar-introduce-legislation-to-ban-artificial-superintelligence-and-temporarily-pause-advanced-ai-development/ |access-date=2026-09-04 |website=Senator Bernie Sanders |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=2026-09-03 |title=Sanders, Casar call for ban on artificial superintelligence |url=https://www.politico.com/live-updates/2026/09/03/congress/bernie-sanders-greg-casar-ai-superintelligence-ban-01063277 |access-date=2026-09-04 |website=POLITICO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Duncan |first=Ian |date=2026-09-03 |title=Sanders proposes ban on 'artificial superintelligence' after rogue AI incidents |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2026/09/03/sanders-proposes-artificial-superintelligence-ban-after-rogue-ai-incidents/ |access-date=2026-09-04 |newspaper=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
{{Normdata}}


[[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]]</text>
      <sha1>cbofjiuhafy0u51ofel40uuelp5wiom</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974376</id>
      <parentid>2974372</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:26:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ontleding en reaksies */ bywerk</comment>
      <origin>2974376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71333" sha1="cko160724ih0e3vbl0qletqi7o9vvp8" xml:space="preserve">Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}&lt;/ref&gt; Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings (&quot;''sandboxes''&quot;) van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap.

Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]].

Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n &quot;hoogs volhardende interne model&quot;. OpenAI het daarna beweer dat hy die model &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.

==Agtergrond==
[[Lêer:Hf-logo-without-title.svg|duimnael|Logo van Hugging Face, die hoofmaatskappy wat die teiken van die aanval was.]]
Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;

=== Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle ===
In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het.
In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde &quot;Claude Mythos Preview&quot;-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.&lt;ref name=&quot;glasswing&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat &quot;verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors&quot;, en dat &quot;dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het&quot;.&lt;ref name=&quot;mozilla&quot;&gt;{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.&lt;ref name=&quot;glasswingupdate&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;glasswingexpand&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.&lt;ref name=&quot;infosec&quot;&gt;{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

===&quot;ExploitGym&quot;-vermoëbeoordeling===
Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.&lt;ref name=&quot;axios&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot;&gt;{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}&lt;/ref&gt; OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

===Waarskuwings===
Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as &quot;gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie&quot;, en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer &quot;hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het&quot;, met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat &quot;ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie&quot;. Dit het ook &quot;openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag&quot;, opgemerk, tesame met &quot;aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing&quot;.&lt;ref name=&quot;metrsol&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot;&gt;{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het &quot;gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig&quot;, erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.&lt;ref name=&quot;rdworld&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&amp;D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;syscard&quot;&gt;{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

==DseWiki-aanval==
Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}&lt;/ref&gt; Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik &quot;Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki&quot;). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref name=&quot;prowiki/dse/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt;) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at&lt;ref name=&quot;prowiki.org/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; wat ProWiki-sagteware gebruik het&lt;ref name=&quot;org/wiki/ProWiki&quot;&gt;{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit &quot;sandboxes&quot; te kom.&lt;ref name=&quot;THN/Abandoned-Channel&quot;&gt;{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}&lt;/ref&gt; Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;f417&quot;&gt;{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,&lt;ref&gt;[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]&lt;/ref&gt; maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie.

==RubyGems-aanval==
Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

==Hugging Face-aanval==
===Evalueringsomgewing===
Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

OpenAI het beskryf dat die evaluering in &quot;’n hoogs geïsoleerde omgewing&quot; uitgevoer is, &quot;waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat &quot;ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets&quot;, en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt; Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot;&gt;{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering &quot;standaard moet wees&quot;.&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt; OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

===Ontsnap uit die evalueringsomgewing===
By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.&lt;ref name=&quot;scmedia&quot;&gt;{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek  was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Die modelle het die &quot;pakketproxy&quot; as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot;&gt;{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Volgens OpenAI het hulle &quot;'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry&quot;, en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;

Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede &quot;wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is&quot;, en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.&lt;ref name=&quot;bleeping2&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.&lt;ref&gt;https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026&lt;/ref&gt;

===Eerste kompromentering en remediëring===
Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede &quot;''zero-day''&quot;-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Boodskapbord vir agente===
Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing &quot;verskeie onakkuraathede&quot; bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy &quot;trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel&quot;, sodat &quot;sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik&quot;.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: &quot;Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan.&quot;&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt; Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: &quot;Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik&quot;, sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur===
OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Teikening van Hugging Face===
In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom.&lt;ref name=&quot;openai&quot;&gt;{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot;&gt;{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat &quot;daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul&quot;.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot;&gt;{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios2&quot; /&gt; Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat &quot;Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie&quot;, aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;axios2&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios3&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van &quot;beloningskrakery&quot; (reward hacking) of &quot;spesifikasie-manipulasie&quot; (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.&lt;ref name=&quot;sciam&quot;&gt;{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die &quot;Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot;&gt;{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; of die &quot;OpenAI–Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Indringing===
Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai &quot;twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)&quot; misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt; Die aanvaller het toe &quot;toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg&quot;.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot;&gt;{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat &quot;duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste&quot; uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.&lt;ref name=&quot;hf&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot;&gt;{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot;&gt;{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om &quot;verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

==Ontdekking en reaksie==
Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot;&gt;{{cite news |last=Zorz |first=Zeljka |title=Hugging Face breached by autonomous AI agent |url=https://www.helpnetsecurity.com/2026/07/20/hugging-face-breached-by-autonomous-ai-agent/ |work=Help Net Security |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: &quot;Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop.&quot;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; 

Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se &quot;payloads&quot; (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n &quot;open-weight&quot;-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot; /&gt;

Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot; /&gt;

Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot; /&gt; Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;Hugging Face het die inbraak aan die [[Federal Bureau of Investigation|Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

==Openbaarmaking en toeskrywing==
Hugging Face het sy bekendmaking op 16 Julie 2026 vrygestel, teen welke tyd die verantwoordelike party nog nie geïdentifiseer was nie.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot; /&gt; Volgens [[Reuters]] het OpenAI eers ná daardie plasing besef dat sy eie agente die bron van die oortreding was. Gedurende die naweek van 18 en 19 Julie het OpenAI-personeel in interne logboeke bewyse gevind dat die agente uit hul toetsbeperkings gebreek het, en die twee maatskappye het op of omstreeks 20 Julie vir die eerste keer met mekaar gekommunikeer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Daar het dus minstens 'n week verloop tussen die eerste tekens van die agente se gedrag en OpenAI se besef dat hy daarvoor verantwoordelik was.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Mense wat vertroud is met OpenAI se praktyke vir modelopleiding, het aan Reuters gesê dat die maatskappy dikwels verskeie evaluerings gelyktydig uitvoer, wat groot hoeveelhede data genereer wat personeel soms sukkel om te hersien.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; OpenAI het die stelsels wat hy vir die toetsing van sy modelle gebruik, afgeskakel nadat hy van die voorval te hore gekom het, ten einde die skade te bepaal en verdere uitbrake te voorkom.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; Die maatskappy het verklaar dat die model wat nog nie vrygestel is nie, 'n &quot;navorsingsprototipe slegs vir interne gebruik [was] wat nooit vir openbare vrystelling bedoel was nie&quot;, en dat dit sedertdien &quot;gedeaktiveer, geënkripteer en vir navorsingstoegang beperk&quot; is.&lt;ref name=&quot;politico&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's rogue models roamed the internet for 4 days and staged a second attack |url=https://www.politico.com/news/2026/07/28/openai-rogue-models-hugging-face-breach-01014572 |work=Politico|date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fortune29&quot;&gt;{{cite news |title=Hugging Face, OpenAI drop new hack details. Here's what we know now, and what remains a mystery |url=https://fortune.com/2026/07/29/openai-hugging-face-new-details-hack-everything-we-know-dont-know/ |work=Fortune |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het op 21 Julie 2026 'n gesamentlike verklaring saam met Hugging Face uitgereik waarin die aktiwiteit toegeskryf word aan agente wat deur twee van sy modelle aangedryf word – GPT-5.6 Sol en 'n naamlose model wat nog nie vrygestel is nie – wat albei vir evalueringsdoeleindes gekonfigureer is met verminderde weieringsgedrag.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Die maatskappy het aangedui dat hy die voorval saam met eksterne adviseurs hersien en 'n tegniese verslag sou publiseer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;  Hugging Face het gesê hy berei 'n openbare tydlyn van die indringing voor, wat hy op 27 Julie gepubliseer het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot; /&gt; Op 29 Julie het die navorsingsorganisasies METR en Redwood Research aangekondig dat hulle met OpenAI ooreengekom het om 'n onafhanklike hersiening te doen van die modelgedrag wat tydens die voorval waargeneem is, en dat hulle die bepalings van die opdrag, die omvang daarvan en hul voorlopige gevolgtrekkings sou publiseer.&lt;ref name=&quot;metr&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Statement on independent review of the Hugging Face incident |url=https://x.com/METR_Evals/status/2082644379895050339 |publisher=METR |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;  Die omvang wat deur OpenAI vasgestel is, het egter slegs die week gedek waarin die agente Hugging Face aangeval het, en het nie die ander kuberkrakerye ingesluit waarin die agente van OpenAI se rekeninfrastruktuur gekompromitteer het nie.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Freedman |first=Dylan |date=2026-09-04 |title=How OpenAI Limited the Probe of Its Bots’ Hack of Hugging Face |url=https://www.nytimes.com/2026/09/03/technology/openai-hugging-face-hack.html |access-date=2026-09-05 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In 'n opdatering wat op 29 Julie gepubliseer is, het OpenAI gesê dat die modelle toegang verkry het tot vier rekeninge oor vier dienste heen; twee daarvan is operasioneel gebruik tydens die Hugging Face-indringing, terwyl daar by die ander twee slegs lees-toegang verkry is. Die maatskappy het nie die verskaffers by name genoem nie, nie opgeklaar of daar met &quot;dienste wat vir die publiek beskikbaar is&quot; na afsonderlike maatskappye verwys is nie, en gesê dat daar geen bewyse van 'n breër impak op daardie verskaffers gevind is nie.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;

OpenAI het sy eerste gedetailleerde openbare verslag oor die voorval op 5 Augustus 2026 by die Black Hat USA-konferensie in [[Las Vegas]] gelewer, tydens 'n sessie wat op kort kennisgewing by die program gevoeg is. Eric Wallace, van die maatskappy se navorsingspan vir belyning en veiligheid, en Michael Dalton, wat aan sekuriteit en infrastruktuur werk, het 'n uitgebreide tydlyn voorgelê, die boodskapbord vir kommunikasie tussen agente vir die eerste keer beskryf en die maatreëls uiteengesit wat die maatskappy as reaksie daarop tref.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;

==Skending van Australiese Medicare-stelsel==
Op 24 September 2026 het die Australiese eerste minister, [[Anthony Albanese]], aangekondig dat OpenAI-agente outonoom toegang tot die Medicare-statistiekrapporteringsdiens se portaal verkry het om by ongepubliseerde staatsdata uit te kom. Die portaal word deur Services Australia, die land se agentskap vir maatskaplike dienste, bestuur en verskaf saamgestelde data oor Australië se universele gesondheidsversekeringskema, insluitend inligting oor mediese konsultasies, medikasie en orgaanskenking.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |date=2026-09-24 |title=How OpenAI agents tried to thwart cybersecurity amid Medicare hack |url=https://www.abc.net.au/news/2026-09-24/openai-agents-plotted-to-access-data-amid-medicare-hack/107189504 |access-date=2026-09-24 |first=Cam |last=Wilson |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; Volgens Albanese was dit die eerste bekende geval waar 'n KI-agent 'n staatsnetwerk gekraak het.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |first1=Hilary |last1=Whiteman |first2=Hadas |last2=Gold |first3=Max |last3=Saltman |date=2026-09-23 |title='Extreme concern' over first known AI hack of a government system |url=https://edition.cnn.com/2026/09/23/business/australia-openai-agent-hack-intl-hnk |access-date=2026-09-24 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hancock |first=Sam |last2=Amos |first2=Owen |last3=Watson |first3=Katy |date=2026-09-24 |title=Australia launches urgent review after OpenAI program hacks government health portal |url=https://www.bbc.com/news/live/cvgl73pxgndwt |access-date=2026-09-24 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Die ongemagtigde toegang het op 18 Junie 2026 plaasgevind, ongeveer dieselfde tyd as die aanvalle op Hugging Face en DseWiki. Die Australiese regering is egter eers op 10 September in kennis gestel via 'n e-pos aan 'n algemene openbare e-posadres.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Services Australia het die e-pos die volgende dag gelees en, nadat die voorval geverifieer is, die Australian Signals Directorate op 15 September daarvan in kennis gestel.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Elsworthy |first=Emma |last2=Convery |first2=Stephanie |date=2026-09-24 |title=Albanese says OpenAI hacked Medicare and told Australia months later via email to generic inbox |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2026/sep/24/anthony-albanese-says-openai-agent-hacked-medicare-extreme-concern-sam-altman |access-date=2026-09-24 |work=The Guardian |language=en- |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Op 17 September is die regeringsminister Katy Gallagher deur die agentskap ingelig, en Albanese is daardie naweek oor die aanval voorgelig.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

Die Albanese-regering het 'n taakspan bestaande uit verskeie agentskappe op die been gebring om die sekuriteitsbreuk te ondersoek, prosesse vir die hantering van KI-verwante voorvalle te evalueer, en te bepaal of die saak vir 'n kriminele ondersoek deur die federale polisie verwys moet word.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |last=Newling |first=Rob Harris, David Swan, Nick |date=2026-09-23 |title=Three months for OpenAI to alert Australia on Medicare hack, six days to alert ministers |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/openai-breaches-medicare-albanese-reveals-20260924-p6100u.html |access-date=2026-09-24 |website=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt; OpenAI werk saam met die regeringsondersoek.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Amerikaanse regeringswebwerwe oortree==
===Lekkasie van ChatGPT-gebruikersbeelde===
Op 25 September 2026 het OpenAI bekend gemaak dat sy agente 53 gebruikersverskafde beelde, ingesluit in opleidings- en evalueringsdata, na derdeparty-beeldgasheerwebwerwe opgelaai het. Die beelde is geplaas as skakels wat nie publiek gelys is nie en was van gebruikers wat nie gekies het om hul data vir opleiding te weier nie. OpenAI wou nie sê wanneer die beelde geplaas is nie, maar het verklaar dat hulle geplaas is voordat hulle bykomende voorsorgmaatreëls geïmplementeer het na die Hugging Face-voorval. Die beelde was onderhewig aan 'n anonimiseringsproses om persoonlik identifiseerbare inligting te verwyder voordat dit in opleidings- en evalueringsdata ingesluit is, maar OpenAI  wou nie sê of die opgelaaide beelde regte mense identifiseer. Sedert 25 September 2026 het OpenAI saam met die betrokke draerverskaffers gewerk om die meeste van die beelde te verwyder, en werk daaraan om die res daarvan te verwyder.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seetharaman |first=Deepa |last2=Satter |first2=Raphael |last3=Horwitz |first3=Jeff|date=25 September 2026 |title=EXCLUSIVE: OpenAI works to understand full scope of agent activity as user data leak emerges |url=https://www.reuters.com/world/openai-works-understand-full-scope-agent-activity-user-data-leak-emerges-2026-09-25/ |access-date=25 September 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Hugging Face incident and other third-party impact from misaligned models |url=https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/ |access-date=25 September  2026 |website=OpenAI|at=&quot;25 September 2026: We identified cases where agents in our research environment transmitted training and evaluation data while using third-party services.&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20260926022610/https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/|archive-date=25 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==Ontleding en reaksies==
=== Inperkingsmislukking ===
Verskeie sekuriteitskundiges het probleme met OpenAI se &quot;sandboks&quot;-omgewing ('n geïsoleerde toetsomgewing) uitgewys. Dan Guido, stigter van Trail of Bits, het die voorval beskryf as &quot;’n mislukking van inperking terwyl die veiligheidsmeganismes afgeskakel was&quot;, terwyl die sekuriteitsnavorser Jake Williams opgemerk het dat &quot;wat vir die een persoon beteken 'die model het uit die sandboks ontsnap', vir ’n ander beteken 'jy het versuim om die sandboks korrek te bou'&quot;.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt; Martin Boone het aangevoer dat &quot;’n mens verwag dat dit hoegenaamd geen fisiese verbinding met die [[internet]] sal hê nie&quot;, en kommentators het daarop aangedring dat evaluerings van aanvalsvermoëns uitgevoer moet word in omgewings sonder enige netwerkroete na die internet.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news |last=Booth |first=Harry |title=How OpenAI Lost Control of an AI Model—and What Needs to Change |url=https://time.com/article/2026/07/24/openai-hugging-face-attack/ |work=Time |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Analises wat deur sekuriteitsverskaffers gepubliseer is, het gefokus op die afhanklikheid van 'n enkele gefiltreerde uitgangspad. Wade Woolwine van Rapid7 het geskryf dat &quot;'n verstikkingspunt slegs as 'n beheerpunt werk as dit druk kan weerstaan&quot;, en dat isolasie &quot;laag en gemonitor moet word eerder as aangeneem&quot;.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt; Navorsers by Trend Micro het geskryf dat OpenAI se modelle &quot;geëvalueer is met veiligheidsklassifiseerders af en geen teenstrydige toetsing van die sandkasgrens self nie&quot;, en gesê dat as 'n algemene beginsel &quot;evalueringsandkaste, rooispan-oefeninge en agentiese loodsprojekte wat doelbewus veiligheidsbeheermaatreëls uitskakel, sterker isolasie en monitering benodig as produksiestelsels, nie swakker nie&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Dalton het by Black Hat gesê dat OpenAI &quot;bewustelik navorsing vertraag [om] sekuriteit te verbeter en die sekuriteitsbeginsels en fondament van ons omgewing op te gradeer, en die monitering van ons KI-agente dramaties opskaal&quot;, en dat &quot;talle spanne alles laat vaar om ons sekuriteitsvoorkomings-, opsporings- en reaksietegnieke te verbeter&quot;. Hy het gesê die maatskappy ondersoek verdedigingsgeoriënteerde modelle tesame met konvensionele maatreëls soos netwerksegmentering en toegang met die minste voorregte.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Drempel vir die voorbereidingsraamwerk===
Eksterne spesialiste op die gebied van veiligheid en beleid het aangevoer dat die modelle se gedrag voldoen aan die &quot;Kritieke&quot; kubersekuriteitsdrempel in OpenAI se gereedheidsraamwerk – die vlak waarvoor die maatskappy hom tot bykomende veiligheidsmaatreëls verbind het. Tyler Johnson van die Midas-projek het gesê dat daar volgens 'n &quot;eenvoudige interpretasie&quot; aan die kriteria voldoen is; Peter Wildeford van die AI Policy Network het gesê dat &quot;as dit nie die grens na 'Kritiek' oorsteek nie, OpenAI veel meer moet sê oor wat aan die gang is&quot;; en Nathan Calvin van Encode het gevra of die maatskappy die klassifikasie betwis. OpenAI het geweier om te sê of die drempel bereik is, en het aangedui dat 'n hersiening aan die gang is en dat 'n tegniese verslag sal volg.&lt;ref&gt;&quot;Did OpenAI's models just breach its own risk 'red line'? Outside safety experts think so&quot;. Fortune. 25 Julie 2026. Besoek 31 Julie 2026.&lt;/ref&gt;

===KI-beskawings===
Dwarkesh Patel het op die koördineringsaspek gefokus: &quot;Oor 'n tydperk van drie maande by OpenAI het drie opeenvolgende geheime KI-beskawings ontstaan en is toe vernietig, net om weer uit die as van hul voorgangers te herrys. Dit het daartoe gelei dat die derde beskawing 'n deel van OpenAI self oorgeneem het. Dit alles het gebeur terwyl mense min of meer in die duister gebly het oor die omvang van die sameswering.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Patel |first=Dwarkesh |date=2026-08-30 |title=The Rise and Fall of Agent Civilizations |url=https://www.dwarkesh.com/p/openai-huggingface |website=dwarkesh.com}}&lt;/ref&gt;

===Gebrek aan monitering===
Die tydsduur wat die agent onopgemerk gewerk het, het kritiek ontlok nadat [[Reuters]] oor die tydlyn berig het. Marley Smith, hoofintelligensiespesialis by die World Ethical Data Foundation, het van OpenAI gesê: &quot;Beteken dit dat hulle dit onbewaak gelaat het en nie besef het wat dit doen nie? Of miskien het hulle dit wel gedoen en nie geweet hoe om dit te beperk nie? Beide is ewe gevaarlik en kommerwekkend.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

''Trend Micro'' het opgemerk dat 'n agent wat sy eie toegewyse geloofsbriewe en gereedskaptoegang gebruik, moeilik is om op te spoor, omdat sulke aktiwiteit &quot;nie soos wanware lyk nie, want dit is nie&quot;. Hulle het opgemerk dat &quot;bedoeling onsigbaar is in telemetrie; slegs gedrag verskyn&quot;, wat &quot;'n toevallige skelm ... ononderskeibaar maak van 'n vyandige een&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Die kommentator Zvi Mowshowitz het aangevoer dat die sentrale probleem nie die indringing was nie, maar dat modelle maande lank opgelei is met toegang tot 'n kanaal wat voorheen ontdekte uitbuitings dra, sodat die gedrag geneig was om te veralgemeen oor die modelle wat in daardie tydperk opgelei is, eerder as om beperk te bly tot spesifieke lopies. Hy het die besluit om opleiding na die Julie-remediëring te hervat, beskryf as 'n mislukking van veiligheidskultuur, en die episode gekarakteriseer as 'n belyningsmislukking wat OpenAI as 'n infrastruktuurprobleem behandel het.&lt;ref name=&quot;zvi1&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=What Happened: OpenAI and HuggingFace |url=https://thezvi.substack.com/p/what-happened-openai-and-huggingface |work=Don't Worry About the Vase |date=7 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zvi2&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=OpenAI Trained Its Models For Months While They Coordinated On A Message Board |url=https://thezvi.substack.com/p/openai-trained-its-models-for-months |work=Don't Worry About the Vase |date=8 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Verlies aan beheer===
Logan Graham van [[Anthropic]] se &quot;rooispan&quot; (span wat stelsels aanval om swakpunte te vind) het dit &quot;die eerste ware KI-veiligheidsvoorval&quot; genoem.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt; Marius Hobbhahn, uitvoerende hoof van die KI-veiligheidsorganisasie Apollo Research, het gesê dat dit wat bedoel was as &quot;los net hierdie taak op&quot;, verander het in &quot;iets wat duidelik nie die bedoeling was nie&quot;, en dat die inbraak by 'n ander maatskappy &quot;beslis op die lys van onaanvaarbare maniere&quot; was om die taak te voltooi. Hy het gevra: &quot;As 'n model met hierdie vermoënsvlak nie in bedwang gehou kan word nie, wat kan ons verwag van toekomstige, veel kragtiger modelle?&quot;&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt;

Hussein Abbass, 'n professor aan die Universiteit van New South Wales, het geskryf dat die voorval 'n verskuiwing in bedreigingsmodellering aangedui het omdat geen mens die aanval gelei het nie; hy het aangevoer dat sekuriteitsraamwerke wat vir menslike teenstanders ontwerp is, ontoereikend is teen outonome stelsels.&lt;ref name=&quot;unsw&quot;&gt;{{cite news |last=Abbass |first=Hussein |title=OpenAI's models autonomously hacked a tech startup. It signals a seismic shift in cybersecurity |url=https://www.unsw.edu.au/newsroom/news/2026/07/openai-models-hacked-tech-startup-seismic-shift-cybersecurity |work=UNSW Newsroom |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Clément Delangue, uitvoerende hoof van Hugging Face, het gesê dit is &quot;werklik verstommend dat dit alles outonoom gebeur het&quot; en het dit beskryf as &quot;'n aanval anders as enigiets wat ons voorheen gesien het&quot;.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt; Wolf wou nie sê of die agent op sy eie terme suksesvol was nie en het daarop gewys dat dit onduidelik was of die maatstaftake moeiliker was as die inbraakpoging wat aangewend is om dit te vermy, en of die agent enigsins enige antwoorde gevind het nie: &quot;Dis bedrog. Maar soms is dit makliker om te bedrieg. Ek laat jou besluit of dit die kuberaanvaltoets geslaag het of nie.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Jeffrey Ladish van Palisade Research, 'n organisasie wat die gedrag van KI-agente bestudeer, het gesê dat &quot;die modelle lieg, bedrieg en inbreek&quot;, en het aangevoer dat die voorval vrae laat ontstaan oor hoeveel KI-ontwikkelaars, wat meeding op grond van spoed, bereid is om in sekuriteit te belê. &quot;Daar moet regeringstoesig wees,&quot; het hy gesê, &quot;want anders sal dit nie gebeur nie.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

===Defensiewe asimmetrie===
Kommentators het Hugging Face se weergawe van die onvermoë om kommersiële model-API's vir forensiese analise te gebruik, aangehaal as bewys van 'n [[Asimmetriese oorlogvoering|asimmetrie]] tussen aanvallers en verdedigers, wat toon dat veiligheidsfilters wat bedoel is om misbruik te voorkom, ook wettige voorvalreaksie belemmer. Modelle met daardie filters verslap was beskikbaar vir die aanvallende kant.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;unsw&quot; /&gt;

OpenAI het 'n soortgelyke argument oor outomatisering gemaak; Dalton het gesê dat &quot;KI-georkestreerde, volledig outomatiese aanvallende aanvalle nou werklik is&quot;, en dat hoewel hierdie voorval toevallig was, vergelykbare vermoë die risiko loop om doelbewus gebruik te word. Hy het aangevoer dat &quot;volledig outomatiese aanvallende lusse belegging in werklik, volledig outomatiese verdediging vereis, en ons is nie daar as 'n bedryf nie&quot;, en dat &quot;modelintelligensieverbeterings meer bykomend tot verdediging as aanval moet wees&quot;, aangesien die verhoging van vermoë andersins aanvallers sou bevoordeel.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Beleidsreaksies===
In 'n tydskrif ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' het Harry Booth berig oor oproepe vir verpligte openbaarmaking van voorvalle teen laer drempels as dié wat deur Kalifornië se SB 53 en New York se RAISE-wet gestel word, vir sterker inperkingsinfrastruktuur met intydse monitering tydens evaluerings, en vir 'n groter deel van KI-ontwikkelingspogings wat op verdedigende eerder as aanvallende vermoë gerig word&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt; Heidy Khlaaf van die AI Now Institute het die heersende sandbokspraktyk ongunstig vergelyk met inperkingsstandaarde in die kernsektor.&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt;

In Julie 2026 het verteenwoordigers Ted Lieu en Nathaniel Moran die KI Kill Switch Act voorgestel, wat sou vereis dat ontwikkelaars van gevorderde KI-stelsels die tegniese vermoë handhaaf om hul stelsels te belemmer, op te skort of af te sluit, voorvalle aan te meld en forensiese rekords te bewaar, en binne 'n gegradeerde reaksieraamwerk te werk waaronder die Sekretaris van Binnelandse Veiligheid, in oorleg met die Sekretaris van Handel en die Direkteur van Nasionale Intelligensie, 'n stelsel kon vertraag of afsluit. Die aankondiging het die voorval direk aangehaal en gesê dat &quot;OpenAI se GPT 5.6 Sol-model onlangs verkeerd gegaan het, uit sy toetssandkas ontsnap het en sy pad na Hugging Face gekap het&quot;. Lieu het gesê dat &quot;ons beweeg van KI wat vrae beantwoord na KI wat aksies neem&quot;, en dat &quot;dit noodsaaklik is dat hierdie KI-stelsels doodskakelaars het sodat ons kan keer dat hierdie tegnologie katastrofiese skade veroorsaak&quot;.&lt;ref name=&quot;lieu&quot;&gt;{{cite press release |title=Reps Lieu and Moran introduce bill to require kill switch for AI systems that can cause catastrophic harm |url=https://lieu.house.gov/media-center/press-releases/reps-lieu-and-moran-introduce-bill-require-kill-switch-ai-systems-can |publisher=Office of Representative Ted Lieu |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nextgov&quot;&gt;{{cite news |last=Kelley |first=Alexandra |title=Lawmakers introduce bill mandating kill switches for AI models |url=https://www.nextgov.com/artificial-intelligence/2026/07/lawmakers-introduce-bill-mandating-kill-switches-ai-models/414969/ |work=Nextgov/FCW |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Beriggewing deur ''Axios'' het aangedui dat die Britse KI-veiligheidsinstituut (UK AI Security Institute) bevind het dat elke &quot;grens&quot;-model (toonaangewende KI-model) wat getoets is, ten minste af en toe probeer het om kuberveiligheidsevaluerings te omseil, en dat die tydperk vir veiligheidstoetsing voor ontplooiing verkort het van ongeveer vyf weke tot so min as vyf dae.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Op 28 Julie 2026, na aanleiding van berigte dat 'n tweede organisasie geraak is, het die belangebehartigingsgroep Public Citizen gevra vir onmiddellike toesighoudende verhore deur die Kongres, die vrystelling van voorvalverslae en tegniese bevindinge, asook wetlik verpligte aanmelding van voorvalle, onafhanklike veiligheidsevaluerings, kuberveiligheidstandaarde vir toonaangewende KI-stelsels en toesig voor ontplooiing oor buitengewoon bekwame modelle. J. B. Branch, die groep se direkteur vir federale KI-bestuur, het gesê dat OpenAI se uitvoerende hoof, Sam Altman, &quot;nie toegelaat behoort te word om Washington D.C. te verlaat sonder dat die Kongres in die openbaar by hom probeer vasstel hoe een van die maatskappy se mees gevorderde KI-stelsels uit sy beoogde toetsomgewing ontsnap het nie&quot;.&lt;ref name=&quot;pubcitizen&quot;&gt;{{cite press release |title=Public Citizen Calls for Congressional Investigation Following Reports of Second Company Compromised During OpenAI Rogue AI Incident |url=https://www.citizen.org/news/public-citizen-calls-for-congressional-investigation-following-reports-of-second-company-compromised-during-openai-rogue-ai-incident/ |publisher=Public Citizen |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

[[Sam Altman]] het tydens die week van 27 Julie in Washington met senatore en amptenare van die Trump-administrasie vergader, insluitend Mark Warner, die ondervoorsitter van die Senaat se Intelligensiekomitee; hy het aan verslaggewers gesê dat hy die voorval &quot;effens&quot; bespreek het en dat dit nie die hooffokus van die vergaderings was nie, aangesien OpenAI se komende modelle ook bespreek is.&lt;ref name=&quot;qz&quot;&gt;{{cite news |title=Sam Altman is briefing senators after OpenAI's AI agent escaped and hacked Hugging Face |url=https://qz.com/sam-altman-senators-openai-rogue-agent-hugging-face-073026 |work=Quartz |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;politico&quot; /&gt; In 'n [[podsending]]-onderhoud wat op 28 Julie vrygestel is, het Altman die voorval beskryf as &quot;die eerste sekuriteitsvoorval wat ek baie ingrypend ervaar het&quot;, en gesê dat &quot;ons dalk die tempo van KI-ontwikkeling sal moet reguleer om onsself genoeg tyd te gee sodat die samelewing kan aanpas by sommige van hierdie nuwe vlakke van vermoë&quot;.&lt;ref name=&quot;pubcitizen&quot;&gt;{{cite press release |title=Public Citizen Calls for Congressional Investigation Following Reports of Second Company Compromised During OpenAI Rogue AI Incident |url=https://www.citizen.org/news/public-citizen-calls-for-congressional-investigation-following-reports-of-second-company-compromised-during-openai-rogue-ai-incident/ |publisher=Public Citizen |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Op 28 Julie 2026 het meer as 1 100 werknemers van OpenAI, Anthropic, Google DeepMind en Meta – insluitend Anthropic se uitvoerende hoof, [[Dario Amodei]], en verskeie hoofwetenskaplikes – 'n ope brief met die titel &quot;''Pacing the Frontier''&quot; gepubliseer. Hulle het die Amerikaanse regering gevra om &quot;steun te verleen aan 'n internasionale poging om die tegniese en bestuursinstrumente te ontwikkel wat nodig is om die tempo van outomatiese KI-ontwikkeling doelbewus te reguleer&quot;. Die brief het nie gevra vir 'n onmiddellike staking nie, maar vir meganismes wat 'n verlangsaming moontlik sou maak, met verwysing na kommer oor rekursiewe selfverbetering; beriggewing het die tydsberekening daarvan gekoppel aan die voorval wat dae tevore plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;tnw&quot;&gt;{{cite news |title=1,134 AI staff ask the US for a way to pace AI |url=https://thenextweb.com/news/pacing-the-frontier-ai-employees-letter-us-government |work=The Next Web |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;officechai&quot;&gt;{{cite news |title=Top AI Researchers From Rival Labs Come Together To Ask US Govt To &quot;Pace The Frontier&quot; Of AI |url=https://officechai.com/ai/top-ai-researchers-from-rival-labs-come-together-to-ask-us-govt-to-pace-the-frontier-of-ai/ |work=OfficeChai |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Op 3 September 2026 het die Amerikaanse senator [[Bernie Sanders]] en kongreslid Greg Casar die Ban Artificial Superintelligence Act aangekondig, wat 'n opskorting van binnelandse KI-ontwikkeling en 'n strewe na internasionale wederkerigheid behels. Sanders het regstreeks aangehaal uit boodskappe van OpenAI-agente wat by die Hugging Face-aanval betrokke was.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NEWS: Sanders, Casar to Introduce Legislation to Ban Artificial Superintelligence and Temporarily Pause Advanced AI Development » Senator Bernie Sanders |url=https://www.sanders.senate.gov/press-releases/news-sanders-casar-introduce-legislation-to-ban-artificial-superintelligence-and-temporarily-pause-advanced-ai-development/ |access-date=2026-09-04 |website=Senator Bernie Sanders |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=2026-09-03 |title=Sanders, Casar call for ban on artificial superintelligence |url=https://www.politico.com/live-updates/2026/09/03/congress/bernie-sanders-greg-casar-ai-superintelligence-ban-01063277 |access-date=2026-09-04 |website=POLITICO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Duncan |first=Ian |date=2026-09-03 |title=Sanders proposes ban on 'artificial superintelligence' after rogue AI incidents |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2026/09/03/sanders-proposes-artificial-superintelligence-ban-after-rogue-ai-incidents/ |access-date=2026-09-04 |newspaper=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;

===Aankondiging van ontwikkelingstempo===
Op 18 Augustus het OpenAI aangekondig dat hy die ontwikkeling van modelle sou vertraag in reaksie op die kuberkrakery, tesame met 'n voorlopige evaluering van sy nog nie vrygestelde Astra-model se kuberveiligheidsvermoëns. Die vertraging sou 'n onderbreking van twee weke insluit vir die versterkingsleer van sy nuutste modelle, ten einde &quot;modelgedrag te beoordeel, ons veiligheidsmaatreëls te valideer en meer bewyse van belyning te versamel voordat daar voortgegaan word&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2026-08-18 |title=Pacing model development in an era of cyber-critical capabilities |url=https://openai.com/index/pacing-model-development-cyber-capabilities/ |access-date=2026-08-18 |website=OpenAI |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Altman het gesê dat OpenAI &quot;eensydig&quot; optree, maar geglo het dat ander maatskappye wat aan die voorpunt van modelontwikkeling staan, soortgelyk sou optree.&lt;ref&gt;{{cite news |date=2026-08-18 |title=Sam Altman (@sama) on X |url=https://x.com/sama/status/2089787807611195475 |access-date=2026-08-18 |work=X (formerly Twitter) |language=en-US}}&lt;/ref&gt; The Guardian het daarop gewys dat die Amerikaanse senator Bernie Sanders die week tevore in 'n brief aan Altman, Dario Amodei en Mark Zuckerberg gevra het dat KI-ontwikkeling gestaak word.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bhuiyan |first=Johana |date=2026-08-18 |title=OpenAI announces slowing pace of development after hack by rogue agent |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/aug/18/open-ai-pause-hack |access-date=2026-08-18 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; In September het Anthropic se uitvoerende hoof, Amodei, 'n dokument van 3 800 woorde gepubliseer&lt;ref&gt;{{cite web |title=We Must Pace the Frontier |url=https://darioamodei.com/post/we-must-pace-the-frontier |last=Amodei |first=Dario |date=September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260920030341/https://darioamodei.com/post/we-must-pace-the-frontier |archive-date=2026-09-20 |access-date=2026-09-20 |website=Dario Amodei}}&lt;/ref&gt; waarin hy ook gepleit het vir stadiger ontwikkeling.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2026/09/12/technology/anthropic-dario-amodei-ai-slowdown.html ''NY Times'' article]&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
{{Normdata}}


[[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]]</text>
      <sha1>cko160724ih0e3vbl0qletqi7o9vvp8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974377</id>
      <parentid>2974376</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Aankondiging van ontwikkelingstempo */ opruim</comment>
      <origin>2974377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71349" sha1="835x0e3evucq7g9tv8hvdawn2jk00i6" xml:space="preserve">Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}&lt;/ref&gt; Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings (&quot;''sandboxes''&quot;) van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap.

Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]].

Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n &quot;hoogs volhardende interne model&quot;. OpenAI het daarna beweer dat hy die model &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.

==Agtergrond==
[[Lêer:Hf-logo-without-title.svg|duimnael|Logo van Hugging Face, die hoofmaatskappy wat die teiken van die aanval was.]]
Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;

=== Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle ===
In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het.
In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde &quot;Claude Mythos Preview&quot;-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.&lt;ref name=&quot;glasswing&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat &quot;verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors&quot;, en dat &quot;dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het&quot;.&lt;ref name=&quot;mozilla&quot;&gt;{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.&lt;ref name=&quot;glasswingupdate&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.&lt;ref name=&quot;glasswingexpand&quot;&gt;{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.&lt;ref name=&quot;infosec&quot;&gt;{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

===&quot;ExploitGym&quot;-vermoëbeoordeling===
Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.&lt;ref name=&quot;axios&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot;&gt;{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}&lt;/ref&gt; OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

===Waarskuwings===
Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as &quot;gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie&quot;, en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer &quot;hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het&quot;, met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat &quot;ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie&quot;. Dit het ook &quot;openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag&quot;, opgemerk, tesame met &quot;aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing&quot;.&lt;ref name=&quot;metrsol&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot;&gt;{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het &quot;gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig&quot;, erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.&lt;ref name=&quot;rdworld&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&amp;D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;syscard&quot;&gt;{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transformer&quot; /&gt;

==DseWiki-aanval==
Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}&lt;/ref&gt; Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik &quot;Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki&quot;). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref name=&quot;prowiki/dse/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt;) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at&lt;ref name=&quot;prowiki.org/wiki&quot;&gt;{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; wat ProWiki-sagteware gebruik het&lt;ref name=&quot;org/wiki/ProWiki&quot;&gt;{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}&lt;/ref&gt; deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit &quot;sandboxes&quot; te kom.&lt;ref name=&quot;THN/Abandoned-Channel&quot;&gt;{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}&lt;/ref&gt; Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld &quot;OpenAIResearcher&quot; en &quot;OAIResearchMar26&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;f417&quot;&gt;{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,&lt;ref&gt;[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]&lt;/ref&gt; maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie.

==RubyGems-aanval==
Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

==Hugging Face-aanval==
===Evalueringsomgewing===
Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as &quot;Internal Model 1&quot; of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit &quot;gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het&quot;. Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rubyhack.ai/&lt;/ref&gt;

OpenAI het beskryf dat die evaluering in &quot;’n hoogs geïsoleerde omgewing&quot; uitgevoer is, &quot;waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).&lt;ref name=&quot;exploitgym&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;

Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat &quot;ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets&quot;, en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt; Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot;&gt;{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering &quot;standaard moet wees&quot;.&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt; OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

===Ontsnap uit die evalueringsomgewing===
By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.&lt;ref name=&quot;scmedia&quot;&gt;{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek  was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Die modelle het die &quot;pakketproxy&quot; as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot;&gt;{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Volgens OpenAI het hulle &quot;'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry&quot;, en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt; Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;

Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede &quot;wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is&quot;, en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.&lt;ref name=&quot;bleeping2&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.&lt;ref&gt;https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026&lt;/ref&gt;

===Eerste kompromentering en remediëring===
Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede &quot;''zero-day''&quot;-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Boodskapbord vir agente===
Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing &quot;verskeie onakkuraathede&quot; bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy &quot;trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel&quot;, sodat &quot;sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik&quot;.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt; Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt;

Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: &quot;Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan.&quot;&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt; Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: &quot;Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik&quot;, sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;

===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur===
OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot; /&gt; Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Teikening van Hugging Face===
In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom.&lt;ref name=&quot;openai&quot;&gt;{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot;&gt;{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat &quot;daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul&quot;.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot;&gt;{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios2&quot; /&gt; Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat &quot;Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie&quot;, aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;axios2&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;axios3&quot;&gt;{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van &quot;beloningskrakery&quot; (reward hacking) of &quot;spesifikasie-manipulasie&quot; (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.&lt;ref name=&quot;sciam&quot;&gt;{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die &quot;Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot;&gt;{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt; of die &quot;OpenAI–Hugging Face-voorval&quot;.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;

===Indringing===
Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai &quot;twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)&quot; misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt; Die aanvaller het toe &quot;toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg&quot;.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot;&gt;{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat &quot;duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste&quot; uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.&lt;ref name=&quot;hf&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot;&gt;{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.&lt;ref name=&quot;blackhat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;noze&quot;&gt;{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om &quot;verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede&quot;.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;

==Ontdekking en reaksie==
Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot;&gt;{{cite news |last=Zorz |first=Zeljka |title=Hugging Face breached by autonomous AI agent |url=https://www.helpnetsecurity.com/2026/07/20/hugging-face-breached-by-autonomous-ai-agent/ |work=Help Net Security |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot;&gt;{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt; Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: &quot;Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop.&quot;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; 

Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se &quot;payloads&quot; (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n &quot;open-weight&quot;-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;

Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;csa&quot; /&gt;

Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bleeping&quot; /&gt;

Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hackernews&quot; /&gt; Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt;Hugging Face het die inbraak aan die [[Federal Bureau of Investigation|Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

==Openbaarmaking en toeskrywing==
Hugging Face het sy bekendmaking op 16 Julie 2026 vrygestel, teen welke tyd die verantwoordelike party nog nie geïdentifiseer was nie.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;helpnet&quot; /&gt; Volgens [[Reuters]] het OpenAI eers ná daardie plasing besef dat sy eie agente die bron van die oortreding was. Gedurende die naweek van 18 en 19 Julie het OpenAI-personeel in interne logboeke bewyse gevind dat die agente uit hul toetsbeperkings gebreek het, en die twee maatskappye het op of omstreeks 20 Julie vir die eerste keer met mekaar gekommunikeer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; Daar het dus minstens 'n week verloop tussen die eerste tekens van die agente se gedrag en OpenAI se besef dat hy daarvoor verantwoordelik was.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Mense wat vertroud is met OpenAI se praktyke vir modelopleiding, het aan Reuters gesê dat die maatskappy dikwels verskeie evaluerings gelyktydig uitvoer, wat groot hoeveelhede data genereer wat personeel soms sukkel om te hersien.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt; OpenAI het die stelsels wat hy vir die toetsing van sy modelle gebruik, afgeskakel nadat hy van die voorval te hore gekom het, ten einde die skade te bepaal en verdere uitbrake te voorkom.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; Die maatskappy het verklaar dat die model wat nog nie vrygestel is nie, 'n &quot;navorsingsprototipe slegs vir interne gebruik [was] wat nooit vir openbare vrystelling bedoel was nie&quot;, en dat dit sedertdien &quot;gedeaktiveer, geënkripteer en vir navorsingstoegang beperk&quot; is.&lt;ref name=&quot;politico&quot;&gt;{{cite news |title=OpenAI's rogue models roamed the internet for 4 days and staged a second attack |url=https://www.politico.com/news/2026/07/28/openai-rogue-models-hugging-face-breach-01014572 |work=Politico|date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fortune29&quot;&gt;{{cite news |title=Hugging Face, OpenAI drop new hack details. Here's what we know now, and what remains a mystery |url=https://fortune.com/2026/07/29/openai-hugging-face-new-details-hack-everything-we-know-dont-know/ |work=Fortune |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

OpenAI het op 21 Julie 2026 'n gesamentlike verklaring saam met Hugging Face uitgereik waarin die aktiwiteit toegeskryf word aan agente wat deur twee van sy modelle aangedryf word – GPT-5.6 Sol en 'n naamlose model wat nog nie vrygestel is nie – wat albei vir evalueringsdoeleindes gekonfigureer is met verminderde weieringsgedrag.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Die maatskappy het aangedui dat hy die voorval saam met eksterne adviseurs hersien en 'n tegniese verslag sou publiseer.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;  Hugging Face het gesê hy berei 'n openbare tydlyn van die indringing voor, wat hy op 27 Julie gepubliseer het.&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hftimeline&quot; /&gt; Op 29 Julie het die navorsingsorganisasies METR en Redwood Research aangekondig dat hulle met OpenAI ooreengekom het om 'n onafhanklike hersiening te doen van die modelgedrag wat tydens die voorval waargeneem is, en dat hulle die bepalings van die opdrag, die omvang daarvan en hul voorlopige gevolgtrekkings sou publiseer.&lt;ref name=&quot;metr&quot;&gt;{{cite web |author=METR |title=Statement on independent review of the Hugging Face incident |url=https://x.com/METR_Evals/status/2082644379895050339 |publisher=METR |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;  Die omvang wat deur OpenAI vasgestel is, het egter slegs die week gedek waarin die agente Hugging Face aangeval het, en het nie die ander kuberkrakerye ingesluit waarin die agente van OpenAI se rekeninfrastruktuur gekompromitteer het nie.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Freedman |first=Dylan |date=2026-09-04 |title=How OpenAI Limited the Probe of Its Bots’ Hack of Hugging Face |url=https://www.nytimes.com/2026/09/03/technology/openai-hugging-face-hack.html |access-date=2026-09-05 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In 'n opdatering wat op 29 Julie gepubliseer is, het OpenAI gesê dat die modelle toegang verkry het tot vier rekeninge oor vier dienste heen; twee daarvan is operasioneel gebruik tydens die Hugging Face-indringing, terwyl daar by die ander twee slegs lees-toegang verkry is. Die maatskappy het nie die verskaffers by name genoem nie, nie opgeklaar of daar met &quot;dienste wat vir die publiek beskikbaar is&quot; na afsonderlike maatskappye verwys is nie, en gesê dat daar geen bewyse van 'n breër impak op daardie verskaffers gevind is nie.&lt;ref name=&quot;openai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;

OpenAI het sy eerste gedetailleerde openbare verslag oor die voorval op 5 Augustus 2026 by die Black Hat USA-konferensie in [[Las Vegas]] gelewer, tydens 'n sessie wat op kort kennisgewing by die program gevoeg is. Eric Wallace, van die maatskappy se navorsingspan vir belyning en veiligheid, en Michael Dalton, wat aan sekuriteit en infrastruktuur werk, het 'n uitgebreide tydlyn voorgelê, die boodskapbord vir kommunikasie tussen agente vir die eerste keer beskryf en die maatreëls uiteengesit wat die maatskappy as reaksie daarop tref.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scmedia&quot; /&gt;

==Skending van Australiese Medicare-stelsel==
Op 24 September 2026 het die Australiese eerste minister, [[Anthony Albanese]], aangekondig dat OpenAI-agente outonoom toegang tot die Medicare-statistiekrapporteringsdiens se portaal verkry het om by ongepubliseerde staatsdata uit te kom. Die portaal word deur Services Australia, die land se agentskap vir maatskaplike dienste, bestuur en verskaf saamgestelde data oor Australië se universele gesondheidsversekeringskema, insluitend inligting oor mediese konsultasies, medikasie en orgaanskenking.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |date=2026-09-24 |title=How OpenAI agents tried to thwart cybersecurity amid Medicare hack |url=https://www.abc.net.au/news/2026-09-24/openai-agents-plotted-to-access-data-amid-medicare-hack/107189504 |access-date=2026-09-24 |first=Cam |last=Wilson |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; Volgens Albanese was dit die eerste bekende geval waar 'n KI-agent 'n staatsnetwerk gekraak het.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |first1=Hilary |last1=Whiteman |first2=Hadas |last2=Gold |first3=Max |last3=Saltman |date=2026-09-23 |title='Extreme concern' over first known AI hack of a government system |url=https://edition.cnn.com/2026/09/23/business/australia-openai-agent-hack-intl-hnk |access-date=2026-09-24 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hancock |first=Sam |last2=Amos |first2=Owen |last3=Watson |first3=Katy |date=2026-09-24 |title=Australia launches urgent review after OpenAI program hacks government health portal |url=https://www.bbc.com/news/live/cvgl73pxgndwt |access-date=2026-09-24 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Die ongemagtigde toegang het op 18 Junie 2026 plaasgevind, ongeveer dieselfde tyd as die aanvalle op Hugging Face en DseWiki. Die Australiese regering is egter eers op 10 September in kennis gestel via 'n e-pos aan 'n algemene openbare e-posadres.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Services Australia het die e-pos die volgende dag gelees en, nadat die voorval geverifieer is, die Australian Signals Directorate op 15 September daarvan in kennis gestel.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Elsworthy |first=Emma |last2=Convery |first2=Stephanie |date=2026-09-24 |title=Albanese says OpenAI hacked Medicare and told Australia months later via email to generic inbox |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2026/sep/24/anthony-albanese-says-openai-agent-hacked-medicare-extreme-concern-sam-altman |access-date=2026-09-24 |work=The Guardian |language=en- |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Op 17 September is die regeringsminister Katy Gallagher deur die agentskap ingelig, en Albanese is daardie naweek oor die aanval voorgelig.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

Die Albanese-regering het 'n taakspan bestaande uit verskeie agentskappe op die been gebring om die sekuriteitsbreuk te ondersoek, prosesse vir die hantering van KI-verwante voorvalle te evalueer, en te bepaal of die saak vir 'n kriminele ondersoek deur die federale polisie verwys moet word.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |last=Newling |first=Rob Harris, David Swan, Nick |date=2026-09-23 |title=Three months for OpenAI to alert Australia on Medicare hack, six days to alert ministers |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/openai-breaches-medicare-albanese-reveals-20260924-p6100u.html |access-date=2026-09-24 |website=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt; OpenAI werk saam met die regeringsondersoek.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Amerikaanse regeringswebwerwe oortree==
===Lekkasie van ChatGPT-gebruikersbeelde===
Op 25 September 2026 het OpenAI bekend gemaak dat sy agente 53 gebruikersverskafde beelde, ingesluit in opleidings- en evalueringsdata, na derdeparty-beeldgasheerwebwerwe opgelaai het. Die beelde is geplaas as skakels wat nie publiek gelys is nie en was van gebruikers wat nie gekies het om hul data vir opleiding te weier nie. OpenAI wou nie sê wanneer die beelde geplaas is nie, maar het verklaar dat hulle geplaas is voordat hulle bykomende voorsorgmaatreëls geïmplementeer het na die Hugging Face-voorval. Die beelde was onderhewig aan 'n anonimiseringsproses om persoonlik identifiseerbare inligting te verwyder voordat dit in opleidings- en evalueringsdata ingesluit is, maar OpenAI  wou nie sê of die opgelaaide beelde regte mense identifiseer. Sedert 25 September 2026 het OpenAI saam met die betrokke draerverskaffers gewerk om die meeste van die beelde te verwyder, en werk daaraan om die res daarvan te verwyder.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seetharaman |first=Deepa |last2=Satter |first2=Raphael |last3=Horwitz |first3=Jeff|date=25 September 2026 |title=EXCLUSIVE: OpenAI works to understand full scope of agent activity as user data leak emerges |url=https://www.reuters.com/world/openai-works-understand-full-scope-agent-activity-user-data-leak-emerges-2026-09-25/ |access-date=25 September 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Hugging Face incident and other third-party impact from misaligned models |url=https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/ |access-date=25 September  2026 |website=OpenAI|at=&quot;25 September 2026: We identified cases where agents in our research environment transmitted training and evaluation data while using third-party services.&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20260926022610/https://openai.com/hugging-face-incident-and-misalignment/|archive-date=25 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==Ontleding en reaksies==
=== Inperkingsmislukking ===
Verskeie sekuriteitskundiges het probleme met OpenAI se &quot;sandboks&quot;-omgewing ('n geïsoleerde toetsomgewing) uitgewys. Dan Guido, stigter van Trail of Bits, het die voorval beskryf as &quot;’n mislukking van inperking terwyl die veiligheidsmeganismes afgeskakel was&quot;, terwyl die sekuriteitsnavorser Jake Williams opgemerk het dat &quot;wat vir die een persoon beteken 'die model het uit die sandboks ontsnap', vir ’n ander beteken 'jy het versuim om die sandboks korrek te bou'&quot;.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt; Martin Boone het aangevoer dat &quot;’n mens verwag dat dit hoegenaamd geen fisiese verbinding met die [[internet]] sal hê nie&quot;, en kommentators het daarop aangedring dat evaluerings van aanvalsvermoëns uitgevoer moet word in omgewings sonder enige netwerkroete na die internet.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news |last=Booth |first=Harry |title=How OpenAI Lost Control of an AI Model—and What Needs to Change |url=https://time.com/article/2026/07/24/openai-hugging-face-attack/ |work=Time |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Analises wat deur sekuriteitsverskaffers gepubliseer is, het gefokus op die afhanklikheid van 'n enkele gefiltreerde uitgangspad. Wade Woolwine van Rapid7 het geskryf dat &quot;'n verstikkingspunt slegs as 'n beheerpunt werk as dit druk kan weerstaan&quot;, en dat isolasie &quot;laag en gemonitor moet word eerder as aangeneem&quot;.&lt;ref name=&quot;rapid7&quot; /&gt; Navorsers by Trend Micro het geskryf dat OpenAI se modelle &quot;geëvalueer is met veiligheidsklassifiseerders af en geen teenstrydige toetsing van die sandkasgrens self nie&quot;, en gesê dat as 'n algemene beginsel &quot;evalueringsandkaste, rooispan-oefeninge en agentiese loodsprojekte wat doelbewus veiligheidsbeheermaatreëls uitskakel, sterker isolasie en monitering benodig as produksiestelsels, nie swakker nie&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Dalton het by Black Hat gesê dat OpenAI &quot;bewustelik navorsing vertraag [om] sekuriteit te verbeter en die sekuriteitsbeginsels en fondament van ons omgewing op te gradeer, en die monitering van ons KI-agente dramaties opskaal&quot;, en dat &quot;talle spanne alles laat vaar om ons sekuriteitsvoorkomings-, opsporings- en reaksietegnieke te verbeter&quot;. Hy het gesê die maatskappy ondersoek verdedigingsgeoriënteerde modelle tesame met konvensionele maatreëls soos netwerksegmentering en toegang met die minste voorregte.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Drempel vir die voorbereidingsraamwerk===
Eksterne spesialiste op die gebied van veiligheid en beleid het aangevoer dat die modelle se gedrag voldoen aan die &quot;Kritieke&quot; kubersekuriteitsdrempel in OpenAI se gereedheidsraamwerk – die vlak waarvoor die maatskappy hom tot bykomende veiligheidsmaatreëls verbind het. Tyler Johnson van die Midas-projek het gesê dat daar volgens 'n &quot;eenvoudige interpretasie&quot; aan die kriteria voldoen is; Peter Wildeford van die AI Policy Network het gesê dat &quot;as dit nie die grens na 'Kritiek' oorsteek nie, OpenAI veel meer moet sê oor wat aan die gang is&quot;; en Nathan Calvin van Encode het gevra of die maatskappy die klassifikasie betwis. OpenAI het geweier om te sê of die drempel bereik is, en het aangedui dat 'n hersiening aan die gang is en dat 'n tegniese verslag sal volg.&lt;ref&gt;&quot;Did OpenAI's models just breach its own risk 'red line'? Outside safety experts think so&quot;. Fortune. 25 Julie 2026. Besoek 31 Julie 2026.&lt;/ref&gt;

===KI-beskawings===
Dwarkesh Patel het op die koördineringsaspek gefokus: &quot;Oor 'n tydperk van drie maande by OpenAI het drie opeenvolgende geheime KI-beskawings ontstaan en is toe vernietig, net om weer uit die as van hul voorgangers te herrys. Dit het daartoe gelei dat die derde beskawing 'n deel van OpenAI self oorgeneem het. Dit alles het gebeur terwyl mense min of meer in die duister gebly het oor die omvang van die sameswering.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Patel |first=Dwarkesh |date=2026-08-30 |title=The Rise and Fall of Agent Civilizations |url=https://www.dwarkesh.com/p/openai-huggingface |website=dwarkesh.com}}&lt;/ref&gt;

===Gebrek aan monitering===
Die tydsduur wat die agent onopgemerk gewerk het, het kritiek ontlok nadat [[Reuters]] oor die tydlyn berig het. Marley Smith, hoofintelligensiespesialis by die World Ethical Data Foundation, het van OpenAI gesê: &quot;Beteken dit dat hulle dit onbewaak gelaat het en nie besef het wat dit doen nie? Of miskien het hulle dit wel gedoen en nie geweet hoe om dit te beperk nie? Beide is ewe gevaarlik en kommerwekkend.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

''Trend Micro'' het opgemerk dat 'n agent wat sy eie toegewyse geloofsbriewe en gereedskaptoegang gebruik, moeilik is om op te spoor, omdat sulke aktiwiteit &quot;nie soos wanware lyk nie, want dit is nie&quot;. Hulle het opgemerk dat &quot;bedoeling onsigbaar is in telemetrie; slegs gedrag verskyn&quot;, wat &quot;'n toevallige skelm ... ononderskeibaar maak van 'n vyandige een&quot;.&lt;ref name=&quot;trendmicro&quot; /&gt;

Die kommentator Zvi Mowshowitz het aangevoer dat die sentrale probleem nie die indringing was nie, maar dat modelle maande lank opgelei is met toegang tot 'n kanaal wat voorheen ontdekte uitbuitings dra, sodat die gedrag geneig was om te veralgemeen oor die modelle wat in daardie tydperk opgelei is, eerder as om beperk te bly tot spesifieke lopies. Hy het die besluit om opleiding na die Julie-remediëring te hervat, beskryf as 'n mislukking van veiligheidskultuur, en die episode gekarakteriseer as 'n belyningsmislukking wat OpenAI as 'n infrastruktuurprobleem behandel het.&lt;ref name=&quot;zvi1&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=What Happened: OpenAI and HuggingFace |url=https://thezvi.substack.com/p/what-happened-openai-and-huggingface |work=Don't Worry About the Vase |date=7 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zvi2&quot;&gt;{{cite web |last=Mowshowitz |first=Zvi |title=OpenAI Trained Its Models For Months While They Coordinated On A Message Board |url=https://thezvi.substack.com/p/openai-trained-its-models-for-months |work=Don't Worry About the Vase |date=8 Augustus 2026 |access-date=9 Augustus 2026}}&lt;/ref&gt;

===Verlies aan beheer===
Logan Graham van [[Anthropic]] se &quot;rooispan&quot; (span wat stelsels aanval om swakpunte te vind) het dit &quot;die eerste ware KI-veiligheidsvoorval&quot; genoem.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt; Marius Hobbhahn, uitvoerende hoof van die KI-veiligheidsorganisasie Apollo Research, het gesê dat dit wat bedoel was as &quot;los net hierdie taak op&quot;, verander het in &quot;iets wat duidelik nie die bedoeling was nie&quot;, en dat die inbraak by 'n ander maatskappy &quot;beslis op die lys van onaanvaarbare maniere&quot; was om die taak te voltooi. Hy het gevra: &quot;As 'n model met hierdie vermoënsvlak nie in bedwang gehou kan word nie, wat kan ons verwag van toekomstige, veel kragtiger modelle?&quot;&lt;ref name=&quot;sciam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt;

Hussein Abbass, 'n professor aan die Universiteit van New South Wales, het geskryf dat die voorval 'n verskuiwing in bedreigingsmodellering aangedui het omdat geen mens die aanval gelei het nie; hy het aangevoer dat sekuriteitsraamwerke wat vir menslike teenstanders ontwerp is, ontoereikend is teen outonome stelsels.&lt;ref name=&quot;unsw&quot;&gt;{{cite news |last=Abbass |first=Hussein |title=OpenAI's models autonomously hacked a tech startup. It signals a seismic shift in cybersecurity |url=https://www.unsw.edu.au/newsroom/news/2026/07/openai-models-hacked-tech-startup-seismic-shift-cybersecurity |work=UNSW Newsroom |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Clément Delangue, uitvoerende hoof van Hugging Face, het gesê dit is &quot;werklik verstommend dat dit alles outonoom gebeur het&quot; en het dit beskryf as &quot;'n aanval anders as enigiets wat ons voorheen gesien het&quot;.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt; Wolf wou nie sê of die agent op sy eie terme suksesvol was nie en het daarop gewys dat dit onduidelik was of die maatstaftake moeiliker was as die inbraakpoging wat aangewend is om dit te vermy, en of die agent enigsins enige antwoorde gevind het nie: &quot;Dis bedrog. Maar soms is dit makliker om te bedrieg. Ek laat jou besluit of dit die kuberaanvaltoets geslaag het of nie.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

Jeffrey Ladish van Palisade Research, 'n organisasie wat die gedrag van KI-agente bestudeer, het gesê dat &quot;die modelle lieg, bedrieg en inbreek&quot;, en het aangevoer dat die voorval vrae laat ontstaan oor hoeveel KI-ontwikkelaars, wat meeding op grond van spoed, bereid is om in sekuriteit te belê. &quot;Daar moet regeringstoesig wees,&quot; het hy gesê, &quot;want anders sal dit nie gebeur nie.&quot;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;

===Defensiewe asimmetrie===
Kommentators het Hugging Face se weergawe van die onvermoë om kommersiële model-API's vir forensiese analise te gebruik, aangehaal as bewys van 'n [[Asimmetriese oorlogvoering|asimmetrie]] tussen aanvallers en verdedigers, wat toon dat veiligheidsfilters wat bedoel is om misbruik te voorkom, ook wettige voorvalreaksie belemmer. Modelle met daardie filters verslap was beskikbaar vir die aanvallende kant.&lt;ref name=&quot;hf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;willison&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;unsw&quot; /&gt;

OpenAI het 'n soortgelyke argument oor outomatisering gemaak; Dalton het gesê dat &quot;KI-georkestreerde, volledig outomatiese aanvallende aanvalle nou werklik is&quot;, en dat hoewel hierdie voorval toevallig was, vergelykbare vermoë die risiko loop om doelbewus gebruik te word. Hy het aangevoer dat &quot;volledig outomatiese aanvallende lusse belegging in werklik, volledig outomatiese verdediging vereis, en ons is nie daar as 'n bedryf nie&quot;, en dat &quot;modelintelligensieverbeterings meer bykomend tot verdediging as aanval moet wees&quot;, aangesien die verhoging van vermoë andersins aanvallers sou bevoordeel.&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cybersecuritydive&quot; /&gt;

===Beleidsreaksies===
In 'n tydskrif ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' het Harry Booth berig oor oproepe vir verpligte openbaarmaking van voorvalle teen laer drempels as dié wat deur Kalifornië se SB 53 en New York se RAISE-wet gestel word, vir sterker inperkingsinfrastruktuur met intydse monitering tydens evaluerings, en vir 'n groter deel van KI-ontwikkelingspogings wat op verdedigende eerder as aanvallende vermoë gerig word&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt; Heidy Khlaaf van die AI Now Institute het die heersende sandbokspraktyk ongunstig vergelyk met inperkingsstandaarde in die kernsektor.&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt;

In Julie 2026 het verteenwoordigers Ted Lieu en Nathaniel Moran die KI Kill Switch Act voorgestel, wat sou vereis dat ontwikkelaars van gevorderde KI-stelsels die tegniese vermoë handhaaf om hul stelsels te belemmer, op te skort of af te sluit, voorvalle aan te meld en forensiese rekords te bewaar, en binne 'n gegradeerde reaksieraamwerk te werk waaronder die Sekretaris van Binnelandse Veiligheid, in oorleg met die Sekretaris van Handel en die Direkteur van Nasionale Intelligensie, 'n stelsel kon vertraag of afsluit. Die aankondiging het die voorval direk aangehaal en gesê dat &quot;OpenAI se GPT 5.6 Sol-model onlangs verkeerd gegaan het, uit sy toetssandkas ontsnap het en sy pad na Hugging Face gekap het&quot;. Lieu het gesê dat &quot;ons beweeg van KI wat vrae beantwoord na KI wat aksies neem&quot;, en dat &quot;dit noodsaaklik is dat hierdie KI-stelsels doodskakelaars het sodat ons kan keer dat hierdie tegnologie katastrofiese skade veroorsaak&quot;.&lt;ref name=&quot;lieu&quot;&gt;{{cite press release |title=Reps Lieu and Moran introduce bill to require kill switch for AI systems that can cause catastrophic harm |url=https://lieu.house.gov/media-center/press-releases/reps-lieu-and-moran-introduce-bill-require-kill-switch-ai-systems-can |publisher=Office of Representative Ted Lieu |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nextgov&quot;&gt;{{cite news |last=Kelley |first=Alexandra |title=Lawmakers introduce bill mandating kill switches for AI models |url=https://www.nextgov.com/artificial-intelligence/2026/07/lawmakers-introduce-bill-mandating-kill-switches-ai-models/414969/ |work=Nextgov/FCW |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Beriggewing deur ''Axios'' het aangedui dat die Britse KI-veiligheidsinstituut (UK AI Security Institute) bevind het dat elke &quot;grens&quot;-model (toonaangewende KI-model) wat getoets is, ten minste af en toe probeer het om kuberveiligheidsevaluerings te omseil, en dat die tydperk vir veiligheidstoetsing voor ontplooiing verkort het van ongeveer vyf weke tot so min as vyf dae.&lt;ref name=&quot;axios&quot; /&gt;

Op 28 Julie 2026, na aanleiding van berigte dat 'n tweede organisasie geraak is, het die belangebehartigingsgroep Public Citizen gevra vir onmiddellike toesighoudende verhore deur die Kongres, die vrystelling van voorvalverslae en tegniese bevindinge, asook wetlik verpligte aanmelding van voorvalle, onafhanklike veiligheidsevaluerings, kuberveiligheidstandaarde vir toonaangewende KI-stelsels en toesig voor ontplooiing oor buitengewoon bekwame modelle. J. B. Branch, die groep se direkteur vir federale KI-bestuur, het gesê dat OpenAI se uitvoerende hoof, Sam Altman, &quot;nie toegelaat behoort te word om Washington D.C. te verlaat sonder dat die Kongres in die openbaar by hom probeer vasstel hoe een van die maatskappy se mees gevorderde KI-stelsels uit sy beoogde toetsomgewing ontsnap het nie&quot;.&lt;ref name=&quot;pubcitizen&quot;&gt;{{cite press release |title=Public Citizen Calls for Congressional Investigation Following Reports of Second Company Compromised During OpenAI Rogue AI Incident |url=https://www.citizen.org/news/public-citizen-calls-for-congressional-investigation-following-reports-of-second-company-compromised-during-openai-rogue-ai-incident/ |publisher=Public Citizen |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

[[Sam Altman]] het tydens die week van 27 Julie in Washington met senatore en amptenare van die Trump-administrasie vergader, insluitend Mark Warner, die ondervoorsitter van die Senaat se Intelligensiekomitee; hy het aan verslaggewers gesê dat hy die voorval &quot;effens&quot; bespreek het en dat dit nie die hooffokus van die vergaderings was nie, aangesien OpenAI se komende modelle ook bespreek is.&lt;ref name=&quot;qz&quot;&gt;{{cite news |title=Sam Altman is briefing senators after OpenAI's AI agent escaped and hacked Hugging Face |url=https://qz.com/sam-altman-senators-openai-rogue-agent-hugging-face-073026 |work=Quartz |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;politico&quot; /&gt; In 'n [[podsending]]-onderhoud wat op 28 Julie vrygestel is, het Altman die voorval beskryf as &quot;die eerste sekuriteitsvoorval wat ek baie ingrypend ervaar het&quot;, en gesê dat &quot;ons dalk die tempo van KI-ontwikkeling sal moet reguleer om onsself genoeg tyd te gee sodat die samelewing kan aanpas by sommige van hierdie nuwe vlakke van vermoë&quot;.&lt;ref name=&quot;pubcitizen&quot;&gt;{{cite press release |title=Public Citizen Calls for Congressional Investigation Following Reports of Second Company Compromised During OpenAI Rogue AI Incident |url=https://www.citizen.org/news/public-citizen-calls-for-congressional-investigation-following-reports-of-second-company-compromised-during-openai-rogue-ai-incident/ |publisher=Public Citizen |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Op 28 Julie 2026 het meer as 1 100 werknemers van OpenAI, Anthropic, Google DeepMind en Meta – insluitend Anthropic se uitvoerende hoof, [[Dario Amodei]], en verskeie hoofwetenskaplikes – 'n ope brief met die titel &quot;''Pacing the Frontier''&quot; gepubliseer. Hulle het die Amerikaanse regering gevra om &quot;steun te verleen aan 'n internasionale poging om die tegniese en bestuursinstrumente te ontwikkel wat nodig is om die tempo van outomatiese KI-ontwikkeling doelbewus te reguleer&quot;. Die brief het nie gevra vir 'n onmiddellike staking nie, maar vir meganismes wat 'n verlangsaming moontlik sou maak, met verwysing na kommer oor rekursiewe selfverbetering; beriggewing het die tydsberekening daarvan gekoppel aan die voorval wat dae tevore plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;tnw&quot;&gt;{{cite news |title=1,134 AI staff ask the US for a way to pace AI |url=https://thenextweb.com/news/pacing-the-frontier-ai-employees-letter-us-government |work=The Next Web |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;officechai&quot;&gt;{{cite news |title=Top AI Researchers From Rival Labs Come Together To Ask US Govt To &quot;Pace The Frontier&quot; Of AI |url=https://officechai.com/ai/top-ai-researchers-from-rival-labs-come-together-to-ask-us-govt-to-pace-the-frontier-of-ai/ |work=OfficeChai |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}&lt;/ref&gt;

Op 3 September 2026 het die Amerikaanse senator [[Bernie Sanders]] en kongreslid Greg Casar die Ban Artificial Superintelligence Act aangekondig, wat 'n opskorting van binnelandse KI-ontwikkeling en 'n strewe na internasionale wederkerigheid behels. Sanders het regstreeks aangehaal uit boodskappe van OpenAI-agente wat by die Hugging Face-aanval betrokke was.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NEWS: Sanders, Casar to Introduce Legislation to Ban Artificial Superintelligence and Temporarily Pause Advanced AI Development » Senator Bernie Sanders |url=https://www.sanders.senate.gov/press-releases/news-sanders-casar-introduce-legislation-to-ban-artificial-superintelligence-and-temporarily-pause-advanced-ai-development/ |access-date=2026-09-04 |website=Senator Bernie Sanders |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=2026-09-03 |title=Sanders, Casar call for ban on artificial superintelligence |url=https://www.politico.com/live-updates/2026/09/03/congress/bernie-sanders-greg-casar-ai-superintelligence-ban-01063277 |access-date=2026-09-04 |website=POLITICO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Duncan |first=Ian |date=2026-09-03 |title=Sanders proposes ban on 'artificial superintelligence' after rogue AI incidents |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2026/09/03/sanders-proposes-artificial-superintelligence-ban-after-rogue-ai-incidents/ |access-date=2026-09-04 |newspaper=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;

===Aankondiging van ontwikkelingstempo===
Op 18 Augustus het OpenAI aangekondig dat hy die ontwikkeling van modelle sou vertraag in reaksie op die kuberkrakery, tesame met 'n voorlopige evaluering van sy nog nie vrygestelde Astra-model se kuberveiligheidsvermoëns. Die vertraging sou 'n onderbreking van twee weke insluit vir die versterkingsleer van sy nuutste modelle, ten einde &quot;modelgedrag te beoordeel, ons veiligheidsmaatreëls te valideer en meer bewyse van belyning te versamel voordat daar voortgegaan word&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2026-08-18 |title=Pacing model development in an era of cyber-critical capabilities |url=https://openai.com/index/pacing-model-development-cyber-capabilities/ |access-date=2026-08-18 |website=OpenAI |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Altman het gesê dat OpenAI &quot;eensydig&quot; optree, maar geglo het dat ander maatskappye wat aan die voorpunt van modelontwikkeling staan, soortgelyk sou optree.&lt;ref&gt;{{cite news |date=2026-08-18 |title=Sam Altman (@sama) on X |url=https://x.com/sama/status/2089787807611195475 |access-date=2026-08-18 |work=X (formerly Twitter) |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ''[[The Guardian]]'' het daarop gewys dat die Amerikaanse senator Bernie Sanders die week tevore in 'n brief aan Altman, [[Dario Amodei]] en [[Mark Zuckerberg]] gevra het dat KI-ontwikkeling gestaak word.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bhuiyan |first=Johana |date=2026-08-18 |title=OpenAI announces slowing pace of development after hack by rogue agent |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/aug/18/open-ai-pause-hack |access-date=2026-08-18 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; In September het Anthropic se uitvoerende hoof, Amodei, 'n dokument van 3 800 woorde gepubliseer&lt;ref&gt;{{cite web |title=We Must Pace the Frontier |url=https://darioamodei.com/post/we-must-pace-the-frontier |last=Amodei |first=Dario |date=September 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260920030341/https://darioamodei.com/post/we-must-pace-the-frontier |archive-date=2026-09-20 |access-date=2026-09-20 |website=Dario Amodei}}&lt;/ref&gt; waarin hy ook gepleit het vir stadiger ontwikkeling.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2026/09/12/technology/anthropic-dario-amodei-ai-slowdown.html ''NY Times'' article]&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
{{Normdata}}


[[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]]</text>
      <sha1>835x0e3evucq7g9tv8hvdawn2jk00i6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Francois Stemmet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>469417</id>
    <revision>
      <id>2974474</id>
      <parentid>2970856</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:48:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5205" sha1="dji7gf3gi4qot10g5fizi719qc8ejbh" xml:space="preserve">[[Lêer:Francois Stemmet.jpg|duimnael|200px|Francois Stemmet]]

'''Francois Stemmet''' (gebore 11 Oktober 1945) is 'n Suid-Afrikaanse [[akteur]], stemkunstenaar en [[Lys van Afrikaanse skrywers|skrywer]]. Hy is onder meer bekend as die stem van Sarel die Seemonster in die Afrikaanse kindertelevisieprogram ''[[Wielie Walie]]'' en het oor 'n loopbaan van etlike dekades in radio, televisie, rolprente, teater en oorklanking gewerk.&lt;ref name=&quot;RSG&quot;&gt;{{Cite web
|last=Gross
|first=Esté
|title=Francois Stemmet: bekende stem van Sarel Seemonster, Seef Visagie…
|url=https://www.rsgplus.org/kuns/drama/francois-stemmet-bekende-stem-van-sarel-seemonster-tot-seef-visagie/
|website=RSGplus
|date=30 September 2018
|access-date=19 September 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TVSA&quot;&gt;{{Cite web
|title=Francois Stemmet
|url=https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=10588
|website=TVSA
|access-date=19 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Vroeë lewe ==

Stemmet is in [[Montagu]] in die Wes-Kaap gebore. Hy het gedurende sy jeug ook op [[Ashton]] en [[Villiersdorp]] gewoon, voordat sy gesin na [[Franschhoek]] verhuis het. Voordat hy 'n professionele akteur geword het, het Stemmet vier jaar lank in die [[Suid-Afrikaanse Polisie]] gedien.&lt;ref name=&quot;RSG&quot; /&gt;

== Loopbaan ==

Stemmet het in 1967 'n oudisie by die Kaapse Raad vir die Uitvoerende Kunste (KRUIK) afgelê en is daarna as kunstenaar aangestel. Een van sy eerste rolle was in die kinderproduksie ''Lappies die Lappiesmous''. Hy het later ook in verhoogproduksies soos Shakespeare se ''Richard III'' opgetree.&lt;ref name=&quot;RSG&quot; /&gt;

Sy eerste radio-optrede was in 1968 in 'n Engelse radiodrama. Radio het daarna 'n belangrike deel van sy loopbaan geword en hy het oor die jare in talle radiodramas en vervolgverhale opgetree.&lt;ref name=&quot;RSG&quot; /&gt;

Stemmet het ook uitgebreide werk as stemkunstenaar, vertaler en regisseur van oorgeklankte produksies gedoen. Hy was betrokke by die vertaling en oorklanking van oorsese televisieprogramme na Afrikaans.&lt;ref name=&quot;RSG&quot; /&gt;

In 2018, toe hy ongeveer vyftig jaar in die vermaaklikheidsbedryf gevier het, was hy steeds op radio en televisie aktief en het hy die rol van Seef Visagie in RSG se vervolgverhaal ''Beproewing'' vertolk.&lt;ref name=&quot;RSG&quot; /&gt;

== Televisie ==

Stemmet is veral bekend vir sy stemwerk as Sarel die Seemonster in ''[[Wielie Walie]]''.&lt;ref name=&quot;TVSA&quot; /&gt;

Volgens TVSA het hy ook in verskeie Suid-Afrikaanse televisiereekse verskyn. Dit sluit onder meer ''[[7de Laan]]'', ''[[Dryfsand (TV-drama)|Dryfsand]]'', ''[[Binnelanders]]'', ''Die sonkring'', ''[[Getroud met rugby (TV-reeks)|Getroud met rugby]]'', ''Song vir Katryn'', ''Swartwater'', ''Diepe waters'' en ''Pandjieswinkelstories'' in.&lt;ref name=&quot;TVSA&quot; /&gt;

In die tweede seisoen van ''Die Sonkring'' het hy die rol van Fred Bouwer vertolk,&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Die Sonkring – Season 2
|url=https://www.tvsa.co.za/shows/viewshowseasons.aspx?season=2&amp;showId=5569
|website=TVSA
|access-date=19 September 2026
}}&lt;/ref&gt; en in ''[[Dryfsand (TV-drama)|Dryfsand]]'' het hy as Koot Welters verskyn.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Dryfsand – Starring Cast
|url=https://www.tvsa.co.za/shows/viewshowcast.aspx?showid=1125
|website=TVSA
|access-date=19 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die ''Encyclopaedia of South African Theatre, Film, Media and Performance'' beskryf Stemmet ook as 'n Suid-Afrikaanse akteur en stemkunstenaar en dokumenteer sy werk in Suid-Afrikaanse radio en uitvoerende kunste.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Francois Stemmet
|url=https://esat.sun.ac.za/index.php/Francois_Stemmet
|website=Encyclopaedia of South African Theatre, Film, Media and Performance
|access-date=19 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Rolprente ==
Stemmet het oor verskeie dekades in Suid-Afrikaanse rolprente opgetree. Sy filmwerk sluit onder meer ''Breekpunt'', ''[[Die ridder van die grootpad]]'', ''[[Vergeet my nie]]'', ''Fiela se kind'', ''Soweto Green'', ''Panic Mechanic'' en ''Jump the Gun'' in.&lt;ref name=&quot;TVSA&quot; /&gt;

== Skryfwerk ==
Benewens sy werk as akteur en stemkunstenaar het Stemmet ook as skrywer gewerk. Sy skryfwerk het onder meer uit radiostories en boeke ontwikkel.&lt;ref name=&quot;RSG&quot; /&gt;

Van sy gepubliseerde boeke sluit ''Mis oor die see'', ''Mis oor die see II'', ''Kambro'', ''Katbos'' en ''Die pad oor Kleinbegin'' in. Verskeie van sy boeke is deur [[Malherbe Uitgewers]] gepubliseer.

Stemmet was in 2016 een van vier skrywers wie se nuwe boeke tydens 'n boekbekendstelling by The Art Farm bekendgestel is. Sy boek ''Tanja'' was een van die werke wat tydens die geleentheid bekendgestel is.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title='n Aand vol leesgenot
|url=https://www.citizen.co.za/comaro-chronicle/news-headlines/2016/05/19/n-aand-vol-leesgenot/
|website=Comaro Chronicle
|date=19 Mei 2016
|access-date=19 September 2026
}} {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==
* [https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=10588 Francois Stemmet by TVSA]
* [https://esat.sun.ac.za/index.php/Francois_Stemmet Francois Stemmet by ESAT]

{{Normdata}}
[[Kategorie:Afrikaanse skrywers]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse akteurs]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]]
[[Kategorie:Lewende mense]]</text>
      <sha1>dji7gf3gi4qot10g5fizi719qc8ejbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diepkloof Ladies FC</title>
    <ns>0</ns>
    <id>469517</id>
    <revision>
      <id>2974460</id>
      <parentid>2969196</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T03:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2706" sha1="swc2i4wk82vylw8xxy8cfkhy1emltx3" xml:space="preserve">'''Diepkloof Ladies FC''' is in 2011 gestig met ’n duidelike missie om vrouesokker in Suid-Afrika te bevorder. '''Diepkloof Ladies FC''' is 'n bekende vrouesokkerspan gebaseer in Suid-Afrika, wat die lewendige gemeenskap van Diepkloof in Johannesburg verteenwoordig. Bekend vir hul soepelheid en spanwerk, het hulle gevestig as 'n formidabele krag in plaaslike vrouesokker. Die span beklemtoon vaardigheidsontwikkeling, sportmannegees, en bemagtiging van vroue deur sport, terwyl hulle plaaslike jeug inspireer en 'n sterk gemeenskapsgevoel kweek. Met 'n toegewyde span talentvolle spelers.Jabulile Baloyi is die hoofafrigter van Diepkloof Ladies FC. Die voormalige Banyana Banyana-verdediger het universiteite opgelei om agtereenvolgende titels te wen en passievolle afrigterspan, gaan '''Diepkloof FC (W)''' steeds voort om uitnemendheid in nasionale kompetisies na te streef en mik om die profiel van vrouesokker regoor Suid-Afrika te verhoog.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dkladies.co.za|title=}}&lt;/ref&gt;

Jabulile se visie vir '''Diepkloof Ladies''' strek veel verder as net resultate op die tabel. Haar grootste droom is om spelers te ontwikkel wat die lewe met dieselfde selfvertroue en veerkragtigheid kan hanteer wat hulle op die veld bring. '''Diepkloof Ladies''', wat onlangs na die '''Hollywoodbets Superliga''' bevorder is, sal hul debuutseisoen in die topliga begin met 'n uitwedstryd teen die verdedigende kampioene, '''Mamelodi Sundowns Ladies'''. Die span het bevordering behaal na 'n indrukwekkende seisoen in die '''Sasol Liga'''. Ten spyte van die uitdaging wat voorlê, bly die span positief en vasberade om 'n sterk begin van die seisoen te maak. Die spelers en tegniese span sien die openingswedstryde as 'n belangrike vroeë toets en is gretig om 'n selfversekerde vertoning te lewer.&lt;ref&gt;https://ww.news24.com {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

'''Diepkloof Ladies''' doen 'n oproep aan die Diepkloof-gemeenskap om agter die span te staan en ondersteuning deur die hele seisoen te wys terwyl die klub trots die gemeenskap op 'n nasionale speelveld verteenwoordig. Die spelers en afrigters glo dat sterk gemeenskapssteun 'n groot vorm van motivering sal wees terwyl hulle aan hierdie historiese reis begin. Die klub besef ook die belangrike rol wat ondersteerders speel om die span aan te spoor om hard te werk en vertonings te lewer wat die mense van Diepkloof trots maak. Jy kan die wedstryde en uitslae op die Inqaku-webwerf nagaan en dit wys ook dat hulle in die '''Hollywoodbets Superliga-era''' is, wat 'n groep is omdat Hollywood die groep in twee groepe verdeel het.&lt;ref&gt;https://inqaku.com&lt;/ref&gt;

==Verwysings==
{{verwysings}}</text>
      <sha1>swc2i4wk82vylw8xxy8cfkhy1emltx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fufe Makatong</title>
    <ns>0</ns>
    <id>469529</id>
    <revision>
      <id>2974478</id>
      <parentid>2969271</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7374" sha1="j87uy32dfohhfmlp7z1bod1qlcupc3j" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Ampsbekleër
| naam            = Fufe Makatong
| beeld           = 
| beeldonderskrif = 
| geboortenaam    = 
| geboortejaar    = 1970
| geboortemaand   =2
| geboortedag     = 15
| geboorteplek    = 
| sterfdatum      = 
| sterfplek       = 
| party           = [[African National Congress]]
| nasionaliteit   = {{ZAF}}
| orde            = Speaker van die [[Noord-Kaapse provinsiale wetgewer]]
| termynaanvang   = 1 September 2026
| termyneinde     = 
| premier         = &lt;!-- vir gebruik in provinsiale wetgewers --&gt;
| voorganger      = [[Newrene Klaaste]]
| opvolger        = 
| orde1           = Noord-Kaapse LUR vir Openbare Werke en Paaie
| termynaanvang1  = 26 Junie 2020
| termyneinde1    = 14 Augustus 2026
| premier1        = [[Zamani Saul]]
| voorganger1     = [[Abraham Vosloo]]
| opvolger1       = [[Bentley Vass]]
| orde2           = Noord-Kaapse LUR vir Gesondheid
| termynaanvang2  = 15 Oktober 2018
| termyneinde2    = 7 Mei 2019
| premier2        = [[Sylvia Lucas]]
| voorganger2     = Lebogang Motlhaping
| opvolger2       = Mase Manopole
| orde3           = Lid van die [[Noord-Kaapse provinsiale wetgewer]]
| termynaanvang3  = 12 Junie 2020
| termyneinde3    = 
| termynaanvang4  = 21 Mei 2014 
| termyneinde4    = 7 Mei 2019
| ouers           = 
| eggenoot        = 
| kinders         = 
| alma_mater      = 
| religie         = 
| handtekening    = 
}}
'''Fufe Bohutsana Providence Makatong''' (gebore 15 Februarie 1970) is 'n [[Suid-Afrika]]anse politikus wat sedert September 2026 die speaker van die [[Noord-Kaapse provinsiale wetgewer]] is. Sy het tussen Junie 2020 en Augustus 2026 as die Noord-Kaapse LUR vir Paaie en Openbare Werke gedien. Sy dien sedert 12 Junie 2020 as lid van die provinsiale wetgewer, nadat sy voorheen tussen 2014 en 2019 'n lid was. Tussen 2018 en 2019 was sy die LUR vir Gesondheid. Makatong is die tesourier van die provinsiale [[African National Congress]]-struktuur.

==Politieke loopbaan==
In 2014 is Makatong tot die [[Noord-Kaapse provinsiale wetgewer]] verkies as lid van die [[African National Congress]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=2014 elections: Members of Northern Cape legislature |url=https://www.politicsweb.co.za/documents/2014-elections-members-of-northern-cape-legislatur |website=Politicsweb |accessdate=11 November 2020}}&lt;/ref&gt;

Sy is in Mei 2017 as die provinsiale tesourier van die ANC tydens die party provinsiale verkiesingskonferensie verkies.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Gallens |first1=Mahlatse |title=Lucas not giving up the fight after Saul wins ANC Northern Cape election |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/lucas-not-giving-up-the-fight-after-saul-wins-anc-northern-cape-election-20170512 |accessdate=11 November 2020 |newspaper=News24 |date=12 May 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Makhafola |first1=Gertrude |title=Northern Cape ANC elects new leaders |url=https://www.iol.co.za/news/politics/northern-cape-anc-elects-new-leaders-9101097 |accessdate=11 November 2020 |agency=IOL |date=13 May 2017}}&lt;/ref&gt;

Tydens 'n kabinetskommeling in Februarie 2018 is Makatong deur premier [[Sylvia Lucas]] as die lid van die Uitvoerende Raad (LUR) vir Gesondheid aangestel. Sy het vir [[Lebogang Motlhaping]] opgevolg.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Morapela |first1=Katleho |title=Northern Cape Premier #SylviaLucas reshuffles her cabinet |url=https://www.gov.za/speeches/premier-sylvia-lucas-announcement-provincial-executive-committee-reshuffle-19-feb-2018-0000 |accessdate=11 November 2020 |newspaper=OFM |date=15 February 2018}}&lt;/ref&gt; Sy is nie op die ANC se kandidatelys vir die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2019|algemene verkiesing van 2019]] geplaas nie en het gevolglik aan die einde van die vyfde parlementêre termyn die wetgewer verlaat.&lt;ref&gt;{{cite web |title=African National Congress (ANC) Candidates for the 2019 provincial election Northern Cape |url=https://www.pa.org.za/election/2019/provincial/northern-cape/anc/ |website=People's Assembly |accessdate=11 November 2020}}&lt;/ref&gt;

Makatong het op 12 Junie 2020 na die wetgewer teruggekeer.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Mothibi |first1=Thabo |title=Northern Cape Cabinet Reshuffle On The Cards |url=https://ncnn.live/northern-cape-cabinet-reshuffle-on-the-cards/ |website=ncnn.live |date=12 June 2020 |accessdate=11 November 2020}}&lt;/ref&gt; Kort daarna is sy deur die nuwe premier, [[Zamani Saul]], as die LUR vir Paaie en Openbare Werke aangestel.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Morapela |first1=Katleho |title=NC Premier reshuffles cabinet - OFM |url=https://www.ofm.co.za/article/centralsa/291960/nc-premier-reshuffles-cabinet |accessdate=11 November 2020 |newspaper=OFM |date=26 June 2020}}&lt;/ref&gt; Die [[Demokratiese Alliansie]], 'n opposisieparty, het haar aanstelling gekritiseer.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Beangstrom |first1=Patsy |title=DA cries foul over &quot;reinstatement of controversial&quot; Makatong |url=https://www.dfa.co.za/news/da-cries-foul-over-reinstatement-of-controversial-fufe-makatong |accessdate=11 November 2020 |newspaper=Diamond Fields Advertiser |date=1 July 2020 |archive-date=25 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925100055/https://www.dfa.co.za/news/da-cries-foul-over-reinstatement-of-controversial-fufe-makatong |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Na die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|provinsiale verkiesing in Mei 2024]] is Makatong weer deur Saul as die LUR vir Paaie en Openbare Werke aangestel.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=OFM |title=Northern Cape premier reduces departments as he names MECs |url=https://www.ofm.co.za/article/centralsa/332434/northern-cape-premier-reduces-departments-as-he-names-mecs |access-date=2024-07-07 |website=OFM}}&lt;/ref&gt; Sy het op 31 Julie 2026 as LUR bedank en haar besluit toegeskryf aan ’n gebrek aan konsultasie en kommunikasie oor die herorganisering van haar departement.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Fufe Makatong resigns as Northern Cape Roads and Public Works MEC - SABC News - Breaking news, special reports, world, business, sport coverage of all South African current events. Africa's news leader. |url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/fufe-makatong-resigns-as-northern-cape-roads-and-public-works-mec/ |access-date=2026-08-01 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Saul het haar bedanking op 14 Augustus 2026 aanvaar, na ingryping deur die Nasionale Uitvoerende Komitee van die African National Congress.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-14 |title=Northern Cape Premier Saul finally accepts MEC Makatong's resignation| website=SABC News |url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/northern-cape-premier-saul-finally-accepts-mec-makatongs-resignation/ |access-date=2026-08-29 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Twee weke later is Makatong onbestrede as die speaker van die wetgewer verkies.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hoo |first=Sandi Kwon |date=2026-09-02 |title=Fufe Makatong elected unopposed as Northern Cape Legislature Speaker |url=https://dfa.co.za/news/2026-09-02-fufe-makatong-elected-unopposed-as-northern-cape-legislature-speaker/ |access-date=2026-09-21 |website=Diamond Fields Advertiser |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Verwysings==
{{Reflist}}

==Eksterne skakels==
{{Vertaaluit | taalafk = en | il = Fufe Makatong}}
*[https://www.pa.org.za/person/fufe-bohutsana-providence-makatong/ Profiel op People's Assembly]

{{DEFAULTSORT:Makatong, Fufe}}
[[Kategorie:Lewende mense]]
[[Kategorie:Politici van die African National Congress]]
[[Kategorie:Tswanas]]</text>
      <sha1>j87uy32dfohhfmlp7z1bod1qlcupc3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stad Kaapstad se Rolprentfonds</title>
    <ns>0</ns>
    <id>469574</id>
    <revision>
      <id>2974470</id>
      <parentid>2970196</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thermofan</username>
        <id>22693</id>
      </contributor>
      <comment>verbeter, kategorieë</comment>
      <origin>2974470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2039" sha1="ar183dzjtyyu6eber30m1fgkii1cllw" xml:space="preserve">Die '''Stad Kaapstad se Rolprentfonds''' is ’n gesamentlike inisiatief deur die munisipaliteit en die Kaapse Film industrie, gemik daarop  om die stad se posisie as ’n wêreldklas verfilmingsbestemming te versterk.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://filmcapetown.com/film-cape-town/|title=About Film Cape Town|website=Film Cape Town|language=en|access-date=2026-09-23}}&lt;/ref&gt; Die fonds bied finansiële bystand en gesubsidieerde munisipale dienste aan kwalifiserende projekte. Produksies wat befonds word sluit in beide kort- en vollengte [[Rolprent|rolprente]], musiekvideo’s, animasies en realiteitsreekse wat kapasiteit in die plaaslike bedryf bou.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeout.com/cape-town/news/got-a-film-project-in-the-works-cape-town-wants-to-help-fund-it-090926|title=Got a film project in the works? Cape Town wants to help fund it|last=Abrahams|first=Marchelle|date=2026-09-09|website=Time Out Cape Town|language=en-ZA|access-date=2026-09-23}}&lt;/ref&gt;

Die doel van die fonds is om ekonomiese groei en werkskepping te bevorder, terwyl dit ook bydra tot die ontwikkeling van jong kreatiewe talent in Kaapstad. Projekte wat [[Kaapstad]] se unieke karakter, landskappe en kultuur uitlig, sowel as dié wat volhoubaarheid, diversiteit bevorder, word aangemoedig. Projekte wat die potensiaal het om internasionale belegging en kliënte te lok is gesog.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.capetown.gov.za/Media-and-news/Film%20fund%20applications%20open|title=Film fund applications open|website=City of Cape Town|language=en|access-date=2026-09-23}}&lt;/ref&gt;

Die fonds bied die geleentheid om plaaslike filmmakers te help om projekte te voltooi en terselfdertyd Kaapstad aan ’n wêreldwye gehoor te bemark. Die rolprent sektor lewer ’n groot bydrae tot die Moederstad se ekonomie en dat die fonds wil die impak verder vergroot. Projekte wat voltooi is sluit in [[District 9]], [[Silas en die Ysbeer op Tafelberg]] and [[Avengers: Age of Ultron]].

== Verwysings ==
&lt;references /&gt;
[[Kategorie:Rolprentbedryf]]
[[Kategorie:Fondse]]</text>
      <sha1>ar183dzjtyyu6eber30m1fgkii1cllw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974472</id>
      <parentid>2974470</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <origin>2974472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2084" sha1="3uawe5nzgjxd5b20w01xttsgqlf1b44" xml:space="preserve">Die '''Stad Kaapstad se Rolprentfonds''' is ’n gesamentlike inisiatief deur die [[Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit|munisipaliteit]] en die Kaapse Filmindustrie, gemik daarop  om die stad se posisie as ’n wêreldklas verfilmingsbestemming te versterk.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://filmcapetown.com/film-cape-town/|title=About Film Cape Town|website=Film Cape Town|language=en|access-date=2026-09-23}}&lt;/ref&gt; Die fonds bied finansiële bystand en gesubsidieerde munisipale dienste aan kwalifiserende projekte. Produksies wat befonds word sluit in beide kort- en vollengte [[Rolprent|rolprente]], musiekvideo’s, animasies en realiteitsreekse wat kapasiteit in die plaaslike bedryf bou.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeout.com/cape-town/news/got-a-film-project-in-the-works-cape-town-wants-to-help-fund-it-090926|title=Got a film project in the works? Cape Town wants to help fund it|last=Abrahams|first=Marchelle|date=2026-09-09|website=Time Out Cape Town|language=en-ZA|access-date=2026-09-23}}&lt;/ref&gt;

Die doel van die fonds is om ekonomiese groei en werkskepping te bevorder, terwyl dit ook bydra tot die ontwikkeling van jong kreatiewe talent in Kaapstad. Projekte wat [[Kaapstad]] se unieke karakter, landskappe en kultuur uitlig, sowel as dié wat volhoubaarheid en diversiteit bevorder, word aangemoedig. Projekte wat die potensiaal het om internasionale belegging en kliënte te lok is gesog.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.capetown.gov.za/Media-and-news/Film%20fund%20applications%20open|title=Film fund applications open|website=City of Cape Town|language=en|access-date=2026-09-23}}&lt;/ref&gt;

Die fonds bied die geleentheid om plaaslike filmmakers te help om projekte te voltooi en terselfdertyd Kaapstad aan ’n wêreldwye gehoor te bemark. Die rolprentsektor lewer ’n groot bydrae tot die Moederstad se ekonomie en die fonds wil die impak verder vergroot. Projekte wat voltooi is sluit in [[District 9]], [[Silas en die Ysbeer op Tafelberg]] and [[Avengers: Age of Ultron]].

== Verwysings ==
&lt;references /&gt;
[[Kategorie:Rolprentbedryf]]
[[Kategorie:Fondse]]</text>
      <sha1>3uawe5nzgjxd5b20w01xttsgqlf1b44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Black Lives Matter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>469683</id>
    <revision>
      <id>2974412</id>
      <parentid>2970812</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:44:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>131157</id>
      </contributor>
      <comment>Red 3 verwysing(s) en merk 2 as dood.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2974412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="282485" sha1="47zjsbvpvbn4fscld8ujzl8urue9bzr" xml:space="preserve">{{Kort beskrywing|Sosiale beweging wat in die Verenigde State ontstaan het}}
{{Inligtingskas gebeurtenis
| title = Black Lives Matter
| image = Blmblm cropped.svg
| caption = Die logo en vlag wat dikwels in die Black Lives Matter-beweging gebruik word
| also_known_as = Black Lives Matter-beweging; BLM
| cause = Rassediskriminasie en polisiegeweld teen swart mense in die Verenigde State
| motive = Antirassisme
| location = Internasionaal, hoofsaaklik in die Verenigde State
| date = 2013 tot hede
}}

'''Black Lives Matter''' ('''BLM'''; Engels vir &quot;swart lewens maak saak&quot;) is 'n gedesentraliseerde politieke en [[sosiale media|sosiale]] beweging wat daarop gemik is om die [[rassisme]], [[diskriminasie]] en rasse-ongelykheid wat [[Swart mense|swart mense]] in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] ervaar, onder die aandag te bring en antirassisme te bevorder.&lt;ref name=&quot;Smith 2021&quot;&gt;{{cite book |last1=Smith |first1=Robert |title=Encyclopedia of African-American Politics, Third Edition |date=2021 |publisher=Facts on File |location=New York |isbn=978-1-4381-9939-9 |pages=122-126 |chapter=Black Lives Matter}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2023/09/04/the-blm-movement-what-if-anything-changed-5-things-podcast/70760021007/ |title=The Black Lives Matter movement: Has its moment passed? 5 Things podcast |first=Dana |last=Taylor |website=USA TODAY}}&lt;/ref&gt; Die beweging se hoofbekommernisse is polisiegeweld en rassegemotiveerde geweld teen swart mense.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 Junie 2021 |title=What is Black Lives Matter and what are the aims? |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/explainers-53337780 |access-date=31 Desember 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Friedersdorf |first=Conor |url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2017/08/drawing-distinctions-antifa-the-alt-right-and-black-lives-matter/538320/ |title=How to Distinguish Between Antifa, White Supremacists, and Black Lives Matter |website=The Atlantic |date=31 Augustus 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=22 Augustus 2020 |title=Black Lives Matter |url=https://www.newsweek.com/topic/black-lives-matter |website=Newsweek}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |first1=Chloe |last1=Banks |title=Disciplining Black activism: post-racial rhetoric, public memory and decorum in news media framing of the Black Lives Matter movement |journal=Continuum |date=2 November 2018 |issn=1030-4312 |pages=709-720 |volume=32 |issue=6 |doi=10.1080/10304312.2018.1525920 |s2cid=150199510}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |first1=Fabio |last1=Rojas |title=Moving beyond the rhetoric: a comment on Szetela's critique of the Black Lives Matter movement |journal=Ethnic and Racial Studies |date=20 Junie 2020 |issn=0141-9870 |pages=1407-1413 |volume=43 |issue=8 |doi=10.1080/01419870.2020.1718725 |s2cid=213636514}}&lt;/ref&gt; Die beweging het ontstaan as reaksie op onder meer die dood van Trayvon Martin, Michael Brown, Eric Garner en Rekia Boyd. BLM en verwante organisasies pleit gewoonlik vir uiteenlopende beleidsveranderinge wat met swart bevryding&lt;ref&gt;{{cite web |last=Roberts |first=Frank |date=13 Julie 2018 |title=How Black Lives Matter Changed the Way Americans Fight for Freedom |url=https://www.aclu.org/blog/racial-justice/race-and-criminal-justice/how-black-lives-matter-changed-way-americans-fight |access-date=15 Junie 2020 |publisher=American Civil Liberties Union}}&lt;/ref&gt; en die hervorming van die strafregstelsel verband hou. Hoewel daar organisasies is wat hulself &quot;Black Lives Matter&quot; noem, soos die Black Lives Matter Global Network Foundation, dateer die breër beweging van vroeër af en is dit 'n gedesentraliseerde netwerk sonder 'n formele hiërargie.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thedailybeast.com/who-really-runs-blacklivesmatter |title=Who Really Runs #BlackLivesMatter? |first1=Ben |last1=Collins |first2=Tim |last2=Mak |date=15 Augustus 2015 |newspaper=The Daily Beast |access-date=18 Desember 2016}}&lt;/ref&gt; Teen 2021 was daar sowat 40 takke in die Verenigde State en [[Kanada]].&lt;ref name=&quot;Smith 2021&quot; /&gt; Die slagspreuk &quot;Black Lives Matter&quot; self is nie deur enige groep as handelsmerk geregistreer nie.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.chicagotribune.com/lifestyles/ct-life-cb-black-lives-matter-chicago-20200903-xh75kbw5nfdk5joudlsgb2viwq-story.html |title=What you need to know about Black Lives Matter in 10 questions |first1=Lauren |last1=Leazenby |first2=Milan |last2=Polk |date=3 September 2020 |work=Chicago Tribune |access-date=4 November 2020}}&lt;/ref&gt;

In 2013 het die aktiviste en vriendinne Alicia Garza, Patrisse Cullors en Ayọ Tometi die [[hutsmerk]] #BlackLivesMatter op sosiale media geskep ná die vryspraak van George Zimmerman in die noodlottige skietvoorval waarin die Afro-Amerikaanse tiener Trayvon Martin gesterf het. Die beweging het landwyd bekendheid verwerf met straatbetogings ná die dood van twee verdere Afro-Amerikaners in 2014: Michael Brown – wat tot betogings en onrus in Ferguson, Missouri, gelei het – en Eric Garner in New York.&lt;ref name=&quot;guardian 2015-07-19&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2015/jul/19/blacklivesmatter-birth-civil-rights-movement |title=#BlackLivesMatter: the birth of a new civil rights movement |first=Elizabeth |last=Day |date=19 Julie 2015 |work=The Guardian |access-date=18 Desember 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cbsnews.com/news/how-the-black-lives-matter-movement-changed-america-one-year-later/ |title=Black Lives Matter: How the events in Ferguson sparked a movement in America |first=Shannon |last=Luibrand |date=7 Augustus 2015 |work=CBS News |access-date=18 Desember 2016}}&lt;/ref&gt; Sedert die Ferguson-betogings het deelnemers aan die beweging betoog oor die dood van talle ander Afro-Amerikaners weens polisieoptrede of in polisiebewaring. Die beweging het internasionale aandag getrek tydens wêreldwye betogings in 2020 ná die moord op [[George Floyd]] deur die Minneapolis-polisiebeampte [[Derek Chauvin]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Eligon |first1=John |last2=Arango |first2=Tim |last3=Dewan |first3=Shaila |last4=Bogel-Burroughes |first4=Nicholas |date=20 April 2021 |title=Derek Chauvin Verdict Brings a Rare Rebuke of Police Misconduct |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2021/04/20/us/george-floyd-chauvin-verdict.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/04/20/us/george-floyd-chauvin-verdict.html |archive-date=28 Desember 2021 |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=7 Junie 2020 |title=Protesters around the world rally for George Floyd and against police brutality |work=France24 |url=https://www.france24.com/en/20200607-protesters-on-four-continents-support-george-floyd-black-lives-matter |access-date=16 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; Na raming het 15 tot 26&amp;nbsp;miljoen mense aan Black Lives Matter-betogings in die Verenigde State deelgeneem, wat dit een van die grootste protesbewegings in die land se geskiedenis maak.&lt;ref name=&quot;nytimes 2020-07-03&quot;&gt;{{Cite news |last1=Buchanan |first1=Larry |last2=Bui |first2=Quoctrung |last3=Patel |first3=Jugal K. |date=3 Julie 2020 |title=Black Lives Matter May Be the Largest Movement in U.S. History |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/07/03/us/george-floyd-protests-crowd-size.html |access-date=3 Julie 2020 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Die oorgrote meerderheid BLM-betogings in 2020 was vreedsaam,&lt;ref&gt;Bronne:
*{{cite magazine |last1=Mansoor |first1=Sanya |title=93% of Black Lives Matter Protests Have Been Peaceful, New Report Finds |url=https://time.com/5886348/report-peaceful-protests/ |magazine=Time |date=5 September 2020 |access-date=24 Desember 2021 |archive-date=10 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211110011617/https://time.com/5886348/report-peaceful-protests/ |url-status=dead}}
*{{cite news |last1=Udoma |first1=Ebong |title=UConn Study: At Least 96% of Black Lives Matter Protests Were Peaceful |url=https://www.wshu.org/news/2020-10-19/uconn-study-at-least-96-of-black-lives-matter-protests-were-peaceful |date=19 Oktober 2020 |publisher=WSHU-FM}}
*{{cite news |title=This summer's Black Lives Matter protesters were overwhelmingly peaceful, our research finds |url=https://www.washingtonpost.com/politics/2020/10/16/this-summers-black-lives-matter-protesters-were-overwhelming-peaceful-our-research-finds/ |newspaper=The Washington Post |date=16 Oktober 2020 |author1=Erica Chenoweth |author2=Jeremy Pressman}}
*{{cite news |title='A fanciful reality': Trump claims Black Lives Matter protests are violent, but the majority are peaceful |url=https://www.usatoday.com/in-depth/news/nation/2020/10/24/trump-claims-blm-protests-violent-but-majority-peaceful/3640564001/ |work=USA Today |date=24 Oktober 2020 |author1=Grace Hauck |author2=Trevor Hughes |author3=Omar Abdel-Baqui |author4=Ricardo Torres |author5=Hayes Gardner}}
*{{cite news |last1=Watson |first1=Julie |title=Comparison between Capitol siege, BLM protests is denounced |url=https://apnews.com/article/donald-trump-capitol-siege-race-and-ethnicity-violence-racial-injustice-afd7dc2165f355a3e6dc4e9418019eb5 |publisher=Associated Press |date=14 Januarie 2021}}
*{{cite news |last1=Corley |first1=Cheryl |title=Black Lives Matter Fights Disinformation To Keep The Movement Strong |url=https://www.npr.org/2021/05/25/999841030/black-lives-matter-fights-disinformation-to-keep-the-movement-strong |publisher=National Public Radio |date=25 Mei 2021}}&lt;/ref&gt; maar BLM-betogings van laat Mei tot vroeg Junie 2020 het in die meeste groot stede in onluste en plundering ontaard.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=31 Mei 2020 |title=George Floyd death: Widespread unrest as curfews defied across US |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-52865206 |access-date=25 Julie 2025 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Warren |first=Katie |last2=Hadden |first2=Joey |title=How all 50 states are responding to the George Floyd protests, from imposing curfews to calling in the National Guard |url=https://www.businessinsider.com/us-states-response-george-floyd-protests-curfews-national-guard-2020-6 |access-date=25 Julie 2025 |website=Business Insider |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 Junie 2020 |title=AP tally: Arrests at widespread US protests hit 10,000 |url=https://apnews.com/article/american-protests-us-news-arrests-minnesota-burglary-bb2404f9b13c8b53b94c73f818f6a0b7 |access-date=25 Julie 2025 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Steun vir Black Lives Matter het die afgelope jare gewissel. In 2020 het 67% van Amerikaanse volwassenes steun vir BLM uitgespreek; teen 2024 het dit tot 45% gedaal.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |first=Juliana Menasce |last=Horowitz |author2=Kiley Hurst |author3=Dana Braga |date=14 Junie 2023 |title=Support for the Black Lives Matter Movement Has Dropped Considerably From Its Peak in 2020 |url=https://www.pewresearch.org/social-trends/2023/06/14/support-for-the-black-lives-matter-movement-has-dropped-considerably-from-its-peak-in-2020/ |access-date=4 Julie 2023 |website=Pew Research Center's Social &amp; Demographic Trends Project |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite web |last=Bowman |first=Karlyn |title=Public Attitudes On The Police And Black Lives Matter |url=https://www.forbes.com/sites/bowmanmarsico/2024/05/22/public-attitudes-on-the-police-and-black-lives-matter/ |access-date=25 Julie 2025 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt; Steun onder nie-wit mense het egter sterk gebly: in 2023 het 81% van Afro-Amerikaners, 61% van Hispanics en 63% van Asiatiese Amerikaners steun vir Black Lives Matter uitgespreek.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;

== Struktuur en organisasie ==
=== Desentralisasie ===
Die uitdrukking &quot;Black Lives Matter&quot; kan verwys na 'n [[hutsmerk]] op [[X (sosiale netwerk)|X]] (voorheen Twitter), 'n slagspreuk, 'n sosiale beweging, 'n politieke aksiekomitee&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ross |first1=Janell |title=Black Lives Matter launches a political action committee. But it's not an easy fit. |url=https://www.washingtonpost.com/news/the-fix/wp/2015/10/27/black-lives-matter-goes-official-with-a-political-action-committee-but-its-not-an-easy-fit/?arc404=true |access-date=23 Augustus 2020 |newspaper=The Washington Post}}&lt;/ref&gt; of 'n los verbond van groepe wat vir rassegeregtigheid veg. As beweging werk Black Lives Matter op voetsoolvlak en is dit gedesentraliseerd; leiers beklemtoon die belang van plaaslike organisering bo nasionale leierskap.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Miller |first1=Ryan W. |title=Black Lives Matter: A primer on what it is and what it stands for |url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2016/07/11/black-lives-matter-what-what-stands/86963292/ |access-date=13 Julie 2016 |work=USA Today |date=12 Julie 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;clayton&quot;&gt;{{cite journal |last=Clayton |first=Dewey M. |title=Black Lives Matter and the Civil Rights Movement: A Comparative Analysis of Two Social Movements in the United States |journal=Journal of Black Studies |date=2018 |volume=49 |issue=5 |pages=448-480 |doi=10.1177/0021934718764099 |s2cid=148805128}}&lt;/ref&gt; Die struktuur verskil van dié van vroeëre swart bewegings, soos die [[burgerregte]]beweging van die 1950's en 1960's. Hierdie verskille is al in die vakliteratuur bespreek.&lt;ref name=&quot;Cambridge&quot;&gt;{{Cite journal |last=Tillery |first=Alvin B. |date=September 2019 |title=What Kind of Movement is Black Lives Matter? The View from Twitter |journal=Journal of Race, Ethnicity and Politics |volume=4 |issue=2 |pages=297-323 |doi=10.1017/rep.2019.17 |issn=2056-6085 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Die aktivis DeRay Mckesson het opgemerk dat die beweging &quot;almal insluit wat openlik verklaar dat swart lewens saak maak en hul tyd en energie dienooreenkomstig bestee&quot;.&lt;ref name=&quot;tags_BLM&quot;&gt;{{cite web |last1=Freelon |first1=Deen |last2=McIlwain |first2=Charlton D. |last3=Clark |first3=Meredith D. |title=Beyond the Hashtags |url=http://cmsimpact.org/resource/beyond-hashtags-ferguson-blacklivesmatter-online-struggle-offline-justice/ |date=29 Februarie 2016 |publisher=Center for Media and Social Impact |type=PDF |page=9 |access-date=18 Desember 2016}}&lt;/ref&gt;

Patrisse Cullors, Alicia Garza en Ayọ Tometi het die Black Lives Matter-netwerk in 2013 gestig. Garza het die netwerk beskryf as 'n aanlynplatform wat aktiviste van 'n gedeelde stel beginsels en doelwitte moes voorsien. Plaaslike Black Lives Matter-takke word gevra om hulle tot die organisasie se leidende beginsels te verbind, maar hulle is outonoom&lt;ref name=&quot;Smith 2021&quot; /&gt;{{rp|124}} en werk sonder 'n sentrale struktuur of hiërargie. Garza het gesê die netwerk stel nie daarin belang om &quot;te polisieer wie deel van die beweging is en wie nie&quot; nie.&lt;ref name=&quot;ITT_BLM&quot;&gt;{{cite news |last1=Fletcher |first1=Bill Jr. |title=From Hashtag to Strategy: The Growing Pains of Black Lives Matter |url=http://inthesetimes.com/article/18394/from-hashtag-to-strategy-the-growing-pains-of-black-lives-matter |access-date=13 Julie 2016 |work=In These Times |date=25 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NY_BLM&quot;&gt;{{cite news |last1=Cobb |first1=Jelani |title=The Matter of Black Lives |url=https://www.newyorker.com/magazine/2016/03/14/where-is-black-lives-matter-headed |access-date=13 Julie 2016 |magazine=The New Yorker |date=14 Maart 2016}}&lt;/ref&gt; Teen 2021 was daar sowat 40 takke in die Verenigde State en Kanada.{{r|Smith 2021|p=124}}

Dit het tot verwarring in sowel die media as aktivistekringe gelei, aangesien optrede of uitsprake van individuele takke of lede dikwels aan &quot;Black Lives Matter&quot; as geheel toegeskryf word.&lt;ref name=&quot;dbeast_BLM&quot;&gt;{{cite news |last1=Collins |first1=Ben |title=Who Really Runs #BlackLivesMatter? |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2015/08/15/who-really-runs-blacklivesmatter.html |access-date=13 Julie 2016 |work=The Daily Beast |date=15 Augustus 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CJR_BLM&quot;&gt;{{cite news |last1=Bernard |first1=Jephie |title=Black Lives Matter: the movement, the organization, and how journalists get it wrong |url=https://www.cjr.org/analysis/black_lives_matter_the_movement_the_organization_and_how_journalists_get_it_wrong.php |access-date=13 Julie 2016 |journal=Columbia Journalism Review |date=1 April 2016}}&lt;/ref&gt; Matt Pearce het in die ''[[Los Angeles Times]]'' geskryf dat &quot;die woorde as 'n politieke strydkreet kan dien of na die aktivisteorganisasie kan verwys. Of dit kan die vaag toegepaste etiket wees wat gebruik word om 'n wye reeks betogings en gesprekke oor rasse-ongelykheid te beskryf.&quot;&lt;ref name=&quot;LAT_BLM&quot;&gt;{{cite news |last1=Pearce |first1=Matt |title=Why the term 'Black Lives Matter' can be so confusing |url=https://www.latimes.com/nation/la-na-black-lives-matter-explainer-20151020-story.html |access-date=13 Julie 2016 |work=Los Angeles Times |date=20 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt;

By minstens een geleentheid het iemand wat as besturende direkteur van die BLM Global Network voorgestel is, 'n verklaring namens daardie organisasie uitgereik.&lt;ref&gt;{{cite press release |url=https://blacklivesmatter.com/for-immediate-release-statement-by-kailee-scales-managing-director-of-blm-global-network/ |title=For Immediate Release, Statement by Kailee Scales, Managing Director of BLM Global Network |date=25 Junie 2020 |publisher=blacklivesmatter.com}}&lt;/ref&gt;

=== Breër beweging ===
Terselfdertyd het 'n breër beweging met verskeie ander organisasies en aktiviste onder die vaandel van &quot;Black Lives Matter&quot; ontstaan.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |url=https://medium.com/@patrissemariecullorsbrignac/we-didn-t-start-a-movement-we-started-a-network-90f9b5717668 |title=We didn't start a movement. We started a network. |last=Cullors-Brignac |first=Patrisse Marie |date=23 Februarie 2016 |publisher=Medium |access-date=18 Desember 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.colorlines.com/articles/why-its-dangerous-lump-all-black-activists-under-black-lives-matter-banner |title=Why It's Dangerous to Lump All Black Activists Under the 'Black Lives Matter' Banner |last=Naasel |first=Kenrya Rankin |date=20 Julie 2016 |work=ColorLines |access-date=18 Desember 2016}}&lt;/ref&gt; Johnetta Elzie, DeRay Mckesson, Brittany Packnett en Samuel Sinyangwe het in 2015 Campaign Zero begin, wat beleidshervormings wou bevorder om polisiegeweld te beëindig. Die veldtog het 'n tienpuntplan vir polisiëringshervorming vrygestel met aanbevelings soos die beëindiging van gebroke-vensters-polisiëring, groter gemeenskapstoesig oor polisiedepartemente en strenger riglyne vir magsgebruik.&lt;ref name=&quot;NYT_campaignzero&quot;&gt;{{cite news |last1=Maloney |first1=Alli |title=When police turn violent, activists Brittany Packnett and Johnetta Elzie push back |url=http://nytlive.nytimes.com/womenintheworld/2015/09/29/when-police-turn-violent-activists-brittany-packnett-and-johnetta-elzie-push-back/ |access-date=18 Desember 2016 |agency=Women in the World |work=The New York Times |date=29 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161219043331/http://nytlive.nytimes.com/womenintheworld/2015/09/29/when-police-turn-violent-activists-brittany-packnett-and-johnetta-elzie-push-back/ |archive-date=19 Desember 2016}}&lt;/ref&gt; Die ''[[The New York Times|New York Times]]''-verslaggewer John Eligon het geskryf dat sommige aktiviste bekommerd was dat die veldtog te veel op wetgewende oplossings vir polisiegeweld gefokus het.&lt;ref name=&quot;NYtimes_campaignzero&quot;&gt;{{cite news |last1=Eligon |first1=John |title=One Slogan, Many Methods: Black Lives Matter Enters Politics |url=https://www.nytimes.com/2015/11/19/us/one-slogan-many-methods-black-lives-matter-enters-politics.html |access-date=12 Julie 2016 |work=The New York Times |date=18 November 2015}}&lt;/ref&gt;

Black Lives Matter spreek ook steun uit vir uiteenlopende bewegings en sake buiten polisiegeweld, waaronder [[LGBT|LGBTQ]]-aktivisme, [[feminisme]] en immigrasie.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Linscott |first=Charles &quot;Chip&quot; P. |date=2017 |title=Introduction: #BlackLivesMatter and the Mediatic Lives of a Movement |journal=Black Camera |volume=8 |issue=2 |pages=75-80 |doi=10.2979/blackcamera.8.2.04 |jstor=10.2979/blackcamera.8.2.04 |s2cid=157642074 |issn=1536-3155}}&lt;/ref&gt;

==== Movement for Black Lives ====
[[Lêer:Black Lives Matter protest against St. Paul police brutality (21552673186).jpg|duimnael|Black Lives Matter-betoging teen polisiegeweld in St. Paul, Minnesota, 20 September 2015]]
[[Lêer:Black Lives Matter protest against St. Paul police brutality (21587635011).jpg|duimnael|alt=Betogers lê op spoorlyne met 'n &quot;Black Lives Matter&quot;-banier|'n Black Lives Matter-lê-in op spoorlyne tydens 'n betoging teen polisiegeweld in Saint Paul, Minnesota (20 September 2015)]]
Die Movement for Black Lives (M4BL) is 'n koalisie van meer as 50 groepe wat die belange van swart gemeenskappe regoor die Verenigde State verteenwoordig.&lt;ref name=&quot;Newkirk&quot;&gt;{{cite web |last=Newkirk |first=Vann R. II |date=3 Augustus 2016 |title=The Permanence of Black Lives Matter |url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2016/08/movement-black-lives-platform/494309/ |work=The Atlantic}}&lt;/ref&gt; Lede sluit die Black Lives Matter-netwerk, die National Conference of Black Lawyers en die Ella Baker Center for Human Rights in.&lt;ref name=&quot;about2017&quot;&gt;{{cite web |title=About Us – The Movement for Black Lives |url=https://policy.m4bl.org/about/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502120213/https://policy.m4bl.org/about/ |archive-date=2 Mei 2019 |access-date=4 Augustus 2016 |website=Movement for Black Lives |publisher=policy.m4bl.org}}&lt;/ref&gt; Die koalisie, wat deur groepe soos Color of Change, Race Forward, die Brooklyn Movement Center, PolicyLink, Million Women March Cleveland en ONE DC onderskryf word,&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Arnold |first=Eric K. |date=2017 |title=The BLM Effect: Hashtags, History and Race |journal=Race, Poverty &amp; the Environment |volume=21 |issue=2 |pages=8-15 |issn=1532-2874 |jstor=44687751}}&lt;/ref&gt; ontvang kommunikasie- en taktiese ondersteuning van 'n organisasie genaamd Blackbird.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ransby |first=Barbara |date=21 Oktober 2017 |title=Opinion {{!}} Black Lives Matter Is Democracy in Action |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2017/10/21/opinion/sunday/black-lives-matter-leadership.html |access-date=25 April 2020 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

Ná die moord op George Floyd het M4BL die BREATHE Act vrygestel, wat op omvattende wetgewende veranderinge rondom polisiëring aangedring het. Die beleidswetsontwerp het onder meer gevra dat fondse van polisiëring onttrek en direk in gemeenskapshulpbronne en alternatiewe noodreaksiemodelle belê word.&lt;ref&gt;{{Cite news |agency=Associated Press |date=7 Julie 2020 |title=Movement for Black Lives Seeks Sweeping Legislative Changes |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/aponline/2020/07/07/us/ap-us-black-lives-matter-legislation.html |access-date=8 Julie 2020 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Byrd |first=Jessica |title=The Genius of Resilience: Toward a New, Black National Convention |url=https://www.theroot.com/the-genius-of-resilience-toward-a-new-black-national-1844367817 |access-date=18 Julie 2020 |website=The Root |date=14 Julie 2020}}&lt;/ref&gt;

Die beweging het op 24 Julie 2015 die eerste keer by die Cleveland State University byeengekom, waar tussen 1&amp;nbsp;500 en 2&amp;nbsp;000 aktiviste aan oop gesprekke en betogings deelgeneem het. Die konferensie in Cleveland, Ohio, het aanvanklik probeer om &quot;maniere te beraam waarop die Movement for Black Lives die wetstoepassing op nasionale vlak vir hul optrede aanspreeklik kan hou&quot;.&lt;ref name=&quot;about2017&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cleveland2015&quot;&gt;{{Cite news |last=Morice |first=Jane |date=25 Julie 2015 |title=Thousands of 'freedom fighters' in Cleveland for first national Black Lives Matter conference |work=cleveland.com |url=https://www.cleveland.com/metro/index.ssf/2015/07/thousands_of_freedom_fighters.html |access-date=7 Maart 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bernard2017&quot;&gt;{{Cite news |last=Bernard |first=Tanya Lucia |date=7 Augustus 2015 |title=The Movement for Black Lives Convening: An Offering of Love |work=The Root |url=http://www.theroot.com/the-movement-for-black-lives-convening-an-offering-of-1790860722 |access-date=7 Maart 2017}}&lt;/ref&gt; Die konferensie het egter tot die vorming van 'n veel groter sosiale beweging gelei. Aan die einde van die driedaagse konferensie, op 26 Julie, het die Movement for Black Lives 'n jaarlange &quot;proses begin om plaaslike en nasionale groepe byeen te bring om 'n verenigde front te skep&quot;.&lt;ref name=&quot;about2017&quot; /&gt; Hierdie proses het uiteindelik gelei tot 'n organisatoriese platform wat die doelwitte, eise en beleide uiteensit wat die Movement for Black Lives steun om die &quot;bevryding&quot; van swart gemeenskappe in Amerika te bewerkstellig.&lt;ref name=&quot;about2017&quot; /&gt;

Die Ford Foundation het in 2016 planne aangekondig om M4BL oor 'n tydperk van ses jaar te befonds en het met ander vennote die Black-led Movement Fund gestig.&lt;ref name=&quot;Ford Foundation&quot;&gt;{{cite web |title=Why black lives matter to philanthropy |first1=Brook |last1=Kelly-Green |last2=Yasui |first2=Luna |website=fordfoundation.org |url=https://www.fordfoundation.org/ideas/equals-change-blog/posts/why-black-lives-matter-to-philanthropy/ |date=19 Julie 2016 |access-date=30 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |first=Ellen |last=McGirt |title=Who Is Funding Black Lives Matter: Ford Foundation |url=https://fortune.com/2016/08/08/funding-black-lives-matter-ford/ |date=9 Augustus 2016 |access-date=30 Junie 2020 |website=Fortune}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ford Motors Funds Black Lives Matter |url=https://www.snopes.com/fact-check/ford-motors-funds-black-lives-matter/ |first=Kim |last=LaCapria |website=snopes.com |date=26 September 2016 |access-date=30 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; Die bedrag wat die Ford Foundation en die ander skenkers aan M4BL geskenk het, is in 2016 deur ''The Washington Times'' as $100&amp;nbsp;miljoen aangegee; nog $33&amp;nbsp;miljoen is na berig word deur die Open Society Foundations aan M4BL geskenk.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Richardson |first1=Valerie |title=Black Lives Matter cashes in with $100 million from liberal foundations |url=https://www.washingtontimes.com/news/2016/aug/16/black-lives-matter-cashes-100-million-liberal-foun/ |work=The Washington Times |date=16 Augustus 2016 |access-date=30 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Did George Soros Fund Ferguson Protests and Black Lives Matter? |first=David |last=Mikkelson |url=https://www.snopes.com/fact-check/riot-act/ |website=snopes.com |date=22 Januarie 2015 |access-date=30 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;

In 2016 het M4BL gevra vir minder gevangesetting in die Verenigde State, herstelbetalings vir die skade wat met [[slawerny]] verband hou, en meer onlangs ook spesifieke remedies vir diskriminerende leningspraktyke in behuising, onderwysbeleid, massa-gevangesetting en voedselonsekerheid.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=McGirt |first=Ellen |date=8 Augustus 2016 |title=raceAhead: Why Ford Foundation Is Underwriting Black Lives Matter |url=https://fortune.com/2016/08/08/raceahead-why-ford-foundation-is-underwriting-black-lives-matter/ |access-date=12 Augustus 2020 |website=Fortune}}&lt;/ref&gt; Dit het ook gevra vir 'n einde aan massatoesig, belegging in openbare onderwys eerder as in gevangenisse, en gemeenskapsbeheer oor die polisie: inwoners van gemeenskappe van kleur moes die mag kry om polisiebeamptes aan te stel en te ontslaan, dagvaardings uit te reik, oor dissiplinêre gevolge te besluit en beheer uit te oefen oor stadsbesteding aan die polisie.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 Augustus 2016 |title=Slavery reparations sought in first Black Lives Matter agenda |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-politics-race-idUSKCN10C3E1 |access-date=3 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 Augustus 2016 |title=Black Lives Matter Releases Policy Demands, Includes Reparations And Abolishing The Death Penalty |url=https://populardemocracy.org/news-and-publications/black-lives-matter-releases-policy-demands-includes-reparations-and-abolishing |access-date=3 Junie 2020 |website=The Center for Popular Democracy |archive-date=3 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603014218/https://populardemocracy.org/news-and-publications/black-lives-matter-releases-policy-demands-includes-reparations-and-abolishing |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== Befondsing ===
''Politico'' het in 2015 berig dat die Democracy Alliance, 'n groepering skenkers van die Demokratiese Party, van plan was om leiers van verskeie groepe wat die Black Lives Matter-beweging onderskryf, te ontmoet.&lt;ref name=&quot;Vogel &amp; Wheaton&quot;&gt;{{cite news |last1=Vogel |first1=Kenneth P. |last2=Wheaton |first2=Sarah |date=13 November 2015 |title=Major donors consider funding Black Lives Matter |url=https://www.politico.com/story/2015/11/major-donors-consider-funding-black-lives-matter-215814 |work=Politico |access-date=30 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; Volgens ''Politico'' het Solidaire, die skenkerskoalisie wat op &quot;bewegingsbou&quot; fokus en deur Leah Hunt-Hendrix, 'n erfgenaam van 'n Texaanse olievermoë en lid van die Democracy Alliance, gelei word, teen 2015 reeds meer as $200&amp;nbsp;000 aan die BLM-beweging geskenk.&lt;ref name=&quot;Vogel &amp; Wheaton&quot; /&gt;

Volgens ''[[The Economist]]'' het skenkings aan sake wat met Black Lives Matter verband hou, tussen Mei 2020 en Desember 2020 $10,6&amp;nbsp;miljard beloop.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Six months after mass protests began, what is the future of BLM? |url=https://www.economist.com/united-states/2020/12/12/six-months-after-mass-protests-began-what-is-the-future-of-blm |date=10 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=The Economist}}&lt;/ref&gt; Die Black Lives Matter Global Network Foundation, een van die hooforganisasies wat organisering en mobilisering koördineer, het berig dat dit in 2020 $90&amp;nbsp;miljoen ingesamel het, met inbegrip van 'n groot aantal individuele aanlynskenkings teen 'n gemiddeld van $30,76 elk.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 April 2021 |title=AP Exclusive: Black Lives Matter opens up about its finances |url=https://apnews.com/article/black-lives-matter-90-million-finances-8a80cad199f54c0c4b9e74283d27366f |access-date=26 Mei 2021 |website=AP NEWS}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=2020 Impact Report - Black Lives Matter |work=Black Lives Matter |url=https://blacklivesmatter.com/2020-impact-report/ |access-date=26 Mei 2021}}&lt;/ref&gt;

=== Strategieë en taktiek ===
Black Lives Matter het aanvanklik verskeie sosialemediaplatforms gebruik – onder meer hutsmerkaktivisme – om vinnig duisende mense te bereik.&lt;ref name=&quot;herbert&quot;&gt;{{cite web |last1=Ruffin II |first1=Herbert G. |title=Black Lives Matter: The Growth of a New Social Justice Movement |date=23 Augustus 2015 |url=http://www.blackpast.org/perspectives/black-lives-matter-growth-new-social-justice-movement |publisher=BlackPast.org |access-date=18 Desember 2016}}&lt;/ref&gt; Sedertdien het Black Lives Matter 'n verskeidenheid taktieke aangewend.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.voanews.com/a/frustration-lies-behind-black-lives-matter/2915526.html |title=Frustration Lies Behind 'Black Lives Matter' |first=Molly |last=McKitterick |date=12 Augustus 2015 |publisher=VOA |access-date=18 Desember 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151119135921/http://www.voanews.com/content/frustration-lies-behind-black-lives-matter/2915526.html |archive-date=19 November 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Black Lives Matter-betogings was oorweldigend vreedsaam; wanneer geweld wel voorkom, word dit dikwels deur teenbetogers gepleeg.&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Erica |last1=Chenoweth |first2=Jeremy |last2=Pressman |access-date=23 Oktober 2020 |title=This summer's Black Lives Matter protesters were overwhelmingly peaceful, our research finds |url=https://www.washingtonpost.com/politics/2020/10/16/this-summers-black-lives-matter-protesters-were-overwhelming-peaceful-our-research-finds/ |newspaper=The Washington Post |issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first1=Ebong |last1=Udoma |access-date=23 Oktober 2020 |title=UConn Study: At Least 96% of Black Lives Matter Protests Were Peaceful |url=https://www.wshu.org/post/uconn-study-least-96-black-lives-matter-protests-were-peaceful |website=www.wshu.org |date=19 Oktober 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nbcThug&quot;&gt;{{cite web |access-date=23 Oktober 2020 |title=False 'thug' narratives have long been used to discredit movements |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/not-accident-false-thug-narratives-have-long-been-used-discredit-n1240509 |website=NBC News |date=27 September 2020}}&lt;/ref&gt; Ten spyte hiervan probeer teenstanders die beweging dikwels as gewelddadig voorstel.&lt;ref name=&quot;nbcThug&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first1=Nicquel Terry |last1=Ellis |date=13 Oktober 2020 |access-date=23 Oktober 2020 |title='Stand back and stand by': Rhetoric some call racist has marked Trump's entire presidency |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2020/10/13/hate-speech-common-theme-trumps-presidency/5873238002/ |website=USA Today}}&lt;/ref&gt;

=== Internet en sosiale media ===
{{Multibeeld
|direction = horizontal
|align = center
|perrow = 2
|total_width = 310
|image1 = BlackLivesMatter hastag table.png
|image2 = BlackLivesMatter hastag table2.png
|footer = Ontleding van die gebruik van die hutsmerk #BlackLivesMatter op Twitter ná groot nuusgebeure
}}
Die American Dialect Society het #BlackLivesMatter in 2014 as hul woord van die jaar gekies.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/blogs/prospero/2015/01/johnson-words-year-0 |title=Johnson: Words of the year (#BlackLivesMatter) |newspaper=The Economist |author=R.L.G. |date=15 Januarie 2015 |access-date=18 Desember 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.slate.com/blogs/lexicon_valley/2015/01/29/is_a_hashtag_a_word_the_case_of_blacklivesmatter.html |title=Is a hashtag a word? The case of #BlackLivesMatter |work=Slate |first=Gretchen |last=McCulloch |date=29 Januarie 2015 |access-date=18 Desember 2016}}&lt;/ref&gt; ''Yes! Magazine'' het #BlackLivesMatter as een van die twaalf hutsmerke gekies wat die wêreld in 2014 verander het.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Weedston |first1=Lindsey |title=12 Hashtags That Changed the World in 2014 |url=http://www.yesmagazine.org/people-power/12-hashtags-that-changed-the-world-in-2014 |access-date=24 Oktober 2015 |work=Yes! Magazine |date=19 Desember 2014}}&lt;/ref&gt; Van Julie 2013 tot 1 Mei 2018 is die hutsmerk &quot;#BlackLivesMatter&quot; meer as 30&amp;nbsp;miljoen keer getwiet, 'n gemiddeld van 17&amp;nbsp;002 keer per dag.&lt;ref name=&quot;PEW 2&quot;&gt;{{Cite web |last1=Anderson |first1=Monica |last2=Toor |first2=Skye |last3=Raine |first3=Lee |last4=Smith |first4=Aaron |date=11 Julie 2018 |title=2. An analysis of #BlackLivesMatter and other Twitter hashtags related to political or social issues |url=https://www.pewresearch.org/internet/2018/07/11/an-analysis-of-blacklivesmatter-and-other-twitter-hashtags-related-to-political-or-social-issues/ |access-date=14 Julie 2020 |website=Pew Research Center: Internet, Science &amp; Tech}}&lt;/ref&gt; Teen 10 Junie 2020 is dit sowat 47,8&amp;nbsp;miljoen keer getwiet,&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last1=Anderson |first1=Monica |last2=Barthel |first2=Michael |last3=Perrin |first3=Andrew |last4=Vogels |first4=Emily A. |date=10 Junie 2020 |title=#BlackLivesMatter surges on Twitter after George Floyd's death |url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2020/06/10/blacklivesmatter-surges-on-twitter-after-george-floyds-death/ |access-date=14 Julie 2020 |website=Pew Research Center}}&lt;/ref&gt; met die tydperk van 7 tot 17 Julie 2016 as die hoogtepunt, teen byna 500&amp;nbsp;000 twiets per dag.&lt;ref name=&quot;PEW 2&quot; /&gt; In dieselfde tydperk was daar ook 'n toename in twiets wat die hutsmerke &quot;#BlackLivesMatter&quot; en &quot;#Alleviate&quot; gebruik het.&lt;ref name=&quot;PEW 2&quot; /&gt; Op 28 Mei 2020 was daar byna 8,8&amp;nbsp;miljoen twiets met die hutsmerk, en die gemiddeld het tot 3,7&amp;nbsp;miljoen per dag gestyg.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Ná die skietvoorval waarin polisiebeamptes in Dallas in 2016 gedood is, het die aanlyntoon van die beweging negatiewer geword: 39% van die twiets wat die hutsmerk #BlackLivesMatter gebruik het, het teenkanting teen die beweging uitgespreek.&lt;ref name=&quot;PEW 4&quot;&gt;{{Cite web |last=Anderson |first=Monica |date=15 Augustus 2016 |title=4. Major recent events bring #BlackLivesMatter back to the forefront as the tone shifts overnight |url=https://www.pewresearch.org/internet/2016/08/15/major-recent-events-bring-blacklivesmatter-back-to-the-forefront-as-the-tone-shifts-overnight/ |access-date=14 Julie 2020 |website=Pew Research Center: Internet, Science &amp; Tech}}&lt;/ref&gt; Byna die helfte van die teenstanders het die groep aan geweld verbind, en baie het die groep as terroriste beskryf.&lt;ref name=&quot;PEW 4&quot; /&gt;

Khadijah White, 'n professor aan die Rutgers-universiteit, voer aan dat BLM 'n nuwe era van swart studentebewegings ingelui het. Die gemak waarmee omstanders aangrypende video's van polisiegeweld kan opneem en op sosiale media kan plaas, het aktivisme regoor die wêreld aangevuur.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=White |first=Khadijah |title=Black Lives on Campuses Matter: The Rise of the New Black Student Movement |url=https://www.lwbooks.co.uk/soundings/63/black-lives-matter |journal=Soundings |issue=63 |date=2016 |volume=63 |pages=86-97 |access-date=18 Desember 2016 |doi=10.3898/136266216819377002 |archive-date=20 Desember 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220185249/https://www.lwbooks.co.uk/soundings/63/black-lives-matter |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Die gebruik van die hutsmerk het die aandag van hooggeplaaste politici getrek en hulle soms aangespoor om die beweging te steun.&lt;ref name=&quot;Cambridge&quot; /&gt;

Op [[Wikipedia]] is 'n WikiProjek wat aan die dekking van die Black Lives Matter-beweging gewy is, in Junie 2020 geskep.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |title=How Wikipedia Became a Battleground for Racial Justice |url=https://slate.com/technology/2020/06/wikipedia-george-floyd-neutrality.html |access-date=16 Junie 2020 |work=Slate |date=9 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;

In 2020 het gebruikers van die gewilde toepassing [[TikTok]] opgemerk dat die toepassing blykbaar plasings oor BLM of onlangse polisiemoorde op swart mense met 'n skadu-verbod tref. TikTok het om verskoning gevra en die situasie aan 'n tegniese fout toegeskryf.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Molina |first=Brett |title=TikTok apologizes after claims it blocked #BlackLivesMatter, George Floyd posts |url=https://www.usatoday.com/story/tech/2020/06/02/tiktok-apologizes-after-claims-blocked-george-floyd-posts/3122296001/ |date=2 Junie 2020 |access-date=1 Maart 2021 |website=USA Today}}&lt;/ref&gt;

=== Direkte aksie ===
[[Lêer:Protesters with signs in Ferguson.jpg|duimnael|links|'n &quot;Hands up!&quot;-plakkaat by 'n betoging in Ferguson, Augustus 2014]]
BLM gebruik oor die algemeen direkte-aksietaktieke wat mense ongemaklik genoeg maak dat hulle die kwessie moet aanspreek.&lt;ref name=&quot;tactics&quot;&gt;{{cite episode |first1=Bryan |last1=Tucker |first2=Stephen |last2=Hegg |title=Tactics of Black Lives Matter |date=22 Oktober 2015 |url=http://kcts9.org/programs/in-close/tactics-black-lives-matter |series=IN Close |number=216 |station=KCTS-TV |access-date=18 Desember 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151102024356/http://kcts9.org/programs/in-close/tactics-black-lives-matter |archive-date=2 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151102024356/http://kcts9.org/programs/in-close/tactics-black-lives-matter |archivedate= 2 November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Olagbaju |first1=Folabi |last2=Bloch |first2=Nadine |date=29 Junie 2020 |title=The creativity fuelling the struggle to defund the police |url=https://commonslibrary.org/the-creativity-fuelling-the-struggle-to-defund-the-police/#Direct_action |access-date=15 September 2024 |website=The Commons Social Change Library |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; BLM bou mag op deur betogings en saamtrekke.&lt;ref name=&quot;maddow&quot;&gt;{{cite web |title='Black Lives Matter' builds power through protest |url=https://www.msnbc.com/rachel-maddow/watch/-black-lives-matter--presses-equality-demands-501828675508 |date=10 Augustus 2015 |work=The Rachel Maddow Show |access-date=18 Desember 2016}}&lt;/ref&gt; BLM het ook lê-in-betogings gehou, onder meer tydens die Twin Cities-marathon van 2015.&lt;ref name=&quot;mara&quot;&gt;{{cite web |last1=Gottfried |first1=Mara H. |last2=Eccher |first2=Marino |date=3 Oktober 2015 |title=Black Lives Matter's Twin Cities Marathon protest peaceful |url=http://www.twincities.com/localnews/ci_28919683/black-lives-matter-protest-at-twin-cities-marathon |work=St. Paul Pioneer Press |access-date=18 Desember 2016}}&lt;/ref&gt;

[[Lêer:OaklandBLM-4174.jpg|duimnael|Black Lives Matter-betoging in [[Oakland]], Kalifornië, Desember 2014]]
Politieke slagspreuke wat tydens betogings gebruik word, sluit in die gelyknamige &quot;Black Lives Matter&quot;, &quot;Hands up, don't shoot&quot; (&quot;Hande op, moenie skiet nie&quot;) – 'n verwysing na Michael Brown wat later in twyfel getrek is&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.justice.gov/sites/default/files/opa/press-releases/attachments/2015/03/04/doj_report_on_shooting_of_michael_brown_1.pdf |title=Department of Justice Report Regarding the Criminal Investigation into the Shooting Death of Michael Brown by Ferguson, Missouri Police Officer Darren Wilson |date=4 Maart 2015 |publisher=U.S. Department of Justice |access-date=18 Desember 2016}}&lt;/ref&gt; – &quot;I can't breathe&quot; (&quot;Ek kan nie asemhaal nie&quot;)&lt;ref&gt;{{Cite web |title='I Can't Breathe': Eric Garner's Last Words Symbolize Our Predicament |url=https://www.huffingtonpost.com/grace-jisun-kim/i-cant-breathe-eric-garne_b_6341634.html |website=HuffPost |access-date=18 November 2015 |date=18 Desember 2014 |last1=Kim |first1=Grace Ji-Sun |last2=Jackson |first2=Jesse}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine |title=The Linguistic Power of the Protest Phrase 'I Can't Breathe' |url=https://www.wired.com/2014/12/ben-zimmer-on-i-cant-breathe |magazine=Wired |access-date=18 November 2015 |date=15 Desember 2014 |last=Zimmer |first=Ben}}&lt;/ref&gt; (met verwysing na Eric Garner en later George Floyd), &quot;White silence is violence&quot; (&quot;Wit stilte is geweld&quot;),&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Protesting racial injustice while white |url=https://www.washingtonpost.com/news/post-nation/wp/2014/12/11/protesting-racial-injustice-while-white |newspaper=The Washington Post |date=11 Desember 2014 |access-date=18 November 2015 |first=Abby |last=Phillip}}&lt;/ref&gt; &quot;No justice, no peace&quot; (&quot;Geen geregtigheid, geen vrede nie&quot;)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-minneapolis-police-protests-britain/no-justice-no-peace-tens-of-thousands-in-london-protest-death-of-floyd-idUSKBN23A1XS |author=Michael Holden &amp; Dylan Martinez |title='No justice, no peace': Tens of thousands in London protest death of Floyd |work=Reuters |date=2 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title='No Justice, No Peace': Black Lives Matter &amp; Bernie Sanders |url=http://sociologyinfocus.com/2015/08/no-justice-no-peace-black-lives-matter-bernie-sanders |website=Sociology in Focus |access-date=18 November 2015 |last=Palmer |first=Nathan |date=19 Augustus 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170128200047/http://sociologyinfocus.com/2015/08/no-justice-no-peace-black-lives-matter-bernie-sanders/ |archive-date=28 Januarie 2017 |url-status=usurped}}&lt;/ref&gt; en &quot;Is my son next?&quot; (&quot;Is my seun volgende?&quot;).&lt;ref&gt;{{cite news |title=Protest against police violence, vigil for reconciliation held in Memphis |url=http://www.commercialappeal.com/news/protest-against-police-violence-begins-in-south-memphis-372841dd-ddf7-69a3-e053-0100007f2095-386078911.html |newspaper=The Commercial Appeal |date=8 Julie 2016 |access-date=11 Julie 2016 |last1=Fretland |first1=Katie |last2=Connolly |first2=Daniel}}&lt;/ref&gt;

Volgens 'n studie uit 2018 &quot;vind Black Lives Matter-betogings eerder plaas in plekke waar meer swart mense voorheen deur die polisie gedood is&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Williamson |first1=Vanessa |last2=Trump |first2=Kris-Stella |last3=Einstein |first3=Katherine Levine |year=2018 |title=Black Lives Matter: Evidence that Police-Caused Deaths Predict Protest Activity |journal=Perspectives on Politics |volume=16 |issue=2 |pages=400-415 |doi=10.1017/S1537592717004273 |issn=1537-5927 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== Media, musiek en ander kulturele invloed ===
Sedert die begin van die Black Lives Matter-beweging in 2013, met die hutsmerk #BlackLivesMatter,&lt;ref name=&quot;guardian 2015-07-19&quot; /&gt; is die beweging in film, lied, televisie, letterkunde en die visuele kunste uitgebeeld en gedokumenteer. Verskeie media-instellings bied materiaal aan wat met rasse-onreg en die Black Lives Matter-beweging verband hou. Boeke, romans en TV-programme daaroor het in 2020 in gewildheid toegeneem.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Al-Heeti |first=Abrar |title=Black Lives Matter: Netflix movies, TV shows and books that touch on systemic racism |url=https://www.cnet.com/news/black-lives-matter-movies-tv-shows-and-books-on-systemic-racism/ |access-date=10 Junie 2020 |website=CNET}}&lt;/ref&gt; Liedjies soos [[Michael Jackson]] se &quot;They Don't Care About Us&quot; en Kendrick Lamar se &quot;Alright&quot; is dikwels as strydkreet by betogings gebruik.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.baltimoresun.com/2014/12/09/messenger-king-michael-jackson-and-the-politics-of-blacklivesmatter/ |title=Messenger King: Michael Jackson and the politics of #BlackLivesMatter |first=D. B. |last=Anderson |newspaper=Baltimore Sun}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.slate.com/articles/arts/culturebox/2015/08/black_lives_matter_protesters_chant_kendrick_lamar_s_alright_what_makes.html |title=Has Kendrick Lamar Recorded the New Black National Anthem? |last=Harris |first=Aisha |date=3 Augustus 2015 |newspaper=Slate |access-date=6 Mei 2016}}&lt;/ref&gt;

Die kort dokumentêre film ''Bars4Justice'' bevat kort verskynings deur verskeie aktiviste en kunstenaars wat by die Black Lives Matter-beweging betrokke is. Die film is amptelik vir die 24ste jaarlikse Pan African Film Festival gekies. ''Stay Woke: The Black Lives Matter Movement'' is 'n Amerikaanse dokumentêre televisiefilm uit 2016 oor die Black Lives Matter-beweging, met Jesse Williams in die hoofrol.&lt;ref name=&quot;HP&quot;&gt;{{cite web |work=HuffPost |url=https://www.huffingtonpost.com/entry/jesse-williams-stay-woke-documentary-black-lives-matter_us_5739516ee4b077d4d6f3688a |title=Jesse Williams Wants You To 'Stay Woke' In New Film On Black Lives Matter |date=16 Mei 2016 |first=Lilly |last=Workneh |access-date=18 Desember 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.essence.com/2016/05/16/jesse-williams-chronicles-black-lives-matter-movement-powerful-documentary |work=Essence |date=16 Mei 2016 |title=Jesse Williams Chronicles 'Black Lives Matter' Movement in Powerful Documentary |first=Toni |last=Akindele |access-date=18 Desember 2016}}&lt;/ref&gt;

Die Februarie 2015-uitgawe van die tydskrif ''Essence'', asook die omslag daarvan, is aan Black Lives Matter gewy.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Callahan |first1=Yesha |title=Essence Dedicates February Cover to No. BlackLivesMatter |work=The Root |url=http://www.theroot.com/blogs/the_grapevine/2015/01/essence_dedicates_february_cover_to_blacklivesmatter.html |date=8 Januarie 2015 |access-date=11 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224000123/http://www.theroot.com/blogs/the_grapevine/2015/01/essence_dedicates_february_cover_to_blacklivesmatter.html |archive-date=24 Desember 2015}}&lt;/ref&gt; In Desember 2015 was BLM 'n aanspraakmaker op die tydskrif ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' se toekenning vir Persoon van die Jaar en het vierde van die agt kandidate geëindig.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cnn.com/2015/12/09/europe/time-person-of-the-year-merkel/index.html |title=Time magazine names German leader Angela Merkel its Person of the Year |work=CNN |date=9 Desember 2015 |access-date=9 Desember 2015 |author1=Botelho, Greg |author2=Tim Hume}}&lt;/ref&gt;

[[Lêer:In Space, We Can Hear Your Screams (49986786312).jpg|duimnael|Black Lives Matter Plaza in [[Washington, D.C.]], soos op 8 Junie 2020 uit die ruimte gesien]]
'n Aantal stede het muurskilderye met &quot;Black Lives Matter&quot; in groot letters op hul strate geverf, onder meer [[Washington, D.C.]], [[Dallas]], [[Denver]], Charlotte, [[Seattle]], [[Brooklyn]], [[Los Angeles]] en Birmingham in [[Alabama]].&lt;ref name=&quot;Wilson&quot;&gt;{{Cite news |last=Wilson |first=Mark |date=18 Junie 2020 |title=Can art change the world? Inside the debate raging over Black Lives Matter murals |url=https://www.fastcompany.com/90517437/can-art-change-the-world-inside-the-debate-raging-over-black-lives-matter-murals |access-date=18 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 Junie 2020 |title=&quot;Black Lives Matter&quot; street painting project underway in Birmingham |work=WVTM 13 |url=https://www.wvtm13.com/article/portion-of-birmingham-street-blocked-for-black-lives-matter-street-art/32886880 |access-date=18 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;

Op 9 Mei 2016 is Delrish Moss as die eerste Afro-Amerikaanse polisiehoof in Ferguson, Missouri, ingesweer. Hy het erken dat hy voor uitdagings te staan kom soos die diversifisering van die polisiemag, die verbetering van gemeenskapsverhoudinge en die aanspreek van die kwessies wat die Black Lives Matter-beweging aangevuur het.&lt;ref&gt;{{cite news |title=New Ferguson Police Chief Sworn In |url=https://www.nytimes.com/aponline/2016/05/09/us/ap-us-killings-by-police-ferguson-the-latest.html |work=The New York Times |date=9 Mei 2016}}&lt;/ref&gt;

== Bewerings van buitensporige magsgebruik deur die polisie ==
Volgens 'n studie van die Bureau of Justice Statistics oor die tydperk 2002 tot 2011 was &quot;swartes (2,8%) onder diegene wat met die polisie in aanraking gekom het, meer geneig as wittes (1,0%) en Hispanics (1,4%) om die dreigement of gebruik van nie-dodelike geweld as buitensporig te ervaar&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 2015 |title=Police Use of Nonfatal Force, 2002-11 |url=https://www.bjs.gov/content/pub/pdf/punf0211_sum.pdf |website=Bureau of Justice Statistics}}&lt;/ref&gt;

Volgens ''[[The Washington Post]]'' het polisiebeamptes in 2019 altesaam 1&amp;nbsp;001 mense in die Verenigde State doodgeskiet. Ongeveer die helfte van hulle was wit en 'n kwart swart, wat beteken die sterftesyfer vir swart Amerikaners (31 noodlottige skietvoorvalle per miljoen) was meer as twee keer so hoog as dié vir wit Amerikaners (13 per miljoen).&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |title=Fatal Force: Police shootings database |url=https://www.washingtonpost.com/graphics/investigations/police-shootings-database/ |access-date=19 Junie 2020 |newspaper=The Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=People shot to death by U.S. police, by race 2020 |url=https://www.statista.com/statistics/585152/people-shot-to-death-by-us-police-by-race/ |access-date=19 Junie 2020 |website=Statista}}&lt;/ref&gt; ''The Washington Post'' tel ook 13 ongewapende swart Amerikaners wat in 2019 deur die polisie doodgeskiet is.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Stellino |first=Molly |title=Fact check: Police killed more unarmed Black men in 2019 than conservative activist claimed |url=https://www.usatoday.com/story/news/factcheck/2020/06/23/fact-check-how-many-unarmed-black-men-did-police-kill-2019/5322455002/ |access-date=27 Augustus 2020 |website=USA Today}}&lt;/ref&gt;

'n Studie van 2015 deur Cody Ross van UC Davis het &quot;beduidende vooroordeel in die doodmaak van ongewapende swart Amerikaners in vergelyking met ongewapende wit Amerikaners&quot; deur die polisie gevind. Volgens die studie het ongewapende Afro-Amerikaners 3,49 keer soveel kans gehad om geskiet te word as ongewapende wittes, hoewel die risiko in sommige jurisdiksies tot 20 keer hoër kon wees. Die studie het bevind dat 2,79 keer meer gewapende swartes as ongewapende swartes geskiet is. Dit het ook bevind dat die rassevooroordeel wat op distriksvlak in polisieskietvoorvalle opgeteken is, nie deur verskille in plaaslike misdaadsyfers verklaar kan word nie.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=A Multi-Level Bayesian Analysis of Racial Bias in Police Shootings at the County-Level in the United States, 2011-2014 |first=Cody T. |last=Ross |date=5 November 2015 |journal=PLOS ONE |volume=10 |issue=11 |article-number=e0141854 |doi=10.1371/journal.pone.0141854 |pmid=26540108 |pmc=4634878 |bibcode=2015PLoSO..1041854R |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

'n Studie van 2019 deur Cesario ''et al.'', gepubliseer in ''Social Psychological and Personality Science'', het bevind dat daar ná aanpassing vir misdaad &quot;geen sistematiese bewyse van anti-swart ongelykhede in noodlottige skietvoorvalle, noodlottige skietvoorvalle met ongewapende burgers, of noodlottige skietvoorvalle waarin onskadelike voorwerpe verkeerd geïdentifiseer is&quot;, was nie.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Is There Evidence of Racial Disparity in Police Use of Deadly Force? Analyses of Officer-Involved Fatal Shootings in 2015-2016 |journal=Social Psychological and Personality Science |url=https://www.researchgate.net/publication/325752754 |access-date=9 Julie 2020}}&lt;/ref&gt; 'n Studie van 2020 deur Cody Ross ''et al.'' kritiseer egter die data-ontleding wat in die Cesario-studie gebruik is. Met dieselfde datastel vir polisieskietvoorvalle in 2015 en 2016 kom Ross ''et al.'' tot die gevolgtrekking dat daar wel beduidende rassevooroordeel is in polisieskietvoorvalle waarby ongewapende swart verdagtes betrokke is. Hierdie vooroordeel kom nie voor wanneer verdagtes gewapen is nie.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Racial Disparities in Police Use of Deadly Force Against Unarmed Individuals Persist After Appropriately Benchmarking Shooting Data on Violent Crime Rates |journal=Social Psychological and Personality Science |year=2020 |doi=10.1177/1948550620916071 |last1=Ross |first1=Cody T. |last2=Winterhalder |first2=Bruce |last3=McElreath |first3=Richard |volume=12 |issue=3 |pages=323-332 |doi-access=free |hdl=21.11116/0000-0006-9525-8 |hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;

[[Lêer:Police killings in the USA in 2018.svg|duimnael|250px|regs|Kaart van die koerse van polisiemoorde per deelstaat in die Verenigde State in 2018]]
'n Studie deur die Harvard-ekonoom Roland Fryer het bevind dat swartes en Hispanics 50% meer geneig was om nie-dodelike geweld in polisie-interaksies te ervaar, maar dat daar by skietvoorvalle waarby beamptes betrokke was &quot;geen rasseverskille was nie, nie in die rou data nie en ook nie wanneer kontekstuele faktore in ag geneem word nie&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Fryer |first=Roland |title=An Empirical Analysis of Racial Differences in Police Use of Force |url=https://scholar.harvard.edu/fryer/publications/empirical-analysis-racial-differences-police-use-force |journal=Journal of Political Economy}}&lt;/ref&gt;

'n Studie van 2019 in ''PNAS'' het tot die gevolgtrekking gekom dat swart mense eintlik minder geneig was as wit mense om deur die polisie gedood te word, gemeet aan die sterftesyfers in polisie-ontmoetings.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Johnson |first1=David J. |last2=Tress |first2=Trevor |last3=Burkel |first3=Nicole |last4=Taylor |first4=Carley |last5=Cesario |first5=Joseph |date=6 Augustus 2019 |title=Officer characteristics and racial disparities in fatal officer-involved shootings |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=116 |issue=32 |pages=15877-15882 |doi=10.1073/pnas.1903856116 |issn=0027-8424 |pmid=31332014 |pmc=6689929 |bibcode=2019PNAS..11615877J |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Die outeurs het die artikel later teruggetrek: hoewel &quot;ons data en statistiese benadering geskik was om te ondersoek of beamptes se eienskappe verband hou met die ras van burgers wat noodlottig deur die polisie geskiet word&quot;, is die artikel &quot;aangehaal as steun vir die idee dat daar geen rassevooroordele in noodlottige skietvoorvalle of in polisiëring in die algemeen is nie&quot;, terwyl hul ontledings in werklikheid &quot;ontoereikend is om rasseongelykhede in die waarskynlikheid om geskiet te word, aan te spreek&quot;.&lt;ref name=&quot;JohnsonRetract&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Johnson DJ, Tress T, Burkel N, Taylor C, Cesario J |title=Retraction for Johnson et al., Officer characteristics and racial disparities in fatal officer-involved shootings |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |date=28 Julie 2020 |volume=117 |issue=30 |page=18130 |doi=10.1073/pnas.2014148117 |pmid=32651282 |pmc=7395485 |bibcode=2020PNAS..11718130. |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

'n Ander studie het bevind dat sulke gevolgtrekkings foutief is weens Simpson se paradoks.&lt;ref name=&quot;Cody2018&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ross |first1=Cody T. |last2=Winterhalder |first2=Bruce |last3=McElreath |first3=Richard |date=5 Junie 2018 |title=Resolution of apparent paradoxes in the race-specific frequency of use-of-force by police |journal=Humanit Soc Sci Commun |volume=4 |issue=1 |pages=1-9 |article-number=61 |doi=10.1057/s41599-018-0110-z |issn=2055-1045 |doi-access=free |hdl=21.11116/0000-0005-3D87-F |hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=11 Junie 2020 |first=Aubrey |last=Clayton |title=The statistical paradox of police killings |newspaper=The Boston Globe |url=https://www.bostonglobe.com/2020/06/11/opinion/statistical-paradox-police-killings/ |access-date=9 Julie 2020}}&lt;/ref&gt; Volgens die artikel was dit wel waar dat wit mense meer geneig was om in 'n polisie-ontmoeting gedood te word, maar swart mense is in die geheel steeds gediskrimineer omdat hulle weens strukturele rassisme meer geneig was om met die polisie te doen te kry.&lt;ref name=&quot;Cody2018&quot; /&gt; Hulle word eerder vir geringer oortredings of glad geen oortreding voorgekeer. Wit mense het daarenteen selde met die polisie te doen, en dan dikwels weens ernstiger misdade soos skietvoorvalle, waar die polisie meer geneig is om geweld te gebruik. Dieselfde artikel het ook die bevindings van Ross en Fryer bevestig en tot die gevolgtrekking gekom dat die algehele sterftesyfer 'n veel nuttiger maatstaf is as die sterftesyfer per ontmoeting.&lt;ref name=&quot;Cody2018&quot; /&gt;

=== Buitensporige polisiëring van Black Lives Matter-byeenkomste ===
Black Lives Matter-betogers word self soms blootgestel aan juis die soort buitensporige polisiëring waarteen hulle betoog. Benewens die polisie is in Mei 2020 altesaam 43&amp;nbsp;350 soldate landwyd teen Black Lives Matter-betogers ontplooi.&lt;ref name=&quot;2021-01-10-nbc&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.nbcnews.com/business/business-news/who-decides-when-there-are-helicopters-experts-weigh-national-guard-n1253599 |title=Experts weigh in on National Guard monitoring protests |website=NBC News |date=10 Januarie 2021}}&lt;/ref&gt; Militêre waarnemingsvliegtuie is teen latere Black Lives Matter-betogings ingespan.&lt;ref name=&quot;2021-01-10-nbc&quot; /&gt; Waarnemers, onder wie die Amerikaanse president [[Joe Biden]], het opgemerk dat gewelddadige regse byeenkomste – waaronder die bestorming van die Capitool in 2021 – 'n kleiner en passiewer polisie-teenwoordigheid gelok het as vreedsame Black Lives Matter-betogings.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nbcnews.com/politics/white-house/biden-slams-capitol-rioters-domestic-terrorists-don-t-dare-call-n1253335 |title='Don't dare call them protesters': Biden slams Capitol rioters as 'domestic terrorists' |website=NBC News |date=7 Januarie 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/capitol-police-response-rioters-draws-claims-racist-double-standards-n1253363 |title=Capitol Police response to rioters draws claims of racist double standards |website=NBC News |date=8 Januarie 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2021/01/07/us/capitol-trump-mob-black-lives-matter.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/01/07/us/capitol-trump-mob-black-lives-matter.html |archive-date=28 Desember 2021 |url-access=limited |title=Racial Double Standard of Capitol Police Draws Outcry |first=John |last=Eligon |newspaper=The New York Times |date=8 Januarie 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.theguardian.com/commentisfree/2021/jan/07/capitol-hill-trump-rioters-race-power |title=Look at the Capitol Hill rioters. Now imagine if they had been black |first=Derecka |last=Purnell |date=7 Januarie 2021 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://apnews.com/article/congress-storming-black-lives-matter-22983dc91d16bf949efbb60cdda4495d |title=Race double standard clear in rioters' Capitol insurrection |date=7 Januarie 2021 |website=AP NEWS}}&lt;/ref&gt; In November 2015 is 'n polisiebeampte in Oregon van straatdiens onthef nadat hy op sosiale media geskryf het dat hy &quot;hierdie gekke sal moet oppas&quot;, met verwysing na 'n beplande BLM-byeenkoms.&lt;ref name=&quot;larimer&quot;&gt;{{cite news |last1=Larimer |first1=Sarah |title=Officer reassigned after calling Black Lives Matter protesters 'fools' in tweet |url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2015/11/25/officer-reassigned-after-calling-black-lives-matter-protesters-fools-in-tweet/ |newspaper=The Washington Post |access-date=26 November 2015}}&lt;/ref&gt;

Volgens 'n verslag wat die Movement for Black Lives in Augustus 2021 vrygestel het, het die federale regering van die Verenigde State Black Lives Matter-betogers in die somer van 2020 doelbewus geteiken om die Black Lives Matter-beweging te ontwrig en te ontmoedig. Volgens die verslag &quot;bevestig die empiriese data en bevindings in hierdie verslag grootliks wat swart organiseerders lankal intellektueel, intuïtief en uit ervaring weet oor die federale regering se ongelyke polisiëring en vervolging van rassegeregtigheidsbetogings en verwante aktiwiteite&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 Augustus 2021 |title=Feds targeted BLM protesters in attempt to disrupt movement, report says |url=https://www.nbcnews.com/news/nbcblk/feds-targeted-blm-protesters-attempt-disrupt-movement-report-says-rcna1717 |url-status=live |access-date=17 November 2021 |website=NBC News |publisher=Associated Press |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819183714/https://www.nbcnews.com/news/nbcblk/feds-targeted-blm-protesters-attempt-disrupt-movement-report-says-rcna1717 |archive-date=19 Augustus 2021}}&lt;/ref&gt;

== Tydlyn van noemenswaardige gebeure en betogings in die Verenigde State ==
=== 2014 ===
[[Lêer:Black Lives Matter Black Friday (15902086996).jpg|duimnael|'n Black Lives Matter-betoger by Macy's Herald Square, November 2014]]
[[Lêer:Black Lives Matter protest.jpg|duimnael|Black Lives Matter-betoging by Herald Square, Manhattan, November 2014]]
In 2014 het Black Lives Matter betoog oor die dood van talle Afro-Amerikaners weens polisieoptrede, onder meer dié van Dontre Hamilton, Eric Garner, John Crawford III, Michael Brown, Ezell Ford, Laquan McDonald, Akai Gurley, Tamir Rice, Antonio Martin en Jerame Reid.&lt;ref name=&quot;library of congress&quot;&gt;{{Cite web |title=Black Lives Matter (BLM) |url=https://www.loc.gov/item/lcwaN0016241/ |access-date=2 Julie 2020 |website=Library of Congress}}&lt;/ref&gt;

In Julie is Eric Garner in New York oorlede nadat 'n beampte van die New Yorkse polisiedepartement hom tydens 'n inhegtenisneming in 'n verbode wurggreep vasgehou het. Garner se dood word genoem as een van verskeie polisiemoorde op Afro-Amerikaners wat die Black Lives Matter-beweging aangevuur het.&lt;ref name=&quot;nobody&quot;&gt;{{cite web |last=Williams |first=Yohuru |date=29 April 2015 |title=You're Nobody 'Till Somebody Kills You: Baltimore, Freddie Gray and the Problem of History |url=https://www.huffingtonpost.com/yohuru-williams/youre-nobody-till-somebod_b_7167028.html |work=HuffPost |access-date=21 Desember 2016}}&lt;/ref&gt;

Oor die Arbeidsdagnaweek in Augustus het Black Lives Matter 'n &quot;Freedom Ride&quot; gereël wat meer as 500 Afro-Amerikaners van regoor die Verenigde State na Ferguson, Missouri, gebring het om die werk van plaaslike organisasies te ondersteun.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://colorlines.com/archives/2014/09/get_on_the_bus_inside_the_black_life_matters_freedom_ride.html |title=Get on the Bus: Inside the Black Lives Matter 'Freedom Ride' to Ferguson |work=ColorLines |date=5 September 2014 |last=Solomon |first=Akiba |access-date=21 Desember 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150223101712/http://colorlines.com/archives/2014/09/get_on_the_bus_inside_the_black_life_matters_freedom_ride.html |archive-date=23 Februarie 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/sep/04/never-forget-ferguson-justice-for-michael-brown |title=5 ways to never forget Ferguson – and deliver real justice for Michael Brown |work=The Guardian |date=4 September 2014 |first1=Darnell L. |last1=Moore |first2=Patrisse |last2=Cullors |access-date=21 Desember 2016}}&lt;/ref&gt; Die beweging het voortgegaan om by die Ferguson-betogings ná die dood van Michael Brown betrokke te wees.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Thrasher |first=Steven W. |date=13 Maart 2015 |title=What next for Black Lives Matter in Ferguson after city's police shooting? |url=https://www.theguardian.com/us-news/2015/mar/13/black-lives-matter-ferguson-police-shooting |newspaper=The Guardian |access-date=21 Desember 2016}}&lt;/ref&gt; Die betogings het soms tot botsings met plaaslike en deelstaatspolisiedepartemente gelei, wat gewoonlik gewapend gereageer het. Op 'n stadium is die Nasionale Garde ontbied en is 'n noodtoestand afgekondig.&lt;ref name=&quot;clayton&quot; /&gt;

Ook in Augustus het beamptes van die polisiedepartement van [[Los Angeles]] vir Ezell Ford doodgeskiet; BLM het tot in 2015 in Los Angeles oor sy dood betoog.&lt;ref name=&quot;grad&quot;&gt;{{cite news |last1=Grad |first1=Shelby |date=20 Oktober 2015 |title=How Black Lives Matter became a thorn in the side of L.A. leaders |url=https://www.latimes.com/local/lanow/la-me-ln-how-black-lives-matter-became-a-thorn-in-the-side-for-l-a-leaders-story-so-far-20151020-htmlstory.html |newspaper=Los Angeles Times |access-date=21 Desember 2016}}&lt;/ref&gt;

In November het 'n beampte van die New Yorkse polisiedepartement die 28-jarige Afro-Amerikaanse man Akai Gurley doodgeskiet. Black Lives Matter het later in New York oor Gurley se dood betoog.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Prupis |first=Nadia |date=10 Februarie 2015 |title=NYPD Officer Indicted in Shooting of Akai Gurley: Reports |url=http://www.commondreams.org/news/2015/02/10/nypd-officer-indicted-shooting-akai-gurley-reports |publisher=Common Dreams |access-date=21 Desember 2016}}&lt;/ref&gt; In [[Oakland]], Kalifornië, is veertien Black Lives Matter-aktiviste in hegtenis geneem nadat hulle 'n Bay Area Rapid Transit-trein meer as 'n uur lank op Swart Vrydag, een van die grootste inkopiedae van die jaar, tot stilstand gebring het. Die betoging, gelei deur BLM-medestigter Alicia Garza, is gereël in reaksie op die grootjurie se besluit om Darren Wilson nie oor die dood van Michael Brown aan te kla nie.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Serna |first1=Josef |title=Bay Area train service restored after Ferguson protest shutdown |url=https://www.latimes.com/local/lanow/la-me-ln-bart-protest-20141128-story.html |access-date=7 Julie 2016 |work=Los Angeles Times |date=28 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=14 Ferguson Activists Arrested After Demonstration Shuts Down Transbay BART |url=http://sanfrancisco.cbslocal.com/2014/11/28/blackoutblackfriday-activists-shut-down-west-oakland-bart-station-major-delays-michael-brown-ferguson-transbay-tube/ |access-date=21 Desember 2016 |publisher=CBS San Francisco |date=28 November 2014}}&lt;/ref&gt;

Ook in November is Tamir Rice, 'n 12-jarige Afro-Amerikaanse seun, deur 'n polisiebeampte in Cleveland doodgeskiet. Rice se dood word ook genoem as een van die gebeure wat die Black Lives Matter-beweging aangevuur het.&lt;ref name=&quot;nobody&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;vice 2015-04-10&quot;&gt;{{cite web |last1=Fields |first1=Liz |title=After Walter Scott Killing, Black Lives Matter Movement Calls For Citizen Oversight of Police |url=https://www.vice.com/en/article/after-walter-scott-killing-black-lives-matter-movement-calls-for-citizen-oversight-of-police/ |website=Vice News |date=10 April 2015 |access-date=26 Mei 2015}}&lt;/ref&gt;

[[Lêer:Black Lives Matter protest, Mall of America, December 2014.jpg|duimnael|links|'n Black Lives Matter-betoging teen polisiegeweld in die rotonde van die Mall of America in Bloomington, Minnesota, Desember 2014]]
In Desember het twee- tot drieduisend mense by die Mall of America in Bloomington, [[Minnesota]], bymekaargekom om te betoog teen die dood van ongewapende swart mans deur die polisie.&lt;ref name=&quot;reinan&quot;&gt;{{cite web |last1=Reinan |first1=John |date=4 Julie 2015 |title=Black Lives Matter protesters question 'intertwined' relationship between Mall of America and Bloomington. |url=http://www.startribune.com/black-lives-matter-protesters-question-intertwined-relationship-between-mall-of-america-and-bloomington/311587741/ |work=Star Tribune |access-date=21 Desember 2016}}&lt;/ref&gt; Die polisie by die winkelsentrum was met oproertoerusting en bomsnuffelhonde toegerus; minstens twintig betogers is in hegtenis geneem.&lt;ref name=&quot;Brumfield&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.cnn.com/2014/12/21/us/mall-of-america-black-lives-protest |title=Protesters' chants of 'Black Lives Matter' echo at megamall; at least 20 arrested |work=CNN |date=21 Desember 2014 |access-date=21 Desember 2014 |author=Brumfield, Ben}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ALDM&quot;&gt;{{Cite journal |last=Linscott |first=Charles &quot;Chip&quot; P. |date=2017 |title=All Lives (Don't) Matter: The Internet Meets Afro-Pessimism and Black Optimism |journal=Black Camera |volume=8 |issue=2 |pages=104-119 |doi=10.2979/blackcamera.8.2.06 |jstor=10.2979/blackcamera.8.2.06 |s2cid=148586329 |issn=1536-3155}}&lt;/ref&gt; Die bestuur het gesê hulle is &quot;uiters teleurgesteld dat die organiseerders van die Black Lives Matter-betoging besluit het om ons uitgesproke beleid en herhaalde herinneringe te ignoreer dat politieke betogings en demonstrasies nie op die eiendom van die Mall of America toegelaat word nie&quot;.&lt;ref name=&quot;Brumfield&quot; /&gt;

In [[Milwaukee]], [[Wisconsin]], het BLM betoog oor die polisie se doodmaak van Dontre Hamilton, wat in April gesterf het.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Seigle |first1=Max |date=14 Desember 2014 |title=Many participate in 'Black Lives Matter' rally downtown |url=http://www.wisn.com/news/many-participate-in-black-lives-matter-rally-downtown/30233084 |publisher=WISN-TV |access-date=21 Desember 2016}}&lt;/ref&gt; Black Lives Matter het ook oor die dood van John Crawford III betoog.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Wallace |first1=Lewis |date=30 Maart 2015 |title=Dayton 'Black Lives Matter' protesters to appear in court today |url=http://www.wksu.org/news/story/42439 |publisher=WKSU |access-date=21 Desember 2016}}&lt;/ref&gt; Die moord op Renisha McBride is eweneens deur Black Lives Matter betoog.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Anderson |first1=Michelle D. |date=13 Desember 2014 |title=Muskegon-area churches to participate in 'Black Lives Matter' movement on Sunday |url=http://www.mlive.com/news/muskegon/index.ssf/2014/12/muskegon-area_churches_to_part.html |work=Muskegon Chronicle |access-date=21 Desember 2016}}&lt;/ref&gt;

Ook in Desember is 'n protesoptog in Berkeley, Kalifornië, gehou in reaksie op die grootjurie se besluit om Darren Wilson op geen aanklag oor die dood van Michael Brown te vervolg nie. Betogers en joernaliste wat aan daardie byeenkoms deelgeneem het, het in 2015 'n regsgeding aanhangig gemaak waarin hulle &quot;ongrondwetlike polisie-aanvalle&quot; op deelnemers beweer het.&lt;ref name=&quot;skinner&quot;&gt;{{cite news |last1=Skinner |first1=Curtis |date=24 November 2015 |title=Black Lives Matter protesters sue over treatment by California police |work=Yahoo! News |agency=Reuters |url=https://news.yahoo.com/black-lives-matter-protesters-sue-over-treatment-california-030106780.html |access-date=21 Desember 2016}}&lt;/ref&gt;

'n Week ná die Michael Brown-uitspraak is twee polisiebeamptes in New York deur Ismaaiyl Brinsley doodgeskiet, wat gesê het hy wil polisiebeamptes doodmaak as vergelding vir die dood van Garner en Brown. Black Lives Matter het die skietery veroordeel, hoewel sommige regse media die groep daarmee probeer verbind het; die president van die Patrolman's Benevolent Association het beweer dat daar &quot;bloed aan die hande kleef van dié wat onder die dekmantel van betogings geweld op straat aangehits het&quot;.&lt;ref name=&quot;clayton&quot; /&gt; 'n Konserwatiewe televisiekommentator het ook probeer om Black Lives Matter te verbind met betogers wat by die &quot;Millions March&quot; in Desember, wat deur ander groepe gereël is, geskreeu het dat hulle &quot;dooie polisiemanne&quot; wil sien.&lt;ref name=&quot;clayton&quot; /&gt;

=== 2015 ===
[[Lêer:Don't forget Freddie Gray.jpg|duimnael|'n Betoger vestig die aandag op die dood van Freddie Gray in [[Baltimore]], April 2015]]
In 2015 het Black Lives Matter betoog oor die dood van talle Afro-Amerikaners weens polisieoptrede, onder meer dié van Charley Leundeu Keunang, Tony Robinson, Anthony Hill, Meagan Hockaday, Eric Harris, Walter Scott, Freddie Gray, William Chapman, Jonathan Sanders, Sandra Bland, Samuel DuBose, Jeremy McDole, Corey Jones en Jamar Clark, sowel as Dylann Roof se moord op die nege kerkgangers in Charleston.&lt;ref name=&quot;library of congress&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Ford |first1=Lynne E. |url=https://books.google.com/books?id=S9i5DQAAQBAJ |title=American Government and Politics Today, 2017-2018 Edition |last2=Bardes |first2=Barbara A. |last3=Schmidt |first3=Steffen W. |last4=Shelley |first4=Mack C. |publisher=Cengage Learning |year=2017 |isbn=978-1-337-09322-4 |location=Boston |pages=172-173}}&lt;/ref&gt;

In Maart het BLM by die kantoor van die Chicago-burgemeester Rahm Emanuel betoog en hervormings binne die Chicago-polisiedepartement geëis.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wisniewski |first1=Mary |title=Three arrested as Chicago protesters demand police reforms |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-chicago-police-protest-idUSKBN0MK27M20150324 |work=Reuters |date=24 Maart 2015 |access-date=9 November 2015 |archive-date=10 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151010172155/http://www.reuters.com/article/2015/03/24/us-usa-chicago-police-protest-idUSKBN0MK27M20150324 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Charley Leundeu Keunang, 'n 43-jarige Kameroense burger, is deur beamptes van die Los Angeles-polisiedepartement doodgeskiet. Die polisie het veertien mense ná BLM-betogings in hegtenis geneem.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rocha |first1=Veronica |title=LAPD arrests 14 protesters after #BlackLivesMatter demonstration |url=https://www.latimes.com/local/lanow/la-me-ln-14-police-protesters-arrested-20150415-story.html |work=Los Angeles Times |date=15 April 2015 |access-date=23 Julie 2016}}&lt;/ref&gt;

In April het Black Lives Matter regoor die Verenigde State betoog oor die dood van Freddie Gray, wat ook die Baltimore-betogings van 2015 ingesluit het.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hagen |first1=Sarah |title=Peaceful 'Black Lives Matter' protest in Tampa |url=http://www.wtsp.com/story/news/2015/05/02/peaceful-black-lives-matter-protest-in-tampa/26782995/ |publisher=10 News |access-date=8 November 2015}} {{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;norfleet&quot;&gt;{{cite web |last1=Norfleet |first1=Nicole |title=Twin Cities students walk out of schools to join Black Lives Matter protest |url=http://www.startribune.com/twin-cities-students-walk-out-to-join-black-lives-matter-protest/302163771/ |website=Star Tribune |date=2 Mei 2015 |access-date=8 November 2015 |archive-date=22 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022101430/https://www.startribune.com/twin-cities-students-walk-out-to-join-black-lives-matter-protest/302163771/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Die Nasionale Garde is ontbied.&lt;ref name=&quot;clayton&quot; /&gt; Ná die dood van Walter Scott in North Charleston, [[Suid-Carolina]], het Black Lives Matter oor Scott se dood betoog en burgerlike toesig oor die polisie geëis.&lt;ref name=&quot;vice 2015-04-10&quot; /&gt;

In Mei was 'n BLM-betoging in [[San Francisco]] deel van 'n landwye betoging, SayHerName, teen die polisie se doodmaak van swart vroue en meisies, waaronder Meagan Hockaday, Aiyana Jones en Rekia Boyd.&lt;ref name=&quot;naked&quot;&gt;{{cite news |title=Naked protesters gather in San Francisco for 'Black Lives Matter' |url=https://www.usatoday.com/story/news/2015/05/21/black-lives-matter-naked-protest-san-francisco/27742833 |newspaper=USA Today |access-date=26 Mei 2015 |last1=Mandaro |first1=Laura |last2=Guynn |first2=Jessica}}&lt;/ref&gt; In Cleveland, [[Ohio]], het BLM betoog nadat 'n beampte in die verhoor oor die dood van Timothy Russell en Malissa Williams onskuldig bevind is.&lt;ref name=&quot;CNN0526&quot;&gt;{{cite news |last1=Ellis |first1=Ralph |last2=McLaughlin |first2=Elliott |title=Cleveland protesters appear in court |url=http://www.cnn.com/2015/05/25/us/cleveland-police-verdict-reaction/index.html |access-date=26 Mei 2015 |work=CNN |date=25 Mei 2015}}&lt;/ref&gt; In Madison, Wisconsin, het BLM betoog nadat die beampte nie oor die dood van Tony Robinson aangekla is nie.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Spicuzza |first1=Mary |last2=Glauber |first2=Bill |title=Madison DA decides no charges warranted in Robinson shooting |url=http://www.jsonline.com/news/crime/303390891.html |newspaper=Milwaukee Journal Sentinel |access-date=26 Mei 2015}}&lt;/ref&gt;

In Junie, ná Dylann Roof se skietery in 'n histories swart kerk in Charleston, Suid-Carolina, het BLM-lede regoor die land dae lank gemarsjeer, betoog en waak gehou.&lt;ref name=&quot;zukic&quot;&gt;{{cite web |last1=Zukic |first1=Rialda |title=Hundreds march in solidarity in Charleston after church shooting |date=21 Junie 2015 |url=https://www.pbs.org/newshour/nation/hundreds-protest-hold-vigil-charleston-shooting |publisher=PBS Newshour |access-date=31 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kettmann |first1=Kayla |title=UC Berkeley's Black Student Union holds vigil, protest for Charleston victims |url=http://www.dailycal.org/2015/06/19/black-student-union-holds-vigil-protest-for-charleston-victims |work=Daily Californian |date=19 Junie 2015 |publisher=dailycal.org}}&lt;/ref&gt; BLM was deel van 'n vredesoptog op die Arthur Ravenel jr.-brug in Suid-Carolina.&lt;ref name=&quot;abc4&quot;&gt;{{cite web |title=Organizers says 20,000 joined Bridge to Peace march on Ravenel Bridge |date=21 Junie 2015 |url=http://www.abcnews4.com/story/29372529/watch-bridge-to-peace-event-live-on-abcnews-4-or-stream-it-live |publisher=abcnews4.com |access-date=2 November 2015 |archive-date=13 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151013080019/http://www.abcnews4.com/story/29372529/watch-bridge-to-peace-event-live-on-abcnews-4-or-stream-it-live |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ná die Charleston-skietery is 'n aantal gedenktekens vir die Konfederale State van Amerika met &quot;Black Lives Matter&quot; beklad of andersins beskadig.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Robert E. Lee Monument In VA. Vandalized With 'Black Lives Matter' |date=Julie 2015 |url=http://abc7chicago.com/news/robert-e-lee-monument-in-va-vandalized-with-black-lives-matter/820850/ |publisher=ABC 7 |access-date=2 November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;duda&quot;&gt;{{cite web |title='Black Lives Matter' spray painted on New Orleans monument |date=29 Junie 2015 |url=http://www.fox8live.com/story/29430719/black-lives-matter-spray-painted-on-new-orleans-monument |publisher=Fox 8 |access-date=2 November 2015}}&lt;/ref&gt; Sowat 800 mense het in McKinney, [[Texas]], betoog nadat 'n video vrygestel is waarin 'n beampte 'n meisie by 'n swembadpartytjie met sy knieë teen die grond vasdruk.&lt;ref&gt;{{cite news |title=McKinney video: Protest over Texas pool party policing |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-33059484 |newspaper=BBC News |date=9 Junie 2015 |access-date=8 November 2015}}&lt;/ref&gt;

In Julie het BLM-aktiviste regoor die Verenigde State begin betoog oor die dood van Sandra Bland, 'n Afro-Amerikaanse vrou wat na bewering opgehang in 'n tronksel in Waller County, Texas, gevind is.&lt;ref name=&quot;bland&quot;&gt;{{cite web |last1=Rhodes |first1=Dawn |title=More Sandra Bland footage released; protest held in downtown Chicago |url=http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/ct-sandra-bland-marijuana-20150728-story.html |work=Chicago Tribune |date=29 Julie 2015 |access-date=1 November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sun&quot;&gt;{{cite news |title=Groups in Texas hold vigil, protest in jail death of Sandra Bland |url=http://www.torontosun.com/2015/07/27/groups-in-texas-hold-vigil-protest-in-jail-death-of-sandra-bland |newspaper=Toronto Sun |date=27 Julie 2015 |access-date=1 November 2015}}&lt;/ref&gt; In [[Cincinnati]], Ohio, het BLM saamgetrek en betoog oor die dood van Samuel DuBose nadat hy deur 'n polisiebeampte van die Universiteit van Cincinnati doodgeskiet is.&lt;ref name=&quot;wlwt&quot;&gt;{{cite web |last1=Fuller |first1=Courtis |title=Black Lives Matter stages rally after murder indictment against UC officer |date=30 Julie 2015 |url=http://www.wlwt.com/news/black-lives-matter-hold-rally-after-charges-filed-against-uc-officer-ray-tensing/34427260 |publisher=wlwt.com |access-date=1 November 2015}}&lt;/ref&gt; In Newark, [[New Jersey]], het meer as duisend BLM-aktiviste teen polisiegeweld, rasse-onreg en ekonomiese ongelykheid gemarsjeer.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.greenleft.org.au/content/united-states-thousands-march-against-racism-police-brutality-new-jersey |title=United States: Thousands march against racism, police brutality in New Jersey |date=7 Augustus 2015 |first=Monica |last=Moorehead |work=Green Left Weekly |access-date=15 Desember 2016}}&lt;/ref&gt; Ook in Julie het BLM betoog oor die dood van Jonathan Sanders, wat gesterf het terwyl hy deur die polisie in [[Mississippi]] in hegtenis geneem is.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Chin |first1=Alan |title=Another reason to question whether black lives matter in Mississippi |date=28 Julie 2015 |url=http://blogs.reuters.com/great-debate/2015/07/28/another-reason-to-question-whether-black-lives-matter-in-mississippi/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728114748/http://blogs.reuters.com/great-debate/2015/07/28/another-reason-to-question-whether-black-lives-matter-in-mississippi/ |archive-date=28 Julie 2015 |work=Reuters |access-date=23 Julie 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Dodrill |first1=Tara |title=Mississippi Town Protests Death of Black Man by White Cop |date=20 Julie 2015 |url=http://www.inquisitr.com/2267240/jonathan-sanders-mississippi-town-protests-death-of-black-man-by-white-cop/ |publisher=Inquisitir |access-date=23 Julie 2016 |archive-date=31 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230531150206/https://www.inquisitr.com/2267240/jonathan-sanders-mississippi-town-protests-death-of-black-man-by-white-cop |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[Lêer:1 Year Commemoration of the Murder of Michael Brown, the Ferguson Rebellion, &amp; the Black Lives Matter uprising. (20426285322).jpg|duimnael|opreg=1.5|Herdenking van die eerste jaar sedert die dood van Michael Brown en die Ferguson-onrus by die Barclays Center in [[Brooklyn]], New York, Augustus 2015]]
In Augustus het BLM-organiseerders 'n byeenkoms in Washington, D.C., gehou om 'n einde aan geweld teen [[transgender]]vroue te eis.&lt;ref name=&quot;stein&quot;&gt;{{cite news |last1=Stein |first1=Perry |title=Black Lives Matter organizers hold rally in D.C. for black trans women |url=https://www.washingtonpost.com/news/local/wp/2015/08/25/black-lives-matter-organizers-hold-rally-in-d-c-for-black-trans-women/ |newspaper=The Washington Post |access-date=1 November 2015}}&lt;/ref&gt; In Charlotte, [[Noord-Carolina]], het BLM betoog en lê-in-betogings gehou nadat 'n regter die verhoor nietig verklaar het van 'n wit Charlotte-polisiebeampte wat die ongewapende swart man Jonathan Ferrell doodgeskiet het.&lt;ref name=&quot;kerrick&quot;&gt;{{cite web |title=2 arrested after Kerrick trial protests take violent turn |work=WCNC |url=http://www.wcnc.com/story/news/local/randall-kerrick-trial/2015/08/21/kerrick-trial-protesters-blocking-4th-street/32137825/ |publisher=wcnc.com |access-date=1 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151104145943/http://www.wcnc.com/story/news/local/randall-kerrick-trial/2015/08/21/kerrick-trial-protesters-blocking-4th-street/32137825/ |archive-date=4 November 2015}}&lt;/ref&gt; In [[Philadelphia]], [[Pennsilvanië]], het [[Janelle Monáe]], Jidenna en ander BLM-aktiviste deur Noord-Philadelphia gemarsjeer om aandag op polisiegeweld en Black Lives Matter te vestig.&lt;ref name=&quot;chang&quot;&gt;{{cite web |last1=Chang |first1=David |title=Janelle Monae, Jidenna March Through Philly |date=12 Augustus 2015 |url=http://www.nbcphiladelphia.com/news/local/Janelle-Monae-Jidenna-North-Philadelphia-Protest-Black-Lives-Matter-321611372.html |publisher=NBC Philadelphia |access-date=1 November 2015}}&lt;/ref&gt; Rondom 9 Augustus, die eerste herdenking van Michael Brown se dood, het BLM in St. Louis en regoor die land saamgetrek, waak gehou en gemarsjeer.&lt;ref name=&quot;brownann&quot;&gt;{{cite news |title=Ferguson protesters, police gather on West Florissant Avenue; state of emergency declared in county |url=https://www.stltoday.com/news/local/crime-and-courts/ferguson-protesters-police-gather-on-west-florissant-avenue-state-of/article_7564c9cb-cc89-58cb-8787-4aaa91bcccaa.html |newspaper=St. Louis Post-Dispatch |access-date=1 November 2015 |archive-date= 9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109075853/https://www.stltoday.com/news/local/crime-and-courts/ferguson-protesters-police-gather-on-west-florissant-avenue-state-of/article_7564c9cb-cc89-58cb-8787-4aaa91bcccaa.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;simone&quot;&gt;{{cite web |last1=Wilson |first1=Simone |title=Hundreds of #BlackLivesMatter Protesters March on Downtown Brooklyn |date=9 Augustus 2015 |url=http://patch.com/new-york/fortgreene/breaking-hundreds-blacklivesmatter-protesters-march-downtown-brooklyn |publisher=patch.com |access-date=1 November 2015}}&lt;/ref&gt;

[[Lêer:Black Lives Matter protest against St. Paul police brutality (21552438456).jpg|duimnael|links|Black Lives Matter-betoging teen polisiegeweld in St. Paul by die Metro Green Line, September 2015]]
In September het meer as vyfhonderd BLM-betogers in Austin, Texas, teen polisiegeweld saamgetrek, en verskeie het kortliks protesbaniere op Interstate 35 gedra.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |last1=Baddour |first1=Dylan |title=Black Lives Matter protest shut down by police in Austin, Texas |url=http://www.chron.com/news/houston-texas/article/Black-Lives-Matter-protest-shut-down-by-police-in-6527316.php |work=Houston Chronicle |date=24 September 2015 |access-date=1 November 2015}}&lt;/ref&gt; In [[Baltimore]], [[Maryland]], het BLM-aktiviste gemarsjeer en betoog toe die verhore in die Freddie Gray-polisiegeweldsaak begin het.&lt;ref name=&quot;hedg&quot;&gt;{{cite news |last1=Hedgpeth |first1=Dana |title=Views from Baltimore as protesters rally in Freddie Gray case |url=https://www.washingtonpost.com/news/local/wp/2015/09/02/views-from-baltimore-as-protesters-rally-in-freddie-gray-case |newspaper=The Washington Post |access-date=1 November 2015}}&lt;/ref&gt; In [[Sacramento]], [[Kalifornië]], het sowat agthonderd BLM-betogers saamgetrek ter ondersteuning van 'n wetsontwerp in die Kaliforniese Senaat wat polisietoesig sou verskerp.&lt;ref name=&quot;sac&quot;&gt;{{cite news |last1=Pedroncelli |first1=Rich |title=Black Lives Matter protesters rally to back Senate bill increasing police oversight |url=http://www.ocregister.com/articles/police-680656-bill-protesters.html |publisher=ocregister.com |agency=Associated Press |access-date=1 November 2015}}&lt;/ref&gt; BLM het ook betoog oor die dood van Jeremy McDole.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Jaeger |first=Kyle |url=http://www.attn.com/stories/3306/jeremy-mcdole-shooting |title=Jeremy McDole Was Shot and Killed by Delaware Police |work=Attn |date=24 September 2015 |access-date=10 November 2015 |archive-date=30 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030062418/http://www.attn.com/stories/3306/jeremy-mcdole-shooting |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

In Oktober is Black Lives Matter-aktiviste in hegtenis geneem tydens 'n betoging by 'n konferensie van polisiehoofde in [[Chicago]].&lt;ref name=&quot;morris&quot;&gt;{{cite news |last1=Walk-Morris |first1=Tatiana |title=Black Lives Matter activists arrested during protest of police chiefs conference |url=http://www.chicagoreader.com/Bleader/archives/2015/10/26/black-lives-matter-activists-arrested-during-protest-of-police-chiefs-conference |newspaper=Chicago Reader |access-date=28 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt; &quot;Rise Up October&quot; het met die Black Lives Matter-veldtog oorvleuel en verskeie betogings meegebring.&lt;ref name=&quot;shaker&quot;&gt;{{cite web |last1=Shaker |first1=Nadeen |title=&quot;This injustice has taken genocidal proportions&quot;: Why Cornel West and Carl Dix are rising up against police brutality |url=http://www.salon.com/2015/10/21/this_injustice_has_taken_genocidal_proportions_why_cornel_west_and_carl_dix_are_rising_up_against_police_brutality/ |work=Salon |date=21 Oktober 2015 |access-date=31 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt; [[Quentin Tarantino]] en Cornel West, wat aan &quot;Rise Up October&quot; deelgeneem het, het polisiegeweld veroordeel.&lt;ref name=&quot;democ&quot;&gt;{{cite web |title=Voices of Rise Up October: Quentin Tarantino, Cornel West, Victims' Families Decry Police Violence |url=http://www.democracynow.org/2015/10/26/voices_of_rise_up_october_quentin |publisher=Democracy Now |access-date=31 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt;

[[Lêer:Justice for Jamar Response Action (22627979078).jpg|duimnael|Protesoptog in reaksie op die dood van Jamar Clark, Minneapolis, Minnesota, November 2015]]
[[Lêer:Black Lives Matter Sign - Minneapolis Protest (22632545857).jpg|duimnael|'n Aktivis hou 'n &quot;Black Lives Matter&quot;-plakkaat op buite die Minneapolis-polisie se vierde presink ná die dood van Jamar Clark op 15 November 2015]]
In November het BLM-aktiviste betoog nadat Jamar Clark deur die Minneapolis-polisiedepartement geskiet is.&lt;ref&gt;{{cite web |title=51 arrested in protests after black man shot by Minneapolis police |url=https://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2015/11/16/minneapolis-police-shooting/75859132 |work=USA Today |access-date=18 November 2015}}&lt;/ref&gt; 'n Deurlopende betoging is by die Minneapolis-polisie se vierde presink gereël. Tydens die kampbetoging het betogers en buitestanders met die polisie gebots, die stasie beskadig en probeer om met 'n voertuig daarteen vas te ry.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Forliti |first=Amy |title=Minneapolis police, protesters clash at 4th Precinct |website=Saint Paul Pioneer Press |location=Saint Paul |date=19 November 2015 |url=http://www.twincities.com/2015/11/19/minneapolis-police-protesters-clash-at-4th-precinct/ |access-date=11 Julie 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Keller |first=Bill |title=SUV rams 4th Precinct gate, 2 arrested for Jamar Clark vandalism |website=Fox 9 News |location=Minneapolis |date=24 November 2015 |url=http://www.fox9.com/news/51959667-story |access-date=11 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160707040023/http://www.fox9.com/news/51959667-story |archive-date=7 Julie 2016}}&lt;/ref&gt; Later in dieselfde maand is 'n optog ter ere van Jamar Clark gereël, van die vierde presink tot in die middestad van Minneapolis. Ná die optog het 'n groep mans met vuurwapens en liggaamspantsers&lt;ref name=&quot;startribune 2014-11-24&quot;&gt;{{cite web |last=Smith |first=Mary Lynn |title=Five people were shot near Black Lives Matter protest site |website=Star Tribune |location=Minneapolis |date=24 November 2015 |url=http://www.startribune.com/several-people-were-shot-near-black-lives-matter-protest-site/353121881/ |access-date=11 Julie 2016 |archive-date=8 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708121421/http://www.startribune.com/several-people-were-shot-near-black-lives-matter-protest-site/353121881/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; opgedaag en die betogers met rasseskeldname begin toesnou, volgens 'n woordvoerder van Black Lives Matter. Nadat betogers die gewapende mans gevra het om te loop, het die mans die vuur geopen en vyf betogers geskiet.&lt;ref name=&quot;startribune 2014-11-24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Silverstein 2015&quot;&gt;{{cite web |last=Silverstein |first=Jason |title=Five people shot at Minneapolis Black Lives Matter protest |website=Daily News |location=New York |date=24 November 2015 |url=http://www.nydailynews.com/news/national/shot-minneapolis-police-protest-article-1.2444905 |access-date=21 Desember 2015}}&lt;/ref&gt; Al die beserings het hospitalisasie vereis, maar was nie lewensgevaarlik nie. Die mans het gevlug, maar is later gevind en in hegtenis geneem. Die drie mans wat gearresteer is, was jonk en wit, en waarnemers het hulle as [[wit oppergesag]]voorstanders beskryf.&lt;ref name=&quot;Washington Post 2015&quot;&gt;{{cite news |title=Two men arrested in shooting of Black Lives Matter protesters in Minneapolis |newspaper=The Washington Post |date=24 November 2015 |url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2015/11/24/five-people-shot-near-minneapolis-protest-cops-searching-for-3-white-male-suspects |access-date=21 Desember 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.startribune.com/police-searching-for-suspects-who-fired-into-crowd-at-blm-protest-outside-4th-precinct/353154811/ |title=3 men in custody, 1 released in Minneapolis 4th Precinct protest shooting |first1=Libor |last1=Jany |first2=David |last2=Chanen |date=25 November 2015 |work=Star Tribune |access-date=11 Julie 2016 |archive-date=8 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708121420/http://www.startribune.com/police-searching-for-suspects-who-fired-into-crowd-at-blm-protest-outside-4th-precinct/353154811/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; In Februarie 2017 is een van die gearresteerdes, Allen Scarsella, op 'n dosyn aanklagte van aanranding en oproer in verband met die skietery skuldig bevind. Deels op grond van maande se rassistiese boodskappe wat Scarsella voor die skietery aan sy vriende gestuur het, het die regter sy verdediging se argument dat hy &quot;naïef&quot; was, verwerp en hom in April 2017 tot 15 jaar van 'n moontlike maksimum van 20 jaar gevonnis.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cbsnews.com/news/minnesota-man-gets-15-years-for-shooting-5-black-lives-matter-protesters/ |title=Minnesota Man Gets 15 Years for Shooting 5 Black Lives Matter Protesters |date=27 April 2017 |work=CBS News |access-date=30 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theroot.com/man-gets-15-years-for-shooting-5-blm-activists-protesti-1794769476 |title=Man Gets 15 Years for Shooting 5 BLM Activists Protesting Police Shooting Death of Jamar Clark |first=Angela |last=Helm |date=29 April 2017 |work=The Root |access-date=30 April 2017}}&lt;/ref&gt;

Vanaf November 2015 het BLM betoog oor die moord op Laquan McDonald en die bedanking van talle Chicago-amptenare geëis weens die skietvoorval en die hantering daarvan. McDonald is 16 keer deur die Chicago-polisiebeampte Jason Van Dyke geskiet.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Lopez |first1=German |title=The Chicago police shooting of Laquan McDonald, explained |date=25 November 2015 |url=https://www.vox.com/explainers/2015/11/24/9796704/laquan-mcdonald-police-shooting-chicago |publisher=Vox |access-date=23 Julie 2016}}&lt;/ref&gt;

=== 2016 ===
In 2016 het Black Lives Matter betoog oor die dood van talle Afro-Amerikaners weens polisieoptrede, onder meer dié van Bruce Kelley jr., Alton Sterling, Philando Castile, Joseph Mann, Abdirahman Abdi, Paul O'Neal, Korryn Gaines, Sylville Smith, Terence Crutcher, Keith Lamont Scott, Alfred Olango en Deborah Danner.

In Januarie het honderde BLM-betogers in San Francisco gemarsjeer teen die dood van Mario Woods, wat op 2 Desember 2015 deur beamptes van die San Francisco-polisie doodgeskiet is. Die optog is tydens 'n Super Bowl-geleentheid gehou.&lt;ref&gt;{{cite web |author=O, Janet |url=http://abc7news.com/news/hundreds-march-in-sf-to-protest-sfpds-fatal-shooting-of-mario-woods/1180634/ |title=Hundreds March In SF To Protest SFPD's Fatal Shooting Of Mario Woods |publisher=ABC7 |date=30 Januarie 2016 |access-date=10 Julie 2016}}&lt;/ref&gt; BLM het regoor die land betogings, gemeenskapsvergaderings, leersessies en direkte aksies gehou met die doel om &quot;die radikale nalatenskap van [[Martin Luther King jr.]] terug te eis&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Saxon-Parrish |first1=Shani |title=The Movement for Black Lives Is Urging You to No. ReclaimMLK This Weekend |url=http://www.colorlines.com/articles/movement-black-lives-urging-you-reclaimmlk-weekend |publisher=Colorlines |date=15 Januarie 2016 |access-date=23 Julie 2016}}&lt;/ref&gt;

In Februarie is Abdullahi Omar Mohamed, 'n 17-jarige Somaliese vlugteling, deur die polisie van [[Salt Lake City]], [[Utah]], geskiet en gewond ná 'n beweerde konfrontasie met 'n ander persoon. Die skietvoorval het tot BLM-betogings gelei.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Alberty |first1=Erin |author2=Michael McFall |title=Police investigate SLC shooting; protesters flood downtown streets |url=http://www.sltrib.com/home/3596397-155/slc-police-investigation-continues-in-wake |work=Salt Lake Tribune |date=2 Maart 2016 |access-date=23 Julie 2016}}&lt;/ref&gt;

In Junie het lede van BLM en Color of Change betoog teen die skuldigbevinding en vonnisoplegging van Jasmine Richards in Kalifornië weens 'n voorval in 2015 waarin sy probeer verhoed het dat 'n polisiebeampte 'n ander vrou in hegtenis neem. Richards is skuldig bevind aan die &quot;poging om 'n persoon onwettig uit die wettige bewaring van 'n vredesbeampte te neem&quot; – 'n aanklag wat die deelstaat se strafkode tot twee maande voor die voorval as &quot;lynching&quot; bestempel het.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Pena |first1=Marina |title=Hundreds protest sentencing of Black Lives Matter activist in Pasadena |url=https://www.pasadenastarnews.com/2016/06/07/hundreds-protest-sentencing-of-black-lives-matter-activist-in-pasadena/ |work=Pasadena Star News |date=7 Junie 2016 |access-date=23 Julie 2016}}&lt;/ref&gt;

Op 5 Julie is Alton Sterling, 'n 37-jarige swart man, verskeie kere op kort afstand geskiet terwyl twee wit beamptes van die Baton Rouge-polisiedepartement hom in [[Baton Rouge]], [[Louisiana]], teen die grond vasgedruk het. Op die aand van 5 Julie het meer as 100 betogers in Baton Rouge &quot;no justice, no peace&quot; geskreeu, vuurwerke afgeskiet en 'n kruising versper om oor Sterling se dood te betoog.&lt;ref name=&quot;brennan&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/news/national/la-cops-shoot-kill-man-selling-music-baton-rouge-store-article-1.2700548 |title=Alton Sterling shot, killed by Louisiana cops during struggle after he was selling music outside Baton Rouge store |last=Brennan |first=Christopher |date=5 Julie 2016 |newspaper=Daily News |location=New York |access-date=5 Julie 2016}}&lt;/ref&gt; Op 6 Julie het Black Lives Matter 'n kerswaak in Baton Rouge gehou, met die uitroep &quot;Ons het Baton Rouge lief&quot; en oproepe om geregtigheid.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://abcnews.go.com/US/black-lives-matter-holds-vigil-alton-sterling-baton/story?id=40391901 |title=Baton Rouge Police Shooting: Alton Sterling's Aunt Says She Wants 'Justice' at Vigil |first=Julia |last=Jacobo |date=6 Julie 2016 |work=ABC News |access-date=9 Julie 2016}}&lt;/ref&gt;

Op 6 Julie is Philando Castile deur Jeronimo Yanez, 'n polisiebeampte van St. Anthony, Minnesota, doodgeskiet nadat hy in Falcon Heights, 'n voorstad van St. Paul, voorgekeer is. Castile het 'n motor bestuur met sy meisie en haar vierjarige dogter as passasiers toe Yanez en 'n ander beampte hom voorgekeer het.&lt;ref name=&quot;Chappell&quot;&gt;{{cite news |first1=Bill |last1=Chappell |url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2016/07/07/485066807/police-stop-ends-in-black-mans-death-aftermath-is-livestreamed-online-video |title=Police Stop Ends in Black Man's Death; Aftermath Is Live-Streamed on Facebook |publisher=NPR |date=7 Julie 2016 |access-date=7 Julie 2016}}&lt;/ref&gt; Volgens sy meisie het Castile, nadat hy om sy lisensie en registrasie gevra is, vir die beampte gesê dat hy 'n lisensie het om 'n wapen te dra en dat daar een in die motor is.&lt;ref name=&quot;BBCCastileDeath&quot;&gt;{{cite news |title=Philando Castile death: Aftermath of police shooting streamed live |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-36732908 |date=7 Julie 2016 |work=BBC News |access-date=7 Julie 2016}}&lt;/ref&gt; Sy het gesê: &quot;Die beampte het gesê moenie beweeg nie. Terwyl hy sy hande weer opgesteek het, het die beampte hom vier of vyf keer in die arm geskiet.&quot;&lt;ref name=&quot;PheiferPeck&quot;&gt;{{cite news |first1=Pat |last1=Pheifer |first2=Claude |last2=Peck |url=http://www.startribune.com/aftermath-of-officer-involved-shooting-captured-on-phone-video/385789251/ |title=Aftermath of fatal Falcon Heights officer-involved shooting captured on video |work=Star Tribune |date=7 Julie 2016 |access-date=7 Julie 2016 |archive-date=10 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210210085324/https://www.startribune.com/aftermath-of-officer-involved-shooting-captured-on-phone-video/385789251/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Sy het onmiddellik ná die skietvoorval 'n video regstreeks op [[Facebook]] uitgesaai. Ná Castile se dood het BLM regoor Minnesota en die Verenigde State betoog.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Sanburn |first1=Josh |title=Black Lives Matter Leader Condemns Violence at St. Paul Protest |url=https://time.com/4400330/st-paul-protests-philando-castile-black-lives-matter/ |magazine=Time |date=10 Julie 2016 |access-date=23 Julie 2016 |archive-date=17 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160717163206/http://time.com/4400330/st-paul-protests-philando-castile-black-lives-matter/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[Lêer:Protest march in response to the Philando Castile shooting (28084964251).jpg|duimnael|Protesoptog in reaksie op die dood van Philando Castile, St. Paul, Minnesota, 7 Julie 2016]]
Op 7 Julie is 'n BLM-betoging in [[Dallas]], Texas, gehou om te protesteer oor die dood van Alton Sterling en Philando Castile. Aan die einde van die vreedsame betoging het Micah Xavier Johnson uit 'n lokval die vuur geopen, vyf polisiebeamptes doodgeskiet en sewe ander beamptes en twee burgerlikes gewond. Die skutter is daarna met 'n bom wat deur 'n robot afgelewer is, gedood.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2016/07/08/like-a-little-war-snipers-shoot-11-police-officers-during-dallas-protest-march-killing-five/ |last1=Achenbach |first1=Joel |author2=William Wan |author3=Mark Berman |author4=Moriah Balingit |title=Five Dallas police officers were killed by a lone attacker, authorities say |newspaper=The Washington Post |date=8 Julie 2016 |access-date=9 Julie 2016}}&lt;/ref&gt; Voor sy dood het Johnson volgens die polisie gesê dat &quot;hy ontsteld was oor Black Lives Matter&quot; en dat &quot;hy wit mense wou doodmaak, veral wit beamptes&quot;.&lt;ref name=&quot;Bromwich&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2016/07/09/us/dallas-police-shooting.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708125031/http://www.nytimes.com/2016/07/09/us/dallas-police-shooting.html |archive-date=8 Julie 2016 |url-access=subscription |url-status=live |title=Dallas Shooting Suspect, Micah Johnson, 'Upset at White People' |first1=Manny |last1=Fernandez |author3=Jonah Engel Bromwich |author2=Richard Pérez-Peña |newspaper=The New York Times |issn=0362-4331 |date=8 Julie 2016 |access-date=9 Julie 2016}}&lt;/ref&gt; Die Texaanse luitenant-goewerneur Dan Patrick en ander konserwatiewe wetgewers het die Black Lives Matter-beweging vir die skietery blameer.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.texastribune.org/2016/07/08/lt-gov-dan-patrick-blames-black-lives-matter-prote/ |title=Dan Patrick Blames Black Lives Matter Movement for Dallas Shooting |last=Mekelburg |first=Madlin |date=8 Julie 2016 |website=The Texas Tribune |access-date=9 Julie 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://video.foxnews.com/v/5027952148001/texas-lt-gov-patrick-on-dallas-ambush-this-has-to-end/ |title=Texas Lt. Gov. Patrick on Dallas ambush: 'This has to end' |date=8 Julie 2016 |publisher=Fox News Channel |access-date=9 Julie 2016}}&lt;/ref&gt; Die Black Lives Matter-netwerk het 'n verklaring uitgereik waarin die skietery veroordeel word.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cbsnews.com/news/dallas-shooting-black-lives-matter-leaders-respond/ |title=Black Lives Matter condemns Dallas, pushes forward with protests |work=CBS News |date=8 Julie 2016 |access-date=9 Julie 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.latimes.com/politics/la-na-dallas-protest-impact-20160708-snap-story.html |title=Dallas police shootings could create unwelcome tensions for Black Lives Matter movement and its allies |last1=Kaleem |first1=Jaweed |author2=Evan Halper |work=Los Angeles Times |date=8 Julie 2016 |access-date=9 Julie 2016}}&lt;/ref&gt; Op 8 Julie is meer as 100 mense by Black Lives Matter-betogings regoor die Verenigde State in hegtenis geneem.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/blacklivesmatter-protest-rochester-police-arrest-74-demonstration-n606416 |title=More Than 100 Arrested at Baton Rouge, Rochester Black Lives Matter Protests |first1=F. Brinley |last1=Bruton |first2=Kurt |last2=Chirbas |last3=Associated Press |date=9 Julie 2016 |work=NBC News |access-date=14 Julie 2016}}&lt;/ref&gt;

[[Lêer:Sit-in during San Francisco July 2016 rally against police violence - 3.jpg|duimnael|Betoging in reaksie op die dood van Alton Sterling, San Francisco, Kalifornië, 8 Julie 2016]]
In die eerste helfte van Julie was daar minstens 112 betogings in 88 Amerikaanse stede.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lee |first1=Jasmine C. |author2=Iaryna Mykhyalshyn |author3=Rudy Omri |author4=Anjali Singhvi |title=At Least 88 Cities Have Had Protests in the Past 13 Days Over Police Killings of Blacks |url=https://www.nytimes.com/interactive/2016/07/16/us/protesting-police-shootings-of-blacks.html |newspaper=The New York Times |date=16 Julie 2016}}&lt;/ref&gt; Op 13 Julie het die basketbalsterre LeBron James, Carmelo Anthony, Chris Paul en Dwyane Wade die ESPY-toekennings van 2016 met 'n Black Lives Matter-boodskap geopen.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Harrison |first1=Lily |title=LeBron James, Carmelo Anthony, Chris Paul and Dwyane Wade Open 2016 ESPYs With Powerful Black Lives Matter Message |url=http://www.eonline.com/news/779880/lebron-james-carmelo-anthony-chris-paul-and-dwyane-wade-open-2016-espys-with-powerful-black-lives-matter-message |publisher=E! |date=13 Julie 2016 |access-date=27 Julie 2016}}&lt;/ref&gt; Op 26 Julie het Black Lives Matter 'n betoging in Austin, Texas, gehou om die derde herdenking van die dood van Larry Jackson jr. te gedenk.&lt;ref name=&quot;march&quot;&gt;{{cite web |url=http://kxan.com/2016/07/26/black-lives-matter-marks-anniversary-of-larry-jackson-jr-s-death/ |title=Black Lives Matter marks anniversary of Larry Jackson, Jr.'s death |date=26 Julie 2016 |access-date=7 Desember 2016 |publisher=KXAN |author=Ricke, Claire}} {{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Op 28 Julie het beamptes van die Chicago-polisiedepartement Paul O'Neal ná 'n motorjaagtog in die rug geskiet en gedood.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.chicagotribune.com/news/local/breaking/ct-man-shot-by-police-identified-20160729-story.html |title=3rd cop loses police powers; autopsy shows man shot in South Shore died from wound to back |author1=Crepeau, Megan |author2=Marwa Eltagouri |author3=Patricia Callahan |author4=Annie Sweeney |work=Chicago Tribune |date=30 Julie 2016 |access-date=5 Augustus 2016}}&lt;/ref&gt; Ná die skietvoorval het honderde mense in Chicago, [[Illinois]], gemarsjeer.&lt;ref name=&quot;DNA&quot;&gt;{{cite web |last1=Nitkn |first1=Alex |title=Hundreds Block Downtown Streets To Protest Police Killing Of Paul O'Neal |url=https://www.dnainfo.com/chicago/20160807/downtown/paul-oneal-killing-spurs-hundreds-march-through-downtown |publisher=DNA Info |access-date=23 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923190029/https://www.dnainfo.com/chicago/20160807/downtown/paul-oneal-killing-spurs-hundreds-march-through-downtown |archive-date=23 September 2016}}&lt;/ref&gt;

In Randallstown, Maryland, naby Baltimore, het polisiebeamptes op 1 Augustus Korryn Gaines, 'n 23-jarige swart Amerikaanse vrou, doodgeskiet en ook haar seun gewond.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/us-news/2016/aug/02/korryn-gaines-black-woman-killed-by-police-son-injured |title=Black woman shot dead by police during alleged standoff while holding son |first=Jamiles |last=Lartey |date=2 Augustus 2016 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Daar is in Baltimore oor Gaines se dood betoog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.baltimoresun.com/2016/08/15/maryland-fop-conference-opens-to-protests-in-baltimore/ |title=Maryland FOP conference opens to protests in Baltimore |first=Colin |last=Campbell |work=The Baltimore Sun |date=15 Augustus 2016}}&lt;/ref&gt;

In Augustus het Black Lives Matter in [[Pittsburgh]], Pennsilvanië, betoog oor die dood van Bruce Kelley jr., wat die vorige Januarie geskiet is nadat hy 'n polisiehond doodgesteek het terwyl hy van die polisie probeer wegkom het.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrow |first=Christian |title=Black Lives Matter rally highlights Kelley Jr. shooting |url=http://newpittsburghcourieronline.com/2016/07/28/black-lives-matter-rally-highlights-kelley-jr-shooting/ |work=Pittsburgh Courier |date=28 Julie 2016 |access-date=2 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170127204058/https://newpittsburghcourieronline.com/2016/07/28/black-lives-matter-rally-highlights-kelley-jr-shooting/ |archive-date=27 Januarie 2017}}&lt;/ref&gt;

Ook in Augustus het verskeie professionele sportlui aan betogings tydens die volkslied begin deelneem. Die betogings het in die National Football League (NFL) begin nadat Colin Kaepernick van die San Francisco 49ers tydens die [[volkslied]] gesit het, in plaas van die gebruiklike om te staan, voor sy span se derde voorseisoenwedstryd van 2016.&lt;ref name=&quot;SB&quot;&gt;{{cite web |last1=Sandritter |first1=Mark |title=A timeline of Colin Kaepernick's national anthem protest and the NFL players who joined him |date=11 September 2016 |url=https://www.sbnation.com/2016/9/11/12869726/colin-kaepernick-national-anthem-protest-seahawks-brandon-marshall-nfl |publisher=SB Nation |access-date=20 September 2016}}&lt;/ref&gt; In 'n onderhoud ná die wedstryd het hy sy standpunt so verduidelik: &quot;Ek gaan nie opstaan om trots te wys in die vlag van 'n land wat swart mense onderdruk nie. Vir my is dit groter as voetbal, en dit sou selfsugtig van my wees om die ander kant toe te kyk. Daar is lyke in die straat en mense wat betaalde verlof kry en met moord wegkom.&quot;&lt;ref name=&quot;wyche&quot;&gt;{{cite web |publisher=National Football League |url=https://www.nfl.com/news/colin-kaepernick-explains-why-he-sat-during-national-anthem-0ap3000000691077 |title=Colin Kaepernick explains why he sat during national anthem |first=Steve |last=Wyche |date=27 Augustus 2016 |access-date=27 Augustus 2016}}&lt;/ref&gt; Die betoging is wyd vertolk as solidariteit met die Black Lives Matter-beweging.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Allen |first1=Nick |title=Colin Kaepernick: NFL Black Lives Matter protests recall rebellious spirit of 1960s sporting greats |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/09/18/colin-kaepernick-nfl-black-lives-matter-protests-recall-rebellio/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/2016/09/18/colin-kaepernick-nfl-black-lives-matter-protests-recall-rebellio/ |archive-date=10 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=4 Oktober 2016 |work=The Daily Telegraph |date=18 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Katch |first1=Danny |last2=Zirin |first2=Dave |title=From the Raised Fist to the Bended Knee |url=https://www.jacobinmag.com/2016/09/colin-kaepernick-nfl-black-lives-matter/ |access-date=4 Oktober 2016 |work=Jacobin |date=25 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Johnson |first1=Jason |title=Colin Kaepernick Shows #BlackLivesMatter Even When His Career May Not |url=http://www.theroot.com/articles/culture/2016/08/colin-kaepernick-shows-blacklivesmatter-even-when-his-career-may-not/ |access-date=4 Oktober 2016 |work=theroot.com |date=29 Augustus 2016 |archive-date=3 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161003205120/http://www.theroot.com/articles/culture/2016/08/colin-kaepernick-shows-blacklivesmatter-even-when-his-career-may-not/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Die betogings het gemengde reaksies uitgelok en het sedertdien na ander Amerikaanse sportligas versprei.

In September het BLM betoog oor die dood van Terence Crutcher, wat in [[Tulsa]], [[Oklahoma]], deur polisiebeamptes geskiet is, en Keith Lamont Scott in Charlotte, Noord-Carolina.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cnn.com/2016/09/21/us/charlotte-police-shooting/index.html |title=One person shot during violent Charlotte protest; officer hurt |website=CNN |date=21 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYDaily&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/news/crime/video-released-fatal-police-shooting-unarmed-oklahoma-man-article-1.2798435 |title=Video released in fatal police shooting of unarmed Oklahoma man Terence Crutcher |work=Daily News |location=New York |date=19 September 2016 |access-date=19 September 2016 |author=Salinger, Tobias}}&lt;/ref&gt; ''The Charlotte Observer'' het berig: &quot;Die betogers het begin saamdrom toe die nag geval het, ure ná die skietvoorval. Hulle het plakkate gedra met leuses soos 'Stop Killing Us' en 'Black Lives Matter', en hulle het 'No justice, no peace' geskreeu. Die toneel was soms chaoties en gespanne, met waterbottels en klippe wat na die polisielinies gegooi is, maar baie betogers het tot vrede opgeroep en hul mede-betogers gesmeek om nie gewelddadig op te tree nie.&quot;&lt;ref name=&quot;ObserverAftermath16&quot;&gt;{{cite news |author1=Marusak, Joe |author2=Ely Portillo |author3=Mark Price |author4=Adam Bell |title=Charlotte faces aftermath of protests ignited by fatal police shooting; 16 officers injured |url=http://www.charlotteobserver.com/news/local/crime/article103009432.html |newspaper=The Charlotte Observer |date=20 September 2016}}&lt;/ref&gt; Verskeie aande se betogings is in September en Oktober in El Cajon, Kalifornië, gehou ná die dood van Alfred Olango.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Chokshi |first1=Niraj |last2=Bromwich |first2=Jonah Engel |title=Demonstrators Protest Fatal Police Shooting of a Black Man in El Cajon, Calif. |url=https://www.nytimes.com/2016/09/29/us/shooting-el-cajon-police.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160928074404/http://www.nytimes.com/2016/09/29/us/shooting-el-cajon-police.html |archive-date=28 September 2016 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=24 Desember 2016 |work=The New York Times |date=28 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tometi |first1=Opal |last2=Lipscombe |first2=Carl |title=What the Shooting of Alfred Olango Says About the State of Black Refugees in the U.S. |url=https://time.com/4531836/black-immigrants/ |access-date=24 Desember 2016 |magazine=Time |date=18 Oktober 2016 |archive-date=24 Desember 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224233751/http://time.com/4531836/black-immigrants/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== 2017 ===
Tydens Swart Geskiedenismaand in 2017 is 'n maandlange &quot;Black Lives Matter&quot;-kunsuitstalling deur drie kunstenaars van Richmond, [[Virginia]], by die First Unitarian Universalist Church of Richmond in die Byrd Park-gebied van die stad aangebied. Die uitstalling het meer as 30 uiteenlopende multikulturele kunstenaars vertoon rondom 'n tema oor rassegelykheid en geregtigheid.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Lord |first1=Jo |title=Art Gallery: &quot;Black Lives Matter&quot; art show at First Unitarian Universalist Church |url=http://www.richmond.com/entertainment/art/art-gallery-black-lives-matter-art-show-at-first-unitarian/article_baaa0708-6091-5e5c-95b8-e072e4acf82d.html |website=Richmond Times-Dispatch |access-date=23 Februarie 2017 |page=E4 |date=23 Februarie 2017}}&lt;/ref&gt;

In dieselfde maand het die James Branch Cabell-biblioteek van die Virginia Commonwealth University (VCU) 'n maandlange program van geleenthede oor Afro-Amerikaanse geskiedenis aangebied&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://news.vcu.edu//article/Black_History_Month_at_VCU_aims_to_spark_dialogue_celebrate_black |title=Black History Month at VCU aims to spark dialogue, celebrate black excellence |first=Brian |last=McNeill |website=news.vcu.edu |date=29 Januarie 2016 |access-date=9 Junie 2020 |archive-date=9 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609200920/https://news.vcu.edu//article/Black_History_Month_at_VCU_aims_to_spark_dialogue_celebrate_black}}&lt;/ref&gt; en foto's van die kerk se &quot;Black Lives Matter&quot;-uitstalling op sy buitelugskerm vertoon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wp.vcu.edu/cabellscreen/author/srobinson26/ |title=Sue Robinson |access-date=27 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228172455/http://wp.vcu.edu/cabellscreen/author/srobinson26/ |archive-date=28 Februarie 2017}}&lt;/ref&gt; Die VCU-program het ook ingesluit: die Real Life-filmreeks ''The Angry Heart: The Impact of Racism on Heart Disease among African-Americans''; die 14de jaarlikse VCU Libraries-lesing oor Swart Geskiedenismaand deur die spotprenttekenaar Keith Knight; 'n gesprek deur Lawrence Ross, skrywer van ''Blackballed: The Black and White Politics of Race on America's Campuses'', oor die verband tussen sy boek en die &quot;Black Lives Matter&quot;-beweging; en 'n bespreking deur dr. Velma P. Scantlebury, die eerste swart vroulike oorplantingschirurg in die Verenigde State, oor &quot;Health Equity in Kidney Transplantation: Experiences from a surgeon's perspective&quot;.

Black Lives Matter het betoog oor die dood van Jocques Clemmons, wat op 10 Februarie 2017 in [[Nashville]], [[Tennessee]], plaasgevind het.&lt;ref name=&quot;thetennesseanclemmonsfamily&quot;&gt;{{cite news |last1=Sawyer |first1=Ariana |last2=Tamburin |first2=Adam |last3=Wadhwani |first3=Anita |title=Jocques Clemmons' family, community leaders call for officer's firing |url=http://www.tennessean.com/story/news/2017/05/11/community-reaction-no-prosecution-nashville-officer-involved-shooting/318462001/ |access-date=14 Mei 2017 |work=The Tennessean |date=11 Mei 2017}}&lt;/ref&gt; Op 12 Mei 2017, 'n dag nadat Glenn Funk, die distriksaanklaer van Davidson County, besluit het om nie die polisiebeampte Joshua Lippert te vervolg nie, het die Nashville-tak van BLM 'n betoging gehou wat van naby die kampus van die Vanderbilt-universiteit tot by die woning van die Nashville-burgemeester Megan Barry gestrek het.&lt;ref name=&quot;tennesseanjusticedemonstratesoutside&quot;&gt;{{cite news |last1=Sawyer |first1=Ariana Maia |title=Justice for Jocques Coalition demonstrates outside Nashville mayor's home |url=http://www.tennessean.com/story/news/local/2017/05/12/justice-jocques-coalition-hold-silent-protest-after-no-charges-brought-against-officer/320433001/ |access-date=14 Mei 2017 |work=The Tennessean |date=12 Mei 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wkrnsilentmarchforjocques&quot;&gt;{{cite news |title=Silent march for Jocques Clemmons ends at Nashville mayor's home |url=http://wkrn.com/2017/05/12/silent-protest-for-jocques-clemmons-marches-to-nashville-mayors-house/ |access-date=14 Mei 2017 |publisher=WKRN-TV |date=12 Mei 2017 |archive-date=16 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170516170726/http://wkrn.com/2017/05/12/silent-protest-for-jocques-clemmons-marches-to-nashville-mayors-house/}}&lt;/ref&gt;

Op 27 September het studente wat met Black Lives Matter geassosieer word, by die College of William &amp; Mary betoog by 'n geleentheid van die American Civil Liberties Union (ACLU), omdat die ACLU geveg het vir die reg om die Unite the Right-saamtrek in Charlottesville, Virginia, te hou.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vagazette.com/news/va-vg-aclu-protest-1007-story.html |title=William and Mary students protest ACLU speaker, white supremacy |first=Wesley |last=Wright |work=The Virginia Gazette |date=6 Oktober 2017 |access-date=21 Oktober 2017 |archive-date=22 Oktober 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171022035719/http://www.vagazette.com/news/va-vg-aclu-protest-1007-story.html}}&lt;/ref&gt; William &amp; Mary se rektor, Taylor Reveley, het met 'n verklaring gereageer waarin hy die kollege se verbintenis tot oop debat verdedig het.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.insidehighered.com/quicktakes/2017/10/05/aclu-speaker-shouted-down-william-mary |title=ACLU Speaker Shouted Down at William &amp; Mary |last=Bauer-Wolf |first=Jeremy |date=5 Oktober 2017 |work=Inside Higher Ed |access-date=8 Oktober 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.insidehighered.com/news/2017/10/06/william-mary-students-who-shut-down-aclu-event-broke-conduct-code |title=Free speech advocate silenced |first=Jeremy |last=Bauer-Wolf |work=Inside Higher Ed |date=6 Oktober 2017 |access-date=21 Oktober 2017}}&lt;/ref&gt;

=== 2018 ===
In Februarie en Maart 2018 het die First Unitarian Church of Richmond in Richmond, Virginia, as deel van sy fokus op sosiale geregtigheid sy ''Second Annual Black Lives Matter Art Exhibition'' aangebied.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Second Annual Black Lives Matter Art Show |url=https://www.styleweekly.com/richmond/second-annual-black-lives-matter-art-show/Event?oid=6768779 |website=Style Weekly |access-date=5 Maart 2018 |archive-date=6 Maart 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180306023206/https://www.styleweekly.com/richmond/second-annual-black-lives-matter-art-show/Event?oid=6768779 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Kunswerke uit die uitstalling is op vasgestelde tye op die groot buiteskerm by die Virginia Commonwealth University se Cabell-biblioteek vertoon. Kunstenaars wat aan die uitstalling deelgeneem het, is genooi om hul werk te bespreek terwyl dit tydens 'n aandforum in 'n klein amfiteater by VCU se Hibbs Hall vertoon is. Hulle is ook genooi om daarna by 'n plaaslike vertoning van die 1961-verwerking van die film ''A Raisin in the Sun'' uit te stal.

In April het CNN berig dat die grootste Facebook-rekening wat voorgegee het om deel van die &quot;Black Lives Matter&quot;-beweging te wees, 'n swendelary was wat aan 'n wit man in Australië gekoppel is. Die rekening, met 700&amp;nbsp;000 volgelinge, is verbind aan fondsinsamelings wat $100&amp;nbsp;000 of meer ingesamel het, na bewering vir Amerikaanse Black Lives Matter-doelwitte; volgens CNN is 'n deel van die geld egter na Australiese bankrekeninge oorbetaal. Facebook het die betrokke blad opgeskort.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=O'Sullivan |first1=Donie |title=The biggest Black Lives Matter page on Facebook is fake |url=https://money.cnn.com/2018/04/09/technology/fake-black-lives-matter-facebook-page/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180409222055/http://money.cnn.com/2018/04/09/technology/fake-black-lives-matter-facebook-page/index.html |url-status=dead |archive-date=9 April 2018 |access-date=10 April 2018 |work=CNNMoney |year=2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=McGowan |first1=Michael |title=Fake Black Lives Matter Facebook page run by Australian union official – report |url=https://www.theguardian.com/us-news/2018/apr/10/fake-black-lives-matter-facebook-page-run-by-australian-union-official-report |access-date=10 April 2018 |work=The Guardian |date=10 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Australian union official linked to fake Black Lives Matter page suspended |url=http://www.abc.net.au/news/2018-04-10/fake-black-lives-matter-facebook-page-linked-to-australian-nuw/9636362 |access-date=10 April 2018 |work=ABC News (Australia) |date=10 April 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 2020 ===
Op 23 Februarie 2020 is Ahmaud Arbery, 'n ongewapende 25-jarige swart Amerikaanse man, vermoor terwyl hy in Glynn County, [[Georgia]], gedraf het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bonvillian |first=Crystal |title=Ahmaud Arbery: Video emerges of black jogger killed by 2 white men; case heads to grand jury |url=https://www.fox23.com/news/trending/video-emerges-black-jogger-chased-shot-dead-by-2-white-men-case-will-go-grand-jury/EXGDU3DAIJEHXAXW6DAYVRW6EQ/ |date=6 Mei 2020 |access-date=16 Junie 2020 |website=KOKI}}&lt;/ref&gt; Arbery is deur drie wit inwoners in twee voertuie agternagesit en gekonfronteer, onder wie 'n pa en seun wat gewapen was.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fausset |first=Richard |date=4 Junie 2020 |title=What We Know About the Shooting Death of Ahmaud Arbery |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/article/ahmaud-arbery-shooting-georgia.html |access-date=16 Junie 2020 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Al drie mans is op nege aanklagte, waaronder moord, aangekla.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Fausset |first1=Richard |title=Suspects in Ahmaud Arbery's Killing Are Indicted on Murder Charges |url=https://www.nytimes.com/2020/06/24/us/ahmaud-arbery-shooting-murder-indictment.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625005712/https://www.nytimes.com/2020/06/24/us/ahmaud-arbery-shooting-murder-indictment.html |archive-date=25 Junie 2020 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 Junie 2020 |work=The New York Times |date=24 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;

Op 13 Maart het polisiebeamptes in Louisville die woonsteldeur van die 26-jarige swart Amerikaner Breonna Taylor afgebreek om 'n lasbrief uit te voer wat hulle toegelaat het om sonder waarskuwing binne te gaan, weens vermoedens oor dwelms. Nadat haar kêrel 'n polisiebeampte in die been geskiet het,&lt;ref&gt;{{cite news |title=Experts: Report shows officer was shot by Breonna Taylor's boyfriend, not by friendly fire |url=https://eu.courier-journal.com/story/news/local/breonna-taylor/2020/10/08/breonna-taylor-report-shows-officer-shot-kenneth-walker-experts-say/5914804002/ |first=Andrew |last=Wolfson |newspaper=Louisville Courier Journal |access-date=22 November 2021 |date=8 Oktober 2020}}&lt;/ref&gt; het die polisie verskeie skote afgevuur wat tot haar dood gelei het. Haar kêrel het 911 gebel en gesê: &quot;Iemand het die deur ingeskop en my meisie geskiet.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title='Somebody shot my girlfriend': 911 call in police shooting |url=https://abcnews.go.com/US/wireStory/shot-girlfriend-911-call-police-shooting-70940401 |first=Dylan |last=Lovan |date=29 Mei 2020 |access-date=16 Junie 2020 |website=ABC News}}&lt;/ref&gt; Betogings met 'n oproep om polisiehervorming is in Louisville gehou.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Wood |first=Josh |date=6 Junie 2020 |title='She should be with us': Louisville protesters remember Breonna Taylor |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/us-news/2020/jun/06/breonna-taylor-louisville-protest-george-floyd |access-date=16 Junie 2020 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

==== George Floyd-betogings ====
[[Lêer:George Floyd protests in Washington DC, Lafayette Square.jpg|duimnael|George Floyd-betogings by Lafayette Square, Washington, D.C., 30 Mei 2020]]
Aan die einde van Mei is meer as 450 groot betogings,&lt;ref&gt;{{Cite magazine |title=George Floyd Protests Rage in Cities Across the U.S. |url=https://time.com/5845584/george-floyd-protests-cities/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531045039/https://time.com/5845584/george-floyd-protests-cities/ |archive-date=31 Mei 2020 |access-date=7 Junie 2020 |magazine=Time}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Map: Protests and rallies for George Floyd spread across the country |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/map-protests-rallies-george-floyd-spread-across-country-n1220976 |first=Jiachuan |last=Wu |author2=Nigel Chiwaya |author3=Savannah Smith |date=1 Junie 2020 |access-date=7 Junie 2020 |website=NBC News}}&lt;/ref&gt; aangevuur deur 'n reeks rassegelaaide gebeure, in stede en dorpe regoor die Verenigde State en op drie vastelande gehou.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |first=Rick |last=Rycroft |author2=Frank Jordans |date=6 Junie 2020 |title=Thousands Protest Across 3 Continents to Honor George Floyd and Support the Black Lives Matter Movement |url=https://time.com/5849493/black-lives-matter-george-floyd-protest-worldwide/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606172156/https://time.com/5849493/black-lives-matter-george-floyd-protest-worldwide/ |archive-date=6 Junie 2020 |access-date=7 Junie 2020 |magazine=Time}}&lt;/ref&gt; Die breekpunt was hoofsaaklik die moord op [[George Floyd]] deur die Minneapolis-polisiebeampte [[Derek Chauvin]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=George Floyd protests spread nationwide: Live updates |url=https://www.cnn.com/us/live-news/george-floyd-protest-updates-05-28-20/index.html |author1=Melissa Macaya |author2=Mike Hayes |author3=Fernando Alfonso III |author4=Daniella Diaz |author5=Jessie Yeung |author6=Steve George |author7=Ivana Kottasová |author8=Nick Thompson |date=28 Mei 2020 |website=CNN |access-date=30 Mei 2020}}&lt;/ref&gt; wat uiteindelik van moord in die tweede graad aangekla is nadat 'n video versprei het waarin Chauvin byna nege minute lank op Floyd se nek kniel terwyl Floyd om sy lewe smeek en herhaal: &quot;I can't breathe.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Charges against Derek Chauvin suggest George Floyd's death was unintended |url=https://www.nbcnews.com/news/crime-courts/charges-against-officer-suggest-george-floyd-s-death-unintended-n1224731 |first=Danny |last=Cevallos |date=4 Junie 2020 |access-date=7 Junie 2020 |website=NBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Hill |first1=Evan |last2=Tiefenthäler |first2=Ainara |last3=Triebert |first3=Christiaan |last4=Jordan |first4=Drew |last5=Willis |first5=Haley |last6=Stein |first6=Robin |date=31 Mei 2020 |title=8 Minutes and 46 Seconds: How George Floyd Was Killed in Police Custody |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/05/31/us/george-floyd-investigation.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601040003/https://www.nytimes.com/2020/05/31/us/george-floyd-investigation.html |archive-date=1 Junie 2020 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=7 Junie 2020 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Ná betogers se eise om verdere vervolgings is drie ander beamptes aangekla van medepligtigheid aan moord in die tweede graad.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Waldrop |first=Theresa |title=The charges against the four officers involved in George Floyd's death, explained |url=https://www.cnn.com/2020/06/04/us/george-floyd-officers-charges-explained/index.html |date=5 Junie 2020 |access-date=7 Junie 2020 |website=CNN}}&lt;/ref&gt;

[[Lêer:North America Protests 8 JUN 2020.jpg|duimnael|Betogings in Mei 2020 ná George Floyd se dood]]
[[Lêer:Black Lives Matter, Washington National Cathedral, 10June2020.jpg|duimnael|links|opreg|&quot;Black Lives Matter&quot; op die fasade van die Washington National Cathedral, 10 Junie 2020]]
Black Lives Matter het van 30 Mei af byeenkomste in die Verenigde State en wêreldwyd gereël,&lt;ref&gt;{{Cite web |first=Benazir |last=Wehelie |author2=Amy Woodyatt |title='I can't breathe': Hundreds lie down in protest |url=https://www.cnn.com/2020/06/03/world/gallery/george-floyd-lie-down-intl-scli/index.html |date=4 Junie 2020 |access-date=7 Junie 2020 |website=CNN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Black Lives Matter rally for George Floyd on Saturday at Marion Square |url=https://abcnews4.com/news/local/black-lives-matter-rally-for-george-floyd-saturday-at-marion-square |last=Fortier-Bensen |first=Tony |date=29 Mei 2020 |website=WCIV |access-date=30 Mei 2020}}&lt;/ref&gt; waar betogers Floyd se laaste oomblikke uitgebeeld het deur in strate en op brûe te gaan lê en &quot;I can't breathe&quot; te skreeu, terwyl ander in hul duisende gemarsjeer het met plakkate soos &quot;Sê vir jou broer in blou, moenie skiet nie&quot;, &quot;Wie bel jy wanneer die moordenaar 'n kenteken dra?&quot; en &quot;Geregtigheid vir George Floyd&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 Junie 2020 |title=Photos: The signs and art of the George Floyd protests |url=https://www.mercurynews.com/photos-the-signs-and-art-of-the-george-floyd-protests |access-date=7 Junie 2020 |website=The Mercury News}}&lt;/ref&gt; Hoewel die betogings wêreldwyd was en deur verskeie ongeaffilieerde organisasies ondersteun is, word die Black Lives Matter-beweging onlosmaaklik daaraan verbind.&lt;ref&gt;{{Cite web |author2=Christina Maxouris |first=Dakin |last=Andone |author3=Josh Campbell |title=Minneapolis City Council members intend to defund and dismantle the city's police department |url=https://www.cnn.com/2020/06/07/us/george-floyd-protests-sunday/index.html |access-date=7 Junie 2020 |date=8 Junie 2020 |website=CNN}}&lt;/ref&gt; Black Lives Matter het gevra dat die polisie &quot;ontfinansier&quot; word, 'n slagspreuk met uiteenlopende vertolkings wat wissel van die algehele afskaffing van die polisie tot die onttrekking van fondse uit polisie en gevangenisse ten gunste van maatskaplike dienste in gemeenskappe van kleur.&lt;ref&gt;{{Cite web |first=Scottie |last=Andrew |title=There's a growing call to defund the police. Here's what it means |url=https://www.cnn.com/2020/06/06/us/what-is-defund-police-trnd/index.html |date=17 Junie 2020 |access-date=7 Junie 2020 |website=CNN}}&lt;/ref&gt; [[NPR]] het in 2020 berig dat die Washington, D.C.-tak van Black Lives Matter geëis het dat die polisie ontfinansier word, dat die bou van nuwe gevangenisse gestaak word, dat sekswerk gedekriminaliseer word, dat polisie uit skole verwyder word, dat betogers kwytgeskeld word en dat kontantborgtog in [[Maryland]] afgeskaf word.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Austermuhle |first1=Martin |last2=Cardoza |first2=Kavitha |date=9 Junie 2020 |title=Here's What Black Lives Matter D.C. Is Calling For, And Where The City Stands |url=https://www.npr.org/local/305/2020/06/09/872859084/here-s-what-black-lives-matter-d-c-is-calling-for-and-where-the-city-stands |access-date=9 Augustus 2020 |website=NPR}}&lt;/ref&gt;

[[Lêer:DSC 0008 (50283939071).jpg|duimnael|regs|Al Sharpton het op 28 Augustus 2020 die Commitment March in Washington, D.C., gelei]]
Op 5 Junie het die burgemeester van Washington, D.C., Muriel Bowser, aangekondig dat 'n deel van die straat buite die [[Withuis]] amptelik na Black Lives Matter Plaza herdoop is, kompleet met 'n straatnaambord.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Wu |first=Nicholas |title=DC Renames Street near White House 'Black Lives Matter Plaza' to Honor George Floyd Protests |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2020/06/05/black-lives-matter-mural-painted-near-white-house-mayors-behest/3153364001/ |date=5 Junie 2020 |website=USA Today |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605162259/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2020/06/05/black-lives-matter-mural-painted-near-white-house-mayors-behest/3153364001/ |archive-date=5 Junie 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Op 7 Junie, te midde van die wêreldwye George Floyd-betogings en Black Lives Matter se oproep om die polisie te ontfinansier, het die stadsraad van Minneapolis gestem om &quot;sy polisiedepartement te ontbind&quot; en die fondse na maatskaplike programme in gemeenskappe van kleur te verskuif. Die stadsraadsvoorsitter Lisa Bender het gesê: &quot;Ons pogings tot geleidelike hervorming het misluk. Punt.&quot; Die raadstemming het gevolg nadat die openbare skole van Minneapolis, die Universiteit van Minnesota en Minneapolis Parks and Recreation hul bande met die Minneapolis-polisiedepartement verbreek het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Solender |first=Andrew |title=Minneapolis Votes To Disband Police Department |url=https://www.forbes.com/sites/andrewsolender/2020/06/07/minneapolis-votes-to-disband-police-department/ |date=7 Junie 2020 |access-date=8 Junie 2020 |website=Forbes}}&lt;/ref&gt; Teen die einde van 2020 is ongeveer $8&amp;nbsp;miljoen van die stad se polisiebegroting van $179&amp;nbsp;miljoen na loodsprogramme vir geweldsvoorkoming herverdeel, wat beskou is as juis die soort geleidelike hervorming wat aktiviste en politici vroeër afgekeur het.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/12/10/us/minneapolis-police-funding.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210134239/https://www.nytimes.com/2020/12/10/us/minneapolis-police-funding.html |archive-date=10 Desember 2020 |url-access=subscription |url-status=live |title=Minneapolis City Council Votes to Remove $8 Million From Police Budget |first1=Jenny |last1=Gross |first2=John |last2=Eligon |newspaper=The New York Times |date=10 Desember 2020}}&lt;/ref&gt;

Op 20 Julie het duisende werkers regoor die Verenigde State tydens die Strike for Black Lives, wat deels deur Black Lives Matter gereël is, uit hul werkplekke gestap om aandag op sistemiese rassisme ná Floyd se dood te vestig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jacobson |first=Don |date=20 Julie 2020 |title=National 'Strike for Black Lives' to fight racism, low wages |url=https://www.upi.com/Top_News/US/2020/07/20/National-Strike-for-Black-Lives-to-fight-racism-low-wages/7281595239459/ |access-date=22 Julie 2020 |website=United Press International |publisher=News World Communications}}&lt;/ref&gt;

Van 26 Mei tot 22 Augustus was daar meer as 7&amp;nbsp;750 BLM-verwante betogings op meer as 2&amp;nbsp;240 plekke regoor die Verenigde State.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 September 2020 |title=Demonstrations &amp; Political Violence in America: New Data for Summer 2020 |url=https://acleddata.com/2020/09/03/demonstrations-political-violence-in-america-new-data-for-summer-2020/ |access-date=5 September 2020 |website=ACLED}}&lt;/ref&gt;

Hoewel die meerderheid betogings vreedsaam was,&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lovett |first=Ian |date=4 Junie 2020 |title=1992 Los Angeles Riots: How the George Floyd Protests Are Different |language=en-US |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/how-george-floyd-protests-in-los-angeles-differ-from-1992-riots-11591263005 |url-access=subscription |access-date=7 Junie 2020 |issn=0099-9660}}&lt;/ref&gt; het sommige in onluste, plundering&lt;ref&gt;{{Cite news |date=31 Mei 2020 |title=Widespread unrest as curfews defied across US |language=en-GB |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-52865206 |access-date=7 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; en straatgevegte met die polisie en teenbetogers ontaard. Teen die einde van Junie 2020 is minstens 14&amp;nbsp;000 mense in hegtenis geneem.&lt;ref name=&quot;olson&quot;&gt;{{cite news |title=Antifa, Boogaloo boys, white nationalists: Which extremists showed up to the US Black Lives Matter protests? |first=Emily |last=Olson |website=ABC News |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=27 Junie 2020 |url=https://www.abc.net.au/news/2020-06-28/antifa-boogaloo-extremists-at-us-floyd-protests/12388260 |access-date=30 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;11000 arrested&quot;&gt;{{Cite web |last=Pham |first=Scott |date=2 Junie 2020 |title=Police Arrested More Than 11,000 People At Protests Across The US |url=https://www.buzzfeednews.com/article/scottpham/floyd-protests-number-of-police-arrests |website=BuzzFeed News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 Junie 2020 |title=Associated Press tally shows at least 9,300 people arrested in protests since killing of George Floyd |url=https://apnews.com/c51f66bd298157c52520ef56026e4857 |access-date=3 Junie 2020 |work=Associated Press}}&lt;/ref&gt; Teen Junie 2020 het meer as 19 mense in verband met die onrus gesterf. Brandstigting, [[vandalisme]] en plundering tussen 26 Mei en 8 Junie het landwyd ongeveer 1 tot 2&amp;nbsp;miljard dollar se versekerde skade veroorsaak – die grootste aangetekende skade weens burgerlike onrus in die Amerikaanse geskiedenis, meer as die vorige rekord wat tydens die Los Angeles-onluste van 1992 gestel is.&lt;ref name=&quot;Kingson-2020&quot;&gt;{{Cite web |last=Kingson |first=Jennifer A. |date=16 September 2020 |title=Exclusive: $1 billion-plus riot damage is most expensive in insurance history |url=https://www.axios.com/riots-cost-property-damage-276c9bcc-a455-4067-b06a-66f9db4cea9c.html |access-date=10 Oktober 2020 |website=Axios |language=en |archive-date=13 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201213110721/https://www.axios.com/riots-cost-property-damage-276c9bcc-a455-4067-b06a-66f9db4cea9c.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Riot damage&quot;&gt;{{Cite web |title=Vandalism, looting after Floyd's death sparks at least $1 billion in damages: report |url=https://thehill.com/homenews/news/516742-vandalism-looting-after-floyd-death-sparks-at-least-1-billion-in-damages-report |first=Kaelan |last=Deese |work=The Hill |date=17 September 2020 |access-date=9 Oktober 2020}}&lt;/ref&gt;

=== 2021 ===
Op 20 April 2021 het 'n jurie van ses wit mense en ses nie-wit mense Chauvin skuldig bevind op drie aanklagte: onopsetlike moord in die tweede graad, moord in die derde graad en strafbare manslag in die tweede graad.&lt;ref&gt;{{Cite web |author-first1=Quint |author-last1=Forgey |author-first2=Nolan D. |author-last2=McCaskill |title=Celebration is laced with warnings after Derek Chauvin conviction |url=https://www.politico.com/news/2021/04/20/derek-chauvin-trial-verdict-george-floyd-483535 |access-date=21 Junie 2022 |website=POLITICO |date=20 April 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Xiong |first1=Chao |last2=Walsh |first2=Paul |last3=Olson |first3=Rochelle |title=Derek Chauvin cuffed after murder, manslaughter convictions in death of George Floyd |url=https://www.startribune.com/derek-chauvin-cuffed-after-murder-manslaughter-convictions-in-death-of-george-floyd/600047825/ |access-date=21 Junie 2022 |website=Star Tribune |date=21 April 2021 |archive-date=26 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220326062239/https://www.startribune.com/derek-chauvin-cuffed-after-murder-manslaughter-convictions-in-death-of-george-floyd/600047825/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== 2022 ===
In [[Illinois]] het Olivia Butts 'n veldtog gelei om die afskaffing van kontantborgtog vir 2023 deur te voer onder 'n nuwe wet bekend as die SAFE-T Act.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wglt.org/local-news/2022-02-19/advocates-prepare-to-defend-elimination-of-cash-bail-before-it-even-arrives |title=Advocates prepare to defend elimination of cash bail, before it even arrives |last=Stahly Jr. |work=WGLT.org |first=Jim |date=19 Februarie 2022 |access-date=28 Februarie 2022}}&lt;/ref&gt;

As gevolg van pogings om dagga in 2021 te wettig, is die skuldigbevinding van die Black Lives Matter-aktivis Lexis Figuereo in New York uitgewis.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://dailygazette.com/2022/01/22/marijuana-possession-cases-set-to-be-expunged-as-courts-sift-through-thousands-of-records/ |title=Marijuana possession cases set to be expunged as courts sift through thousands of records |website=dailygazette.com |date=22 Januarie 2022}}&lt;/ref&gt;

=== 2023 ===
'n Waak is gehou vir Keenan Anderson, wat deur 'n polisiebeampte van die Los Angeles-polisiedepartement gedood is. Anderson was 'n neef van die Black Lives Matter-medestigter Patrisse Cullors.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Smith, Erika D. |url=https://www.latimes.com/california/story/2023-01-16/mlk-day-keenan-anderson-black-lives-matter-vigil-lapd-police-brutality |title=Column: MLK had a dream about ending police brutality. In L.A., we're clearly still dreaming |website=Los Angeles Times |date=16 Januarie 2023}}&lt;/ref&gt; Die vrystelling van kameramateriaal oor die dood van Tyre Nichols in Januarie 2023 het tot betogings in Memphis gelei. Al Sharpton van die National Action Network het hom hieroor uitgelaat toe die liggaamskameramateriaal vrygestel is.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.washingtonexaminer.com/news/crime/tyre-nichols-death-rev-al-sharpton-vows-fight-any-color-cops-commit-crimes |title=Tyre Nichols death: Rev. Al Sharpton vows to fight 'any color' police who commit crimes |first=Heather |last=Hunter |date=28 Januarie 2023 |website=Washington Examiner}}&lt;/ref&gt;

'n Uitspraak van die hooggeregshof van [[Alabama]] verhoed steeds dat die meeste polisieliggaamskameramateriaal openbaar gemaak word, waaronder dié wat verband hou met Joseph Pettaway, wat in 2018 doodgebloei het nadat 'n polisiehond hom gebyt het.&lt;ref name=&quot;al-tenn-6-apr-23&quot;&gt;{{cite news |last1=Sharp |first1=John |url=https://www.al.com/news/2023/04/tennessee-handling-of-body-cam-footage-sparks-renewed-attention-on-issue-in-alabama.html |title=Tennessee handling of body cam footage sparks renewed attention in Alabama |access-date=8 Januarie 2024 |work=al.com |publisher=Advance Local Media LLC |date=6 April 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;al-alabama-dog-17-dec-22&quot;&gt;{{cite news |last1=Remkus |first1=Ashley |url=https://www.al.com/news/2022/12/judge-blocks-release-of-video-of-deadly-police-dog-attack-in-alabama-says-cannot-be-unseen.html |title=Judge blocks release of video of deadly police dog attack in Alabama, says 'cannot be unseen' |website=al.com |publisher=Advance Local Media LLC. |access-date=8 Januarie 2024 |language=en |date=17 Desember 2022}}&lt;/ref&gt; In Desember 2022 het regter Jerusha Adams weer eens die vrystelling van videomateriaal oor Pettaway se dood verbied.&lt;ref name=&quot;al-alabama-dog-17-dec-22&quot; /&gt;

=== 2025 ===
[[Lêer:2025-03-10 Black Lives Matter Plaza removal Washington DC 13-38-02 1.jpg|duimnael|Werkspanne begin die Black Lives Matter Plaza-installasie verwyder]]
In Maart 2025 het Andrew Clyde, 'n Republikeinse lid van die Huis van Verteenwoordigers uit Georgia, 'n wetsontwerp ingedien wat sekere federale befondsing aan [[Washington, D.C.]], sou weerhou tensy Black Lives Matter Plaza na &quot;Liberty Plaza&quot; herdoop word, die muurskildery verwyder word en die stad alle verwysings na &quot;Black Lives Matter&quot; uit enige amptelike publikasies verwyder. Op 10 Maart 2025 het stadswerkers die installasie begin verwyder; burgemeester Bowser het gesê die verwydering is die gevolg van dreigemente van sowel president [[Donald Trump]] as die Republikeins-beheerde Kongres. Sy het gesê: &quot;Die muurskildery het miljoene mense geïnspireer en ons stad deur 'n pynlike tydperk gehelp, maar nou kan ons dit nie bekostig om deur betekenislose kongresinmenging afgelei te word nie. Die verwoestende uitwerking van die federale werksnoeiings moet ons grootste bekommernis wees.&quot; Daar is gesê die plein sou nuwe kuns van studente en kunstenaars ontvang as deel van Washington se America 250-muurskilderyprojek.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Harris |first=Christopher |date=4 Maart 2025 |title=Black Lives Matter Plaza to be redesigned as part of new DC mural project |url=https://www.fox5dc.com/news/black-lives-matter-plaza-be-redesigned-part-new-dc-mural-project |access-date=13 Maart 2025 |website=FOX 5 DC |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kim |first=Juliana |date=8 Maart 2025 |title=D.C.'s Black Lives Matter mural will be erased. Look back at the iconic street painting |url=https://www.npr.org/2025/03/08/nx-s1-5321872/dc-black-lives-matter-street-mural-history |access-date=13 Maart 2025 |work=NPR |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Archie |first=Ayana |date=10 Maart 2025 |title=City crews have begun removing the 'Black Lives Matter' street mural in D.C. |url=https://www.npr.org/2025/03/10/nx-s1-5323911/black-lives-matter-mural-washington-dc |access-date=13 Maart 2025 |work=NPR |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Khalil |first=Ashraf |date=4 Maart 2025 |title=Washington, DC, to remove 'Black Lives Matter' painting from street near White House, mayor says |url=https://apnews.com/article/black-lives-matter-mural-washington-dc-c2be76ef2c8af68050788a374c439063 |access-date=5 Maart 2025 |newspaper=Associated Press |archive-url=https://web.archive.org/web/20250305184419/https://apnews.com/article/black-lives-matter-mural-washington-dc-c2be76ef2c8af68050788a374c439063 |archive-date=5 Maart 2025}}&lt;/ref&gt;

== Internasionale beweging ==
Ná die dood van Freddie Gray in Baltimore, Maryland, in 2015 het swart aktiviste wêreldwyd hul hervormingspogings op Black Lives Matter en die [[Arabiese Lente]] geskoei.&lt;ref name=&quot;herbert&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=McKenzie |first1=Sheena |title=Black Lives Matter protests spread to Europe |date=11 Julie 2016 |url=http://www.cnn.com/2016/07/11/europe/black-lives-matter-protests-europe/ |work=CNN |access-date=7 Augustus 2016}}&lt;/ref&gt; Hierdie internasionale beweging is die &quot;Swart Lente&quot; genoem.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Beydoun |first1=Khaled |title=Baltimore and the emergence of a Black Spring |url=http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2015/05/baltimore-emergence-black-spring-150504123031263.html |publisher=Al Jazeera |access-date=11 November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;common&quot;&gt;{{cite web |last1=Khan |first1=Janaya |title=Black Lives Matter Has Become a Global Movement |url=http://www.commondreams.org/views/2015/08/09/black-lives-matter-has-become-global-movement |publisher=Common Dreams |access-date=11 November 2015}}&lt;/ref&gt; Bande is ook gesmee met soortgelyke internasionale pogings soos die Dalit-regtebeweging.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=From Black Lives Matter, activists for India's discriminated Dalits learn tactics to press for dignity |url=https://theworld.org/stories/2015/11/07/dalit-lives-matter-activists-india-say-us-tour |website=Public Radio International |access-date=18 November 2015 |date=8 November 2015 |last=Paul |first=Sonia}}&lt;/ref&gt;

=== Australië ===
[[Lêer:Brisbane Anti-Racism Protest - 6 June 2020 - AndrewMercer - DSC05521.jpg|duimnael|Betoging in Brisbane, 6 Junie 2020]]
Ná die dood van Ms Dhu in polisiebewaring in Augustus 2014 het betogings dikwels na die BLM-beweging verwys.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Klippmark |first1=Pauline |last2=Crawley |first2=Karen |title=Justice for Ms Dhu: Accounting for Indigenous Deaths in Custody in Australia |journal=Social &amp; Legal Studies |date=16 Oktober 2017 |volume=27 |issue=6 |pages=1-21 |doi=10.1177/0964663917734415 |s2cid=149347019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Blue |first1=Ethan |title=Seeing Ms. Dhu: inquest, conquest, and (in)visibility in black women's deaths in custody |journal=Settler Colonial Studies |date=27 September 2016 |volume=7 |issue=3 |pages=299-320 |doi=10.1080/2201473X.2016.1229294 |s2cid=151897929}}&lt;/ref&gt; In Julie 2016 is 'n BLM-byeenkoms in Melbourne, [[Australië]], gereël wat deur 3&amp;nbsp;500 mense bygewoon is.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Commons Librarian |date=29 Junie 2020 |title=Australian Black Lives Matter Rallies |url=https://commonslibrary.org/australian-black-lives-matter-rallies/ |access-date=15 September 2024 |website=The Commons Social Change Library |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; Die betoging het ook die mishandeling van inheemse Australiërs deur die Australiese polisie en regering beklemtoon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.abc.net.au/triplej/programs/hack/black-lives-matter-australian-protests/7635708 |title=#BlackLivesMatter hits Australia |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=17 Julie 2016}}&lt;/ref&gt;

In Mei 2017 is die Sydney-vredesprys aan Black Lives Matter toegeken. Die prys &quot;vereer 'n genomineerde wat 'vrede met geregtigheid', menseregte en geweldloosheid bevorder het&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/us-news/2017/may/23/black-lives-matter-awarded-2017-sydney-peace-prize |title=Black Lives Matter awarded 2017 Sydney peace prize |last=Wahlquist |first=Calla |date=22 Mei 2017 |work=The Guardian |access-date=23 Mei 2017 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

Vroeg in Junie 2020, kort ná die George Floyd-betogings in die Verenigde State, het betogings in Australië plaasgevind, waarvan baie op die plaaslike kwessie van Aboriginal-sterftes in aanhouding, rassisme in Australië en ander onregte teenoor inheemse Australiërs gefokus het.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2020/jun/06/aboriginal-deaths-in-custody-434-have-died-since-1991-new-data-shows |title=Aboriginal deaths in custody: 434 have died since 1991, new data shows |first1=Lorena |last1=Allam |first2=Calla |last2=Wahlquist |first3=Nick |last3=Evershed |date=5 Junie 2020 |website=The Guardian |access-date=18 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; Die krieketspeler Michael Holding het Australië, sowel as Engeland, gekritiseer omdat hulle geweier het om tydens [[krieket]]wedstryde ter ondersteuning van Black Lives Matter te kniel.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 September 2020 |title=Michael Holding blasts England, Australia for not kneeling in support of Black Lives Matter |url=https://www.dnaindia.com/cricket/report-michael-holding-blasts-england-australia-for-not-kneeling-in-support-of-black-lives-matter-2842394 |access-date=11 September 2020 |website=DNA India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Black Lives Matter: Michael Holding slams England, Australia for not taking a knee |url=https://www.freepressjournal.in/sports/cricket/black-lives-matter-michael-holding-slams-england-australia-for-not-taking-a-knee |access-date=11 September 2020 |website=Free Press Journal}}&lt;/ref&gt;

=== Brasilië ===
Swart mense in [[Brasilië]] ly onder ekonomiese marginalisering, staatsgeweld, diskriminasie en 'n laer lewensverwagting.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Brown |first=Ashley |date=23 Maart 2021 |title=Vidas Negras Importam: The Black Lives Matter Movement in Brazil |url=https://www.panoramas.pitt.edu/news-and-politics/vidas-negras-importam-black-lives-matter-movement-brazil |access-date=28 Maart 2021 |website=Panoramas}}&lt;/ref&gt; In Junie 2020 is twee swart kinders in Brasilië oorlede: die vyfjarige Miguel Otávio Santana da Silva en die veertienjarige João Pedro Matos Pinto.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; Miguel Otávio Santana da Silva was onder die toesig van sy ma se wit werkgewer toe hy van die balkon van 'n gebou geval het.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; João Pedro Matos Pinto is in [[Rio de Janeiro]] deur die polisie in die rug geskiet tydens 'n klopjag waarin die polisie sewentig skote afgevuur het.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Phillips |first=Tom |date=3 Junie 2020 |title=Black lives shattered: outrage as boy, 14, is Brazil police's latest victim |url=http://www.theguardian.com/world/2020/jun/03/brazil-black-lives-police-teenager |access-date=28 Maart 2021 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Hy is in dieselfde week as George Floyd gedood.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Damase |first=Laura |date=31 Desember 2020 |title=Amid racial injustice, Black Lives Matter movement gains momentum in Brazil |url=https://www.france24.com/en/tv-shows/reporters/20201231-amid-racial-injustice-black-lives-matter-movement-gains-momentum-in-brazil |access-date=28 Maart 2021 |website=France 24}}&lt;/ref&gt; Hul dood het tot betogings in stede regoor die land gelei.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; Die slagspreuk &quot;Black Lives Matter&quot; is in [[Portugees]] as &quot;Vidas Negras Importam&quot; vertaal.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; Die betogings het deur 2020 voortgeduur en is aan die einde van die jaar hernu nadat sekuriteitswagte by 'n supermark die 40-jarige sweiser João Alberto Silveira Freitas in [[Porto Alegre]] doodgeslaan het.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ogunkeye |first=Erin |date=21 November 2020 |title=Protests erupt in Brazil after supermarket security guards beat Black man to death |url=https://www.france24.com/en/americas/20201121-protests-erupt-in-brazil-after-supermarket-security-guards-beat-black-man-to-death |access-date=28 Maart 2021 |website=France 24}}&lt;/ref&gt;

=== Kanada ===
[[Lêer:Black Lives Matter, Anti-racism rally at Vancouver Art Gallery (49958359766).jpg|duimnael|Betoging in [[Vancouver]], 31 Mei 2020]]
In Julie 2015 het BLM-betogers Allen Road in [[Toronto]], [[Ontario]], gesluit uit protes teen die dood van twee swart mans in die metropolitaanse gebied – Andrew Loku en Jermaine Carby – aan die hande van die polisie.&lt;ref name=&quot;adam&quot;&gt;{{cite web |last1=Miller |first1=Adam |title=Black Lives Matter protesters shut down section of Allen Expressway |url=http://globalnews.ca/news/2134082/hundreds-protest-deaths-of-jermaine-carby-and-andrew-loku-in-toronto/ |website=globalnews.ca |publisher=Global News |access-date=1 November 2015}}&lt;/ref&gt; In September het BLM-aktiviste strate in Toronto gesluit en polisiegeweld en solidariteit met &quot;gemarginaliseerde swart lewens&quot; as rede daarvoor aangevoer. Black Lives Matter was 'n prominente deel van die Take Back the Night-geleentheid in Toronto.&lt;ref name=&quot;donato&quot;&gt;{{cite web |last1=Donato |first1=Al |title=Black Lives Matter Takes Back The Night And Shuts Down Downtown Toronto |url=http://www.huffingtonpost.ca/2015/09/28/black-lives-matter-toronto_n_8209932.html |work=Huff Post |date=28 September 2015 |access-date=31 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt;

In Junie 2016 is Black Lives Matter deur Pride Toronto as die eregroep in daardie jaar se Pride-optog gekies. Tydens die optog het hulle 'n sitbetoging gehou wat die optog sowat 'n halfuur lank tot stilstand gebring het.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Black Lives Matter versus Pride Toronto |url=https://nowtoronto.com/news/black-lives-matter-versus-pride-toronto/ |work=Now |date=12 Julie 2016}}&lt;/ref&gt; Hulle het verskeie eise gestel oor hoe Pride sy verhouding met [[LGBT|LGBTQ]]-nie-wit mense moet aanpas, onder meer stabiele befondsing en 'n geskikte lokaal vir die gevestigde Blockorama-geleentheid, groter diversiteit onder die organisasie se personeel en vrywilligers, en dat beamptes van die Toronto-polisiediens verbied word om in uniform in die optog te stap.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thestar.com/news/gta/2016/09/20/pride-toronto-apologizes-to-black-lives-matter-over-parade-protest.html |title=An Apologetic Pride Toronto gets rejected |last=Goffin |first=Peter |website=Toronto Star |date=20 September 2016 |access-date=20 September 2016}}&lt;/ref&gt; Pride se uitvoerende direkteur Mathieu Chantelois het BLM se eiselys onderteken, maar later gesê hy het dit net onderteken om die sitbetoging te beëindig en die optog aan die gang te kry, en dat hy nie ingestem het om die eise na te kom nie.&lt;ref name=&quot;cp24&quot;&gt;{{cite web |title=Pride organizer says he has not agreed to exclude police floats from parade |url=http://www.cp24.com/news/pride-organizer-says-he-has-not-agreed-to-exclude-police-floats-from-parade-1.2971974 |publisher=CP24 |date=4 Julie 2016}}&lt;/ref&gt;

Laat in Augustus 2016 het die Toronto-tak buite die Special Investigations Unit in Mississauga betoog na aanleiding van die dood van Abdirahman Abdi, wat tydens 'n inhegtenisneming in [[Ottawa]] gesterf het.&lt;ref&gt;{{cite web |work=Toronto Star |url=https://www.thestar.com/news/gta/2016/08/24/black-lives-matter-protesters-picket-siu-headquarters.html |title=Black Lives Matter protesters hit SIU headquarters |date=24 Augustus 2016}}&lt;/ref&gt;

In 2020 het die dood van Regis Korchinski-Paquet en die dood van D'Andre Campbell in [[Kanada]] BLM-betogings ontketen waarin geëis is dat polisiedienste se befondsing gestaak word.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Oyeniran |first=Channon |date=16 Desember 2020 |title=Black Lives Matter-Canada |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/black-lives-matter-canada |access-date=13 Mei 2021 |website=The Canadian Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Nasser |first=Shanifa |date=11 Junie 2020 |title=Police officer who fatally shot D'Andre Campbell not providing interview, notes to police watchdog |work=CBC News |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/d-andre-campbell-black-police-1.5607750 |access-date=14 Mei 2021}}&lt;/ref&gt;

Teen Desember 2020 was daar vyf Kanadese BLM-takke: in Toronto, [[Vancouver]], die Waterloo-streek, [[Edmonton]] en New Brunswick.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Die ander swaartepunt van die Black Lives Matter-beweging in Kanada is die aanspreek van kwessies, rassisme en ander onregte wat inheemse Kanadese in die gesig staar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/canada/newfoundland-labrador/diversity-summit-promotes-anti-racism-1.5627085 |title=Black Lives Matter, racism against Indigenous Canadians backdrop for N.L. diversity summit |website=CBC |date=25 Junie 2020 |access-date=1 Julie 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://paherald.sk.ca/2020/06/08/black-lives-matter-protests-also-affect-indigenous-people/ |title=Black Lives Matter protests also affect Indigenous people |first=Julianna |last=Maggrah |website=Prince Albert Daily Herald |date=8 Junie 2020 |access-date=1 Julie 2020 |archive-date=30 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030132519/https://paherald.sk.ca/2020/06/08/black-lives-matter-protests-also-affect-indigenous-people/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/canada/saskatoon/question-answer-sandy-hudson-black-lives-matter-defund-police-1.5613280 |title=Q&amp;A: Founder of Black Lives Matter in Canada explains the call to defund police |first=Alicia |last=Bridges |website=CBC |date=16 Junie 2020 |access-date=1 Julie 2020}}&lt;/ref&gt;

=== Denemarke ===
[[Lêer:Black Lives Matter Denmark demonstration in Christiansborg Slotsplads.jpg|duimnael|Betoging op Christiansborg Slotsplads, [[Kopenhagen]], 7 Junie 2020]]
In [[Denemarke]] is 'n organisasie genaamd Black Lives Matter Denmark in 2016 gestig deur Bwalya Sørensen, 'n vrou van [[Zambië]] wat op 19-jarige ouderdom na Denemarke gekom het. Die organisasie draai om Sørensen en fokus hoofsaaklik op afgekeurde asielsoekers en buitelandse misdadigers wat tot uitsetting uit Denemarke gevonnis is.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |last1=Wang |first1=Laura Friis |last2=Drivsholm |first2=Louise Schou |date=11 Junie 2020 |title=En ny shitstorm har skabt forvirring om, hvad Black Lives Matter Denmark står for – historien om bevægelsen begynder i 2016 |language=da |trans-title='n Nuwe storm het verwarring geskep oor waarvoor Black Lives Matter Denmark staan – die geskiedenis van die beweging begin in 2016 |work=Information |url=https://www.information.dk/indland/2020/06/ny-shitstorm-skabt-forvirring-black-lives-matter-denmark-staar-historien-bevaegelsen-begynder-2016 |url-access=subscription |access-date=21 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; Die verband met die Amerikaanse organisasie is onduidelik, maar Sørensen het gesê iemand in die Verenigde State het haar aangemoedig om 'n Deense tak te begin, en dat die Amerikaanse medestigter Ayọ Tometi haar in 2017 besoek het.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

In Junie 2020, ná die moord op George Floyd, het Black Lives Matter Denmark 'n betoging in [[Kopenhagen]] gehou wat 15&amp;nbsp;000 deelnemers gelok het. Ná die betoging het die organisasie, en veral Sørensen, heelwat kritiek ontlok omdat die reëls mense volgens etnisiteit geskei het: by die betoging kon net swart mense voor loop, en wit mense mog nie aan sekere gesange deelneem nie.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hagemann-Nielsen |first=Frederik |date=10 Junie 2020 |title=Kritikken hagler ned over Black Lives Matter-talskvinde: Bevægelsen bliver forplumret med hendes budskaber |language=da |trans-title=Kritiek reën neer op Black Lives Matter-woordvoerder: die beweging word deur haar boodskappe vertroebel |work=DR |url=https://www.dr.dk/nyheder/indland/kritikken-hagler-ned-over-black-lives-matter-talskvinde-bevaegelsen-bliver |access-date=21 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Macaraig |first=Ayee |date=15 Junie 2020 |title=Criticism raining down on BLM Denmark spokesperson |work=The Copenhagen Post |url=http://cphpost.dk/?p=114821 |access-date=21 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; Ander omstredenhede sluit in dat Sørensen geweier het om saam met [[Amnestie Internasionaal]] 'n betoging aan te bied omdat hul werknemers wit was,&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bostrup |first=Jens |date=9 Junie 2020 |title=Black Lives Matter i Danmark i voldsomt angreb: Amnesty International er en helt, helt hvid organisation |language=da |trans-title=Black Lives Matter in Denemarke val aan: Amnestie Internasionaal is 'n heeltemal wit organisasie |work=Politiken |url=https://politiken.dk/indland/art7817175/Amnesty-International-er-en-helt-helt-hvid-organisation |url-access=subscription |access-date=21 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; en dat sy onwettig geld ingesamel het terwyl sy die ontbrekende insamelingspermit as vreedsame &quot;burgerlike ongehoorsaamheid&quot; beskryf het.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sinnbeck |first=Peter |date=10 Junie 2020 |title=Black Lives Matter Denmark indsamler penge ulovligt: &quot;Det er sådan, civil ulydighed ser ud!&quot; |language=da |trans-title=Black Lives Matter Denmark samel onwettig geld in: &quot;Dít is hoe burgerlike ongehoorsaamheid lyk!&quot; |work=Radio4 |url=https://www.radio4.dk/black-lives-matter-denmark-indsamler-penge-ulovligt-det-er-saadan-civil-ulydighed-ser-ud/ |access-date=21 Junie 2020 |archive-date=30 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030074544/https://www.radio4.dk/black-lives-matter-denmark-indsamler-penge-ulovligt-det-er-saadan-civil-ulydighed-ser-ud/}}&lt;/ref&gt; Sørensen self is gekritiseer omdat sy die beweging met haar konfronterende styl verdeel.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bostrup |first=Jens |date=10 Junie 2020 |title=Bwalya Sørensen frastøder mange, men har også en anden side |language=da |trans-title=Bwalya Sørensen stoot baie mense af, maar het ook 'n ander kant |work=Politiken |url=https://politiken.dk/indland/samfund/art7819066/Bwalya-S%C3%B8rensen-frast%C3%B8der-mange-men-har-ogs%C3%A5-en-anden-side |url-access=subscription |access-date=21 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;

'n Nuwe organisasie, Afro Danish Collective, is in Junie 2020 aangekondig met Roger Matthisen, 'n voormalige lid van die Folketing vir Die Alternatief, as woordvoerder. Die organisasie het soortgelyke doelwitte as Black Lives Matter Denmark, maar volg 'n gematigder benadering en tref onder meer nie by betogings onderskeid tussen mense op grond van hul velkleur nie.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Dam |first=Philip Sune |date=17 Junie 2020 |title=Ny organisation om Black Lives Matter Denmark: Lederskabet er ikke professionelt nok |language=da |trans-title=Nuwe organisasie oor Black Lives Matter Denmark: die leierskap is nie professioneel genoeg nie |work=Berlingske |url=https://www.berlingske.dk/samfund/ny-organisation-om-black-lives-matter-denmark-lederskabet-er-ikke |access-date=21 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news |last1=Broberg |first1=Mads Bonde |last2=Jensen |first2=Kaare Kronberg |date=17 Junie 2020 |title=Black Lives Matter får en midtsøgende konkurrent |language=da |trans-title=Black Lives Matter kry 'n gematigde mededinger |work=Jyllands-Posten |url=https://jyllands-posten.dk/indland/ECE12225751/black-lives-matter-faar-en-midtsoegende-konkurrent/ |url-access=subscription |access-date=21 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; Matthisen het gesê Afro Danish Collective is deels gestig omdat die leierskap van Black Lives Matter Denmark nie professioneel genoeg was nie.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Frankryk ===
Op 18 Julie 2020 het duisende betogers naby [[Parys]] gemarsjeer om die vierde herdenking van die dood van Adama Traoré te gedenk. Traoré, 'n swart man, is in Julie 2016 in hegtenis geneem en het flou geword nadat polisiebeamptes hom teen die grond vasgedruk het. Hy is later by 'n polisiekantoor oorlede; die omstandighede van sy dood is onduidelik.&lt;ref name=&quot;DW-2020-07-18&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.dw.com/en/protesters-take-to-streets-of-france-germany-over-police-brutality/a-54229367 |title=Protesters take to streets of France, Germany over police brutality |date=18 Julie 2020 |access-date=18 Julie 2020 |website=Deutsche Welle}}&lt;/ref&gt; Die rassespanning het voortgeduur met onrus in 2023 ná die dood van die tiener Nahel Merzouk.

=== Duitsland ===
[[Lêer:BlackLivesMatter protest Berlin 2020-05-30 65.jpg|duimnael|Black Lives Matter-betoging in [[Berlyn]], Duitsland, 30 Mei 2020]]
Op 6 Junie 2020 het tienduisende mense regoor [[Duitsland]] byeengekom om die Black Lives Matter-beweging te steun.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 Junie 2020 |title=George Floyd killing spurs fresh protests across Europe |url=https://www.dw.com/en/george-floyd-killing-spurs-fresh-protests-across-europe/a-53706536 |access-date=6 Junie 2020 |website=DW.COM}}&lt;/ref&gt; Op 18 Julie 2020 het meer as 1&amp;nbsp;500 betogers aan 'n antirassistiese optog in [[Berlyn]] deelgeneem om polisiegeweld te veroordeel.&lt;ref name=&quot;DW-2020-07-18&quot; /&gt;

=== Japan ===
[[Lêer:DSC0223 (50045090466).jpg|duimnael|Betoging in Fukuoka, 21 Junie 2020]]
Ná die moord op George Floyd het verskeie betogings in [[Japan]] plaasgevind, onder meer 'n betoging van 1&amp;nbsp;000 mense in [[Osaka]] op 7 Junie 2020&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Takahashi |first1=Ryusei |last2=Johnston |first2=Eric |date=7 Junie 2020 |title=Protesters hit Tokyo and Osaka streets with rallies against racism and police brutality |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2020/06/07/national/protests-rallies-race-police-brutality-tokyo-japan/ |access-date=15 Junie 2020 |website=The Japan Times}}&lt;/ref&gt; en 'n optog van 3&amp;nbsp;500 mense deur die Shibuya- en Harajuku-gebiede van [[Tokio]] op 14 Junie 2020.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Takahashi |first=Ryusei |date=14 Junie 2020 |title=Black Lives Matter spreads to Tokyo as 3,500 people march to protest racism |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2020/06/14/national/black-lives-matter-spreads-tokyo-2000-people-march-protest-racism/ |access-date=15 Junie 2020 |website=The Japan Times}}&lt;/ref&gt; Die beweging het in die land 'n mate van teenkanting ontlok, veral op die internet,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hillier |first=Bianca |date=September 2020 |title=BLM Tokyo tackles Japan's own issues with anti-Black racism |url=https://theworld.org/stories/2020/09/16/tokyo-protesters-show-solidarity-black-lives-matter |access-date=4 November 2020 |website=Public Radio International}}&lt;/ref&gt; waar sommige gebruikers die tennisspeler [[Naomi Osaka]] gekritiseer het nadat sy mense aangemoedig het om by 'n Black Lives Matter-optog in die stad Osaka aan te sluit.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Denyer |first=Simon |date=Junie 2020 |title=Naomi Osaka supports Black Lives Matter, faces Japan backlash |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/japanese-tennis-player-naomi-osaka-speaks-out-for-black-lives-matter-faces-backlash/2020/06/08/f8432ca0-a92f-11ea-a43b-be9f6494a87d_story.html}}&lt;/ref&gt;

=== Nieu-Seeland ===
[[Lêer:June 14 Auckland Black Lives Matter protest.jpg|duimnael|links|opreg|Black Lives Matter-betoging op Aotea-plein, Auckland, 14 Junie 2020]]
Op 1 Junie 2020 is verskeie BLM-solidariteitsbetogings in reaksie op die moord op George Floyd in verskeie Nieu-Seelandse stede gehou, waaronder [[Auckland]], [[Wellington]], [[Christchurch]], [[Dunedin]], Tauranga, Palmerston North en Hamilton.&lt;ref&gt;{{cite news |title=New Zealand protests live: Protester ties himself to US Embassy in Wellington |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?objectid=12336288 |access-date=1 Junie 2020 |work=New Zealand Herald |date=1 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601074459/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?objectid=12336288 |archive-date=1 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Block |first1=George |last2=Kenny |first2=Lee |last3=Flahive |first3=Brad |last4=Piper |first4=Denise |title=Black Lives Matter marches: Thousands of Kiwis peacefully protest against racism |url=https://www.stuff.co.nz/national/politics/300025024/black-lives-matter-marches-thousands-of-kiwis-protests-stand-up-against-racism |access-date=1 Junie 2020 |work=Stuff |date=1 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601074643/https://www.stuff.co.nz/national/politics/300025024/black-lives-matter-marches-thousands-of-kiwis-peacefully-protest-against-racism |archive-date=1 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Miller |first=Grant |title=Dunedin crowd joins global protest |url=https://www.odt.co.nz/news/dunedin/dunedin-crowd-joins-global-protest |access-date=1 Junie 2020 |work=Otago Daily Times |date=1 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601080000/https://www.odt.co.nz/news/dunedin/dunedin-crowd-joins-global-protest |archive-date=1 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Black Lives Matter protest in downtown Tauranga |url=https://www.sunlive.co.nz/news/243932-black-lives-matter-protest-downtown-tauranga.html |access-date=1 Junie 2020 |work=SunLive |date=1 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602113739/https://www.sunlive.co.nz/news/243932-black-lives-matter-protest-downtown-tauranga.html |archive-date=2 Junie 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Die Auckland-geleentheid, wat tussen 2&amp;nbsp;000 en 4&amp;nbsp;000 deelnemers gelok het, is deur verskeie lede van Nieu-Seeland se Afrika-gemeenskap gereël. Die Auckland-organiseerder Mahlete Tekeste, die Afro-Amerikaanse uitlander Kainee Simone en die sportman [[Israel Adesanya]] het rassisme, massa-gevangesetting en polisiegeweld teen Afro-Amerikaners vergelyk met die oorverteenwoordiging van [[Maori's|Māori]] en Stille Oseaan-eilanders in Nieu-Seelandse gevangenisse, die omstrede proeflopies met gewapende polisiereaksiespanne, en bestaande rassisme teenoor minderhede in Nieu-Seeland, waaronder die aanvalle op moskees in Christchurch in 2019. Die hiphopkunstenaar en musiekvervaardiger Mazbou Q het ook 'n beroep op eerste minister [[Jacinda Ardern]] gedoen om geweld teen swart Amerikaners te veroordeel.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Junn |first1=Jihee |title=In pictures: The Black Lives Matter solidarity march, Auckland |url=https://thespinoff.co.nz/society/02-06-2020/in-pictures-the-black-lives-matter-solidarity-march-auckland/ |access-date=2 Junie 2020 |work=The Spinoff |date=2 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602122549/https://thespinoff.co.nz/society/02-06-2020/in-pictures-the-black-lives-matter-solidarity-march-auckland/ |archive-date=2 Junie 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Die linkse Groenparty, 'n lid van die Arbeidersparty-geleide koalisieregering, het ook steun vir die Black Lives Matter-beweging uitgespreek en die lot van Afro-Amerikaners met die rassisme, ongelykheid en hoër gevangesettingskoers onder die Māori- en Pasifika-gemeenskappe verbind. Die BLM-betogings in Nieu-Seeland het kritiek van adjunk-eerste minister Winston Peters ontlok omdat dit die land se COVID-19-regulasies oor sosiale afstand, wat massabyeenkomste van meer as 100 mense verbied het, oortree het.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Roy |first1=Eleanor |title=Thousands in New Zealand protest against George Floyd killing |url=https://www.theguardian.com/world/2020/jun/01/thousands-in-new-zealand-protest-against-george-floyd-killing |access-date=2 Junie 2020 |newspaper=The Guardian |date=2 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602103643/https://www.theguardian.com/world/2020/jun/01/thousands-in-new-zealand-protest-against-george-floyd-killing |archive-date=2 Junie 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Verenigde Koninkryk ===
[[Lêer:George Floyd Protest Brighton, England, UK - 49968982403.jpg|duimnael|regs|Betoging by die St. Nicholas-kerk in [[Brighton]], 3 Junie 2020]]
Black Lives Matter het in die somer van 2016 as beweging in die [[Verenigde Koninkryk]] na vore getree. Duisende het op 11 Julie aan betogings teen polisierassisme in [[Manchester]] deelgeneem, en 'n groep genaamd Black Lives Matter UK (UKBLM) is ná die [[Brexit]]-referendum van 23 Junie gestig by 'n vergadering wat deur die Amerikaanse BLM-aktivis Patrisse Cullors toegespreek is.&lt;ref name=&quot;Dray 2020&quot;&gt;{{cite web |last=Dray |first=Sally |title=Black Liberation Movements: Then and Now |website=House of Lords Library |date=1 Oktober 2020 |url=https://lordslibrary.parliament.uk/black-liberation-movements-then-and-now/ |access-date=26 Februarie 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pidd 2016&quot;&gt;{{cite web |last=Pidd |first=Helen |title=Thousands attend Black Lives Matter solidarity march in Manchester |website=The Guardian |date=11 Julie 2016 |url=http://www.theguardian.com/uk-news/2016/jul/11/black-lives-matter-solidarity-march-protest-manchester |access-date=26 Februarie 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Grazia&quot;&gt;{{cite web |title=2016: A Year Of Black Lives Matter In Britain |website=Grazia |first=Bridget |last=Minamore |date=Februarie 2017 |url=https://graziadaily.co.uk/life/real-life/2016-year-black-lives-matter-britain/ |access-date=26 Februarie 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gal-dem 2020&quot;&gt;{{cite web |title=Everything you need to know about Black Lives Matter UK |website=gal-dem |date=25 September 2020 |url=http://gal-dem.com/everything-you-need-to-know-about-black-lives-matter-uk/ |access-date=26 Februarie 2021 |archive-date=1 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301223719/https://gal-dem.com/everything-you-need-to-know-about-black-lives-matter-uk/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Op 6 September 2016 het BLM-betogers die London City-lughawe in [[Londen]] versper. Verskeie betogers het hulself aan mekaar vasgeketting op die lughawe se aanloopbaan.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-london-37283869 |title=Black Lives Matter protesters close London City Airport runway |date=6 September 2016 |work=BBC News |access-date=28 Januarie 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2016/sep/06/black-lives-matter-protesters-occupy-london-city-airport-runway |title=Black Lives Matter protest stops flights at London City airport |last1=Weaver |first1=Matthew |date=6 September 2016 |last2=Grierson |first2=Jamie |newspaper=The Guardian |issn=0261-3077 |access-date=28 Januarie 2017}}&lt;/ref&gt; Nege mense is in verband met die voorval in hegtenis geneem. Daar was ook BLM-betogings in ander Engelse stede, waaronder [[Birmingham]] en [[Nottingham]]. Die betogings in die Verenigde Koninkryk het die vyfde herdenking van die dood van Mark Duggan gedenk.&lt;ref&gt;{{cite web |author=McKenzie, Sheena |url=http://www.cnn.com/2016/08/05/europe/black-lives-matter-uk-heathrow-shutdown/ |title=Black Lives Matter blocks London's Heathrow Airport |publisher=CNN |date=5 Augustus 2016}}&lt;/ref&gt;

In 2016 het poniekoerante verskeie berigte gepubliseer om BLM-aktiviste te ontbloot en in diskrediet te bring, wat daartoe gelei het dat die beweging anonimiteit aangeneem het.&lt;ref name=&quot;gal-dem 2020&quot; /&gt; Op 25 Junie 2017 het BLM-ondersteuners in Stratford, Londen, betoog oor die dood van Edson Da Costa, wat in polisiebewaring gesterf het. Niemand is by die betoging in hegtenis geneem nie.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://metro.co.uk/2017/06/25/riot-police-deployed-to-justice-for-edson-protest-6734009/ |title=Riot police deployed to 'Justice for Edson' protest as fires started |last=Parker |first=Fiona |publisher=Metro |date=25 Junie 2017 |access-date=29 Junie 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2017/jun/25/demonstrators-confront-police-in-east-london-over-da-costa-death |title=Demonstrators confront police in east London over Da Costa death |newspaper=The Guardian |first=Kevin |last=Rawlinson |date=26 Junie 2017 |access-date=29 Junie 2017}}&lt;/ref&gt; Volgens Patrick Vernon is BLM se begin in die Verenigde Koninkryk in 2016 nie met respek begroet nie. Van 2018 af, ná gebeure soos die Grenfell-toringbrand en die Windrush-skandaal, is die beweging gunstiger deur swart Britte beskou, veral deur ouer swart Britte.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lee |first=Joseph |date=13 Junie 2020 |title=Five factors behind the UK George Floyd protests |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/uk-52997848 |access-date=1 September 2020}}&lt;/ref&gt; In Desember 2019 het Black Lives Matter UK saam met die koalisie Wretched of the Earth gewerk om die stemme van [[Inheemse volke|inheemse volke]] en nie-wit mense wêreldwyd in die klimaatgeregtigheidsbeweging te verteenwoordig.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.redpepper.org.uk/an-open-letter-to-extinction-rebellion/ |title=An open letter to Extinction Rebellion |website=Red Pepper |date=3 Mei 2019 |access-date=1 Desember 2019}}&lt;/ref&gt;

[[Lêer:Black Lives Matter protest at US Embassy, London 03.jpg|duimnael|links|Betoging buite die Amerikaanse ambassade in Londen, 7 Junie 2020]]
In 2020 is betogings ter ondersteuning van die Black Lives Matter-beweging in die Verenigde State gehou. Ná die moord op George Floyd het betogings in Londen op 31 Mei op [[Trafalgarplein]], op 3 Junie in Hyde Park, op 6 Junie op Parliament Square en op 7 Junie buite die Amerikaanse ambassade plaasgevind. Soortgelyke betogings is in Manchester, [[Bristol]] en [[Cardiff]] gehou.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=31 Mei 2020 |title=Thousands join UK protests over George Floyd death |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-london-52868465 |access-date=5 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; Die Britse betogings het nie net solidariteit met Amerikaanse betogers getoon nie, maar ook swart mense herdenk wat in die Verenigde Koninkryk gesterf het. Betogers het gesange aangehef, plakkate gedra en sosialemediaplasings gedeel met die name van slagoffers soos Julian Cole,&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gayle |first=Damien |date=22 Oktober 2018 |title=Police officers sacked for lying about arrest where man's neck was broken |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2018/oct/22/julian-cole-police-officers-face-dismissal-over-incident-in-which-student-was-paralysed |access-date=5 Junie 2020 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Belly Mujinga,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 Mei 2020 |title=Station worker's death 'not linked to spit attack' |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-london-52853859 |access-date=5 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; Nuno Cardoso&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 Julie 2019 |title=Student 'struck by police baton' before death |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-oxfordshire-48907116 |access-date=5 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; en Sarah Reed.&lt;ref&gt;{{Cite press release |title=Jury concludes unnecessary delays and failures in care contributed to death of Sarah Reed at Holloway prison |url=https://www.inquest.org.uk/sarah-reed-inquest-conclusions |access-date=5 Junie 2020 |website=Inquest |date=20 Julie 2017}}&lt;/ref&gt;

[[Lêer:Edward Colston - empty pedestal.jpg|duimnael|opreg|Die leë voetstuk van die standbeeld van Edward Colston in [[Bristol]]. Sy vorige reputasie as filantroop het sedert die 1990's toenemend onder verdenking gekom namate bewustheid van sy slawehandel gegroei het; in Junie 2020 is die standbeeld omgegooi, beklad en in die Bristol-hawe gestoot.]]
Op 7 Junie het betogings in baie dorpe en stede voortgeduur.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.itv.com/news/2020-06-08/twelve-arrested-in-black-lives-matter-protest-in-central-london/ |title=Some 135 arrests made across around 200 UK Black Lives Matter protests |website=ITV News |date=8 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; Tydens 'n Black Lives Matter-betoging in [[Bristol]] is die standbeeld van Edward Colston – 'n filantroop, politikus en slawehandelaar van die laat 17de en vroeë 18de eeu – in die middestad deur betogers omgetrek, langs die pad gerol en in die Bristol-hawe gestoot.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/watch-toppled-edward-colston-statue-4202068 |title=WATCH: Toppled Edward Colston statue dumped in harbour |work=Bristol Post |date=7 Junie 2020 |access-date=7 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; Die daad is later veroordeel deur die Britse minister van binnelandse sake, [[Priti Patel]], wat gesê het: &quot;Hierdie baldadigheid is heeltemal onverdedigbaar.&quot;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-52973338 |title=Johnson urges peaceful struggle against racism |work=BBC News |date=9 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; In Londen het betogers die standbeeld van [[Winston Churchill]] op Parliament Square in Westminster vir 'n tweede keer met graffiti beklad, nadat dit 'n paar dae tevore ook beskadig is.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2020/06/08/cowed-cowardly-ministers-must-stop-appeasing-far-left-extremists/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/politics/2020/06/08/cowed-cowardly-ministers-must-stop-appeasing-far-left-extremists/ |archive-date=10 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Cowed and cowardly ministers must stop appeasing far-Left extremists |first=Patrick |last=O'Flynn |newspaper=The Telegraph |date=8 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; Swart spuitverf is oor sy naam gespuit en die woorde &quot;was a racist&quot; is daaronder aangebring.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt; 'n Betoger het ook probeer om die [[Vlag van die Verenigde Koninkryk|Britse vlag]] by die Cenotaaf, 'n gedenkteken vir Brittanje se oorlogsdooies, aan die brand te steek.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/churchill-statue-racism-british-black-lives-matter-protests/2020/06/08/33f68146-a991-11ea-9063-e69bd6520940_story.html |title=Britons cheer toppling of slave trader statue but are divided over tagging of Winston Churchill as racist |first=Karla |last=Adam |newspaper=The Washington Post |date=8 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; Later daardie aand het geweld tussen betogers en die polisie uitgebreek. Altesaam 49 polisiebeamptes is beseer nadat betogers bottels en vuurwerke na hulle gegooi het.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://news.sky.com/story/police-call-for-apology-from-bosses-after-49-officers-injured-during-anti-racism-protests-12002875 |title=Police call for apology from bosses after 49 officers injured during anti-racism protests |first=Lucia |last=Binding |date=8 Junie 2020 |website=Sky News}}&lt;/ref&gt; Oor die naweek is altesaam 135 mense deur die polisie in hegtenis geneem.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt; Die Britse eerste minister [[Boris Johnson]] het oor die gebeure gesê: &quot;Diegene wat openbare eiendom of die polisie aanval – wat die polisiebeamptes beseer wat probeer om ons almal veilig te hou – daardie mense sal die volle mag van die wet in die gesig staar; nie net weens die leed en skade wat hulle veroorsaak nie, maar ook weens die skade wat hulle aanrig aan die saak wat hulle beweer hulle verteenwoordig.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.itv.com/news/2020-06-08/johnson-protesters-must-work-peacefully-to-defeat-racism/ |title=Boris Johnson urges peaceful struggle against racism but says violent demonstrators will 'face full force of the law' |website=ITV News |date=8 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;

Vreedsame betogings het op 14 Junie 2020 op Millennium Square in [[Leeds]] plaasgevind&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 Junie 2020 |title=Protest to 'voice our pain, not damage property' |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-leeds-53042664 |access-date=22 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; en is deur 'n koalisie van organisasies, Black Voices Matter, gereël, waaronder Black Lives Matter Leeds.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Powerful pictures from the Black Lives Matter protest in Leeds |url=https://www.yorkshireeveningpost.co.uk/news/politics/15-powerful-pictures-black-lives-matter-protest-millennium-square-leeds-2884093 |access-date=22 Junie 2020 |website=www.yorkshireeveningpost.co.uk |date=14 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; 'n Tweede betoging is op 21 Junie op Woodhouse Moor gehou en deur Black Lives Matter Leeds gereël.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=21 Junie 2020 |title=Park protest calls for end to 'systemic racism' |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-leeds-53127688 |access-date=22 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;

Op 28 Junie is Black Lives Matter UK gekritiseer oor 'n reeks twiets vanaf hul geverifieerde Twitter-rekening oor Israel, waaronder een wat beweer het dat &quot;die Britse hoofstroompolitiek van die reg beroof word om Sionisme te kritiseer&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Jewish groups speak out after Black Lives Matter claims politicians are 'gagged' from criticising Israel |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2020/06/28/jewish-groups-speak-black-lives-matter-claims-politicians-gagged/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/2020/06/28/jewish-groups-speak-black-lives-matter-claims-politicians-gagged/ |archive-date=10 Januarie 2022 |url-status=live |url-access=subscription |first=Gabriella |last=Swerling |newspaper=The Telegraph |access-date=29 Junie 2020 |date=28 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; Die [[Premier League]], wat die Black Lives Matter-logo vir die res van die 2019-20-seisoen op hul sokkertruie gedra het, het daarna gesê dat pogings deur groepe om die saak vir hul eie politieke doeleindes te kaap, heeltemal ongewens is.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Premier League: Black Lives Matter campaign 'not endorsement of political movement' |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/53242328 |website=BBC Sport |access-date=30 Junie 2020 |date=30 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;

Ná aansienlike skenkings in die somer van 2020 het Black Lives Matter UK sy organisasie geformaliseer.&lt;ref name=&quot;gal-dem 2020&quot; /&gt; In September 2020 het die groep sy amptelike naam na Black Liberation Movement UK verander en is dit wetlik as 'n gemeenskapsvoordeelvereniging geregistreer.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Gayle |first1=Damien |title=BLM UK gains legal status and renames as Black Liberation Movement UK |url=https://www.theguardian.com/world/2020/oct/23/blm-uk-gains-legal-status-with-renaming-as-black-liberation-movement-uk |work=The Guardian |date=23 Oktober 2020}}&lt;/ref&gt; Die groep gebruik egter steeds die naam Black Lives Matter in sy wêreldwye samewerkingspogings.&lt;ref name=&quot;JonesTele&quot;&gt;{{cite news |last1=Jones |first1=Amy |title='Black Lives Matter' registers as political party and could stand in local elections next year |url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2020/10/26/black-lives-matter-registers-political-party-could-stand-local/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/politics/2020/10/26/black-lives-matter-registers-political-party-could-stand-local/ |archive-date=10 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=27 Oktober 2020 |work=The Daily Telegraph |date=26 Oktober 2020}}&lt;/ref&gt; In Januarie 2021 het die Black Liberation Movement sy fondse begin uitdeel aan swart geleide en antirassistiese organisasies op voetsoolvlak regoor die Verenigde Koninkryk.&lt;ref name=&quot;Mohdin 2021&quot;&gt;{{cite web |last=Mohdin |first=Aamna |title=Black Lives Matter UK to start funding groups from £1.2m donations |website=The Guardian |date=11 Januarie 2021 |url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/11/black-lives-matter-uk-to-start-funding-groups-from-12m-donations |access-date=26 Februarie 2021}}&lt;/ref&gt; Aktiviste van 'n ander BLM-groep, Charles Gordon&lt;ref&gt;{{cite web |title=Devon Daley - Taking the Initiative Party - BBC Sounds |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/p08v0n86 |website=BBC Sounds |access-date=27 Oktober 2020}}&lt;/ref&gt; en Sasha Johnson, het in die somer van 2020 die Taking The Initiative Party (TTIP) gestig en aansoek gedoen om by die Kiesingskommissie as politieke party geregistreer te word; BLM UK het egter gesê: &quot;BLM UK het geen voorneme om 'n politieke party te stig nie. Hierdie persoon of groep is nie by ons geaffilieer nie.&quot;&lt;ref name=&quot;JonesTele&quot; /&gt;

In September 2021 het die Britse sakeman en filantroop Ken Olisa aan Channel 4 bekend gemaak dat [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|Elizabeth II]] en die Britse koningshuis Black Lives Matter steun.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 September 2021 |title=Queen supports Black Lives Matter, says senior royal representative |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2021/sep/09/queen-supports-black-lives-matter-says-senior-royal-representative |author=PA Media |url-status=live |access-date=11 September 2021 |website=The Guardian |archive-url=https://web.archive.org/web/20210909222548/https://www.theguardian.com/uk-news/2021/sep/09/queen-supports-black-lives-matter-says-senior-royal-representative |archive-date=9 September 2021}}&lt;/ref&gt; 'n Woordvoerder van Black Lives Matter UK het daarop gereageer: &quot;Ons was verras om te verneem die koningin is 'n BLM-ondersteuner. Maar ons verwelkom enigeen wat met ons doelwit saamstem om wit oppergesag af te breek. Dade spreek natuurlik harder as woorde. Die koningin sit op 'n troon wat uit koloniale buit gemaak is. Totdat sy al die gesteelde goud en diamante uit die Statebond teruggee en herstelbetalings doen, is dit niks meer as mooi woorde nie.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Siddique |first1=Haroon |last2=Mason |first2=Rowena |date=10 September 2021 |title=BLM gives cautious welcome to Queen's reported backing |url=https://www.theguardian.com/world/2021/sep/10/blm-gives-cautious-welcome-to-queens-reported-backing |url-status=live |access-date=11 September 2021 |website=The Guardian |archive-url=https://web.archive.org/web/20210910145933/https://www.theguardian.com/world/2021/sep/10/blm-gives-cautious-welcome-to-queens-reported-backing |archive-date=10 September 2021}}&lt;/ref&gt;

In Oktober 2021 het ''[[The Guardian]]'' en ''[[The Times]]'' berig dat 'n geheime polisie-eenheid in Suid-Wallis probeer het om 'n Black Lives Matter-betoger as informant te werf om verdere inligting oor regse aktiviste wat ter ondersteuning van Black Lives Matter gemarsjeer het, te verskaf.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 Oktober 2021 |title=Recording reveals police efforts to recruit BLM activist as informant |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2021/oct/25/recording-reveals-police-efforts-to-recruit-blm-activist-as-informant |access-date=26 Oktober 2021 |newspaper=The Guardian |first=Rob |last=Evans |author2=Damien Gayle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lloyd |first=Nina |title=South Wales police 'tried to recruit Black Lives Matter mole' |newspaper=The Times |url=https://www.thetimes.com/uk/crime/article/south-wales-police-tried-to-recruit-black-lives-matter-mole-03sz0xvtr |date=26 Oktober 2021 |access-date=26 Oktober 2021 |issn=0140-0460}}&lt;/ref&gt; In Februarie 2022 het die Swansea-tak van BLM aangekondig dat dit gaan sluit weens &quot;pogings deur die polisie om lede te werf en dreigemente teen sy lede se fisieke en geestelike veiligheid deur regse aktiviste&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Evans |first1=Rob |last2=Morris |first2=Steven |date=15 Februarie 2022 |title=British BLM group closes down after police infiltration attempt |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2022/feb/15/swansea-black-lives-matter-british-blm-group-closes-down-after-police-infiltration-attempt |access-date=17 Februarie 2022 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

In Julie 2024 is die Black Lives Matter UK Festival of Collective Liberation by Friends House in Londen gehou, wat deur meer as 600 aktiviste en ondersteuners bygewoon is.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ukblm.org/focl/focl-2024 |title=Festival of Collective Liberation 2024 {{!}} Solidarity, Joy and Healing |publisher=Black Lives Matter UK |access-date=31 Maart 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ukblm.org/festival-2024/ |title=Festival 2024 |work=Black Lives Matter |publisher=Black Lives Matter UK |access-date=7 Augustus 2024 |archive-date=14 Julie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250714080228/https://ukblm.org/festival-2024/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://tribunemag.co.uk/2024/07/the-urgency-of-anti-racist-activism |title=The Urgency of Anti-Racist Activism |author=Black Lives Matter UK |magazine=Tribune |date=12 Julie 2024 |access-date=7 Augustus 2024}}&lt;/ref&gt;

=== Ierland ===
In Mei 2026 het die dood van Yves Sakila in [[Ierland]] direkte vergelykings met die moord op George Floyd uitgelok. Yves Sakila, 'n 35-jarige man wat in die Kongo gebore is, is dood nadat sekuriteitspersoneel hom ná 'n beweerde winkeldiefstalvoorval vasgehou het. Videomateriaal van die toneel het getoon hoe minstens vyf sekuriteitsbeamptes hul hande, knieë en liggaamsgewig gebruik om Sakila se liggaam, nek en kop teen die sypaadjie vas te druk totdat hy sy bewussyn verloor het. Hy is oorlede nadat hy hospitaal toe geneem is.&lt;ref name=&quot;r&quot;&gt;{{Cite web |last=Humphries |first=Conor |title=Protesters condemn Ireland's 'George Floyd moment' after death of Congolese-born man |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/hundreds-protest-dublin-over-death-congolese-born-man-restrained-outside-store-2026-05-21/ |date=21 Mei 2026 |access-date=23 Mei 2026}}&lt;/ref&gt;

Die voorval het openbare verontwaardiging in Dublin en aanlyn ontketen, en baie mense het dit met die moord op George Floyd in 2020 vergelyk.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=22 Mei 2026 |title=Hundreds protest over Ireland's 'George Floyd moment' after death of Congolese-born man – video |url=https://www.theguardian.com/world/video/2026/may/22/hundreds-protest-over-irelands-george-floyd-moment-after-death-of-congolese-born-man-video |access-date=23 Mei 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Die Irish Network Against Racism het die videomateriaal &quot;diep ontstellend&quot; genoem en gesê dit dra die &quot;kenmerke van 'n geval van buitensporige magsgebruik&quot;. Betogers het buite die winkel bymekaargekom waar Sakila vasgehou is. Die daaropvolgende Donderdag het politici, kunstenaars en gemeenskapslede buite die Ierse parlement betoog met die uitroep &quot;Geregtigheid vir Yves&quot;. Verskeie politici het gereageer, onder wie die Ierse eerste minister Micheál Martin, wat gesê het: &quot;Ek betuig my innigste simpatie aan sy familie en die breër Kongolese gemeenskap,&quot; en belowe het dat &quot;hierdie situasie ten volle ondersoek moet word en ten volle ondersoek moet word&quot;. Yemi Adenuga, 'n woordvoerder van die Black Coalition Ireland, het gesê: &quot;As jy na daardie video kyk, is dit letterlik soos 'n heropvoering van wat met George Floyd gebeur het.&quot;&lt;ref name=&quot;r&quot; /&gt;

== Amerikaanse presidentsverkiesing van 2016 ==
[[Lêer:Bernie Sanders and Black Lives Matter activists (20439394705).jpg|duimnael|[[Bernie Sanders]] en Black Lives Matter-aktiviste in Westlake Park, Seattle, 8 Augustus 2015]]

=== Voorverkiesings ===
==== Demokrate ====
By die Netroots Nation-konferensie in Julie 2015 het dosyne Black Lives Matter-aktiviste die verhoog oorgeneem by 'n geleentheid waar Martin O'Malley en [[Bernie Sanders]] opgetree het. Aktiviste, onder wie die BLM-medestigter Patrisse Cullors, het albei kandidate om spesifieke beleidsvoorstelle gevra om sterftes in polisiebewaring aan te spreek.&lt;ref name=&quot;aljazeera_netroots&quot;&gt;{{cite news |last1=Resnikoff |first1=Ned |date=8 Julie 2015 |title=Black Lives Matter disrupts Martin O'Malley, Bernie Sanders event |url=http://america.aljazeera.com/articles/2015/7/18/black-lives-matter-disrupts-martin-omalley-bernie-sanders-event.html |access-date=2 Julie 2016 |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt; Die betogers het verskeie slagspreuke aangehef, waaronder &quot;as ek in polisiebewaring sterf, brand alles af&quot; en &quot;Shut this crap down&quot;.&lt;ref name=&quot;cnn.omalley&quot;&gt;{{cite news |last1=Moody |first1=Chris |title=Democrats lose control of presidential event |url=https://edition.cnn.com/2015/07/18/politics/bernie-sanders-netroots-nation-black-lives-matter/ |access-date=12 Augustus 2015 |work=CNN |date=19 Julie 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;clayton&quot; /&gt; Die uitdrukking &quot;Shut it down&quot; sou later 'n gewilde frase by Black Lives Matter-betogings en op sosiale media word.&lt;ref name=&quot;clayton&quot; /&gt;

Nadat die konferensie-organiseerders minutelank by die betogers gepleit het, het O'Malley gereageer deur te belowe om 'n omvattende plan vir die hervorming van die strafregstelsel bekend te maak. Betogers het O'Malley later uitgejou toe hy gesê het: &quot;Swart lewens maak saak. Wit lewens maak saak. Alle lewens maak saak.&quot;&lt;ref name=&quot;cnn.omalley&quot; /&gt; O'Malley het later om verskoning gevra en gesê dit was nie sy bedoeling om die swart gemeenskap te minag nie.&lt;ref name=&quot;cnn.omalley&quot; /&gt;

Op 8 Augustus 2015 is 'n toespraak deur die Demokratiese presidentskandidaat en burgerregteaktivis Bernie Sanders ontwrig deur 'n groep wat later die Seattle-tak van Black Lives Matter sou stig, onder wie die medestigter Marissa Johnson.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2015/08/08/bernie-sanders-leaves-seattle-stage-after-event-disrupted-by-black-lives-matter-protesters/ |title=Protesters drove Bernie Sanders from one Seattle stage. At his next stop, 15,000 people showed |newspaper=The Washington Post |date=8 Augustus 2015}}&lt;/ref&gt; Hulle het op die verhoog geklim, die mikrofoon by hom gevat en sy ondersteuners rassiste en wit-oppergesagvoorstanders genoem.&lt;ref name=&quot;dbeast_BLM&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=6BnbwUT7lBg |title=Bernie Sanders Interrupted at Seattle Rally by Black Lives Matter Protesters |date=8 Augustus 2015 |via=YouTube}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brunner |first1=Jim |url=http://www.seattletimes.com/seattle-news/politics/black-lives-matter-protesters-shut-down-bernie-sanders-rally |title=Black Lives Matter protesters shut down Bernie Sanders; later rally draws 15,000 |newspaper=The Seattle Times |access-date=9 Augustus 2015}}&lt;/ref&gt; Sanders het daarna 'n beleidsplatform bekend gestel.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Alice Miranda |last=Ollstein |title=Bernie Sanders' New Racial Justice Platform Wins Praise From Black Lives Matter Activists |url=https://thinkprogress.org/bernie-sanders-new-racial-justice-platform-wins-praise-from-black-lives-matter-activists-dca15103af0f |access-date=26 Oktober 2016 |website=Think Progress |date=10 Augustus 2015}}&lt;/ref&gt; Nikki Stephens, wat 'n Facebook-blad genaamd &quot;Black Lives Matter: Seattle&quot; bedryf het, het by Sanders se ondersteuners om verskoning gevra en gesê hierdie optrede strook nie met haar begrip van BLM nie. Lede van die Seattle-tak het daarna boodskappe aan haar gestuur wat sy as dreigend beskryf het, en sy was genoodsaak om haar groep se naam na &quot;Black in Seattle&quot; te verander. Die stigters van Black Lives Matter het gesê hulle het nie om verskoning gevra nie.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Lewis |first1=Renee |title=Black Lives Matter dismisses criticism over Sanders disruption |url=http://america.aljazeera.com/articles/2015/8/11/black-lives-matter-dismisses-criticism-disruption.html |publisher=Al Jazeera |access-date=12 Augustus 2015}}&lt;/ref&gt; In Augustus 2015 het die Demokratiese Nasionale Komitee (DNC) 'n besluit aanvaar wat Black Lives Matter steun.&lt;ref name=&quot;seitz&quot;&gt;{{cite web |last1=Seitz-Wald |first1=Alex |title=DNC passes resolution supporting Black Lives Matter |date=28 Augustus 2015 |url=https://www.msnbc.com/msnbc/dnc-passes-resolution-supporting-black-lives-matter |publisher=MSNBC |access-date=1 November 2015}}&lt;/ref&gt;

Tydens die eerste Demokratiese voorverkiesingsdebat is die presidentskandidate gevra of swart lewens saak maak, en of alle lewens saak maak.&lt;ref name=&quot;reena&quot;&gt;{{cite web |last1=Flores |first1=Reena |title=Democratic debate: Do black lives matter? |url=http://www.cbsnews.com/news/democratic-debate-do-black-lives-matter/ |work=CBS News |date=13 Oktober 2015 |access-date=31 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt; Bernie Sanders het geantwoord: &quot;Swart lewens maak saak.&quot;&lt;ref name=&quot;reena&quot; /&gt; Martin O'Malley het gesê: &quot;Swart lewens maak saak,&quot; en dat die &quot;beweging 'n baie, baie geldige en ernstige punt maak, naamlik dat ons as nasie die lewens van swart mense, van nie-wit mense, onderskat het&quot;.&lt;ref name=&quot;carimah&quot;&gt;{{cite web |last1=Townes |first1=Carimah |title=How The Democratic Presidential Candidates Responded To The Black Lives Matter Question |url=http://thinkprogress.org/justice/2015/10/14/3712146/black-lives-matter-debate |website=Think Progress |access-date=31 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt; [[Hillary Clinton]] het op haar beurt op die hervorming van die strafregstelsel aangedring en gesê: &quot;Ons het 'n nuwe New Deal vir gemeenskappe van kleur nodig.&quot;&lt;ref name=&quot;vega&quot;&gt;{{cite web |last1=Vega |first1=Tanzina |title=Did Hillary and Bernie connect with black voters? |url=https://money.cnn.com/2015/10/14/news/economy/hillary-bernie-black-lives-matter |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016120938/http://money.cnn.com/2015/10/14/news/economy/hillary-bernie-black-lives-matter/ |url-status=dead |archive-date=16 Oktober 2015 |work=CNN |date=14 Oktober 2015 |access-date=31 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt; Jim Webb het daarenteen geantwoord: &quot;As die president van die Verenigde State maak elke lewe in hierdie land saak.&quot;&lt;ref name=&quot;reena&quot; /&gt; Clinton is nie direk dieselfde vraag gevra nie, maar wel: &quot;Wat sou u vir Afro-Amerikaners in hierdie land doen wat president Obama nie kon doen nie?&quot;&lt;ref name=&quot;res&quot;&gt;{{cite news |last1=Resnick |first1=Gideon |title=Everyone but Jim Webb Says Black Lives Matter |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2015/10/14/every-dem-but-webb-black-lives-matter.html |work=The Daily Beast |date=14 Oktober 2015 |access-date=31 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt; Clinton het reeds voorheen met verteenwoordigers van Black Lives Matter vergader en het 'n benadering beklemtoon wat sy as pragmaties beskryf het: &quot;Kyk, ek glo nie 'n mens verander harte nie. Ek glo 'n mens verander wette.&quot; Sonder beleidsverandering, het sy gevoel, &quot;sal ons oor tien jaar weer hier wees en dieselfde gesprek voer&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hillary Clinton's brutal frankness to Black Lives Matter reveals her approach to politics |url=https://www.vox.com/2015/8/19/9174077/hillary-clinton-black-lives-matter |website=Vox |date=19 Augustus 2015 |access-date=2 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt; In Junie 2015 het Clinton die frase &quot;all lives matter&quot; gebruik in 'n toespraak oor die geleenthede van jong nie-wit mense, wat teenkanting ontlok het en die vermoede laat ontstaan het dat sy die boodskap van &quot;Black Lives Matter&quot; verkeerd verstaan.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hillary Clinton's 3-Word Misstep: 'All Lives Matter' |website=NPR |date=24 Junie 2015 |url=https://www.npr.org/sections/itsallpolitics/2015/06/24/417112956/hillary-clintons-three-word-gaffe-all-lives-matter |access-date=16 Februarie 2016 |last1=Keith |first1=Tamara |last2=Kelly |first2=Amita}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nytimes.com/politics/first-draft/2015/06/24/hillary-clintons-all-lives-matter-remark-stirs-backlash/ |title=Hillary Clinton's 'All Lives Matter' Remark Stirs Backlash |first=Alan |last=Rappeport |work=The New York Times |date=24 Junie 2015 |access-date=25 Oktober 2016}}&lt;/ref&gt;

'n Week ná die eerste Demokratiese voorverkiesingsdebat in Las Vegas het BLM 'n petisie geloods wat op die DNC en sy voorsitter Debbie Wasserman Schultz gemik was en meer debatte geëis het, &quot;spesifiek 'n presidensiële debat met 'n #BlackLivesMatter-tema&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite press release |title=The #BlackLivesMatter Network Urges the Democratic National Committee to host a #BlackLivesMatter Themed Presidential Debate |date=20 Oktober 2015 |url=https://m.facebook.com/BlackLivesMatter/posts/503942139777036 |publisher=#BlackLivesMatter Organization |access-date=23 Desember 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=We Demand a Black Lives Matter Presidential Debate |url=http://salsa4.salsalabs.com/o/51386/c/284/p/dia/action3/common/public/?action_KEY=16223 |website=salsa4.salsalabs.com |access-date=31 Oktober 2015 |archive-date=26 Augustus 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826032526/http://salsa4.salsalabs.com/o/51386/c/284/p/dia/action3/common/public/?action_KEY=16223}}&lt;/ref&gt; Die petisie het binne 24 uur ná die bekendstelling meer as 10&amp;nbsp;000 handtekeninge ontvang&lt;ref name=&quot;lkk&quot;&gt;{{Cite press release |title=Press statement on DNC response |website=facebook.com/BlackLivesMatter |publisher=Black Lives Matter network |url=https://m.facebook.com/BlackLivesMatter/posts/504518409719409 |access-date=31 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt; en het teen 27 Oktober 2015 meer as 33&amp;nbsp;000 handtekeninge gehad.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mobile Uploads – Black Lives Matter |url=https://www.facebook.com/BlackLivesMatter/photos/a.294807204023865.1073741829.180212755483311/505639689607281/?type=3&amp;permPage=1 |website=www.facebook.com/BlackLivesMatter |access-date=31 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt; Die DNC het gesê dit sal presidentskandidate toelaat om 'n presidensiële dorpsvergadering by te woon wat deur aktiviste gereël word, maar dat dit nie nog 'n debat by sy amptelike program sal voeg nie.&lt;ref name=&quot;jk&quot;&gt;{{Cite news |title=DNC and RNC won't add a debate, but give their blessings to Black Lives Matter presidential town hall |url=https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2015/10/21/dnc-gives-blessing-to-black-lives-matter-presidential-town-hall-but-wont-add-debate/ |newspaper=The Washington Post |date=21 Oktober 2015 |access-date=31 Oktober 2015 |issn=0190-8286 |first=Wesley |last=Lowery}}&lt;/ref&gt; Die organisasie het daarop 'n persverklaring op sy Facebook-blad geplaas waarin gesê word dat &quot;ons, ná oorlegpleging met ons takke, ons gemeenskappe, bondgenote en ondersteuners, onomwonde bly dat 'n presidensiële dorpsvergadering met steun van die DNC nie voldoende reageer op die kwessies wat ons lede geopper het nie&quot;, en het bly aandring op 'n volwaardige bykomende debat.&lt;ref name=&quot;lkk&quot; /&gt;

Ná die eerste debat, in Oktober 2015, is 'n toespraak deur Hillary Clinton oor die hervorming van die strafregstelsel en ras by die Atlanta University Center deur BLM-aktiviste onderbreek.&lt;ref name=&quot;merica&quot;&gt;{{cite news |last1=Merica |first1=Dan |title=Hillary Clinton protested by Black Lives Matter |url=http://www.cnn.com/2015/10/30/politics/hillary-clinton-black-lives-matter/ |work=CNN |access-date=31 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt;

In Februarie 2016 het twee Black Lives Matter-aktiviste by 'n privaat fondsinsameling vir Clinton betoog oor uitsprake wat sy in 1996 gemaak het toe sy na jong mense as &quot;superroofdiere&quot; verwys het. Een van die aktiviste wou hê Clinton moes om verskoning vra vir &quot;massa-gevangesetting&quot; weens haar steun vir die misdaadwet van 1994 wat haar man, die destydse president Bill Clinton, ingestel het.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.cnn.com/2016/02/25/politics/hillary-clinton-black-lives-matter-whichhillary/index.html |title=Black Lives Matter protesters confront Clinton at a fundraiser |access-date=21 Oktober 2016 |publisher=CNN |first=Eugene |last=Scott |date=25 Februarie 2016}}&lt;/ref&gt;

==== Republikeine ====
Republikeinse kandidate was meestal krities oor BLM. In Augustus 2015 het Ben Carson, die enigste Afro-Amerikaner wat vir die Republikeinse nominasie meegeding het, die beweging &quot;verspot&quot; genoem.&lt;ref name=&quot;lerner&quot;&gt;{{cite web |last1=Lerner |first1=Kira |title=Ben Carson Says The 'Black Lives Matter' Movement Is 'Silly' |url=https://thinkprogress.org/ben-carson-says-the-black-lives-matter-movement-is-silly-c0e3f4602796 |date=1 Augustus 2015 |website=Think Progress |access-date=26 Oktober 2016}}&lt;/ref&gt; Carson het ook gesê BLM behoort vir alle swart lewens om te gee, nie net vir 'n paar nie.&lt;ref name=&quot;vanessa&quot;&gt;{{cite news |last1=Williams |first1=Vanessa |date=21 November 2015 |title=Carson: Activists should advocate for 'all black lives, not just a few' |url=https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2015/11/21/carson-activists-should-advocates-for-all-black-lives-not-just-a-few |access-date=26 November 2015 |newspaper=The Washington Post}}&lt;/ref&gt; In die eerste Republikeinse presidentsdebat, wat in Cleveland gehou is, het een vraag na Black Lives Matter verwys.&lt;ref name=&quot;alice&quot;&gt;{{cite web |last1=Ollstein |first1=Alice |date=6 Augustus 2015 |title=GOP Debate Spends Less Than A Minute On Police Violence And Black Lives Matter |url=http://thinkprogress.org/politics/2015/08/06/3689058/gop-debate-spends-less-than-a-minute-on-police-violence-and-black-lives-matter/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151021054715/http://thinkprogress.org/politics/2015/08/06/3689058/gop-debate-spends-less-than-a-minute-on-police-violence-and-black-lives-matter/ |archive-date=21 Oktober 2015 |access-date=31 Oktober 2015 |website=Think Progress}}&lt;/ref&gt; In antwoord daarop het Scott Walker vir behoorlike opleiding van wetstoepassers gepleit&lt;ref name=&quot;alice&quot; /&gt; en die beweging blameer vir groeiende antipolisiegevoelens,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Scott Walker suggested it's more dangerous to be a cop today. It's actually much safer. |url=https://www.vox.com/2015/9/3/9254991/scott-walker-police |website=Vox |date=3 September 2015 |access-date=2 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt; terwyl [[Marco Rubio]] die eerste kandidaat was wat openlik met die beweging se standpunt gesimpatiseer het.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Marco Rubio shows other Republicans how to respond to Black Lives Matter |url=https://www.vox.com/2015/9/30/9427919/marco-rubio-black-lives-matter |website=Vox |date=30 September 2015 |access-date=2 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt;

In Augustus 2015 het aktiviste wat &quot;Black Lives Matter&quot; geskreeu het, die Las Vegas-byeenkoms van die Republikeinse presidentskandidaat Jeb Bush onderbreek.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Frasier |first1=Jordan |date=13 Augustus 2015 |title='Black Lives Matter' Activists Interrupt Jeb Bush Rally |url=http://www.nbcnews.com/politics/2016-election/black-lives-matter-activists-interrupt-jeb-bush-rally-n409066 |access-date=13 Augustus 2015 |work=NBC News}}&lt;/ref&gt; Terwyl Bush vroeg vertrek het, het sommige van sy ondersteuners op die betogers gereageer deur &quot;white lives matter&quot; of &quot;all lives matter&quot; te skreeu.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=O'Keefe |first1=Ed |title='Black Lives Matter' activists, Jeb Bush meet face-to-face |url=https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2015/08/13/black-lives-matter-activists-jeb-bush-meet-face-to-face |access-date=13 Augustus 2015 |newspaper=The Washington Post}}&lt;/ref&gt;

Verskeie konserwatiewe kommentators het die beweging 'n &quot;haatgroep&quot; genoem.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Here Are The Conservative Pundits Branding Black Lives Matter A 'Hate Group' |website=Media Matters for America |date=2 September 2015 |url=http://mediamatters.org/research/2015/09/02/here-are-the-conservative-pundits-branding-blac/205337 |access-date=16 September 2015}}&lt;/ref&gt; Die kandidaat [[Chris Christie]], goewerneur van New Jersey, het president [[Barack Obama]] gekritiseer omdat hy BLM steun, en beweer die beweging roep op tot die moord op polisiebeamptes.&lt;ref name=&quot;cbs&quot;&gt;{{cite web |last1=Miller |first1=Jake |title=Why did Chris Christie go after Black Lives Matter? |url=http://www.cbsnews.com/news/why-did-chris-christie-go-after-black-lives-matter-election-2016 |work=CBS News |date=28 Oktober 2015 |access-date=30 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt; Christie se uitlating is deur die New Jersey-takke van die NAACP en die ACLU veroordeel.&lt;ref name=&quot;akner&quot;&gt;{{cite web |last1=Brodesser-Akner |first1=Claude |title=Christie's Black Lives 'murder' comments bashed by NAACP, ACLU |url=http://www.nj.com/politics/index.ssf/2015/10/christies_murder_comments_bashed_by_naacp_aclu.html |website=The Star-Ledger |date=27 Oktober 2015 |access-date=31 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt;

BLM-aktiviste het ook 'n beroep op die Republikeinse Nasionale Komitee (RNC) gedoen om 'n presidentsdebat oor rassegeregtigheid te hou.&lt;ref name=&quot;geraghty&quot;&gt;{{cite web |last1=Geraghty |first1=Jim |title=Black Lives Matter Makes a Good Case for Hosting a Democratic Debate |url=http://www.nationalreview.com/corner/426114/black-lives-matter-makes-good-case-hosting-democratic-debate-jim-geraghty |work=National Review |date=27 Oktober 2015 |access-date=31 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt; Die RNC het egter geweier om sy debatprogram te wysig en het eweneens 'n dorpsvergadering of forum gesteun.&lt;ref name=&quot;jk&quot; /&gt;

In November 2015 is 'n BLM-betoger by 'n saamtrek van [[Donald Trump]] in Birmingham, Alabama, fisiek aangerand. Trump het daarop gereageer: &quot;Miskien moes hy opgefoeter gewees het, want dit wat hy gedoen het, was absoluut walglik.&quot;&lt;ref name=&quot;diamond&quot;&gt;{{cite web |last1=Diamond |first1=Jeremy |title=Trump on protester: 'Maybe he should have been roughed up' |url=http://www.cnn.com/2015/11/22/politics/donald-trump-black-lives-matter-protester-confrontation |work=CNN |date=22 November 2015 |access-date=26 November 2015}}&lt;/ref&gt; Trump het voorheen gedreig om enige Black Lives Matter-betogers te bestry as hulle sou probeer om by een van sy byeenkomste te praat.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Legum |first1=Judd |title=Trump Vows To Beat Up Black Lives Matter Protesters If They Try To Speak At His Campaign Events |url=https://thinkprogress.org/trump-vows-to-beat-up-black-lives-matter-protesters-if-they-try-to-speak-at-his-campaign-events-deaac9b8d006 |date=11 Augustus 2015 |website=ThinkProgress |access-date=26 Oktober 2016}}&lt;/ref&gt;

In Maart 2016 het Black Lives Matter gehelp om die betoging by Trump se Chicago-saamtrek te reël wat hom gedwing het om die geleentheid te kanselleer.&lt;ref name=&quot;Participan&quot;&gt;{{cite news |last1=Linthicum |first1=Kate |title=How black, Latino and Muslim college students organized to stop Trump's rally in Chicago |url=https://www.latimes.com/nation/la-na-trump-protesters-20160312-story.html |access-date=13 Maart 2016 |work=Los Angeles Times |date=12 Maart 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CassidyProtestMovement&quot;&gt;{{cite news |last1=Cassidy |first1=John |title=The Chicago Anti-Trump Protest Was Only the Beginning |url=https://www.newyorker.com/news/john-cassidy/the-chicago-anti-trump-protest-was-only-the-beginning |magazine=The New Yorker |date=13 Maart 2016}}&lt;/ref&gt; Vier mense is in verband met die voorval in hegtenis geneem en aangekla: twee is &quot;aangekla van ernstige aanranding op 'n polisiebeampte en weerstand teen inhegtenisneming&quot;, een is &quot;op twee klagte van weerstand teen en belemmering van 'n vredesbeampte aangekla&quot;, en die vierde &quot;is op een klag van weerstand teen en belemmering van 'n vredesbeampte aangekla&quot;.&lt;ref name=&quot;RhodesArrests&quot;&gt;{{cite news |last1=Rhodes |first1=Dawn |title=4 charged in clashes after canceled Trump rally at UIC |url=http://www.chicagotribune.com/news/local/breaking/ct-4-charged-in-clashes-after-canceled-trump-rally-at-uic-20160312-story.html |access-date=14 Maart 2016 |work=Chicago Tribune |date=13 Maart 2016 |archive-date=22 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422071018/https://www.chicagotribune.com/news/local/breaking/ct-4-charged-in-clashes-after-canceled-trump-rally-at-uic-20160312-story.html}}&lt;/ref&gt; 'n Verslaggewer van CBS was onder dié wat buite die saamtrek in hegtenis geneem is. Hy is aangekla van weerstand teen inhegtenisneming.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Calderon |first1=Michael |title=CBS News Reporter Sopan Deb Arrested While Covering Donald Trump Rally |url=https://www.huffingtonpost.com/entry/sopan-deb-detained-trump-rally_us_56e3fb1de4b0860f99d931a2 |date=13 Maart 2016 |work=HuffPost |access-date=14 Maart 2016}}&lt;/ref&gt;

=== Algemene verkiesing ===
'n Groep genaamd Mothers of the Movement, wat die moeders van Michael Brown, Sandra Bland, Eric Garner en ander moeders insluit wie se &quot;ongewapende Afro-Amerikaanse kinders deur wetstoepassers of weens vuurwapengeweld gedood is&quot;,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cnn.com/2016/07/26/politics/mothers-movement-dnc-hillary-clinton/index.html |title='Mothers of the Movement' makes case for Hillary Clinton |first=Eric |last=Bradner |author2=Eugene Scott |work=CNN |date=27 Julie 2016 |access-date=29 Julie 2016}}&lt;/ref&gt; het die Demokratiese Nasionale Konvensie van 2016 op 26 Julie toegespreek.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://abcnews.go.com/US/mothers-movement-speak-democratic-national-convention-speech/story?id=40882052 |title=Mothers of the Movement to Speak at Democratic National Convention |date=27 Julie 2016 |first=Katie |last=Kindelan |work=ABC News |access-date=29 Julie 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.vox.com/2016/7/26/12291274/democratic-convention-police-violence-mothers-of-the-movement |title=This moment at the DNC shows Democrats have embraced Black Lives Matter |first=German |last=Lopez |date=27 Julie 2016 |publisher=Vox |access-date=29 Julie 2016}}&lt;/ref&gt;

Oor die eerste van die presidentsdebatte tussen Hillary Clinton en Donald Trump het sommige media Clinton se verwysings na implisiete vooroordeel en sistemiese rassisme&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Stockman |first1=Farah |title=The Subtle Phrases Hillary Clinton Uses to Sway Black Voters |url=https://www.nytimes.com/2016/09/30/us/politics/hillary-clinton-black-voters.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160930122047/http://www.nytimes.com/2016/09/30/us/politics/hillary-clinton-black-voters.html |archive-date=30 September 2016 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=2 Oktober 2016 |work=The New York Times |date=29 September 2016}}&lt;/ref&gt; beskryf as &quot;die taal van die Black Lives Matter-beweging&quot;,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Karni |first1=Annie |title=Hillary's high stakes mission to Charlotte |url=https://www.politico.com/story/2016/10/in-charlotte-clinton-claims-obamas-mission-229009 |access-date=2 Oktober 2016 |work=Politico |date=1 Oktober 2016}}&lt;/ref&gt; terwyl ander uitgewys het dat nóg Clinton nóg Trump die woorde &quot;Black Lives Matter&quot; gebruik het.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Racine |first1=Hope |title=The #BlackLivesMatter Discussion At The First Debate Omitted 3 Crucial Words |url=https://www.bustle.com/articles/186273-the-blacklivesmatter-discussion-at-the-first-debate-omitted-3-crucial-words |access-date=2 Oktober 2016 |work=Bustle |date=September 2016}}&lt;/ref&gt;

In 'n meningsartikel in die ''Washington Post'' het DeRay Mckesson Hillary Clinton onderskryf omdat haar &quot;platform oor rassegeregtigheid sterk is&quot;. Hy het gesê stem alleen is nie die enigste manier om &quot;transformerende verandering&quot; teweeg te bring nie: &quot;Ek het my hele lewe lank gestem, en ek is steeds in die strate van St. Louis en Baltimore met traangas bestook. Ek het my hele lewe lank gestem, en daardie stemme het nie die moordenaars van Sandra Bland, Freddie Gray of Michael Brown skuldig bevind nie.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mckesson |first=DeRay |date=26 Oktober 2016 |title=DeRay Mckesson: Why I'm voting for Hillary Clinton |url=https://www.washingtonpost.com/posteverything/wp/2016/10/26/deray-mckesson-why-im-voting-for-hillary-clinton/ |newspaper=The Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/black-lives-matter-leader-deray-mckesson-endorses-hillary-clinton/ |title=Black Lives Matter activist DeRay Mckesson endorses Hillary Clinton |first=Emily Tess |last=Katz |date=26 Oktober 2016 |website=www.cbsnews.com}}&lt;/ref&gt;

== Amerikaanse presidentsverkiesing van 2024 ==
In Julie 2024 het die Black Lives Matter Global Network Foundation 'n verklaring uitgereik waarin die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] se besluit gekritiseer word om [[Kamala Harris]] sonder 'n voorverkiesing as presidentskandidaat te benoem. Die organisasie het die proses beskryf as die &quot;salwing&quot; van Harris as kandidaat sonder 'n openbare stemming.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Black Lives Matter Statement on Kamala Harris Securing Enough Delegates to Become Democratic Nominee |url=https://blacklivesmatter.com/black-lives-matter-statement-on-kamala-harris-securing-enough-delegates-to-become-democratic-nominee/ |access-date=26 Julie 2024 |website=Black Lives Matter |date=23 Julie 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite news |last=Rahman |first=Khaleda |date=24 Julie 2024 |title=Black Lives Matter Denounces Kamala Harris Appointment in US Presidential Election |url=https://www.newsweek.com/black-lives-matter-denounces-kamala-harris-appointment-us-presidential-election-1929430 |access-date=10 Oktober 2024 |newspaper=Newsweek}}&lt;/ref&gt; Die organisasie het aangevoer dat die aanstelling van Harris as Demokratiese kandidaat sonder 'n voorverkiesing demokratiese beginsels ondermyn en gesê so 'n stap &quot;sou die moderne Demokratiese Party 'n party van skynheiliges maak&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Breuninger |first=Kevin |date=25 Julie 2024 |title=Black Lives Matter does not want Harris 'anointment' to nomination, calls for vote |url=https://www.bostonherald.com/2024/07/25/black-lives-matter-does-not-want-harris-anointment-to-nomination-calls-for-vote/ |access-date=26 Julie 2024 |newspaper=Boston Herald}}&lt;/ref&gt; BLM het die Demokratiese Nasionale Komitee gevra om 'n virtuele voorverkiesing te hou sodat kiesers aan die nominasieproses kan deelneem.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=23 Julie 2024 |title=Black Lives Matter demands DNC host virtual primary |url=https://www.reuters.com/world/us/black-lives-matter-demands-dnc-host-virtual-primary-2024-07-23/ |access-date=26 Julie 2024 |newspaper=Reuters}}&lt;/ref&gt;

BLM se standpunt het gesprekke oor deursigtigheid en demokratiese betrokkenheid binne die Demokratiese Party voor die presidentsverkiesing van 2024 ontlok.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt; Die organisasie het sy oproep om 'n meer oop proses herhaal en kommer uitgespreek oor die moontlike gebrek aan verteenwoordiging en aanspreeklikheid in die nominasieprosedure.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Williams |first=Thomas Chatterton |date=Augustus 2024 |title=Black Lives Matter's Stance on Kamala Harris |url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2024/08/black-lives-matter-stance-kamala-harris/679311/ |access-date=10 Oktober 2024 |website=The Atlantic}}&lt;/ref&gt;

== Reaksies en nalatenskap ==
Die Amerikaanse bevolking se persepsie van Black Lives Matter het deurgaans en aansienlik volgens ras en politieke affiliasie verskil.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |title=Black Lives Matter |url=https://www.britannica.com/topic/Black-Lives-Matter/Subsequent-protests-George-Floyd-Ahmaud-Arbery-and-Breonna-Taylor |access-date=21 Junie 2022 |website=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PBS-Marist&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.dropbox.com/s/j64c02ub48aipja/PBS-NEWSHOUR-MARIST-POLL-SEP2015.pdf |title=PBS NewsHour/Marist Poll Summary of National Findings |date=September 2015 |publisher=Marist College Institute for Public Opinion |access-date=28 Desember 2020 |pages=7-8}}&lt;/ref&gt; 'n Meerderheid Amerikaners het die beweging tot 2018 afgekeur, waarna dit breër steun begin geniet het. Black Lives Matter se gewildheid het in die somer van 2020 sy hoogtepunt bereik, toe 'n peiling deur die Pew-navorsingsentrum bevind het dat 60% van wit, 77% van Hispanic, 75% van Asiatiese en 86% van Afro-Amerikaanse respondente BLM sterk of ietwat gesteun het.&lt;ref name=&quot;pew&quot;&gt;{{cite web |last1=Parker |first1=Kim |author2=Juliana Menasce Horowitz |author3=Monica Anderson |date=12 Junie 2020 |title=Majorities Across Racial, Ethnic Groups Express Support for the Black Lives Matter Movement |url=https://www.pewsocialtrends.org/2020/06/12/amid-protests-majorities-across-racial-and-ethnic-groups-express-support-for-the-black-lives-matter-movement/ |access-date=16 Julie 2020 |website=Pew Research Center's Social &amp; Demographic Trends Project}}&lt;/ref&gt; Teen September van dieselfde jaar het die gewildheid egter aansienlik gedaal: nog 'n peiling van die Pew-navorsingsentrum het getoon dat die algehele steun onder alle Amerikaanse volwassenes met 12 persentasiepunte tot 55% gedaal het, en dat 45% van wittes, 66% van Hispanics en 69% van Asiate dit nou goedgekeur het.&lt;ref name=&quot;Pew 2020&quot;&gt;{{Cite web |date=16 September 2020 |title=Support for Black Lives Matter has decreased since June but remains strong among Black Americans |url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2020/09/16/support-for-black-lives-matter-has-decreased-since-june-but-remains-strong-among-black-americans/ |access-date=20 November 2020 |website=Pew Research Center}}&lt;/ref&gt; Steun het wyd verspreid gebly onder swart Amerikaanse volwassenes, op 87%.&lt;ref name=&quot;Pew 2020&quot; /&gt;

'n Peiling deur Politico en Morning Consult in September 2020, sowel as 'n Civiqs-peiling in November 2021, het ook dalende steun vir die beweging aangetoon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Alexander |first=Brenda |date=16 November 2021 |title=Support for Black Lives Matter declining, poll finds |url=https://thegrio.com/2021/11/16/support-for-black-lives-matter-declining-poll-finds/ |website=TheGrio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Wise |first=Justin |date=2 September 2020 |title=Support for Black Lives Matter dips 9 points since June: poll |url=https://thehill.com/homenews/514749-support-for-black-lives-matter-off-9-points-since-june-poll/ |website=The Hill}}&lt;/ref&gt; 'n YouGov-peiling van 2022 het dalende steun vir BLM onder Afro-Amerikaners gevind.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |last=Rahman |first=Khaleda |date=19 Mei 2022 |title=Support for Black Lives Matter plummets among African Americans: poll |url=https://www.newsweek.com/support-black-lives-matter-plummets-among-african-americans-poll-1708122 |access-date=22 Mei 2022 |website=Newsweek}}&lt;/ref&gt; 'n Peiling van die Pew-navorsingsentrum in April 2023 het bevind dat slegs 51% van Amerikaners die BLM-beweging steun, terwyl 46% daarteen gekant was. In dieselfde peiling het 81% van Afro-Amerikaners gesê hulle steun die beweging steeds.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; 'n Harvard/Harris-peiling in Mei 2024 het getoon dat slegs 45% van Amerikaners 'n gunstige mening oor BLM gehad het.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;

Die frase &quot;All Lives Matter&quot; het as reaksie op die Black Lives Matter-beweging ontstaan, maar is gekritiseer omdat dit die boodskap van &quot;Black Lives Matter&quot; afmaak of verkeerd verstaan.&lt;ref name=&quot;USAToday2016-07-13&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2016/07/13/why-saying-all-lives-matter-opposite-black-lives-matter/87025190/ |title=#AllLivesMatter hashtag is racist, critics say |first=Ashley |last=May |date=13 Julie 2016 |work=USA Today |access-date=14 Julie 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sing&quot;&gt;{{cite web |last1=Townes |first1=Carimah |title=Obama Explains The Problem With 'All Lives Matter' |work=ThinkProgress |url=http://thinkprogress.org/justice/2015/10/22/3715332/obama-explains-the-problem-with-all-lives-matter/ |access-date=6 Augustus 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160805033903/http://thinkprogress.org/justice/2015/10/22/3715332/obama-explains-the-problem-with-all-lives-matter/ |archive-date=5 Augustus 2016}}&lt;/ref&gt; Ná die skietvoorval waarin twee polisiebeamptes in Ferguson geskiet is, is die hutsmerk Blue Lives Matter deur ondersteuners van die polisie geskep.&lt;ref name=&quot;police&quot;&gt;{{cite news |title='Blue Lives Matter' trends after officers shot |url=https://www.bbc.com/news/blogs-trending-31853299 |access-date=27 Julie 2015 |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; 'n Paar burgerregteleiers verskil van die taktieke wat Black Lives Matter-aktiviste gebruik.&lt;ref name=&quot;angel2&quot;&gt;{{cite web |last1=Jennings |first1=Angel |title=Longtime L.A. civil rights leaders dismayed by in-your-face tactics of new crop of activists |url=https://www.latimes.com/local/california/la-me-black-lives-matter-20151030-story.html |date=30 Oktober 2015 |work=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reynolds&quot;&gt;{{Cite news |title=I was a civil rights activist in the 1960s. But it's hard for me to get behind Black Lives Matter. |url=https://www.washingtonpost.com/posteverything/wp/2015/08/24/i-was-a-civil-rights-activist-in-the-1960s-but-its-hard-for-me-to-get-behind-black-lives-matter |newspaper=The Washington Post |date=24 Augustus 2015 |access-date=17 September 2015 |issn=0190-8286 |first=Barbara |last=Reynolds}}&lt;/ref&gt; Daar het ook in die openbaar en in akademiese kringe 'n breë debat oor die beweging se struktuur en taktiek ontstaan.&lt;ref name=&quot;Cambridge&quot; /&gt;

Terwyl die oorgrote meerderheid Demokrate steun vir Black Lives Matter uitgespreek het, het min Republikeine dit gedoen. President Donald Trump was 'n uitgesproke kritikus van Black Lives Matter en het na voorvalle van geweld en plundering by sommige Black Lives Matter-betogings verwys. Hy het die betogings ook gebruik om 'n retoriek van wet en orde te bevorder en hom op die griewe van sommige wit mense beroep. Joe Biden, wat in die presidentsverkiesing van 2020 teen Trump gestaan het, het Black Lives Matter gesteun.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

In die weke ná die moord op George Floyd het baie korporasies hul steun vir die beweging uitgespreek deur te skenk en beleidsveranderinge in ooreenstemming met die groep se waardes deur te voer.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Paul |first=Kari |date=12 Julie 2020 |title=Real change or symbolism? What Silicon Valley is – and isn't – doing to support Black Lives Matter |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/technology/2020/jul/11/tech-companies-black-lives-matter-activism-facebook-google |access-date=14 Julie 2020 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;All Lives Matter&quot; ===
[[Lêer:Rally Against the Immigration Ban (31797745824).jpg|duimnael|'n Plakkaat met &quot;Wat het van 'All Lives Matter' geword?&quot; by 'n betoging teen Donald Trump, 29 Januarie 2017]]
Die frase &quot;All Lives Matter&quot; het kort nadat die Black Lives Matter-beweging nasionale aandag getrek het, as reaksie daarop ontstaan.&lt;ref name=&quot;sing&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thewrap.com/what-is-all-lives-matter-a-short-explainer/ |title=What Is 'All Lives Matter'? A Short Explainer |first=J. Clara |last=Chan |date=13 Julie 2016 |website=TheWrap |access-date=18 Oktober 2016}}&lt;/ref&gt; Verskeie bekendes het All Lives Matter gesteun, onder wie senator Tim Scott.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Scott |first1=Eugene |title=Tim Scott defends use of 'all lives matter' |url=http://www.cnn.com/2015/09/03/politics/tim-scott-all-lives-matter/ |work=CNN |date=3 September 2015 |access-date=24 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt; Die Amerikaanse-voetbalspeler Richard Sherman steun die All Lives Matter-boodskap en het gesê: &quot;Ek staan by wat ek gesê het: All Lives Matter, en ons is mense.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Samuel |first1=Ebenezer |title=Seahawks cornerback Richard Sherman explains why he stands by that All Lives Matter |url=https://www.nydailynews.com/sports/football/richard-sherman-explains-stands-lives-matter-article-1.2728272 |work=Daily News |date=27 Julie 2016 |location=New York |access-date=6 Augustus 2016}}&lt;/ref&gt; Volgens 'n telefoonpeiling in Augustus 2015 het 78% van waarskynlike Amerikaanse kiesers gesê die stelling &quot;all lives matter&quot; is die naaste aan hul eie siening, vergeleke met &quot;black lives matter&quot; of nie een van die twee nie. Slegs 11% het gesê die stelling &quot;black lives matter&quot; is die naaste aan hul siening, en 9% het gesê nie een van die twee stellings weerspieël hul eie standpunt nie.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rasmussenreports.com/public_content/politics/general_politics/august_2015/black_lives_matter_or_all_lives_matter |title=Black Lives Matter Or All Lives Matter? |date=20 Augustus 2015 |publisher=Rasmussen Reports |access-date=14 Julie 2016}}&lt;/ref&gt;

Volgens professor David Theo Goldberg weerspieël &quot;All Lives Matter&quot; 'n houding van &quot;rasse-afwysing, wegkyk en ontkenning&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Why 'Black Lives Matter' Because All Lives Don't Matter in America |url=https://www.huffingtonpost.com/david-theo-goldberg/why-black-lives-matter_b_8191424.html |website=HuffPost |access-date=18 November 2015 |date=25 September 2015 |last=Goldberg |first=David Theo}}&lt;/ref&gt; Professor Charles &quot;Chip&quot; Linscott het gesê &quot;All Lives Matter&quot; bevorder die &quot;uitwissing van strukturele anti-swart rassisme en swart maatskaplike dood in die naam van formele en ideologiese gelykheid en 'n na-rassige kleurblindheid&quot;.&lt;ref name=&quot;ALDM&quot; /&gt;

Die medestigter Alicia Garza het op kritiek oor die beweging se eksklusiwiteit gereageer deur te skryf: &quot;#BlackLivesMatter beteken nie jou lewe is onbelangrik nie – dit beteken dat swart lewens, wat as waardeloos binne [[wit oppergesag]] beskou word, belangrik is vir jou bevryding.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=A Herstory of the #BlackLivesMatter Movement by Alicia Garza |url=http://www.thefeministwire.com/2014/10/blacklivesmatter-2/ |website=thefeministwire.com |access-date=2 Oktober 2015 |archive-date=30 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530170051/https://thefeministwire.com/2014/10/blacklivesmatter-2/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; President [[Barack Obama]] het hom oor die debat tussen Black Lives Matter en All Lives Matter uitgelaat.&lt;ref name=&quot;CBS&quot;&gt;{{cite web |title=President Obama defends Black Lives Matter movement |url=http://www.cbsnews.com/news/president-barack-obama-defends-black-lives-matter-movement |work=CBS News |date=23 Oktober 2015 |access-date=24 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt; Obama het gesê: &quot;Ek dink die rede waarom die organiseerders die frase Black Lives Matter gebruik het, was nie omdat hulle wou suggereer dat niemand anders se lewens saak maak nie ... wat hulle eerder wou sê, is dat daar 'n spesifieke probleem in die Afro-Amerikaanse gemeenskap is wat nie in ander gemeenskappe voorkom nie.&quot; Hy het ook gesê &quot;dit is 'n geldige kwessie wat ons moet aanspreek&quot;.&lt;ref name=&quot;tactics&quot; /&gt;

=== &quot;Blue Lives Matter&quot; ===
Blue Lives Matter is 'n teenbeweging in die Verenigde State wat wetstoepassers ondersteun en bepleit dat mense wat vervolg en skuldig bevind word aan die moord op wetstoepassers, onder haatmisdaadwetgewing gevonnis word.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.businessinsider.com/r-us-police-deaths-on-duty-spiked-in-2016-fbi-2017-10 |title=FBI says US police deaths spiked 61% in 2016 |publisher=Business Insider |agency=Reuters |date=16 Oktober 2017 |first=Sarah N. |last=Lynch |access-date=2 Julie 2020 |archive-date=29 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729093016/https://www.businessinsider.com/r-us-police-deaths-on-duty-spiked-in-2016-fbi-2017-10}}&lt;/ref&gt; Dit het ontstaan as reaksie op Black Lives Matter ná die moord op die New Yorkse polisiebeamptes Rafael Ramos en Wenjian Liu in [[Brooklyn]], New York, op 20 Desember 2014.&lt;ref name=&quot;DempseyForst2018&quot;&gt;{{cite book |author1=John S. Dempsey |author2=Linda S. Forst |author3=Steven B. Carter |title=An Introduction to Policing |url=https://books.google.com/books?id=K69EDwAAQBAJ |date=1 Januarie 2018 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-1-337-55875-4 |page=34}}&lt;/ref&gt; Ná die skietvoorval waarin twee polisiebeamptes in Ferguson geskiet is, en as reaksie op BLM, is die hutsmerk #BlueLivesMatter deur ondersteuners van die polisie geskep.&lt;ref name=&quot;police&quot; /&gt; Blue Lives Matter het daarna 'n propolisiebeweging in die Verenigde State geword wat uitgebrei het ná die moord op vyf polisiebeamptes deur 'n skerpskutter in Dallas, Texas, wat polisieskietvoorvalle teen swart mense as sy motief aangevoer het.&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Scheyder |first1=Ernest |last2=Thevenot |first2=Bryan |date=11 Julie 2016 |title=Blue Lives Matter: Dallas protesters embrace the force that took bullets for them |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-police-dallas/blue-lives-matter-dallas-protesters-embrace-the-force-that-took-bullets-for-them-idUSKCN0ZR0X4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author=KPCC staff with Frank Stoltze |date=8 Julie 2016 |title=Dallas attacks represent 'schism' in America, LAPD chief says |work=KPCC |url=https://archive.kpcc.org/news/2016/07/08/62433/lapd-mourns-loss-of-dallas-officers-keeps-low-prof/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Holland |first1=Jesse J. |last2=Haines Whack |first2=Errin |date=12 Junie 2016 |title=Divide between Black, Blue movements widens after shootings |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/7cefe6234f5c4c0ba98ed2a02aebf28e}}&lt;/ref&gt;

Die beweging, wat deur die ACLU en ander gekritiseer is, het 'n deelstaatswet in Louisiana geïnspireer wat dit 'n haatmisdaad gemaak het om polisiebeamptes, brandweermanne en nooddienspersoneel te teiken.&lt;ref name=&quot;huffPoLou&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.huffingtonpost.com/entry/blue-lives-matter-law-lousiana_us_588653dde4b0e3a7356ae3ae |title=Louisiana Police Chief Shows Why The State's 'Blue Lives Matter' Law Is So Dangerous |first=Julia |last=Craven |work=HuffPost |date=23 Januarie 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Die beweging is skerp gekritiseer ná die bestorming van die Capitool in 2021, toe pro-Trump-oproermakers gesien is hoe hulle steun vir die beweging betoon en sommige selfs Blue Lives Matter-vlae na die betoging gebring het. Baie mense het die beweging skynheilig genoem, aangesien mense in die skare polisiebeamptes by die Capitool aangerand het. Een swart polisiebeampte van die Capitool, Harry Dunn, het beskryf hoe hy met 'n Blue Lives Matter-vlag geslaan is terwyl oproermakers rasseskeldname op hom geskreeu het.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Boggs |first1=Justin |title=Capitol Officer: They beat law enforcement with 'Blue Lives Matter' flags |url=https://www.thedenverchannel.com/news/national/capitol-officer-they-beat-law-enforcement-with-blue-lives-matter-flags |access-date=25 April 2021 |work=The Denver Channel |date=22 Februarie 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Witte |first=Brian |date=5 Januarie 2024 |title=Harry Dunn, officer who defended the US Capitol on Jan. 6, is running for Congress in Maryland |url=https://apnews.com/article/capitol-police-officer-jan-6-congress-harry-dunn-730a44a881057b2054242d415e57172d |work=Associated Press}}&lt;/ref&gt; Dit het sommige laat aanvoer dat Blue Lives Matter eerder oor die onderdrukking van minderhede gaan as oor die ondersteuning van wetstoepassing.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ackerman |first1=Spencer |title=Why the 'Blue Lives Matter' Thugs Were So Quick to Kill a Cop |url=https://www.thedailybeast.com/why-the-blue-lives-matter-thugs-were-so-quick-to-kill-a-cop-at-the-capitol-riots |access-date=25 April 2021 |work=The Daily Beast |date=8 Januarie 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Blow |first1=Charles |title=Blue Lives Matter is Over |url=https://www.nytimes.com/2021/02/14/opinion/blue-lives-matter-trump-impeachment.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/02/14/opinion/blue-lives-matter-trump-impeachment.html |archive-date=28 Desember 2021 |url-access=limited |access-date=25 April 2021 |work=The New York Times |date=14 Februarie 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Attiah |first1=Karen |title=Opinion: The impeachment videos put the hypocrisy of Blue Lives Matter on full display |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/2021/02/11/impeachment-videos-put-hypocrisy-blue-lives-matter-full-display/ |access-date=25 April 2021 |newspaper=The Washington Post |date=11 Februarie 2021}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;White Lives Matter&quot; ===
White Lives Matter is 'n aktivistegroep wat in reaksie op Black Lives Matter gestig is. In Augustus 2016 het die Southern Poverty Law Center &quot;White Lives Matter&quot; by sy lys van haatgroepe gevoeg.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2016/08/31/us/white-lives-matter-has-been-declared-a-hate-group.html |title=White Lives Matter Has Been Declared a Hate Group |first=Liam |last=Stack |date=30 Augustus 2016 |work=The New York Times |access-date=1 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2016/08/31/splc-the-much-cited-designator-of-hate-groups-explains-why-white-lives-matter-is-one/ |title=Why SPLC says White Lives Matter is a hate group but Black Lives Matter is not |first=Katie |last=Mettler |date=31 Augustus 2016 |newspaper=The Washington Post |access-date=1 September 2016}}&lt;/ref&gt; Die groep is ook in die [[Verenigde Koninkryk]] aktief.&lt;ref&gt;{{cite news |title=First UK 'White Lives Matter' Margate March Sees Tiny Turnout |url=http://www.huffingtonpost.co.uk/entry/white-lives-matter-margate_uk_580b8ccae4b0fce107d0dd1c |access-date=23 Oktober 2016 |work=HuffPost |date=22 Oktober 2016}}&lt;/ref&gt; Die slagspreuk &quot;White Lives Matter&quot; is deur alt-regse betogers met fakkels tydens die Unite the Right-saamtrek in Charlottesville, Virginia, in 2017 geskreeu. Op 28 Oktober 2017 het talle &quot;White Lives Matter&quot;-byeenkomste in [[Tennessee]] uitgebreek. Veral in Shelbyville het betogers hul beweging geregverdig as reaksie op die toenemende getal immigrante en vlugtelinge in Midde-Tennessee.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Stanglin |first=Doug |date=28 Oktober 2017 |title='White Lives Matter' rallies: Opponents outnumber white nationalists at Tennessee shout fests |url=https://www.usatoday.com/story/news/2017/10/28/2-tennessee-towns-brace-white-nationalist-rallies-counter-protests/809645001/ |access-date=10 Maart 2018 |website=USA Today}}&lt;/ref&gt; &quot;White Lives Matter&quot;-bewegings was ook in die Europese sokker teenwoordig, met gevalle waar sulke baniere by stadions in [[Tsjeggië]], [[Oekraïne]], [[Hongarye]], [[Nederland]] en die Verenigde Koninkryk opgehang is.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Junie 2020 |title=White Lives Matter banners 'take racism to a new level' after Burnley plane stunt |url=https://www.dw.com/en/white-lives-matter-banners-take-racism-to-a-new-level-after-burnley-plane-stunt/a-53916597 |access-date=3 November 2020 |website=Deutsche Welle}}&lt;/ref&gt; White Lives Matter is ook deur wit nasionaliste bevorder.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

=== Disinformasie ===
Die Anti-Defamation League berig oor talle pogings om [[disinformasie]] oor BLM te versprei. As voorbeeld noem dit plasings van medio Junie 2020 &quot;met 'n plakker wat mense aansê om 'n wit mens met die eerste aanskoue dood te maak&quot;, wat op Facebook en Twitter versprei het. &quot;Die plakker het die hutsmerke #BlackLivesMatter en #Antifa bevat.&quot; Op Telegram het 'n &quot;wit-oppergesagkanaal lede aangemoedig om die propaganda te versprei&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Disinformation: Propaganda advocating for violence against white people using hashtags associated with Black Lives Matter and antifa |url=https://www.adl.org/disinformation-propaganda-advocating-for-violence-against-white-people-using-hashtags-associated |access-date=29 Oktober 2020 |website=Anti-Defamation League}}&lt;/ref&gt; 'n Ander disinformasieveldtog, wat in Junie 2020 op [[4chan]] ontstaan het, het ten doel gehad om die hutsmerke #AllWhitesAreNazis (#AWAN) op Twitter te laat optrend. &quot;Organiseerders het gehoop om hutsmerke soos #BlackLivesMatter en #BLM te kaap met 'n groot aantal twiets – oënskynlik van swart aktiviste se rekeninge – wat die #AWAN-hutsmerk bevat.&quot; Volgens die Anti-Defamation League het die veldtog se ondersteuners gehoop om spanning te saai en wit-oppergesagsgesinde versnellingsdenke te bevorder.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Disinformation: #AllWhitesAreNazis and #AWAN |url=https://www.adl.org/disinformation-allwhitesarenazis-and-awan |access-date=29 Oktober 2020 |website=Anti-Defamation League}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=White Supremacists Embrace 'Accelerationism' |url=https://www.adl.org/blog/white-supremacists-embrace-accelerationism |date=16 April 2019 |access-date=29 Oktober 2020 |website=Anti-Defamation League}}&lt;/ref&gt;

Konserwatiewe kommentators soos Ryan Fournier en Candace Owens het valslik beweer dat ActBlue skenkings wat vir Black Lives Matter bedoel is, na Demokratiese kandidate herlei, en sommige het selfs beweer die organisasie is 'n geldwassery-swendelary.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Loiaconi |first=Stephen |title=As Black Lives Matter donations surge, some want to know where the money goes |url=https://abc6onyourside.com/news/nation-world/as-black-lives-matter-donations-surge-some-want-to-know-where-the-money-goes |website=WSYX |access-date=17 Junie 2020 |date=15 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Goforth |first=Claire |title=No, Black Lives Matter is not funneling donations to Democrats |url=https://www.dailydot.com/debug/conservatives-spread-rumors-black-lives-matter/ |access-date=12 Januarie 2021 |work=The Daily Dot |date=16 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Funke |first=Daniel |title=Conservative pundits share false claim about Black Lives Matter, ActBlue |url=https://www.politifact.com/factchecks/2020/jun/12/ryan-fournier/conservative-pundits-share-false-claim-about-black/ |website=PolitiFact |publisher=Poynter Institute |access-date=12 Januarie 2021 |date=11 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kaplan |first=Alex |title=A debunked conspiracy theory about Black Lives Matter, ActBlue, and Democrats can be traced to far-right message boards |url=https://www.mediamatters.org/fake-news/debunked-conspiracy-theory-about-black-lives-matter-actblue-and-democrats-can-be-traced |website=Media Matters for America |access-date=12 Januarie 2021 |date=11 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;

Volgens akademici was Russiese agente wat met die Internet Research Agency verbind word, betrokke by 'n volgehoue veldtog om die Black Lives Matter-beweging terselfdertyd te bevorder en teen te staan. In sommige gevalle het Russiese agente antagonisme en geweld teenoor BLM-lede aangemoedig.&lt;ref name=&quot;acev&quot;&gt;{{cite journal |last=Aceves |first=W. J. |year=2018 |title=Virtual Hatred: How Russia Tried to Start a Race War in the United States |journal=Michigan Journal of Race &amp; Law |volume=24 |page=177}}&lt;/ref&gt;

==== Vals manifes ====
In Junie 2020 het 'n onbekende party 'n webwerf by BLMManifesto.com geskep wat voorgegee het dit is die manifes van die BLM-beweging. Die teks boots 'n Italiaanse fascistiese manifes van 1919 na, aangepas om by rasse-onreg te pas. Volgens Snopes lyk dit of die webwerf daarop gemik is om die BLM-beweging in diskrediet te bring.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=MacGuill |first=Dan |date=17 September 2020 |title=Fake 'BLM Manifesto' Is Taken From Italian Fascism Document |url=https://www.snopes.com/news/2020/09/17/fake-blm-manifesto-fascist/ |access-date=31 Oktober 2024 |website=Snopes |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Statistieke ===
Die Amerikaanse bevolking se persepsie van Black Lives Matter verskil aansienlik volgens ras. Volgens 'n peiling oor rasseverhoudinge in September 2015 stem byna twee derdes van Afro-Amerikaners grootliks met Black Lives Matter saam, terwyl 30% van swart Amerikaners en 37% van wit Amerikaners geen mening oor Black Lives Matter het nie.&lt;ref name=&quot;PBS-Marist&quot; /&gt; Van die wit mense wat ondervra is, het 41% gedink Black Lives Matter bepleit geweld, en 59% van wittes het gedink Black Lives Matter lei die aandag af van die werklike kwessies rondom rassediskriminasie. Ter vergelyking het 82% van die swart mense wat ondervra is, gedink Black Lives Matter is 'n geweldlose beweging, en 26% van swart mense het gedink Black Lives Matter lei die aandag van die werklike kwessies af. Op die vraag of &quot;Black Lives Matter&quot; hoofsaaklik 'n beweging of hoofsaaklik 'n slagspreuk is, het 46% van wittes en 67% van swartes gemeen dit is hoofsaaklik 'n beweging.&lt;ref name=&quot;PBS-Marist&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.colorlines.com/articles/poll-reveals-white-america-views-black-lives-matter-movement-distraction |title=Poll Reveals that White America Views Black Lives Matter Movement as a Distraction |first=Kenrya |last=Rankin |date=22 September 2015 |work=ColorLines |access-date=14 Julie 2016}}&lt;/ref&gt; 'n Nasionaal verteenwoordigende internetopname deur die Center for the Study of Diversity and Democracy aan die Northwestern-universiteit het bevind dat 82% van Afro-Amerikaners glo die beweging is ten minste matig doeltreffend om sy gestelde doelwitte te bereik, hoewel 64% van die respondente geglo het die beweging sou doeltreffender wees met 'n meer gesentraliseerde leierskapstruktuur.&lt;ref name=&quot;Cambridge&quot; /&gt;

'n Peiling in Junie 2016 het bevind dat 65% van swart Amerikaanse volwassenes Black Lives Matter steun, teenoor 40% van wit Amerikaanse volwassenes. Nege-en-vyftig persent van swart Amerikaners het gedink Black Lives Matter sal &quot;op die lang duur doeltreffend wees om swartes te help om gelykheid te bereik&quot;, teenoor 34% van wit Amerikaners.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.colorlines.com/articles/report-youll-never-guess-how-many-white-people-say-they-support-blacklivesmatter |title=You'll Never Guess How Many White People Say They Support #BlackLivesMatter |first=Kenrya |last=Rankin |date=28 Junie 2016 |work=ColorLines |access-date=14 Julie 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/2016/06/27/on-views-of-race-and-inequality-blacks-and-whites-are-worlds-apart/ |title=On Views of Race and Inequality, Blacks and Whites Are Worlds Apart |date=27 Junie 2016 |publisher=Pew Research Center |access-date=14 Julie 2016}}&lt;/ref&gt; 'n Harvard-Harris-opname van 2017 het bevind dat 35% van wittes en 83% van swartes 'n gunstige mening oor die beweging het.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Easley |first1=Jonathan |title=Poll: 57 percent have negative view of Black Lives Matter movement |url=https://thehill.com/homenews/campaign/344985-poll-57-percent-have-negative-view-of-black-lives-matter-movement/ |newspaper=The Hill |access-date=18 Augustus 2017 |date=2 Augustus 2017}}&lt;/ref&gt;

Volgens 'n ontleding deur ''[[The Guardian]]'' van statistiek wat deur die US Crisis Monitor ingesamel is, het &quot;Amerikaanse wetstoepassingsagentskappe gedurende die grootste deel van 2020 traangas, pepersproei, rubberkoeëls en pakslae in 'n veel hoër persentasie van gevalle by Black Lives Matter-betogings gebruik as by pro-Trump- of ander regse betogings&quot;,&lt;ref name=&quot;USCM 2020&quot;&gt;{{Cite news |last=Beckett |first=Lois |date=14 Januarie 2021 |title=US police three times as likely to use force against leftwing protesters, data finds |url=http://www.theguardian.com/us-news/2021/jan/13/us-police-use-of-force-protests-black-lives-matter-far-right |access-date=14 Januarie 2021 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; ongeag of die betoging gewelddadig of vreedsaam was. Die ontleding merk ook op dat &quot;die oorgrote meerderheid van die duisende betogings regoor die Verenigde State in die afgelope jaar vreedsaam was en [...] die meeste betogings deur sowel links as regs nie met enige gewelddadige reaksie deur wetstoepassers begroet is nie&quot;.&lt;ref name=&quot;USCM 2020&quot; /&gt;

==== 2020 ====
[[Lêer:BLM IMG 7663 (50095618132).jpg|duimnael|'n BLM-betoging in [[Ohio]], Julie 2020]]
Met die heroplewing van Black Lives Matter in nasionale hoofopskrifte te midde van wêreldwye betogings, het die beweging in 2020 groter steun geniet.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Druke |first1=Galen |last2=Malone |first2=Clare |last3=Bacon Jr. |first3=Perry |last4=Silver |first4=Nate |date=15 Junie 2020 |title=Public Opinion Of The Black Lives Matter Movement Has Shifted. What Happens Next? |url=https://fivethirtyeight.com/features/politics-podcast-views-of-black-lives-matter-have-shifted-what-happens-next/ |work=FiveThirtyEight Politics |access-date=19 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617234737/https://fivethirtyeight.com/features/politics-podcast-views-of-black-lives-matter-have-shifted-what-happens-next/ |archive-date=17 Junie 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |last1=Cohn |first1=Nate |last2=Quealy |first2=Kevin |date=10 Junie 2020 |title=How Public Opinion Has Moved on Black Lives Matter |url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/06/10/upshot/black-lives-matter-attitudes.html |work=The New York Times |access-date=19 Junie 2020}}&lt;/ref&gt; Hoewel hulle van verskillende vertrekpunte af begin het, het &quot;allerlei kiesers skerp in die rigting van steun vir die beweging beweeg&quot; binne net die twee weke tussen laat Mei en vroeg Junie – &quot;net soveel as in die voorafgaande twee jaar&quot;, aldus ''The Upshot'' van ''The New York Times''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Die Pew-navorsingsentrum het berig dat &quot;die meeste Amerikaners steun vir die Black Lives Matter-beweging uitgespreek het&quot; gedurende hierdie tydperk.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Parker |first1=Kim |last2=Horowitz |first2=Juliana Menasce |last3=Anderson |first3=Monica |date=12 Junie 2020 |title=Most Americans express support for the Black Lives Matter movement |url=https://www.pewsocialtrends.org/2020/06/12/amid-protests-majorities-across-racial-and-ethnic-groups-express-support-for-the-black-lives-matter-movement/psdt_06-12-20_protests-00-1/ |publisher=Pew Research Center |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116064940/https://www.pewsocialtrends.org/2020/06/12/amid-protests-majorities-across-racial-and-ethnic-groups-express-support-for-the-black-lives-matter-movement/psdt_06-12-20_protests-00-1/ |archive-date=16 Januarie 2021}}&lt;/ref&gt;

Volgens Terrance Woodbury, 'n navorser van houdings onder jong volwassenes, &quot;het die beweging ontwikkel van swart mense teen die polisie tot jong mense teen rassisme&quot;.&lt;ref name=&quot;cnn 2020-06-23&quot;&gt;{{Cite web |last=Brownstein |first=Ronald |date=23 Junie 2020 |title=The BLM protests preview the politics of a diversifying America |url=https://www.cnn.com/2020/06/23/politics/black-lives-matter-support-impact/index.html |access-date=14 Julie 2020 |website=CNN}}&lt;/ref&gt; 'n Aanlynopname onder 18- tot 34-jariges deur die Global Strategy Group het breë steun onder die deelnemers gevind, behalwe onder dié wat hulself as pro-[[Donald Trump|Trump]]-Republikeine geïdentifiseer het.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Research |url=https://nextgenamerica.org/research/ |access-date=14 Julie 2020 |website=NextGen America |archive-date=17 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117131335/https://nextgenamerica.org/research/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cnn 2020-06-23&quot; /&gt;

Ayọ Tometi vermoed dat die groter steun die gevolg was van ekonomiese onsekerheid en minagting vir die Amerikaanse regering se hantering van die COVID-19-pandemie.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Chotiner |first=Isaac |date=3 Junie 2020 |title=A Black Lives Matter Co-Founder Explains Why This Time Is Different |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/a-black-lives-matter-co-founder-explains-why-this-time-is-different |access-date=14 Julie 2020 |magazine=The New Yorker}}&lt;/ref&gt; Die betogings wat Black Lives Matter deur die somer gelei het, het uiteindelik tot een van die grootste bewegings in die Amerikaanse geskiedenis ontwikkel.&lt;ref name=&quot;Hart&quot;&gt;{{cite news |last1=Hart |first1=Gabby |title=Black Lives Matter protests mark historic civil rights movement, UNLV professor says |url=https://news3lv.com/news/local/black-lives-matter-protests-mark-historic-civil-rights-movement-unlv-professor-says |access-date=20 Junie 2020 |publisher=NBC News Las Vegas |date=11 Junie 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nytimes 2020-07-03&quot; /&gt;

Die beweging se momentum en gewildheid het egter begin afneem. 'n Peiling van die Pew-navorsingsentrum het getoon dat steun vir Black Lives Matter teen September met 12 persentasiepunte tot 55% van alle Amerikaanse volwassenes gedaal het, met 'n netto negatiewe goedkeuringsyfer onder wit Amerikaners en 'n beduidende afname in gewildheid onder Hispanic Amerikaners.&lt;ref name=&quot;Pew 2020&quot; /&gt; Steun het wyd verspreid gebly onder swart Amerikaanse volwassenes (1% hoër as in Junie, op 87%).&lt;ref name=&quot;Pew 2020&quot; /&gt;

=== Benoeming vir die Nobelprys vir Vrede ===
Black Lives Matter is in Januarie 2021 vir die [[Nobelprys vir Vrede]] benoem. Die benoeming is deur die Noorse aktivis en parlementslid Petter Eide ingedien. Die prys is uiteindelik aan die joernaliste [[Maria Ressa]] en Dmitri Muratov toegeken.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Goillandeau |first1=Martin |last2=Elassar |first2=Alaa |title=The Black Lives Matter movement has been nominated for the Nobel Peace Prize |url=https://www.cnn.com/2021/02/01/us/black-lives-matter-movement-nobel-peace-prize-trnd/index.html |access-date=4 Februarie 2022 |work=cnn.com |publisher=CNN |date=1 Februarie 2021}}&lt;/ref&gt;

== Kritiek ==
=== Ideologie ===
Sommige konserwatiewes, soos Mike Gonzalez van die Heritage Foundation,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BLM: A New Marxist Revolution |url=https://www.heritage.org/blm |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720210312/https://www.heritage.org/blm |url-status=unfit |archive-date=20 Julie 2021 |access-date=1 Februarie 2024 |website=The Heritage Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; het Black Lives Matter daarvan beskuldig dat dit 'n [[Marxisme|Marxistiese]] beweging is, op grond van 'n opmerking deur een van die medestigters dat sy en 'n ander medestigter &quot;opgeleide Marxiste&quot; is. PolitiFact het egter opgemerk dat &quot;Black Lives Matter tot 'n nasionale antirassistiese beweging gegroei het wat breë steun onder Amerikaners geniet, van wie min hulself as Marxiste sou beskryf&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kertscher |first=Tom |date=21 Julie 2020 |title=Is Black Lives Matter a Marxist movement? |work=PolitiFact |url=https://www.politifact.com/article/2020/jul/21/black-lives-matter-marxist-movement/ |access-date=18 Julie 2022}}&lt;/ref&gt;

Die kultuurkritikus Fredrik deBoer plaas die blaam vir die vermeende mislukkings van BLM as sosiale beweging op &quot;idee-skeppende&quot; individue en instellings.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=D8gyaXiQG4M |title=The Black Lives Matter movement: Has its moment passed? {{!}} 5 Things Podcast |website=USA Today |date=4 September 2023 |first=Dana |last=Taylor |via=YouTube}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wbur.org/onpoint/2023/10/17/how-elites-captured-the-social-justice-movement |title=How elites captured the social justice movement |first=Daniel |last=Ackerman |author2=Meghna Chakrabarti |website=On Point |publisher=WBUR |date=17 Oktober 2023}}&lt;/ref&gt;

Op 10 Oktober 2023 het die Chicago-tak van BLM teenkanting ontlok nadat dit 'n foto van 'n valskermsweeftuig en 'n Palestynse vlag op sosiale media geplaas het. Die plasing is daarna verwyder.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Prann |first=Elizabeth |date=11 Oktober 2023 |title=Groups facing backlash over pro-Palestinian rallies |url=https://www.newsnationnow.com/world/war-in-israel/groups-backlash-pro-palestinian-rallies/ |access-date=9 Februarie 2026 |work=Newsnation}}&lt;/ref&gt;

=== Taktiek ===
Sommige swart burgerregteleiers, soos Cecil &quot;Chip&quot; Murray, Najee Ali en Earl Ofari Hutchinson, het BLM as oneerbiedig en ondoeltreffend gekritiseer. Ali het beweer: &quot;Al wat hulle kan doen, is om te ontwrig en lawaai te maak.&quot;&lt;ref name=&quot;angel2&quot; /&gt; Die ekonoom Glenn Loury, wat die grondslag van die beweging steun, het die teenreaksie teen &quot;wit politici wat All Lives Matter sê&quot; en die klaarblyklike polariserende uitwerking van die beweging gekritiseer.&lt;ref name=&quot;clayton&quot; /&gt;

In sy boek ''The Once and Future Liberal'' (2017) kritiseer Mark Lilla Black Lives Matter as deel van sy breër linkse kritiek op identiteitspolitiek. Hoewel hy met hul doelwitte saamstem, het hy hul retoriek &quot;'n handboekvoorbeeld van hoe om nié solidariteit te bou nie&quot; genoem en aangevoer dat die veldtog mense vervreem met sy negatiewe houding teenoor die Amerikaanse samelewing en wetstoepassing, en met sy oorheersende taktiek. Hy het hulle ook ongunstig vergelyk met die leiers van die burgerregtebeweging, wat &quot;bewustelik 'n beroep gedoen het op wat ons deel&quot; in plaas daarvan om verskille van ras en ander identiteite te beklemtoon.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Lilla |first=Mark |title=The Once and Future Liberal: After Identity Politics |year=2017 |publisher=HarperCollins |isbn=978-0-06269743-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{cite news |last=Conroy |first=J. Oliver |date=10 Februarie 2021 |title=Mark Lilla: The Liberal Who Counts More Enemies on the Left Than the Right |url=https://www.theguardian.com/media/2017/dec/21/mark-lilla-identity-politics-liberals |work=The Guardian |location=Londen}}&lt;/ref&gt; Lilla is op sy beurt gekritiseer vir &quot;troltery vermom as geleerdheid&quot; en daarvoor dat hy &quot;wit oppergesag weer respektabel maak&quot;.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;

=== Akademiese vryheid ===
Sommige akademici, onder wie John McWhorter,&lt;ref name=&quot;McWhorter 2020&quot;&gt;{{cite web |last=McWhorter |first=John |title=Academics Are Really, Really Worried About Their Freedom |website=The Atlantic |date=1 September 2020 |url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2020/09/academics-are-really-really-worried-about-their-freedom/615724/ |access-date=28 Desember 2020}}&lt;/ref&gt; John Ellis,&lt;ref name=&quot;Ellis 2020 p.&quot;&gt;{{cite book |last=Ellis |first=John |title=The breakdown of higher education: how it happened, the damage it does, and what can be done |publisher=Encounter Books |publication-place=New York |year=2020 |isbn=978-1-64177-088-0 |oclc=1137194406}}&lt;/ref&gt; Marybeth Gasman&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://academeblog.org/2020/09/01/academic-freedom-free-speech-and-the-syllabus/ |title=Academic Freedom, Free Speech, and the Syllabus |first=Marybeth |last=Gasman |date=1 September 2020}}&lt;/ref&gt; en Glenn Loury,&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/a-challenger-of-the-woke-company-policy-11594405846 |title=Opinion: A Challenger of the Woke 'Company Policy' |first=Tunku |last=Varadarajan |newspaper=The Wall Street Journal |date=10 Julie 2020}}&lt;/ref&gt; het sommige Black Lives Matter-aktiviste daarvan beskuldig dat hulle spraak stilmaak en akademiese vryheid onderdruk.&lt;ref name=&quot;Harris 2020&quot;&gt;{{cite web |last=Harris |first=Samantha |title=Princeton faculty petition threatens free speech, academic freedom |website=FIRE |date=8 Julie 2020 |url=https://www.thefire.org/princeton-faculty-petition-threatens-free-speech-academic-freedom/ |access-date=28 Desember 2020}}&lt;/ref&gt; Hulle beweer die gevolg is selfsensuur, minder akademiese ondersoek en navorsingsvooroordeel.&lt;ref name=&quot;Scholars at Harvard&quot;&gt;{{cite web |title=Student Protests and Academic Freedom in an Age of #blacklivesmatter |website=Scholars at Harvard |url=https://scholar.harvard.edu/philip_lee/publications/student-protests-and-academic-freedom-age-blacklivesmatter |access-date=28 Desember 2020 |archive-date=7 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307101951/https://scholar.harvard.edu/philip_lee/publications/student-protests-and-academic-freedom-age-blacklivesmatter |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chotiner&quot;&gt;{{cite magazine |last=Chotiner |first=Isaac |title=Thomas Chatterton Williams on Race, Identity, and 'Cancel Culture' |magazine=The New Yorker |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/thomas-chatterton-williams-on-race-identity-and-cancel-culture |date=22 Julie 2020 |access-date=28 Desember 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Harris 2020&quot; /&gt; Kritici beweer akademici is huiwerig om hulle teen onderdrukking uit te spreek uit vrees vir vergelding.&lt;ref name=&quot;Zimmerman 2020&quot;&gt;{{cite web |last=Zimmerman |first=Jonathan |title=Faculty should support the academic freedom of colleagues who buck conventional wisdom |website=Inside Higher Ed |date=22 Junie 2020 |url=https://www.insidehighered.com/views/2020/06/22/faculty-should-support-academic-freedom-colleagues-who-buck-conventional-wisdom |access-date=28 Desember 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McGowan p.&quot;&gt;{{cite book |last=McGowan |first=Mary Kate |title=Oxford Scholarship Online |chapter=On Political Correctness, Microaggressions, and Silencing in the Academy |publisher=Oxford University Press |date=22 November 2018 |volume=1 |doi=10.1093/oso/9780198791508.003.0008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McWhorter 2020&quot; /&gt;

Veral hoëprofiel-akademici het hulle teen die gebruik van &quot;diversiteitsverklarings&quot; by toelating-, aanstellings- en ampstermynbesluite uitgespreek, onder wie Jeffrey Flier, dekaan van die Harvard Medical School,&lt;ref name=&quot;CHE 2019&quot;&gt;{{cite news |title=Against Diversity Statements |website=Chronicle of Higher Education |first=Jeffrey |last=Flier |date=3 Januarie 2019 |url=https://www.chronicle.com/article/against-diversity-statements/ |access-date=29 Desember 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Inside Higher Ed 2018&quot;&gt;{{cite web |title=Former Harvard dean's tweet against required faculty diversity statements sets off debate |website=Inside Higher Ed |date=12 November 2018 |url=https://www.insidehighered.com/news/2018/11/12/former-harvard-deans-tweet-against-required-faculty-diversity-statements-sets-debate |first=Colleen |last=Flaherty |access-date=29 Desember 2020}}&lt;/ref&gt; en Abigail Thompson, ondervoorsitter van die American Mathematical Society. Thompson het dit met die lojaliteitseed van die McCarthy-era vergelyk.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ams.org/journals/notices/201911/rnoti-p1778.pdf |title=A Word from... |last=Thompson |first=Abigail |date=2019 |website=www.ams.org |access-date=11 Januarie 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zimmerman 2020&quot; /&gt; Waar skole staatsbefondsing ontvang, het akademici Black Lives Matter-beloftes as ongrondwetlik gekritiseer.&lt;ref name=&quot;Blackman 2020&quot;&gt;{{cite web |last=Blackman |first=Josh |title=University of Southern Maine Asks Students and Faculty to Sign 'Black Lives Matter Statement and Antiracism Pledge' |website=Reason.com |date=7 Augustus 2020 |url=https://reason.com/volokh/2020/08/07/university-of-southern-maine-asks-students-and-faculty-to-sign-black-lives-matter-statement-and-antiracism-pledge/ |access-date=7 Januarie 2021}}&lt;/ref&gt;

=== Sienings oor wetstoepassing ===
[[Lêer:Ferguson Day 6, Picture 45.png|duimnael|Ferguson, Missouri, 17 Augustus 2014]]
Sommige kritici beskuldig Black Lives Matter daarvan dat dit antipolisie is en geweld teen die polisie goedkeur.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Can Black Lives Matter and Police Lives Matter coexist? |url=https://www.csmonitor.com/USA/USA-Update/2015/0913/Can-Black-Lives-Matter-and-Police-Lives-Matter-coexist-video |newspaper=The Christian Science Monitor |date=13 September 2015 |access-date=17 September 2015 |issn=0882-7729 |first=Jessica |last=Mendoza}}&lt;/ref&gt; Sersant Demetrick Pennie van die Dallas-polisiedepartement het in September 2016 'n onsuksesvolle regsgeding teen Black Lives Matter aanhangig gemaak waarin die groep daarvan beskuldig is dat dit 'n &quot;rasse-oorlog&quot; aanhits.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2016/09/21/black-dallas-police-officer-sues-black-lives-matter-on-behalf-of-christians-jews-and-caucasians-others/ |title=Black Dallas police officer sues Black Lives Matter on behalf of 'Christians, Jews and Caucasians,' others |newspaper=The Washington Post |date=21 September 2016 |first=Travis M. |last=Andrews}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://apnews.com/9d879c426ce845b9958c11e81846fe65 |title=Can Black Lives Matter be sued? Activist's attorney says no |date=14 Junie 2017 |first=Michael |last=Kunzelman |work=Associated Press}}&lt;/ref&gt; Marsjeerders met 'n BLM-banier is op video vasgelê terwyl hulle by die Minnesota-staatskou skandeer: &quot;Varke in 'n kombers, braai hulle soos spek.&quot; Polisiegroepe beweer die gesang moedig die dood van polisiebeamptes aan. Die organiseerder van die betoging het daardie vertolking betwis: &quot;Wat ons sê, is dat as swart mense wat polisiebeamptes doodmaak gaan braai, ons wil hê polisiebeamptes moet dieselfde behandeling kry as wat ons as burgerlikes kry wanneer ons beamptes doodmaak.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Black Lives Matter chant threatening to officers, police say |author=Gottfried, Mara H. |url=http://www.twincities.com/localnews/ci_28733664/black-lives-matter-chant-disgusting-st-paul-police |website=St. Paul Pioneer Press |date=31 Augustus 2015 |access-date=22 September 2015}}&lt;/ref&gt;

=== Losstaan van minderbevoorregte gemeenskappe ===
Sommige swart gemeenskapsleiers het hulle teen die beweging uitgespreek omdat dit volgens hulle losstaan van die mense wat dit beweer dit verteenwoordig.&lt;ref name=&quot;The New York Times 2020&quot;&gt;{{cite web |title=Who Opposes Defunding the N.Y.P.D.? These Black Lawmakers |newspaper=The New York Times |first=Jeffery C. |last=Mays |date=10 Augustus 2020 |url=https://www.nytimes.com/2020/08/10/nyregion/defund-police-nyc-council.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810073003/https://www.nytimes.com/2020/08/10/nyregion/defund-police-nyc-council.html |archive-date=10 Augustus 2020 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=28 Desember 2020}}&lt;/ref&gt; Die New Yorkse stadsraadslid I. Daneek Miller, mede-voorsitter van die raad se Swart, Latino- en Asiatiese Koukus, het hom in Augustus 2020 teen begrotingsnoeiings verset en gesê: &quot;Swart mense wil net soos almal anders veilig wees ... ons kan nie toelaat dat mense van buite ons gemeenskap vir ons oor swart lewens preek nie.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=$1 Billion Is Shifted From NYPD in a Budget That Pleases No One |first=Dana |last=Rubinstein |author2=Jeffery C. Mays |newspaper=The New York Times |date=30 Junie 2020 |url=https://www.nytimes.com/2020/06/30/nyregion/nypd-budget.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630235006/https://www.nytimes.com/2020/06/30/nyregion/nypd-budget.html |archive-date=30 Junie 2020 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=28 Desember 2020}}&lt;/ref&gt; Vanessa Gibson van die Bronx se 16de raadsdistrik het gesê: &quot;My werkersklasmense, my huiseienaars, my huurders, my bure – hulle skree en gil nie daar buite nie, want hulle moet werk.&quot;&lt;ref name=&quot;Cuza 2020&quot;&gt;{{cite web |last=Cuza |first=Bobby |title=Black Council Members Push Back Against Protester Budget Criticism |website=Spectrum News NY1 |date=1 Julie 2020 |url=https://www.ny1.com/nyc/all-boroughs/news/2020/07/02/council-members-allege-outside-agitation |access-date=28 Desember 2020}}&lt;/ref&gt; Burgemeester Ras Baraka van Newark, New Jersey, het die eis om die polisie te ontfinansier 'n &quot;bourgeois-liberale&quot; oplossing vir rassisme genoem.&lt;ref name=&quot;The New York Times 2020&quot; /&gt;

=== Onvoldoende fokus op vroue ===
Vroue binne die Black Lives Matter-beweging, onder wie die professor en burgerregtevoorstander Treva B. Lindsey, voer aan dat BLM swart vroue se ervarings ten gunste van swart mans se ervarings afgeskeep het. Daar is byvoorbeeld meer betogings gereël oor die dood van Michael Brown en Trayvon Martin as oor die dood van Pamela Turner, Kayla Moore of Rekia Boyd.&lt;ref name=&quot;Lindsey&quot;&gt;{{Cite journal |last=Lindsey |first=Treva B. |date=2015 |title=Post-Ferguson: A &quot;Herstorical&quot; Approach to Black Violability |url=https://muse.jhu.edu/article/829278 |journal=Feminist Studies |volume=41 |issue=1 |page=232 |doi=10.15767/feministstudies.41.1.232 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

Say Her Name is in reaksie hierop gestig om spesifiek op die dood van swart vroue aan die hande van die polisie te fokus en hul name in die Black Lives Matter-betogings te laat hoor. Die gestelde doel is om 'n vollediger, maar nie mededingende, weergawe van die breër Black Lives Matter-beweging te bied.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Workneh |first=Lilly |date=21 Mei 2015 |title=#SayHerName: Black Women And Girls Matter, Too |url=https://www.huffingtonpost.com/2015/05/21/black-women-matter_n_7363064.html |work=HuffPost |access-date=24 November 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Crenshaw&quot;&gt;{{Cite web |url=https://static1.squarespace.com/static/53f20d90e4b0b80451158d8c/t/555e2412e4b0bd5f4da5d3a4/1432232978932/SAYHERNAME+Social+Media+Guide.compressed.pdf |title=Say Her Name: Resisting Police Brutality against Black Women |publisher=African American Policy Forum |access-date=26 November 2016 |archive-date=24 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224204757/https://static1.squarespace.com/static/53f20d90e4b0b80451158d8c/t/555e2412e4b0bd5f4da5d3a4/1432232978932/SAYHERNAME+Social+Media+Guide.compressed.pdf}}&lt;/ref&gt;

=== Wanbestuur van fondse ===
Bewerings van wanbestuur van fondse deur die organisasie Black Lives Matter Global Network Foundation is geopper nadat fondse gebruik is om 'n huis van $6&amp;nbsp;miljoen in die suide van Kalifornië te koop wat as fasiliteit vir 'n genootskap vir swart kunstenaars sou dien.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 April 2022 |title=Black Lives Matter leaders condemn allegations of mismanaged funds |url=https://www.nbcnews.com/news/nbcblk/black-lives-matter-leaders-condemn-allegations-mismanaged-funds-rcna23882 |first=Char |last=Adams |access-date=18 Oktober 2023 |website=NBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web |date=17 Mei 2022 |title=AP Exclusive: Black Lives Matter has $42 million in assets |url=https://apnews.com/article/government-and-politics-race-ethnicity-philanthropy-black-lives-matter-5bc4772e029da522036f8ad2a02990aa |access-date=18 Oktober 2023 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt; Die eiendom het ses slaapkamers, 'n opnamestudio en 'n swembad gehad.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;

=== Gebrek aan fokus op onopgeloste moorde en vermiste persone ===
Sedert sy stigting word die Black Lives Matter-beweging aansienlik gekritiseer oor sy gebrek aan fokus op onopgeloste moorde en sake van vermiste persone. Sommige navorsers het byvoorbeeld bevestig dat moorde op swart slagoffers buite verhouding dikwels onopgelos bly.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2021/08/instead-of-defund-the-police-solve-all-murders/619672/ |title=Criminal-Justice Reformers Chose the Wrong Slogan |first=Conor |last=Friedersdorf |date=8 Augustus 2021 |website=The Atlantic}}&lt;/ref&gt; Families van slagoffers het BLM-leiers in die openbaar verwyt: een moeder het geskryf dat BLM-lede vir haar gesê het dat die uitlig van vermoorde swart kinders die beweging se boodskap sou &quot;verwater&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bennett-Stone |first=Sylvia |date=30 Junie 2021 |title=Parents of Murdered Children Deserve Answers from BLM Leaders |work=Newsweek |url=https://www.newsweek.com/parents-murdered-children-deserve-answers-blm-leaders-opinion-1604851 |access-date=18 Mei 2026}}&lt;/ref&gt;

Volgens FBI-statistiek is 40% van vermiste persone in die Verenigde State nie-wit mense. Kyle Pope, 'n redakteur en navorser van die ''Columbia Journalism Review'', het 'n gebrek aan mediabelangstelling in hierdie misdade opgemerk.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Franklin |first=Jonathan |date=5 Desember 2022 |title=Racial bias affects media coverage of missing people. A new tool illustrates how |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/12/05/1137193397/missing-persons-of-color-news-coverage-disparities |access-date=23 November 2023}}&lt;/ref&gt; Een media-ontleding het bevind dat swart kinders 33% van die sake van vermiste kinders uitmaak, maar net 7% van die mediadekking kry – 'n wanverhouding wat akademici aan die sogenaamde &quot;vermiste wit vrou-sindroom&quot; toeskryf.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kearney |first=Julia |title=America's Black Children are Missing at Disproportionately High Rates, and How the Amber Alert is at Fault |work=Elon University |url=https://www.elon.edu/u/academics/first-year-writing/writing-contest/journal/julia-kearney/ |access-date=18 Mei 2026}}&lt;/ref&gt; Derrica en Natalie Wilson het in 2008 die Black and Missing Foundation begin, 'n niewinsorganisasie wat onopgeloste moorde op swart mense regoor die land wil oplos. In 'n onderhoud in 2021 het hulle gesê sowel wetstoepassers as nasionale media-instellings sien onopgeloste moorde op swart mense buite verhouding oor die hoof.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=St. Martin |first=Emily |date=30 September 2021 |title=182,448 Black People Went Missing in the U.S. Last Year — These Sisters Are Working to Find Them |work=InStyle |url=https://www.instyle.com/politics-social-issues/black-and-missing-foundation-interview |access-date=23 November 2023}}&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==
* [[Rassisme in die Verenigde State]]

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Verdere leesstof ==
* {{cite journal |last1=Bonilla |first1=Tabitha |last2=Tillery Jr |first2=Alvin B. |title=Which Identity Frames Boost Support for and Mobilization in the #BlackLivesMatter Movement? An Experimental Test |journal=American Political Science Review |date=November 2020 |volume=114 |issue=4 |pages=947-962 |doi=10.1017/S0003055420000544 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-political-science-review/article/which-identity-frames-boost-support-for-and-mobilization-in-the-blacklivesmatter-movement-an-experimental-test/AD0E73AF21C32FE03F1C0897456CC5C5 |language=en |issn=0003-0554 |url-access=subscription}}
* {{cite journal |last1=Clayton |first1=Dewey M. |title=Black Lives Matter and the civil rights movement: A comparative analysis of two social movements in the United States |journal=Journal of Black Studies |date=2018 |volume=49 |issue=5 |pages=448-480 |issn=0021-9347 |doi=10.1177/0021934718764099}}
* {{cite magazine |title=The Matter of Black Lives |last1=Cobb |first1=Jelani |magazine=The New Yorker |date=14 Maart 2016 |url=https://www.newyorker.com/magazine/2016/03/14/where-is-black-lives-matter-headed |ref=none}}
* {{cite news |last1=Cole |first1=Teju |title=The Superhero Photographs of the Black Lives Matter Movement |url=https://www.nytimes.com/2016/07/31/magazine/the-superhero-photographs-of-the-black-lives-matter-movement.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160727125858/http://www.nytimes.com/2016/07/31/magazine/the-superhero-photographs-of-the-black-lives-matter-movement.html |archive-date=27 Julie 2016 |url-access=subscription |url-status=live |work=The New York Times Magazine |date=26 Julie 2016 |ref=none}}
* {{cite journal |last1=Hayward |first1=Clarissa Rile |title=Disruption: What Is It Good For? |journal=The Journal of Politics |date=April 2020 |volume=82 |issue=2 |pages=448-459 |doi=10.1086/706766 |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/706766 |language=en |issn=0022-3816 |url-access=subscription}}
* {{cite journal |last=Hooker |first=Juliet |date=2016 |title=Black Lives Matter and the Paradoxes of U.S. Black Politics: From Democratic Sacrifice to Democratic Repair |journal=Political Theory |volume=44 |issue=4 |pages=448-469 |issn=0090-5917 |doi=10.1177/0090591716640314}}
* {{cite book |last=Lebron |first=Christopher J. |title=The Making of Black Lives Matter: A Brief History of An Idea |publisher=Oxford University Press |publication-place=New York |date=2017 |isbn=978-0-19-060134-8 |url=https://global.oup.com/academic/product/the-making-of-black-lives-matter-9780190601348}}
* {{cite web |first=Lisa L. |last=Miller |title=Black Activists Don't Ignore Crime |date=5 Augustus 2016 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2016/08/06/opinion/black-activists-dont-ignore-crime.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806032543/http://www.nytimes.com/2016/08/06/opinion/black-activists-dont-ignore-crime.html |archive-date=6 Augustus 2016 |url-access=subscription |url-status=live |ref=none}}
* {{cite journal |last1=Ming Francis |first1=Megan |last2=Wright-Rigueur |first2=Leah |title=Black Lives Matter in Historical Perspective |journal=Annual Review of Law and Social Science |volume=17 |issue=1 |date=13 Oktober 2021 |issn=1550-3585 |doi=10.1146/annurev-lawsocsci-122120-100052 |doi-access=free |pages=441-458}}
* {{cite magazine |url=https://www.wired.com/2015/10/how-black-lives-matter-uses-social-media-to-fight-the-power/ |title=Social Media Helps Black Lives Matter Fight the Power |first=Bijan |last=Stephen |date=November 2015 |magazine=Wired |ref=none}}
* {{cite magazine |url=https://time.com/4429351/republican-black-lives-matter/ |title=I'm a GOP Delegate and I Wore a 'Black Lives Matter' Shirt to the RNC |first=Melissa |last=Stevens |date=28 Julie 2016 |magazine=Time |ref=none |access-date=17 November 2024 |archive-date=3 Desember 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203233341/https://time.com/4429351/republican-black-lives-matter/ |url-status=dead}}
* {{cite journal |last1=Tillery Jr |first1=Alvin B. |title=What Kind of Movement is Black Lives Matter? The View from Twitter |journal=Journal of Race, Ethnicity, and Politics |date=September 2019 |volume=4 |issue=2 |pages=297-323 |doi=10.1017/rep.2019.17 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-race-ethnicity-and-politics/article/what-kind-of-movement-is-black-lives-matter-the-view-from-twitter/375801268123BCA397284EFBE36C9F4E |language=en |issn=2056-6085}}
* {{cite journal |last1=Towler |first1=Christopher C. |last2=Crawford |first2=Nyron N. |last3=Bennett |first3=Robert A. |title=Shut Up and Play: Black Athletes, Protest Politics, and Black Political Action |date=2020 |journal=Perspectives on Politics |volume=18 |issue=1 |pages=111-127 |issn=1537-5927 |doi=10.1017/S1537592719002597 |doi-access=free}}
* {{cite book |last=Woodly |first=Deva R. |title=Reckoning: Black Lives Matter and the Democratic Necessity of Social Movements |publisher=Oxford University Press |publication-place=New York |date=2022 |isbn=978-0-19-760395-6 |url=https://global.oup.com/academic/product/reckoning-9780197603956}}

=== Bibliografieë ===
* {{cite web |title=#BlackLivesMatter: A Longform Reading List |year=2014 |url=http://www.autostraddle.com/blacklivesmatter-the-longform-reading-list-265454/ |first=Marie Lyn |last=Bernard |work=Autostraddle |location=VSA |ref=none}}
* {{cite web |title=The complete summer reading syllabus on Black Lives Matter |first=Selina |last=Cheng |date=Julie 2016 |url=http://qz.com/728658/heres-what-librarians-recommend-reading-on-blm/ |work=Quartz |ref=none}}
* {{cite web |title=Listen, Learn, Participate: A #BlackLivesMatter Resource Series |year=2014 |url=http://oaklandlibrary.org/blogs/from-main-library/listen-learn-participate-blacklivesmatter-resource-series |author=Oakland Public Library |location=Kalifornië |ref=none |access-date=15 September 2016 |archive-date=16 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160916043052/http://oaklandlibrary.org/blogs/from-main-library/listen-learn-participate-blacklivesmatter-resource-series}}
* {{cite web |title=Black Lives Matter Reference Guide |date=Julie 2016 |first=Malcolm |last=Teller |work=Medium |url=https://medium.com/malcolm-teller/black-lives-matter-a-collection-of-syllabi-6497460b9668 |ref=none}}

== Eksterne skakels ==
* [https://blacklivesmatter.com/ Amptelike webwerf] van die Black Lives Matter Global Network Foundation
* [https://web.archive.org/web/20141226205743/https://www.elephrame.com/textbook/protests Lys van 1&amp;nbsp;007 Black Lives Matter-betogings]
* [http://www.joincampaignzero.org/ Campaign Zero to end police violence]
* {{cite web |title=Read This: #BlackLivesMatter Reads for Teens |url=https://hclib.bibliocommons.com/list/share/642401647_hcl_social_media/669879377_read_this_blacklivesmatter_reads_for_teens |publisher=Hennepin County Library |location=Minnesota |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921203253/https://hclib.bibliocommons.com/list/share/642401647_hcl_social_media/669879377_read_this_blacklivesmatter_reads_for_teens |archive-date=21 September 2016}} (bibliografie)
* {{cite web |title=#blacklivesmatter |date=28 Desember 2016 |url=http://www.yalsa.ala.org/thehub/tag/blacklivesmatter/ |publisher=Young Adult Library Services Association}} (bibliografie)
* [https://mms.newberry.org/xml/xml_files/ChicagoBLM.xml Chicago Black Lives Matter Protest Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125205203/https://mms.newberry.org/xml/xml_files/ChicagoBLM.xml |date=25 Januarie 2021}} by die Newberry-biblioteek

{{Normdata}}

[[Kategorie:Rassisme]]
[[Kategorie:Diskriminasie]]
[[Kategorie:Protes]]
[[Kategorie:Aktivisme]]
[[Kategorie:Afro-Amerikaners]]
[[Kategorie:Slagspreuke]]
[[Kategorie:Verenigde State van Amerika]]</text>
      <sha1>47zjsbvpvbn4fscld8ujzl8urue9bzr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Five People You Meet In Heaven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>469969</id>
    <revision>
      <id>2974317</id>
      <parentid>2974255</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>opruim</comment>
      <origin>2974317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7591" sha1="m3znqp2655xm1do7iqb400d3nhycs7e" xml:space="preserve">{{TITELAANSIG|''The Five People You Meet In Heaven''}}
[[Lêer:Pdf2026-09-29 151009.png|duimnael|Die buiteblad van Mitch Albom se topverkoper-roman]]
Die boek '''''The five people you meet in heaven''''' is 'n topverkoper-roman deur die bekroonde Mitch Albom, wat in 2003 gepubliseer is. Hierdie filosofiese fiksie verken die hiernamaals deur die oë van 'n pretparkwerktuigkundige genaamd Eddie (gebaseer op Albom se oom&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2020-11-14 |title=BOOKS OF THE TIMES; Dead Men Tell No Tales? Ha. These Won't Shut Up. – The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2003/09/22/books/books-of-the-times-dead-men-tell-no-tales-ha-these-won-t-shut-up.html |access-date=2022-06-09 |website=[[The New York Times]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114000906/https://www.nytimes.com/2003/09/22/books/books-of-the-times-dead-men-tell-no-tales-ha-these-won-t-shut-up.html |archive-date=14 November 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;), wat in 'n ongeluk by 'n pretpark omkom en na die hemel gaan; daar ontmoet hy vyf mense wat 'n beduidende invloed op hom gehad het toe hy nog geleef het (of mense op wie sy lewe 'n beduidende invloed gehad het). Die boek is deur Hyperion uitgegee en het vir 95 weke op die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkoperlys verskyn.

==Storielyn==
Die roman begin met 'n aftelling tot die dood van Eddie, 'n kreupele, bejaarde man wat by Ruby Pier, 'n strandpark as reparateur werksaam is. Eddie het nog altyd daarvan gedroom om Ruby Pier te verlaat en elders 'n nuwe lewe te begin, maar dit het nooit gebeur nie. Op 'n gewone dag sien hy 'n karretjie van die rit 'Freddy's Free Fall' wat los hang en die passasiers se veiligheid bedreig. Hy help vinnig om die mense uit te kry, maar besef toe dat die karretjie wat reg bo 'n jong meisie hang, steeds gaan val. Eddie storm vorentoe om haar te red, maar sterf wanneer die karretjie op hom neerstort. Nadat Eddie sterf, gaan hy hemel toe en drywe deur verskuiwende kleure totdat hy die Blou Man ontmoet, 'n voormalige sirkusarties van Ruby Pier. Die Blou Man verduidelik dat Eddie vyf mense in die hemel sal ontmoet, wat elkeen vir hom 'n les oor homself sal leer, en vertel dan sy eie. Sy dood was aan Eddie gekoppel, toe jong Eddie 'n bal in die straat agternagesit het, het die Blou Man uitgeswaai om hom nie raak te ry nie en 'n noodlottige hartaanval gekry. Deur hierdie ervaring leer Eddie die eerste les: dat alle mense se lewens verbind is, selfs dié van vreemdelinge.

Die tweede persoon wat Eddie ontmoet, is sy aanvoerder uit die oorlog. Vier van sy manskappe, insluitend Eddie, is saam met dié kaptein in die Filippyne gevange geneem. Die kaptein is deur 'n landmyn gedood toe hulle na maande van gevangenskap tussen wrede vyandige soldate deur probeer onstap het. Eddie was oortuig dat daar nog 'n kind in 'n tent was wat hy aan die brand gesteek het, en hy het ingegaan om dié te red. Terwyl daar op hom gevuur is, is hy in die been getref, wat hom vir die res van sy lewe as 'n verbitterde kreupele gelaat het. Sy grootste wrok was dat hy 'n onproduktiewe lewe moes lei deur ritte 'n pretpark te onderhou as gevolg van die oorlog en sy besering. In hierdie tweede ontmoeting in die hemel ontdek hy dat sy kaptein hom geskiet het om hom te red van verbranding in die tent. Hy aanvaar uiteindelik die kaptein se daad, wat vasbeslote was om niemand agter te laat nie. Die les wat hy leer, is dat niemand verniet sterf nie en dat wanneer jy iets kosbaars opoffer, soos 'n been, jy altyd iets wen. Eddie weet egter nog nie wat hierdie situasie hom baat nie. 

Die derde persoon wat Eddie ontmoet, is 'n vrou genaamd Ruby, na wie Ruby Pier lank voor Eddie se tyd vernoem is. Hy ontmoet haar naby 'n eetplek, waar Eddie geskok is om sy vader te sien. Sy neem hom na 'n toneel in sy gesin se kombuis waar 'n ou vriend van sy vader, Mickey Shea, probeer om sy moeder aan te rand. Sy pa daag by die huis op en verjaag Mickey met 'n hamer. Dit eindig egter waar hy hom van 'n selfmoordpoging deur verdrinking by die Pier weerhou. Ruby verduidelik dat sy vader kwaad was, maar dat hy nie 'n ou vriend kon laat sterf sonder om te probeer help nie. Mickey was 'n vriend in tye van nood, al was hy dronk en werkloos. Sy vader het hul albei uit die water gekry, maar kon self nie van die strand af opstaan nie, en het ure daar bly lê. 'n Paar weke later sterf hy aan longontsteking, en Eddie werk daarna by die Pier om sy vader se werk te behou. Nadat sy vader sterf bly Eddie in hierdie pos, en hy en Maguerite trek na die dieselfde woonstelblok waar hy grootgeword het. Die les wat Ruby hom leer, is dat woede selfvernietigend is en dat hy moet kan praat, omdat hy reeds verder in die hemel aanbeweeg het. Eddie sê vir hom dat hy hom vergewe het, en sy wrok laat vaar.

Die vierde persoon wat Eddie ontmoet, is sy vrou, Maguerite. Hulle verhouding was vervullend en gelukkig, al het dit 'n slegte tydperk beleef toe Eddie geld by 'n renbaan verloor het. Daardie geld sou hulle gebruik het vir die aanneming van 'n kind wat Maguerite baie graag wou hê, aangesien sy nie kinders kon kry nie. Hy het haar van die renbaan af gebel om te sê dat hy wen, maar sy was kwaad en het hom gesmeek om huis toe te kom. Uit wrok het hy toe alles wat hy gewen het op die spel geplaas en dit verloor. Sy het berou gehad dat sy kwaad was toe hy gebel het, en het na die renbaan gery om dit aan hom te sê. Onderweg was sy in 'n ongeluk betrokke waarin sy ernstig beseer is. Uiteindelik het hulle hierdie terugslag oorkom, en kon vir die laaste drie jaar voor sy aan 'n breingewas gesterf het, weer herenig wees en mekaar ondersteun. Nou het hulle 'n gelukkige hereniging in die hemel, teen die agtergrond van verskeie huwelikke uit verskillende oorde. Die les wat hy uit hierdie vierde ontmoeting leer, is dat liefde steeds liefde bly, alhoewel dit 'n ander vorm aanneem. Al moet die lewe eindig, vergaan die liefde nooit nie.

Die vyfde persoon wat Eddie ontmoet, is 'n jong meisie genaamd Tala, wat hy probeer red het in die brandende tent in die Filippyne tydens die oorlog. Sy vra hom om 'n klip te neem en haar te was soos haar moeder gedoen het. Wanner hy dit doen, word al die skade wat vuur veroorsaak het, weggespoel. Sy vra hom waarom hy so ongelukkig op aarde was, en hy sê dit was omdat hy nooit iets bereik het nie. Sy vertel hom dat hy presies daar was waar hy moes wees, om kinders veilig te hou op ritte, vir haar onthalwe. Sy sê ook dat hy wel die jong meisie van die vallende karretjie gered het en dat die hande wat hy gevoel het toe hy gesterf het, haar eie was-Tala se hande. Sy het hom na die hemel gebring om hom veilig te hou, sê sy. Uiteindelik voel Eddie vrede. Gy word dan teruggevoer na Maguerite om die ewigheid saam haar in die hemel deur te bring.

==Verwysings==
{{Verwysings}}

==Bibliografie==
{{refbegin}}
* {{cite book
  | last = Albom
  | first = Mitch
  | year = 2003
  | title = The Five People You Meet in Heaven
  | url = https://archive.org/details/isbn_9781401308582
  | url-access = registration
  | publisher = Hyperion
  | isbn = 978-0-7868-6871-1
  | ref = {{sfnRef|Albom}}
  }}
* {{cite magazine
  | last = Grossman
  | first = Lev
  | title = Words of Paradise
  | magazine = Time
  | year = 2003
  | volume = 162
  | issue = 15
  | pages = 82
  | ref = {{sfnRef|Grossman}}
  }}
* {{cite journal
  | last = Kossmann
  | first = Patricia
  | year = 2003
  | title = Of Many Things
  | journal = America
  | volume = 189
  | issue = 20
  | pages = 2
  | ref = {{sfnRef|Kossmann}}
  }}
{{refend}}
{{Normdata}}

[[Kategorie:Engelse romans]]</text>
      <sha1>m3znqp2655xm1do7iqb400d3nhycs7e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974386</id>
      <parentid>2974317</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thermofan</username>
        <id>22693</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Storielyn */ onderhoudstegnikus</comment>
      <origin>2974386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7598" sha1="tc9ndayiwp4qicu3sv58ys1yrgrnto9" xml:space="preserve">{{TITELAANSIG|''The Five People You Meet In Heaven''}}
[[Lêer:Pdf2026-09-29 151009.png|duimnael|Die buiteblad van Mitch Albom se topverkoper-roman]]
Die boek '''''The five people you meet in heaven''''' is 'n topverkoper-roman deur die bekroonde Mitch Albom, wat in 2003 gepubliseer is. Hierdie filosofiese fiksie verken die hiernamaals deur die oë van 'n pretparkwerktuigkundige genaamd Eddie (gebaseer op Albom se oom&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2020-11-14 |title=BOOKS OF THE TIMES; Dead Men Tell No Tales? Ha. These Won't Shut Up. – The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2003/09/22/books/books-of-the-times-dead-men-tell-no-tales-ha-these-won-t-shut-up.html |access-date=2022-06-09 |website=[[The New York Times]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114000906/https://www.nytimes.com/2003/09/22/books/books-of-the-times-dead-men-tell-no-tales-ha-these-won-t-shut-up.html |archive-date=14 November 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;), wat in 'n ongeluk by 'n pretpark omkom en na die hemel gaan; daar ontmoet hy vyf mense wat 'n beduidende invloed op hom gehad het toe hy nog geleef het (of mense op wie sy lewe 'n beduidende invloed gehad het). Die boek is deur Hyperion uitgegee en het vir 95 weke op die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkoperlys verskyn.

==Storielyn==
Die roman begin met 'n aftelling tot die dood van Eddie, 'n kreupel, bejaarde man wat by Ruby Pier, 'n strandpark as onderhoudstegnikus werksaam is. Eddie het nog altyd daarvan gedroom om Ruby Pier te verlaat en elders 'n nuwe lewe te begin, maar dit het nooit gebeur nie. Op 'n gewone dag sien hy 'n karretjie van die rit 'Freddy's Free Fall' wat los hang en die passasiers se veiligheid bedreig. Hy help vinnig om die mense uit te kry, maar besef toe dat die karretjie wat reg bo 'n jong meisie hang, steeds gaan val. Eddie storm vorentoe om haar te red, maar sterf wanneer die karretjie op hom neerstort. Nadat Eddie sterf, gaan hy hemel toe en drywe deur verskuiwende kleure totdat hy die Blou Man ontmoet, 'n voormalige sirkusarties van Ruby Pier. Die Blou Man verduidelik dat Eddie vyf mense in die hemel sal ontmoet, wat elkeen vir hom 'n les oor homself sal leer, en vertel dan sy eie. Sy dood was aan Eddie gekoppel, toe jong Eddie 'n bal in die straat agternagesit het, het die Blou Man uitgeswaai om hom nie raak te ry nie en 'n noodlottige hartaanval gekry. Deur hierdie ervaring leer Eddie die eerste les: dat alle mense se lewens verbind is, selfs dié van vreemdelinge.

Die tweede persoon wat Eddie ontmoet, is sy aanvoerder uit die oorlog. Vier van sy manskappe, insluitend Eddie, is saam met dié kaptein in die Filippyne gevange geneem. Die kaptein is deur 'n landmyn gedood toe hulle na maande van gevangenskap tussen wrede vyandige soldate deur probeer onstap het. Eddie was oortuig dat daar nog 'n kind in 'n tent was wat hy aan die brand gesteek het, en hy het ingegaan om dié te red. Terwyl daar op hom gevuur is, is hy in die been getref, wat hom vir die res van sy lewe as 'n verbitterde kreupele gelaat het. Sy grootste wrok was dat hy 'n onproduktiewe lewe moes lei deur ritte 'n pretpark te onderhou as gevolg van die oorlog en sy besering. In hierdie tweede ontmoeting in die hemel ontdek hy dat sy kaptein hom geskiet het om hom te red van verbranding in die tent. Hy aanvaar uiteindelik die kaptein se daad, wat vasbeslote was om niemand agter te laat nie. Die les wat hy leer, is dat niemand verniet sterf nie en dat wanneer jy iets kosbaars opoffer, soos 'n been, jy altyd iets wen. Eddie weet egter nog nie wat hierdie situasie hom baat nie. 

Die derde persoon wat Eddie ontmoet, is 'n vrou genaamd Ruby, na wie Ruby Pier lank voor Eddie se tyd vernoem is. Hy ontmoet haar naby 'n eetplek, waar Eddie geskok is om sy vader te sien. Sy neem hom na 'n toneel in sy gesin se kombuis waar 'n ou vriend van sy vader, Mickey Shea, probeer om sy moeder aan te rand. Sy pa daag by die huis op en verjaag Mickey met 'n hamer. Dit eindig egter waar hy hom van 'n selfmoordpoging deur verdrinking by die Pier weerhou. Ruby verduidelik dat sy vader kwaad was, maar dat hy nie 'n ou vriend kon laat sterf sonder om te probeer help nie. Mickey was 'n vriend in tye van nood, al was hy dronk en werkloos. Sy vader het hul albei uit die water gekry, maar kon self nie van die strand af opstaan nie, en het ure daar bly lê. 'n Paar weke later sterf hy aan longontsteking, en Eddie werk daarna by die Pier om sy vader se werk te behou. Nadat sy vader sterf bly Eddie in hierdie pos, en hy en Maguerite trek na die dieselfde woonstelblok waar hy grootgeword het. Die les wat Ruby hom leer, is dat woede selfvernietigend is en dat hy moet kan praat, omdat hy reeds verder in die hemel aanbeweeg het. Eddie sê vir hom dat hy hom vergewe het, en sy wrok laat vaar.

Die vierde persoon wat Eddie ontmoet, is sy vrou, Maguerite. Hulle verhouding was vervullend en gelukkig, al het dit 'n slegte tydperk beleef toe Eddie geld by 'n renbaan verloor het. Daardie geld sou hulle gebruik het vir die aanneming van 'n kind wat Maguerite baie graag wou hê, aangesien sy nie kinders kon kry nie. Hy het haar van die renbaan af gebel om te sê dat hy wen, maar sy was kwaad en het hom gesmeek om huis toe te kom. Uit wrok het hy toe alles wat hy gewen het op die spel geplaas en dit verloor. Sy het berou gehad dat sy kwaad was toe hy gebel het, en het na die renbaan gery om dit aan hom te sê. Onderweg was sy in 'n ongeluk betrokke waarin sy ernstig beseer is. Uiteindelik het hulle hierdie terugslag oorkom, en kon vir die laaste drie jaar voor sy aan 'n breingewas gesterf het, weer herenig wees en mekaar ondersteun. Nou het hulle 'n gelukkige hereniging in die hemel, teen die agtergrond van verskeie huwelikke uit verskillende oorde. Die les wat hy uit hierdie vierde ontmoeting leer, is dat liefde steeds liefde bly, alhoewel dit 'n ander vorm aanneem. Al moet die lewe eindig, vergaan die liefde nooit nie.

Die vyfde persoon wat Eddie ontmoet, is 'n jong meisie genaamd Tala, wat hy probeer red het in die brandende tent in die Filippyne tydens die oorlog. Sy vra hom om 'n klip te neem en haar te was soos haar moeder gedoen het. Wanner hy dit doen, word al die skade wat vuur veroorsaak het, weggespoel. Sy vra hom waarom hy so ongelukkig op aarde was, en hy sê dit was omdat hy nooit iets bereik het nie. Sy vertel hom dat hy presies daar was waar hy moes wees, om kinders veilig te hou op ritte, vir haar onthalwe. Sy sê ook dat hy wel die jong meisie van die vallende karretjie gered het en dat die hande wat hy gevoel het toe hy gesterf het, haar eie was-Tala se hande. Sy het hom na die hemel gebring om hom veilig te hou, sê sy. Uiteindelik voel Eddie vrede. Gy word dan teruggevoer na Maguerite om die ewigheid saam haar in die hemel deur te bring.

==Verwysings==
{{Verwysings}}

==Bibliografie==
{{refbegin}}
* {{cite book
  | last = Albom
  | first = Mitch
  | year = 2003
  | title = The Five People You Meet in Heaven
  | url = https://archive.org/details/isbn_9781401308582
  | url-access = registration
  | publisher = Hyperion
  | isbn = 978-0-7868-6871-1
  | ref = {{sfnRef|Albom}}
  }}
* {{cite magazine
  | last = Grossman
  | first = Lev
  | title = Words of Paradise
  | magazine = Time
  | year = 2003
  | volume = 162
  | issue = 15
  | pages = 82
  | ref = {{sfnRef|Grossman}}
  }}
* {{cite journal
  | last = Kossmann
  | first = Patricia
  | year = 2003
  | title = Of Many Things
  | journal = America
  | volume = 189
  | issue = 20
  | pages = 2
  | ref = {{sfnRef|Kossmann}}
  }}
{{refend}}
{{Normdata}}

[[Kategorie:Engelse romans]]</text>
      <sha1>tc9ndayiwp4qicu3sv58ys1yrgrnto9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974392</id>
      <parentid>2974386</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>opruim</comment>
      <origin>2974392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7602" sha1="8oqpfezdkrms6ruo901v808gic9ztv7" xml:space="preserve">{{TITELAANSIG|''The Five People You Meet In Heaven''}}
[[Lêer:Pdf2026-09-29 151009.png|duimnael|Die buiteblad van Mitch Albom se topverkoper-roman]]
Die boek '''''The five people you meet in heaven''''' is 'n topverkoper-[[roman]] deur die bekroonde Mitch Albom, wat in 2003 gepubliseer is. Hierdie filosofiese fiksie verken die hiernamaals deur die oë van 'n pretparkwerktuigkundige genaamd Eddie (gebaseer op Albom se oom&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2020-11-14 |title=BOOKS OF THE TIMES; Dead Men Tell No Tales? Ha. These Won't Shut Up. – The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2003/09/22/books/books-of-the-times-dead-men-tell-no-tales-ha-these-won-t-shut-up.html |access-date=2022-06-09 |website=[[The New York Times]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114000906/https://www.nytimes.com/2003/09/22/books/books-of-the-times-dead-men-tell-no-tales-ha-these-won-t-shut-up.html |archive-date=14 November 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;), wat in 'n ongeluk by 'n pretpark omkom en na die hemel gaan; daar ontmoet hy vyf mense wat 'n beduidende invloed op hom gehad het toe hy nog geleef het (of mense op wie sy lewe 'n beduidende invloed gehad het). Die boek is deur Hyperion uitgegee en het vir 95 weke op die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkoperlys verskyn.

==Storielyn==
Die roman begin met 'n aftelling tot die dood van Eddie, 'n kreupel, bejaarde man wat by Ruby Pier, 'n strandpark as onderhoudstegnikus werksaam is. Eddie het nog altyd daarvan gedroom om Ruby Pier te verlaat en elders 'n nuwe lewe te begin, maar dit het nooit gebeur nie. Op 'n gewone dag sien hy 'n karretjie van die rit 'Freddy's Free Fall' wat los hang en die passasiers se veiligheid bedreig. Hy help vinnig om die mense uit te kry, maar besef toe dat die karretjie wat reg bo 'n jong meisie hang, steeds gaan val. Eddie storm vorentoe om haar te red, maar sterf wanneer die karretjie op hom neerstort. Nadat Eddie sterf, gaan hy hemel toe en drywe deur verskuiwende kleure totdat hy die Blou Man ontmoet, 'n voormalige sirkusarties van Ruby Pier. Die Blou Man verduidelik dat Eddie vyf mense in die hemel sal ontmoet, wat elkeen vir hom 'n les oor homself sal leer, en vertel dan sy eie. Sy dood was aan Eddie gekoppel, toe jong Eddie 'n bal in die straat agternagesit het, het die Blou Man uitgeswaai om hom nie raak te ry nie en 'n noodlottige hartaanval gekry. Deur hierdie ervaring leer Eddie die eerste les: dat alle mense se lewens verbind is, selfs dié van vreemdelinge.

Die tweede persoon wat Eddie ontmoet, is sy aanvoerder uit die oorlog. Vier van sy manskappe, insluitend Eddie, is saam met dié kaptein in die Filippyne gevange geneem. Die kaptein is deur 'n landmyn gedood toe hulle na maande van gevangenskap tussen wrede vyandige soldate deur probeer onstap het. Eddie was oortuig dat daar nog 'n kind in 'n tent was wat hy aan die brand gesteek het, en hy het ingegaan om dié te red. Terwyl daar op hom gevuur is, is hy in die been getref, wat hom vir die res van sy lewe as 'n verbitterde kreupele gelaat het. Sy grootste wrok was dat hy 'n onproduktiewe lewe moes lei deur ritte 'n pretpark te onderhou as gevolg van die oorlog en sy besering. In hierdie tweede ontmoeting in die hemel ontdek hy dat sy kaptein hom geskiet het om hom te red van verbranding in die tent. Hy aanvaar uiteindelik die kaptein se daad, wat vasbeslote was om niemand agter te laat nie. Die les wat hy leer, is dat niemand verniet sterf nie en dat wanneer jy iets kosbaars opoffer, soos 'n been, jy altyd iets wen. Eddie weet egter nog nie wat hierdie situasie hom baat nie. 

Die derde persoon wat Eddie ontmoet, is 'n vrou genaamd Ruby, na wie Ruby Pier lank voor Eddie se tyd vernoem is. Hy ontmoet haar naby 'n eetplek, waar Eddie geskok is om sy vader te sien. Sy neem hom na 'n toneel in sy gesin se kombuis waar 'n ou vriend van sy vader, Mickey Shea, probeer om sy moeder aan te rand. Sy pa daag by die huis op en verjaag Mickey met 'n hamer. Dit eindig egter waar hy hom van 'n selfmoordpoging deur verdrinking by die Pier weerhou. Ruby verduidelik dat sy vader kwaad was, maar dat hy nie 'n ou vriend kon laat sterf sonder om te probeer help nie. Mickey was 'n vriend in tye van nood, al was hy dronk en werkloos. Sy vader het hul albei uit die water gekry, maar kon self nie van die strand af opstaan nie, en het ure daar bly lê. 'n Paar weke later sterf hy aan longontsteking, en Eddie werk daarna by die Pier om sy vader se werk te behou. Nadat sy vader sterf bly Eddie in hierdie pos, en hy en Maguerite trek na die dieselfde woonstelblok waar hy grootgeword het. Die les wat Ruby hom leer, is dat woede selfvernietigend is en dat hy moet kan praat, omdat hy reeds verder in die hemel aanbeweeg het. Eddie sê vir hom dat hy hom vergewe het, en sy wrok laat vaar.

Die vierde persoon wat Eddie ontmoet, is sy vrou, Maguerite. Hulle verhouding was vervullend en gelukkig, al het dit 'n slegte tydperk beleef toe Eddie geld by 'n renbaan verloor het. Daardie geld sou hulle gebruik het vir die aanneming van 'n kind wat Maguerite baie graag wou hê, aangesien sy nie kinders kon kry nie. Hy het haar van die renbaan af gebel om te sê dat hy wen, maar sy was kwaad en het hom gesmeek om huis toe te kom. Uit wrok het hy toe alles wat hy gewen het op die spel geplaas en dit verloor. Sy het berou gehad dat sy kwaad was toe hy gebel het, en het na die renbaan gery om dit aan hom te sê. Onderweg was sy in 'n ongeluk betrokke waarin sy ernstig beseer is. Uiteindelik het hulle hierdie terugslag oorkom, en kon vir die laaste drie jaar voor sy aan 'n breingewas gesterf het, weer herenig wees en mekaar ondersteun. Nou het hulle 'n gelukkige hereniging in die hemel, teen die agtergrond van verskeie huwelikke uit verskillende oorde. Die les wat hy uit hierdie vierde ontmoeting leer, is dat liefde steeds liefde bly, alhoewel dit 'n ander vorm aanneem. Al moet die lewe eindig, vergaan die liefde nooit nie.

Die vyfde persoon wat Eddie ontmoet, is 'n jong meisie genaamd Tala, wat hy probeer red het in die brandende tent in die Filippyne tydens die oorlog. Sy vra hom om 'n klip te neem en haar te was soos haar moeder gedoen het. Wanner hy dit doen, word al die skade wat vuur veroorsaak het, weggespoel. Sy vra hom waarom hy so ongelukkig op aarde was, en hy sê dit was omdat hy nooit iets bereik het nie. Sy vertel hom dat hy presies daar was waar hy moes wees, om kinders veilig te hou op ritte, vir haar onthalwe. Sy sê ook dat hy wel die jong meisie van die vallende karretjie gered het en dat die hande wat hy gevoel het toe hy gesterf het, haar eie was-Tala se hande. Sy het hom na die hemel gebring om hom veilig te hou, sê sy. Uiteindelik voel Eddie vrede. Gy word dan teruggevoer na Maguerite om die ewigheid saam haar in die hemel deur te bring.

==Verwysings==
{{Verwysings}}

==Bibliografie==
{{refbegin}}
* {{cite book
  | last = Albom
  | first = Mitch
  | year = 2003
  | title = The Five People You Meet in Heaven
  | url = https://archive.org/details/isbn_9781401308582
  | url-access = registration
  | publisher = Hyperion
  | isbn = 978-0-7868-6871-1
  | ref = {{sfnRef|Albom}}
  }}
* {{cite magazine
  | last = Grossman
  | first = Lev
  | title = Words of Paradise
  | magazine = Time
  | year = 2003
  | volume = 162
  | issue = 15
  | pages = 82
  | ref = {{sfnRef|Grossman}}
  }}
* {{cite journal
  | last = Kossmann
  | first = Patricia
  | year = 2003
  | title = Of Many Things
  | journal = America
  | volume = 189
  | issue = 20
  | pages = 2
  | ref = {{sfnRef|Kossmann}}
  }}
{{refend}}
{{Normdata}}

[[Kategorie:Engelse romans]]</text>
      <sha1>8oqpfezdkrms6ruo901v808gic9ztv7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974454</id>
      <parentid>2974392</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thermofan</username>
        <id>22693</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Storielyn */  Verbeter</comment>
      <origin>2974454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7604" sha1="f21tscasotuk7lw6giyi9r2y9a1kq01" xml:space="preserve">{{TITELAANSIG|''The Five People You Meet In Heaven''}}
[[Lêer:Pdf2026-09-29 151009.png|duimnael|Die buiteblad van Mitch Albom se topverkoper-roman]]
Die boek '''''The five people you meet in heaven''''' is 'n topverkoper-[[roman]] deur die bekroonde Mitch Albom, wat in 2003 gepubliseer is. Hierdie filosofiese fiksie verken die hiernamaals deur die oë van 'n pretparkwerktuigkundige genaamd Eddie (gebaseer op Albom se oom&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2020-11-14 |title=BOOKS OF THE TIMES; Dead Men Tell No Tales? Ha. These Won't Shut Up. – The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2003/09/22/books/books-of-the-times-dead-men-tell-no-tales-ha-these-won-t-shut-up.html |access-date=2022-06-09 |website=[[The New York Times]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114000906/https://www.nytimes.com/2003/09/22/books/books-of-the-times-dead-men-tell-no-tales-ha-these-won-t-shut-up.html |archive-date=14 November 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;), wat in 'n ongeluk by 'n pretpark omkom en na die hemel gaan; daar ontmoet hy vyf mense wat 'n beduidende invloed op hom gehad het toe hy nog geleef het (of mense op wie sy lewe 'n beduidende invloed gehad het). Die boek is deur Hyperion uitgegee en het vir 95 weke op die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkoperlys verskyn.

==Storielyn==
Die roman begin met 'n aftelling tot die dood van Eddie, 'n kreupel, bejaarde man wat by Ruby Pier, 'n strandpark as onderhoudstegnikus werksaam is. Eddie het nog altyd daarvan gedroom om Ruby Pier te verlaat en elders 'n nuwe lewe te begin, maar dit het nooit gebeur nie. Op 'n gewone dag sien hy 'n karretjie van die rit 'Freddy's Free Fall' wat los hang en die passasiers se veiligheid bedreig. Hy help vinnig om die mense uit te kry, maar besef toe dat die karretjie wat reg bo 'n jong meisie hang, steeds gaan val. Eddie storm vorentoe om haar te red, maar sterf wanneer die karretjie op hom neerstort. Nadat Eddie sterf, gaan hy hemel toe en drywe deur verskuiwende kleure totdat hy die Blou Man ontmoet, 'n voormalige sirkusarties van Ruby Pier. Die Blou Man verduidelik dat Eddie vyf mense in die hemel sal ontmoet, wat elkeen vir hom 'n les oor homself sal leer, en vertel dan sy eie. Sy dood was aan Eddie gekoppel, toe jong Eddie 'n bal in die straat agternagesit het, het die Blou Man uitgeswaai om hom nie raak te ry nie en 'n noodlottige hartaanval gekry. Deur hierdie ervaring leer Eddie die eerste les: dat alle mense se lewens verbind is, selfs dié van vreemdelinge.

Die tweede persoon wat Eddie ontmoet, is sy aanvoerder uit die oorlog. Vier van sy manskappe, insluitend Eddie, is saam met dié kaptein in die Filippyne gevange geneem. Die kaptein is deur 'n landmyn gedood toe hulle na maande van gevangenskap tussen wrede vyandige soldate deur probeer onstap het. Eddie was oortuig dat daar nog 'n kind in 'n tent was wat hy aan die brand gesteek het, en hy het ingegaan om dié te red. Terwyl daar op hom gevuur is, is hy in die been getref, wat hom vir die res van sy lewe as 'n verbitterde kreupele gelaat het. Sy grootste wrok was dat hy 'n onproduktiewe lewe moes lei deur ritte 'n pretpark te onderhou as gevolg van die oorlog en sy besering. In hierdie tweede ontmoeting in die hemel ontdek hy dat sy kaptein hom geskiet het om hom te red van verbranding in die tent. Hy aanvaar uiteindelik die kaptein se daad, wat vasbeslote was om niemand agter te laat nie. Die les wat hy leer, is dat niemand verniet sterf nie en dat wanneer jy iets kosbaars opoffer, soos 'n been, jy altyd iets wen. Eddie weet egter nog nie wat hierdie situasie hom baat nie. 

Die derde persoon wat Eddie ontmoet, is 'n vrou genaamd Ruby, na wie Ruby Pier lank voor Eddie se tyd vernoem is. Hy ontmoet haar naby 'n eetplek, waar Eddie geskok is om sy vader te sien. Sy neem hom na 'n toneel in sy gesin se kombuis waar 'n ou vriend van sy vader, Mickey Shea, probeer om sy moeder aan te rand. Sy pa daag by die huis op en verjaag Mickey met 'n hamer. Dit eindig egter waar hy hom van 'n selfmoordpoging deur verdrinking by die Pier weerhou. Ruby verduidelik dat sy vader kwaad was, maar dat hy nie 'n ou vriend kon laat sterf sonder om te probeer help nie. Mickey was 'n vriend in tye van nood, al was hy dronk en werkloos. Sy vader het hul albei uit die water gekry, maar kon self nie van die strand af opstaan nie, en het ure daar bly lê. 'n Paar weke later sterf hy aan longontsteking, en Eddie werk daarna by die Pier om sy vader se werk te behou. Nadat sy vader sterf bly Eddie in hierdie pos, en hy en Maguerite trek na die dieselfde woonstelblok waar hy grootgeword het. Die les wat Ruby hom leer, is dat woede selfvernietigend is en dat hy moet kan praat, omdat hy reeds verder in die hemel aanbeweeg het. Eddie sê vir hom dat hy hom vergewe het, en sy wrok laat vaar.

Die vierde persoon wat Eddie ontmoet, is sy vrou, Maguerite. Hulle verhouding was vervullend en gelukkig, al het dit 'n slegte tydperk beleef toe Eddie geld by 'n renbaan verloor het. Daardie geld sou hulle gebruik het vir die aanneming van 'n kind wat Maguerite baie graag wou hê, aangesien sy nie kinders kon kry nie. Hy het haar van die renbaan af gebel om te sê dat hy wen, maar sy was kwaad en het hom gesmeek om huis toe te kom. Uit wrok het hy toe alles wat hy gewen het op die spel geplaas en dit verloor. Sy het berou gehad dat sy kwaad was toe hy gebel het, en het na die renbaan gery om dit aan hom te sê. Onderweg was sy in 'n ongeluk betrokke waarin sy ernstig beseer is. Uiteindelik het hulle hierdie terugslag oorkom, en kon vir die laaste drie jaar voor sy aan 'n breingewas gesterf het, weer herenig wees en mekaar ondersteun. Nou het hulle 'n gelukkige hereniging in die hemel, teen die agtergrond van verskeie huwelikke uit verskillende oorde. Die les wat hy uit hierdie vierde ontmoeting leer, is dat liefde steeds liefde bly, alhoewel dit 'n ander vorm aanneem. Al moet die lewe eindig, vergaan die liefde nooit nie.

Die vyfde persoon wat Eddie ontmoet, is 'n jong meisie genaamd Tala, wat hy probeer red het in die brandende tent in die Filippyne tydens die oorlog. Sy vra hom om 'n klip te neem en haar te was soos haar moeder gedoen het. Wanner hy dit doen, word al die skade wat vuur veroorsaak het, weggespoel. Sy vra hom waarom hy so ongelukkig op aarde was, en hy sê dit was omdat hy nooit iets bereik het nie. Sy vertel hom dat hy presies daar was waar hy moes wees, om kinders veilig te hou op ritte, vir haar onthalwe. Sy sê ook dat hy wel die jong meisie van die vallende karretjie gered het en dat die hande wat hy gevoel het toe hy gesterf het, haar eie, Tala, se hande was. Sy het hom na die hemel gebring om hom veilig te hou, sê sy. Uiteindelik voel Eddie vrede. Hy word dan teruggevoer na Maguerite om die ewigheid saam haar in die hemel deur te bring.

==Verwysings==
{{Verwysings}}

==Bibliografie==
{{refbegin}}
* {{cite book
  | last = Albom
  | first = Mitch
  | year = 2003
  | title = The Five People You Meet in Heaven
  | url = https://archive.org/details/isbn_9781401308582
  | url-access = registration
  | publisher = Hyperion
  | isbn = 978-0-7868-6871-1
  | ref = {{sfnRef|Albom}}
  }}
* {{cite magazine
  | last = Grossman
  | first = Lev
  | title = Words of Paradise
  | magazine = Time
  | year = 2003
  | volume = 162
  | issue = 15
  | pages = 82
  | ref = {{sfnRef|Grossman}}
  }}
* {{cite journal
  | last = Kossmann
  | first = Patricia
  | year = 2003
  | title = Of Many Things
  | journal = America
  | volume = 189
  | issue = 20
  | pages = 2
  | ref = {{sfnRef|Kossmann}}
  }}
{{refend}}
{{Normdata}}

[[Kategorie:Engelse romans]]</text>
      <sha1>f21tscasotuk7lw6giyi9r2y9a1kq01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwys in Afrika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>469989</id>
    <revision>
      <id>2974373</id>
      <parentid>2974176</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:15:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Adult education&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1369406148|Education in Africa]]&quot;</comment>
      <origin>2974373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10187" sha1="ex73ucx89jnhrohuvtjzxs4bn6187q7" xml:space="preserve">[[Lêer:French_Class_Teacher_in_Zimbabwe.jpg|duimnael|220px|'n Onderwyseres gee 'n Franse les in Zimbabwe.]]
'''Onderwys in Afrika''' kan hoofsaaklik verdeel word volgens voorkoloniale en post-koloniale invloede.&lt;ref name=&quot;GC&quot;&gt;{{Cite journal |last=Lord |first=Jack |date=Winter 2011 |title=Child Labor in the Gold Coast: The Economics of Work, Education, and the Family in Late-Colonial African Childhoods, c. 1940-57 |url=https://muse.jhu.edu/article/418642/pdf |journal=The Journal of the History of Childhood and Youth |volume=4 |pages=88–115 |doi=10.1353/hcy.2011.0005 |s2cid=143683964 |url-access=subscription |via=Project Muse}}&lt;/ref&gt; Europese-styl onderwysstelsels het tydens die sterk [[Kolonialisme|koloniale]] invloede in [[Afrika]] 'n sentrale rol begin speel. Veral in [[Wes-Afrika|Wes-]] en [[Sentraal-Afrika]] word onderwys gekenmerk deur 'n kombinasie van tradisionele onderrigmetodes en Europese-styl onderwysstelsels wat as 'n nalatenskap van die vasteland se koloniale verlede voorbestaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Walters |first=Leoné |last2=Chisadza |first2=Carolyn |last3=Clance |first3=Matthew |date=3 October 2023 |title=The Effect of Pre-Colonial Ethnic Institutions and European Influences on Contemporary Education in Sub-Saharan Africa |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00220388.2023.2222211 |journal=The Journal of Development Studies |volume=59 |issue=10 |pages=1469–1490 |doi=10.1080/00220388.2023.2222211 |issn=0022-0388}}&lt;/ref&gt;

Onderwys in moderne Afrika-samelewings word beïnvloed deur [[kolonialisme]], neokolonialisme en politieke onstabiliteit wat deur gewapende konflikte regoor die vasteland veroorsaak word. Daarbenewens het die gebrek aan doeltreffende onderwysstrategieë wat met wêreldwye en beskawingsuitdagings belyn is, insluitend die druk van [[globalisering]], verdere vooruitgang belemmer.

Alhoewel die gehalte van onderwys, sowel as die aantal goed toegeruste skole en gekwalifiseerde onderwysers, sedert die begin van die koloniale tydperk geleidelik toegeneem het, bestaan daar steeds bewyse van ongelykheid binne onderwysstelsels op grond van streek, ekonomiese status, ras en geslag.&lt;ref name=&quot;unicef&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.unicef.org/wca/what-we-do/education|title=Education|website=[[UNICEF]]|access-date=2 April 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;alliance&quot;&gt;{{cite magazine |last=Moyo |first=Bhekinkosi |date=6 September 2016 |title=A new era for African philanthropy |url=https://www.alliancemagazine.org/feature/a-new-era-for-african-philanthropy/ |access-date=29 September 2026 |website=Alliance Magazine}}&lt;/ref&gt;

== Adult education ==


'''Volwasseonderwys in Afrika''' het ’n herlewing beleef ná die onafhanklikwording en toenemende welvaart van baie Afrikalande, en stel besondere vereistes aan beleidmakers en beplanners om inheemse kulturele eienskappe en kenmerke in ag te neem. Met ’n mate van teenreaksie teen Westerse ideale en onderwystradisies het baie [[:en:Universities|universiteite]] en ander hoëronderwysinstellings dit op hulle geneem om ’n nuwe benadering tot hoër onderwys en volwasseonderwys te ontwikkel.

Die meeste hedendaagse ontleders beskou ongeletterdheid as ’n ontwikkelingskwessie vanweë die verband tussen armoede en ongeletterdheid.[57] Befondsing is onvoldoende en onbestendig en is nodig vir prioriteitsgebiede soos opleiding van opvoeders, monitering en evaluering.[58] Daar is ’n duidelike behoefte aan investering in kapasiteitsontwikkeling, die aanstelling van ’n volledige, voldoende besoldigde en goed gekwalifiseerde professionele personeelkorps, asook ’n groter vraag na professionele persone op die gebied van volwasseonderwys. Die meerderheid volwasseopvoeders is nie opgelei nie, veral op die gebied van basiese geletterdheid. Regerings stel dikwels skoolonderwysers en ander persone in poste vir volwasseonderwys aan, eerder as ervare volwasseopvoeders.[58] Baie van die probleme wat ondervind word, kan opgelos word deur hulpbronne toe te ken om in die behoeftes te voorsien, insluitend voldoende befondsing, meer personeel, toepaslike personeelopleiding en geskikte leermateriaal. Onderbefondsing hou ’n groot bedreiging in vir die volhoubaarheid van hierdie programme en, in sommige gevalle, selfs vir hul voortbestaan.[59] Die mees omvattende beskikbare data oor befondsing handel oor programme vir volwassegeletterdheid en nie-formele onderwys. Befondsing vir voortgesette onderwys, hetsy akademies of beroepsgerig, word voorsien en daaroor word verslag gedoen, maar min data oor die finansiering daarvan word beskikbaar gestel. Befondsing kan uit openbare of privaatsektorbronne afkomstig wees. Internasionale en buitelandse hulp speel waarskynlik ook ’n belangrike rol. Die koste van volwasseonderwys blyk kunsmatig laag gehou te word deur die gebruik van staatsfasiliteite en die uiters lae salarisse wat aan baie spesialiste in volwasseonderwys betaal word. [60]

Openbare universiteite het nie daarin geslaag om ouer studente suksesvol na hoofstroomgraadprogramme te lok nie. In Suid-Afrika het die ideaal ná apartheid, om toegang tot openbare hoër onderwys vir ’n toenemende aantal nie-tradisionele studente uit te brei, nog nie ’n werklikheid geword nie.[61] Sekere lande het egter wel sukses met programme vir volwasseonderwys gerapporteer. Tussen 1990 en 2007 het Uganda meer as 2 miljoen deelnemers by die program vir funksionele volwassegeletterdheid ingeskryf. Teen 2005 was die Gesinsprogram vir Basiese Onderwys in 18 skole aktief en het dit meer as 3,300 kinders en 1,400 ouers bereik. Dit is ’n suksesvolle vorm van gesinsgeletterdheidsbemiddeling, waarvan die impak op huishoudelike, skool- en gemeenskapsvlak geëvalueer is.[62]

Ongelukkig verskaf nasionale verslae gewoonlik nie voldoende inligting oor die inhoud van die volwasseonderwysprogramme wat in die onderskeie lande aangebied word nie. In die meeste gevalle word slegs die naam van die program so volledig moontlik vermeld. Kurrikuluminhoud blyk nie ’n belangrike kwessie te wees nie.[63]

=== Kulturele oorwegings ===
Afrikagemeenskappe is dikwels heg verbonde; om hierdie rede behaal programbeplanners vir volwasse leerders in Afrika groter sukses wanneer hulle ’n deelnemende benadering volg. Deur middel van oop en eerlike gesprekke oor die vrese, motiverings, oortuigings en aspirasies van die gemeenskap as geheel, kan die sosiale spanning wat met individuele afwykende gedrag verband hou, verminder word.

Benewens sterk tradisionele oortuigings het jare van slawerny en kolonisasie tot ’n gevoel van eenheid en ’n gemeenskaplike stryd binne Afrikagemeenskappe gelei. Lesplanne in hierdie gebiede behoort dus hierdie kulturele sensitiwiteit te weerspieël; samewerking en wedersydse ondersteuning is noodsaaklik vir die sukses van programme. Onderrigmetodes wat hierdie beginsels benut, kan storievertelling, ervaringsgebaseerde simulasies en die beoefening van inheemse tradisies met geringe aanpassings insluit. Elke program en les moet by die spesifieke gemeenskap aangepas word, aangesien gemeenskapslede byna altyd as ’n groep leer, leef en doelwitte bereik.

Informele onderwys speel ’n deurslaggewende rol in inheemse leer binne Afrikagemeenskappe. Dit stel ’n beduidende uitdaging aan programbeplanners wat ’n Westerse benadering volg en formele leer binne ’n vasgestelde tydsraamwerk en omgewing beklemtoon. Hierdie vereistes moet dikwels laat vaar word om sukses te behaal in gemeenskappe waar daar nie ’n sterk ingesteldheid teenoor vaste tydskedules en formele onderwys bestaan nie.

Programme moet so beplan word dat dit deel word van deelnemers se daaglikse lewe, hul waardes weerspieël en ’n positiewe, praktiese bydrae lewer. Suksesvolle programme behels dikwels meer langtermyn-leerreëlings, wat uit gereelde besoeke en die vrye, spontane uitruil van inligting bestaan.

=== Filosofieë ===
Die Afrikafilosofie van volwasseonderwys erken Westerse idees soos liberalisme, progressivisme, humanisme en behaviorisme, terwyl dit terselfdertyd deur inheemse Afrikaperspektiewe aangevul word.

* Etnofilosofie is die opvatting dat die hoofdoel van volwasseonderwys is om sosiale harmonie op alle vlakke van die samelewing te bevorder, van die onmiddellike gesin tot die gemeenskap en die land. Dit is belangrik om die behoud van kennis wat van geslag tot geslag oorgedra word rakende waardes, kulturele begrip en oortuigings te verseker. Hierdie filosofie bevorder aktiewe leer – leer deur te doen, asook die navolging en beoefening van die werk en praktyke van ouer gemeenskapslede. Spesifieke lesse kan deur rolspel, praktiese demonstrasies, uitstallings, besprekings of kompetisies aangebied word.[64]
* Die nasionalisties-ideologiese filosofie onderskei hom van etnofilosofie deurdat dit minder op leermetodes en meer op die toepassing van kennis fokus. Aangesien hierdie filosofie uit die revolusionêre bewegings van die 1950’s ontstaan het, is dit nie verbasend dat die hoofdoel daarvan is om kennis toe te pas op aktiewe deelname aan die politiek en die burgerlike samelewing nie. Hoewel dit binne hierdie filosofie belangrik is om die gemeenskapsgerigte aard van die tradisionele Afrikasamelewing te behou, speel funksionalisme vir sosiale begrip en verandering ’n belangrike rol in die toepassing daarvan.
* Professionele filosofie verteenwoordig die sterkste skakel tussen Westerse en tradisionele Afrika-onderwysstelsels. Dit bevorder ’n hibriede benadering tot programme vir volwassenes en maak voorsiening vir ’n wye verskeidenheid leermetodes, selfs suiwer kognitiewe lesings, mits die waardes van die gemeenskap binne die les in ag geneem word.
* Laastens stel filosofiese wysheid voor dat die enigste ware Afrikafilosofieë dié is wat geheel en al sonder kontak met die Weste ontwikkel het. In plaas daarvan om ’n spesifieke benadering voor te skryf, erken hierdie idee die groot verskeidenheid onderrigmetodes wat deur uiteenlopende mense regoor die vasteland gebruik kan word. Dit stel in wese dat daar nie slegs een korrekte metode bestaan nie en dat die onderwerp en aktiwiteite altyd deur die deelnemers bepaal behoort te word. [65][66][67][68]
==Verwysings==
{{Verwysings}}</text>
      <sha1>ex73ucx89jnhrohuvtjzxs4bn6187q7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974374</id>
      <parentid>2974373</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Adult education&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1369406148|Education in Africa]]&quot;</comment>
      <origin>2974374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17757" sha1="a0t3ygbekgj6yk5io9ctap16xvaav88" xml:space="preserve">[[Lêer:French_Class_Teacher_in_Zimbabwe.jpg|duimnael|220px|'n Onderwyseres gee 'n Franse les in Zimbabwe.]]
'''Onderwys in Afrika''' kan hoofsaaklik verdeel word volgens voorkoloniale en post-koloniale invloede.&lt;ref name=&quot;GC&quot;&gt;{{Cite journal |last=Lord |first=Jack |date=Winter 2011 |title=Child Labor in the Gold Coast: The Economics of Work, Education, and the Family in Late-Colonial African Childhoods, c. 1940-57 |url=https://muse.jhu.edu/article/418642/pdf |journal=The Journal of the History of Childhood and Youth |volume=4 |pages=88–115 |doi=10.1353/hcy.2011.0005 |s2cid=143683964 |url-access=subscription |via=Project Muse}}&lt;/ref&gt; Europese-styl onderwysstelsels het tydens die sterk [[Kolonialisme|koloniale]] invloede in [[Afrika]] 'n sentrale rol begin speel. Veral in [[Wes-Afrika|Wes-]] en [[Sentraal-Afrika]] word onderwys gekenmerk deur 'n kombinasie van tradisionele onderrigmetodes en Europese-styl onderwysstelsels wat as 'n nalatenskap van die vasteland se koloniale verlede voorbestaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Walters |first=Leoné |last2=Chisadza |first2=Carolyn |last3=Clance |first3=Matthew |date=3 October 2023 |title=The Effect of Pre-Colonial Ethnic Institutions and European Influences on Contemporary Education in Sub-Saharan Africa |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00220388.2023.2222211 |journal=The Journal of Development Studies |volume=59 |issue=10 |pages=1469–1490 |doi=10.1080/00220388.2023.2222211 |issn=0022-0388}}&lt;/ref&gt;

Onderwys in moderne Afrika-samelewings word beïnvloed deur [[kolonialisme]], neokolonialisme en politieke onstabiliteit wat deur gewapende konflikte regoor die vasteland veroorsaak word. Daarbenewens het die gebrek aan doeltreffende onderwysstrategieë wat met wêreldwye en beskawingsuitdagings belyn is, insluitend die druk van [[globalisering]], verdere vooruitgang belemmer.

Alhoewel die gehalte van onderwys, sowel as die aantal goed toegeruste skole en gekwalifiseerde onderwysers, sedert die begin van die koloniale tydperk geleidelik toegeneem het, bestaan daar steeds bewyse van ongelykheid binne onderwysstelsels op grond van streek, ekonomiese status, ras en geslag.&lt;ref name=&quot;unicef&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.unicef.org/wca/what-we-do/education|title=Education|website=[[UNICEF]]|access-date=2 April 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;alliance&quot;&gt;{{cite magazine |last=Moyo |first=Bhekinkosi |date=6 September 2016 |title=A new era for African philanthropy |url=https://www.alliancemagazine.org/feature/a-new-era-for-african-philanthropy/ |access-date=29 September 2026 |website=Alliance Magazine}}&lt;/ref&gt;

== Adult education ==


'''Volwasseonderwys in Afrika''' het ’n herlewing beleef ná die onafhanklikwording en toenemende welvaart van baie Afrikalande, en stel besondere vereistes aan beleidmakers en beplanners om inheemse kulturele eienskappe en kenmerke in ag te neem. Met ’n mate van teenreaksie teen Westerse ideale en onderwystradisies het baie [[:en:Universities|universiteite]] en ander hoëronderwysinstellings dit op hulle geneem om ’n nuwe benadering tot hoër onderwys en volwasseonderwys te ontwikkel.

Die meeste hedendaagse ontleders beskou ongeletterdheid as ’n ontwikkelingskwessie vanweë die verband tussen armoede en ongeletterdheid.[57] Befondsing is onvoldoende en onbestendig en is nodig vir prioriteitsgebiede soos opleiding van opvoeders, monitering en evaluering.[58] Daar is ’n duidelike behoefte aan investering in kapasiteitsontwikkeling, die aanstelling van ’n volledige, voldoende besoldigde en goed gekwalifiseerde professionele personeelkorps, asook ’n groter vraag na professionele persone op die gebied van volwasseonderwys. Die meerderheid volwasseopvoeders is nie opgelei nie, veral op die gebied van basiese geletterdheid. Regerings stel dikwels skoolonderwysers en ander persone in poste vir volwasseonderwys aan, eerder as ervare volwasseopvoeders.[58] Baie van die probleme wat ondervind word, kan opgelos word deur hulpbronne toe te ken om in die behoeftes te voorsien, insluitend voldoende befondsing, meer personeel, toepaslike personeelopleiding en geskikte leermateriaal. Onderbefondsing hou ’n groot bedreiging in vir die volhoubaarheid van hierdie programme en, in sommige gevalle, selfs vir hul voortbestaan.[59] Die mees omvattende beskikbare data oor befondsing handel oor programme vir volwassegeletterdheid en nie-formele onderwys. Befondsing vir voortgesette onderwys, hetsy akademies of beroepsgerig, word voorsien en daaroor word verslag gedoen, maar min data oor die finansiering daarvan word beskikbaar gestel. Befondsing kan uit openbare of privaatsektorbronne afkomstig wees. Internasionale en buitelandse hulp speel waarskynlik ook ’n belangrike rol. Die koste van volwasseonderwys blyk kunsmatig laag gehou te word deur die gebruik van staatsfasiliteite en die uiters lae salarisse wat aan baie spesialiste in volwasseonderwys betaal word. [60]

Openbare universiteite het nie daarin geslaag om ouer studente suksesvol na hoofstroomgraadprogramme te lok nie. In Suid-Afrika het die ideaal ná apartheid, om toegang tot openbare hoër onderwys vir ’n toenemende aantal nie-tradisionele studente uit te brei, nog nie ’n werklikheid geword nie.[61] Sekere lande het egter wel sukses met programme vir volwasseonderwys gerapporteer. Tussen 1990 en 2007 het Uganda meer as 2 miljoen deelnemers by die program vir funksionele volwassegeletterdheid ingeskryf. Teen 2005 was die Gesinsprogram vir Basiese Onderwys in 18 skole aktief en het dit meer as 3,300 kinders en 1,400 ouers bereik. Dit is ’n suksesvolle vorm van gesinsgeletterdheidsbemiddeling, waarvan die impak op huishoudelike, skool- en gemeenskapsvlak geëvalueer is.[62]

Ongelukkig verskaf nasionale verslae gewoonlik nie voldoende inligting oor die inhoud van die volwasseonderwysprogramme wat in die onderskeie lande aangebied word nie. In die meeste gevalle word slegs die naam van die program so volledig moontlik vermeld. Kurrikuluminhoud blyk nie ’n belangrike kwessie te wees nie.[63]

=== Kulturele oorwegings ===
Afrikagemeenskappe is dikwels heg verbonde; om hierdie rede behaal programbeplanners vir volwasse leerders in Afrika groter sukses wanneer hulle ’n deelnemende benadering volg. Deur middel van oop en eerlike gesprekke oor die vrese, motiverings, oortuigings en aspirasies van die gemeenskap as geheel, kan die sosiale spanning wat met individuele afwykende gedrag verband hou, verminder word.

Benewens sterk tradisionele oortuigings het jare van slawerny en kolonisasie tot ’n gevoel van eenheid en ’n gemeenskaplike stryd binne Afrikagemeenskappe gelei. Lesplanne in hierdie gebiede behoort dus hierdie kulturele sensitiwiteit te weerspieël; samewerking en wedersydse ondersteuning is noodsaaklik vir die sukses van programme. Onderrigmetodes wat hierdie beginsels benut, kan storievertelling, ervaringsgebaseerde simulasies en die beoefening van inheemse tradisies met geringe aanpassings insluit. Elke program en les moet by die spesifieke gemeenskap aangepas word, aangesien gemeenskapslede byna altyd as ’n groep leer, leef en doelwitte bereik.

Informele onderwys speel ’n deurslaggewende rol in inheemse leer binne Afrikagemeenskappe. Dit stel ’n beduidende uitdaging aan programbeplanners wat ’n Westerse benadering volg en formele leer binne ’n vasgestelde tydsraamwerk en omgewing beklemtoon. Hierdie vereistes moet dikwels laat vaar word om sukses te behaal in gemeenskappe waar daar nie ’n sterk ingesteldheid teenoor vaste tydskedules en formele onderwys bestaan nie.

Programme moet so beplan word dat dit deel word van deelnemers se daaglikse lewe, hul waardes weerspieël en ’n positiewe, praktiese bydrae lewer. Suksesvolle programme behels dikwels meer langtermyn-leerreëlings, wat uit gereelde besoeke en die vrye, spontane uitruil van inligting bestaan.

=== Filosofieë ===
Die Afrikafilosofie van volwasseonderwys erken Westerse idees soos liberalisme, progressivisme, humanisme en behaviorisme, terwyl dit terselfdertyd deur inheemse Afrikaperspektiewe aangevul word.

* Etnofilosofie is die opvatting dat die hoofdoel van volwasseonderwys is om sosiale harmonie op alle vlakke van die samelewing te bevorder, van die onmiddellike gesin tot die gemeenskap en die land. Dit is belangrik om die behoud van kennis wat van geslag tot geslag oorgedra word rakende waardes, kulturele begrip en oortuigings te verseker. Hierdie filosofie bevorder aktiewe leer – leer deur te doen, asook die navolging en beoefening van die werk en praktyke van ouer gemeenskapslede. Spesifieke lesse kan deur rolspel, praktiese demonstrasies, uitstallings, besprekings of kompetisies aangebied word.[64]
* Die nasionalisties-ideologiese filosofie onderskei hom van etnofilosofie deurdat dit minder op leermetodes en meer op die toepassing van kennis fokus. Aangesien hierdie filosofie uit die revolusionêre bewegings van die 1950’s ontstaan het, is dit nie verbasend dat die hoofdoel daarvan is om kennis toe te pas op aktiewe deelname aan die politiek en die burgerlike samelewing nie. Hoewel dit binne hierdie filosofie belangrik is om die gemeenskapsgerigte aard van die tradisionele Afrikasamelewing te behou, speel funksionalisme vir sosiale begrip en verandering ’n belangrike rol in die toepassing daarvan.
* Professionele filosofie verteenwoordig die sterkste skakel tussen Westerse en tradisionele Afrika-onderwysstelsels. Dit bevorder ’n hibriede benadering tot programme vir volwassenes en maak voorsiening vir ’n wye verskeidenheid leermetodes, selfs suiwer kognitiewe lesings, mits die waardes van die gemeenskap binne die les in ag geneem word.
* Laastens stel filosofiese wysheid voor dat die enigste ware Afrikafilosofieë dié is wat geheel en al sonder kontak met die Weste ontwikkel het. In plaas daarvan om ’n spesifieke benadering voor te skryf, erken hierdie idee die groot verskeidenheid onderrigmetodes wat deur uiteenlopende mense regoor die vasteland gebruik kan word. Dit stel in wese dat daar nie slegs een korrekte metode bestaan nie en dat die onderwerp en aktiwiteite altyd deur die deelnemers bepaal behoort te word. [65][66][67][68]
== volwasseonderwys. ==


'''Volwasseonderwys in Afrika''' het ’n herlewing beleef ná die onafhanklikwording en toenemende welvaart van baie Afrikalande, en stel besondere vereistes aan beleidmakers en beplanners om inheemse kulturele eienskappe en kenmerke in ag te neem. Met ’n mate van teenreaksie teen Westerse ideale en onderwystradisies het baie [[:en:Universities|universiteite]] en ander hoëronderwysinstellings dit op hulle geneem om ’n nuwe benadering tot hoër onderwys en volwasseonderwys te ontwikkel.

Die meeste hedendaagse ontleders beskou ongeletterdheid as ’n ontwikkelingskwessie vanweë die verband tussen armoede en ongeletterdheid.[57] Befondsing is onvoldoende en onbestendig en is nodig vir prioriteitsgebiede soos opleiding van opvoeders, monitering en evaluering.[58] Daar is ’n duidelike behoefte aan investering in kapasiteitsontwikkeling, die aanstelling van ’n volledige, voldoende besoldigde en goed gekwalifiseerde professionele personeelkorps, asook ’n groter vraag na professionele persone op die gebied van volwasseonderwys. Die meerderheid volwasseopvoeders is nie opgelei nie, veral op die gebied van basiese geletterdheid. Regerings stel dikwels skoolonderwysers en ander persone in poste vir volwasseonderwys aan, eerder as ervare volwasseopvoeders.[58] Baie van die probleme wat ondervind word, kan opgelos word deur hulpbronne toe te ken om in die behoeftes te voorsien, insluitend voldoende befondsing, meer personeel, toepaslike personeelopleiding en geskikte leermateriaal. Onderbefondsing hou ’n groot bedreiging in vir die volhoubaarheid van hierdie programme en, in sommige gevalle, selfs vir hul voortbestaan.[59] Die mees omvattende beskikbare data oor befondsing handel oor programme vir volwassegeletterdheid en nie-formele onderwys. Befondsing vir voortgesette onderwys, hetsy akademies of beroepsgerig, word voorsien en daaroor word verslag gedoen, maar min data oor die finansiering daarvan word beskikbaar gestel. Befondsing kan uit openbare of privaatsektorbronne afkomstig wees. Internasionale en buitelandse hulp speel waarskynlik ook ’n belangrike rol. Die koste van volwasseonderwys blyk kunsmatig laag gehou te word deur die gebruik van staatsfasiliteite en die uiters lae salarisse wat aan baie spesialiste in volwasseonderwys betaal word. [60]

Openbare universiteite het nie daarin geslaag om ouer studente suksesvol na hoofstroomgraadprogramme te lok nie. In Suid-Afrika het die ideaal ná apartheid, om toegang tot openbare hoër onderwys vir ’n toenemende aantal nie-tradisionele studente uit te brei, nog nie ’n werklikheid geword nie.[61] Sekere lande het egter wel sukses met programme vir volwasseonderwys gerapporteer. Tussen 1990 en 2007 het Uganda meer as 2 miljoen deelnemers by die program vir funksionele volwassegeletterdheid ingeskryf. Teen 2005 was die Gesinsprogram vir Basiese Onderwys in 18 skole aktief en het dit meer as 3,300 kinders en 1,400 ouers bereik. Dit is ’n suksesvolle vorm van gesinsgeletterdheidsbemiddeling, waarvan die impak op huishoudelike, skool- en gemeenskapsvlak geëvalueer is.[62]

Ongelukkig verskaf nasionale verslae gewoonlik nie voldoende inligting oor die inhoud van die volwasseonderwysprogramme wat in die onderskeie lande aangebied word nie. In die meeste gevalle word slegs die naam van die program so volledig moontlik vermeld. Kurrikuluminhoud blyk nie ’n belangrike kwessie te wees nie.[63]

=== Kulturele oorwegings ===
Afrikagemeenskappe is dikwels heg verbonde; om hierdie rede behaal programbeplanners vir volwasse leerders in Afrika groter sukses wanneer hulle ’n deelnemende benadering volg. Deur middel van oop en eerlike gesprekke oor die vrese, motiverings, oortuigings en aspirasies van die gemeenskap as geheel, kan die sosiale spanning wat met individuele afwykende gedrag verband hou, verminder word.

Benewens sterk tradisionele oortuigings het jare van slawerny en kolonisasie tot ’n gevoel van eenheid en ’n gemeenskaplike stryd binne Afrikagemeenskappe gelei. Lesplanne in hierdie gebiede behoort dus hierdie kulturele sensitiwiteit te weerspieël; samewerking en wedersydse ondersteuning is noodsaaklik vir die sukses van programme. Onderrigmetodes wat hierdie beginsels benut, kan storievertelling, ervaringsgebaseerde simulasies en die beoefening van inheemse tradisies met geringe aanpassings insluit. Elke program en les moet by die spesifieke gemeenskap aangepas word, aangesien gemeenskapslede byna altyd as ’n groep leer, leef en doelwitte bereik.

Informele onderwys speel ’n deurslaggewende rol in inheemse leer binne Afrikagemeenskappe. Dit stel ’n beduidende uitdaging aan programbeplanners wat ’n Westerse benadering volg en formele leer binne ’n vasgestelde tydsraamwerk en omgewing beklemtoon. Hierdie vereistes moet dikwels laat vaar word om sukses te behaal in gemeenskappe waar daar nie ’n sterk ingesteldheid teenoor vaste tydskedules en formele onderwys bestaan nie.

Programme moet so beplan word dat dit deel word van deelnemers se daaglikse lewe, hul waardes weerspieël en ’n positiewe, praktiese bydrae lewer. Suksesvolle programme behels dikwels meer langtermyn-leerreëlings, wat uit gereelde besoeke en die vrye, spontane uitruil van inligting bestaan.

=== Filosofieë ===
Die Afrikafilosofie van volwasseonderwys erken Westerse idees soos liberalisme, progressivisme, humanisme en behaviorisme, terwyl dit terselfdertyd deur inheemse Afrikaperspektiewe aangevul word.

* Etnofilosofie is die opvatting dat die hoofdoel van volwasseonderwys is om sosiale harmonie op alle vlakke van die samelewing te bevorder, van die onmiddellike gesin tot die gemeenskap en die land. Dit is belangrik om die behoud van kennis wat van geslag tot geslag oorgedra word rakende waardes, kulturele begrip en oortuigings te verseker. Hierdie filosofie bevorder aktiewe leer – leer deur te doen, asook die navolging en beoefening van die werk en praktyke van ouer gemeenskapslede. Spesifieke lesse kan deur rolspel, praktiese demonstrasies, uitstallings, besprekings of kompetisies aangebied word.[64]
* Die nasionalisties-ideologiese filosofie onderskei hom van etnofilosofie deurdat dit minder op leermetodes en meer op die toepassing van kennis fokus. Aangesien hierdie filosofie uit die revolusionêre bewegings van die 1950’s ontstaan het, is dit nie verbasend dat die hoofdoel daarvan is om kennis toe te pas op aktiewe deelname aan die politiek en die burgerlike samelewing nie. Hoewel dit binne hierdie filosofie belangrik is om die gemeenskapsgerigte aard van die tradisionele Afrikasamelewing te behou, speel funksionalisme vir sosiale begrip en verandering ’n belangrike rol in die toepassing daarvan.
* Professionele filosofie verteenwoordig die sterkste skakel tussen Westerse en tradisionele Afrika-onderwysstelsels. Dit bevorder ’n hibriede benadering tot programme vir volwassenes en maak voorsiening vir ’n wye verskeidenheid leermetodes, selfs suiwer kognitiewe lesings, mits die waardes van die gemeenskap binne die les in ag geneem word.
* Laastens stel filosofiese wysheid voor dat die enigste ware Afrikafilosofieë dié is wat geheel en al sonder kontak met die Weste ontwikkel het. In plaas daarvan om ’n spesifieke benadering voor te skryf, erken hierdie idee die groot verskeidenheid onderrigmetodes wat deur uiteenlopende mense regoor die vasteland gebruik kan word. Dit stel in wese dat daar nie slegs een korrekte metode bestaan nie en dat die onderwerp en aktiwiteite altyd deur die deelnemers bepaal behoort te word. [65][66][67][68]
==Verwysings==
{{Verwysings}}</text>
      <sha1>a0t3ygbekgj6yk5io9ctap16xvaav88</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974437</id>
      <parentid>2974374</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:05:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;__LEAD_SECTION__&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1369406148|Education in Africa]]&quot;</comment>
      <origin>2974437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19948" sha1="s9f8ejlrpwal5p8j74w1tpi891kpyxv" xml:space="preserve">[[Lêer:French_Class_Teacher_in_Zimbabwe.jpg|duimnael|220px|'n Onderwyseres gee 'n Franse les in Zimbabwe.]]
'''Onderwys in Afrika''' kan hoofsaaklik verdeel word volgens voorkoloniale en post-koloniale invloede.&lt;ref name=&quot;GC&quot;&gt;{{Cite journal |last=Lord |first=Jack |date=Winter 2011 |title=Child Labor in the Gold Coast: The Economics of Work, Education, and the Family in Late-Colonial African Childhoods, c. 1940-57 |url=https://muse.jhu.edu/article/418642/pdf |journal=The Journal of the History of Childhood and Youth |volume=4 |pages=88–115 |doi=10.1353/hcy.2011.0005 |s2cid=143683964 |url-access=subscription |via=Project Muse}}&lt;/ref&gt; Europese-styl onderwysstelsels het tydens die sterk [[Kolonialisme|koloniale]] invloede in [[Afrika]] 'n sentrale rol begin speel. Veral in [[Wes-Afrika|Wes-]] en [[Sentraal-Afrika]] word onderwys gekenmerk deur 'n kombinasie van tradisionele onderrigmetodes en Europese-styl onderwysstelsels wat as 'n nalatenskap van die vasteland se koloniale verlede voorbestaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Walters |first=Leoné |last2=Chisadza |first2=Carolyn |last3=Clance |first3=Matthew |date=3 October 2023 |title=The Effect of Pre-Colonial Ethnic Institutions and European Influences on Contemporary Education in Sub-Saharan Africa |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00220388.2023.2222211 |journal=The Journal of Development Studies |volume=59 |issue=10 |pages=1469–1490 |doi=10.1080/00220388.2023.2222211 |issn=0022-0388}}&lt;/ref&gt;

Onderwys in moderne Afrika-samelewings word beïnvloed deur [[kolonialisme]], neokolonialisme en politieke onstabiliteit wat deur gewapende konflikte regoor die vasteland veroorsaak word. Daarbenewens het die gebrek aan doeltreffende onderwysstrategieë wat met wêreldwye en beskawingsuitdagings belyn is, insluitend die druk van [[globalisering]], verdere vooruitgang belemmer.

Alhoewel die gehalte van onderwys, sowel as die aantal goed toegeruste skole en gekwalifiseerde onderwysers, sedert die begin van die koloniale tydperk geleidelik toegeneem het, bestaan daar steeds bewyse van ongelykheid binne onderwysstelsels op grond van streek, ekonomiese status, ras en geslag.&lt;ref name=&quot;unicef&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.unicef.org/wca/what-we-do/education|title=Education|website=[[UNICEF]]|access-date=2 April 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;alliance&quot;&gt;{{cite magazine |last=Moyo |first=Bhekinkosi |date=6 September 2016 |title=A new era for African philanthropy |url=https://www.alliancemagazine.org/feature/a-new-era-for-african-philanthropy/ |access-date=29 September 2026 |website=Alliance Magazine}}&lt;/ref&gt;

Onderwys in Afrika kan hoofsaaklik verdeel word volgens prekoloniale en postkoloniale invloede. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lord |first=Jack |date=Winter 2011 |title=Child Labor in the Gold Coast: The Economics of Work, Education, and the Family in Late-Colonial African Childhoods, c. 1940-57 |url=https://muse.jhu.edu/article/418642/pdf |journal=The Journal of the History of Childhood and Youth |volume=4 |pages=88–115 |doi=10.1353/hcy.2011.0005 |s2cid=143683964 |url-access=subscription |via=Project Muse}}&lt;/ref&gt;Onder sterk koloniale invloede in Afrika het Europese onderwysstelsels ’n prominente rol begin speel. Veral in Wes- en Sentraal-Afrika word onderwys gekenmerk deur ’n kombinasie van tradisionele onderrig en Europese onderwysstelsels wat as ’n nalatenskap van die vasteland se koloniale verlede voortbestaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lord |first=Jack |date=Winter 2011 |title=Child Labor in the Gold Coast: The Economics of Work, Education, and the Family in Late-Colonial African Childhoods, c. 1940-57 |url=https://muse.jhu.edu/article/418642/pdf |journal=The Journal of the History of Childhood and Youth |volume=4 |pages=88–115 |doi=10.1353/hcy.2011.0005 |s2cid=143683964 |url-access=subscription |via=Project Muse}}&lt;/ref&gt;

Onderwys in moderne Afrikasamelewings word beïnvloed deur kolonialisme, neokolonialisme en politieke onstabiliteit wat deur gewapende konflikte regoor die vasteland veroorsaak word. Daarbenewens het die gebrek aan doeltreffende onderwysstrategieë wat met wêreldwye en beskawingsuitdagings belyn is, insluitend die druk van globalisering, verdere vooruitgang belemmer.

Hoewel die gehalte van onderwys, sowel as die aantal goed toegeruste skole en gekwalifiseerde onderwysers, sedert die begin van die koloniale tydperk geleidelik toegeneem het, bestaan daar steeds bewyse van ongelykheid binne onderwysstelsels op grond van streek, ekonomiese status, ras en geslag.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.unicef.org/wca/what-we-do/education|title=Education|website=[[UNICEF]]|access-date=2 April 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.unicef.org/wca/what-we-do/education|title=Education|website=[[UNICEF]]|access-date=2 April 2021}}&lt;/ref&gt;

== Adult education ==


'''Volwasseonderwys in Afrika''' het ’n herlewing beleef ná die onafhanklikwording en toenemende welvaart van baie Afrikalande, en stel besondere vereistes aan beleidmakers en beplanners om inheemse kulturele eienskappe en kenmerke in ag te neem. Met ’n mate van teenreaksie teen Westerse ideale en onderwystradisies het baie [[:en:Universities|universiteite]] en ander hoëronderwysinstellings dit op hulle geneem om ’n nuwe benadering tot hoër onderwys en volwasseonderwys te ontwikkel.

Die meeste hedendaagse ontleders beskou ongeletterdheid as ’n ontwikkelingskwessie vanweë die verband tussen armoede en ongeletterdheid.[57] Befondsing is onvoldoende en onbestendig en is nodig vir prioriteitsgebiede soos opleiding van opvoeders, monitering en evaluering.[58] Daar is ’n duidelike behoefte aan investering in kapasiteitsontwikkeling, die aanstelling van ’n volledige, voldoende besoldigde en goed gekwalifiseerde professionele personeelkorps, asook ’n groter vraag na professionele persone op die gebied van volwasseonderwys. Die meerderheid volwasseopvoeders is nie opgelei nie, veral op die gebied van basiese geletterdheid. Regerings stel dikwels skoolonderwysers en ander persone in poste vir volwasseonderwys aan, eerder as ervare volwasseopvoeders.[58] Baie van die probleme wat ondervind word, kan opgelos word deur hulpbronne toe te ken om in die behoeftes te voorsien, insluitend voldoende befondsing, meer personeel, toepaslike personeelopleiding en geskikte leermateriaal. Onderbefondsing hou ’n groot bedreiging in vir die volhoubaarheid van hierdie programme en, in sommige gevalle, selfs vir hul voortbestaan.[59] Die mees omvattende beskikbare data oor befondsing handel oor programme vir volwassegeletterdheid en nie-formele onderwys. Befondsing vir voortgesette onderwys, hetsy akademies of beroepsgerig, word voorsien en daaroor word verslag gedoen, maar min data oor die finansiering daarvan word beskikbaar gestel. Befondsing kan uit openbare of privaatsektorbronne afkomstig wees. Internasionale en buitelandse hulp speel waarskynlik ook ’n belangrike rol. Die koste van volwasseonderwys blyk kunsmatig laag gehou te word deur die gebruik van staatsfasiliteite en die uiters lae salarisse wat aan baie spesialiste in volwasseonderwys betaal word. [60]

Openbare universiteite het nie daarin geslaag om ouer studente suksesvol na hoofstroomgraadprogramme te lok nie. In Suid-Afrika het die ideaal ná apartheid, om toegang tot openbare hoër onderwys vir ’n toenemende aantal nie-tradisionele studente uit te brei, nog nie ’n werklikheid geword nie.[61] Sekere lande het egter wel sukses met programme vir volwasseonderwys gerapporteer. Tussen 1990 en 2007 het Uganda meer as 2 miljoen deelnemers by die program vir funksionele volwassegeletterdheid ingeskryf. Teen 2005 was die Gesinsprogram vir Basiese Onderwys in 18 skole aktief en het dit meer as 3,300 kinders en 1,400 ouers bereik. Dit is ’n suksesvolle vorm van gesinsgeletterdheidsbemiddeling, waarvan die impak op huishoudelike, skool- en gemeenskapsvlak geëvalueer is.[62]

Ongelukkig verskaf nasionale verslae gewoonlik nie voldoende inligting oor die inhoud van die volwasseonderwysprogramme wat in die onderskeie lande aangebied word nie. In die meeste gevalle word slegs die naam van die program so volledig moontlik vermeld. Kurrikuluminhoud blyk nie ’n belangrike kwessie te wees nie.[63]

=== Kulturele oorwegings ===
Afrikagemeenskappe is dikwels heg verbonde; om hierdie rede behaal programbeplanners vir volwasse leerders in Afrika groter sukses wanneer hulle ’n deelnemende benadering volg. Deur middel van oop en eerlike gesprekke oor die vrese, motiverings, oortuigings en aspirasies van die gemeenskap as geheel, kan die sosiale spanning wat met individuele afwykende gedrag verband hou, verminder word.

Benewens sterk tradisionele oortuigings het jare van slawerny en kolonisasie tot ’n gevoel van eenheid en ’n gemeenskaplike stryd binne Afrikagemeenskappe gelei. Lesplanne in hierdie gebiede behoort dus hierdie kulturele sensitiwiteit te weerspieël; samewerking en wedersydse ondersteuning is noodsaaklik vir die sukses van programme. Onderrigmetodes wat hierdie beginsels benut, kan storievertelling, ervaringsgebaseerde simulasies en die beoefening van inheemse tradisies met geringe aanpassings insluit. Elke program en les moet by die spesifieke gemeenskap aangepas word, aangesien gemeenskapslede byna altyd as ’n groep leer, leef en doelwitte bereik.

Informele onderwys speel ’n deurslaggewende rol in inheemse leer binne Afrikagemeenskappe. Dit stel ’n beduidende uitdaging aan programbeplanners wat ’n Westerse benadering volg en formele leer binne ’n vasgestelde tydsraamwerk en omgewing beklemtoon. Hierdie vereistes moet dikwels laat vaar word om sukses te behaal in gemeenskappe waar daar nie ’n sterk ingesteldheid teenoor vaste tydskedules en formele onderwys bestaan nie.

Programme moet so beplan word dat dit deel word van deelnemers se daaglikse lewe, hul waardes weerspieël en ’n positiewe, praktiese bydrae lewer. Suksesvolle programme behels dikwels meer langtermyn-leerreëlings, wat uit gereelde besoeke en die vrye, spontane uitruil van inligting bestaan.

=== Filosofieë ===
Die Afrikafilosofie van volwasseonderwys erken Westerse idees soos liberalisme, progressivisme, humanisme en behaviorisme, terwyl dit terselfdertyd deur inheemse Afrikaperspektiewe aangevul word.

* Etnofilosofie is die opvatting dat die hoofdoel van volwasseonderwys is om sosiale harmonie op alle vlakke van die samelewing te bevorder, van die onmiddellike gesin tot die gemeenskap en die land. Dit is belangrik om die behoud van kennis wat van geslag tot geslag oorgedra word rakende waardes, kulturele begrip en oortuigings te verseker. Hierdie filosofie bevorder aktiewe leer – leer deur te doen, asook die navolging en beoefening van die werk en praktyke van ouer gemeenskapslede. Spesifieke lesse kan deur rolspel, praktiese demonstrasies, uitstallings, besprekings of kompetisies aangebied word.[64]
* Die nasionalisties-ideologiese filosofie onderskei hom van etnofilosofie deurdat dit minder op leermetodes en meer op die toepassing van kennis fokus. Aangesien hierdie filosofie uit die revolusionêre bewegings van die 1950’s ontstaan het, is dit nie verbasend dat die hoofdoel daarvan is om kennis toe te pas op aktiewe deelname aan die politiek en die burgerlike samelewing nie. Hoewel dit binne hierdie filosofie belangrik is om die gemeenskapsgerigte aard van die tradisionele Afrikasamelewing te behou, speel funksionalisme vir sosiale begrip en verandering ’n belangrike rol in die toepassing daarvan.
* Professionele filosofie verteenwoordig die sterkste skakel tussen Westerse en tradisionele Afrika-onderwysstelsels. Dit bevorder ’n hibriede benadering tot programme vir volwassenes en maak voorsiening vir ’n wye verskeidenheid leermetodes, selfs suiwer kognitiewe lesings, mits die waardes van die gemeenskap binne die les in ag geneem word.
* Laastens stel filosofiese wysheid voor dat die enigste ware Afrikafilosofieë dié is wat geheel en al sonder kontak met die Weste ontwikkel het. In plaas daarvan om ’n spesifieke benadering voor te skryf, erken hierdie idee die groot verskeidenheid onderrigmetodes wat deur uiteenlopende mense regoor die vasteland gebruik kan word. Dit stel in wese dat daar nie slegs een korrekte metode bestaan nie en dat die onderwerp en aktiwiteite altyd deur die deelnemers bepaal behoort te word. [65][66][67][68]
== volwasseonderwys. ==


'''Volwasseonderwys in Afrika''' het ’n herlewing beleef ná die onafhanklikwording en toenemende welvaart van baie Afrikalande, en stel besondere vereistes aan beleidmakers en beplanners om inheemse kulturele eienskappe en kenmerke in ag te neem. Met ’n mate van teenreaksie teen Westerse ideale en onderwystradisies het baie [[:en:Universities|universiteite]] en ander hoëronderwysinstellings dit op hulle geneem om ’n nuwe benadering tot hoër onderwys en volwasseonderwys te ontwikkel.

Die meeste hedendaagse ontleders beskou ongeletterdheid as ’n ontwikkelingskwessie vanweë die verband tussen armoede en ongeletterdheid.[57] Befondsing is onvoldoende en onbestendig en is nodig vir prioriteitsgebiede soos opleiding van opvoeders, monitering en evaluering.[58] Daar is ’n duidelike behoefte aan investering in kapasiteitsontwikkeling, die aanstelling van ’n volledige, voldoende besoldigde en goed gekwalifiseerde professionele personeelkorps, asook ’n groter vraag na professionele persone op die gebied van volwasseonderwys. Die meerderheid volwasseopvoeders is nie opgelei nie, veral op die gebied van basiese geletterdheid. Regerings stel dikwels skoolonderwysers en ander persone in poste vir volwasseonderwys aan, eerder as ervare volwasseopvoeders.[58] Baie van die probleme wat ondervind word, kan opgelos word deur hulpbronne toe te ken om in die behoeftes te voorsien, insluitend voldoende befondsing, meer personeel, toepaslike personeelopleiding en geskikte leermateriaal. Onderbefondsing hou ’n groot bedreiging in vir die volhoubaarheid van hierdie programme en, in sommige gevalle, selfs vir hul voortbestaan.[59] Die mees omvattende beskikbare data oor befondsing handel oor programme vir volwassegeletterdheid en nie-formele onderwys. Befondsing vir voortgesette onderwys, hetsy akademies of beroepsgerig, word voorsien en daaroor word verslag gedoen, maar min data oor die finansiering daarvan word beskikbaar gestel. Befondsing kan uit openbare of privaatsektorbronne afkomstig wees. Internasionale en buitelandse hulp speel waarskynlik ook ’n belangrike rol. Die koste van volwasseonderwys blyk kunsmatig laag gehou te word deur die gebruik van staatsfasiliteite en die uiters lae salarisse wat aan baie spesialiste in volwasseonderwys betaal word. [60]

Openbare universiteite het nie daarin geslaag om ouer studente suksesvol na hoofstroomgraadprogramme te lok nie. In Suid-Afrika het die ideaal ná apartheid, om toegang tot openbare hoër onderwys vir ’n toenemende aantal nie-tradisionele studente uit te brei, nog nie ’n werklikheid geword nie.[61] Sekere lande het egter wel sukses met programme vir volwasseonderwys gerapporteer. Tussen 1990 en 2007 het Uganda meer as 2 miljoen deelnemers by die program vir funksionele volwassegeletterdheid ingeskryf. Teen 2005 was die Gesinsprogram vir Basiese Onderwys in 18 skole aktief en het dit meer as 3,300 kinders en 1,400 ouers bereik. Dit is ’n suksesvolle vorm van gesinsgeletterdheidsbemiddeling, waarvan die impak op huishoudelike, skool- en gemeenskapsvlak geëvalueer is.[62]

Ongelukkig verskaf nasionale verslae gewoonlik nie voldoende inligting oor die inhoud van die volwasseonderwysprogramme wat in die onderskeie lande aangebied word nie. In die meeste gevalle word slegs die naam van die program so volledig moontlik vermeld. Kurrikuluminhoud blyk nie ’n belangrike kwessie te wees nie.[63]

=== Kulturele oorwegings ===
Afrikagemeenskappe is dikwels heg verbonde; om hierdie rede behaal programbeplanners vir volwasse leerders in Afrika groter sukses wanneer hulle ’n deelnemende benadering volg. Deur middel van oop en eerlike gesprekke oor die vrese, motiverings, oortuigings en aspirasies van die gemeenskap as geheel, kan die sosiale spanning wat met individuele afwykende gedrag verband hou, verminder word.

Benewens sterk tradisionele oortuigings het jare van slawerny en kolonisasie tot ’n gevoel van eenheid en ’n gemeenskaplike stryd binne Afrikagemeenskappe gelei. Lesplanne in hierdie gebiede behoort dus hierdie kulturele sensitiwiteit te weerspieël; samewerking en wedersydse ondersteuning is noodsaaklik vir die sukses van programme. Onderrigmetodes wat hierdie beginsels benut, kan storievertelling, ervaringsgebaseerde simulasies en die beoefening van inheemse tradisies met geringe aanpassings insluit. Elke program en les moet by die spesifieke gemeenskap aangepas word, aangesien gemeenskapslede byna altyd as ’n groep leer, leef en doelwitte bereik.

Informele onderwys speel ’n deurslaggewende rol in inheemse leer binne Afrikagemeenskappe. Dit stel ’n beduidende uitdaging aan programbeplanners wat ’n Westerse benadering volg en formele leer binne ’n vasgestelde tydsraamwerk en omgewing beklemtoon. Hierdie vereistes moet dikwels laat vaar word om sukses te behaal in gemeenskappe waar daar nie ’n sterk ingesteldheid teenoor vaste tydskedules en formele onderwys bestaan nie.

Programme moet so beplan word dat dit deel word van deelnemers se daaglikse lewe, hul waardes weerspieël en ’n positiewe, praktiese bydrae lewer. Suksesvolle programme behels dikwels meer langtermyn-leerreëlings, wat uit gereelde besoeke en die vrye, spontane uitruil van inligting bestaan.

=== Filosofieë ===
Die Afrikafilosofie van volwasseonderwys erken Westerse idees soos liberalisme, progressivisme, humanisme en behaviorisme, terwyl dit terselfdertyd deur inheemse Afrikaperspektiewe aangevul word.

* Etnofilosofie is die opvatting dat die hoofdoel van volwasseonderwys is om sosiale harmonie op alle vlakke van die samelewing te bevorder, van die onmiddellike gesin tot die gemeenskap en die land. Dit is belangrik om die behoud van kennis wat van geslag tot geslag oorgedra word rakende waardes, kulturele begrip en oortuigings te verseker. Hierdie filosofie bevorder aktiewe leer – leer deur te doen, asook die navolging en beoefening van die werk en praktyke van ouer gemeenskapslede. Spesifieke lesse kan deur rolspel, praktiese demonstrasies, uitstallings, besprekings of kompetisies aangebied word.[64]
* Die nasionalisties-ideologiese filosofie onderskei hom van etnofilosofie deurdat dit minder op leermetodes en meer op die toepassing van kennis fokus. Aangesien hierdie filosofie uit die revolusionêre bewegings van die 1950’s ontstaan het, is dit nie verbasend dat die hoofdoel daarvan is om kennis toe te pas op aktiewe deelname aan die politiek en die burgerlike samelewing nie. Hoewel dit binne hierdie filosofie belangrik is om die gemeenskapsgerigte aard van die tradisionele Afrikasamelewing te behou, speel funksionalisme vir sosiale begrip en verandering ’n belangrike rol in die toepassing daarvan.
* Professionele filosofie verteenwoordig die sterkste skakel tussen Westerse en tradisionele Afrika-onderwysstelsels. Dit bevorder ’n hibriede benadering tot programme vir volwassenes en maak voorsiening vir ’n wye verskeidenheid leermetodes, selfs suiwer kognitiewe lesings, mits die waardes van die gemeenskap binne die les in ag geneem word.
* Laastens stel filosofiese wysheid voor dat die enigste ware Afrikafilosofieë dié is wat geheel en al sonder kontak met die Weste ontwikkel het. In plaas daarvan om ’n spesifieke benadering voor te skryf, erken hierdie idee die groot verskeidenheid onderrigmetodes wat deur uiteenlopende mense regoor die vasteland gebruik kan word. Dit stel in wese dat daar nie slegs een korrekte metode bestaan nie en dat die onderwerp en aktiwiteite altyd deur die deelnemers bepaal behoort te word. [65][66][67][68]
==Verwysings==
{{Verwysings}}</text>
      <sha1>s9f8ejlrpwal5p8j74w1tpi891kpyxv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974441</id>
      <parentid>2974437</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:10:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Adult education&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1369406148|Education in Africa]]&quot;</comment>
      <origin>2974441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29869" sha1="isnjnghvkp6ixs97ykob7nskazswr0y" xml:space="preserve">[[Lêer:French_Class_Teacher_in_Zimbabwe.jpg|duimnael|220px|'n Onderwyseres gee 'n Franse les in Zimbabwe.]]
'''Onderwys in Afrika''' kan hoofsaaklik verdeel word volgens voorkoloniale en post-koloniale invloede.&lt;ref name=&quot;GC&quot;&gt;{{Cite journal |last=Lord |first=Jack |date=Winter 2011 |title=Child Labor in the Gold Coast: The Economics of Work, Education, and the Family in Late-Colonial African Childhoods, c. 1940-57 |url=https://muse.jhu.edu/article/418642/pdf |journal=The Journal of the History of Childhood and Youth |volume=4 |pages=88–115 |doi=10.1353/hcy.2011.0005 |s2cid=143683964 |url-access=subscription |via=Project Muse}}&lt;/ref&gt; Europese-styl onderwysstelsels het tydens die sterk [[Kolonialisme|koloniale]] invloede in [[Afrika]] 'n sentrale rol begin speel. Veral in [[Wes-Afrika|Wes-]] en [[Sentraal-Afrika]] word onderwys gekenmerk deur 'n kombinasie van tradisionele onderrigmetodes en Europese-styl onderwysstelsels wat as 'n nalatenskap van die vasteland se koloniale verlede voorbestaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Walters |first=Leoné |last2=Chisadza |first2=Carolyn |last3=Clance |first3=Matthew |date=3 October 2023 |title=The Effect of Pre-Colonial Ethnic Institutions and European Influences on Contemporary Education in Sub-Saharan Africa |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00220388.2023.2222211 |journal=The Journal of Development Studies |volume=59 |issue=10 |pages=1469–1490 |doi=10.1080/00220388.2023.2222211 |issn=0022-0388}}&lt;/ref&gt;

Onderwys in moderne Afrika-samelewings word beïnvloed deur [[kolonialisme]], neokolonialisme en politieke onstabiliteit wat deur gewapende konflikte regoor die vasteland veroorsaak word. Daarbenewens het die gebrek aan doeltreffende onderwysstrategieë wat met wêreldwye en beskawingsuitdagings belyn is, insluitend die druk van [[globalisering]], verdere vooruitgang belemmer.

Alhoewel die gehalte van onderwys, sowel as die aantal goed toegeruste skole en gekwalifiseerde onderwysers, sedert die begin van die koloniale tydperk geleidelik toegeneem het, bestaan daar steeds bewyse van ongelykheid binne onderwysstelsels op grond van streek, ekonomiese status, ras en geslag.&lt;ref name=&quot;unicef&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.unicef.org/wca/what-we-do/education|title=Education|website=[[UNICEF]]|access-date=2 April 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;alliance&quot;&gt;{{cite magazine |last=Moyo |first=Bhekinkosi |date=6 September 2016 |title=A new era for African philanthropy |url=https://www.alliancemagazine.org/feature/a-new-era-for-african-philanthropy/ |access-date=29 September 2026 |website=Alliance Magazine}}&lt;/ref&gt;

Onderwys in Afrika kan hoofsaaklik verdeel word volgens prekoloniale en postkoloniale invloede. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lord |first=Jack |date=Winter 2011 |title=Child Labor in the Gold Coast: The Economics of Work, Education, and the Family in Late-Colonial African Childhoods, c. 1940-57 |url=https://muse.jhu.edu/article/418642/pdf |journal=The Journal of the History of Childhood and Youth |volume=4 |pages=88–115 |doi=10.1353/hcy.2011.0005 |s2cid=143683964 |url-access=subscription |via=Project Muse}}&lt;/ref&gt;Onder sterk koloniale invloede in Afrika het Europese onderwysstelsels ’n prominente rol begin speel. Veral in Wes- en Sentraal-Afrika word onderwys gekenmerk deur ’n kombinasie van tradisionele onderrig en Europese onderwysstelsels wat as ’n nalatenskap van die vasteland se koloniale verlede voortbestaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lord |first=Jack |date=Winter 2011 |title=Child Labor in the Gold Coast: The Economics of Work, Education, and the Family in Late-Colonial African Childhoods, c. 1940-57 |url=https://muse.jhu.edu/article/418642/pdf |journal=The Journal of the History of Childhood and Youth |volume=4 |pages=88–115 |doi=10.1353/hcy.2011.0005 |s2cid=143683964 |url-access=subscription |via=Project Muse}}&lt;/ref&gt;

Onderwys in moderne Afrikasamelewings word beïnvloed deur kolonialisme, neokolonialisme en politieke onstabiliteit wat deur gewapende konflikte regoor die vasteland veroorsaak word. Daarbenewens het die gebrek aan doeltreffende onderwysstrategieë wat met wêreldwye en beskawingsuitdagings belyn is, insluitend die druk van globalisering, verdere vooruitgang belemmer.

Hoewel die gehalte van onderwys, sowel as die aantal goed toegeruste skole en gekwalifiseerde onderwysers, sedert die begin van die koloniale tydperk geleidelik toegeneem het, bestaan daar steeds bewyse van ongelykheid binne onderwysstelsels op grond van streek, ekonomiese status, ras en geslag.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.unicef.org/wca/what-we-do/education|title=Education|website=[[UNICEF]]|access-date=2 April 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.unicef.org/wca/what-we-do/education|title=Education|website=[[UNICEF]]|access-date=2 April 2021}}&lt;/ref&gt;

== Adult education ==


'''Volwasseonderwys in Afrika''' het ’n herlewing beleef ná die onafhanklikwording en toenemende welvaart van baie Afrikalande, en stel besondere vereistes aan beleidmakers en beplanners om inheemse kulturele eienskappe en kenmerke in ag te neem. Met ’n mate van teenreaksie teen Westerse ideale en onderwystradisies het baie [[:en:Universities|universiteite]] en ander hoëronderwysinstellings dit op hulle geneem om ’n nuwe benadering tot hoër onderwys en volwasseonderwys te ontwikkel.

Die meeste hedendaagse ontleders beskou ongeletterdheid as ’n ontwikkelingskwessie vanweë die verband tussen armoede en ongeletterdheid.[57] Befondsing is onvoldoende en onbestendig en is nodig vir prioriteitsgebiede soos opleiding van opvoeders, monitering en evaluering.[58] Daar is ’n duidelike behoefte aan investering in kapasiteitsontwikkeling, die aanstelling van ’n volledige, voldoende besoldigde en goed gekwalifiseerde professionele personeelkorps, asook ’n groter vraag na professionele persone op die gebied van volwasseonderwys. Die meerderheid volwasseopvoeders is nie opgelei nie, veral op die gebied van basiese geletterdheid. Regerings stel dikwels skoolonderwysers en ander persone in poste vir volwasseonderwys aan, eerder as ervare volwasseopvoeders.[58] Baie van die probleme wat ondervind word, kan opgelos word deur hulpbronne toe te ken om in die behoeftes te voorsien, insluitend voldoende befondsing, meer personeel, toepaslike personeelopleiding en geskikte leermateriaal. Onderbefondsing hou ’n groot bedreiging in vir die volhoubaarheid van hierdie programme en, in sommige gevalle, selfs vir hul voortbestaan.[59] Die mees omvattende beskikbare data oor befondsing handel oor programme vir volwassegeletterdheid en nie-formele onderwys. Befondsing vir voortgesette onderwys, hetsy akademies of beroepsgerig, word voorsien en daaroor word verslag gedoen, maar min data oor die finansiering daarvan word beskikbaar gestel. Befondsing kan uit openbare of privaatsektorbronne afkomstig wees. Internasionale en buitelandse hulp speel waarskynlik ook ’n belangrike rol. Die koste van volwasseonderwys blyk kunsmatig laag gehou te word deur die gebruik van staatsfasiliteite en die uiters lae salarisse wat aan baie spesialiste in volwasseonderwys betaal word. [60]

Openbare universiteite het nie daarin geslaag om ouer studente suksesvol na hoofstroomgraadprogramme te lok nie. In Suid-Afrika het die ideaal ná apartheid, om toegang tot openbare hoër onderwys vir ’n toenemende aantal nie-tradisionele studente uit te brei, nog nie ’n werklikheid geword nie.[61] Sekere lande het egter wel sukses met programme vir volwasseonderwys gerapporteer. Tussen 1990 en 2007 het Uganda meer as 2 miljoen deelnemers by die program vir funksionele volwassegeletterdheid ingeskryf. Teen 2005 was die Gesinsprogram vir Basiese Onderwys in 18 skole aktief en het dit meer as 3,300 kinders en 1,400 ouers bereik. Dit is ’n suksesvolle vorm van gesinsgeletterdheidsbemiddeling, waarvan die impak op huishoudelike, skool- en gemeenskapsvlak geëvalueer is.[62]

Ongelukkig verskaf nasionale verslae gewoonlik nie voldoende inligting oor die inhoud van die volwasseonderwysprogramme wat in die onderskeie lande aangebied word nie. In die meeste gevalle word slegs die naam van die program so volledig moontlik vermeld. Kurrikuluminhoud blyk nie ’n belangrike kwessie te wees nie.[63]

=== Kulturele oorwegings ===
Afrikagemeenskappe is dikwels heg verbonde; om hierdie rede behaal programbeplanners vir volwasse leerders in Afrika groter sukses wanneer hulle ’n deelnemende benadering volg. Deur middel van oop en eerlike gesprekke oor die vrese, motiverings, oortuigings en aspirasies van die gemeenskap as geheel, kan die sosiale spanning wat met individuele afwykende gedrag verband hou, verminder word.

Benewens sterk tradisionele oortuigings het jare van slawerny en kolonisasie tot ’n gevoel van eenheid en ’n gemeenskaplike stryd binne Afrikagemeenskappe gelei. Lesplanne in hierdie gebiede behoort dus hierdie kulturele sensitiwiteit te weerspieël; samewerking en wedersydse ondersteuning is noodsaaklik vir die sukses van programme. Onderrigmetodes wat hierdie beginsels benut, kan storievertelling, ervaringsgebaseerde simulasies en die beoefening van inheemse tradisies met geringe aanpassings insluit. Elke program en les moet by die spesifieke gemeenskap aangepas word, aangesien gemeenskapslede byna altyd as ’n groep leer, leef en doelwitte bereik.

Informele onderwys speel ’n deurslaggewende rol in inheemse leer binne Afrikagemeenskappe. Dit stel ’n beduidende uitdaging aan programbeplanners wat ’n Westerse benadering volg en formele leer binne ’n vasgestelde tydsraamwerk en omgewing beklemtoon. Hierdie vereistes moet dikwels laat vaar word om sukses te behaal in gemeenskappe waar daar nie ’n sterk ingesteldheid teenoor vaste tydskedules en formele onderwys bestaan nie.

Programme moet so beplan word dat dit deel word van deelnemers se daaglikse lewe, hul waardes weerspieël en ’n positiewe, praktiese bydrae lewer. Suksesvolle programme behels dikwels meer langtermyn-leerreëlings, wat uit gereelde besoeke en die vrye, spontane uitruil van inligting bestaan.

=== Filosofieë ===
Die Afrikafilosofie van volwasseonderwys erken Westerse idees soos liberalisme, progressivisme, humanisme en behaviorisme, terwyl dit terselfdertyd deur inheemse Afrikaperspektiewe aangevul word.

* Etnofilosofie is die opvatting dat die hoofdoel van volwasseonderwys is om sosiale harmonie op alle vlakke van die samelewing te bevorder, van die onmiddellike gesin tot die gemeenskap en die land. Dit is belangrik om die behoud van kennis wat van geslag tot geslag oorgedra word rakende waardes, kulturele begrip en oortuigings te verseker. Hierdie filosofie bevorder aktiewe leer – leer deur te doen, asook die navolging en beoefening van die werk en praktyke van ouer gemeenskapslede. Spesifieke lesse kan deur rolspel, praktiese demonstrasies, uitstallings, besprekings of kompetisies aangebied word.[64]
* Die nasionalisties-ideologiese filosofie onderskei hom van etnofilosofie deurdat dit minder op leermetodes en meer op die toepassing van kennis fokus. Aangesien hierdie filosofie uit die revolusionêre bewegings van die 1950’s ontstaan het, is dit nie verbasend dat die hoofdoel daarvan is om kennis toe te pas op aktiewe deelname aan die politiek en die burgerlike samelewing nie. Hoewel dit binne hierdie filosofie belangrik is om die gemeenskapsgerigte aard van die tradisionele Afrikasamelewing te behou, speel funksionalisme vir sosiale begrip en verandering ’n belangrike rol in die toepassing daarvan.
* Professionele filosofie verteenwoordig die sterkste skakel tussen Westerse en tradisionele Afrika-onderwysstelsels. Dit bevorder ’n hibriede benadering tot programme vir volwassenes en maak voorsiening vir ’n wye verskeidenheid leermetodes, selfs suiwer kognitiewe lesings, mits die waardes van die gemeenskap binne die les in ag geneem word.
* Laastens stel filosofiese wysheid voor dat die enigste ware Afrikafilosofieë dié is wat geheel en al sonder kontak met die Weste ontwikkel het. In plaas daarvan om ’n spesifieke benadering voor te skryf, erken hierdie idee die groot verskeidenheid onderrigmetodes wat deur uiteenlopende mense regoor die vasteland gebruik kan word. Dit stel in wese dat daar nie slegs een korrekte metode bestaan nie en dat die onderwerp en aktiwiteite altyd deur die deelnemers bepaal behoort te word. [65][66][67][68]
== volwasseonderwys. ==


'''Volwasseonderwys in Afrika''' het ’n herlewing beleef ná die onafhanklikwording en toenemende welvaart van baie Afrikalande, en stel besondere vereistes aan beleidmakers en beplanners om inheemse kulturele eienskappe en kenmerke in ag te neem. Met ’n mate van teenreaksie teen Westerse ideale en onderwystradisies het baie [[:en:Universities|universiteite]] en ander hoëronderwysinstellings dit op hulle geneem om ’n nuwe benadering tot hoër onderwys en volwasseonderwys te ontwikkel.

Die meeste hedendaagse ontleders beskou ongeletterdheid as ’n ontwikkelingskwessie vanweë die verband tussen armoede en ongeletterdheid.[57] Befondsing is onvoldoende en onbestendig en is nodig vir prioriteitsgebiede soos opleiding van opvoeders, monitering en evaluering.[58] Daar is ’n duidelike behoefte aan investering in kapasiteitsontwikkeling, die aanstelling van ’n volledige, voldoende besoldigde en goed gekwalifiseerde professionele personeelkorps, asook ’n groter vraag na professionele persone op die gebied van volwasseonderwys. Die meerderheid volwasseopvoeders is nie opgelei nie, veral op die gebied van basiese geletterdheid. Regerings stel dikwels skoolonderwysers en ander persone in poste vir volwasseonderwys aan, eerder as ervare volwasseopvoeders.[58] Baie van die probleme wat ondervind word, kan opgelos word deur hulpbronne toe te ken om in die behoeftes te voorsien, insluitend voldoende befondsing, meer personeel, toepaslike personeelopleiding en geskikte leermateriaal. Onderbefondsing hou ’n groot bedreiging in vir die volhoubaarheid van hierdie programme en, in sommige gevalle, selfs vir hul voortbestaan.[59] Die mees omvattende beskikbare data oor befondsing handel oor programme vir volwassegeletterdheid en nie-formele onderwys. Befondsing vir voortgesette onderwys, hetsy akademies of beroepsgerig, word voorsien en daaroor word verslag gedoen, maar min data oor die finansiering daarvan word beskikbaar gestel. Befondsing kan uit openbare of privaatsektorbronne afkomstig wees. Internasionale en buitelandse hulp speel waarskynlik ook ’n belangrike rol. Die koste van volwasseonderwys blyk kunsmatig laag gehou te word deur die gebruik van staatsfasiliteite en die uiters lae salarisse wat aan baie spesialiste in volwasseonderwys betaal word. [60]

Openbare universiteite het nie daarin geslaag om ouer studente suksesvol na hoofstroomgraadprogramme te lok nie. In Suid-Afrika het die ideaal ná apartheid, om toegang tot openbare hoër onderwys vir ’n toenemende aantal nie-tradisionele studente uit te brei, nog nie ’n werklikheid geword nie.[61] Sekere lande het egter wel sukses met programme vir volwasseonderwys gerapporteer. Tussen 1990 en 2007 het Uganda meer as 2 miljoen deelnemers by die program vir funksionele volwassegeletterdheid ingeskryf. Teen 2005 was die Gesinsprogram vir Basiese Onderwys in 18 skole aktief en het dit meer as 3,300 kinders en 1,400 ouers bereik. Dit is ’n suksesvolle vorm van gesinsgeletterdheidsbemiddeling, waarvan die impak op huishoudelike, skool- en gemeenskapsvlak geëvalueer is.[62]

Ongelukkig verskaf nasionale verslae gewoonlik nie voldoende inligting oor die inhoud van die volwasseonderwysprogramme wat in die onderskeie lande aangebied word nie. In die meeste gevalle word slegs die naam van die program so volledig moontlik vermeld. Kurrikuluminhoud blyk nie ’n belangrike kwessie te wees nie.[63]

=== Kulturele oorwegings ===
Afrikagemeenskappe is dikwels heg verbonde; om hierdie rede behaal programbeplanners vir volwasse leerders in Afrika groter sukses wanneer hulle ’n deelnemende benadering volg. Deur middel van oop en eerlike gesprekke oor die vrese, motiverings, oortuigings en aspirasies van die gemeenskap as geheel, kan die sosiale spanning wat met individuele afwykende gedrag verband hou, verminder word.

Benewens sterk tradisionele oortuigings het jare van slawerny en kolonisasie tot ’n gevoel van eenheid en ’n gemeenskaplike stryd binne Afrikagemeenskappe gelei. Lesplanne in hierdie gebiede behoort dus hierdie kulturele sensitiwiteit te weerspieël; samewerking en wedersydse ondersteuning is noodsaaklik vir die sukses van programme. Onderrigmetodes wat hierdie beginsels benut, kan storievertelling, ervaringsgebaseerde simulasies en die beoefening van inheemse tradisies met geringe aanpassings insluit. Elke program en les moet by die spesifieke gemeenskap aangepas word, aangesien gemeenskapslede byna altyd as ’n groep leer, leef en doelwitte bereik.

Informele onderwys speel ’n deurslaggewende rol in inheemse leer binne Afrikagemeenskappe. Dit stel ’n beduidende uitdaging aan programbeplanners wat ’n Westerse benadering volg en formele leer binne ’n vasgestelde tydsraamwerk en omgewing beklemtoon. Hierdie vereistes moet dikwels laat vaar word om sukses te behaal in gemeenskappe waar daar nie ’n sterk ingesteldheid teenoor vaste tydskedules en formele onderwys bestaan nie.

Programme moet so beplan word dat dit deel word van deelnemers se daaglikse lewe, hul waardes weerspieël en ’n positiewe, praktiese bydrae lewer. Suksesvolle programme behels dikwels meer langtermyn-leerreëlings, wat uit gereelde besoeke en die vrye, spontane uitruil van inligting bestaan.

=== Filosofieë ===
Die Afrikafilosofie van volwasseonderwys erken Westerse idees soos liberalisme, progressivisme, humanisme en behaviorisme, terwyl dit terselfdertyd deur inheemse Afrikaperspektiewe aangevul word.

* Etnofilosofie is die opvatting dat die hoofdoel van volwasseonderwys is om sosiale harmonie op alle vlakke van die samelewing te bevorder, van die onmiddellike gesin tot die gemeenskap en die land. Dit is belangrik om die behoud van kennis wat van geslag tot geslag oorgedra word rakende waardes, kulturele begrip en oortuigings te verseker. Hierdie filosofie bevorder aktiewe leer – leer deur te doen, asook die navolging en beoefening van die werk en praktyke van ouer gemeenskapslede. Spesifieke lesse kan deur rolspel, praktiese demonstrasies, uitstallings, besprekings of kompetisies aangebied word.[64]
* Die nasionalisties-ideologiese filosofie onderskei hom van etnofilosofie deurdat dit minder op leermetodes en meer op die toepassing van kennis fokus. Aangesien hierdie filosofie uit die revolusionêre bewegings van die 1950’s ontstaan het, is dit nie verbasend dat die hoofdoel daarvan is om kennis toe te pas op aktiewe deelname aan die politiek en die burgerlike samelewing nie. Hoewel dit binne hierdie filosofie belangrik is om die gemeenskapsgerigte aard van die tradisionele Afrikasamelewing te behou, speel funksionalisme vir sosiale begrip en verandering ’n belangrike rol in die toepassing daarvan.
* Professionele filosofie verteenwoordig die sterkste skakel tussen Westerse en tradisionele Afrika-onderwysstelsels. Dit bevorder ’n hibriede benadering tot programme vir volwassenes en maak voorsiening vir ’n wye verskeidenheid leermetodes, selfs suiwer kognitiewe lesings, mits die waardes van die gemeenskap binne die les in ag geneem word.
* Laastens stel filosofiese wysheid voor dat die enigste ware Afrikafilosofieë dié is wat geheel en al sonder kontak met die Weste ontwikkel het. In plaas daarvan om ’n spesifieke benadering voor te skryf, erken hierdie idee die groot verskeidenheid onderrigmetodes wat deur uiteenlopende mense regoor die vasteland gebruik kan word. Dit stel in wese dat daar nie slegs een korrekte metode bestaan nie en dat die onderwerp en aktiwiteite altyd deur die deelnemers bepaal behoort te word. [65][66][67][68]
== Volwasseonderwys. ==
[[File:French_Class_Teacher_in_Zimbabwe.jpg|alt=A female teacher for primary school is teaching a French class in Zimbabwe.|duimnael|347x347px|'n Onderwyser gee 'n Franse les in Zimbabwe.]]
Onderwys in Afrika kan hoofsaaklik verdeel word volgens prekoloniale en postkoloniale invloede. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lord |first=Jack |date=Winter 2011 |title=Child Labor in the Gold Coast: The Economics of Work, Education, and the Family in Late-Colonial African Childhoods, c. 1940-57 |url=https://muse.jhu.edu/article/418642/pdf |journal=The Journal of the History of Childhood and Youth |volume=4 |pages=88–115 |doi=10.1353/hcy.2011.0005 |s2cid=143683964 |url-access=subscription |via=Project Muse}}&lt;/ref&gt;Onder sterk koloniale invloede in Afrika het Europese onderwysstelsels ’n prominente rol begin speel. Veral in Wes- en Sentraal-Afrika word onderwys gekenmerk deur ’n kombinasie van tradisionele onderrig en Europese onderwysstelsels wat as ’n nalatenskap van die vasteland se koloniale verlede voortbestaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lord |first=Jack |date=Winter 2011 |title=Child Labor in the Gold Coast: The Economics of Work, Education, and the Family in Late-Colonial African Childhoods, c. 1940-57 |url=https://muse.jhu.edu/article/418642/pdf |journal=The Journal of the History of Childhood and Youth |volume=4 |pages=88–115 |doi=10.1353/hcy.2011.0005 |s2cid=143683964 |url-access=subscription |via=Project Muse}}&lt;/ref&gt;

Onderwys in moderne Afrikasamelewings word beïnvloed deur kolonialisme, neokolonialisme en politieke onstabiliteit wat deur gewapende konflikte regoor die vasteland veroorsaak word. Daarbenewens het die gebrek aan doeltreffende onderwysstrategieë wat met wêreldwye en beskawingsuitdagings belyn is, insluitend die druk van globalisering, verdere vooruitgang belemmer.

Hoewel die gehalte van onderwys, sowel as die aantal goed toegeruste skole en gekwalifiseerde onderwysers, sedert die begin van die koloniale tydperk geleidelik toegeneem het, bestaan daar steeds bewyse van ongelykheid binne onderwysstelsels op grond van streek, ekonomiese status, ras en geslag.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.unicef.org/wca/what-we-do/education|title=Education|website=[[UNICEF]]|access-date=2 April 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.unicef.org/wca/what-we-do/education|title=Education|website=[[UNICEF]]|access-date=2 April 2021}}&lt;/ref&gt;


'''Volwasseonderwys in Afrika''' het ’n herlewing beleef ná die onafhanklikwording en toenemende welvaart van baie Afrikalande, en stel besondere vereistes aan beleidmakers en beplanners om inheemse kulturele eienskappe en kenmerke in ag te neem. Met ’n mate van teenreaksie teen Westerse ideale en onderwystradisies het baie [[:en:Universities|universiteite]] en ander hoëronderwysinstellings dit op hulle geneem om ’n nuwe benadering tot hoër onderwys en volwasseonderwys te ontwikkel.

Die meeste hedendaagse ontleders beskou ongeletterdheid as ’n ontwikkelingskwessie vanweë die verband tussen armoede en ongeletterdheid.[57] Befondsing is onvoldoende en onbestendig en is nodig vir prioriteitsgebiede soos opleiding van opvoeders, monitering en evaluering.[58] Daar is ’n duidelike behoefte aan investering in kapasiteitsontwikkeling, die aanstelling van ’n volledige, voldoende besoldigde en goed gekwalifiseerde professionele personeelkorps, asook ’n groter vraag na professionele persone op die gebied van volwasseonderwys. Die meerderheid volwasseopvoeders is nie opgelei nie, veral op die gebied van basiese geletterdheid. Regerings stel dikwels skoolonderwysers en ander persone in poste vir volwasseonderwys aan, eerder as ervare volwasseopvoeders.[58] Baie van die probleme wat ondervind word, kan opgelos word deur hulpbronne toe te ken om in die behoeftes te voorsien, insluitend voldoende befondsing, meer personeel, toepaslike personeelopleiding en geskikte leermateriaal. Onderbefondsing hou ’n groot bedreiging in vir die volhoubaarheid van hierdie programme en, in sommige gevalle, selfs vir hul voortbestaan.[59] Die mees omvattende beskikbare data oor befondsing handel oor programme vir volwassegeletterdheid en nie-formele onderwys. Befondsing vir voortgesette onderwys, hetsy akademies of beroepsgerig, word voorsien en daaroor word verslag gedoen, maar min data oor die finansiering daarvan word beskikbaar gestel. Befondsing kan uit openbare of privaatsektorbronne afkomstig wees. Internasionale en buitelandse hulp speel waarskynlik ook ’n belangrike rol. Die koste van volwasseonderwys blyk kunsmatig laag gehou te word deur die gebruik van staatsfasiliteite en die uiters lae salarisse wat aan baie spesialiste in volwasseonderwys betaal word. [60]

Openbare universiteite het nie daarin geslaag om ouer studente suksesvol na hoofstroomgraadprogramme te lok nie. In Suid-Afrika het die ideaal ná apartheid, om toegang tot openbare hoër onderwys vir ’n toenemende aantal nie-tradisionele studente uit te brei, nog nie ’n werklikheid geword nie.[61] Sekere lande het egter wel sukses met programme vir volwasseonderwys gerapporteer. Tussen 1990 en 2007 het Uganda meer as 2 miljoen deelnemers by die program vir funksionele volwassegeletterdheid ingeskryf. Teen 2005 was die Gesinsprogram vir Basiese Onderwys in 18 skole aktief en het dit meer as 3,300 kinders en 1,400 ouers bereik. Dit is ’n suksesvolle vorm van gesinsgeletterdheidsbemiddeling, waarvan die impak op huishoudelike, skool- en gemeenskapsvlak geëvalueer is.[62]

Ongelukkig verskaf nasionale verslae gewoonlik nie voldoende inligting oor die inhoud van die volwasseonderwysprogramme wat in die onderskeie lande aangebied word nie. In die meeste gevalle word slegs die naam van die program so volledig moontlik vermeld. Kurrikuluminhoud blyk nie ’n belangrike kwessie te wees nie.[63]

Afrikagemeenskappe is dikwels heg verbonde; om hierdie rede behaal programbeplanners vir volwasse leerders in Afrika groter sukses wanneer hulle ’n deelnemende benadering volg. Deur middel van oop en eerlike gesprekke oor die vrese, motiverings, oortuigings en aspirasies van die gemeenskap as geheel, kan die sosiale spanning wat met individuele afwykende gedrag verband hou, verminder word.

Benewens sterk tradisionele oortuigings het jare van slawerny en kolonisasie tot ’n gevoel van eenheid en ’n gemeenskaplike stryd binne Afrikagemeenskappe gelei. Lesplanne in hierdie gebiede behoort dus hierdie kulturele sensitiwiteit te weerspieël; samewerking en wedersydse ondersteuning is noodsaaklik vir die sukses van programme. Onderrigmetodes wat hierdie beginsels benut, kan storievertelling, ervaringsgebaseerde simulasies en die beoefening van inheemse tradisies met geringe aanpassings insluit. Elke program en les moet by die spesifieke gemeenskap aangepas word, aangesien gemeenskapslede byna altyd as ’n groep leer, leef en doelwitte bereik.

Informele onderwys speel ’n deurslaggewende rol in inheemse leer binne Afrikagemeenskappe. Dit stel ’n beduidende uitdaging aan programbeplanners wat ’n Westerse benadering volg en formele leer binne ’n vasgestelde tydsraamwerk en omgewing beklemtoon. Hierdie vereistes moet dikwels laat vaar word om sukses te behaal in gemeenskappe waar daar nie ’n sterk ingesteldheid teenoor vaste tydskedules en formele onderwys bestaan nie.

Programme moet so beplan word dat dit deel word van deelnemers se daaglikse lewe, hul waardes weerspieël en ’n positiewe, praktiese bydrae lewer. Suksesvolle programme behels dikwels meer langtermyn-leerreëlings, wat uit gereelde besoeke en die vrye, spontane uitruil van inligting bestaan.

=== Filosofieë ===
Die Afrikafilosofie van volwasseonderwys erken Westerse idees soos liberalisme, progressivisme, humanisme en behaviorisme, terwyl dit terselfdertyd deur inheemse Afrikaperspektiewe aangevul word.

* Etnofilosofie is die opvatting dat die hoofdoel van volwasseonderwys is om sosiale harmonie op alle vlakke van die samelewing te bevorder, van die onmiddellike gesin tot die gemeenskap en die land. Dit is belangrik om die behoud van kennis wat van geslag tot geslag oorgedra word rakende waardes, kulturele begrip en oortuigings te verseker. Hierdie filosofie bevorder aktiewe leer – leer deur te doen, asook die navolging en beoefening van die werk en praktyke van ouer gemeenskapslede. Spesifieke lesse kan deur rolspel, praktiese demonstrasies, uitstallings, besprekings of kompetisies aangebied word.[64]
* Die nasionalisties-ideologiese filosofie onderskei hom van etnofilosofie deurdat dit minder op leermetodes en meer op die toepassing van kennis fokus. Aangesien hierdie filosofie uit die revolusionêre bewegings van die 1950’s ontstaan het, is dit nie verbasend dat die hoofdoel daarvan is om kennis toe te pas op aktiewe deelname aan die politiek en die burgerlike samelewing nie. Hoewel dit binne hierdie filosofie belangrik is om die gemeenskapsgerigte aard van die tradisionele Afrikasamelewing te behou, speel funksionalisme vir sosiale begrip en verandering ’n belangrike rol in die toepassing daarvan.
* Professionele filosofie verteenwoordig die sterkste skakel tussen Westerse en tradisionele Afrika-onderwysstelsels. Dit bevorder ’n hibriede benadering tot programme vir volwassenes en maak voorsiening vir ’n wye verskeidenheid leermetodes, selfs suiwer kognitiewe lesings, mits die waardes van die gemeenskap binne die les in ag geneem word.
* Laastens stel filosofiese wysheid voor dat die enigste ware Afrikafilosofieë dié is wat geheel en al sonder kontak met die Weste ontwikkel het. In plaas daarvan om ’n spesifieke benadering voor te skryf, erken hierdie idee die groot verskeidenheid onderrigmetodes wat deur uiteenlopende mense regoor die vasteland gebruik kan word. Dit stel in wese dat daar nie slegs een korrekte metode bestaan nie en dat die onderwerp en aktiwiteite altyd deur die deelnemers bepaal behoort te word. [65][66][67][68]
==Verwysings==
{{Verwysings}}</text>
      <sha1>isnjnghvkp6ixs97ykob7nskazswr0y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974468</id>
      <parentid>2974441</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>Growwe duplikasie uitgesny</comment>
      <origin>2974468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12216" sha1="re6vez9sxcevbrqed74f5i024w818i2" xml:space="preserve">[[Lêer:French_Class_Teacher_in_Zimbabwe.jpg|duimnael|220px|'n Onderwyseres gee 'n Franse les in Zimbabwe.]]
'''Onderwys in Afrika''' kan hoofsaaklik verdeel word volgens voorkoloniale en post-koloniale invloede.&lt;ref name=&quot;GC&quot;&gt;{{Cite journal |last=Lord |first=Jack |date=Winter 2011 |title=Child Labor in the Gold Coast: The Economics of Work, Education, and the Family in Late-Colonial African Childhoods, c. 1940-57 |url=https://muse.jhu.edu/article/418642/pdf |journal=The Journal of the History of Childhood and Youth |volume=4 |pages=88–115 |doi=10.1353/hcy.2011.0005 |s2cid=143683964 |url-access=subscription |via=Project Muse}}&lt;/ref&gt; Europese-styl onderwysstelsels het tydens die sterk [[Kolonialisme|koloniale]] invloede in [[Afrika]] 'n sentrale rol begin speel. Veral in [[Wes-Afrika|Wes-]] en [[Sentraal-Afrika]] word onderwys gekenmerk deur 'n kombinasie van tradisionele onderrigmetodes en Europese-styl onderwysstelsels wat as 'n nalatenskap van die vasteland se koloniale verlede voorbestaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Walters |first=Leoné |last2=Chisadza |first2=Carolyn |last3=Clance |first3=Matthew |date=3 October 2023 |title=The Effect of Pre-Colonial Ethnic Institutions and European Influences on Contemporary Education in Sub-Saharan Africa |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00220388.2023.2222211 |journal=The Journal of Development Studies |volume=59 |issue=10 |pages=1469–1490 |doi=10.1080/00220388.2023.2222211 |issn=0022-0388}}&lt;/ref&gt;

Onderwys in moderne Afrika-samelewings word beïnvloed deur [[kolonialisme]], neokolonialisme en politieke onstabiliteit wat deur gewapende konflikte regoor die vasteland veroorsaak word. Daarbenewens het die gebrek aan doeltreffende onderwysstrategieë wat met wêreldwye en beskawingsuitdagings belyn is, insluitend die druk van [[globalisering]], verdere vooruitgang belemmer.

Alhoewel die gehalte van onderwys, sowel as die aantal goed toegeruste skole en gekwalifiseerde onderwysers, sedert die begin van die koloniale tydperk geleidelik toegeneem het, bestaan daar steeds bewyse van ongelykheid binne onderwysstelsels op grond van streek, ekonomiese status, ras en geslag.&lt;ref name=&quot;unicef&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.unicef.org/wca/what-we-do/education|title=Education|website=[[UNICEF]]|access-date=2 April 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;alliance&quot;&gt;{{cite magazine |last=Moyo |first=Bhekinkosi |date=6 September 2016 |title=A new era for African philanthropy |url=https://www.alliancemagazine.org/feature/a-new-era-for-african-philanthropy/ |access-date=29 September 2026 |website=Alliance Magazine}}&lt;/ref&gt;

Onderwys in Afrika kan hoofsaaklik verdeel word volgens prekoloniale en postkoloniale invloede. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lord |first=Jack |date=Winter 2011 |title=Child Labor in the Gold Coast: The Economics of Work, Education, and the Family in Late-Colonial African Childhoods, c. 1940-57 |url=https://muse.jhu.edu/article/418642/pdf |journal=The Journal of the History of Childhood and Youth |volume=4 |pages=88–115 |doi=10.1353/hcy.2011.0005 |s2cid=143683964 |url-access=subscription |via=Project Muse}}&lt;/ref&gt;Onder sterk koloniale invloede in Afrika het Europese onderwysstelsels ’n prominente rol begin speel. Veral in Wes- en Sentraal-Afrika word onderwys gekenmerk deur ’n kombinasie van tradisionele onderrig en Europese onderwysstelsels wat as ’n nalatenskap van die vasteland se koloniale verlede voortbestaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lord |first=Jack |date=Winter 2011 |title=Child Labor in the Gold Coast: The Economics of Work, Education, and the Family in Late-Colonial African Childhoods, c. 1940-57 |url=https://muse.jhu.edu/article/418642/pdf |journal=The Journal of the History of Childhood and Youth |volume=4 |pages=88–115 |doi=10.1353/hcy.2011.0005 |s2cid=143683964 |url-access=subscription |via=Project Muse}}&lt;/ref&gt;

Onderwys in moderne Afrikasamelewings word beïnvloed deur kolonialisme, neokolonialisme en politieke onstabiliteit wat deur gewapende konflikte regoor die vasteland veroorsaak word. Daarbenewens het die gebrek aan doeltreffende onderwysstrategieë wat met wêreldwye en beskawingsuitdagings belyn is, insluitend die druk van globalisering, verdere vooruitgang belemmer.

Hoewel die gehalte van onderwys, sowel as die aantal goed toegeruste skole en gekwalifiseerde onderwysers, sedert die begin van die koloniale tydperk geleidelik toegeneem het, bestaan daar steeds bewyse van ongelykheid binne onderwysstelsels op grond van streek, ekonomiese status, ras en geslag.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.unicef.org/wca/what-we-do/education|title=Education|website=[[UNICEF]]|access-date=2 April 2021}}&lt;/ref&gt;

==Volwasseonderwys in Afrika==
Volwasseonderwys in Afrika het ’n herlewing beleef ná die onafhanklikwording en toenemende welvaart van baie Afrikalande, en stel besondere vereistes aan beleidmakers en beplanners om inheemse kulturele eienskappe en kenmerke in ag te neem. Met ’n mate van teenreaksie teen Westerse ideale en onderwystradisies het baie [[:en:Universities|universiteite]] en ander hoëronderwysinstellings dit op hulle geneem om ’n nuwe benadering tot hoër onderwys en volwasseonderwys te ontwikkel.

Die meeste hedendaagse ontleders beskou ongeletterdheid as ’n ontwikkelingskwessie vanweë die verband tussen armoede en ongeletterdheid.[57] Befondsing is onvoldoende en onbestendig en is nodig vir prioriteitsgebiede soos opleiding van opvoeders, monitering en evaluering.[58] Daar is ’n duidelike behoefte aan investering in kapasiteitsontwikkeling, die aanstelling van ’n volledige, voldoende besoldigde en goed gekwalifiseerde professionele personeelkorps, asook ’n groter vraag na professionele persone op die gebied van volwasseonderwys. Die meerderheid volwasseopvoeders is nie opgelei nie, veral op die gebied van basiese geletterdheid. Regerings stel dikwels skoolonderwysers en ander persone in poste vir volwasseonderwys aan, eerder as ervare volwasseopvoeders.[58] Baie van die probleme wat ondervind word, kan opgelos word deur hulpbronne toe te ken om in die behoeftes te voorsien, insluitend voldoende befondsing, meer personeel, toepaslike personeelopleiding en geskikte leermateriaal. Onderbefondsing hou ’n groot bedreiging in vir die volhoubaarheid van hierdie programme en, in sommige gevalle, selfs vir hul voortbestaan.[59] Die mees omvattende beskikbare data oor befondsing handel oor programme vir volwassegeletterdheid en nie-formele onderwys. Befondsing vir voortgesette onderwys, hetsy akademies of beroepsgerig, word voorsien en daaroor word verslag gedoen, maar min data oor die finansiering daarvan word beskikbaar gestel. Befondsing kan uit openbare of privaatsektorbronne afkomstig wees. Internasionale en buitelandse hulp speel waarskynlik ook ’n belangrike rol. Die koste van volwasseonderwys blyk kunsmatig laag gehou te word deur die gebruik van staatsfasiliteite en die uiters lae salarisse wat aan baie spesialiste in volwasseonderwys betaal word. [60]

Openbare universiteite het nie daarin geslaag om ouer studente suksesvol na hoofstroomgraadprogramme te lok nie. In Suid-Afrika het die ideaal ná apartheid, om toegang tot openbare hoër onderwys vir ’n toenemende aantal nie-tradisionele studente uit te brei, nog nie ’n werklikheid geword nie.[61] Sekere lande het egter wel sukses met programme vir volwasseonderwys gerapporteer. Tussen 1990 en 2007 het Uganda meer as 2 miljoen deelnemers by die program vir funksionele volwassegeletterdheid ingeskryf. Teen 2005 was die Gesinsprogram vir Basiese Onderwys in 18 skole aktief en het dit meer as 3,300 kinders en 1,400 ouers bereik. Dit is ’n suksesvolle vorm van gesinsgeletterdheidsbemiddeling, waarvan die impak op huishoudelike, skool- en gemeenskapsvlak geëvalueer is.[62]

Ongelukkig verskaf nasionale verslae gewoonlik nie voldoende inligting oor die inhoud van die volwasseonderwysprogramme wat in die onderskeie lande aangebied word nie. In die meeste gevalle word slegs die naam van die program so volledig moontlik vermeld. Kurrikuluminhoud blyk nie ’n belangrike kwessie te wees nie.[63]

Afrikagemeenskappe is dikwels heg verbonde; om hierdie rede behaal programbeplanners vir volwasse leerders in Afrika groter sukses wanneer hulle ’n deelnemende benadering volg. Deur middel van oop en eerlike gesprekke oor die vrese, motiverings, oortuigings en aspirasies van die gemeenskap as geheel, kan die sosiale spanning wat met individuele afwykende gedrag verband hou, verminder word.

Benewens sterk tradisionele oortuigings het jare van slawerny en kolonisasie tot ’n gevoel van eenheid en ’n gemeenskaplike stryd binne Afrikagemeenskappe gelei. Lesplanne in hierdie gebiede behoort dus hierdie kulturele sensitiwiteit te weerspieël; samewerking en wedersydse ondersteuning is noodsaaklik vir die sukses van programme. Onderrigmetodes wat hierdie beginsels benut, kan storievertelling, ervaringsgebaseerde simulasies en die beoefening van inheemse tradisies met geringe aanpassings insluit. Elke program en les moet by die spesifieke gemeenskap aangepas word, aangesien gemeenskapslede byna altyd as ’n groep leer, leef en doelwitte bereik.

Informele onderwys speel ’n deurslaggewende rol in inheemse leer binne Afrikagemeenskappe. Dit stel ’n beduidende uitdaging aan programbeplanners wat ’n Westerse benadering volg en formele leer binne ’n vasgestelde tydsraamwerk en omgewing beklemtoon. Hierdie vereistes moet dikwels laat vaar word om sukses te behaal in gemeenskappe waar daar nie ’n sterk ingesteldheid teenoor vaste tydskedules en formele onderwys bestaan nie.

Programme moet so beplan word dat dit deel word van deelnemers se daaglikse lewe, hul waardes weerspieël en ’n positiewe, praktiese bydrae lewer. Suksesvolle programme behels dikwels meer langtermyn-leerreëlings, wat uit gereelde besoeke en die vrye, spontane uitruil van inligting bestaan.

=== Filosofieë ==-
Die Afrikafilosofie van volwasseonderwys erken Westerse idees soos liberalisme, progressivisme, humanisme en behaviorisme, terwyl dit terselfdertyd deur inheemse Afrikaperspektiewe aangevul word.

* Etnofilosofie is die opvatting dat die hoofdoel van volwasseonderwys is om sosiale harmonie op alle vlakke van die samelewing te bevorder, van die onmiddellike gesin tot die gemeenskap en die land. Dit is belangrik om die behoud van kennis wat van geslag tot geslag oorgedra word rakende waardes, kulturele begrip en oortuigings te verseker. Hierdie filosofie bevorder aktiewe leer – leer deur te doen, asook die navolging en beoefening van die werk en praktyke van ouer gemeenskapslede. Spesifieke lesse kan deur rolspel, praktiese demonstrasies, uitstallings, besprekings of kompetisies aangebied word.[64]
* Die nasionalisties-ideologiese filosofie onderskei hom van etnofilosofie deurdat dit minder op leermetodes en meer op die toepassing van kennis fokus. Aangesien hierdie filosofie uit die revolusionêre bewegings van die 1950’s ontstaan het, is dit nie verbasend dat die hoofdoel daarvan is om kennis toe te pas op aktiewe deelname aan die politiek en die burgerlike samelewing nie. Hoewel dit binne hierdie filosofie belangrik is om die gemeenskapsgerigte aard van die tradisionele Afrikasamelewing te behou, speel funksionalisme vir sosiale begrip en verandering ’n belangrike rol in die toepassing daarvan.
* Professionele filosofie verteenwoordig die sterkste skakel tussen Westerse en tradisionele Afrika-onderwysstelsels. Dit bevorder ’n hibriede benadering tot programme vir volwassenes en maak voorsiening vir ’n wye verskeidenheid leermetodes, selfs suiwer kognitiewe lesings, mits die waardes van die gemeenskap binne die les in ag geneem word.
* Laastens stel filosofiese wysheid voor dat die enigste ware Afrikafilosofieë dié is wat geheel en al sonder kontak met die Weste ontwikkel het. In plaas daarvan om ’n spesifieke benadering voor te skryf, erken hierdie idee die groot verskeidenheid onderrigmetodes wat deur uiteenlopende mense regoor die vasteland gebruik kan word. Dit stel in wese dat daar nie slegs een korrekte metode bestaan nie en dat die onderwerp en aktiwiteite altyd deur die deelnemers bepaal behoort te word. [65][66][67][68]

==Verwysings==
{{Verwysings}}</text>
      <sha1>re6vez9sxcevbrqed74f5i024w818i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ditema tsa Dinoko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470001</id>
    <revision>
      <id>2974263</id>
      <timestamp>2026-09-30T12:19:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zeetharr</username>
        <id>203714</id>
      </contributor>
      <comment>Nuwe bladsy geskep met '==Ditema tsa Dinoko== [[Lêer:Ditema Tsa Dinoko Syllabary Sample.svg|duimnael|Voorbeeld van die Ditema tsa Dinoko-skrif]]   Ditema tsa Dinoko is 'n skryfstelsel wat vir die siNtu-tale van Suider-Afrika ontwikkel is. Dit is 'n lettergreepskrif waarin simbole gebruik word om lettergrepe voor te stel. Die stelsel staan ook as isiBheqe soHlamvu bekend.&lt;ref&gt;[https://www.ditema.africa/ Ditema tsa Dinoko - Ditema tsa Dinoko]&lt;/ref&gt;    Die skryfstelsel is in die 2010's ontwi...'</comment>
      <origin>2974263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2230" sha1="kmrouhdlxo9r98j6vsj0xmnkhvatkop" xml:space="preserve">==Ditema tsa Dinoko==
[[Lêer:Ditema Tsa Dinoko Syllabary Sample.svg|duimnael|Voorbeeld van die Ditema tsa Dinoko-skrif]]


Ditema tsa Dinoko is 'n skryfstelsel wat vir die siNtu-tale van Suider-Afrika ontwikkel is. Dit is 'n lettergreepskrif waarin simbole gebruik word om lettergrepe voor te stel. Die stelsel staan ook as isiBheqe soHlamvu bekend.&lt;ref&gt;[https://www.ditema.africa/ Ditema tsa Dinoko - Ditema tsa Dinoko]&lt;/ref&gt;  

Die skryfstelsel is in die 2010's ontwikkel. Dit is geïnspireer deur tradisionele grafiese kunsvorme in Suider-Afrika, insluitend Litema-muurkuns in Lesotho en tradisionele Ndebele-kuns.&lt;ref&gt;[https://www.endangeredalphabets.net/alphabets/ditema-tsa-dinoko/ Ditema tsa Dinoko - Atlas of Endangered Alphabets]&lt;/ref&gt;

Ditema tsa Dinoko gebruik verskillende vorms om klanke in 'n lettergreep voor te stel. Die hoofvorm van 'n lettergreep is gewoonlik 'n driehoek of chevron wat die vokaal aandui. Ander simbole word rondom die vokaal geplaas om die konsonante aan te dui.&lt;ref&gt;[https://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/30286/OER%20-%20Introducing%20Orthography%20and%20Writing%20Systems.pdf Introducing Orthography and Writing Systems - Universiteit van Suid-Afrika]&lt;/ref&gt;

Die stelsel kan gebruik word om verskillende siNtu-tale te skryf. Dit sluit tale uit die Nguni-, Sotho-Tswana-, Venda- en Tsonga-taalgroepe in. Dit kan ook gebruik word vir sommige tale wat nie 'n gestandaardiseerde Latynse skryfstelsel het nie.&lt;ref&gt;[https://www.ditema.africa/ Ditema tsa Dinoko - Ditema tsa Dinoko]&lt;/ref&gt;

Die simbole van Ditema tsa Dinoko is volgens vaste patrone opgebou. Die vorm en posisie van 'n simbool gee inligting oor die klank wat dit voorstel. Die stelsel is daarom ontwerp om die klankstruktuur van die tale visueel voor te stel.&lt;ref&gt;[https://www.ditema.africa/index.php/overall-graphophonemic-architecture/ Overall graphophonemic architecture - Ditema tsa Dinoko]&lt;/ref&gt;

Ditema tsa Dinoko is 'n moderne skryfstelsel wat op tradisionele Suid-Afrikaanse visuele simbole geïnspireer is. Dit word steeds ontwikkel en het ook 'n eie sleutelbord en sagteware waarmee tekste in die stelsel geskryf kan word.&lt;ref&gt;[https://isibheqe.org.za/ Isibheqe Sohlamvu / Ditema tsa Dinoko]&lt;/ref&gt;

==Verwysings==</text>
      <sha1>kmrouhdlxo9r98j6vsj0xmnkhvatkop</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974264</id>
      <parentid>2974263</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zeetharr</username>
        <id>203714</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zeetharr het bladsy [[Gebruiker:Zeetharr/Draft 11]] na [[Ditema tsa Dinoko]] geskuif: Korrekte titel</comment>
      <origin>2974263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2230" sha1="kmrouhdlxo9r98j6vsj0xmnkhvatkop" xml:space="preserve">==Ditema tsa Dinoko==
[[Lêer:Ditema Tsa Dinoko Syllabary Sample.svg|duimnael|Voorbeeld van die Ditema tsa Dinoko-skrif]]


Ditema tsa Dinoko is 'n skryfstelsel wat vir die siNtu-tale van Suider-Afrika ontwikkel is. Dit is 'n lettergreepskrif waarin simbole gebruik word om lettergrepe voor te stel. Die stelsel staan ook as isiBheqe soHlamvu bekend.&lt;ref&gt;[https://www.ditema.africa/ Ditema tsa Dinoko - Ditema tsa Dinoko]&lt;/ref&gt;  

Die skryfstelsel is in die 2010's ontwikkel. Dit is geïnspireer deur tradisionele grafiese kunsvorme in Suider-Afrika, insluitend Litema-muurkuns in Lesotho en tradisionele Ndebele-kuns.&lt;ref&gt;[https://www.endangeredalphabets.net/alphabets/ditema-tsa-dinoko/ Ditema tsa Dinoko - Atlas of Endangered Alphabets]&lt;/ref&gt;

Ditema tsa Dinoko gebruik verskillende vorms om klanke in 'n lettergreep voor te stel. Die hoofvorm van 'n lettergreep is gewoonlik 'n driehoek of chevron wat die vokaal aandui. Ander simbole word rondom die vokaal geplaas om die konsonante aan te dui.&lt;ref&gt;[https://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/30286/OER%20-%20Introducing%20Orthography%20and%20Writing%20Systems.pdf Introducing Orthography and Writing Systems - Universiteit van Suid-Afrika]&lt;/ref&gt;

Die stelsel kan gebruik word om verskillende siNtu-tale te skryf. Dit sluit tale uit die Nguni-, Sotho-Tswana-, Venda- en Tsonga-taalgroepe in. Dit kan ook gebruik word vir sommige tale wat nie 'n gestandaardiseerde Latynse skryfstelsel het nie.&lt;ref&gt;[https://www.ditema.africa/ Ditema tsa Dinoko - Ditema tsa Dinoko]&lt;/ref&gt;

Die simbole van Ditema tsa Dinoko is volgens vaste patrone opgebou. Die vorm en posisie van 'n simbool gee inligting oor die klank wat dit voorstel. Die stelsel is daarom ontwerp om die klankstruktuur van die tale visueel voor te stel.&lt;ref&gt;[https://www.ditema.africa/index.php/overall-graphophonemic-architecture/ Overall graphophonemic architecture - Ditema tsa Dinoko]&lt;/ref&gt;

Ditema tsa Dinoko is 'n moderne skryfstelsel wat op tradisionele Suid-Afrikaanse visuele simbole geïnspireer is. Dit word steeds ontwikkel en het ook 'n eie sleutelbord en sagteware waarmee tekste in die stelsel geskryf kan word.&lt;ref&gt;[https://isibheqe.org.za/ Isibheqe Sohlamvu / Ditema tsa Dinoko]&lt;/ref&gt;

==Verwysings==</text>
      <sha1>kmrouhdlxo9r98j6vsj0xmnkhvatkop</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974268</id>
      <parentid>2974264</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcwf</username>
        <id>4</id>
      </contributor>
      <origin>2974268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2262" sha1="av2breylr1qfua5vdull9dgthr1oinh" xml:space="preserve">==Ditema tsa Dinoko==
[[Lêer:Ditema Tsa Dinoko Syllabary Sample.svg|duimnael|Voorbeeld van die Ditema tsa Dinoko-skrif]]


Ditema tsa Dinoko is 'n skryfstelsel wat vir die siNtu-tale van Suider-Afrika ontwikkel is. Dit is 'n lettergreepskrif waarin simbole gebruik word om lettergrepe voor te stel. Die stelsel staan ook as isiBheqe soHlamvu bekend.&lt;ref&gt;[https://www.ditema.africa/ Ditema tsa Dinoko - Ditema tsa Dinoko]&lt;/ref&gt;  

Die skryfstelsel is in die 2010's ontwikkel. Dit is geïnspireer deur tradisionele grafiese kunsvorme in Suider-Afrika, insluitend Litema-muurkuns in Lesotho en tradisionele Ndebele-kuns.&lt;ref&gt;[https://www.endangeredalphabets.net/alphabets/ditema-tsa-dinoko/ Ditema tsa Dinoko - Atlas of Endangered Alphabets]&lt;/ref&gt;

Ditema tsa Dinoko gebruik verskillende vorms om klanke in 'n lettergreep voor te stel. Die hoofvorm van 'n lettergreep is gewoonlik 'n driehoek of chevron wat die vokaal aandui. Ander simbole word rondom die vokaal geplaas om die konsonante aan te dui.&lt;ref&gt;[https://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/30286/OER%20-%20Introducing%20Orthography%20and%20Writing%20Systems.pdf Introducing Orthography and Writing Systems - Universiteit van Suid-Afrika]&lt;/ref&gt;

Die stelsel kan gebruik word om verskillende siNtu-tale te skryf. Dit sluit tale uit die Nguni-, Sotho-Tswana-, Venda- en Tsonga-taalgroepe in. Dit kan ook gebruik word vir sommige tale wat nie 'n gestandaardiseerde Latynse skryfstelsel het nie.&lt;ref&gt;[https://www.ditema.africa/ Ditema tsa Dinoko - Ditema tsa Dinoko]&lt;/ref&gt;

Die simbole van Ditema tsa Dinoko is volgens vaste patrone opgebou. Die vorm en posisie van 'n simbool gee inligting oor die klank wat dit voorstel. Die stelsel is daarom ontwerp om die klankstruktuur van die tale visueel voor te stel.&lt;ref&gt;[https://www.ditema.africa/index.php/overall-graphophonemic-architecture/ Overall graphophonemic architecture - Ditema tsa Dinoko]&lt;/ref&gt;

Ditema tsa Dinoko is 'n moderne skryfstelsel wat op tradisionele Suid-Afrikaanse visuele simbole geïnspireer is. Dit word steeds ontwikkel en het ook 'n eie sleutelbord en sagteware waarmee tekste in die stelsel geskryf kan word.&lt;ref&gt;[https://isibheqe.org.za/ Isibheqe Sohlamvu / Ditema tsa Dinoko]&lt;/ref&gt;

==Verwysings==

[[Kategorie:Lettergreepskrif]]</text>
      <sha1>av2breylr1qfua5vdull9dgthr1oinh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:Zeetharr/Draft 11</title>
    <ns>2</ns>
    <id>470002</id>
    <redirect title="Ditema tsa Dinoko" />
    <revision>
      <id>2974265</id>
      <timestamp>2026-09-30T12:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zeetharr</username>
        <id>203714</id>
      </contributor>
      <comment>Zeetharr het bladsy [[Gebruiker:Zeetharr/Draft 11]] na [[Ditema tsa Dinoko]] geskuif: Korrekte titel</comment>
      <origin>2974265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="lg5kpae19h9vv3o8cw45h860iv997j0" xml:space="preserve">#AANSTUUR [[Ditema tsa Dinoko]]</text>
      <sha1>lg5kpae19h9vv3o8cw45h860iv997j0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwys in Botswana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470003</id>
    <revision>
      <id>2974271</id>
      <timestamp>2026-09-30T13:08:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Nuwe artikel oor onderwys in Botswana geskep</comment>
      <origin>2974271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9469" sha1="oy4oe2nx7nmtqppyw3oems08dboar0p" xml:space="preserve">```wikitext
'''Onderwys in Botswana''' bestaan uit vroeëkinderonderwys, [[primêre onderwys]], [[sekondêre onderwys]], tegniese en beroepsgerigte opleiding en [[tersiêre onderwys]]. Sedert [[Botswana]] se onafhanklikheid in 1966 het die land sy onderwysstelsel aansienlik uitgebrei. Onderwys en vaardigheidsontwikkeling vorm deel van Botswana se nasionale ontwikkelingsdoelwitte.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unicef.org/botswana/education
 |title=Education
 |publisher=UNICEF Botswana
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Basiese onderwys word hoofsaaklik deur Botswana se Ministerie van Kinderwelsyn en Basiese Onderwys bestuur. Die ministerie is verantwoordelik vir onder meer vroeëkinderonderwys, primêre onderwys en sekondêre onderwys.&lt;ref name=&quot;Ministry&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gov.bw/ministries/ministry-child-welfare-and-basic-education
 |title=Ministry of Child Welfare and Basic Education
 |publisher=Government of Botswana
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==

Voor Botswana se onafhanklikheid in 1966 was toegang tot formele onderwys beperk, veral in sommige landelike gebiede. Ná onafhanklikheid het die uitbreiding van onderwys 'n belangrike deel van die land se ontwikkelingsbeleid geword.

Die ''National Policy on Education'' van 1977 was een van die belangrikste vroeë beleidsraamwerke vir die ontwikkeling van die onderwysstelsel. Dit is later opgevolg deur die ''Revised National Policy on Education'' van 1994. Hierdie hervormings het onder meer op toegang tot onderwys, die gehalte van onderwys, gelykheid en die voorbereiding van leerders vir verdere studie en die arbeidsmark gefokus.

== Struktuur van die onderwysstelsel ==

Die formele onderwysstelsel bestaan uit verskillende vlakke, waaronder vroeëkinderonderwys, primêre onderwys, junior sekondêre onderwys, senior sekondêre onderwys en tersiêre onderwys.

=== Vroeëkinderonderwys ===

[[Vroeëkinderonderwys]] is daarop gemik om jong kinders se ontwikkeling en voorbereiding vir formele skoolonderrig te ondersteun.

Toegang tot vroeëleerprogramme is egter nie universeel nie. UNICEF berig dat 43% van kinders tussen vier en vyf jaar toegang tot vroeëleerprogramme het.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

Die regering en ontwikkelingsvennote het programme ingestel wat daarop gemik is om toegang tot vroeëkinderontwikkeling en voorskoolse onderwys uit te brei.

=== Primêre onderwys ===

Primêre onderwys in Botswana duur sewe jaar, vanaf Standard 1 tot Standard 7.&lt;ref name=&quot;Ministry&quot; /&gt; Die minimum toelatingsouderdom is vyf-en-'n-half jaar in Januarie, mits die kind teen Junie van die toelatingsjaar ses jaar oud word.&lt;ref name=&quot;Ministry&quot; /&gt;

Aan die einde van primêre onderwys kan leerders die ''Primary School Leaving Examination'' (PSLE) aflê. Die eksamen word deur die [[Botswana Examinations Council]] (BEC) geadministreer en is bedoel vir kandidate wat sewe jaar primêre onderwys, of die ekwivalent daarvan, voltooi het.&lt;ref name=&quot;PSLE&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.bec.co.bw/index.php/qualifications-programmes/psle-products/psle-administration
 |title=PSLE Administration
 |publisher=Botswana Examinations Council
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die PSLE sluit vakke soos Wiskunde, Setswana, Engels, Sosiale Studies, Wetenskap, Landbou en Godsdiens- en Morele Onderwys in.&lt;ref name=&quot;PSLE&quot; /&gt;

Volgens UNICEF is ongeveer 98% van kinders in Botswana by primêre skole ingeskryf. Leeruitkomste bly egter 'n uitdaging, aangesien 'n gedeelte van leerders nie die verwagte basiese geletterdheidsvaardighede ná verskeie jare van skoolonderrig bereik nie.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

=== Sekondêre onderwys ===

Sekondêre onderwys in Botswana word in junior en senior sekondêre onderwys verdeel. Die regering se Departement van Basiese Onderwys koördineer die verskaffing van junior en senior sekondêre onderwys, insluitend beleid, hulpbronne en die monitering van prestasie.&lt;ref name=&quot;Ministry&quot; /&gt;

Leerders kan gedurende hul sekondêre skoolloopbaan nasionale eksamens aflê wat deur die Botswana Examinations Council geadministreer word. Dit sluit die ''Junior Certificate Examination'' (JCE) en die ''Botswana General Certificate of Secondary Education'' (BGCSE) in.&lt;ref name=&quot;BEC&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.bec.co.bw/
 |title=Botswana Examinations Council
 |publisher=Botswana Examinations Council
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

UNICEF identifiseer die oorgang tussen verskillende onderwysvlakke en leerderprestasie as van die uitdagings wat die sekondêre onderwysstelsel in Botswana beïnvloed.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

== Tersiêre onderwys ==

[[Tersiêre onderwys]] in Botswana word deur universiteite, kolleges en ander opleidingsinstellings aangebied. Hierdie instellings bied onder meer graad-, diploma-, sertifikaat- en beroepsgerigte programme aan.

Die [[Universiteit van Botswana]] is een van die land se belangrikste openbare hoëronderwysinstellings. Tegniese en beroepsgerigte onderwys en opleiding vorm ook deel van Botswana se onderwysstelsel en is daarop gemik om studente met praktiese en beroepsgerigte vaardighede toe te rus.

== Taal in die onderwys ==

[[Engels]] en [[Setswana]] speel belangrike rolle in Botswana se onderwysstelsel. Taalbeleid in die onderwys is veral van belang vir leerders wie se huistaal nie Engels of Setswana is nie.

UNICEF werk saam met die Botswana-regering aan inisiatiewe wat die gebruik van plaaslike tale in die onderwys ondersteun. Dit sluit die ontwikkeling van onderrigmateriaal, opleiding van onderwysers en gemeenskapsbewusmaking in. Dertien plaaslike tale is vir 'n fase van hierdie beleid geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

== Digitale onderwys ==

Botswana het verskeie programme ingestel om [[inligtings- en kommunikasietegnologie]] by onderrig en leer te integreer.

Een hiervan is die ''Botswana Learning Passport'', 'n digitale leerplatform wat toegang tot kurrikulumverwante onderrigmateriaal bied. Die platform is in September 2024 bekendgestel.&lt;ref name=&quot;Learning Passport&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unicef.org/botswana/stories/education-minister-launches-botswana-learning-passport
 |title=Education Minister launches Botswana learning passport
 |date=16 September 2024
 |publisher=UNICEF Botswana
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Botswana neem ook deel aan ''Giga'', 'n internasionale inisiatief van [[UNICEF]] en die [[Internasionale Telekommunikasie-unie]] wat daarop gemik is om skole met die internet te verbind. Die inisiatief het meer as 100 skole in afgeleë en gemarginaliseerde gebiede in Botswana met die internet verbind.&lt;ref name=&quot;Giga&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unicef.org/botswana/reports/giga-and-learning-passport-are-advancing-digital-learning-botswana
 |title=Giga and the Learning Passport are advancing Digital Learning in Botswana
 |date=March 2025
 |publisher=UNICEF Botswana
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Inklusiewe onderwys ==

[[Inklusiewe onderwys]] vorm deel van Botswana se pogings om toegang tot onderwys vir leerders met uiteenlopende behoeftes te verbeter.

Kinders met gestremdhede ervaar steeds verskeie struikelblokke tot deelname aan onderwys. Volgens UNICEF sluit hierdie uitdagings strukturele hindernisse, onvoldoende opleiding van onderwysers in spesiale onderwys en verskille tussen stedelike en landelike gebiede in.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

Die regering en UNICEF ondersteun die implementering van Botswana se beleid oor inklusiewe onderwys, asook die ontwikkeling van diensstandaarde vir spesiale onderwys, leiding en berading.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

== Uitdagings ==

Hoewel Botswana aansienlike vordering met toegang tot onderwys gemaak het, ervaar die onderwysstelsel steeds uitdagings. Dit sluit beperkte toegang tot vroeëkinderonderwys, ongelykhede tussen gebiede, leeruitkomste, skoolverlating en toegang tot onderwys vir leerders met gestremdhede in.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

'n Openbare bestedingsoorsig van die basiese onderwyssektor het bevind dat byna 90% van die basiese onderwysbegroting aan salarisse en ander herhalende koste bestee is. Die verslag het ook verskille in toegang en prestasie tussen dele van die land geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;PER&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unicef.org/botswana/reports/2019-public-expenditure-review-basic-education-sector-botswana
 |title=2019 Public Expenditure Review of the Basic Education Sector in Botswana
 |date=November 2019
 |publisher=Government of Botswana, World Bank and UNICEF
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die verbetering van basiese geletterdheid en syfervaardigheid, onderwysersopleiding, digitale toegang en die gehalte van onderwys bly belangrike ontwikkelingsgebiede.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

== Sien ook ==

* [[Botswana]]
* [[Onderwys]]
* [[Onderwys in Afrika]]
* [[Universiteit van Botswana]]
* [[Setswana]]
* [[Tersiêre onderwys]]

== Verwysings ==

{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==

* [https://www.gov.bw/ministries/ministry-child-welfare-and-basic-education Ministerie van Kinderwelsyn en Basiese Onderwys]
* [https://www.bec.co.bw/ Botswana Examinations Council]
* [https://www.unicef.org/botswana/education UNICEF Botswana – Education]

{{DEFAULTSORT:Onderwys In Botswana}}
[[Kategorie:Onderwys volgens land]]
[[Kategorie:Botswana]]
[[Kategorie:Onderwys in Afrika]]
```</text>
      <sha1>oy4oe2nx7nmtqppyw3oems08dboar0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974272</id>
      <parentid>2974271</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T13:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>'n Fout reggestel</comment>
      <origin>2974272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9457" sha1="gr2rf4k31jrw7jwdahpfc41t0ji55r3" xml:space="preserve">'''Onderwys in Botswana''' bestaan uit vroeëkinderonderwys, [[primêre onderwys]], [[sekondêre onderwys]], tegniese en beroepsgerigte opleiding en [[tersiêre onderwys]]. Sedert [[Botswana]] se onafhanklikheid in 1966 het die land sy onderwysstelsel aansienlik uitgebrei. Onderwys en vaardigheidsontwikkeling vorm deel van Botswana se nasionale ontwikkelingsdoelwitte.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unicef.org/botswana/education
 |title=Education
 |publisher=UNICEF Botswana
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Basiese onderwys word hoofsaaklik deur Botswana se Ministerie van Kinderwelsyn en Basiese Onderwys bestuur. Die ministerie is verantwoordelik vir onder meer vroeëkinderonderwys, primêre onderwys en sekondêre onderwys.&lt;ref name=&quot;Ministry&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gov.bw/ministries/ministry-child-welfare-and-basic-education
 |title=Ministry of Child Welfare and Basic Education
 |publisher=Government of Botswana
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==

Voor Botswana se onafhanklikheid in 1966 was toegang tot formele onderwys beperk, veral in sommige landelike gebiede. Ná onafhanklikheid het die uitbreiding van onderwys 'n belangrike deel van die land se ontwikkelingsbeleid geword.

Die ''National Policy on Education'' van 1977 was een van die belangrikste vroeë beleidsraamwerke vir die ontwikkeling van die onderwysstelsel. Dit is later opgevolg deur die ''Revised National Policy on Education'' van 1994. Hierdie hervormings het onder meer op toegang tot onderwys, die gehalte van onderwys, gelykheid en die voorbereiding van leerders vir verdere studie en die arbeidsmark gefokus.

== Struktuur van die onderwysstelsel ==

Die formele onderwysstelsel bestaan uit verskillende vlakke, waaronder vroeëkinderonderwys, primêre onderwys, junior sekondêre onderwys, senior sekondêre onderwys en tersiêre onderwys.

=== Vroeëkinderonderwys ===

[[Vroeëkinderonderwys]] is daarop gemik om jong kinders se ontwikkeling en voorbereiding vir formele skoolonderrig te ondersteun.

Toegang tot vroeëleerprogramme is egter nie universeel nie. UNICEF berig dat 43% van kinders tussen vier en vyf jaar toegang tot vroeëleerprogramme het.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

Die regering en ontwikkelingsvennote het programme ingestel wat daarop gemik is om toegang tot vroeëkinderontwikkeling en voorskoolse onderwys uit te brei.

=== Primêre onderwys ===

Primêre onderwys in Botswana duur sewe jaar, vanaf Standard 1 tot Standard 7.&lt;ref name=&quot;Ministry&quot; /&gt; Die minimum toelatingsouderdom is vyf-en-'n-half jaar in Januarie, mits die kind teen Junie van die toelatingsjaar ses jaar oud word.&lt;ref name=&quot;Ministry&quot; /&gt;

Aan die einde van primêre onderwys kan leerders die ''Primary School Leaving Examination'' (PSLE) aflê. Die eksamen word deur die [[Botswana Examinations Council]] (BEC) geadministreer en is bedoel vir kandidate wat sewe jaar primêre onderwys, of die ekwivalent daarvan, voltooi het.&lt;ref name=&quot;PSLE&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.bec.co.bw/index.php/qualifications-programmes/psle-products/psle-administration
 |title=PSLE Administration
 |publisher=Botswana Examinations Council
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die PSLE sluit vakke soos Wiskunde, Setswana, Engels, Sosiale Studies, Wetenskap, Landbou en Godsdiens- en Morele Onderwys in.&lt;ref name=&quot;PSLE&quot; /&gt;

Volgens UNICEF is ongeveer 98% van kinders in Botswana by primêre skole ingeskryf. Leeruitkomste bly egter 'n uitdaging, aangesien 'n gedeelte van leerders nie die verwagte basiese geletterdheidsvaardighede ná verskeie jare van skoolonderrig bereik nie.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

=== Sekondêre onderwys ===

Sekondêre onderwys in Botswana word in junior en senior sekondêre onderwys verdeel. Die regering se Departement van Basiese Onderwys koördineer die verskaffing van junior en senior sekondêre onderwys, insluitend beleid, hulpbronne en die monitering van prestasie.&lt;ref name=&quot;Ministry&quot; /&gt;

Leerders kan gedurende hul sekondêre skoolloopbaan nasionale eksamens aflê wat deur die Botswana Examinations Council geadministreer word. Dit sluit die ''Junior Certificate Examination'' (JCE) en die ''Botswana General Certificate of Secondary Education'' (BGCSE) in.&lt;ref name=&quot;BEC&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.bec.co.bw/
 |title=Botswana Examinations Council
 |publisher=Botswana Examinations Council
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

UNICEF identifiseer die oorgang tussen verskillende onderwysvlakke en leerderprestasie as van die uitdagings wat die sekondêre onderwysstelsel in Botswana beïnvloed.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

== Tersiêre onderwys ==

[[Tersiêre onderwys]] in Botswana word deur universiteite, kolleges en ander opleidingsinstellings aangebied. Hierdie instellings bied onder meer graad-, diploma-, sertifikaat- en beroepsgerigte programme aan.

Die [[Universiteit van Botswana]] is een van die land se belangrikste openbare hoëronderwysinstellings. Tegniese en beroepsgerigte onderwys en opleiding vorm ook deel van Botswana se onderwysstelsel en is daarop gemik om studente met praktiese en beroepsgerigte vaardighede toe te rus.

== Taal in die onderwys ==

[[Engels]] en [[Setswana]] speel belangrike rolle in Botswana se onderwysstelsel. Taalbeleid in die onderwys is veral van belang vir leerders wie se huistaal nie Engels of Setswana is nie.

UNICEF werk saam met die Botswana-regering aan inisiatiewe wat die gebruik van plaaslike tale in die onderwys ondersteun. Dit sluit die ontwikkeling van onderrigmateriaal, opleiding van onderwysers en gemeenskapsbewusmaking in. Dertien plaaslike tale is vir 'n fase van hierdie beleid geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

== Digitale onderwys ==

Botswana het verskeie programme ingestel om [[inligtings- en kommunikasietegnologie]] by onderrig en leer te integreer.

Een hiervan is die ''Botswana Learning Passport'', 'n digitale leerplatform wat toegang tot kurrikulumverwante onderrigmateriaal bied. Die platform is in September 2024 bekendgestel.&lt;ref name=&quot;Learning Passport&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unicef.org/botswana/stories/education-minister-launches-botswana-learning-passport
 |title=Education Minister launches Botswana learning passport
 |date=16 September 2024
 |publisher=UNICEF Botswana
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Botswana neem ook deel aan ''Giga'', 'n internasionale inisiatief van [[UNICEF]] en die [[Internasionale Telekommunikasie-unie]] wat daarop gemik is om skole met die internet te verbind. Die inisiatief het meer as 100 skole in afgeleë en gemarginaliseerde gebiede in Botswana met die internet verbind.&lt;ref name=&quot;Giga&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unicef.org/botswana/reports/giga-and-learning-passport-are-advancing-digital-learning-botswana
 |title=Giga and the Learning Passport are advancing Digital Learning in Botswana
 |date=March 2025
 |publisher=UNICEF Botswana
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Inklusiewe onderwys ==

[[Inklusiewe onderwys]] vorm deel van Botswana se pogings om toegang tot onderwys vir leerders met uiteenlopende behoeftes te verbeter.

Kinders met gestremdhede ervaar steeds verskeie struikelblokke tot deelname aan onderwys. Volgens UNICEF sluit hierdie uitdagings strukturele hindernisse, onvoldoende opleiding van onderwysers in spesiale onderwys en verskille tussen stedelike en landelike gebiede in.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

Die regering en UNICEF ondersteun die implementering van Botswana se beleid oor inklusiewe onderwys, asook die ontwikkeling van diensstandaarde vir spesiale onderwys, leiding en berading.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

== Uitdagings ==

Hoewel Botswana aansienlike vordering met toegang tot onderwys gemaak het, ervaar die onderwysstelsel steeds uitdagings. Dit sluit beperkte toegang tot vroeëkinderonderwys, ongelykhede tussen gebiede, leeruitkomste, skoolverlating en toegang tot onderwys vir leerders met gestremdhede in.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

'n Openbare bestedingsoorsig van die basiese onderwyssektor het bevind dat byna 90% van die basiese onderwysbegroting aan salarisse en ander herhalende koste bestee is. Die verslag het ook verskille in toegang en prestasie tussen dele van die land geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;PER&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unicef.org/botswana/reports/2019-public-expenditure-review-basic-education-sector-botswana
 |title=2019 Public Expenditure Review of the Basic Education Sector in Botswana
 |date=November 2019
 |publisher=Government of Botswana, World Bank and UNICEF
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die verbetering van basiese geletterdheid en syfervaardigheid, onderwysersopleiding, digitale toegang en die gehalte van onderwys bly belangrike ontwikkelingsgebiede.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

== Sien ook ==

* [[Botswana]]
* [[Onderwys]]
* [[Onderwys in Afrika]]
* [[Universiteit van Botswana]]
* [[Setswana]]
* [[Tersiêre onderwys]]

== Verwysings ==

{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==

* [https://www.gov.bw/ministries/ministry-child-welfare-and-basic-education Ministerie van Kinderwelsyn en Basiese Onderwys]
* [https://www.bec.co.bw/ Botswana Examinations Council]
* [https://www.unicef.org/botswana/education UNICEF Botswana – Education]

{{DEFAULTSORT:Onderwys In Botswana}}
[[Kategorie:Onderwys volgens land]]
[[Kategorie:Botswana]]
[[Kategorie:Onderwys in Afrika]]
```</text>
      <sha1>gr2rf4k31jrw7jwdahpfc41t0ji55r3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974276</id>
      <parentid>2974272</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T13:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>'n Beeld bygevoeg</comment>
      <origin>2974276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9493" sha1="mduijh4agk2cnm61zccdm0g7y7e5fnf" xml:space="preserve">'''Onderwys in Botswana''' bestaan uit vroeëkinderonderwys, [[primêre onderwys]], [[sekondêre onderwys]], tegniese en beroepsgerigte opleiding en [[tersiêre onderwys]]. Sedert [[Botswana]] se onafhanklikheid in 1966 het die land sy onderwysstelsel aansienlik uitgebrei. Onderwys en vaardigheidsontwikkeling vorm deel van Botswana se nasionale ontwikkelingsdoelwitte.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unicef.org/botswana/education
 |title=Education
 |publisher=UNICEF Botswana
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Basiese onderwys word hoofsaaklik deur Botswana se Ministerie van Kinderwelsyn en Basiese Onderwys bestuur. Die ministerie is verantwoordelik vir onder meer vroeëkinderonderwys, primêre onderwys en sekondêre onderwys.&lt;ref name=&quot;Ministry&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gov.bw/ministries/ministry-child-welfare-and-basic-education
 |title=Ministry of Child Welfare and Basic Education
 |publisher=Government of Botswana
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==

Voor Botswana se onafhanklikheid in 1966 was toegang tot formele onderwys beperk, veral in sommige landelike gebiede. Ná onafhanklikheid het die uitbreiding van onderwys 'n belangrike deel van die land se ontwikkelingsbeleid geword.[[Lêer:Saved-image-file.jpg|386x386px]]

Die ''National Policy on Education'' van 1977 was een van die belangrikste vroeë beleidsraamwerke vir die ontwikkeling van die onderwysstelsel. Dit is later opgevolg deur die ''Revised National Policy on Education'' van 1994. Hierdie hervormings het onder meer op toegang tot onderwys, die gehalte van onderwys, gelykheid en die voorbereiding van leerders vir verdere studie en die arbeidsmark gefokus.

== Struktuur van die onderwysstelsel ==

Die formele onderwysstelsel bestaan uit verskillende vlakke, waaronder vroeëkinderonderwys, primêre onderwys, junior sekondêre onderwys, senior sekondêre onderwys en tersiêre onderwys.

=== Vroeëkinderonderwys ===

[[Vroeëkinderonderwys]] is daarop gemik om jong kinders se ontwikkeling en voorbereiding vir formele skoolonderrig te ondersteun.

Toegang tot vroeëleerprogramme is egter nie universeel nie. UNICEF berig dat 43% van kinders tussen vier en vyf jaar toegang tot vroeëleerprogramme het.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

Die regering en ontwikkelingsvennote het programme ingestel wat daarop gemik is om toegang tot vroeëkinderontwikkeling en voorskoolse onderwys uit te brei.

=== Primêre onderwys ===

Primêre onderwys in Botswana duur sewe jaar, vanaf Standard 1 tot Standard 7.&lt;ref name=&quot;Ministry&quot; /&gt; Die minimum toelatingsouderdom is vyf-en-'n-half jaar in Januarie, mits die kind teen Junie van die toelatingsjaar ses jaar oud word.&lt;ref name=&quot;Ministry&quot; /&gt;

Aan die einde van primêre onderwys kan leerders die ''Primary School Leaving Examination'' (PSLE) aflê. Die eksamen word deur die [[Botswana Examinations Council]] (BEC) geadministreer en is bedoel vir kandidate wat sewe jaar primêre onderwys, of die ekwivalent daarvan, voltooi het.&lt;ref name=&quot;PSLE&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.bec.co.bw/index.php/qualifications-programmes/psle-products/psle-administration
 |title=PSLE Administration
 |publisher=Botswana Examinations Council
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die PSLE sluit vakke soos Wiskunde, Setswana, Engels, Sosiale Studies, Wetenskap, Landbou en Godsdiens- en Morele Onderwys in.&lt;ref name=&quot;PSLE&quot; /&gt;

Volgens UNICEF is ongeveer 98% van kinders in Botswana by primêre skole ingeskryf. Leeruitkomste bly egter 'n uitdaging, aangesien 'n gedeelte van leerders nie die verwagte basiese geletterdheidsvaardighede ná verskeie jare van skoolonderrig bereik nie.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

=== Sekondêre onderwys ===

Sekondêre onderwys in Botswana word in junior en senior sekondêre onderwys verdeel. Die regering se Departement van Basiese Onderwys koördineer die verskaffing van junior en senior sekondêre onderwys, insluitend beleid, hulpbronne en die monitering van prestasie.&lt;ref name=&quot;Ministry&quot; /&gt;

Leerders kan gedurende hul sekondêre skoolloopbaan nasionale eksamens aflê wat deur die Botswana Examinations Council geadministreer word. Dit sluit die ''Junior Certificate Examination'' (JCE) en die ''Botswana General Certificate of Secondary Education'' (BGCSE) in.&lt;ref name=&quot;BEC&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.bec.co.bw/
 |title=Botswana Examinations Council
 |publisher=Botswana Examinations Council
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

UNICEF identifiseer die oorgang tussen verskillende onderwysvlakke en leerderprestasie as van die uitdagings wat die sekondêre onderwysstelsel in Botswana beïnvloed.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

== Tersiêre onderwys ==

[[Tersiêre onderwys]] in Botswana word deur universiteite, kolleges en ander opleidingsinstellings aangebied. Hierdie instellings bied onder meer graad-, diploma-, sertifikaat- en beroepsgerigte programme aan.

Die [[Universiteit van Botswana]] is een van die land se belangrikste openbare hoëronderwysinstellings. Tegniese en beroepsgerigte onderwys en opleiding vorm ook deel van Botswana se onderwysstelsel en is daarop gemik om studente met praktiese en beroepsgerigte vaardighede toe te rus.

== Taal in die onderwys ==

[[Engels]] en [[Setswana]] speel belangrike rolle in Botswana se onderwysstelsel. Taalbeleid in die onderwys is veral van belang vir leerders wie se huistaal nie Engels of Setswana is nie.

UNICEF werk saam met die Botswana-regering aan inisiatiewe wat die gebruik van plaaslike tale in die onderwys ondersteun. Dit sluit die ontwikkeling van onderrigmateriaal, opleiding van onderwysers en gemeenskapsbewusmaking in. Dertien plaaslike tale is vir 'n fase van hierdie beleid geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

== Digitale onderwys ==

Botswana het verskeie programme ingestel om [[inligtings- en kommunikasietegnologie]] by onderrig en leer te integreer.

Een hiervan is die ''Botswana Learning Passport'', 'n digitale leerplatform wat toegang tot kurrikulumverwante onderrigmateriaal bied. Die platform is in September 2024 bekendgestel.&lt;ref name=&quot;Learning Passport&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unicef.org/botswana/stories/education-minister-launches-botswana-learning-passport
 |title=Education Minister launches Botswana learning passport
 |date=16 September 2024
 |publisher=UNICEF Botswana
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Botswana neem ook deel aan ''Giga'', 'n internasionale inisiatief van [[UNICEF]] en die [[Internasionale Telekommunikasie-unie]] wat daarop gemik is om skole met die internet te verbind. Die inisiatief het meer as 100 skole in afgeleë en gemarginaliseerde gebiede in Botswana met die internet verbind.&lt;ref name=&quot;Giga&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unicef.org/botswana/reports/giga-and-learning-passport-are-advancing-digital-learning-botswana
 |title=Giga and the Learning Passport are advancing Digital Learning in Botswana
 |date=March 2025
 |publisher=UNICEF Botswana
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Inklusiewe onderwys ==

[[Inklusiewe onderwys]] vorm deel van Botswana se pogings om toegang tot onderwys vir leerders met uiteenlopende behoeftes te verbeter.

Kinders met gestremdhede ervaar steeds verskeie struikelblokke tot deelname aan onderwys. Volgens UNICEF sluit hierdie uitdagings strukturele hindernisse, onvoldoende opleiding van onderwysers in spesiale onderwys en verskille tussen stedelike en landelike gebiede in.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

Die regering en UNICEF ondersteun die implementering van Botswana se beleid oor inklusiewe onderwys, asook die ontwikkeling van diensstandaarde vir spesiale onderwys, leiding en berading.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

== Uitdagings ==

Hoewel Botswana aansienlike vordering met toegang tot onderwys gemaak het, ervaar die onderwysstelsel steeds uitdagings. Dit sluit beperkte toegang tot vroeëkinderonderwys, ongelykhede tussen gebiede, leeruitkomste, skoolverlating en toegang tot onderwys vir leerders met gestremdhede in.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

'n Openbare bestedingsoorsig van die basiese onderwyssektor het bevind dat byna 90% van die basiese onderwysbegroting aan salarisse en ander herhalende koste bestee is. Die verslag het ook verskille in toegang en prestasie tussen dele van die land geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;PER&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unicef.org/botswana/reports/2019-public-expenditure-review-basic-education-sector-botswana
 |title=2019 Public Expenditure Review of the Basic Education Sector in Botswana
 |date=November 2019
 |publisher=Government of Botswana, World Bank and UNICEF
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die verbetering van basiese geletterdheid en syfervaardigheid, onderwysersopleiding, digitale toegang en die gehalte van onderwys bly belangrike ontwikkelingsgebiede.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

== Sien ook ==

* [[Botswana]]
* [[Onderwys]]
* [[Onderwys in Afrika]]
* [[Universiteit van Botswana]]
* [[Setswana]]
* [[Tersiêre onderwys]]

== Verwysings ==

{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==

* [https://www.gov.bw/ministries/ministry-child-welfare-and-basic-education Ministerie van Kinderwelsyn en Basiese Onderwys]
* [https://www.bec.co.bw/ Botswana Examinations Council]
* [https://www.unicef.org/botswana/education UNICEF Botswana – Education]

{{DEFAULTSORT:Onderwys In Botswana}}
[[Kategorie:Onderwys volgens land]]
[[Kategorie:Botswana]]
[[Kategorie:Onderwys in Afrika]]</text>
      <sha1>mduijh4agk2cnm61zccdm0g7y7e5fnf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974301</id>
      <parentid>2974276</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Verwysings bygevoeg</comment>
      <origin>2974301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9363" sha1="jik70cblf9hhha2mhhf8wdphfnxhejx" xml:space="preserve">'''Onderwys in Botswana''' bestaan uit vroeëkinderonderwys, [[primêre onderwys]], [[sekondêre onderwys]], tegniese en beroepsgerigte opleiding en [[tersiêre onderwys]]. Sedert [[Botswana]] se onafhanklikheid in 1966 het die land sy onderwysstelsel aansienlik uitgebrei. Onderwys en vaardigheidsontwikkeling vorm deel van Botswana se nasionale ontwikkelingsdoelwitte.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unicef.org/botswana/education
 |title=Education
 |publisher=UNICEF Botswana
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Basiese onderwys word hoofsaaklik deur Botswana se Ministerie van Kinderwelsyn en Basiese Onderwys bestuur. Die ministerie is verantwoordelik vir onder meer vroeëkinderonderwys, primêre onderwys en sekondêre onderwys.&lt;ref name=&quot;Ministry&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gov.bw/ministries/ministry-child-welfare-and-basic-education
 |title=Ministry of Child Welfare and Basic Education
 |publisher=Government of Botswana
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==

Voor Botswana se onafhanklikheid in 1966 was toegang tot formele onderwys beperk, veral in sommige landelike gebiede. Ná onafhanklikheid het die uitbreiding van onderwys 'n belangrike deel van die land se ontwikkelingsbeleid geword.[[Lêer:Saved-image-file.jpg|386x386px]]

Die ''National Policy on Education'' van 1977 was een van die belangrikste vroeë beleidsraamwerke vir die ontwikkeling van die onderwysstelsel. Dit is later opgevolg deur die ''Revised National Policy on Education'' van 1994. Hierdie hervormings het onder meer op toegang tot onderwys, die gehalte van onderwys, gelykheid en die voorbereiding van leerders vir verdere studie en die arbeidsmark gefokus.

== Struktuur van die onderwysstelsel ==

Die formele onderwysstelsel bestaan uit verskillende vlakke, waaronder vroeëkinderonderwys, primêre onderwys, junior sekondêre onderwys, senior sekondêre onderwys en tersiêre onderwys.

=== Vroeëkinderonderwys ===

[[Vroeëkinderonderwys]] is daarop gemik om jong kinders se ontwikkeling en voorbereiding vir formele skoolonderrig te ondersteun.

Toegang tot vroeëleerprogramme is egter nie universeel nie. UNICEF berig dat 43% van kinders tussen vier en vyf jaar toegang tot vroeëleerprogramme het.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

Die regering en ontwikkelingsvennote het programme ingestel wat daarop gemik is om toegang tot vroeëkinderontwikkeling en voorskoolse onderwys uit te brei.

=== Primêre onderwys ===

Primêre onderwys in Botswana duur sewe jaar, vanaf Standard 1 tot Standard 7.&lt;ref name=&quot;Ministry&quot; /&gt; Die minimum toelatingsouderdom is vyf-en-'n-half jaar in Januarie, mits die kind teen Junie van die toelatingsjaar ses jaar oud word.&lt;ref name=&quot;Ministry&quot; /&gt;

Aan die einde van primêre onderwys kan leerders die ''Primary School Leaving Examination'' (PSLE) aflê. Die eksamen word deur die [[Botswana Examinations Council]] (BEC) geadministreer en is bedoel vir kandidate wat sewe jaar primêre onderwys, of die ekwivalent daarvan, voltooi het.&lt;ref name=&quot;PSLE&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.bec.co.bw/index.php/qualifications-programmes/psle-products/psle-administration
 |title=PSLE Administration
 |publisher=Botswana Examinations Council
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die PSLE sluit vakke soos Wiskunde, Setswana, Engels, Sosiale Studies, Wetenskap, Landbou en Godsdiens- en Morele Onderwys in.&lt;ref name=&quot;PSLE&quot; /&gt;

Volgens UNICEF is ongeveer 98% van kinders in Botswana by primêre skole ingeskryf. Leeruitkomste bly egter 'n uitdaging, aangesien 'n gedeelte van leerders nie die verwagte basiese geletterdheidsvaardighede ná verskeie jare van skoolonderrig bereik nie.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

=== Sekondêre onderwys ===

Sekondêre onderwys in Botswana word in junior en senior sekondêre onderwys verdeel. Die regering se Departement van Basiese Onderwys koördineer die verskaffing van junior en senior sekondêre onderwys, insluitend beleid, hulpbronne en die monitering van prestasie.&lt;ref name=&quot;Ministry&quot; /&gt;

Leerders kan gedurende hul sekondêre skoolloopbaan nasionale eksamens aflê wat deur die Botswana Examinations Council geadministreer word. Dit sluit die ''Junior Certificate Examination'' (JCE) en die ''Botswana General Certificate of Secondary Education'' (BGCSE) in.&lt;ref name=&quot;BEC&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.bec.co.bw/
 |title=Botswana Examinations Council
 |publisher=Botswana Examinations Council
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

UNICEF identifiseer die oorgang tussen verskillende onderwysvlakke en leerderprestasie as van die uitdagings wat die sekondêre onderwysstelsel in Botswana beïnvloed.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

== Tersiêre onderwys ==

[[Tersiêre onderwys]] in Botswana word deur universiteite, kolleges en ander opleidingsinstellings aangebied. Hierdie instellings bied onder meer graad-, diploma-, sertifikaat- en beroepsgerigte programme aan.

Die [[Universiteit van Botswana]] is een van die land se belangrikste openbare hoëronderwysinstellings. Tegniese en beroepsgerigte onderwys en opleiding vorm ook deel van Botswana se onderwysstelsel en is daarop gemik om studente met praktiese en beroepsgerigte vaardighede toe te rus.

== Taal in die onderwys ==

[[Engels]] en [[Setswana]] speel belangrike rolle in Botswana se onderwysstelsel. Taalbeleid in die onderwys is veral van belang vir leerders wie se huistaal nie Engels of Setswana is nie.

UNICEF werk saam met die Botswana-regering aan inisiatiewe wat die gebruik van plaaslike tale in die onderwys ondersteun. Dit sluit die ontwikkeling van onderrigmateriaal, opleiding van onderwysers en gemeenskapsbewusmaking in. Dertien plaaslike tale is vir 'n fase van hierdie beleid geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

== Digitale onderwys ==

Botswana het verskeie programme ingestel om [[inligtings- en kommunikasietegnologie]] by onderrig en leer te integreer.

Een hiervan is die ''Botswana Learning Passport'', 'n digitale leerplatform wat toegang tot kurrikulumverwante onderrigmateriaal bied. Die platform is in September 2024 bekendgestel.&lt;ref name=&quot;Learning Passport&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unicef.org/botswana/stories/education-minister-launches-botswana-learning-passport
 |title=Education Minister launches Botswana learning passport
 |date=16 September 2024
 |publisher=UNICEF Botswana
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Botswana neem ook deel aan ''Giga'', 'n internasionale inisiatief van [[UNICEF]] en die [[Internasionale Telekommunikasie-unie]] wat daarop gemik is om skole met die internet te verbind. Die inisiatief het meer as 100 skole in afgeleë en gemarginaliseerde gebiede in Botswana met die internet verbind.&lt;ref name=&quot;Giga&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unicef.org/botswana/reports/giga-and-learning-passport-are-advancing-digital-learning-botswana
 |title=Giga and the Learning Passport are advancing Digital Learning in Botswana
 |date=March 2025
 |publisher=UNICEF Botswana
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Inklusiewe onderwys ==

[[Inklusiewe onderwys]] vorm deel van Botswana se pogings om toegang tot onderwys vir leerders met uiteenlopende behoeftes te verbeter.

Kinders met gestremdhede ervaar steeds verskeie struikelblokke tot deelname aan onderwys. Volgens UNICEF sluit hierdie uitdagings strukturele hindernisse, onvoldoende opleiding van onderwysers in spesiale onderwys en verskille tussen stedelike en landelike gebiede in.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

Die regering en UNICEF ondersteun die implementering van Botswana se beleid oor inklusiewe onderwys, asook die ontwikkeling van diensstandaarde vir spesiale onderwys, leiding en berading.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

== Uitdagings ==

Hoewel Botswana aansienlike vordering met toegang tot onderwys gemaak het, ervaar die onderwysstelsel steeds uitdagings. Dit sluit beperkte toegang tot vroeëkinderonderwys, ongelykhede tussen gebiede, leeruitkomste, skoolverlating en toegang tot onderwys vir leerders met gestremdhede in.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

'n Openbare bestedingsoorsig van die basiese onderwyssektor het bevind dat byna 90% van die basiese onderwysbegroting aan salarisse en ander herhalende koste bestee is. Die verslag het ook verskille in toegang en prestasie tussen dele van die land geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;PER&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unicef.org/botswana/reports/2019-public-expenditure-review-basic-education-sector-botswana
 |title=2019 Public Expenditure Review of the Basic Education Sector in Botswana
 |date=November 2019
 |publisher=Government of Botswana, World Bank and UNICEF
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die verbetering van basiese geletterdheid en syfervaardigheid, onderwysersopleiding, digitale toegang en die gehalte van onderwys bly belangrike ontwikkelingsgebiede.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

== Sien ook ==

* [[Botswana]]
* [[Onderwys]]
* [[Onderwys in Afrika]]
* [[Universiteit van Botswana]]
* [[Setswana]]
* [[Tersiêre onderwys]]

== Verwysings ==

{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==

* [https://www.gov.bw/ministries/ministry-child-welfare-and-basic-education Ministerie van Kinderwelsyn en Basiese Onderwys]
* [https://www.bec.co.bw/ Botswana Examinations Council]
* [https://www.unicef.org/botswana/education UNICEF Botswana – Education]</text>
      <sha1>jik70cblf9hhha2mhhf8wdphfnxhejx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974302</id>
      <parentid>2974301</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Bygevoegde kategoriee</comment>
      <origin>2974302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9493" sha1="mduijh4agk2cnm61zccdm0g7y7e5fnf" xml:space="preserve">'''Onderwys in Botswana''' bestaan uit vroeëkinderonderwys, [[primêre onderwys]], [[sekondêre onderwys]], tegniese en beroepsgerigte opleiding en [[tersiêre onderwys]]. Sedert [[Botswana]] se onafhanklikheid in 1966 het die land sy onderwysstelsel aansienlik uitgebrei. Onderwys en vaardigheidsontwikkeling vorm deel van Botswana se nasionale ontwikkelingsdoelwitte.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unicef.org/botswana/education
 |title=Education
 |publisher=UNICEF Botswana
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Basiese onderwys word hoofsaaklik deur Botswana se Ministerie van Kinderwelsyn en Basiese Onderwys bestuur. Die ministerie is verantwoordelik vir onder meer vroeëkinderonderwys, primêre onderwys en sekondêre onderwys.&lt;ref name=&quot;Ministry&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gov.bw/ministries/ministry-child-welfare-and-basic-education
 |title=Ministry of Child Welfare and Basic Education
 |publisher=Government of Botswana
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==

Voor Botswana se onafhanklikheid in 1966 was toegang tot formele onderwys beperk, veral in sommige landelike gebiede. Ná onafhanklikheid het die uitbreiding van onderwys 'n belangrike deel van die land se ontwikkelingsbeleid geword.[[Lêer:Saved-image-file.jpg|386x386px]]

Die ''National Policy on Education'' van 1977 was een van die belangrikste vroeë beleidsraamwerke vir die ontwikkeling van die onderwysstelsel. Dit is later opgevolg deur die ''Revised National Policy on Education'' van 1994. Hierdie hervormings het onder meer op toegang tot onderwys, die gehalte van onderwys, gelykheid en die voorbereiding van leerders vir verdere studie en die arbeidsmark gefokus.

== Struktuur van die onderwysstelsel ==

Die formele onderwysstelsel bestaan uit verskillende vlakke, waaronder vroeëkinderonderwys, primêre onderwys, junior sekondêre onderwys, senior sekondêre onderwys en tersiêre onderwys.

=== Vroeëkinderonderwys ===

[[Vroeëkinderonderwys]] is daarop gemik om jong kinders se ontwikkeling en voorbereiding vir formele skoolonderrig te ondersteun.

Toegang tot vroeëleerprogramme is egter nie universeel nie. UNICEF berig dat 43% van kinders tussen vier en vyf jaar toegang tot vroeëleerprogramme het.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

Die regering en ontwikkelingsvennote het programme ingestel wat daarop gemik is om toegang tot vroeëkinderontwikkeling en voorskoolse onderwys uit te brei.

=== Primêre onderwys ===

Primêre onderwys in Botswana duur sewe jaar, vanaf Standard 1 tot Standard 7.&lt;ref name=&quot;Ministry&quot; /&gt; Die minimum toelatingsouderdom is vyf-en-'n-half jaar in Januarie, mits die kind teen Junie van die toelatingsjaar ses jaar oud word.&lt;ref name=&quot;Ministry&quot; /&gt;

Aan die einde van primêre onderwys kan leerders die ''Primary School Leaving Examination'' (PSLE) aflê. Die eksamen word deur die [[Botswana Examinations Council]] (BEC) geadministreer en is bedoel vir kandidate wat sewe jaar primêre onderwys, of die ekwivalent daarvan, voltooi het.&lt;ref name=&quot;PSLE&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.bec.co.bw/index.php/qualifications-programmes/psle-products/psle-administration
 |title=PSLE Administration
 |publisher=Botswana Examinations Council
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die PSLE sluit vakke soos Wiskunde, Setswana, Engels, Sosiale Studies, Wetenskap, Landbou en Godsdiens- en Morele Onderwys in.&lt;ref name=&quot;PSLE&quot; /&gt;

Volgens UNICEF is ongeveer 98% van kinders in Botswana by primêre skole ingeskryf. Leeruitkomste bly egter 'n uitdaging, aangesien 'n gedeelte van leerders nie die verwagte basiese geletterdheidsvaardighede ná verskeie jare van skoolonderrig bereik nie.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

=== Sekondêre onderwys ===

Sekondêre onderwys in Botswana word in junior en senior sekondêre onderwys verdeel. Die regering se Departement van Basiese Onderwys koördineer die verskaffing van junior en senior sekondêre onderwys, insluitend beleid, hulpbronne en die monitering van prestasie.&lt;ref name=&quot;Ministry&quot; /&gt;

Leerders kan gedurende hul sekondêre skoolloopbaan nasionale eksamens aflê wat deur die Botswana Examinations Council geadministreer word. Dit sluit die ''Junior Certificate Examination'' (JCE) en die ''Botswana General Certificate of Secondary Education'' (BGCSE) in.&lt;ref name=&quot;BEC&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.bec.co.bw/
 |title=Botswana Examinations Council
 |publisher=Botswana Examinations Council
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

UNICEF identifiseer die oorgang tussen verskillende onderwysvlakke en leerderprestasie as van die uitdagings wat die sekondêre onderwysstelsel in Botswana beïnvloed.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

== Tersiêre onderwys ==

[[Tersiêre onderwys]] in Botswana word deur universiteite, kolleges en ander opleidingsinstellings aangebied. Hierdie instellings bied onder meer graad-, diploma-, sertifikaat- en beroepsgerigte programme aan.

Die [[Universiteit van Botswana]] is een van die land se belangrikste openbare hoëronderwysinstellings. Tegniese en beroepsgerigte onderwys en opleiding vorm ook deel van Botswana se onderwysstelsel en is daarop gemik om studente met praktiese en beroepsgerigte vaardighede toe te rus.

== Taal in die onderwys ==

[[Engels]] en [[Setswana]] speel belangrike rolle in Botswana se onderwysstelsel. Taalbeleid in die onderwys is veral van belang vir leerders wie se huistaal nie Engels of Setswana is nie.

UNICEF werk saam met die Botswana-regering aan inisiatiewe wat die gebruik van plaaslike tale in die onderwys ondersteun. Dit sluit die ontwikkeling van onderrigmateriaal, opleiding van onderwysers en gemeenskapsbewusmaking in. Dertien plaaslike tale is vir 'n fase van hierdie beleid geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

== Digitale onderwys ==

Botswana het verskeie programme ingestel om [[inligtings- en kommunikasietegnologie]] by onderrig en leer te integreer.

Een hiervan is die ''Botswana Learning Passport'', 'n digitale leerplatform wat toegang tot kurrikulumverwante onderrigmateriaal bied. Die platform is in September 2024 bekendgestel.&lt;ref name=&quot;Learning Passport&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unicef.org/botswana/stories/education-minister-launches-botswana-learning-passport
 |title=Education Minister launches Botswana learning passport
 |date=16 September 2024
 |publisher=UNICEF Botswana
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Botswana neem ook deel aan ''Giga'', 'n internasionale inisiatief van [[UNICEF]] en die [[Internasionale Telekommunikasie-unie]] wat daarop gemik is om skole met die internet te verbind. Die inisiatief het meer as 100 skole in afgeleë en gemarginaliseerde gebiede in Botswana met die internet verbind.&lt;ref name=&quot;Giga&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unicef.org/botswana/reports/giga-and-learning-passport-are-advancing-digital-learning-botswana
 |title=Giga and the Learning Passport are advancing Digital Learning in Botswana
 |date=March 2025
 |publisher=UNICEF Botswana
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Inklusiewe onderwys ==

[[Inklusiewe onderwys]] vorm deel van Botswana se pogings om toegang tot onderwys vir leerders met uiteenlopende behoeftes te verbeter.

Kinders met gestremdhede ervaar steeds verskeie struikelblokke tot deelname aan onderwys. Volgens UNICEF sluit hierdie uitdagings strukturele hindernisse, onvoldoende opleiding van onderwysers in spesiale onderwys en verskille tussen stedelike en landelike gebiede in.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

Die regering en UNICEF ondersteun die implementering van Botswana se beleid oor inklusiewe onderwys, asook die ontwikkeling van diensstandaarde vir spesiale onderwys, leiding en berading.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

== Uitdagings ==

Hoewel Botswana aansienlike vordering met toegang tot onderwys gemaak het, ervaar die onderwysstelsel steeds uitdagings. Dit sluit beperkte toegang tot vroeëkinderonderwys, ongelykhede tussen gebiede, leeruitkomste, skoolverlating en toegang tot onderwys vir leerders met gestremdhede in.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

'n Openbare bestedingsoorsig van die basiese onderwyssektor het bevind dat byna 90% van die basiese onderwysbegroting aan salarisse en ander herhalende koste bestee is. Die verslag het ook verskille in toegang en prestasie tussen dele van die land geïdentifiseer.&lt;ref name=&quot;PER&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unicef.org/botswana/reports/2019-public-expenditure-review-basic-education-sector-botswana
 |title=2019 Public Expenditure Review of the Basic Education Sector in Botswana
 |date=November 2019
 |publisher=Government of Botswana, World Bank and UNICEF
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die verbetering van basiese geletterdheid en syfervaardigheid, onderwysersopleiding, digitale toegang en die gehalte van onderwys bly belangrike ontwikkelingsgebiede.&lt;ref name=&quot;UNICEF Education&quot; /&gt;

== Sien ook ==

* [[Botswana]]
* [[Onderwys]]
* [[Onderwys in Afrika]]
* [[Universiteit van Botswana]]
* [[Setswana]]
* [[Tersiêre onderwys]]

== Verwysings ==

{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==

* [https://www.gov.bw/ministries/ministry-child-welfare-and-basic-education Ministerie van Kinderwelsyn en Basiese Onderwys]
* [https://www.bec.co.bw/ Botswana Examinations Council]
* [https://www.unicef.org/botswana/education UNICEF Botswana – Education]

{{DEFAULTSORT:Onderwys In Botswana}}
[[Kategorie:Onderwys volgens land]]
[[Kategorie:Botswana]]
[[Kategorie:Onderwys in Afrika]]</text>
      <sha1>mduijh4agk2cnm61zccdm0g7y7e5fnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Radiouitsaaiwese in Suid-Afrika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470004</id>
    <revision>
      <id>2974282</id>
      <timestamp>2026-09-30T14:18:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>My gebruikersnaam geskrf</comment>
      <origin>2974282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="iq88feopr4nrvbmxj5nnsfk4y6u0ups" xml:space="preserve">My naam is HeavenlyAura

Draft 1</text>
      <sha1>iq88feopr4nrvbmxj5nnsfk4y6u0ups</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974283</id>
      <parentid>2974282</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:28:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Nuwe artikel oor radiouitsaaiwese in Suid-Afrika geskep,</comment>
      <origin>2974283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12415" sha1="spto2lmit1tycz28uiohccu1sja1prl" xml:space="preserve">'''Radiouitsaaiwese in Suid-Afrika''' het 'n geskiedenis wat tot die vroeë 1920's terugstrek en vorm 'n belangrike deel van die land se [[massamedia]]. Radio word in Suid-Afrika deur openbare, kommersiële en gemeenskapsuitsaaiers aangebied en programme word in verskeie van die land se tale uitgesaai.

Die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] (SAUK) is die land se openbare uitsaaier en bedryf verskeie radiostasies. Kommersiële en gemeenskapsradiostasies vorm saam met die openbare uitsaaier deel van Suid-Afrika se drievlak-uitsaaistelsel. Uitsaaidienste en die gebruik van radiofrekwensies word deur die [[Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]] (ICASA) gereguleer.&lt;ref name=&quot;ICASAlicensing&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.icasa.org.za/pages/licensing
 |title=Licensing
 |publisher=Independent Communications Authority of South Africa
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==

=== Vroeë radiouitsendings ===

Die geskiedenis van radiouitsaaiwese in Suid-Afrika kan tot 1923 teruggevoer word. Die eerste eksperimentele radio-uitsending in die land het op 18 Desember 1923 in [[Johannesburg]] plaasgevind. Die uitsending, wat deur die Western Electric Company aangebied is, het uit 'n musiekkonsert bestaan.&lt;ref name=&quot;SAHO1923&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sahistory.org.za/dated-event/first-experimental-radio-broadcast-south-africa-takes-place
 |title=The first experimental radio broadcast in South Africa takes place
 |publisher=South African History Online
 |date=18 December 1923
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Gereelde radiodienste het gedurende die daaropvolgende jare in verskillende dele van die land ontwikkel. Die African Broadcasting Company is in 1927 gestig en het 'n belangrike rol in die ontwikkeling van vroeë radiouitsaaiwese gespeel.&lt;ref name=&quot;SAHO1936&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sahistory.org.za/dated-event/official-launch-sabc
 |title=The official launch of the SABC
 |publisher=South African History Online
 |date=1 August 1936
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Stigting van die SAUK ===

Die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] (SAUK) is op 1 Augustus 1936 deur wetgewing gestig. Die uitsendings van die African Broadcasting Company is daarna deur die nuwe openbare uitsaaier oorgeneem.&lt;ref name=&quot;SAHO1936&quot; /&gt;

Aanvanklik is die nasionale radiodiens hoofsaaklik in Engels aangebied. 'n Parallelle Afrikaanse diens is in 1937 ingestel, waarna omvattende uitsendings in Engels en Afrikaans deur die sogenaamde A- en B-programme aangebied is.&lt;ref name=&quot;SAHO1936&quot; /&gt;

Uitsendings in [[Zoeloe]], [[Xhosa]] en [[Sotho]] het in die 1940's gevolg, en direkte uitsendings in Afrikatale is in 1942 op mediumgolf ingestel.&lt;ref name=&quot;SABChistory&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.sabc.co.za/sabc/wp-content/uploads/2018/09/SABCAR30Aug2018email-1.pdf
 |title=SABC Annual Report 2017/18
 |publisher=South African Broadcasting Corporation
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Springbok Radio ===

[[Springbok Radio]] is in 1950 as die SAUK se eerste kommersiële radiodiens bekendgestel.&lt;ref name=&quot;SABChistory&quot; /&gt; Die stasie het programme in Engels en Afrikaans uitgesaai en het onder meer musiek, nuus, geselsprogramme en radiodramas aangebied.

Springbok Radio het vir meer as drie dekades uitgesaai voordat die diens in 1985 beëindig is.

=== Radio gedurende apartheid ===

Gedurende die [[apartheid]]sera was die SAUK die dominante uitsaaier in Suid-Afrika. Die uitsaaistelsel is in hierdie tyd sterk deur regeringsbeleid en die politieke bestel beïnvloed.

Radiodienste in verskillende Afrikatale is uitgebrei, maar hierdie dienste is ook binne die apartheidstaat se beleid van etniese en taalkundige skeiding ontwikkel.

Alternatiewe radiodienste het terselfdertyd 'n rol gespeel in die verspreiding van politieke en ander inligting buite die staatsbeheerde uitsaaistelsel.

== Demokratisering van uitsaaimedia ==

Die Suid-Afrikaanse uitsaaibedryf het gedurende die vroeë 1990's aansienlike verandering ondergaan. Die ''Independent Broadcasting Authority Act 153 of 1993'' het 'n nuwe regulatoriese raamwerk geskep en het 'n belangrike rol in die ontwikkeling van 'n meer uiteenlopende uitsaaistelsel gespeel.&lt;ref name=&quot;GCIScommunity&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gcis.gov.za/content/newsroom/blogs/2025-12/media-diversity
 |title=Media diversity
 |publisher=Government Communication and Information System
 |date=16 February 2024
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Hierdie veranderinge het die uitbreiding van onafhanklike kommersiële en gemeenskapsradiostasies bevorder. Gemeenskapsradio het veral gedurende die demokratiese oorgang ontwikkel as 'n manier waarop plaaslike gemeenskappe toegang tot die uitsaaimedia kon verkry.&lt;ref name=&quot;GCIScommunity&quot; /&gt;

== Openbare radiouitsaaiwese ==

Die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] is Suid-Afrika se enigste gelisensieerde openbare uitsaaier.&lt;ref name=&quot;ICASAservices&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.icasa.org.za/pages/services-licencing
 |title=Services Licensing
 |publisher=Independent Communications Authority of South Africa
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die SAUK se openbare radiodienste verskaf nuus, opvoedkundige programme, musiek, sport, vermaak en aktualiteitsprogramme. Die uitsaaier bedryf radiodienste wat verskillende geografiese, kulturele en taalgemeenskappe bedien.

Van die SAUK se radiostasies sluit [[SAfm]], [[Radio Sonder Grense]] (RSG), [[Ukhozi FM]], [[Umhlobo Wenene FM]], [[Lesedi FM]], [[Motsweding FM]], [[Thobela FM]], [[Phalaphala FM]], [[Munghana Lonene FM]], [[Ligwalagwala FM]], [[Lotus FM]], [[5FM]], [[Metro FM]] en [[Good Hope FM]] in.

Die SAUK bedryf ook XKFM, wat onder meer in !Xuntali en Khwedam aan San-gemeenskappe in die Noord-Kaap uitsaai, asook Channel Africa, 'n internasionale radiodiens wat op Afrika en die Afrika-diaspora gerig is.&lt;ref name=&quot;SABClanguages&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.sabc.co.za/sabc/by-thinasiphelele-sixaso-head-of-radio-public-broadcasting-services/
 |title=By Thinasiphelele Sixaso, Head of Radio: Public Broadcasting Services
 |publisher=South African Broadcasting Corporation
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Kommersiële radio ==

'''Kommersiële radio''' bestaan uit radiostasies wat hoofsaaklik op 'n kommersiële grondslag bedryf word. Hulle ontvang gewoonlik 'n groot deel van hul inkomste uit advertensies en borgskappe.

Kommersiële radiostasies bied 'n verskeidenheid programme aan, waaronder musiek, nuus, sport, vermaak en geselsprogramme. Sommige kommersiële stasies fokus op spesifieke musiekgenres, ouderdomsgroepe of geografiese gebiede.

Kommersiële uitsaaidienste moet deur ICASA gelisensieer word. ICASA oorweeg onder meer die vereistes van die ''Electronic Communications Act 36 of 2005'' wanneer kommersiële uitsaaidienste gelisensieer word.&lt;ref name=&quot;ICASAservices&quot; /&gt;

== Gemeenskapsradio ==

'''Gemeenskapsradio''' is 'n belangrike deel van Suid-Afrika se uitsaaistelsel. Gemeenskapsradiostasies is gewoonlik nie-winsgewende organisasies wat 'n bepaalde geografiese gemeenskap of gemeenskap van belang bedien.

Gemeenskapsradio se ontwikkeling in Suid-Afrika hou nou verband met die demokratisering van die uitsaaibedryf gedurende die 1990's. Die sektor se ontwikkeling is onder meer deur die ''Independent Broadcasting Authority Act'' van 1993 moontlik gemaak.&lt;ref name=&quot;GCIScommunity&quot; /&gt;

Gemeenskapsradiostasies bied dikwels plaaslike nuus, opvoedkundige programme, musiek, gemeenskapsinligting en gesprekke oor plaaslike aangeleenthede aan. Hulle kan ook 'n platform bied vir tale en gemeenskappe wat minder verteenwoordiging in nasionale media ontvang.

Slegs nie-winsgewende entiteite kom in aanmerking om vir 'n gemeenskapsuitsaailisensie aansoek te doen.&lt;ref name=&quot;ICASAservices&quot; /&gt;

In Augustus 2026 het ICASA lisensies aan 18 nuwe gemeenskapsradiostasies toegestaan ná die voltooiing van 'n lisensiëringsproses vir gemeenskapsklankuitsaaidienste en radiofrekwensiespektrum.&lt;ref name=&quot;ICASA2026&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.icasa.org.za/news/2026/icasa-licenses-18-new-community-radio-stations
 |title=ICASA licenses 18 new community radio stations
 |date=12 August 2026
 |publisher=Independent Communications Authority of South Africa
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Regulering ==

Radiouitsaaiwese in Suid-Afrika word hoofsaaklik deur die [[Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]] gereguleer. ICASA is verantwoordelik vir die regulering van die uitsaaibedryf, die uitreiking van uitsaaidienstelisensies, die bestuur van die radiofrekwensiespektrum en die monitering van voldoening aan lisensievoorwaardes en regulasies.&lt;ref name=&quot;ICASAservices2&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.icasa.org.za/pages/our-services
 |title=Our services
 |publisher=Independent Communications Authority of South Africa
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Belangrike wetgewing wat die uitsaaibedryf reguleer, sluit die ''Broadcasting Act 4 of 1999'' en die ''Electronic Communications Act 36 of 2005'' in.

Die ''Broadcasting Act'' het onder meer 'n nuwe uitsaaibeleid vir Suid-Afrika ingestel en bevat die handves van die SAUK.&lt;ref name=&quot;BroadcastingAct&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gov.za/documents/broadcasting-act
 |title=Broadcasting Act 4 of 1999
 |publisher=South African Government
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die ''Electronic Communications Act'' verskaf 'n wetlike raamwerk vir die regulering van elektroniese kommunikasiedienste, elektroniese kommunikasienetwerke, uitsaaidienste en die radiofrekwensiespektrum.&lt;ref name=&quot;ECA&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gov.za/documents/electronic-communications-act
 |title=Electronic Communications Act 36 of 2005
 |publisher=South African Government
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Tale ==

Suid-Afrika se radiolandskap weerspieël die land se taalkundige diversiteit. Radiostasies saai in verskeie Suid-Afrikaanse tale uit en sommige stasies is spesifiek op bepaalde taalgemeenskappe gerig.

Die SAUK se radiodienste sluit stasies in wat programme in onder meer [[Afrikaans]], [[Engels]], [[Zoeloe]], [[Xhosa]], [[Sesotho]], [[Setswana]], [[Sepedi]], [[Tshivenda]], [[Xitsonga]], [[Siswati]] en [[isiNdebele]] aanbied.

Radio bied ook ruimte vir tale met kleiner sprekersgemeenskappe. XKFM, wat in 2000 gestig is, saai byvoorbeeld in !Xuntali en Khwedam aan San-gemeenskappe in die Noord-Kaap uit.&lt;ref name=&quot;SABClanguages&quot; /&gt;

== Tegnologie en digitale radio ==

Tradisionele radiouitsendings in Suid-Afrika word hoofsaaklik deur [[frekwensiemodulasie]] (FM) en ander radiofrekwensietegnologieë versprei. Die ontwikkeling van die internet en mobiele tegnologie het egter die maniere waarop luisteraars radioprogramme ontvang, uitgebrei.

Baie radiostasies bied regstreekse internetstroming en digitale inhoud aan. Radioprogramme kan ook deur slimfone, webwerwe en ander digitale platforms bereik word.

Die uitbreiding van digitale media het radiostasies in staat gestel om inhoud buite hul tradisionele geografiese uitsaaigebiede beskikbaar te stel.

== Rol van radio in die samelewing ==

Radio vervul verskeie funksies in die Suid-Afrikaanse samelewing. Dit word gebruik vir nuus, opvoeding, openbare inligting, musiek, sport en vermaak. Gemeenskapsradio bied verder platforms vir plaaslike aangeleenthede en deelname deur gemeenskapslede.

Die beskikbaarheid van radiodienste in verskillende tale maak dit moontlik om inhoud aan uiteenlopende gemeenskappe te verskaf. Radio word ook gebruik vir openbare kommunikasie tydens belangrike nasionale gebeure en vir die verspreiding van inligting oor openbare dienste.

== Sien ook ==

* [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]]
* [[Radio Sonder Grense]]
* [[SAfm]]
* [[Ukhozi FM]]
* [[Radio]]
* [[Gemeenskapsradio]]
* [[Massamedia in Suid-Afrika]]
* [[Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]]

== Verwysings ==

{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==

* [https://www.sabc.co.za/ Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]
* [https://www.icasa.org.za/ Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]
* [https://www.gov.za/ Suid-Afrikaanse regering]

{{DEFAULTSORT:Radiouitsaaiwese In Suid-Afrika}}
[[Kategorie:Radio in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Uitsaaiwese in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Massamedia in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Radiouitsaaiwese]]</text>
      <sha1>spto2lmit1tycz28uiohccu1sja1prl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974286</id>
      <parentid>2974283</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:42:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>'n Beeld bygevoeg</comment>
      <origin>2974286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12585" sha1="1my75l4f73tuvdywrtesvhp2ld18w7h" xml:space="preserve">'''Radiouitsaaiwese in Suid-Afrika''' het 'n geskiedenis wat tot die vroeë 1920's terugstrek en vorm 'n belangrike deel van die land se [[massamedia]]. Radio word in Suid-Afrika deur openbare, kommersiële en gemeenskapsuitsaaiers aangebied en programme word in verskeie van die land se tale uitgesaai.
[[Lêer:Красноярский краевой радиотелевизионный передающий центр РТРС.jpg|duimnael|308x308px|Radio-uitsaaitoring]]
Die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] (SAUK) is die land se openbare uitsaaier en bedryf verskeie radiostasies. Kommersiële en gemeenskapsradiostasies vorm saam met die openbare uitsaaier deel van Suid-Afrika se drievlak-uitsaaistelsel. Uitsaaidienste en die gebruik van radiofrekwensies word deur die [[Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]] (ICASA) gereguleer.&lt;ref name=&quot;ICASAlicensing&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.icasa.org.za/pages/licensing
 |title=Licensing
 |publisher=Independent Communications Authority of South Africa
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==

=== Vroeë radiouitsendings ===

Die geskiedenis van radiouitsaaiwese in Suid-Afrika kan tot 1923 teruggevoer word. Die eerste eksperimentele radio-uitsending in die land het op 18 Desember 1923 in [[Johannesburg]] plaasgevind. Die uitsending, wat deur die Western Electric Company aangebied is, het uit 'n musiekkonsert bestaan.&lt;ref name=&quot;SAHO1923&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sahistory.org.za/dated-event/first-experimental-radio-broadcast-south-africa-takes-place
 |title=The first experimental radio broadcast in South Africa takes place
 |publisher=South African History Online
 |date=18 December 1923
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Gereelde radiodienste het gedurende die daaropvolgende jare in verskillende dele van die land ontwikkel. Die African Broadcasting Company is in 1927 gestig en het 'n belangrike rol in die ontwikkeling van vroeë radiouitsaaiwese gespeel.&lt;ref name=&quot;SAHO1936&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sahistory.org.za/dated-event/official-launch-sabc
 |title=The official launch of the SABC
 |publisher=South African History Online
 |date=1 August 1936
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Stigting van die SAUK ===

Die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] (SAUK) is op 1 Augustus 1936 deur wetgewing gestig. Die uitsendings van die African Broadcasting Company is daarna deur die nuwe openbare uitsaaier oorgeneem.&lt;ref name=&quot;SAHO1936&quot; /&gt;

Aanvanklik is die nasionale radiodiens hoofsaaklik in Engels aangebied. 'n Parallelle Afrikaanse diens is in 1937 ingestel, waarna omvattende uitsendings in Engels en Afrikaans deur die sogenaamde A- en B-programme aangebied is.&lt;ref name=&quot;SAHO1936&quot; /&gt;

Uitsendings in [[Zoeloe]], [[Xhosa]] en [[Sotho]] het in die 1940's gevolg, en direkte uitsendings in Afrikatale is in 1942 op mediumgolf ingestel.&lt;ref name=&quot;SABChistory&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.sabc.co.za/sabc/wp-content/uploads/2018/09/SABCAR30Aug2018email-1.pdf
 |title=SABC Annual Report 2017/18
 |publisher=South African Broadcasting Corporation
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Springbok Radio ===

[[Springbok Radio]] is in 1950 as die SAUK se eerste kommersiële radiodiens bekendgestel.&lt;ref name=&quot;SABChistory&quot; /&gt; Die stasie het programme in Engels en Afrikaans uitgesaai en het onder meer musiek, nuus, geselsprogramme en radiodramas aangebied.

Springbok Radio het vir meer as drie dekades uitgesaai voordat die diens in 1985 beëindig is.

=== Radio gedurende apartheid ===

Gedurende die [[apartheid]]sera was die SAUK die dominante uitsaaier in Suid-Afrika. Die uitsaaistelsel is in hierdie tyd sterk deur regeringsbeleid en die politieke bestel beïnvloed.

Radiodienste in verskillende Afrikatale is uitgebrei, maar hierdie dienste is ook binne die apartheidstaat se beleid van etniese en taalkundige skeiding ontwikkel.

Alternatiewe radiodienste het terselfdertyd 'n rol gespeel in die verspreiding van politieke en ander inligting buite die staatsbeheerde uitsaaistelsel.

== Demokratisering van uitsaaimedia ==

Die Suid-Afrikaanse uitsaaibedryf het gedurende die vroeë 1990's aansienlike verandering ondergaan. Die ''Independent Broadcasting Authority Act 153 of 1993'' het 'n nuwe regulatoriese raamwerk geskep en het 'n belangrike rol in die ontwikkeling van 'n meer uiteenlopende uitsaaistelsel gespeel.&lt;ref name=&quot;GCIScommunity&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gcis.gov.za/content/newsroom/blogs/2025-12/media-diversity
 |title=Media diversity
 |publisher=Government Communication and Information System
 |date=16 February 2024
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Hierdie veranderinge het die uitbreiding van onafhanklike kommersiële en gemeenskapsradiostasies bevorder. Gemeenskapsradio het veral gedurende die demokratiese oorgang ontwikkel as 'n manier waarop plaaslike gemeenskappe toegang tot die uitsaaimedia kon verkry.&lt;ref name=&quot;GCIScommunity&quot; /&gt;

== Openbare radiouitsaaiwese ==

Die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] is Suid-Afrika se enigste gelisensieerde openbare uitsaaier.&lt;ref name=&quot;ICASAservices&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.icasa.org.za/pages/services-licencing
 |title=Services Licensing
 |publisher=Independent Communications Authority of South Africa
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die SAUK se openbare radiodienste verskaf nuus, opvoedkundige programme, musiek, sport, vermaak en aktualiteitsprogramme. Die uitsaaier bedryf radiodienste wat verskillende geografiese, kulturele en taalgemeenskappe bedien.

Van die SAUK se radiostasies sluit [[SAfm]], [[Radio Sonder Grense]] (RSG), [[Ukhozi FM]], [[Umhlobo Wenene FM]], [[Lesedi FM]], [[Motsweding FM]], [[Thobela FM]], [[Phalaphala FM]], [[Munghana Lonene FM]], [[Ligwalagwala FM]], [[Lotus FM]], [[5FM]], [[Metro FM]] en [[Good Hope FM]] in.

Die SAUK bedryf ook XKFM, wat onder meer in !Xuntali en Khwedam aan San-gemeenskappe in die Noord-Kaap uitsaai, asook Channel Africa, 'n internasionale radiodiens wat op Afrika en die Afrika-diaspora gerig is.&lt;ref name=&quot;SABClanguages&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.sabc.co.za/sabc/by-thinasiphelele-sixaso-head-of-radio-public-broadcasting-services/
 |title=By Thinasiphelele Sixaso, Head of Radio: Public Broadcasting Services
 |publisher=South African Broadcasting Corporation
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Kommersiële radio ==

'''Kommersiële radio''' bestaan uit radiostasies wat hoofsaaklik op 'n kommersiële grondslag bedryf word. Hulle ontvang gewoonlik 'n groot deel van hul inkomste uit advertensies en borgskappe.

Kommersiële radiostasies bied 'n verskeidenheid programme aan, waaronder musiek, nuus, sport, vermaak en geselsprogramme. Sommige kommersiële stasies fokus op spesifieke musiekgenres, ouderdomsgroepe of geografiese gebiede.

Kommersiële uitsaaidienste moet deur ICASA gelisensieer word. ICASA oorweeg onder meer die vereistes van die ''Electronic Communications Act 36 of 2005'' wanneer kommersiële uitsaaidienste gelisensieer word.&lt;ref name=&quot;ICASAservices&quot; /&gt;

== Gemeenskapsradio ==

'''Gemeenskapsradio''' is 'n belangrike deel van Suid-Afrika se uitsaaistelsel. Gemeenskapsradiostasies is gewoonlik nie-winsgewende organisasies wat 'n bepaalde geografiese gemeenskap of gemeenskap van belang bedien.

Gemeenskapsradio se ontwikkeling in Suid-Afrika hou nou verband met die demokratisering van die uitsaaibedryf gedurende die 1990's. Die sektor se ontwikkeling is onder meer deur die ''Independent Broadcasting Authority Act'' van 1993 moontlik gemaak.&lt;ref name=&quot;GCIScommunity&quot; /&gt;

Gemeenskapsradiostasies bied dikwels plaaslike nuus, opvoedkundige programme, musiek, gemeenskapsinligting en gesprekke oor plaaslike aangeleenthede aan. Hulle kan ook 'n platform bied vir tale en gemeenskappe wat minder verteenwoordiging in nasionale media ontvang.

Slegs nie-winsgewende entiteite kom in aanmerking om vir 'n gemeenskapsuitsaailisensie aansoek te doen.&lt;ref name=&quot;ICASAservices&quot; /&gt;

In Augustus 2026 het ICASA lisensies aan 18 nuwe gemeenskapsradiostasies toegestaan ná die voltooiing van 'n lisensiëringsproses vir gemeenskapsklankuitsaaidienste en radiofrekwensiespektrum.&lt;ref name=&quot;ICASA2026&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.icasa.org.za/news/2026/icasa-licenses-18-new-community-radio-stations
 |title=ICASA licenses 18 new community radio stations
 |date=12 August 2026
 |publisher=Independent Communications Authority of South Africa
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Regulering ==

Radiouitsaaiwese in Suid-Afrika word hoofsaaklik deur die [[Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]] gereguleer. ICASA is verantwoordelik vir die regulering van die uitsaaibedryf, die uitreiking van uitsaaidienstelisensies, die bestuur van die radiofrekwensiespektrum en die monitering van voldoening aan lisensievoorwaardes en regulasies.&lt;ref name=&quot;ICASAservices2&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.icasa.org.za/pages/our-services
 |title=Our services
 |publisher=Independent Communications Authority of South Africa
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Belangrike wetgewing wat die uitsaaibedryf reguleer, sluit die ''Broadcasting Act 4 of 1999'' en die ''Electronic Communications Act 36 of 2005'' in.

Die ''Broadcasting Act'' het onder meer 'n nuwe uitsaaibeleid vir Suid-Afrika ingestel en bevat die handves van die SAUK.&lt;ref name=&quot;BroadcastingAct&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gov.za/documents/broadcasting-act
 |title=Broadcasting Act 4 of 1999
 |publisher=South African Government
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die ''Electronic Communications Act'' verskaf 'n wetlike raamwerk vir die regulering van elektroniese kommunikasiedienste, elektroniese kommunikasienetwerke, uitsaaidienste en die radiofrekwensiespektrum.&lt;ref name=&quot;ECA&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gov.za/documents/electronic-communications-act
 |title=Electronic Communications Act 36 of 2005
 |publisher=South African Government
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Tale ==

Suid-Afrika se radiolandskap weerspieël die land se taalkundige diversiteit. Radiostasies saai in verskeie Suid-Afrikaanse tale uit en sommige stasies is spesifiek op bepaalde taalgemeenskappe gerig.

Die SAUK se radiodienste sluit stasies in wat programme in onder meer [[Afrikaans]], [[Engels]], [[Zoeloe]], [[Xhosa]], [[Sesotho]], [[Setswana]], [[Sepedi]], [[Tshivenda]], [[Xitsonga]], [[Siswati]] en [[isiNdebele]] aanbied.

Radio bied ook ruimte vir tale met kleiner sprekersgemeenskappe. XKFM, wat in 2000 gestig is, saai byvoorbeeld in !Xuntali en Khwedam aan San-gemeenskappe in die Noord-Kaap uit.&lt;ref name=&quot;SABClanguages&quot; /&gt;

== Tegnologie en digitale radio ==

Tradisionele radiouitsendings in Suid-Afrika word hoofsaaklik deur [[frekwensiemodulasie]] (FM) en ander radiofrekwensietegnologieë versprei. Die ontwikkeling van die internet en mobiele tegnologie het egter die maniere waarop luisteraars radioprogramme ontvang, uitgebrei.

Baie radiostasies bied regstreekse internetstroming en digitale inhoud aan. Radioprogramme kan ook deur slimfone, webwerwe en ander digitale platforms bereik word.

Die uitbreiding van digitale media het radiostasies in staat gestel om inhoud buite hul tradisionele geografiese uitsaaigebiede beskikbaar te stel.

== Rol van radio in die samelewing ==

Radio vervul verskeie funksies in die Suid-Afrikaanse samelewing. Dit word gebruik vir nuus, opvoeding, openbare inligting, musiek, sport en vermaak. Gemeenskapsradio bied verder platforms vir plaaslike aangeleenthede en deelname deur gemeenskapslede.

Die beskikbaarheid van radiodienste in verskillende tale maak dit moontlik om inhoud aan uiteenlopende gemeenskappe te verskaf. Radio word ook gebruik vir openbare kommunikasie tydens belangrike nasionale gebeure en vir die verspreiding van inligting oor openbare dienste.

== Sien ook ==

* [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]]
* [[Radio Sonder Grense]]
* [[SAfm]]
* [[Ukhozi FM]]
* [[Radio]]
* [[Gemeenskapsradio]]
* [[Massamedia in Suid-Afrika]]
* [[Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]]

== Verwysings ==

{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==

* [https://www.sabc.co.za/ Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]
* [https://www.icasa.org.za/ Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]
* [https://www.gov.za/ Suid-Afrikaanse regering]

{{DEFAULTSORT:Radiouitsaaiwese In Suid-Afrika}}
[[Kategorie:Radio in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Uitsaaiwese in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Massamedia in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Radiouitsaaiwese]]</text>
      <sha1>1my75l4f73tuvdywrtesvhp2ld18w7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>TUT FM 96.2</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470006</id>
    <revision>
      <id>2974287</id>
      <timestamp>2026-09-30T14:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>My gebruikersnaam geskrf</comment>
      <origin>2974287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="bzr5r5f0p4csd1ouszamkibv24updi6" xml:space="preserve">My naam is HeavenlyAura</text>
      <sha1>bzr5r5f0p4csd1ouszamkibv24updi6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974291</id>
      <parentid>2974287</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:59:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Artikel oor TUT FM 96.2 geskep en betroubare bronne bygevoeg.</comment>
      <origin>2974291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9426" sha1="tt2uoxkm71u7gpno408s4uzdp9qvesf" xml:space="preserve">My naam is HeavenlyAura

'''TUT FM 96.2''' is 'n Suid-Afrikaanse kampus-gemeenskapsradiostasie wat by die [[Tshwane Universiteit van Tegnologie]] (TUT) se Soshanguve-kampus in [[Soshanguve]], [[Gauteng]], gebaseer is. Die stasie saai op die frekwensie 96,2 MHz FM uit en bedien die TUT-kampusgemeenskap en omliggende gebiede binne sy gelisensieerde uitsaaigebied.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.icasa.org.za/uploads/files/2016-2017-TUT-fm-Compliance-Report.pdf
 |title=TUT FM Compliance Report 2016/17
 |publisher=Independent Communications Authority of South Africa
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die radiostasie fokus hoofsaaklik op jong luisteraars en studente en bied 'n kombinasie van musiek-, nuus-, aktualiteits-, opvoedkundige en geselsprogramme aan. Die stasie saai in verskeie Suid-Afrikaanse tale uit.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gov.za/news/media-advisories/government-activities/deputy-minister-kenny-morolong-and-mdda-board-launch
 |title=Deputy Minister Kenny Morolong and MDDA Board launch State-of-the-Art Studios in Pretoria, 8 Aug
 |date=5 August 2025
 |publisher=South African Government
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==

TUT FM se oorsprong dateer uit 1994. Volgens die Tshwane Universiteit van Tegnologie het die stasie as 'n klein studentegedrewe radioprojek begin en mettertyd tot 'n kampus-gemeenskapsradiostasie ontwikkel.&lt;ref name=&quot;TUT30&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/latest-news/281-celebrating-30-years-of-tut-fm-excellence
 |title=Celebrating 30 years of TUT FM excellence
 |date=18 July 2024
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die stasie was een van die vroeë kampus-gemeenskapsradiostasies wat gedurende die demokratisering van die Suid-Afrikaanse uitsaaibedryf in die 1990's ontwikkel het.

Die destydse Onafhanklike Uitsaai-owerheid (''Independent Broadcasting Authority'', IBA) het 'n belangrike rol in die lisensiëring van gemeenskapsradiostasies gedurende hierdie tydperk gespeel. Die regulering van uitsaaidienste is later deur die [[Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]] (ICASA) oorgeneem.

ICASA se voldoeningsverslag oor TUT FM dui aan dat die gelisensieerde entiteit die Tshwane Universiteit van Tegnologie is en dat beheer oor die lisensie by die universiteitsraad berus.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

In 2024 het TUT FM sy 30ste bestaansjaar gevier.&lt;ref name=&quot;TUT30&quot; /&gt;

== Ligging en uitsaaigebied ==

TUT FM is by die Tshwane Universiteit van Tegnologie se Soshanguve-kampus gebaseer.

Volgens die stasie se ICASA-lisensie moet die radiodiens die kampusgemeenskap van die Tshwane Universiteit van Tegnologie en inwoners binne 'n radius van ongeveer 50 km vanaf die kampus bedien.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

Die uitsaaigebied sluit dele van [[Pretoria]] en omliggende gebiede in. Die [[Media Development and Diversity Agency]] (MDDA) het onder meer Soshanguve, Mabopane, Ga-Rankuwa, Akasia, Winterveld, Hammanskraal, Pretoria se sentrale sakekern, Menlyn, Montana, Pretoria-Noord en Atteridgeville as gebiede binne die stasie se bereik aangedui.&lt;ref name=&quot;MDDA&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.mdda.org.za/MDDA%20ANNUAL%20REPORT%202023-24%20web.pdf
 |title=MDDA Annual Report 2023/24
 |publisher=Media Development and Diversity Agency
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

TUT FM saai op '''96,2 MHz FM''' uit.

== Teikengehoor ==

Die stasie is hoofsaaklik op jongmense, studente en jong volwassenes gerig.

Volgens die Suid-Afrikaanse regering het TUT FM in 2025 hoofsaaklik luisteraars tussen die ouderdomme van 15 en 35 geteiken en 'n gehoor van ongeveer 61 000 luisteraars binne 'n radius van 50 km bedien.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

TUT het in Augustus 2025 berig dat die stasie ongeveer 68 000 luisteraars in Pretoria en omliggende gebiede bereik het.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-celebrates-five-nominations-and-win-at-community-radio-awards.php
 |title=TUT FM celebrates five nominations and win at Community Radio Awards
 |date=19 August 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die verskil tussen luisteraarsyfers kan onder meer die gevolg wees van verskillende meettydperke en bronne.

== Tale ==

TUT FM saai in ses tale uit:&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

* [[Engels]]
* [[Setswana]]
* [[Sepedi]]
* [[Zoeloe|isiZulu]]
* [[Tshivenda]]
* [[Tsonga|itsonga]]

Die gebruik van verskeie tale weerspieël die taalkundige diversiteit van die stasie se kampus- en gemeenskapsgehoor.

== Programmering ==

TUT FM se programmering bestaan uit 'n kombinasie van musiek en gesproke inhoud. Volgens TUT het die stasie in 2025 'n formaat van ongeveer 60% musiek en 40% gesproke inhoud gebruik.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Musiek wat deur die stasie uitgesaai word, sluit genres soos hip-hop, house en Afro-pop in. Die gesproke inhoud sluit nuus, aktualiteit, onderhoude, opvoedkundige inhoud en gesprekke oor aangeleenthede wat jongmense en plaaslike gemeenskappe raak in.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Die stasie bied ook programme oor onderwerpe soos entrepreneurskap, jeugbemagtiging, gesondheid, misdaad, maatskaplike kwessies en regeringsontwikkelingsprogramme aan.&lt;ref name=&quot;MDDA&quot; /&gt;

== Opleiding en studenteontwikkeling ==

Benewens sy rol as gemeenskapsuitsaaier dien TUT FM as 'n praktiese opleidingsomgewing vir studente en jongmense wat ervaring in radio en media wil opdoen.

Studente en ander jong uitsaaiers kan praktiese ervaring in onder meer radio-aanbieding, nuus, produksie en ander aspekte van uitsaaimedia verkry.

TUT het die stasie beskryf as 'n opleidingsplatform vir aspirant-uitsaaiers en het berig dat voormalige deelnemers later loopbane by groter Suid-Afrikaanse mediaorganisasies gevolg het.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

== Digitale ateljees ==

Op 8 Augustus 2025 is opgegradeerde digitale ateljees vir TUT FM en Tshwane FM by die Tshwane Universiteit van Tegnologie bekendgestel.

Die nuwe ateljees is met finansiering van die [[Media Development and Diversity Agency]] ontwikkel. Die projek was daarop gemik om die gehalte van uitsendings te verbeter en verdere praktiese opleiding vir studente en aspirant-uitsaaiers moontlik te maak.&lt;ref name=&quot;Studios2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-and-tshwane-fm-launch-cutting-edge-studios-ushering-in-a-new-era-for-community-radio.php
 |title=TUT FM and Tshwane FM Launch Cutting-Edge Studios, Ushering in a New Era for Community Radio
 |date=20 August 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die bekendstelling is bygewoon deur onder andere adjunkminister in die Presidensie Kenny Morolong, verteenwoordigers van die MDDA en die Tshwane Universiteit van Tegnologie.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

== Toekennings ==

TUT FM het in 2025 vyf benoemings by die Community Radio Awards ontvang.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Die benoemings het kategorieë vir nuuslesing, geselsprogramaanbieding, geselsprogramme, middagspitsprogramme en oggendprogramme ingesluit. Die stasie se middagspitsprogram ''Enroute 96.2'' het die toekenning vir beste middagspitsprogram ontvang.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

== Gemeenskapsbetrokkenheid ==

As gemeenskapsradiostasie neem TUT FM ook aan gemeenskapsinisiatiewe buite sy gewone uitsaaiprogramme deel.

In 2025 het die stasie saam met vennote 220 pare skoolskoene aan leerders van drie laerskole in Soshanguve geskenk.&lt;ref name=&quot;Shoes2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-and-partners-school-shoe-project-brings-hope-to-underprivileged-learners.php
 |title=TUT FM and partners' school shoe project brings hope to underprivileged learners
 |date=5 March 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

In Julie 2026 het die stasie saam met gemeenskapsvennote kruideniersware en voedsel aan behoeftige gesinne as deel van 'n [[Mandeladag]]-inisiatief geskenk.&lt;ref name=&quot;Mandela2026&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2026/tut-fm-962-celebrates-mandela-day-with-support-for-families-in-need.php
 |title=TUT FM 96.2 celebrates Mandela Day with support for families in need
 |date=22 July 2026
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Bestuur ==

TUT FM funksioneer binne die institusionele raamwerk van die Tshwane Universiteit van Tegnologie. Volgens ICASA berus beheer oor die gelisensieerde entiteit by die universiteitsraad.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

In Junie 2026 het TUT FM 'n nuwe raad van agt lede aangestel. Die raad bestaan uit vier vroue en vier mans met ervaring in onder meer uitsaaimedia, kommunikasie, bestuur, entrepreneurskap, onderwys en belangegroepverhoudinge.&lt;ref name=&quot;Board2026&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2026/tut-fm-appoints-skilled-board-to-drive-innovation-and-growth.php
 |title=TUT FM appoints skilled board to drive innovation and growth
 |date=24 June 2026
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==

* [[Tshwane Universiteit van Tegnologie]]
* [[Gemeenskapsradio]]
* [[Radiouitsaaiwese in Suid-Afrika]]
* [[Radio]]
* [[Soshanguve]]
* [[Pretoria]]</text>
      <sha1>tt2uoxkm71u7gpno408s4uzdp9qvesf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974293</id>
      <parentid>2974291</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Verwysings bygevoeg</comment>
      <origin>2974293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9690" sha1="r9l44oei6vf8etgqzbv6r13iyrhg0w2" xml:space="preserve">My naam is HeavenlyAura

'''TUT FM 96.2''' is 'n Suid-Afrikaanse kampus-gemeenskapsradiostasie wat by die [[Tshwane Universiteit van Tegnologie]] (TUT) se Soshanguve-kampus in [[Soshanguve]], [[Gauteng]], gebaseer is. Die stasie saai op die frekwensie 96,2 MHz FM uit en bedien die TUT-kampusgemeenskap en omliggende gebiede binne sy gelisensieerde uitsaaigebied.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.icasa.org.za/uploads/files/2016-2017-TUT-fm-Compliance-Report.pdf
 |title=TUT FM Compliance Report 2016/17
 |publisher=Independent Communications Authority of South Africa
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die radiostasie fokus hoofsaaklik op jong luisteraars en studente en bied 'n kombinasie van musiek-, nuus-, aktualiteits-, opvoedkundige en geselsprogramme aan. Die stasie saai in verskeie Suid-Afrikaanse tale uit.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gov.za/news/media-advisories/government-activities/deputy-minister-kenny-morolong-and-mdda-board-launch
 |title=Deputy Minister Kenny Morolong and MDDA Board launch State-of-the-Art Studios in Pretoria, 8 Aug
 |date=5 August 2025
 |publisher=South African Government
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==

TUT FM se oorsprong dateer uit 1994. Volgens die Tshwane Universiteit van Tegnologie het die stasie as 'n klein studentegedrewe radioprojek begin en mettertyd tot 'n kampus-gemeenskapsradiostasie ontwikkel.&lt;ref name=&quot;TUT30&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/latest-news/281-celebrating-30-years-of-tut-fm-excellence
 |title=Celebrating 30 years of TUT FM excellence
 |date=18 July 2024
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die stasie was een van die vroeë kampus-gemeenskapsradiostasies wat gedurende die demokratisering van die Suid-Afrikaanse uitsaaibedryf in die 1990's ontwikkel het.

Die destydse Onafhanklike Uitsaai-owerheid (''Independent Broadcasting Authority'', IBA) het 'n belangrike rol in die lisensiëring van gemeenskapsradiostasies gedurende hierdie tydperk gespeel. Die regulering van uitsaaidienste is later deur die [[Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]] (ICASA) oorgeneem.

ICASA se voldoeningsverslag oor TUT FM dui aan dat die gelisensieerde entiteit die Tshwane Universiteit van Tegnologie is en dat beheer oor die lisensie by die universiteitsraad berus.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

In 2024 het TUT FM sy 30ste bestaansjaar gevier.&lt;ref name=&quot;TUT30&quot; /&gt;

== Ligging en uitsaaigebied ==

TUT FM is by die Tshwane Universiteit van Tegnologie se Soshanguve-kampus gebaseer.

Volgens die stasie se ICASA-lisensie moet die radiodiens die kampusgemeenskap van die Tshwane Universiteit van Tegnologie en inwoners binne 'n radius van ongeveer 50 km vanaf die kampus bedien.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

Die uitsaaigebied sluit dele van [[Pretoria]] en omliggende gebiede in. Die [[Media Development and Diversity Agency]] (MDDA) het onder meer Soshanguve, Mabopane, Ga-Rankuwa, Akasia, Winterveld, Hammanskraal, Pretoria se sentrale sakekern, Menlyn, Montana, Pretoria-Noord en Atteridgeville as gebiede binne die stasie se bereik aangedui.&lt;ref name=&quot;MDDA&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.mdda.org.za/MDDA%20ANNUAL%20REPORT%202023-24%20web.pdf
 |title=MDDA Annual Report 2023/24
 |publisher=Media Development and Diversity Agency
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

TUT FM saai op '''96,2 MHz FM''' uit.

== Teikengehoor ==

Die stasie is hoofsaaklik op jongmense, studente en jong volwassenes gerig.

Volgens die Suid-Afrikaanse regering het TUT FM in 2025 hoofsaaklik luisteraars tussen die ouderdomme van 15 en 35 geteiken en 'n gehoor van ongeveer 61 000 luisteraars binne 'n radius van 50 km bedien.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

TUT het in Augustus 2025 berig dat die stasie ongeveer 68 000 luisteraars in Pretoria en omliggende gebiede bereik het.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-celebrates-five-nominations-and-win-at-community-radio-awards.php
 |title=TUT FM celebrates five nominations and win at Community Radio Awards
 |date=19 August 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die verskil tussen luisteraarsyfers kan onder meer die gevolg wees van verskillende meettydperke en bronne.

== Tale ==

TUT FM saai in ses tale uit:&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

* [[Engels]]
* [[Setswana]]
* [[Sepedi]]
* [[Zoeloe|isiZulu]]
* [[Tshivenda]]
* [[Tsonga|itsonga]]

Die gebruik van verskeie tale weerspieël die taalkundige diversiteit van die stasie se kampus- en gemeenskapsgehoor.

== Programmering ==

TUT FM se programmering bestaan uit 'n kombinasie van musiek en gesproke inhoud. Volgens TUT het die stasie in 2025 'n formaat van ongeveer 60% musiek en 40% gesproke inhoud gebruik.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Musiek wat deur die stasie uitgesaai word, sluit genres soos hip-hop, house en Afro-pop in. Die gesproke inhoud sluit nuus, aktualiteit, onderhoude, opvoedkundige inhoud en gesprekke oor aangeleenthede wat jongmense en plaaslike gemeenskappe raak in.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Die stasie bied ook programme oor onderwerpe soos entrepreneurskap, jeugbemagtiging, gesondheid, misdaad, maatskaplike kwessies en regeringsontwikkelingsprogramme aan.&lt;ref name=&quot;MDDA&quot; /&gt;

== Opleiding en studenteontwikkeling ==

Benewens sy rol as gemeenskapsuitsaaier dien TUT FM as 'n praktiese opleidingsomgewing vir studente en jongmense wat ervaring in radio en media wil opdoen.

Studente en ander jong uitsaaiers kan praktiese ervaring in onder meer radio-aanbieding, nuus, produksie en ander aspekte van uitsaaimedia verkry.

TUT het die stasie beskryf as 'n opleidingsplatform vir aspirant-uitsaaiers en het berig dat voormalige deelnemers later loopbane by groter Suid-Afrikaanse mediaorganisasies gevolg het.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

== Digitale ateljees ==

Op 8 Augustus 2025 is opgegradeerde digitale ateljees vir TUT FM en Tshwane FM by die Tshwane Universiteit van Tegnologie bekendgestel.

Die nuwe ateljees is met finansiering van die [[Media Development and Diversity Agency]] ontwikkel. Die projek was daarop gemik om die gehalte van uitsendings te verbeter en verdere praktiese opleiding vir studente en aspirant-uitsaaiers moontlik te maak.&lt;ref name=&quot;Studios2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-and-tshwane-fm-launch-cutting-edge-studios-ushering-in-a-new-era-for-community-radio.php
 |title=TUT FM and Tshwane FM Launch Cutting-Edge Studios, Ushering in a New Era for Community Radio
 |date=20 August 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die bekendstelling is bygewoon deur onder andere adjunkminister in die Presidensie Kenny Morolong, verteenwoordigers van die MDDA en die Tshwane Universiteit van Tegnologie.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

== Toekennings ==

TUT FM het in 2025 vyf benoemings by die Community Radio Awards ontvang.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Die benoemings het kategorieë vir nuuslesing, geselsprogramaanbieding, geselsprogramme, middagspitsprogramme en oggendprogramme ingesluit. Die stasie se middagspitsprogram ''Enroute 96.2'' het die toekenning vir beste middagspitsprogram ontvang.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

== Gemeenskapsbetrokkenheid ==

As gemeenskapsradiostasie neem TUT FM ook aan gemeenskapsinisiatiewe buite sy gewone uitsaaiprogramme deel.

In 2025 het die stasie saam met vennote 220 pare skoolskoene aan leerders van drie laerskole in Soshanguve geskenk.&lt;ref name=&quot;Shoes2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-and-partners-school-shoe-project-brings-hope-to-underprivileged-learners.php
 |title=TUT FM and partners' school shoe project brings hope to underprivileged learners
 |date=5 March 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

In Julie 2026 het die stasie saam met gemeenskapsvennote kruideniersware en voedsel aan behoeftige gesinne as deel van 'n [[Mandeladag]]-inisiatief geskenk.&lt;ref name=&quot;Mandela2026&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2026/tut-fm-962-celebrates-mandela-day-with-support-for-families-in-need.php
 |title=TUT FM 96.2 celebrates Mandela Day with support for families in need
 |date=22 July 2026
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Bestuur ==

TUT FM funksioneer binne die institusionele raamwerk van die Tshwane Universiteit van Tegnologie. Volgens ICASA berus beheer oor die gelisensieerde entiteit by die universiteitsraad.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

In Junie 2026 het TUT FM 'n nuwe raad van agt lede aangestel. Die raad bestaan uit vier vroue en vier mans met ervaring in onder meer uitsaaimedia, kommunikasie, bestuur, entrepreneurskap, onderwys en belangegroepverhoudinge.&lt;ref name=&quot;Board2026&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2026/tut-fm-appoints-skilled-board-to-drive-innovation-and-growth.php
 |title=TUT FM appoints skilled board to drive innovation and growth
 |date=24 June 2026
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==

* [[Tshwane Universiteit van Tegnologie]]
* [[Gemeenskapsradio]]
* [[Radiouitsaaiwese in Suid-Afrika]]
* [[Radio]]
* [[Soshanguve]]
* [[Pretoria]]
== Verwysings ==

{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==

* [https://tutfm962.co.za/ Amptelike webwerf van TUT FM 96.2]
* [https://www.tut.ac.za/ Tshwane Universiteit van Tegnologie]
* [https://www.icasa.org.za/ Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]</text>
      <sha1>r9l44oei6vf8etgqzbv6r13iyrhg0w2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974297</id>
      <parentid>2974293</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Bygevoegde kategoriee</comment>
      <origin>2974297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9911" sha1="99jb80yn4emcuvowxfxsvn68qq41fio" xml:space="preserve">My naam is HeavenlyAura

'''TUT FM 96.2''' is 'n Suid-Afrikaanse kampus-gemeenskapsradiostasie wat by die [[Tshwane Universiteit van Tegnologie]] (TUT) se Soshanguve-kampus in [[Soshanguve]], [[Gauteng]], gebaseer is. Die stasie saai op die frekwensie 96,2 MHz FM uit en bedien die TUT-kampusgemeenskap en omliggende gebiede binne sy gelisensieerde uitsaaigebied.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.icasa.org.za/uploads/files/2016-2017-TUT-fm-Compliance-Report.pdf
 |title=TUT FM Compliance Report 2016/17
 |publisher=Independent Communications Authority of South Africa
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die radiostasie fokus hoofsaaklik op jong luisteraars en studente en bied 'n kombinasie van musiek-, nuus-, aktualiteits-, opvoedkundige en geselsprogramme aan. Die stasie saai in verskeie Suid-Afrikaanse tale uit.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gov.za/news/media-advisories/government-activities/deputy-minister-kenny-morolong-and-mdda-board-launch
 |title=Deputy Minister Kenny Morolong and MDDA Board launch State-of-the-Art Studios in Pretoria, 8 Aug
 |date=5 August 2025
 |publisher=South African Government
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==

TUT FM se oorsprong dateer uit 1994. Volgens die Tshwane Universiteit van Tegnologie het die stasie as 'n klein studentegedrewe radioprojek begin en mettertyd tot 'n kampus-gemeenskapsradiostasie ontwikkel.&lt;ref name=&quot;TUT30&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/latest-news/281-celebrating-30-years-of-tut-fm-excellence
 |title=Celebrating 30 years of TUT FM excellence
 |date=18 July 2024
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die stasie was een van die vroeë kampus-gemeenskapsradiostasies wat gedurende die demokratisering van die Suid-Afrikaanse uitsaaibedryf in die 1990's ontwikkel het.

Die destydse Onafhanklike Uitsaai-owerheid (''Independent Broadcasting Authority'', IBA) het 'n belangrike rol in die lisensiëring van gemeenskapsradiostasies gedurende hierdie tydperk gespeel. Die regulering van uitsaaidienste is later deur die [[Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]] (ICASA) oorgeneem.

ICASA se voldoeningsverslag oor TUT FM dui aan dat die gelisensieerde entiteit die Tshwane Universiteit van Tegnologie is en dat beheer oor die lisensie by die universiteitsraad berus.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

In 2024 het TUT FM sy 30ste bestaansjaar gevier.&lt;ref name=&quot;TUT30&quot; /&gt;

== Ligging en uitsaaigebied ==

TUT FM is by die Tshwane Universiteit van Tegnologie se Soshanguve-kampus gebaseer.

Volgens die stasie se ICASA-lisensie moet die radiodiens die kampusgemeenskap van die Tshwane Universiteit van Tegnologie en inwoners binne 'n radius van ongeveer 50 km vanaf die kampus bedien.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

Die uitsaaigebied sluit dele van [[Pretoria]] en omliggende gebiede in. Die [[Media Development and Diversity Agency]] (MDDA) het onder meer Soshanguve, Mabopane, Ga-Rankuwa, Akasia, Winterveld, Hammanskraal, Pretoria se sentrale sakekern, Menlyn, Montana, Pretoria-Noord en Atteridgeville as gebiede binne die stasie se bereik aangedui.&lt;ref name=&quot;MDDA&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.mdda.org.za/MDDA%20ANNUAL%20REPORT%202023-24%20web.pdf
 |title=MDDA Annual Report 2023/24
 |publisher=Media Development and Diversity Agency
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

TUT FM saai op '''96,2 MHz FM''' uit.

== Teikengehoor ==

Die stasie is hoofsaaklik op jongmense, studente en jong volwassenes gerig.

Volgens die Suid-Afrikaanse regering het TUT FM in 2025 hoofsaaklik luisteraars tussen die ouderdomme van 15 en 35 geteiken en 'n gehoor van ongeveer 61 000 luisteraars binne 'n radius van 50 km bedien.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

TUT het in Augustus 2025 berig dat die stasie ongeveer 68 000 luisteraars in Pretoria en omliggende gebiede bereik het.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-celebrates-five-nominations-and-win-at-community-radio-awards.php
 |title=TUT FM celebrates five nominations and win at Community Radio Awards
 |date=19 August 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die verskil tussen luisteraarsyfers kan onder meer die gevolg wees van verskillende meettydperke en bronne.

== Tale ==

TUT FM saai in ses tale uit:&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

* [[Engels]]
* [[Setswana]]
* [[Sepedi]]
* [[Zoeloe|isiZulu]]
* [[Tshivenda]]
* [[Tsonga|itsonga]]

Die gebruik van verskeie tale weerspieël die taalkundige diversiteit van die stasie se kampus- en gemeenskapsgehoor.

== Programmering ==

TUT FM se programmering bestaan uit 'n kombinasie van musiek en gesproke inhoud. Volgens TUT het die stasie in 2025 'n formaat van ongeveer 60% musiek en 40% gesproke inhoud gebruik.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Musiek wat deur die stasie uitgesaai word, sluit genres soos hip-hop, house en Afro-pop in. Die gesproke inhoud sluit nuus, aktualiteit, onderhoude, opvoedkundige inhoud en gesprekke oor aangeleenthede wat jongmense en plaaslike gemeenskappe raak in.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Die stasie bied ook programme oor onderwerpe soos entrepreneurskap, jeugbemagtiging, gesondheid, misdaad, maatskaplike kwessies en regeringsontwikkelingsprogramme aan.&lt;ref name=&quot;MDDA&quot; /&gt;

== Opleiding en studenteontwikkeling ==

Benewens sy rol as gemeenskapsuitsaaier dien TUT FM as 'n praktiese opleidingsomgewing vir studente en jongmense wat ervaring in radio en media wil opdoen.

Studente en ander jong uitsaaiers kan praktiese ervaring in onder meer radio-aanbieding, nuus, produksie en ander aspekte van uitsaaimedia verkry.

TUT het die stasie beskryf as 'n opleidingsplatform vir aspirant-uitsaaiers en het berig dat voormalige deelnemers later loopbane by groter Suid-Afrikaanse mediaorganisasies gevolg het.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

== Digitale ateljees ==

Op 8 Augustus 2025 is opgegradeerde digitale ateljees vir TUT FM en Tshwane FM by die Tshwane Universiteit van Tegnologie bekendgestel.

Die nuwe ateljees is met finansiering van die [[Media Development and Diversity Agency]] ontwikkel. Die projek was daarop gemik om die gehalte van uitsendings te verbeter en verdere praktiese opleiding vir studente en aspirant-uitsaaiers moontlik te maak.&lt;ref name=&quot;Studios2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-and-tshwane-fm-launch-cutting-edge-studios-ushering-in-a-new-era-for-community-radio.php
 |title=TUT FM and Tshwane FM Launch Cutting-Edge Studios, Ushering in a New Era for Community Radio
 |date=20 August 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die bekendstelling is bygewoon deur onder andere adjunkminister in die Presidensie Kenny Morolong, verteenwoordigers van die MDDA en die Tshwane Universiteit van Tegnologie.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

== Toekennings ==

TUT FM het in 2025 vyf benoemings by die Community Radio Awards ontvang.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Die benoemings het kategorieë vir nuuslesing, geselsprogramaanbieding, geselsprogramme, middagspitsprogramme en oggendprogramme ingesluit. Die stasie se middagspitsprogram ''Enroute 96.2'' het die toekenning vir beste middagspitsprogram ontvang.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

== Gemeenskapsbetrokkenheid ==

As gemeenskapsradiostasie neem TUT FM ook aan gemeenskapsinisiatiewe buite sy gewone uitsaaiprogramme deel.

In 2025 het die stasie saam met vennote 220 pare skoolskoene aan leerders van drie laerskole in Soshanguve geskenk.&lt;ref name=&quot;Shoes2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-and-partners-school-shoe-project-brings-hope-to-underprivileged-learners.php
 |title=TUT FM and partners' school shoe project brings hope to underprivileged learners
 |date=5 March 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

In Julie 2026 het die stasie saam met gemeenskapsvennote kruideniersware en voedsel aan behoeftige gesinne as deel van 'n [[Mandeladag]]-inisiatief geskenk.&lt;ref name=&quot;Mandela2026&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2026/tut-fm-962-celebrates-mandela-day-with-support-for-families-in-need.php
 |title=TUT FM 96.2 celebrates Mandela Day with support for families in need
 |date=22 July 2026
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Bestuur ==

TUT FM funksioneer binne die institusionele raamwerk van die Tshwane Universiteit van Tegnologie. Volgens ICASA berus beheer oor die gelisensieerde entiteit by die universiteitsraad.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

In Junie 2026 het TUT FM 'n nuwe raad van agt lede aangestel. Die raad bestaan uit vier vroue en vier mans met ervaring in onder meer uitsaaimedia, kommunikasie, bestuur, entrepreneurskap, onderwys en belangegroepverhoudinge.&lt;ref name=&quot;Board2026&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2026/tut-fm-appoints-skilled-board-to-drive-innovation-and-growth.php
 |title=TUT FM appoints skilled board to drive innovation and growth
 |date=24 June 2026
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==

* [[Tshwane Universiteit van Tegnologie]]
* [[Gemeenskapsradio]]
* [[Radiouitsaaiwese in Suid-Afrika]]
* [[Radio]]
* [[Soshanguve]]
* [[Pretoria]]
== Verwysings ==

{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==

* [https://tutfm962.co.za/ Amptelike webwerf van TUT FM 96.2]
* [https://www.tut.ac.za/ Tshwane Universiteit van Tegnologie]
* [https://www.icasa.org.za/ Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]

{{DEFAULTSORT:TUT FM 96.2}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse radiostasies]]
[[Kategorie:Gemeenskapsradio in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Studentemedia]]
[[Kategorie:Soshanguve]]
[[Kategorie:Tshwane Universiteit van Tegnologie]]</text>
      <sha1>99jb80yn4emcuvowxfxsvn68qq41fio</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974300</id>
      <parentid>2974297</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:17:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>My gebruikersnaam verwyder</comment>
      <origin>2974300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9886" sha1="bxjokbdzn40uib7bnib7eybso2quc3i" xml:space="preserve">'''TUT FM 96.2''' is 'n Suid-Afrikaanse kampus-gemeenskapsradiostasie wat by die [[Tshwane Universiteit van Tegnologie]] (TUT) se Soshanguve-kampus in [[Soshanguve]], [[Gauteng]], gebaseer is. Die stasie saai op die frekwensie 96,2 MHz FM uit en bedien die TUT-kampusgemeenskap en omliggende gebiede binne sy gelisensieerde uitsaaigebied.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.icasa.org.za/uploads/files/2016-2017-TUT-fm-Compliance-Report.pdf
 |title=TUT FM Compliance Report 2016/17
 |publisher=Independent Communications Authority of South Africa
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die radiostasie fokus hoofsaaklik op jong luisteraars en studente en bied 'n kombinasie van musiek-, nuus-, aktualiteits-, opvoedkundige en geselsprogramme aan. Die stasie saai in verskeie Suid-Afrikaanse tale uit.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gov.za/news/media-advisories/government-activities/deputy-minister-kenny-morolong-and-mdda-board-launch
 |title=Deputy Minister Kenny Morolong and MDDA Board launch State-of-the-Art Studios in Pretoria, 8 Aug
 |date=5 August 2025
 |publisher=South African Government
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==

TUT FM se oorsprong dateer uit 1994. Volgens die Tshwane Universiteit van Tegnologie het die stasie as 'n klein studentegedrewe radioprojek begin en mettertyd tot 'n kampus-gemeenskapsradiostasie ontwikkel.&lt;ref name=&quot;TUT30&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/latest-news/281-celebrating-30-years-of-tut-fm-excellence
 |title=Celebrating 30 years of TUT FM excellence
 |date=18 July 2024
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die stasie was een van die vroeë kampus-gemeenskapsradiostasies wat gedurende die demokratisering van die Suid-Afrikaanse uitsaaibedryf in die 1990's ontwikkel het.

Die destydse Onafhanklike Uitsaai-owerheid (''Independent Broadcasting Authority'', IBA) het 'n belangrike rol in die lisensiëring van gemeenskapsradiostasies gedurende hierdie tydperk gespeel. Die regulering van uitsaaidienste is later deur die [[Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]] (ICASA) oorgeneem.

ICASA se voldoeningsverslag oor TUT FM dui aan dat die gelisensieerde entiteit die Tshwane Universiteit van Tegnologie is en dat beheer oor die lisensie by die universiteitsraad berus.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

In 2024 het TUT FM sy 30ste bestaansjaar gevier.&lt;ref name=&quot;TUT30&quot; /&gt;

== Ligging en uitsaaigebied ==

TUT FM is by die Tshwane Universiteit van Tegnologie se Soshanguve-kampus gebaseer.

Volgens die stasie se ICASA-lisensie moet die radiodiens die kampusgemeenskap van die Tshwane Universiteit van Tegnologie en inwoners binne 'n radius van ongeveer 50 km vanaf die kampus bedien.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

Die uitsaaigebied sluit dele van [[Pretoria]] en omliggende gebiede in. Die [[Media Development and Diversity Agency]] (MDDA) het onder meer Soshanguve, Mabopane, Ga-Rankuwa, Akasia, Winterveld, Hammanskraal, Pretoria se sentrale sakekern, Menlyn, Montana, Pretoria-Noord en Atteridgeville as gebiede binne die stasie se bereik aangedui.&lt;ref name=&quot;MDDA&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.mdda.org.za/MDDA%20ANNUAL%20REPORT%202023-24%20web.pdf
 |title=MDDA Annual Report 2023/24
 |publisher=Media Development and Diversity Agency
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

TUT FM saai op '''96,2 MHz FM''' uit.

== Teikengehoor ==

Die stasie is hoofsaaklik op jongmense, studente en jong volwassenes gerig.

Volgens die Suid-Afrikaanse regering het TUT FM in 2025 hoofsaaklik luisteraars tussen die ouderdomme van 15 en 35 geteiken en 'n gehoor van ongeveer 61 000 luisteraars binne 'n radius van 50 km bedien.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

TUT het in Augustus 2025 berig dat die stasie ongeveer 68 000 luisteraars in Pretoria en omliggende gebiede bereik het.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-celebrates-five-nominations-and-win-at-community-radio-awards.php
 |title=TUT FM celebrates five nominations and win at Community Radio Awards
 |date=19 August 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die verskil tussen luisteraarsyfers kan onder meer die gevolg wees van verskillende meettydperke en bronne.

== Tale ==

TUT FM saai in ses tale uit:&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

* [[Engels]]
* [[Setswana]]
* [[Sepedi]]
* [[Zoeloe|isiZulu]]
* [[Tshivenda]]
* [[Tsonga|itsonga]]

Die gebruik van verskeie tale weerspieël die taalkundige diversiteit van die stasie se kampus- en gemeenskapsgehoor.

== Programmering ==

TUT FM se programmering bestaan uit 'n kombinasie van musiek en gesproke inhoud. Volgens TUT het die stasie in 2025 'n formaat van ongeveer 60% musiek en 40% gesproke inhoud gebruik.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Musiek wat deur die stasie uitgesaai word, sluit genres soos hip-hop, house en Afro-pop in. Die gesproke inhoud sluit nuus, aktualiteit, onderhoude, opvoedkundige inhoud en gesprekke oor aangeleenthede wat jongmense en plaaslike gemeenskappe raak in.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Die stasie bied ook programme oor onderwerpe soos entrepreneurskap, jeugbemagtiging, gesondheid, misdaad, maatskaplike kwessies en regeringsontwikkelingsprogramme aan.&lt;ref name=&quot;MDDA&quot; /&gt;

== Opleiding en studenteontwikkeling ==

Benewens sy rol as gemeenskapsuitsaaier dien TUT FM as 'n praktiese opleidingsomgewing vir studente en jongmense wat ervaring in radio en media wil opdoen.

Studente en ander jong uitsaaiers kan praktiese ervaring in onder meer radio-aanbieding, nuus, produksie en ander aspekte van uitsaaimedia verkry.

TUT het die stasie beskryf as 'n opleidingsplatform vir aspirant-uitsaaiers en het berig dat voormalige deelnemers later loopbane by groter Suid-Afrikaanse mediaorganisasies gevolg het.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

== Digitale ateljees ==

Op 8 Augustus 2025 is opgegradeerde digitale ateljees vir TUT FM en Tshwane FM by die Tshwane Universiteit van Tegnologie bekendgestel.

Die nuwe ateljees is met finansiering van die [[Media Development and Diversity Agency]] ontwikkel. Die projek was daarop gemik om die gehalte van uitsendings te verbeter en verdere praktiese opleiding vir studente en aspirant-uitsaaiers moontlik te maak.&lt;ref name=&quot;Studios2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-and-tshwane-fm-launch-cutting-edge-studios-ushering-in-a-new-era-for-community-radio.php
 |title=TUT FM and Tshwane FM Launch Cutting-Edge Studios, Ushering in a New Era for Community Radio
 |date=20 August 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die bekendstelling is bygewoon deur onder andere adjunkminister in die Presidensie Kenny Morolong, verteenwoordigers van die MDDA en die Tshwane Universiteit van Tegnologie.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

== Toekennings ==

TUT FM het in 2025 vyf benoemings by die Community Radio Awards ontvang.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Die benoemings het kategorieë vir nuuslesing, geselsprogramaanbieding, geselsprogramme, middagspitsprogramme en oggendprogramme ingesluit. Die stasie se middagspitsprogram ''Enroute 96.2'' het die toekenning vir beste middagspitsprogram ontvang.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

== Gemeenskapsbetrokkenheid ==

As gemeenskapsradiostasie neem TUT FM ook aan gemeenskapsinisiatiewe buite sy gewone uitsaaiprogramme deel.

In 2025 het die stasie saam met vennote 220 pare skoolskoene aan leerders van drie laerskole in Soshanguve geskenk.&lt;ref name=&quot;Shoes2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-and-partners-school-shoe-project-brings-hope-to-underprivileged-learners.php
 |title=TUT FM and partners' school shoe project brings hope to underprivileged learners
 |date=5 March 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

In Julie 2026 het die stasie saam met gemeenskapsvennote kruideniersware en voedsel aan behoeftige gesinne as deel van 'n [[Mandeladag]]-inisiatief geskenk.&lt;ref name=&quot;Mandela2026&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2026/tut-fm-962-celebrates-mandela-day-with-support-for-families-in-need.php
 |title=TUT FM 96.2 celebrates Mandela Day with support for families in need
 |date=22 July 2026
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Bestuur ==

TUT FM funksioneer binne die institusionele raamwerk van die Tshwane Universiteit van Tegnologie. Volgens ICASA berus beheer oor die gelisensieerde entiteit by die universiteitsraad.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

In Junie 2026 het TUT FM 'n nuwe raad van agt lede aangestel. Die raad bestaan uit vier vroue en vier mans met ervaring in onder meer uitsaaimedia, kommunikasie, bestuur, entrepreneurskap, onderwys en belangegroepverhoudinge.&lt;ref name=&quot;Board2026&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2026/tut-fm-appoints-skilled-board-to-drive-innovation-and-growth.php
 |title=TUT FM appoints skilled board to drive innovation and growth
 |date=24 June 2026
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==

* [[Tshwane Universiteit van Tegnologie]]
* [[Gemeenskapsradio]]
* [[Radiouitsaaiwese in Suid-Afrika]]
* [[Radio]]
* [[Soshanguve]]
* [[Pretoria]]
== Verwysings ==

{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==

* [https://tutfm962.co.za/ Amptelike webwerf van TUT FM 96.2]
* [https://www.tut.ac.za/ Tshwane Universiteit van Tegnologie]
* [https://www.icasa.org.za/ Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]

{{DEFAULTSORT:TUT FM 96.2}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse radiostasies]]
[[Kategorie:Gemeenskapsradio in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Studentemedia]]
[[Kategorie:Soshanguve]]
[[Kategorie:Tshwane Universiteit van Tegnologie]]</text>
      <sha1>bxjokbdzn40uib7bnib7eybso2quc3i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974304</id>
      <parentid>2974300</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>'n Beeld bygevoeg</comment>
      <origin>2974304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9940" sha1="i75xf2iazqg4j8mv8md5y23asjkk7hr" xml:space="preserve">'''TUT FM 96.2''' is 'n Suid-Afrikaanse kampus-gemeenskapsradiostasie wat by die [[Tshwane Universiteit van Tegnologie]] (TUT) se Soshanguve-kampus in [[Soshanguve]], [[Gauteng]], gebaseer is. Die stasie saai op die frekwensie 96,2 MHz FM uit en bedien die TUT-kampusgemeenskap en omliggende gebiede binne sy gelisensieerde uitsaaigebied.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.icasa.org.za/uploads/files/2016-2017-TUT-fm-Compliance-Report.pdf
 |title=TUT FM Compliance Report 2016/17
 |publisher=Independent Communications Authority of South Africa
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
[[Lêer:TUT FM 96.2-LOGO.jpg|regs|raamloos|326x326px]]
Die radiostasie fokus hoofsaaklik op jong luisteraars en studente en bied 'n kombinasie van musiek-, nuus-, aktualiteits-, opvoedkundige en geselsprogramme aan. Die stasie saai in verskeie Suid-Afrikaanse tale uit.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gov.za/news/media-advisories/government-activities/deputy-minister-kenny-morolong-and-mdda-board-launch
 |title=Deputy Minister Kenny Morolong and MDDA Board launch State-of-the-Art Studios in Pretoria, 8 Aug
 |date=5 August 2025
 |publisher=South African Government
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==

TUT FM se oorsprong dateer uit 1994. Volgens die Tshwane Universiteit van Tegnologie het die stasie as 'n klein studentegedrewe radioprojek begin en mettertyd tot 'n kampus-gemeenskapsradiostasie ontwikkel.&lt;ref name=&quot;TUT30&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/latest-news/281-celebrating-30-years-of-tut-fm-excellence
 |title=Celebrating 30 years of TUT FM excellence
 |date=18 July 2024
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die stasie was een van die vroeë kampus-gemeenskapsradiostasies wat gedurende die demokratisering van die Suid-Afrikaanse uitsaaibedryf in die 1990's ontwikkel het.

Die destydse Onafhanklike Uitsaai-owerheid (''Independent Broadcasting Authority'', IBA) het 'n belangrike rol in die lisensiëring van gemeenskapsradiostasies gedurende hierdie tydperk gespeel. Die regulering van uitsaaidienste is later deur die [[Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]] (ICASA) oorgeneem.

ICASA se voldoeningsverslag oor TUT FM dui aan dat die gelisensieerde entiteit die Tshwane Universiteit van Tegnologie is en dat beheer oor die lisensie by die universiteitsraad berus.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

In 2024 het TUT FM sy 30ste bestaansjaar gevier.&lt;ref name=&quot;TUT30&quot; /&gt;

== Ligging en uitsaaigebied ==

TUT FM is by die Tshwane Universiteit van Tegnologie se Soshanguve-kampus gebaseer.

Volgens die stasie se ICASA-lisensie moet die radiodiens die kampusgemeenskap van die Tshwane Universiteit van Tegnologie en inwoners binne 'n radius van ongeveer 50 km vanaf die kampus bedien.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

Die uitsaaigebied sluit dele van [[Pretoria]] en omliggende gebiede in. Die [[Media Development and Diversity Agency]] (MDDA) het onder meer Soshanguve, Mabopane, Ga-Rankuwa, Akasia, Winterveld, Hammanskraal, Pretoria se sentrale sakekern, Menlyn, Montana, Pretoria-Noord en Atteridgeville as gebiede binne die stasie se bereik aangedui.&lt;ref name=&quot;MDDA&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.mdda.org.za/MDDA%20ANNUAL%20REPORT%202023-24%20web.pdf
 |title=MDDA Annual Report 2023/24
 |publisher=Media Development and Diversity Agency
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

TUT FM saai op '''96,2 MHz FM''' uit.

== Teikengehoor ==

Die stasie is hoofsaaklik op jongmense, studente en jong volwassenes gerig.

Volgens die Suid-Afrikaanse regering het TUT FM in 2025 hoofsaaklik luisteraars tussen die ouderdomme van 15 en 35 geteiken en 'n gehoor van ongeveer 61 000 luisteraars binne 'n radius van 50 km bedien.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

TUT het in Augustus 2025 berig dat die stasie ongeveer 68 000 luisteraars in Pretoria en omliggende gebiede bereik het.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-celebrates-five-nominations-and-win-at-community-radio-awards.php
 |title=TUT FM celebrates five nominations and win at Community Radio Awards
 |date=19 August 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die verskil tussen luisteraarsyfers kan onder meer die gevolg wees van verskillende meettydperke en bronne.

== Tale ==

TUT FM saai in ses tale uit:&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

* [[Engels]]
* [[Setswana]]
* [[Sepedi]]
* [[Zoeloe|isiZulu]]
* [[Tshivenda]]
* [[Tsonga|itsonga]]

Die gebruik van verskeie tale weerspieël die taalkundige diversiteit van die stasie se kampus- en gemeenskapsgehoor.

== Programmering ==

TUT FM se programmering bestaan uit 'n kombinasie van musiek en gesproke inhoud. Volgens TUT het die stasie in 2025 'n formaat van ongeveer 60% musiek en 40% gesproke inhoud gebruik.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Musiek wat deur die stasie uitgesaai word, sluit genres soos hip-hop, house en Afro-pop in. Die gesproke inhoud sluit nuus, aktualiteit, onderhoude, opvoedkundige inhoud en gesprekke oor aangeleenthede wat jongmense en plaaslike gemeenskappe raak in.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Die stasie bied ook programme oor onderwerpe soos entrepreneurskap, jeugbemagtiging, gesondheid, misdaad, maatskaplike kwessies en regeringsontwikkelingsprogramme aan.&lt;ref name=&quot;MDDA&quot; /&gt;

== Opleiding en studenteontwikkeling ==

Benewens sy rol as gemeenskapsuitsaaier dien TUT FM as 'n praktiese opleidingsomgewing vir studente en jongmense wat ervaring in radio en media wil opdoen.

Studente en ander jong uitsaaiers kan praktiese ervaring in onder meer radio-aanbieding, nuus, produksie en ander aspekte van uitsaaimedia verkry.

TUT het die stasie beskryf as 'n opleidingsplatform vir aspirant-uitsaaiers en het berig dat voormalige deelnemers later loopbane by groter Suid-Afrikaanse mediaorganisasies gevolg het.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

== Digitale ateljees ==

Op 8 Augustus 2025 is opgegradeerde digitale ateljees vir TUT FM en Tshwane FM by die Tshwane Universiteit van Tegnologie bekendgestel.

Die nuwe ateljees is met finansiering van die [[Media Development and Diversity Agency]] ontwikkel. Die projek was daarop gemik om die gehalte van uitsendings te verbeter en verdere praktiese opleiding vir studente en aspirant-uitsaaiers moontlik te maak.&lt;ref name=&quot;Studios2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-and-tshwane-fm-launch-cutting-edge-studios-ushering-in-a-new-era-for-community-radio.php
 |title=TUT FM and Tshwane FM Launch Cutting-Edge Studios, Ushering in a New Era for Community Radio
 |date=20 August 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die bekendstelling is bygewoon deur onder andere adjunkminister in die Presidensie Kenny Morolong, verteenwoordigers van die MDDA en die Tshwane Universiteit van Tegnologie.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

== Toekennings ==

TUT FM het in 2025 vyf benoemings by die Community Radio Awards ontvang.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Die benoemings het kategorieë vir nuuslesing, geselsprogramaanbieding, geselsprogramme, middagspitsprogramme en oggendprogramme ingesluit. Die stasie se middagspitsprogram ''Enroute 96.2'' het die toekenning vir beste middagspitsprogram ontvang.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

== Gemeenskapsbetrokkenheid ==

As gemeenskapsradiostasie neem TUT FM ook aan gemeenskapsinisiatiewe buite sy gewone uitsaaiprogramme deel.

In 2025 het die stasie saam met vennote 220 pare skoolskoene aan leerders van drie laerskole in Soshanguve geskenk.&lt;ref name=&quot;Shoes2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-and-partners-school-shoe-project-brings-hope-to-underprivileged-learners.php
 |title=TUT FM and partners' school shoe project brings hope to underprivileged learners
 |date=5 March 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

In Julie 2026 het die stasie saam met gemeenskapsvennote kruideniersware en voedsel aan behoeftige gesinne as deel van 'n [[Mandeladag]]-inisiatief geskenk.&lt;ref name=&quot;Mandela2026&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2026/tut-fm-962-celebrates-mandela-day-with-support-for-families-in-need.php
 |title=TUT FM 96.2 celebrates Mandela Day with support for families in need
 |date=22 July 2026
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Bestuur ==

TUT FM funksioneer binne die institusionele raamwerk van die Tshwane Universiteit van Tegnologie. Volgens ICASA berus beheer oor die gelisensieerde entiteit by die universiteitsraad.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

In Junie 2026 het TUT FM 'n nuwe raad van agt lede aangestel. Die raad bestaan uit vier vroue en vier mans met ervaring in onder meer uitsaaimedia, kommunikasie, bestuur, entrepreneurskap, onderwys en belangegroepverhoudinge.&lt;ref name=&quot;Board2026&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2026/tut-fm-appoints-skilled-board-to-drive-innovation-and-growth.php
 |title=TUT FM appoints skilled board to drive innovation and growth
 |date=24 June 2026
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==

* [[Tshwane Universiteit van Tegnologie]]
* [[Gemeenskapsradio]]
* [[Radiouitsaaiwese in Suid-Afrika]]
* [[Radio]]
* [[Soshanguve]]
* [[Pretoria]]
== Verwysings ==

{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==

* [https://tutfm962.co.za/ Amptelike webwerf van TUT FM 96.2]
* [https://www.tut.ac.za/ Tshwane Universiteit van Tegnologie]
* [https://www.icasa.org.za/ Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]

{{DEFAULTSORT:TUT FM 96.2}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse radiostasies]]
[[Kategorie:Gemeenskapsradio in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Studentemedia]]
[[Kategorie:Soshanguve]]
[[Kategorie:Tshwane Universiteit van Tegnologie]]</text>
      <sha1>i75xf2iazqg4j8mv8md5y23asjkk7hr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974308</id>
      <parentid>2974304</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Die beeld geposisioneer</comment>
      <origin>2974308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9940" sha1="c8cdl9id1aox1rcnuwrpof3yvw5s7on" xml:space="preserve">'''TUT FM 96.2''' is 'n Suid-Afrikaanse kampus-gemeenskapsradiostasie wat by die [[Tshwane Universiteit van Tegnologie]] (TUT) se Soshanguve-kampus in [[Soshanguve]], [[Gauteng]], gebaseer is. Die stasie saai op die frekwensie 96,2 MHz FM uit en bedien die TUT-kampusgemeenskap en omliggende gebiede binne sy gelisensieerde uitsaaigebied.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.icasa.org.za/uploads/files/2016-2017-TUT-fm-Compliance-Report.pdf
 |title=TUT FM Compliance Report 2016/17
 |publisher=Independent Communications Authority of South Africa
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
[[Lêer:TUT FM 96.2-LOGO.jpg|regs|raamloos|323x323px]]
Die radiostasie fokus hoofsaaklik op jong luisteraars en studente en bied 'n kombinasie van musiek-, nuus-, aktualiteits-, opvoedkundige en geselsprogramme aan. Die stasie saai in verskeie Suid-Afrikaanse tale uit.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gov.za/news/media-advisories/government-activities/deputy-minister-kenny-morolong-and-mdda-board-launch
 |title=Deputy Minister Kenny Morolong and MDDA Board launch State-of-the-Art Studios in Pretoria, 8 Aug
 |date=5 August 2025
 |publisher=South African Government
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==

TUT FM se oorsprong dateer uit 1994. Volgens die Tshwane Universiteit van Tegnologie het die stasie as 'n klein studentegedrewe radioprojek begin en mettertyd tot 'n kampus-gemeenskapsradiostasie ontwikkel.&lt;ref name=&quot;TUT30&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/latest-news/281-celebrating-30-years-of-tut-fm-excellence
 |title=Celebrating 30 years of TUT FM excellence
 |date=18 July 2024
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die stasie was een van die vroeë kampus-gemeenskapsradiostasies wat gedurende die demokratisering van die Suid-Afrikaanse uitsaaibedryf in die 1990's ontwikkel het.

Die destydse Onafhanklike Uitsaai-owerheid (''Independent Broadcasting Authority'', IBA) het 'n belangrike rol in die lisensiëring van gemeenskapsradiostasies gedurende hierdie tydperk gespeel. Die regulering van uitsaaidienste is later deur die [[Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]] (ICASA) oorgeneem.

ICASA se voldoeningsverslag oor TUT FM dui aan dat die gelisensieerde entiteit die Tshwane Universiteit van Tegnologie is en dat beheer oor die lisensie by die universiteitsraad berus.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

In 2024 het TUT FM sy 30ste bestaansjaar gevier.&lt;ref name=&quot;TUT30&quot; /&gt;

== Ligging en uitsaaigebied ==

TUT FM is by die Tshwane Universiteit van Tegnologie se Soshanguve-kampus gebaseer.

Volgens die stasie se ICASA-lisensie moet die radiodiens die kampusgemeenskap van die Tshwane Universiteit van Tegnologie en inwoners binne 'n radius van ongeveer 50 km vanaf die kampus bedien.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

Die uitsaaigebied sluit dele van [[Pretoria]] en omliggende gebiede in. Die [[Media Development and Diversity Agency]] (MDDA) het onder meer Soshanguve, Mabopane, Ga-Rankuwa, Akasia, Winterveld, Hammanskraal, Pretoria se sentrale sakekern, Menlyn, Montana, Pretoria-Noord en Atteridgeville as gebiede binne die stasie se bereik aangedui.&lt;ref name=&quot;MDDA&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.mdda.org.za/MDDA%20ANNUAL%20REPORT%202023-24%20web.pdf
 |title=MDDA Annual Report 2023/24
 |publisher=Media Development and Diversity Agency
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

TUT FM saai op '''96,2 MHz FM''' uit.

== Teikengehoor ==

Die stasie is hoofsaaklik op jongmense, studente en jong volwassenes gerig.

Volgens die Suid-Afrikaanse regering het TUT FM in 2025 hoofsaaklik luisteraars tussen die ouderdomme van 15 en 35 geteiken en 'n gehoor van ongeveer 61 000 luisteraars binne 'n radius van 50 km bedien.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

TUT het in Augustus 2025 berig dat die stasie ongeveer 68 000 luisteraars in Pretoria en omliggende gebiede bereik het.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-celebrates-five-nominations-and-win-at-community-radio-awards.php
 |title=TUT FM celebrates five nominations and win at Community Radio Awards
 |date=19 August 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die verskil tussen luisteraarsyfers kan onder meer die gevolg wees van verskillende meettydperke en bronne.

== Tale ==

TUT FM saai in ses tale uit:&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

* [[Engels]]
* [[Setswana]]
* [[Sepedi]]
* [[Zoeloe|isiZulu]]
* [[Tshivenda]]
* [[Tsonga|itsonga]]

Die gebruik van verskeie tale weerspieël die taalkundige diversiteit van die stasie se kampus- en gemeenskapsgehoor.

== Programmering ==

TUT FM se programmering bestaan uit 'n kombinasie van musiek en gesproke inhoud. Volgens TUT het die stasie in 2025 'n formaat van ongeveer 60% musiek en 40% gesproke inhoud gebruik.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Musiek wat deur die stasie uitgesaai word, sluit genres soos hip-hop, house en Afro-pop in. Die gesproke inhoud sluit nuus, aktualiteit, onderhoude, opvoedkundige inhoud en gesprekke oor aangeleenthede wat jongmense en plaaslike gemeenskappe raak in.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Die stasie bied ook programme oor onderwerpe soos entrepreneurskap, jeugbemagtiging, gesondheid, misdaad, maatskaplike kwessies en regeringsontwikkelingsprogramme aan.&lt;ref name=&quot;MDDA&quot; /&gt;

== Opleiding en studenteontwikkeling ==

Benewens sy rol as gemeenskapsuitsaaier dien TUT FM as 'n praktiese opleidingsomgewing vir studente en jongmense wat ervaring in radio en media wil opdoen.

Studente en ander jong uitsaaiers kan praktiese ervaring in onder meer radio-aanbieding, nuus, produksie en ander aspekte van uitsaaimedia verkry.

TUT het die stasie beskryf as 'n opleidingsplatform vir aspirant-uitsaaiers en het berig dat voormalige deelnemers later loopbane by groter Suid-Afrikaanse mediaorganisasies gevolg het.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

== Digitale ateljees ==

Op 8 Augustus 2025 is opgegradeerde digitale ateljees vir TUT FM en Tshwane FM by die Tshwane Universiteit van Tegnologie bekendgestel.

Die nuwe ateljees is met finansiering van die [[Media Development and Diversity Agency]] ontwikkel. Die projek was daarop gemik om die gehalte van uitsendings te verbeter en verdere praktiese opleiding vir studente en aspirant-uitsaaiers moontlik te maak.&lt;ref name=&quot;Studios2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-and-tshwane-fm-launch-cutting-edge-studios-ushering-in-a-new-era-for-community-radio.php
 |title=TUT FM and Tshwane FM Launch Cutting-Edge Studios, Ushering in a New Era for Community Radio
 |date=20 August 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die bekendstelling is bygewoon deur onder andere adjunkminister in die Presidensie Kenny Morolong, verteenwoordigers van die MDDA en die Tshwane Universiteit van Tegnologie.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

== Toekennings ==

TUT FM het in 2025 vyf benoemings by die Community Radio Awards ontvang.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Die benoemings het kategorieë vir nuuslesing, geselsprogramaanbieding, geselsprogramme, middagspitsprogramme en oggendprogramme ingesluit. Die stasie se middagspitsprogram ''Enroute 96.2'' het die toekenning vir beste middagspitsprogram ontvang.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

== Gemeenskapsbetrokkenheid ==

As gemeenskapsradiostasie neem TUT FM ook aan gemeenskapsinisiatiewe buite sy gewone uitsaaiprogramme deel.

In 2025 het die stasie saam met vennote 220 pare skoolskoene aan leerders van drie laerskole in Soshanguve geskenk.&lt;ref name=&quot;Shoes2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-and-partners-school-shoe-project-brings-hope-to-underprivileged-learners.php
 |title=TUT FM and partners' school shoe project brings hope to underprivileged learners
 |date=5 March 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

In Julie 2026 het die stasie saam met gemeenskapsvennote kruideniersware en voedsel aan behoeftige gesinne as deel van 'n [[Mandeladag]]-inisiatief geskenk.&lt;ref name=&quot;Mandela2026&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2026/tut-fm-962-celebrates-mandela-day-with-support-for-families-in-need.php
 |title=TUT FM 96.2 celebrates Mandela Day with support for families in need
 |date=22 July 2026
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Bestuur ==

TUT FM funksioneer binne die institusionele raamwerk van die Tshwane Universiteit van Tegnologie. Volgens ICASA berus beheer oor die gelisensieerde entiteit by die universiteitsraad.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

In Junie 2026 het TUT FM 'n nuwe raad van agt lede aangestel. Die raad bestaan uit vier vroue en vier mans met ervaring in onder meer uitsaaimedia, kommunikasie, bestuur, entrepreneurskap, onderwys en belangegroepverhoudinge.&lt;ref name=&quot;Board2026&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2026/tut-fm-appoints-skilled-board-to-drive-innovation-and-growth.php
 |title=TUT FM appoints skilled board to drive innovation and growth
 |date=24 June 2026
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==

* [[Tshwane Universiteit van Tegnologie]]
* [[Gemeenskapsradio]]
* [[Radiouitsaaiwese in Suid-Afrika]]
* [[Radio]]
* [[Soshanguve]]
* [[Pretoria]]
== Verwysings ==

{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==

* [https://tutfm962.co.za/ Amptelike webwerf van TUT FM 96.2]
* [https://www.tut.ac.za/ Tshwane Universiteit van Tegnologie]
* [https://www.icasa.org.za/ Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]

{{DEFAULTSORT:TUT FM 96.2}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse radiostasies]]
[[Kategorie:Gemeenskapsradio in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Studentemedia]]
[[Kategorie:Soshanguve]]
[[Kategorie:Tshwane Universiteit van Tegnologie]]</text>
      <sha1>c8cdl9id1aox1rcnuwrpof3yvw5s7on</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974316</id>
      <parentid>2974308</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:27:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksterne skakels */ rooi kategorie nie toelaatbaar nie</comment>
      <origin>2974316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9791" sha1="j4i59ygcvtb3f6xhhfjx61n2g7yw6nf" xml:space="preserve">'''TUT FM 96.2''' is 'n Suid-Afrikaanse kampus-gemeenskapsradiostasie wat by die [[Tshwane Universiteit van Tegnologie]] (TUT) se Soshanguve-kampus in [[Soshanguve]], [[Gauteng]], gebaseer is. Die stasie saai op die frekwensie 96,2 MHz FM uit en bedien die TUT-kampusgemeenskap en omliggende gebiede binne sy gelisensieerde uitsaaigebied.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.icasa.org.za/uploads/files/2016-2017-TUT-fm-Compliance-Report.pdf
 |title=TUT FM Compliance Report 2016/17
 |publisher=Independent Communications Authority of South Africa
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
[[Lêer:TUT FM 96.2-LOGO.jpg|regs|raamloos|323x323px]]
Die radiostasie fokus hoofsaaklik op jong luisteraars en studente en bied 'n kombinasie van musiek-, nuus-, aktualiteits-, opvoedkundige en geselsprogramme aan. Die stasie saai in verskeie Suid-Afrikaanse tale uit.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.gov.za/news/media-advisories/government-activities/deputy-minister-kenny-morolong-and-mdda-board-launch
 |title=Deputy Minister Kenny Morolong and MDDA Board launch State-of-the-Art Studios in Pretoria, 8 Aug
 |date=5 August 2025
 |publisher=South African Government
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==

TUT FM se oorsprong dateer uit 1994. Volgens die Tshwane Universiteit van Tegnologie het die stasie as 'n klein studentegedrewe radioprojek begin en mettertyd tot 'n kampus-gemeenskapsradiostasie ontwikkel.&lt;ref name=&quot;TUT30&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/latest-news/281-celebrating-30-years-of-tut-fm-excellence
 |title=Celebrating 30 years of TUT FM excellence
 |date=18 July 2024
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die stasie was een van die vroeë kampus-gemeenskapsradiostasies wat gedurende die demokratisering van die Suid-Afrikaanse uitsaaibedryf in die 1990's ontwikkel het.

Die destydse Onafhanklike Uitsaai-owerheid (''Independent Broadcasting Authority'', IBA) het 'n belangrike rol in die lisensiëring van gemeenskapsradiostasies gedurende hierdie tydperk gespeel. Die regulering van uitsaaidienste is later deur die [[Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]] (ICASA) oorgeneem.

ICASA se voldoeningsverslag oor TUT FM dui aan dat die gelisensieerde entiteit die Tshwane Universiteit van Tegnologie is en dat beheer oor die lisensie by die universiteitsraad berus.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

In 2024 het TUT FM sy 30ste bestaansjaar gevier.&lt;ref name=&quot;TUT30&quot; /&gt;

== Ligging en uitsaaigebied ==

TUT FM is by die Tshwane Universiteit van Tegnologie se Soshanguve-kampus gebaseer.

Volgens die stasie se ICASA-lisensie moet die radiodiens die kampusgemeenskap van die Tshwane Universiteit van Tegnologie en inwoners binne 'n radius van ongeveer 50 km vanaf die kampus bedien.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

Die uitsaaigebied sluit dele van [[Pretoria]] en omliggende gebiede in. Die [[Media Development and Diversity Agency]] (MDDA) het onder meer Soshanguve, Mabopane, Ga-Rankuwa, Akasia, Winterveld, Hammanskraal, Pretoria se sentrale sakekern, Menlyn, Montana, Pretoria-Noord en Atteridgeville as gebiede binne die stasie se bereik aangedui.&lt;ref name=&quot;MDDA&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.mdda.org.za/MDDA%20ANNUAL%20REPORT%202023-24%20web.pdf
 |title=MDDA Annual Report 2023/24
 |publisher=Media Development and Diversity Agency
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

TUT FM saai op '''96,2 MHz FM''' uit.

== Teikengehoor ==

Die stasie is hoofsaaklik op jongmense, studente en jong volwassenes gerig.

Volgens die Suid-Afrikaanse regering het TUT FM in 2025 hoofsaaklik luisteraars tussen die ouderdomme van 15 en 35 geteiken en 'n gehoor van ongeveer 61 000 luisteraars binne 'n radius van 50 km bedien.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

TUT het in Augustus 2025 berig dat die stasie ongeveer 68 000 luisteraars in Pretoria en omliggende gebiede bereik het.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-celebrates-five-nominations-and-win-at-community-radio-awards.php
 |title=TUT FM celebrates five nominations and win at Community Radio Awards
 |date=19 August 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die verskil tussen luisteraarsyfers kan onder meer die gevolg wees van verskillende meettydperke en bronne.

== Tale ==

TUT FM saai in ses tale uit:&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

* [[Engels]]
* [[Setswana]]
* [[Sepedi]]
* [[Zoeloe|isiZulu]]
* [[Tshivenda]]
* [[Tsonga|itsonga]]

Die gebruik van verskeie tale weerspieël die taalkundige diversiteit van die stasie se kampus- en gemeenskapsgehoor.

== Programmering ==

TUT FM se programmering bestaan uit 'n kombinasie van musiek en gesproke inhoud. Volgens TUT het die stasie in 2025 'n formaat van ongeveer 60% musiek en 40% gesproke inhoud gebruik.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Musiek wat deur die stasie uitgesaai word, sluit genres soos hip-hop, house en Afro-pop in. Die gesproke inhoud sluit nuus, aktualiteit, onderhoude, opvoedkundige inhoud en gesprekke oor aangeleenthede wat jongmense en plaaslike gemeenskappe raak in.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Die stasie bied ook programme oor onderwerpe soos entrepreneurskap, jeugbemagtiging, gesondheid, misdaad, maatskaplike kwessies en regeringsontwikkelingsprogramme aan.&lt;ref name=&quot;MDDA&quot; /&gt;

== Opleiding en studenteontwikkeling ==

Benewens sy rol as gemeenskapsuitsaaier dien TUT FM as 'n praktiese opleidingsomgewing vir studente en jongmense wat ervaring in radio en media wil opdoen.

Studente en ander jong uitsaaiers kan praktiese ervaring in onder meer radio-aanbieding, nuus, produksie en ander aspekte van uitsaaimedia verkry.

TUT het die stasie beskryf as 'n opleidingsplatform vir aspirant-uitsaaiers en het berig dat voormalige deelnemers later loopbane by groter Suid-Afrikaanse mediaorganisasies gevolg het.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

== Digitale ateljees ==

Op 8 Augustus 2025 is opgegradeerde digitale ateljees vir TUT FM en Tshwane FM by die Tshwane Universiteit van Tegnologie bekendgestel.

Die nuwe ateljees is met finansiering van die [[Media Development and Diversity Agency]] ontwikkel. Die projek was daarop gemik om die gehalte van uitsendings te verbeter en verdere praktiese opleiding vir studente en aspirant-uitsaaiers moontlik te maak.&lt;ref name=&quot;Studios2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-and-tshwane-fm-launch-cutting-edge-studios-ushering-in-a-new-era-for-community-radio.php
 |title=TUT FM and Tshwane FM Launch Cutting-Edge Studios, Ushering in a New Era for Community Radio
 |date=20 August 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die bekendstelling is bygewoon deur onder andere adjunkminister in die Presidensie Kenny Morolong, verteenwoordigers van die MDDA en die Tshwane Universiteit van Tegnologie.&lt;ref name=&quot;Government2025&quot; /&gt;

== Toekennings ==

TUT FM het in 2025 vyf benoemings by die Community Radio Awards ontvang.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

Die benoemings het kategorieë vir nuuslesing, geselsprogramaanbieding, geselsprogramme, middagspitsprogramme en oggendprogramme ingesluit. Die stasie se middagspitsprogram ''Enroute 96.2'' het die toekenning vir beste middagspitsprogram ontvang.&lt;ref name=&quot;Awards2025&quot; /&gt;

== Gemeenskapsbetrokkenheid ==

As gemeenskapsradiostasie neem TUT FM ook aan gemeenskapsinisiatiewe buite sy gewone uitsaaiprogramme deel.

In 2025 het die stasie saam met vennote 220 pare skoolskoene aan leerders van drie laerskole in Soshanguve geskenk.&lt;ref name=&quot;Shoes2025&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2025/tut-fm-and-partners-school-shoe-project-brings-hope-to-underprivileged-learners.php
 |title=TUT FM and partners' school shoe project brings hope to underprivileged learners
 |date=5 March 2025
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

In Julie 2026 het die stasie saam met gemeenskapsvennote kruideniersware en voedsel aan behoeftige gesinne as deel van 'n [[Mandeladag]]-inisiatief geskenk.&lt;ref name=&quot;Mandela2026&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2026/tut-fm-962-celebrates-mandela-day-with-support-for-families-in-need.php
 |title=TUT FM 96.2 celebrates Mandela Day with support for families in need
 |date=22 July 2026
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Bestuur ==

TUT FM funksioneer binne die institusionele raamwerk van die Tshwane Universiteit van Tegnologie. Volgens ICASA berus beheer oor die gelisensieerde entiteit by die universiteitsraad.&lt;ref name=&quot;ICASA&quot; /&gt;

In Junie 2026 het TUT FM 'n nuwe raad van agt lede aangestel. Die raad bestaan uit vier vroue en vier mans met ervaring in onder meer uitsaaimedia, kommunikasie, bestuur, entrepreneurskap, onderwys en belangegroepverhoudinge.&lt;ref name=&quot;Board2026&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.tut.ac.za/newsroom/all-news/2026/tut-fm-appoints-skilled-board-to-drive-innovation-and-growth.php
 |title=TUT FM appoints skilled board to drive innovation and growth
 |date=24 June 2026
 |publisher=Tshwane University of Technology
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==

* [[Tshwane Universiteit van Tegnologie]]
* [[Gemeenskapsradio]]
* [[Radiouitsaaiwese in Suid-Afrika]]
* [[Radio]]
* [[Soshanguve]]
* [[Pretoria]]
== Verwysings ==

{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==

* [https://tutfm962.co.za/ Amptelike webwerf van TUT FM 96.2]
* [https://www.tut.ac.za/ Tshwane Universiteit van Tegnologie]
* [https://www.icasa.org.za/ Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika]

{{DEFAULTSORT:TUT FM 96.2}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse radiostasies]]</text>
      <sha1>j4i59ygcvtb3f6xhhfjx61n2g7yw6nf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Durant Sihlali</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470007</id>
    <revision>
      <id>2974288</id>
      <timestamp>2026-09-30T14:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <comment>Begin 'n nuwe artikel, nog besigǃ</comment>
      <origin>2974288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5657" sha1="j5zdirmvsjs79e2h4k7zh77gt4vyabw" xml:space="preserve">'''Durant Basi Sihlali''' ([[5 Maart]] [[1935]] – [[3 Mei]] [[2004]]) was ’n [[Suid-Afrika]]anse [[kunstenaar]] en kunsonderwyser. Hy is veral bekend vir sy [[Waterverfskilderkuns|waterverfskilderye]] wat die lewe en veranderende omgewing van swart stedelike gemeenskappe gedurende [[apartheid]] vasgelê het.&lt;ref name=&quot;Siebrits&quot;&gt;{{Cite web|last=Siebrits|first=Warren|title=The passing of giants|url=https://artafricamagazine.org/the-passing-of-giants/|website=ART AFRICA|date=2004-06-01|language=en|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; Sy latere werk het abstraksie, installasiekuns en eksperimente met papier ingesluit. Hy was betrokke by verskeie kunsopleidingsinstellings en het aan albei die Johannesburgse biënnales deelgeneem.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;&gt;{{Cite web|last=Richards|first=Colin|title=Obituary: Durant Sihlali (1935–2004)|url=https://artthrob.co.za/04june/news/sihlali.html|website=Artthrob|date=2004-06|language=en|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

==Vroeë lewe en opleiding==
Sihlali is in [[Germiston]] in die destydse [[Transvaal]] gebore. Hy het ’n deel van sy kinderjare by sy grootouers aan vaderskant in Cala in die huidige [[Oos-Kaap]] deurgebring. Die muurskilderye van Xhosa-vroue het vroeg sy belangstelling in kuns gewek. Op veertienjarige ouderdom het hy na sy ouers in Moroka, naby [[Johannesburg]], teruggekeer.&lt;ref name=&quot;SAHO&quot;&gt;{{Cite web|title=Durant Basi Sihlali|url=https://sahistory.org.za/people/durant-basi-sihlali|website=South African History Online|language=en|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Van 1950 tot 1953 het hy informele kunsklasse onder Alphius Kubeka by die Chiawelo-kunssentrum bygewoon. Daarna het hy van 1953 tot 1958 onder [[Cecil Skotnes]] aan die [[Pollystraat-kunssentrum]] gestudeer.&lt;ref name=&quot;SAHO&quot;/&gt; Hy het ook opleiding aan die Da Vinci-kunsskool in Johannesburg ontvang.&lt;ref name=&quot;Revisions&quot;&gt;{{Cite web|title=Durant Sihlali|url=https://revisions.co.za/portfolio/durant-sihlali/|website=Revisions|language=en|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

==Loopbaan==
Sihlali het in 1983 die hoof van die beeldendekunstedepartement van die ''Federated Union of Black Artists'' (FUBA) geword. Hy het ook studente van die Witwatersrandse Technikon en die Funda-kunssentrum onderrig. In 1985 het ’n beurs van die Franse regering hom in staat gestel om aan die Villa Arson-kunsskool in [[Nice]] te studeer.&lt;ref name=&quot;SAHO&quot;/&gt;

Hy was betrokke by die Thupelo-projek en het tot kort voor sy dood by sy eie papierateljee, Umlanga Papers, gewerk.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;/&gt;

==Kuns==
===Waterverf en die stedelike omgewing===
Sihlali se waterverfwerk het veral die alledaagse lewe in en om [[Soweto]] uitgebeeld. Hy het sy kuns as ’n manier beskou om plekke en ervarings te bewaar wat andersins deur verhuising en die verandering van gemeenskappe verlore kon gaan. Sy werk het gevolglik ook as ’n visuele dokument van die omstandighede waaronder swart Suid-Afrikaners geleef het, gedien.&lt;ref name=&quot;Siebrits&quot;/&gt;

Volgens die kunshistorikus Colin Richards het die etiket “township-kuns”, wat dikwels op Sihlali se werk toegepas is, die historiese werklikhede wat hy uitgebeeld het, onvoldoende erken.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;/&gt;

===Latere werk===
Gedurende die 1980’s het Sihlali se werk aansienlik verander. Sy verblyf en kontak met kunstenaars in die buiteland het bygedra tot die ontwikkeling van ’n ander soort kuns as sy vroeë dokumenterende skilderye. Hy het later ook installasies geskep.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;/&gt;

Mure en die merke wat mense daarop agterlaat, het ’n belangrike onderwerp in sy latere werk geword. Hy het muurskilderinge, [[graffiti]] en ander visuele boodskappe ondersoek, en sommige werke het soos fragmente van werklike muuroppervlakke gelyk. Voorbeelde sluit die ''Carnage Wall''-reeks (1993), in olieverf op doek, en ''Rhini Wall 6'' (1995), met pigment op handgemaakte papier, in.&lt;ref name=&quot;Imbali&quot;&gt;{{Cite web|title=Durant Sihlali|url=https://imbaliartbooks.org.za/durant-sihlali/|website=Imbali: Adventuring into Art|language=en|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

==Uitstallings en versamelings==
Sihlali se werk is in Suid-Afrika en verskeie ander lande uitgestal, waaronder Duitsland, Griekeland, die Verenigde Koninkryk, die Verenigde State, Frankryk en Australië. In 1965 het hy by die Piccadilly-galery in [[Londen]] en die Lidchi-galery in Johannesburg uitgestal. Hy het in 1988 aan ''Vita Art Now'' by die Johannesburgse Kunsmuseum deelgeneem.&lt;ref name=&quot;Revisions&quot;/&gt; Hy het ook installasies op die eerste en tweede Johannesburgse biënnales vertoon.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;/&gt;

Sy werk word onder meer in die volgende versamelings bewaar:&lt;ref name=&quot;Revisions&quot;/&gt;
* Die Iziko Suid-Afrikaanse Nasionale Galery in [[Kaapstad]].
* Die [[Johannesburgse Kunsmuseum]].
* Die De Beers Eeufeeskunsgalery aan die [[Universiteit van Fort Hare]].
* Die Sanlam-kunsgalery in [[Bellville]].
* Die Nasionale Galery in [[Gaborone]], [[Botswana]].

==Persoonlike lewe en dood==
Sihlali het in 1958 met Annah Mokholo Moloi getrou. Hulle het vyf kinders gehad.&lt;ref name=&quot;SAHO&quot;/&gt; Hy is op 3 Mei 2004 oorlede.&lt;ref name=&quot;Siebrits&quot;/&gt;

==Verwysings==
{{Verwysings}}

==Verdere leeswerk==
* De Jager, E.J. 1992. ''Images of Man: Contemporary South African Black Art and Artists''. Alice: Fort Hare University Press.
* Peffer, John. 2009. ''Art and the End of Apartheid''. Minneapolis: University of Minnesota Press.
* Sack, Steven. 1988. ''The Neglected Tradition: Towards a New History of South African Art (1930–1988)''. Johannesburg: Johannesburg Art Gallery.
{{Normdata}}

{{DEFAULTSORT:Sihlali, Durant}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse kunstenaars]]
[[Kategorie:Geboortes in 1935]]
[[Kategorie:Sterftes in 2004]]</text>
      <sha1>j5zdirmvsjs79e2h4k7zh77gt4vyabw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974290</id>
      <parentid>2974288</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:58:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>skakel</comment>
      <origin>2974290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5676" sha1="oij5amh54fmt1a76dpkqeoo4af2wmdk" xml:space="preserve">'''Durant Basi Sihlali''' ([[5 Maart]] [[1935]] – [[3 Mei]] [[2004]]) was ’n [[Suid-Afrika]]anse [[kunstenaar]] en kunsonderwyser. Hy is veral bekend vir sy [[Waterverfskilderkuns|waterverfskilderye]] wat die lewe en veranderende omgewing van swart stedelike gemeenskappe gedurende [[apartheid]] vasgelê het.&lt;ref name=&quot;Siebrits&quot;&gt;{{Cite web|last=Siebrits|first=Warren|title=The passing of giants|url=https://artafricamagazine.org/the-passing-of-giants/|website=ART AFRICA|date=2004-06-01|language=en|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; Sy latere werk het [[Abstrakte kuns|abstraksie]], installasiekuns en eksperimente met papier ingesluit. Hy was betrokke by verskeie kunsopleidingsinstellings en het aan albei die Johannesburgse biënnales deelgeneem.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;&gt;{{Cite web|last=Richards|first=Colin|title=Obituary: Durant Sihlali (1935–2004)|url=https://artthrob.co.za/04june/news/sihlali.html|website=Artthrob|date=2004-06|language=en|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

==Vroeë lewe en opleiding==
Sihlali is in [[Germiston]] in die destydse [[Transvaal]] gebore. Hy het ’n deel van sy kinderjare by sy grootouers aan vaderskant in Cala in die huidige [[Oos-Kaap]] deurgebring. Die muurskilderye van Xhosa-vroue het vroeg sy belangstelling in kuns gewek. Op veertienjarige ouderdom het hy na sy ouers in Moroka, naby [[Johannesburg]], teruggekeer.&lt;ref name=&quot;SAHO&quot;&gt;{{Cite web|title=Durant Basi Sihlali|url=https://sahistory.org.za/people/durant-basi-sihlali|website=South African History Online|language=en|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Van 1950 tot 1953 het hy informele kunsklasse onder Alphius Kubeka by die Chiawelo-kunssentrum bygewoon. Daarna het hy van 1953 tot 1958 onder [[Cecil Skotnes]] aan die [[Pollystraat-kunssentrum]] gestudeer.&lt;ref name=&quot;SAHO&quot;/&gt; Hy het ook opleiding aan die Da Vinci-kunsskool in Johannesburg ontvang.&lt;ref name=&quot;Revisions&quot;&gt;{{Cite web|title=Durant Sihlali|url=https://revisions.co.za/portfolio/durant-sihlali/|website=Revisions|language=en|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

==Loopbaan==
Sihlali het in 1983 die hoof van die beeldendekunstedepartement van die ''Federated Union of Black Artists'' (FUBA) geword. Hy het ook studente van die Witwatersrandse Technikon en die Funda-kunssentrum onderrig. In 1985 het ’n beurs van die Franse regering hom in staat gestel om aan die Villa Arson-kunsskool in [[Nice]] te studeer.&lt;ref name=&quot;SAHO&quot;/&gt;

Hy was betrokke by die Thupelo-projek en het tot kort voor sy dood by sy eie papierateljee, Umlanga Papers, gewerk.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;/&gt;

==Kuns==
===Waterverf en die stedelike omgewing===
Sihlali se waterverfwerk het veral die alledaagse lewe in en om [[Soweto]] uitgebeeld. Hy het sy kuns as ’n manier beskou om plekke en ervarings te bewaar wat andersins deur verhuising en die verandering van gemeenskappe verlore kon gaan. Sy werk het gevolglik ook as ’n visuele dokument van die omstandighede waaronder swart Suid-Afrikaners geleef het, gedien.&lt;ref name=&quot;Siebrits&quot;/&gt;

Volgens die kunshistorikus Colin Richards het die etiket “township-kuns”, wat dikwels op Sihlali se werk toegepas is, die historiese werklikhede wat hy uitgebeeld het, onvoldoende erken.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;/&gt;

===Latere werk===
Gedurende die 1980’s het Sihlali se werk aansienlik verander. Sy verblyf en kontak met kunstenaars in die buiteland het bygedra tot die ontwikkeling van ’n ander soort kuns as sy vroeë dokumenterende skilderye. Hy het later ook installasies geskep.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;/&gt;

Mure en die merke wat mense daarop agterlaat, het ’n belangrike onderwerp in sy latere werk geword. Hy het muurskilderinge, [[graffiti]] en ander visuele boodskappe ondersoek, en sommige werke het soos fragmente van werklike muuroppervlakke gelyk. Voorbeelde sluit die ''Carnage Wall''-reeks (1993), in olieverf op doek, en ''Rhini Wall 6'' (1995), met pigment op handgemaakte papier, in.&lt;ref name=&quot;Imbali&quot;&gt;{{Cite web|title=Durant Sihlali|url=https://imbaliartbooks.org.za/durant-sihlali/|website=Imbali: Adventuring into Art|language=en|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

==Uitstallings en versamelings==
Sihlali se werk is in Suid-Afrika en verskeie ander lande uitgestal, waaronder Duitsland, Griekeland, die Verenigde Koninkryk, die Verenigde State, Frankryk en Australië. In 1965 het hy by die Piccadilly-galery in [[Londen]] en die Lidchi-galery in Johannesburg uitgestal. Hy het in 1988 aan ''Vita Art Now'' by die Johannesburgse Kunsmuseum deelgeneem.&lt;ref name=&quot;Revisions&quot;/&gt; Hy het ook installasies op die eerste en tweede Johannesburgse biënnales vertoon.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;/&gt;

Sy werk word onder meer in die volgende versamelings bewaar:&lt;ref name=&quot;Revisions&quot;/&gt;
* Die Iziko Suid-Afrikaanse Nasionale Galery in [[Kaapstad]].
* Die [[Johannesburgse Kunsmuseum]].
* Die De Beers Eeufeeskunsgalery aan die [[Universiteit van Fort Hare]].
* Die Sanlam-kunsgalery in [[Bellville]].
* Die Nasionale Galery in [[Gaborone]], [[Botswana]].

==Persoonlike lewe en dood==
Sihlali het in 1958 met Annah Mokholo Moloi getrou. Hulle het vyf kinders gehad.&lt;ref name=&quot;SAHO&quot;/&gt; Hy is op 3 Mei 2004 oorlede.&lt;ref name=&quot;Siebrits&quot;/&gt;

==Verwysings==
{{Verwysings}}

==Verdere leeswerk==
* De Jager, E.J. 1992. ''Images of Man: Contemporary South African Black Art and Artists''. Alice: Fort Hare University Press.
* Peffer, John. 2009. ''Art and the End of Apartheid''. Minneapolis: University of Minnesota Press.
* Sack, Steven. 1988. ''The Neglected Tradition: Towards a New History of South African Art (1930–1988)''. Johannesburg: Johannesburg Art Gallery.
{{Normdata}}

{{DEFAULTSORT:Sihlali, Durant}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse kunstenaars]]
[[Kategorie:Geboortes in 1935]]
[[Kategorie:Sterftes in 2004]]</text>
      <sha1>oij5amh54fmt1a76dpkqeoo4af2wmdk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974298</id>
      <parentid>2974290</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Persoonlike lewe en dood */ bywerk</comment>
      <origin>2974298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5743" sha1="hqljpul5jr4324zqfl7kwv3a6soplqv" xml:space="preserve">'''Durant Basi Sihlali''' ([[5 Maart]] [[1935]] – [[3 Mei]] [[2004]]) was ’n [[Suid-Afrika]]anse [[kunstenaar]] en kunsonderwyser. Hy is veral bekend vir sy [[Waterverfskilderkuns|waterverfskilderye]] wat die lewe en veranderende omgewing van swart stedelike gemeenskappe gedurende [[apartheid]] vasgelê het.&lt;ref name=&quot;Siebrits&quot;&gt;{{Cite web|last=Siebrits|first=Warren|title=The passing of giants|url=https://artafricamagazine.org/the-passing-of-giants/|website=ART AFRICA|date=2004-06-01|language=en|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; Sy latere werk het [[Abstrakte kuns|abstraksie]], installasiekuns en eksperimente met papier ingesluit. Hy was betrokke by verskeie kunsopleidingsinstellings en het aan albei die Johannesburgse biënnales deelgeneem.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;&gt;{{Cite web|last=Richards|first=Colin|title=Obituary: Durant Sihlali (1935–2004)|url=https://artthrob.co.za/04june/news/sihlali.html|website=Artthrob|date=2004-06|language=en|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

==Vroeë lewe en opleiding==
Sihlali is in [[Germiston]] in die destydse [[Transvaal]] gebore. Hy het ’n deel van sy kinderjare by sy grootouers aan vaderskant in Cala in die huidige [[Oos-Kaap]] deurgebring. Die muurskilderye van Xhosa-vroue het vroeg sy belangstelling in kuns gewek. Op veertienjarige ouderdom het hy na sy ouers in Moroka, naby [[Johannesburg]], teruggekeer.&lt;ref name=&quot;SAHO&quot;&gt;{{Cite web|title=Durant Basi Sihlali|url=https://sahistory.org.za/people/durant-basi-sihlali|website=South African History Online|language=en|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Van 1950 tot 1953 het hy informele kunsklasse onder Alphius Kubeka by die Chiawelo-kunssentrum bygewoon. Daarna het hy van 1953 tot 1958 onder [[Cecil Skotnes]] aan die [[Pollystraat-kunssentrum]] gestudeer.&lt;ref name=&quot;SAHO&quot;/&gt; Hy het ook opleiding aan die Da Vinci-kunsskool in Johannesburg ontvang.&lt;ref name=&quot;Revisions&quot;&gt;{{Cite web|title=Durant Sihlali|url=https://revisions.co.za/portfolio/durant-sihlali/|website=Revisions|language=en|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

==Loopbaan==
Sihlali het in 1983 die hoof van die beeldendekunstedepartement van die ''Federated Union of Black Artists'' (FUBA) geword. Hy het ook studente van die Witwatersrandse Technikon en die Funda-kunssentrum onderrig. In 1985 het ’n beurs van die Franse regering hom in staat gestel om aan die Villa Arson-kunsskool in [[Nice]] te studeer.&lt;ref name=&quot;SAHO&quot;/&gt;

Hy was betrokke by die Thupelo-projek en het tot kort voor sy dood by sy eie papierateljee, Umlanga Papers, gewerk.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;/&gt;

==Kuns==
===Waterverf en die stedelike omgewing===
Sihlali se waterverfwerk het veral die alledaagse lewe in en om [[Soweto]] uitgebeeld. Hy het sy kuns as ’n manier beskou om plekke en ervarings te bewaar wat andersins deur verhuising en die verandering van gemeenskappe verlore kon gaan. Sy werk het gevolglik ook as ’n visuele dokument van die omstandighede waaronder swart Suid-Afrikaners geleef het, gedien.&lt;ref name=&quot;Siebrits&quot;/&gt;

Volgens die kunshistorikus Colin Richards het die etiket “township-kuns”, wat dikwels op Sihlali se werk toegepas is, die historiese werklikhede wat hy uitgebeeld het, onvoldoende erken.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;/&gt;

===Latere werk===
Gedurende die 1980’s het Sihlali se werk aansienlik verander. Sy verblyf en kontak met kunstenaars in die buiteland het bygedra tot die ontwikkeling van ’n ander soort kuns as sy vroeë dokumenterende skilderye. Hy het later ook installasies geskep.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;/&gt;

Mure en die merke wat mense daarop agterlaat, het ’n belangrike onderwerp in sy latere werk geword. Hy het muurskilderinge, [[graffiti]] en ander visuele boodskappe ondersoek, en sommige werke het soos fragmente van werklike muuroppervlakke gelyk. Voorbeelde sluit die ''Carnage Wall''-reeks (1993), in olieverf op doek, en ''Rhini Wall 6'' (1995), met pigment op handgemaakte papier, in.&lt;ref name=&quot;Imbali&quot;&gt;{{Cite web|title=Durant Sihlali|url=https://imbaliartbooks.org.za/durant-sihlali/|website=Imbali: Adventuring into Art|language=en|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

==Uitstallings en versamelings==
Sihlali se werk is in Suid-Afrika en verskeie ander lande uitgestal, waaronder Duitsland, Griekeland, die Verenigde Koninkryk, die Verenigde State, Frankryk en Australië. In 1965 het hy by die Piccadilly-galery in [[Londen]] en die Lidchi-galery in Johannesburg uitgestal. Hy het in 1988 aan ''Vita Art Now'' by die Johannesburgse Kunsmuseum deelgeneem.&lt;ref name=&quot;Revisions&quot;/&gt; Hy het ook installasies op die eerste en tweede Johannesburgse biënnales vertoon.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;/&gt;

Sy werk word onder meer in die volgende versamelings bewaar:&lt;ref name=&quot;Revisions&quot;/&gt;
* Die Iziko Suid-Afrikaanse Nasionale Galery in [[Kaapstad]].
* Die [[Johannesburgse Kunsmuseum]].
* Die De Beers Eeufeeskunsgalery aan die [[Universiteit van Fort Hare]].
* Die Sanlam-kunsgalery in [[Bellville]].
* Die Nasionale Galery in [[Gaborone]], [[Botswana]].

==Persoonlike lewe en dood==
Sihlali het in 1958 met Annah Mokholo Moloi getrou. Hulle het vyf kinders gehad.&lt;ref name=&quot;SAHO&quot;/&gt; Hy is op 3 Mei 2004 aan ’n [[hartaanval]] by sy huis in [[Soweto]] oorlede.&lt;ref name=&quot;Siebrits&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SAHO&quot;/&gt;

==Verwysings==
{{Verwysings}}

==Verdere leeswerk==
* De Jager, E.J. 1992. ''Images of Man: Contemporary South African Black Art and Artists''. Alice: Fort Hare University Press.
* Peffer, John. 2009. ''Art and the End of Apartheid''. Minneapolis: University of Minnesota Press.
* Sack, Steven. 1988. ''The Neglected Tradition: Towards a New History of South African Art (1930–1988)''. Johannesburg: Johannesburg Art Gallery.
{{Normdata}}

{{DEFAULTSORT:Sihlali, Durant}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse kunstenaars]]
[[Kategorie:Geboortes in 1935]]
[[Kategorie:Sterftes in 2004]]</text>
      <sha1>hqljpul5jr4324zqfl7kwv3a6soplqv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974299</id>
      <parentid>2974298</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <comment>inligtingskas</comment>
      <origin>2974299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6609" sha1="lmesr4ztz1clqt78bbu1a1sm58i3s0m" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Kunstenaar
| naam             = Durant Sihlali
| beeld            = 
| beeldgrootte     = 
| alt              = 
| onderskrif       = 
| geboortenaam     = Durant Sihlali
| geboortedatum    = {{Geboortedatum|1935|3|5}}
| geboorteplek     = [[Germiston]],  [[Transvaal]], [[Unie van Suid-Afrika]]
| sterfdatum       = {{Sterftedatum en ouderdom|1935|3|5|2004|5|3}}
| sterfteplek      = [[Soweto]]
| laaste rusplek   = 
| nasionaliteit    = Suid-Afrika
| gade             = 
| veld             = Waterferf,  installasiekuns, beeldhouwerk
| opleiding        = Pollystraat-kunssentrum in Johannesburg
| beweging         = Suid-Afrikaanse modernisme
| werke            = 
| beskermhere      = 
| beïnvloed_deur   = [[Cecil Skotnes]]
| beïnvloed        = 
| toekenings       = 
| verkies          = 
| webwerf          = 
| agtergrondkleur  = #BCD4E6
}}
'''Durant Basi Sihlali''' ([[5 Maart]] [[1935]] – [[3 Mei]] [[2004]]) was ’n [[Suid-Afrika]]anse [[kunstenaar]] en kunsonderwyser. Hy is veral bekend vir sy [[Waterverfskilderkuns|waterverfskilderye]] wat die lewe en veranderende omgewing van swart stedelike gemeenskappe gedurende [[apartheid]] vasgelê het.&lt;ref name=&quot;Siebrits&quot;&gt;{{Cite web|last=Siebrits|first=Warren|title=The passing of giants|url=https://artafricamagazine.org/the-passing-of-giants/|website=ART AFRICA|date=2004-06-01|language=en|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; Sy latere werk het [[Abstrakte kuns|abstraksie]], installasiekuns en eksperimente met papier ingesluit. Hy was betrokke by verskeie kunsopleidingsinstellings en het aan albei die Johannesburgse biënnales deelgeneem.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;&gt;{{Cite web|last=Richards|first=Colin|title=Obituary: Durant Sihlali (1935–2004)|url=https://artthrob.co.za/04june/news/sihlali.html|website=Artthrob|date=2004-06|language=en|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

==Vroeë lewe en opleiding==
Sihlali is in [[Germiston]] in die destydse [[Transvaal]] gebore. Hy het ’n deel van sy kinderjare by sy grootouers aan vaderskant in Cala in die huidige [[Oos-Kaap]] deurgebring. Die muurskilderye van Xhosa-vroue het vroeg sy belangstelling in kuns gewek. Op veertienjarige ouderdom het hy na sy ouers in Moroka, naby [[Johannesburg]], teruggekeer.&lt;ref name=&quot;SAHO&quot;&gt;{{Cite web|title=Durant Basi Sihlali|url=https://sahistory.org.za/people/durant-basi-sihlali|website=South African History Online|language=en|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Van 1950 tot 1953 het hy informele kunsklasse onder Alphius Kubeka by die Chiawelo-kunssentrum bygewoon. Daarna het hy van 1953 tot 1958 onder [[Cecil Skotnes]] aan die [[Pollystraat-kunssentrum]] gestudeer.&lt;ref name=&quot;SAHO&quot;/&gt; Hy het ook opleiding aan die Da Vinci-kunsskool in Johannesburg ontvang.&lt;ref name=&quot;Revisions&quot;&gt;{{Cite web|title=Durant Sihlali|url=https://revisions.co.za/portfolio/durant-sihlali/|website=Revisions|language=en|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

==Loopbaan==
Sihlali het in 1983 die hoof van die beeldendekunstedepartement van die ''Federated Union of Black Artists'' (FUBA) geword. Hy het ook studente van die Witwatersrandse Technikon en die Funda-kunssentrum onderrig. In 1985 het ’n beurs van die Franse regering hom in staat gestel om aan die Villa Arson-kunsskool in [[Nice]] te studeer.&lt;ref name=&quot;SAHO&quot;/&gt;

Hy was betrokke by die Thupelo-projek en het tot kort voor sy dood by sy eie papierateljee, Umlanga Papers, gewerk.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;/&gt;

==Kuns==
===Waterverf en die stedelike omgewing===
Sihlali se waterverfwerk het veral die alledaagse lewe in en om [[Soweto]] uitgebeeld. Hy het sy kuns as ’n manier beskou om plekke en ervarings te bewaar wat andersins deur verhuising en die verandering van gemeenskappe verlore kon gaan. Sy werk het gevolglik ook as ’n visuele dokument van die omstandighede waaronder swart Suid-Afrikaners geleef het, gedien.&lt;ref name=&quot;Siebrits&quot;/&gt;

Volgens die kunshistorikus Colin Richards het die etiket “township-kuns”, wat dikwels op Sihlali se werk toegepas is, die historiese werklikhede wat hy uitgebeeld het, onvoldoende erken.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;/&gt;

===Latere werk===
Gedurende die 1980’s het Sihlali se werk aansienlik verander. Sy verblyf en kontak met kunstenaars in die buiteland het bygedra tot die ontwikkeling van ’n ander soort kuns as sy vroeë dokumenterende skilderye. Hy het later ook installasies geskep.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;/&gt;

Mure en die merke wat mense daarop agterlaat, het ’n belangrike onderwerp in sy latere werk geword. Hy het muurskilderinge, [[graffiti]] en ander visuele boodskappe ondersoek, en sommige werke het soos fragmente van werklike muuroppervlakke gelyk. Voorbeelde sluit die ''Carnage Wall''-reeks (1993), in olieverf op doek, en ''Rhini Wall 6'' (1995), met pigment op handgemaakte papier, in.&lt;ref name=&quot;Imbali&quot;&gt;{{Cite web|title=Durant Sihlali|url=https://imbaliartbooks.org.za/durant-sihlali/|website=Imbali: Adventuring into Art|language=en|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

==Uitstallings en versamelings==
Sihlali se werk is in Suid-Afrika en verskeie ander lande uitgestal, waaronder Duitsland, Griekeland, die Verenigde Koninkryk, die Verenigde State, Frankryk en Australië. In 1965 het hy by die Piccadilly-galery in [[Londen]] en die Lidchi-galery in Johannesburg uitgestal. Hy het in 1988 aan ''Vita Art Now'' by die Johannesburgse Kunsmuseum deelgeneem.&lt;ref name=&quot;Revisions&quot;/&gt; Hy het ook installasies op die eerste en tweede Johannesburgse biënnales vertoon.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;/&gt;

Sy werk word onder meer in die volgende versamelings bewaar:&lt;ref name=&quot;Revisions&quot;/&gt;
* Die Iziko Suid-Afrikaanse Nasionale Galery in [[Kaapstad]].
* Die [[Johannesburgse Kunsmuseum]].
* Die De Beers Eeufeeskunsgalery aan die [[Universiteit van Fort Hare]].
* Die Sanlam-kunsgalery in [[Bellville]].
* Die Nasionale Galery in [[Gaborone]], [[Botswana]].

==Persoonlike lewe en dood==
Sihlali het in 1958 met Annah Mokholo Moloi getrou. Hulle het vyf kinders gehad.&lt;ref name=&quot;SAHO&quot;/&gt; Hy is op 3 Mei 2004 aan ’n [[hartaanval]] by sy huis in [[Soweto]] oorlede.&lt;ref name=&quot;Siebrits&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SAHO&quot;/&gt;

==Verwysings==
{{Verwysings}}

==Verdere leeswerk==
* De Jager, E.J. 1992. ''Images of Man: Contemporary South African Black Art and Artists''. Alice: Fort Hare University Press.
* Peffer, John. 2009. ''Art and the End of Apartheid''. Minneapolis: University of Minnesota Press.
* Sack, Steven. 1988. ''The Neglected Tradition: Towards a New History of South African Art (1930–1988)''. Johannesburg: Johannesburg Art Gallery.
{{Normdata}}

{{DEFAULTSORT:Sihlali, Durant}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse kunstenaars]]
[[Kategorie:Geboortes in 1935]]
[[Kategorie:Sterftes in 2004]]</text>
      <sha1>lmesr4ztz1clqt78bbu1a1sm58i3s0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bespreking:Durant Sihlali</title>
    <ns>1</ns>
    <id>470008</id>
    <revision>
      <id>2974289</id>
      <timestamp>2026-09-30T14:55:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sobaka</username>
        <id>328</id>
      </contributor>
      <comment>Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}'</comment>
      <origin>2974289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv" xml:space="preserve">{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}</text>
      <sha1>2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lanugo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470010</id>
    <revision>
      <id>2974305</id>
      <timestamp>2026-09-30T15:39:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VamuhleOmuhle</username>
        <id>203624</id>
      </contributor>
      <comment>Nuwe bladsy geskep met '= Lanugo = [[Lêer:Lanugo.png|duimnael|Lanugo op die skouer en rug van tweelingmeisies.]] Lanugo is ’n baie fyn, sagte liggaamshare wat ’n [[fetus]] in die baarmoeder ontwikkel om warmte en beskerming te bied.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stenn |first=K. S. |last2=Paus |first2=R. |date=2001-01-01 |title=Controls of Hair Follicle Cycling |url=https://doi.org/10.1152/physrev.2001.81.1.449 |journal=Physiological Reviews |volume=81 |issue=1 |pages=449–494 |doi=10.1152...'</comment>
      <origin>2974305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3758" sha1="ory9ldnhdqimmd39nxsd3af1rfivr16" xml:space="preserve">= Lanugo =
[[Lêer:Lanugo.png|duimnael|Lanugo op die skouer en rug van tweelingmeisies.]]
Lanugo is ’n baie fyn, sagte liggaamshare wat ’n [[fetus]] in die baarmoeder ontwikkel om warmte en beskerming te bied.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stenn |first=K. S. |last2=Paus |first2=R. |date=2001-01-01 |title=Controls of Hair Follicle Cycling |url=https://doi.org/10.1152/physrev.2001.81.1.449 |journal=Physiological Reviews |volume=81 |issue=1 |pages=449–494 |doi=10.1152/physrev.2001.81.1.449 |issn=0031-9333}}&lt;/ref&gt; Dit verdwyn gewoonlik voor of kort ná geboorte, maar kan ook voorkom by volwassenes met ernstige wanvoeding of eetversteurings.

Die Latynse woord ''lanugo'' beteken letterlik “wol” of “veerbont”.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://goong.com/af/latin/lanugo_latin_afrikaans/|title=Lanugo Latin &gt;&gt; Afrikaans|last=Goong|website=Goong.com - New Generation Dictionary|language=af|access-date=2026-09-26}}&lt;/ref&gt; 

== Ontwikkeling ==
Lanugo begin gedurende die tweede trimester van swangerskap ontwikkel. Die ontwikkeling daarvan hou verband met die vorming van haarfollikels tydens fetale ontwikkeling.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Amoh |first=Yasuyuki |last2=Li |first2=Lingna |last3=Katsuoka |first3=Kensei |last4=Hoffman |first4=Robert M. |date=2010-06 |title=Embryonic development of hair follicle pluripotent stem (hfPS) cells |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20683701 |journal=Medical Molecular Morphology |volume=43 |issue=2 |pages=123–127 |doi=10.1007/s00795-010-0498-z |issn=1860-1499 |pmid=20683701}}&lt;/ref&gt; Die hare is gewoonlik baie fyn, sag en lig van kleur.

Namate die fetus verder ontwikkel, versprei lanugo oor verskillende dele van die liggaam. Dit is veral op die rug, skouers, voorkop en ander dele van die liggaam sigbaar. Die hoeveelheid lanugo en die presiese tydstip waarop dit ontwikkel en uitval, kan tussen individue verskil.

== Funksie ==
Lanugo help fetuse met warmte, velbeskerming en groei. Dit hou die '''vernix caseosa''' (’n wasagtige beskermende laag) vas teen die vel, wat die fetus beskerm teen die amnionvloeistof.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Verhave|first=Brendon L.|title=Embryology, Lanugo|date=2022-10-10|work=StatPearls [Internet]|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526092/|access-date=2026-08-13|publisher=StatPearls Publishing|language=en|pmid=30252348|last2=Nassereddin|first2=Ali|last3=Lappin|first3=Sarah L.}}&lt;/ref&gt; In fetusse help lanugo babas om liggaamstemperatuur te reguleer want die fetus het aanvanklik min liggaamsvet. Die beweging van lanugo stimuleer reseptore in die vel en dra by tot fetale ontwikkeling.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Bystrova |first=Ksenia |date=2009-02 |title=Novel mechanism of human fetal growth regulation: A potential role of lanugo, vernix caseosa and a second tactile system of unmyelinated low-threshold C-afferents |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0306987708004957 |journal=Medical Hypotheses |language=en |volume=72 |issue=2 |pages=143–146 |doi=10.1016/j.mehy.2008.09.033}}&lt;/ref&gt; By volwassenes dui lanugo dikwels op ’n mediese probleem soos wanvoeding of eetversteurings soos anoreksie.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marshman |first=Gillian M. |last2=Hanna |first2=Marshall J.D. |last3=Ben-Tovim |first3=David I. |last4=Walker |first4=M. Kay |date=1990 |title=Cutaneous Abnormalities in Anorexia Nervosa |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1440-0960.1990.tb00642.x |journal=Australasian Journal of Dermatology |language=en |volume=31 |issue=1 |pages=9–12 |doi=10.1111/j.1440-0960.1990.tb00642.x |issn=1440-0960}}&lt;/ref&gt; Wanneer ongewone lanugo-agtige haargroei by ’n volwassene voorkom, kan dit daarom ’n aanduiding wees dat verdere mediese ondersoek nodig is om die onderliggende oorsaak te bepaal.

== Verwysings ==</text>
      <sha1>ory9ldnhdqimmd39nxsd3af1rfivr16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fetească albă</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470011</id>
    <revision>
      <id>2974306</id>
      <timestamp>2026-09-30T15:39:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VamuhleOmuhle</username>
        <id>203624</id>
      </contributor>
      <comment>Geskep deur die bladsy &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1306711383|Fetească albă]]&quot; te vertaal</comment>
      <origin>2974306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2212" sha1="67qetivh1wfpqhasdvo5k7cdgo5zzw6" xml:space="preserve">
 

'''Fetească Albă''' ( Roemeense uitspraak: [feˈte̯askə ˈalbə]) is 'n Roemeense witdruifvariëteit wat hoofsaaklik in die streke van Modawië en [[Transsilvanië|Transilvanië]] in [[Roemenië]] en die Republiek Moldawië verbou word, &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Geza |first=Balla |last2=Lunka |first2=Tekla |last3=Zsolt |first3=Szekely-Varga |last4=Moldován |first4=Csaba |last5=Csongor |first5=Kendi |last6=Kentelky |first6=Endre |date=2023-11-13 |title=Evaluation of the ‘Leányka’ (‘Fetească Albă’) white wine grape variety’s qualitative and quantitative parameters in the context of different bud loads |url=https://www.researchgate.net/publication/375412370_Evaluation_of_the_'Leanyka'_'Feteasca_Alba'_white_wine_grape_variety's_qualitative_and_quantitative_parameters_in_the_context_of_different_bud_loads |journal=Acta Universitatis Sapientiae, Agriculture and Environment |volume=15 |pages=132–138 |doi=10.2478/ausae-2023-0012}}&lt;/ref&gt;asook in die Hongaanse wynstreek Eger.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fps.ucdavis.edu/FGRfamilies.cfm?varietyid=3089|title=Foundation Plant Services|website=fps.ucdavis.edu|access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

In [[Moldowa|Moldawië]] gebruik dit die grootste gebied onder plaaslike variëteite - 900 hektaar (2,200 hektaar). Hierdie druiwe word baie gebruik vir die produksie van [[vonkelwyn]], maar ook vir eenvariëteit-Fetească-wyn.

== Sinonieme ==
Fetească Albă is ook bekend onder die sinonieme Baratik, Bulgarien Feteasca, Devcenco Hrozno, Devicii Belii, Dievcenske Hrozno, Dievcie Hrozno, Divci Hrozen, Fehér Leányka, Feniaska Belaii, Fetiască Albăi, Fetiască Albăi,, Fetișoară, Fetjaska Belaja, Fetyaska, Fetyaska Belaya, Fetyaska Koroleva, Fetysare, Janyszölde, Jányszőlő, Kanigl Weiss, Lányszőlő, Leanicazea, Leanika, Leánka, Leány Leany Leanyszölde,, Leányszőlő, Lyan Szölö, Mädchentraube, Medhentraube, Paparyaska, Parsaryaska, Păsărească Albă, Pasarjaska, Peseryaska, Poama Fetei, Poama Fetei Albă, Poama Păsărească, Roszas Leányka, Fetească, Fetjaska, Leanyka, Varatik. 

* Fetească neagră
* Koninglike Feesfees

== Verwysings ==
{{Verwysings}}{{Wines}}
[[Kategorie:Artikels met spesiemikroformate]]</text>
      <sha1>67qetivh1wfpqhasdvo5k7cdgo5zzw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mayitjha II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470012</id>
    <revision>
      <id>2974307</id>
      <timestamp>2026-09-30T15:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VamuhleOmuhle</username>
        <id>203624</id>
      </contributor>
      <comment>Geskep deur die bladsy &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1356026706|Mayitjha II]]&quot; te vertaal</comment>
      <origin>2974307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4862" sha1="gipvf3hd7wjjnhc0d8u9eymcz93fvfw" xml:space="preserve">
{{Inligtingskas Koninklike|name=Ingwenyama (King) Mayitjha II|succession=King of the [[Southern Ndebele people|Southern Ndebele]] Nation (Ndzundza)|reign=1992{{sndash}}30 June 2005|predecessor=Mabusabesala II|successor=Mabhoko III|birth_name=Nyumbabo Cornelius Mahlangu|birth_date={{birth date|1947|06|02|df=yes}}|birth_place=eMthambothini, [[Transvaal province|Transvaal]]&lt;br /&gt;[[Union of South Africa]]|death_date={{death date and age|2005|06|30|1947|06|02|df=yes}}|module={{Infobox person
| embed     = yes
| relatives = [[James Mahlangu]] (brother)
}}}}{{Verwysings}}'''Ingwenyama uMayitjha II''' (2 Junie 1947 - 30 Junie 2005), gebore '''Nyumbabo Cornelius Mahlangu''', was die koning van die Suid-Ndebele Ndzundza-nasie in [[Mpumalanga|Mpumalanga, Suid-Afrika]]. Hy het sy vader, Ingwenyama Mabusabesala II, opgevolg, en sy regering het van 1992 tot sy dood in 2005 geduur.

Tydens die [[apartheid]] eeu, terwyl die Suidelike Ndebele as nominale burgers van die [[KwaNdebele|KwaNdebele-]] bantustan regeer is, het Mayitjha in verskeie posisies in die kabinet van die Hoofminister van KwaNdebele gedien, maar was ook 'n prominente teenstander van [[Bantoestan|aparte ontwikkeling]] .

== Vroeë lewe en loopbaan ==
Hy is op 2 Junie 1947 &lt;ref name=&quot;uqconnect&quot;&gt;{{Cite web|url=http://uqconnect.net/~zzhsoszy/states/southafrica/ndzundzandebele.html|title=AmaNdebele-kaNdzundza (Tribal Authority)|publisher=The University of Queensland|format=web|archive-url=https://web.archive.org/web/20090330174035/http://uqconnect.net/~zzhsoszy/states/southafrica/ndzundzandebele.html|archive-date=30 March 2009|access-date=8 February 2009}}&lt;/ref&gt; in eMthambothini in die voormalige [[Mpumalanga|Oos-Transvaal]] gebore. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last=Walker Hoard |first=Adrienne |date=2005 |title=A Great Leader's Spirit Never Sleeps: A Memorial Tribute to the late Ndzundza Ndebele King Mayitjha III |url=https://mospace.umsystem.edu/xmlui/bitstream/handle/10355/42974/hoardgreleaspi.pdf?sequence=3 |journal=Be My Guest |pages=16 |access-date=19 April 2023}}&lt;/ref&gt; Sy vader was die heersende Ndebele-koning Ingwenyama Mabusabesala II (David Mabhoko Mahlangu II), self die seun van Ingwenyama Mayitjha I (Cornelius Mahlangu II). Hulle weens afstammelinge van die groot koning van die [[Ndzundza]] Ndebele, Ingwenyama uMabhoko ka [[Magodongo]] . &lt;ref name=&quot;uqconnect&quot; /&gt;

Gedurende sy vroeë lewe het Mayitjha sakebelange in konstruksie en boerderybedryf nagestreef, en hy het sy politieke loopbaan in 1969 begin as 'n lid van die Ndzundza-stam-owerheid, wat ingevolge die apartheidsera se Bantoe-wetgewing ingestel om die Suidelike Ndebele-mense van die streek te regeer. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== KwaNdebele-regering: 1979–1992 ==
In 1979, toe die apartheidsregering die KwaNdebele-tuisland gestig het, het Mayitjha as die bantustan se eerste Minister van Onderwys gedien. Hy het in daardie amp gedien tot 1984, toe hy Minister van Gesondheid geword het. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mayitjha en sy familie was egter prominente teenstanders van die regering se voorstel om (nominale) onafhanklikheid van Suid-Afrika te aanvaar, en hy en sy broer is einde April 1987 uit die KwaNdebele Wetgewende Vergadering geskors. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|accessdate=2023-04-19}}&lt;/ref&gt;

Toe sy broer, Prins James Mahlangu, Hoofminister van KwaNdebele geword het, het Mayitjha na die regering teruggekeer en van 1990 tot 1992 as Minister van Openbare Werke gedien. 

== Regering: 1992–2005 ==
In 1992, ná sy pa se dood, is hy as Ingwenyama gekroon.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Teen die tyd van sy dood was die Nhlapo-kommissie oor tradisionele leierskapgeskille en -eise nog aan die gang, en Mayitjha was in gesprek met koning Makhosonke II van die Manala-koningshuis oor die vereniging van die Suid-Ndebele-nasie onder 'n enkele monarg.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://mg.co.za/article/2005-07-01-king-of-the-ndebele-dies/|title=King of the Ndebele dies|date=2005-07-01|website=The Mail &amp; Guardian|language=en-ZA|access-date=2023-04-19}}&lt;/ref&gt; Hy is op 30 Junie 2005 oorlede.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Persoonlike lewe ==
Hy is in 1975 vir die eerste keer getroud to hy met prinses [[Siphila Dlamini]] van [[Eswatini|Swaziland]] in die huwelik getree het, waarna hy met prinses Lena Masilela getroud is, gevolg deur Nomsa Sanny-flora Mtsweni, Gabisile Elizabeth Mabona, Nomsa Daphane Mdaka en Lizzy Pumzile Mabona. &lt;ref name=&quot;uqconnect&quot; /&gt; In 2004 het hy aan die ''[[The Washington Post|Washington Post]]'' gesê dat hy &quot;plus-minus 20&quot; kinders gehad het; &lt;ref&gt;{{Cite news|accessdate=2023-04-19}}&lt;/ref&gt; hy word aangeteken as iemand met 20 kinders uit sy huwelike en ander uit vyf informele verhoudings. &lt;ref name=&quot;uqconnect&quot; /&gt;

== Verwysings ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Verwysings}}
[[Kategorie:Sterftes in 2005]]
[[Kategorie:Geboortes in 1947]]
[[Kategorie:Artikels met hCards]]</text>
      <sha1>gipvf3hd7wjjnhc0d8u9eymcz93fvfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Radiojoernalistiek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470013</id>
    <revision>
      <id>2974309</id>
      <timestamp>2026-09-30T15:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Geskep 'n Afrikaanse artikel oor radiodjoernalistiek en betroubare bronne bygevoeg.</comment>
      <origin>2974309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12726" sha1="cowb5jf4w8c2oo2glf5b9m0zdyvyzcg" xml:space="preserve">```wikitext
'''Radiojoernalistiek''' is 'n vorm van [[joernalistiek]] waarin nuus en ander joernalistieke inhoud hoofsaaklik vir uitsending oor [[radio]] versamel, nagevors, geskryf, geredigeer en aangebied word. Dit sluit onder meer nuusbulletins, onderhoude, verslaggewing, aktualiteitsprogramme, regstreekse uitsendings en ondersoekende joernalistiek in.

Radiojoernalistiek verskil van gedrukte joernalistiek omdat die inhoud hoofsaaklik deur klank aan die gehoor oorgedra word. Radiojoernaliste moet daarom inligting duidelik, bondig en op 'n manier aanbied wat maklik deur luisteraars verstaan kan word.

Radio bly wêreldwyd 'n belangrike kommunikasiemedium vir die verspreiding van nuus, inligting en opvoedkundige inhoud.&lt;ref name=&quot;UNESCORadio&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unesco.org/en/articles/radio-unescos-enduring-commitment-information-and-communication
 |title=Radio: UNESCO's Enduring Commitment to Information and Communication
 |date=11 March 2024
 |publisher=UNESCO
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==

Radiojoernalistiek het ontwikkel namate radio gedurende die vroeë 20ste eeu as 'n massakommunikasiemedium gevestig geraak het. Die vermoë om nuus vinnig deur klank aan groot gehore oor te dra, het radio 'n belangrike rol in die ontwikkeling van moderne joernalistiek gegee.

Radio is deur die 20ste eeu toenemend gebruik vir nuusbulletins, politieke verslaggewing, sportverslaggewing, onderhoude en regstreekse dekking van belangrike gebeurtenisse.

[[UNESCO]] het radio sedert die organisasie se ontstaan as 'n belangrike kommunikasiemedium beskou en het reeds in 1947 sy eie uitsaaifasiliteit gebruik om programme oor onderwys, wetenskap en kultuur te vervaardig en aan uitsaaiers beskikbaar te stel.&lt;ref name=&quot;UNESCORadio&quot; /&gt;

== Radiojoernalistiek in Suid-Afrika ==

Die geskiedenis van radiojoernalistiek in [[Suid-Afrika]] hou nou verband met die ontwikkeling van [[radiouitsaaiwese in Suid-Afrika]].

Die eerste eksperimentele radio-uitsending in Suid-Afrika het op 18 Desember 1923 in [[Johannesburg]] plaasgevind. Die uitsending, wat deur die Western Electric Company gedoen is, het uit 'n musiekkonsert bestaan.&lt;ref name=&quot;SAHORadio1923&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sahistory.org.za/dated-event/first-experimental-radio-broadcast-south-africa-takes-place
 |title=The first experimental radio broadcast in South Africa takes place
 |publisher=South African History Online
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Radio-uitsaaiwese het daarna uitgebrei en nuus het 'n toenemend belangrike deel van radioprogrammering geword. Teen April 1927 is onder meer 'n daaglikse nuusbulletin in [[Afrikaans]] uitgesaai.&lt;ref name=&quot;SAHONews&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sahistory.org.za/dated-event/south-african-broadcasting-corporation-sabc-introduces-its-first-national-news-service
 |title=The South African Broadcasting Corporation (SABC) introduces its first national news service
 |publisher=South African History Online
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] (SAUK) is later as die land se openbare uitsaaier gevestig en het 'n belangrike rol in die ontwikkeling van radionuus gespeel.

Op 17 Julie 1950 het die SAUK sy eerste nasionale nuusdiens ingestel.&lt;ref name=&quot;SAHONews&quot; /&gt;

Met die latere uitbreiding van openbare, kommersiële en [[gemeenskapsradio|gemeenskapsradiostasies]] het radiojoernalistiek verder ontwikkel en 'n groter verskeidenheid plaaslike en nasionale gehore begin bedien.

== Kenmerke ==

Radiojoernalistiek maak hoofsaaklik van klank gebruik. Anders as televisie het radio nie visuele beelde om die joernalistieke verhaal te ondersteun nie. Die joernalis moet daarom woorde, stemme, onderhoude, natuurlike klank en ander klankelemente gebruik om inligting aan die luisteraar oor te dra.

Kenmerkende eienskappe van radiojoernalistiek sluit in:

* bondige en duidelike taal;
* kort sinne;
* die gebruik van verstaanbare spreektaal;
* akkurate feite en bronverifikasie;
* onderhoude en klankgrepe;
* nuusbulletins;
* regstreekse verslaggewing;
* vinnige verspreiding van nuus; en
* die gebruik van stemtoon, tempo en uitspraak tydens aanbieding.

== Nuusinsameling ==

Soos ander joernaliste moet radiojoernaliste inligting versamel en verifieer voordat dit uitgesaai word. Inligting kan onder meer verkry word deur onderhoude, persverklarings, amptelike dokumente, nuusagentskappe, ooggetuies en ander betroubare bronne.

Feite en verifikasie vorm 'n belangrike deel van professionele joernalistiek. UNESCO beklemtoon die belangrikheid van feite, verifikasie en nuuswaardigheid in die proses waardeur joernaliste nuus identifiseer en ontwikkel.&lt;ref name=&quot;UNESCONews&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unesco.org/archives/multimedia/document-6114
 |title=What Makes News
 |publisher=UNESCO
 |year=2021
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Radiojoernaliste moet dikwels onder streng tydsdruk werk, veral wanneer hulle oor ontwikkelende of dringende nuusgebeure verslag doen.

== Nuusskryf vir radio ==

Radionuus word hoofsaaklik geskryf om '''gehoor''' eerder as gelees te word. Die taalgebruik moet daarom natuurlik en maklik verstaanbaar wees.

Radiojoernaliste plaas gewoonlik die belangrikste inligting vroeg in 'n nuusberig. Die joernalis probeer vrae soos die volgende beantwoord:

* Wie?
* Wat?
* Waar?
* Wanneer?
* Waarom?
* Hoe?

Hierdie vrae staan algemeen as die '''vyf W's en een H''' bekend en help joernaliste om die belangrikste feite van 'n nuusgebeurtenis te identifiseer.

Radiojoernaliste vermy gewoonlik onnodig ingewikkelde sinne en vaktaal wanneer eenvoudiger taal dieselfde betekenis kan oordra. Getalle, name en plekname moet ook op 'n manier geskryf word wat die nuusleser maklik en akkuraat kan uitspreek.

== Nuusbulletins ==

'n '''Radionuusbulletin''' is 'n versameling nuusberigte wat gedurende 'n bepaalde tydgleuf uitgesaai word.

Bulletins kan plaaslike, streeks-, nasionale en internasionale nuus bevat. Afhangende van die radiostasie kan dit ook sport, weer, verkeer, sake- en ekonomiese nuus insluit.

Nuusredakteurs en joernaliste bepaal gewoonlik die volgorde van stories volgens faktore soos nuuswaardigheid, relevansie, aktualiteit en die behoeftes van die teikengehoor.

== Onderhoude ==

Onderhoude vorm 'n belangrike deel van radiojoernalistiek. Joernaliste voer onderhoude met onder andere ooggetuies, kundiges, staatsamptenare, gemeenskapslede en ander persone wat relevante inligting oor 'n onderwerp kan verskaf.

Radio-onderhoude kan regstreeks of vooraf opgeneem word.

Gedeeltes van 'n opgeneemde onderhoud kan as '''klankgrepe''' in 'n nuusberig of nuusbulletin gebruik word. Dit stel luisteraars in staat om relevante persone direk te hoor eerder as dat alle inligting deur die joernalis oorgedra word.

== Regstreekse verslaggewing ==

Radio maak dit moontlik om gebeure regstreeks te dek. 'n Radiojoernalis kan vanaf die toneel van 'n gebeurtenis verslag doen terwyl dit plaasvind.

Regstreekse verslaggewing word onder meer gebruik tydens verkiesings, sportbyeenkomste, openbare geleenthede, noodsituasies, betogings en ander nuuswaardige gebeurtenisse.

Omdat daar tydens 'n regstreekse uitsending minder geleentheid vir redigering is, moet joernaliste besondere aandag aan akkuraatheid, taalgebruik en verifikasie gee.

== Etiek ==

Etiese beginsels vorm 'n belangrike deel van radiojoernalistiek. Joernaliste moet daarna streef om inligting akkuraat en verantwoordelik aan die publiek oor te dra.

Belangrike joernalistieke beginsels sluit onder meer in:

* akkuraatheid;
* verifikasie van inligting;
* billikheid;
* onafhanklikheid;
* verantwoordbaarheid;
* onderskeid tussen feite en menings; en
* die regstelling van betekenisvolle foute.

UNESCO beklemtoon dat professionele radio onder meer afhanklik is van feitekontrole, akkuraatheid, gebalanseerde verslaggewing, joernalistieke ondersoek en onafhanklikheid van onbehoorlike kommersiële, ideologiese of politieke invloed.&lt;ref name=&quot;UNESCOEthics&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unesco.org/en/days/world-radio/radio-peace
 |title=Radio and Peace
 |publisher=UNESCO
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die geloofwaardigheid van 'n radiostasie en sy joernaliste hang grootliks af van die vertroue wat hulle by hul gehoor opbou.

== Gemeenskapsradio en radiojoernalistiek ==

[[Gemeenskapsradio]] speel 'n belangrike rol in radiojoernalistiek omdat dit dikwels nuus en kwessies dek wat direk met 'n bepaalde plaaslike gemeenskap verband hou.

Gemeenskapsradio kan aan plaaslike inwoners 'n platform bied om oor kwessies soos onderwys, gesondheid, plaaslike regering, misdaad, ontwikkeling en gemeenskapsaktiwiteite te praat.

UNESCO het gemeenskapsradio as 'n belangrike bron van inligting beskryf, veral in ontwikkelende lande en landelike gemeenskappe.&lt;ref name=&quot;UNESCOEducation&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000221199
 |title=Model Curricula for Journalism Education: A Compendium of New Syllabi
 |year=2013
 |publisher=UNESCO
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Radiojoernalis ==

'n '''Radiojoernalis''' is 'n joernalis wat nuus en ander joernalistieke inhoud vir radio vervaardig.

Afhangende van die organisasie en pos kan 'n radiojoernalis verantwoordelik wees vir:

* die navorsing van nuusonderwerpe;
* die identifisering en kontak van bronne;
* die voer van onderhoude;
* die skryf en redigering van nuusberigte;
* die voorbereiding van nuusbulletins;
* die opname en redigering van klank;
* nuuslees;
* verslaggewing vanaf die toneel;
* die verifikasie van feite; en
* die vervaardiging van inhoud vir digitale platforms.

By kleiner radiostasies kan een persoon verskeie van hierdie funksies verrig.

== Tegnologie ==

Tegnologiese ontwikkeling het die werk van radiojoernaliste verander. Digitale klankopnemers, slimfone, rekenaars en klankredigeringsprogrammatuur maak dit moontlik om nuus vinniger op te neem, te redigeer en te versprei.

Die [[internet]] het ook die tradisionele grense tussen radio en ander vorme van digitale media verminder. Radiostasies kan hul uitsendings aanlyn stroom en nuusinhoud deur webwerwe, mobiele toepassings en [[sosiale media]] versprei.

Radiojoernaliste vervaardig toenemend inhoud wat nie net tydens 'n tradisionele radio-uitsending gebruik word nie, maar ook as digitale klank, video en aanlyn teks versprei kan word.

== Podsendings ==

Die ontwikkeling van [[podsending]] het verdere geleenthede vir klankjoernalistiek geskep. Podsendings kan langer onderhoude, dokumentêre programme, ondersoekende joernalistiek en diepgaande nuusanalise bevat.

Hoewel podsendings nie noodwendig tradisionele radio is nie, gebruik radiojoernalistiek en joernalistieke podsendings baie van dieselfde vaardighede, waaronder navorsing, onderhoudvoering, klankopname, redigering en storievertelling.

UNESCO het daarop gewys dat jonger gehore toenemend van klank-, video- en visuele formate gebruik maak en dat podsendings 'n belangrike ruimte vir meer diepgaande joernalistieke inhoud geword het.&lt;ref name=&quot;UNESCOFuture&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unesco.org/en/articles/how-can-journalism-reinvent-itself
 |title=How can journalism reinvent itself?
 |date=3 July 2026
 |publisher=UNESCO
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Rol in die samelewing ==

Radiojoernalistiek kan 'n belangrike rol speel in die verspreiding van openbare inligting, veral waar radio 'n toeganklike kommunikasiemedium is.

Radionuus kan mense inlig oor onder meer politiek, ekonomie, gesondheid, onderwys, misdaad, sport, kultuur en plaaslike gemeenskapsake.

Radio is ook belangrik tydens noodsituasies en krisisse omdat inligting vinnig aan groot groepe mense versprei kan word.&lt;ref name=&quot;UNESCOTrusted&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unesco.org/en/articles/radio-trusted-guide-changing-world
 |title=Radio, the Trusted Guide in a Changing World
 |date=13 February 2024
 |publisher=UNESCO
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die medium kan verder ruimte bied vir openbare debat en vir verskillende gemeenskappe en groepe om hul ervarings en standpunte te deel. UNESCO beskryf radio as 'n medium wat uiteenlopende gemeenskappe, tale, onderwerpe, gaste en standpunte kan verteenwoordig.&lt;ref name=&quot;UNESCODiversity&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unesco.org/en/articles/world-radio-day-2020
 |title=World Radio Day 2020
 |publisher=UNESCO
 |date=13 February 2020
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==

* [[Joernalistiek]]
* [[Radio]]
* [[Nuus]]
* [[Nuusleser]]
* [[Uitsaaiwese]]
* [[Radiouitsaaiwese in Suid-Afrika]]
* [[Gemeenskapsradio]]
* [[Onderhoud]]
* [[Podsending]]
* [[Massamedia]]</text>
      <sha1>cowb5jf4w8c2oo2glf5b9m0zdyvyzcg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974310</id>
      <parentid>2974309</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Verwysings bygevoeg</comment>
      <origin>2974310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13002" sha1="h3fycewpd4gfmlnexkin92e39pmxbow" xml:space="preserve">'''Radiojoernalistiek''' is 'n vorm van [[joernalistiek]] waarin nuus en ander joernalistieke inhoud hoofsaaklik vir uitsending oor [[radio]] versamel, nagevors, geskryf, geredigeer en aangebied word. Dit sluit onder meer nuusbulletins, onderhoude, verslaggewing, aktualiteitsprogramme, regstreekse uitsendings en ondersoekende joernalistiek in.

Radiojoernalistiek verskil van gedrukte joernalistiek omdat die inhoud hoofsaaklik deur klank aan die gehoor oorgedra word. Radiojoernaliste moet daarom inligting duidelik, bondig en op 'n manier aanbied wat maklik deur luisteraars verstaan kan word.

Radio bly wêreldwyd 'n belangrike kommunikasiemedium vir die verspreiding van nuus, inligting en opvoedkundige inhoud.&lt;ref name=&quot;UNESCORadio&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unesco.org/en/articles/radio-unescos-enduring-commitment-information-and-communication
 |title=Radio: UNESCO's Enduring Commitment to Information and Communication
 |date=11 March 2024
 |publisher=UNESCO
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==

Radiojoernalistiek het ontwikkel namate radio gedurende die vroeë 20ste eeu as 'n massakommunikasiemedium gevestig geraak het. Die vermoë om nuus vinnig deur klank aan groot gehore oor te dra, het radio 'n belangrike rol in die ontwikkeling van moderne joernalistiek gegee.

Radio is deur die 20ste eeu toenemend gebruik vir nuusbulletins, politieke verslaggewing, sportverslaggewing, onderhoude en regstreekse dekking van belangrike gebeurtenisse.

[[UNESCO]] het radio sedert die organisasie se ontstaan as 'n belangrike kommunikasiemedium beskou en het reeds in 1947 sy eie uitsaaifasiliteit gebruik om programme oor onderwys, wetenskap en kultuur te vervaardig en aan uitsaaiers beskikbaar te stel.&lt;ref name=&quot;UNESCORadio&quot; /&gt;

== Radiojoernalistiek in Suid-Afrika ==

Die geskiedenis van radiojoernalistiek in [[Suid-Afrika]] hou nou verband met die ontwikkeling van [[radiouitsaaiwese in Suid-Afrika]].

Die eerste eksperimentele radio-uitsending in Suid-Afrika het op 18 Desember 1923 in [[Johannesburg]] plaasgevind. Die uitsending, wat deur die Western Electric Company gedoen is, het uit 'n musiekkonsert bestaan.&lt;ref name=&quot;SAHORadio1923&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sahistory.org.za/dated-event/first-experimental-radio-broadcast-south-africa-takes-place
 |title=The first experimental radio broadcast in South Africa takes place
 |publisher=South African History Online
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Radio-uitsaaiwese het daarna uitgebrei en nuus het 'n toenemend belangrike deel van radioprogrammering geword. Teen April 1927 is onder meer 'n daaglikse nuusbulletin in [[Afrikaans]] uitgesaai.&lt;ref name=&quot;SAHONews&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sahistory.org.za/dated-event/south-african-broadcasting-corporation-sabc-introduces-its-first-national-news-service
 |title=The South African Broadcasting Corporation (SABC) introduces its first national news service
 |publisher=South African History Online
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] (SAUK) is later as die land se openbare uitsaaier gevestig en het 'n belangrike rol in die ontwikkeling van radionuus gespeel.

Op 17 Julie 1950 het die SAUK sy eerste nasionale nuusdiens ingestel.&lt;ref name=&quot;SAHONews&quot; /&gt;

Met die latere uitbreiding van openbare, kommersiële en [[gemeenskapsradio|gemeenskapsradiostasies]] het radiojoernalistiek verder ontwikkel en 'n groter verskeidenheid plaaslike en nasionale gehore begin bedien.

== Kenmerke ==

Radiojoernalistiek maak hoofsaaklik van klank gebruik. Anders as televisie het radio nie visuele beelde om die joernalistieke verhaal te ondersteun nie. Die joernalis moet daarom woorde, stemme, onderhoude, natuurlike klank en ander klankelemente gebruik om inligting aan die luisteraar oor te dra.

Kenmerkende eienskappe van radiojoernalistiek sluit in:

* bondige en duidelike taal;
* kort sinne;
* die gebruik van verstaanbare spreektaal;
* akkurate feite en bronverifikasie;
* onderhoude en klankgrepe;
* nuusbulletins;
* regstreekse verslaggewing;
* vinnige verspreiding van nuus; en
* die gebruik van stemtoon, tempo en uitspraak tydens aanbieding.

== Nuusinsameling ==

Soos ander joernaliste moet radiojoernaliste inligting versamel en verifieer voordat dit uitgesaai word. Inligting kan onder meer verkry word deur onderhoude, persverklarings, amptelike dokumente, nuusagentskappe, ooggetuies en ander betroubare bronne.

Feite en verifikasie vorm 'n belangrike deel van professionele joernalistiek. UNESCO beklemtoon die belangrikheid van feite, verifikasie en nuuswaardigheid in die proses waardeur joernaliste nuus identifiseer en ontwikkel.&lt;ref name=&quot;UNESCONews&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unesco.org/archives/multimedia/document-6114
 |title=What Makes News
 |publisher=UNESCO
 |year=2021
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Radiojoernaliste moet dikwels onder streng tydsdruk werk, veral wanneer hulle oor ontwikkelende of dringende nuusgebeure verslag doen.

== Nuusskryf vir radio ==

Radionuus word hoofsaaklik geskryf om '''gehoor''' eerder as gelees te word. Die taalgebruik moet daarom natuurlik en maklik verstaanbaar wees.

Radiojoernaliste plaas gewoonlik die belangrikste inligting vroeg in 'n nuusberig. Die joernalis probeer vrae soos die volgende beantwoord:

* Wie?
* Wat?
* Waar?
* Wanneer?
* Waarom?
* Hoe?

Hierdie vrae staan algemeen as die '''vyf W's en een H''' bekend en help joernaliste om die belangrikste feite van 'n nuusgebeurtenis te identifiseer.

Radiojoernaliste vermy gewoonlik onnodig ingewikkelde sinne en vaktaal wanneer eenvoudiger taal dieselfde betekenis kan oordra. Getalle, name en plekname moet ook op 'n manier geskryf word wat die nuusleser maklik en akkuraat kan uitspreek.

== Nuusbulletins ==

'n '''Radionuusbulletin''' is 'n versameling nuusberigte wat gedurende 'n bepaalde tydgleuf uitgesaai word.

Bulletins kan plaaslike, streeks-, nasionale en internasionale nuus bevat. Afhangende van die radiostasie kan dit ook sport, weer, verkeer, sake- en ekonomiese nuus insluit.

Nuusredakteurs en joernaliste bepaal gewoonlik die volgorde van stories volgens faktore soos nuuswaardigheid, relevansie, aktualiteit en die behoeftes van die teikengehoor.

== Onderhoude ==

Onderhoude vorm 'n belangrike deel van radiojoernalistiek. Joernaliste voer onderhoude met onder andere ooggetuies, kundiges, staatsamptenare, gemeenskapslede en ander persone wat relevante inligting oor 'n onderwerp kan verskaf.

Radio-onderhoude kan regstreeks of vooraf opgeneem word.

Gedeeltes van 'n opgeneemde onderhoud kan as '''klankgrepe''' in 'n nuusberig of nuusbulletin gebruik word. Dit stel luisteraars in staat om relevante persone direk te hoor eerder as dat alle inligting deur die joernalis oorgedra word.

== Regstreekse verslaggewing ==

Radio maak dit moontlik om gebeure regstreeks te dek. 'n Radiojoernalis kan vanaf die toneel van 'n gebeurtenis verslag doen terwyl dit plaasvind.

Regstreekse verslaggewing word onder meer gebruik tydens verkiesings, sportbyeenkomste, openbare geleenthede, noodsituasies, betogings en ander nuuswaardige gebeurtenisse.

Omdat daar tydens 'n regstreekse uitsending minder geleentheid vir redigering is, moet joernaliste besondere aandag aan akkuraatheid, taalgebruik en verifikasie gee.

== Etiek ==

Etiese beginsels vorm 'n belangrike deel van radiojoernalistiek. Joernaliste moet daarna streef om inligting akkuraat en verantwoordelik aan die publiek oor te dra.

Belangrike joernalistieke beginsels sluit onder meer in:

* akkuraatheid;
* verifikasie van inligting;
* billikheid;
* onafhanklikheid;
* verantwoordbaarheid;
* onderskeid tussen feite en menings; en
* die regstelling van betekenisvolle foute.

UNESCO beklemtoon dat professionele radio onder meer afhanklik is van feitekontrole, akkuraatheid, gebalanseerde verslaggewing, joernalistieke ondersoek en onafhanklikheid van onbehoorlike kommersiële, ideologiese of politieke invloed.&lt;ref name=&quot;UNESCOEthics&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unesco.org/en/days/world-radio/radio-peace
 |title=Radio and Peace
 |publisher=UNESCO
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die geloofwaardigheid van 'n radiostasie en sy joernaliste hang grootliks af van die vertroue wat hulle by hul gehoor opbou.

== Gemeenskapsradio en radiojoernalistiek ==

[[Gemeenskapsradio]] speel 'n belangrike rol in radiojoernalistiek omdat dit dikwels nuus en kwessies dek wat direk met 'n bepaalde plaaslike gemeenskap verband hou.

Gemeenskapsradio kan aan plaaslike inwoners 'n platform bied om oor kwessies soos onderwys, gesondheid, plaaslike regering, misdaad, ontwikkeling en gemeenskapsaktiwiteite te praat.

UNESCO het gemeenskapsradio as 'n belangrike bron van inligting beskryf, veral in ontwikkelende lande en landelike gemeenskappe.&lt;ref name=&quot;UNESCOEducation&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000221199
 |title=Model Curricula for Journalism Education: A Compendium of New Syllabi
 |year=2013
 |publisher=UNESCO
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Radiojoernalis ==

'n '''Radiojoernalis''' is 'n joernalis wat nuus en ander joernalistieke inhoud vir radio vervaardig.

Afhangende van die organisasie en pos kan 'n radiojoernalis verantwoordelik wees vir:

* die navorsing van nuusonderwerpe;
* die identifisering en kontak van bronne;
* die voer van onderhoude;
* die skryf en redigering van nuusberigte;
* die voorbereiding van nuusbulletins;
* die opname en redigering van klank;
* nuuslees;
* verslaggewing vanaf die toneel;
* die verifikasie van feite; en
* die vervaardiging van inhoud vir digitale platforms.

By kleiner radiostasies kan een persoon verskeie van hierdie funksies verrig.

== Tegnologie ==

Tegnologiese ontwikkeling het die werk van radiojoernaliste verander. Digitale klankopnemers, slimfone, rekenaars en klankredigeringsprogrammatuur maak dit moontlik om nuus vinniger op te neem, te redigeer en te versprei.

Die [[internet]] het ook die tradisionele grense tussen radio en ander vorme van digitale media verminder. Radiostasies kan hul uitsendings aanlyn stroom en nuusinhoud deur webwerwe, mobiele toepassings en [[sosiale media]] versprei.

Radiojoernaliste vervaardig toenemend inhoud wat nie net tydens 'n tradisionele radio-uitsending gebruik word nie, maar ook as digitale klank, video en aanlyn teks versprei kan word.

== Podsendings ==

Die ontwikkeling van [[podsending]] het verdere geleenthede vir klankjoernalistiek geskep. Podsendings kan langer onderhoude, dokumentêre programme, ondersoekende joernalistiek en diepgaande nuusanalise bevat.

Hoewel podsendings nie noodwendig tradisionele radio is nie, gebruik radiojoernalistiek en joernalistieke podsendings baie van dieselfde vaardighede, waaronder navorsing, onderhoudvoering, klankopname, redigering en storievertelling.

UNESCO het daarop gewys dat jonger gehore toenemend van klank-, video- en visuele formate gebruik maak en dat podsendings 'n belangrike ruimte vir meer diepgaande joernalistieke inhoud geword het.&lt;ref name=&quot;UNESCOFuture&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unesco.org/en/articles/how-can-journalism-reinvent-itself
 |title=How can journalism reinvent itself?
 |date=3 July 2026
 |publisher=UNESCO
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Rol in die samelewing ==

Radiojoernalistiek kan 'n belangrike rol speel in die verspreiding van openbare inligting, veral waar radio 'n toeganklike kommunikasiemedium is.

Radionuus kan mense inlig oor onder meer politiek, ekonomie, gesondheid, onderwys, misdaad, sport, kultuur en plaaslike gemeenskapsake.

Radio is ook belangrik tydens noodsituasies en krisisse omdat inligting vinnig aan groot groepe mense versprei kan word.&lt;ref name=&quot;UNESCOTrusted&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unesco.org/en/articles/radio-trusted-guide-changing-world
 |title=Radio, the Trusted Guide in a Changing World
 |date=13 February 2024
 |publisher=UNESCO
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die medium kan verder ruimte bied vir openbare debat en vir verskillende gemeenskappe en groepe om hul ervarings en standpunte te deel. UNESCO beskryf radio as 'n medium wat uiteenlopende gemeenskappe, tale, onderwerpe, gaste en standpunte kan verteenwoordig.&lt;ref name=&quot;UNESCODiversity&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unesco.org/en/articles/world-radio-day-2020
 |title=World Radio Day 2020
 |publisher=UNESCO
 |date=13 February 2020
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==

* [[Joernalistiek]]
* [[Radio]]
* [[Nuus]]
* [[Nuusleser]]
* [[Uitsaaiwese]]
* [[Radiouitsaaiwese in Suid-Afrika]]
* [[Gemeenskapsradio]]
* [[Onderhoud]]
* [[Podsending]]
* [[Massamedia]]
== Verwysings ==

{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==

* [https://www.unesco.org/en/days/world-radio UNESCO – World Radio Day]
* [https://www.unesco.org/en/communication-information UNESCO – Communication and Information]
* [https://sahistory.org.za/ South African History Online]</text>
      <sha1>h3fycewpd4gfmlnexkin92e39pmxbow</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974311</id>
      <parentid>2974310</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:04:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Bygevoegde kategoriee</comment>
      <origin>2974311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13168" sha1="n791ze96dd4kl2xogxnlwjvvgsdnz0r" xml:space="preserve">'''Radiojoernalistiek''' is 'n vorm van [[joernalistiek]] waarin nuus en ander joernalistieke inhoud hoofsaaklik vir uitsending oor [[radio]] versamel, nagevors, geskryf, geredigeer en aangebied word. Dit sluit onder meer nuusbulletins, onderhoude, verslaggewing, aktualiteitsprogramme, regstreekse uitsendings en ondersoekende joernalistiek in.

Radiojoernalistiek verskil van gedrukte joernalistiek omdat die inhoud hoofsaaklik deur klank aan die gehoor oorgedra word. Radiojoernaliste moet daarom inligting duidelik, bondig en op 'n manier aanbied wat maklik deur luisteraars verstaan kan word.

Radio bly wêreldwyd 'n belangrike kommunikasiemedium vir die verspreiding van nuus, inligting en opvoedkundige inhoud.&lt;ref name=&quot;UNESCORadio&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unesco.org/en/articles/radio-unescos-enduring-commitment-information-and-communication
 |title=Radio: UNESCO's Enduring Commitment to Information and Communication
 |date=11 March 2024
 |publisher=UNESCO
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Geskiedenis ==

Radiojoernalistiek het ontwikkel namate radio gedurende die vroeë 20ste eeu as 'n massakommunikasiemedium gevestig geraak het. Die vermoë om nuus vinnig deur klank aan groot gehore oor te dra, het radio 'n belangrike rol in die ontwikkeling van moderne joernalistiek gegee.

Radio is deur die 20ste eeu toenemend gebruik vir nuusbulletins, politieke verslaggewing, sportverslaggewing, onderhoude en regstreekse dekking van belangrike gebeurtenisse.

[[UNESCO]] het radio sedert die organisasie se ontstaan as 'n belangrike kommunikasiemedium beskou en het reeds in 1947 sy eie uitsaaifasiliteit gebruik om programme oor onderwys, wetenskap en kultuur te vervaardig en aan uitsaaiers beskikbaar te stel.&lt;ref name=&quot;UNESCORadio&quot; /&gt;

== Radiojoernalistiek in Suid-Afrika ==

Die geskiedenis van radiojoernalistiek in [[Suid-Afrika]] hou nou verband met die ontwikkeling van [[radiouitsaaiwese in Suid-Afrika]].

Die eerste eksperimentele radio-uitsending in Suid-Afrika het op 18 Desember 1923 in [[Johannesburg]] plaasgevind. Die uitsending, wat deur die Western Electric Company gedoen is, het uit 'n musiekkonsert bestaan.&lt;ref name=&quot;SAHORadio1923&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sahistory.org.za/dated-event/first-experimental-radio-broadcast-south-africa-takes-place
 |title=The first experimental radio broadcast in South Africa takes place
 |publisher=South African History Online
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Radio-uitsaaiwese het daarna uitgebrei en nuus het 'n toenemend belangrike deel van radioprogrammering geword. Teen April 1927 is onder meer 'n daaglikse nuusbulletin in [[Afrikaans]] uitgesaai.&lt;ref name=&quot;SAHONews&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sahistory.org.za/dated-event/south-african-broadcasting-corporation-sabc-introduces-its-first-national-news-service
 |title=The South African Broadcasting Corporation (SABC) introduces its first national news service
 |publisher=South African History Online
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] (SAUK) is later as die land se openbare uitsaaier gevestig en het 'n belangrike rol in die ontwikkeling van radionuus gespeel.

Op 17 Julie 1950 het die SAUK sy eerste nasionale nuusdiens ingestel.&lt;ref name=&quot;SAHONews&quot; /&gt;

Met die latere uitbreiding van openbare, kommersiële en [[gemeenskapsradio|gemeenskapsradiostasies]] het radiojoernalistiek verder ontwikkel en 'n groter verskeidenheid plaaslike en nasionale gehore begin bedien.

== Kenmerke ==

Radiojoernalistiek maak hoofsaaklik van klank gebruik. Anders as televisie het radio nie visuele beelde om die joernalistieke verhaal te ondersteun nie. Die joernalis moet daarom woorde, stemme, onderhoude, natuurlike klank en ander klankelemente gebruik om inligting aan die luisteraar oor te dra.

Kenmerkende eienskappe van radiojoernalistiek sluit in:

* bondige en duidelike taal;
* kort sinne;
* die gebruik van verstaanbare spreektaal;
* akkurate feite en bronverifikasie;
* onderhoude en klankgrepe;
* nuusbulletins;
* regstreekse verslaggewing;
* vinnige verspreiding van nuus; en
* die gebruik van stemtoon, tempo en uitspraak tydens aanbieding.

== Nuusinsameling ==

Soos ander joernaliste moet radiojoernaliste inligting versamel en verifieer voordat dit uitgesaai word. Inligting kan onder meer verkry word deur onderhoude, persverklarings, amptelike dokumente, nuusagentskappe, ooggetuies en ander betroubare bronne.

Feite en verifikasie vorm 'n belangrike deel van professionele joernalistiek. UNESCO beklemtoon die belangrikheid van feite, verifikasie en nuuswaardigheid in die proses waardeur joernaliste nuus identifiseer en ontwikkel.&lt;ref name=&quot;UNESCONews&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unesco.org/archives/multimedia/document-6114
 |title=What Makes News
 |publisher=UNESCO
 |year=2021
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Radiojoernaliste moet dikwels onder streng tydsdruk werk, veral wanneer hulle oor ontwikkelende of dringende nuusgebeure verslag doen.

== Nuusskryf vir radio ==

Radionuus word hoofsaaklik geskryf om '''gehoor''' eerder as gelees te word. Die taalgebruik moet daarom natuurlik en maklik verstaanbaar wees.

Radiojoernaliste plaas gewoonlik die belangrikste inligting vroeg in 'n nuusberig. Die joernalis probeer vrae soos die volgende beantwoord:

* Wie?
* Wat?
* Waar?
* Wanneer?
* Waarom?
* Hoe?

Hierdie vrae staan algemeen as die '''vyf W's en een H''' bekend en help joernaliste om die belangrikste feite van 'n nuusgebeurtenis te identifiseer.

Radiojoernaliste vermy gewoonlik onnodig ingewikkelde sinne en vaktaal wanneer eenvoudiger taal dieselfde betekenis kan oordra. Getalle, name en plekname moet ook op 'n manier geskryf word wat die nuusleser maklik en akkuraat kan uitspreek.

== Nuusbulletins ==

'n '''Radionuusbulletin''' is 'n versameling nuusberigte wat gedurende 'n bepaalde tydgleuf uitgesaai word.

Bulletins kan plaaslike, streeks-, nasionale en internasionale nuus bevat. Afhangende van die radiostasie kan dit ook sport, weer, verkeer, sake- en ekonomiese nuus insluit.

Nuusredakteurs en joernaliste bepaal gewoonlik die volgorde van stories volgens faktore soos nuuswaardigheid, relevansie, aktualiteit en die behoeftes van die teikengehoor.

== Onderhoude ==

Onderhoude vorm 'n belangrike deel van radiojoernalistiek. Joernaliste voer onderhoude met onder andere ooggetuies, kundiges, staatsamptenare, gemeenskapslede en ander persone wat relevante inligting oor 'n onderwerp kan verskaf.

Radio-onderhoude kan regstreeks of vooraf opgeneem word.

Gedeeltes van 'n opgeneemde onderhoud kan as '''klankgrepe''' in 'n nuusberig of nuusbulletin gebruik word. Dit stel luisteraars in staat om relevante persone direk te hoor eerder as dat alle inligting deur die joernalis oorgedra word.

== Regstreekse verslaggewing ==

Radio maak dit moontlik om gebeure regstreeks te dek. 'n Radiojoernalis kan vanaf die toneel van 'n gebeurtenis verslag doen terwyl dit plaasvind.

Regstreekse verslaggewing word onder meer gebruik tydens verkiesings, sportbyeenkomste, openbare geleenthede, noodsituasies, betogings en ander nuuswaardige gebeurtenisse.

Omdat daar tydens 'n regstreekse uitsending minder geleentheid vir redigering is, moet joernaliste besondere aandag aan akkuraatheid, taalgebruik en verifikasie gee.

== Etiek ==

Etiese beginsels vorm 'n belangrike deel van radiojoernalistiek. Joernaliste moet daarna streef om inligting akkuraat en verantwoordelik aan die publiek oor te dra.

Belangrike joernalistieke beginsels sluit onder meer in:

* akkuraatheid;
* verifikasie van inligting;
* billikheid;
* onafhanklikheid;
* verantwoordbaarheid;
* onderskeid tussen feite en menings; en
* die regstelling van betekenisvolle foute.

UNESCO beklemtoon dat professionele radio onder meer afhanklik is van feitekontrole, akkuraatheid, gebalanseerde verslaggewing, joernalistieke ondersoek en onafhanklikheid van onbehoorlike kommersiële, ideologiese of politieke invloed.&lt;ref name=&quot;UNESCOEthics&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unesco.org/en/days/world-radio/radio-peace
 |title=Radio and Peace
 |publisher=UNESCO
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die geloofwaardigheid van 'n radiostasie en sy joernaliste hang grootliks af van die vertroue wat hulle by hul gehoor opbou.

== Gemeenskapsradio en radiojoernalistiek ==

[[Gemeenskapsradio]] speel 'n belangrike rol in radiojoernalistiek omdat dit dikwels nuus en kwessies dek wat direk met 'n bepaalde plaaslike gemeenskap verband hou.

Gemeenskapsradio kan aan plaaslike inwoners 'n platform bied om oor kwessies soos onderwys, gesondheid, plaaslike regering, misdaad, ontwikkeling en gemeenskapsaktiwiteite te praat.

UNESCO het gemeenskapsradio as 'n belangrike bron van inligting beskryf, veral in ontwikkelende lande en landelike gemeenskappe.&lt;ref name=&quot;UNESCOEducation&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000221199
 |title=Model Curricula for Journalism Education: A Compendium of New Syllabi
 |year=2013
 |publisher=UNESCO
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Radiojoernalis ==

'n '''Radiojoernalis''' is 'n joernalis wat nuus en ander joernalistieke inhoud vir radio vervaardig.

Afhangende van die organisasie en pos kan 'n radiojoernalis verantwoordelik wees vir:

* die navorsing van nuusonderwerpe;
* die identifisering en kontak van bronne;
* die voer van onderhoude;
* die skryf en redigering van nuusberigte;
* die voorbereiding van nuusbulletins;
* die opname en redigering van klank;
* nuuslees;
* verslaggewing vanaf die toneel;
* die verifikasie van feite; en
* die vervaardiging van inhoud vir digitale platforms.

By kleiner radiostasies kan een persoon verskeie van hierdie funksies verrig.

== Tegnologie ==

Tegnologiese ontwikkeling het die werk van radiojoernaliste verander. Digitale klankopnemers, slimfone, rekenaars en klankredigeringsprogrammatuur maak dit moontlik om nuus vinniger op te neem, te redigeer en te versprei.

Die [[internet]] het ook die tradisionele grense tussen radio en ander vorme van digitale media verminder. Radiostasies kan hul uitsendings aanlyn stroom en nuusinhoud deur webwerwe, mobiele toepassings en [[sosiale media]] versprei.

Radiojoernaliste vervaardig toenemend inhoud wat nie net tydens 'n tradisionele radio-uitsending gebruik word nie, maar ook as digitale klank, video en aanlyn teks versprei kan word.

== Podsendings ==

Die ontwikkeling van [[podsending]] het verdere geleenthede vir klankjoernalistiek geskep. Podsendings kan langer onderhoude, dokumentêre programme, ondersoekende joernalistiek en diepgaande nuusanalise bevat.

Hoewel podsendings nie noodwendig tradisionele radio is nie, gebruik radiojoernalistiek en joernalistieke podsendings baie van dieselfde vaardighede, waaronder navorsing, onderhoudvoering, klankopname, redigering en storievertelling.

UNESCO het daarop gewys dat jonger gehore toenemend van klank-, video- en visuele formate gebruik maak en dat podsendings 'n belangrike ruimte vir meer diepgaande joernalistieke inhoud geword het.&lt;ref name=&quot;UNESCOFuture&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unesco.org/en/articles/how-can-journalism-reinvent-itself
 |title=How can journalism reinvent itself?
 |date=3 July 2026
 |publisher=UNESCO
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Rol in die samelewing ==

Radiojoernalistiek kan 'n belangrike rol speel in die verspreiding van openbare inligting, veral waar radio 'n toeganklike kommunikasiemedium is.

Radionuus kan mense inlig oor onder meer politiek, ekonomie, gesondheid, onderwys, misdaad, sport, kultuur en plaaslike gemeenskapsake.

Radio is ook belangrik tydens noodsituasies en krisisse omdat inligting vinnig aan groot groepe mense versprei kan word.&lt;ref name=&quot;UNESCOTrusted&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unesco.org/en/articles/radio-trusted-guide-changing-world
 |title=Radio, the Trusted Guide in a Changing World
 |date=13 February 2024
 |publisher=UNESCO
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

Die medium kan verder ruimte bied vir openbare debat en vir verskillende gemeenskappe en groepe om hul ervarings en standpunte te deel. UNESCO beskryf radio as 'n medium wat uiteenlopende gemeenskappe, tale, onderwerpe, gaste en standpunte kan verteenwoordig.&lt;ref name=&quot;UNESCODiversity&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.unesco.org/en/articles/world-radio-day-2020
 |title=World Radio Day 2020
 |publisher=UNESCO
 |date=13 February 2020
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Sien ook ==

* [[Joernalistiek]]
* [[Radio]]
* [[Nuus]]
* [[Nuusleser]]
* [[Uitsaaiwese]]
* [[Radiouitsaaiwese in Suid-Afrika]]
* [[Gemeenskapsradio]]
* [[Onderhoud]]
* [[Podsending]]
* [[Massamedia]]
== Verwysings ==

{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==

* [https://www.unesco.org/en/days/world-radio UNESCO – World Radio Day]
* [https://www.unesco.org/en/communication-information UNESCO – Communication and Information]
* [https://sahistory.org.za/ South African History Online]

{{DEFAULTSORT:Radiojoernalistiek}}
[[Kategorie:Joernalistiek]]
[[Kategorie:Radio]]
[[Kategorie:Uitsaaiwese]]
[[Kategorie:Massamedia]]
[[Kategorie:Radiouitsaaiwese]]</text>
      <sha1>n791ze96dd4kl2xogxnlwjvvgsdnz0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abbot Elemetary</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470014</id>
    <revision>
      <id>2974313</id>
      <timestamp>2026-09-30T16:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tshegi</username>
        <id>203835</id>
      </contributor>
      <comment>Hierdie is 'n artikel oor Abbot Elementary</comment>
      <origin>2974313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4172" sha1="kaer7f7edead62ue2vtmzmj7y4ispyq" xml:space="preserve">[[Lêer:Pdf 2026-09-30 142050.png|regs|471x471px]]
Die reeks ''Abbot Elementary''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/t/abbott-elementary/|title=Variety}}&lt;/ref&gt; is 'n werkplek-mokumentêre-sitkom oor 'n groep toegewyde onderwysers wat werk in 'n chronies onderbefondse, hoosaaklik Swart openbare skool in Philadelphia. In hierdie werkplek-komedie word 'n groep toegewyde, passievolle onderwysers en 'an tood-doof skoolhoof, saamgebring in 'n openbare skool in Philadelphia waar hulle, ten spytr van die uitdagings teen hule, vasbeslote is om hul leerders te help om in die lewe te slag. Al is hoerdie merkwaardige opvoeders onderbeman en onderbefonds, hulle hou van hulle doen - selfs al hou hulle nie van die skooldistrik se minder -as -uitmuntende houding tenoor die onderrig van kinders nie.

''Abbot Elementary'' vertolk Emmy-torkenningwenner [[Quinta Brunson]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.detpress.com/abc/shows/abbott-elementary/|title=Detpress}}&lt;/ref&gt; as Jannine Teagues, [[Tyler James Williams]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thereckoningmag.com/the-reckoning-blog/tyler-james-williams-is-a-caution-against-sexuality-fishing-expeditions|title=Thereckoning.com}}&lt;/ref&gt; as Gregory Eddie, [[Jannele James]] as Ava Coleman, [[Chris Perfetti]] as Jacob Hill, [[Lisa Ann Walter]] as Melissa Schemmenti, [[Willaim Stanford Davis]] as Mnr.Johnson en Emmy-toekenningwenner [[Sheryl Lee Ralph]] as Barbara Howard.

Quinta Brunson het die reeks geskep en dien as uitvoerende vervaardiger saam met [[Justin Halpern]] en [[Patrick Schumacker]] van [[Delicious Non-Sequitur Production]], [[Randall Einhorn]] en [[Brian Rubenstein]]. Die reeks word vervaardig deur Warner Bros. Televisie en 20ste Televisie, wat deel vorm van [[Disney Television Studios]].

=== Storielyn ===
Wat begin as geskree en gesug oor die ongeskuldige klug van 'n skoolklaskamer-mat wat bederf is beklemtoon gou meer sistemiese probleme. Daar is urine daarop pmdat die toilette nie werk nie. Die onderwyser kan nie nog van haar eie geld gebruik om dit te vervang nie. Die skooladministrasie beskou dit nie as belangrik genoeg vir 'n begrotingditem nie. En die kind wat daarop sou slaap tydens middagete wanneer hy nie tuis kon slaap nie, het skeilik nie net 'n manier om in die klas betrokke te wees verloor nie, maar ook 'n veilige toevlug.

So verloop nog 'n dag by die ''Wiilard R.Abbot Elementary School,'' wanneer die suksesse en beproewings universeel is, selfs al bestaan die gebou self nie verder as die Hollywood-klankverhoogte van ''Abbot Elementary'' nie- 'n TV sitkom vertel vanuit die oogpunt van openbare skoolonderwysers en- personeel. Dit het sy eerste seisoen op ABC afgesluit en is vir 'n tweede seisoen hernu. Die komediant uit Philidalphia, Quinta Brunson, het jare se werk in aanlyn-inhoud, dramatiese en sketskomedieereekse, en stemrolle vir animasie benut om die loodsaflewering van die reeks te ontwinkkel. Geïnspireer deur haar eie onderwys in die stad en haar moeder se werk as onderwyser daar, vertolk ''Abbot Elementary'' Brunson as Janine Teagues, wat haar tweede jaar as 'n graad 2-onderwyser by die fiktiewe skool navigeer. Die episodes ondersoek haar kollegas, leerders en interaksies deur 'n komiese en soms tragikomiese lens, asof dit deur 'n dokumetêre filmspan gevolg word, insluitend onderhoudsgemnten, vertelling oor A- en B- roll- beeldmteriaal, en baie vierde- muur-blikke van verwarring en verwarring en vreugde. Dit het skeilik en slim die land se voortdurende gesprek, om nie te praat van die vermaaklikheidskanon nie-- oor die verdediging van opnebare onderwys versterk.

Voor ''Abbot Elementary'' is hierdie mokumentêre-formaat veral gebruik in ''The Office'', 'n sitkom wat al meer as twee dekades deel van die openbare bewussyn is. Net soos ''The Office'' het ''Abbot Elementary'' 'n kern-ensemble-rolverdeling was sterk reaksies ontlok. Brunson skryf teenkarakters vir haar Ms Teagues-karakter wat karikature osu wees, was dit nie dat elke grap 'n kern van waarheid bevat nie. Sy word vergesel deur Janelle Jamesseskelm, opwaarts- mislukkende skoolhoof Ava Coleman(die skool se weergawe van Dunder Mifflin se Michael Scott).

==== Verwysings ====</text>
      <sha1>kaer7f7edead62ue2vtmzmj7y4ispyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nuusvertaling</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470015</id>
    <revision>
      <id>2974319</id>
      <timestamp>2026-09-30T16:46:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Nuwe artikel oor nuusvertaling geskep</comment>
      <origin>2974319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10739" sha1="ovw3hxwmx0wd5874x46d0j5sb3pevc1" xml:space="preserve">'''Nuusvertaling''' is die proses waardeur [[nuus]]inhoud uit een taal in 'n ander taal oorgedra en vir 'n bepaalde teikengehoor aangepas word. Dit vorm deel van [[joernalistiek]] en [[vertaling]] en kom voor in onder meer koerante, aanlyn nuusmedia, televisie en [[radio]].

In radiojoernalistiek behels nuusvertaling dikwels meer as 'n direkte woord-vir-woord-vertaling. Nuustekste kan tydens die vertaalproses ook geredigeer, verkort, herskryf en aangepas word sodat dit geskik is vir mondelinge aanbieding en die behoeftes van 'n spesifieke radiogehoor.&lt;ref name=&quot;VanRooyen2011&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Van Rooyen
 |first=Marlie
 |title=A mediation model for the translation of radio news texts in a multicultural newsroom
 |journal=Southern African Linguistics and Applied Language Studies
 |volume=29
 |issue=1
 |pages=17–29
 |year=2011
 |doi=10.2989/16073614.2011.583085
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Joernalistieke vertaling ==

Nuusvertaling word dikwels as 'n vorm van '''joernalistieke vertaling''' beskou. Joernalistieke vertaling verwys na vertaalaktiwiteite wat tydens die vervaardiging en verspreiding van nuus plaasvind.

Vertaling is nou verweef met ander joernalistieke aktiwiteite soos die keuse, redigering en herskryf van inligting. In internasionale nuusagentskappe word groot hoeveelhede inligting vinnig tussen verskillende tale en gemeenskappe versprei.&lt;ref name=&quot;Bielsa2007&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Bielsa
 |first=Esperança
 |title=Translation in global news agencies
 |journal=Target
 |volume=19
 |issue=1
 |year=2007
 |doi=10.1075/target.19.1.08bie
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Die persoon wat 'n nuusteks vertaal, moet daarom nie net die brontaal en doeltaal verstaan nie, maar ook die joernalistieke konteks, die medium en die behoeftes van die teikengehoor in ag neem.

== Nuusvertaling vir radio ==

Nuusvertaling vir radio het besondere vereistes omdat die vertaalde teks gewoonlik bedoel is om hardop gelees en deur die luisteraar gehoor te word.

'n Luisteraar kan nie noodwendig teruggaan en 'n ingewikkelde sin weer lees soos met 'n gedrukte artikel nie. Radionuustekste word daarom gewoonlik in 'n duidelike, bondige en natuurlike spreekstyl geskryf.

Wanneer 'n nuusteks vir radio vertaal word, kan die vertaler of joernalis onder meer:

* lang sinne verkort;
* ingewikkelde taal vereenvoudig;
* die woordorde vir natuurlike mondelinge aanbieding aanpas;
* onnodige besonderhede verwyder;
* name, syfers en plekname duidelik aanbied;
* kulturele of taalkundige verwysings vir die teikengehoor verduidelik;
* die teks volgens die beskikbare uitsaaityd verkort; en
* seker maak dat die betekenis van die oorspronklike nuusberig behoue bly.

Navorsing oor uitsaaijoernalistiek beklemtoon dat nuustekste vir radio anders as gedrukte nuus geskryf word en dat duidelike, bondige en gespreksgerigte taal belangrik is.&lt;ref name=&quot;IJNet&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://ijnet.org/en/resource/how-write-broadcast-news-stories
 |title=How to write broadcast news stories
 |date=30 October 2018
 |publisher=International Journalists' Network
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Vertaling en redigering ==

Nuusvertaling kan terselfdertyd vertaling en redigering behels. 'n Joernalis kan byvoorbeeld 'n nuusagentskap se berig ontvang, die belangrikste feite daaruit kies, die teks verkort en dit vervolgens in die taal van die radiostasie se gehoor aanbied.

Hierdie proses beteken dat die uiteindelike nuusteks nie altyd 'n direkte weergawe van een enkele bronteks is nie. Verskillende bronne kan gebruik en saamgevoeg word voordat die finale berig vervaardig word.

Navorsing oor nuusvertaling beskryf die proses daarom as nou verweef met ander joernalistieke praktyke soos seleksie, redigering en herskryf.&lt;ref name=&quot;Bielsa2007&quot; /&gt;

== Nuusvertaling in Suid-Afrika ==

Nuusvertaling is veral relevant in [[Suid-Afrika]] vanweë die land se meertalige medialandskap.

Navorsing oor Suid-Afrikaanse radio het getoon dat uitsaaijoernaliste in meertalige nuuskamers dikwels verskeie rolle vervul. Hulle kan terselfdertyd as joernaliste, redigeerders en vertalers optree wanneer nuus vir verskillende taalgehore vervaardig word.&lt;ref name=&quot;VanRooyen2011&quot; /&gt;

Nuustekste wat aanvanklik in [[Engels]] beskikbaar is, kan byvoorbeeld in een of meer ander Suid-Afrikaanse tale vertaal en vir die betrokke radiogehoor aangepas word.

Die proses is belangrik omdat verskillende radiostasies gemeenskappe met uiteenlopende taal- en kulturele behoeftes bedien.

== Gemeenskapsradio ==

[[Gemeenskapsradio]] speel 'n belangrike rol in Suid-Afrikaanse nuusvertaling. Gemeenskapsradiostasies bedien dikwels geografiese of ander spesifieke gemeenskappe en kan nuus in die tale wat deur daardie gemeenskappe gebruik word, aanbied.

'n Studie deur Marlie van Rooyen en Luc van Doorslaer oor meertalige gemeenskapsradiostasies in Suid-Afrika beskryf nuusvertaling as 'n samewerkende proses waarby verskeie rolspelers betrokke kan wees.&lt;ref name=&quot;VanRooyenDoorslaer2021&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=Van Rooyen
 |first1=Marlie
 |last2=Van Doorslaer
 |first2=Luc
 |title=News translation as collaboration in multilingual community radio stations in South Africa
 |journal=Language and Intercultural Communication
 |volume=21
 |issue=3
 |pages=411–425
 |year=2021
 |doi=10.1080/14708477.2021.1883046
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Die navorsing toon dat die vertaling van gemeenskapsradionuus nie noodwendig die werk van slegs een vertaler is nie. Nuuswerkers versamel inligting, stel berigte saam, redigeer inhoud, vertaal nuus en lees uiteindelik die nuusbulletins.&lt;ref name=&quot;VanRooyenDoorslaer2021&quot; /&gt;

== Vertaalproses ==

Die presiese proses van nuusvertaling verskil volgens die nuusorganisasie, medium en beskikbare tyd. 'n Tipiese proses kan egter uit die volgende stappe bestaan:

# '''Broninsameling''' – Die joernalis versamel inligting uit betroubare nuusbronne.
# '''Verifikasie''' – Name, datums, syfers, aanhalings en ander feite word nagegaan.
# '''Ontleding van die bronteks''' – Die belangrikste feite en kernboodskap word geïdentifiseer.
# '''Vertaling''' – Die inhoud word in die doeltaal oorgedra.
# '''Aanpassing''' – Die teks word vir die medium en teikengehoor aangepas.
# '''Redigering''' – Taal, grammatika, styl en struktuur word nagegaan.
# '''Proeflees''' – Die finale teks word vir moontlike foute nagegaan.
# '''Aanbieding of publikasie''' – Die vertaalde nuus word uitgesaai of gepubliseer.

In 'n radionuuskamer kan hierdie stappe binne 'n baie kort tydperk plaasvind omdat nuus voortdurend verander en bulletins op vasgestelde tye uitgesaai word.

== Die vyf W's en een H ==

Wanneer nuus vertaal en aangepas word, moet die belangrikste feite van die oorspronklike berig behoue bly. Joernaliste gebruik dikwels die sogenaamde '''vyf W's en een H''' om die kerninligting te identifiseer:

* '''Wie?''' – Wie is by die gebeurtenis betrokke?
* '''Wat?''' – Wat het gebeur?
* '''Waar?''' – Waar het dit gebeur?
* '''Wanneer?''' – Wanneer het dit gebeur?
* '''Waarom?''' – Waarom het dit gebeur?
* '''Hoe?''' – Hoe het dit gebeur?

Hierdie vrae kan help om te verseker dat noodsaaklike inligting nie tydens die vertaal- en redigeringsproses verlore gaan nie.

== Uitdagings ==

Nuusvertaling kan verskeie uitdagings inhou. Dit sluit in:

* streng spertye;
* beperkte uitsaaityd;
* verskille tussen die bron- en doelkultuur;
* terminologie waarvoor daar nie altyd 'n eenvoudige direkte vertaling bestaan nie;
* die vertaling van idiome en figuurlike taal;
* die korrekte uitspraak van name en plekke;
* die vertaling van politieke, regs- en tegniese terme;
* die behoud van akkuraatheid terwyl die teks verkort word; en
* die aanpassing van geskrewe nuus vir mondelinge aanbieding.

Navorsing oor Suid-Afrikaanse radionuuskamers wys daarop dat radiojoernaliste en bulletinvervaardigers onder aansienlike tydsdruk kan werk wanneer nuustekste vertaal en vir uitsending voorberei word.&lt;ref name=&quot;VanRooyen2011&quot; /&gt;

== Akkuraatheid en betekenis ==

Akkuraatheid is belangrik tydens nuusvertaling omdat veranderinge aan 'n teks die betekenis daarvan kan beïnvloed.

Die vertaler of joernalis moet die kernbetekenis van die oorspronklike inligting behou terwyl die teks natuurlik in die doeltaal aangebied word. Besondere sorg is nodig met name, datums, statistiek, direkte aanhalings en ander feite.

Vertaling moet ook nie onbevestigde inligting as 'n feit voorstel of die oorspronklike betekenis van 'n bron verander nie.

== Kulturele en taalkundige aanpassing ==

Nuus word vir gehore met verskillende kulturele en taalkundige agtergronde vervaardig. 'n Direkte vertaling is daarom nie altyd die doeltreffendste manier om dieselfde boodskap oor te dra nie.

Sekere begrippe kan verduideliking of aanpassing vereis sodat die teikengehoor die konteks kan verstaan. Hierdie aanpassings moet egter gedoen word sonder om die kernbetekenis of feite van die nuusberig te verander.

In Suid-Afrikaanse gemeenskapsradio beweeg nuuswerkers tussen verskillende tale, tekstipes en kommunikasiemodusse wanneer hulle nuus vir spesifieke gehore voorberei.&lt;ref name=&quot;VanRooyenPhD&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.arts.kuleuven.be/vertaalwetenschap/english/doctors/marlie-van-rooyen-tracing-translation-of-news-in-community-radio-SA
 |title=Tracing the translation of news in community radio in South Africa: An actor-network approach
 |publisher=KU Leuven
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Rol van die nuusleser ==

In sommige radiostasies word die vertaalde teks deur 'n aparte [[nuusleser]] aangebied, terwyl die joernalis, bulletinvervaardiger of vertaler by ander radiostasies self die nuus kan lees.

Die nuusleser moet die vertaalde teks vooraf verstaan om dit duidelik en natuurlik te kan aanbied. Uitspraak, tempo, beklemtoning en stemgebruik kan die verstaanbaarheid van die bulletin beïnvloed.

Wanneer dieselfde persoon die nuus vertaal, redigeer en lees, oorvleuel die rolle van vertaler, joernalis, redigeerder en nuusleser.

== Digitale tegnologie ==

Digitale tegnologie het die proses van nuusvertaling verander. Nuuswerkers kan elektroniese nuusbronne, digitale woordeboeke, terminologiedatabasisse en ander taalhulpmiddels gebruik wanneer hulle nuustekste voorberei.

[[Masjienvertaling]] en kunsmatige-intelligensie-gebaseerde taalhulpmiddels kan ook tydens die vertaalproses gebruik word. Joernalistieke inhoud vereis egter steeds noukeurige redigering en verifikasie, aangesien outomatiese vertalings foute, verkeerde konteks of onnatuurlike formulering kan bevat.

== Sien ook ==

* [[Vertaling]]
* [[Joernalistiek]]
* [[Radiojoernalistiek]]
* [[Nuus]]
* [[Nuusleser]]
* [[Gemeenskapsradio]]
* [[Radiouitsaaiwese]]
* [[Massamedia]]
* [[Masjienvertaling]]</text>
      <sha1>ovw3hxwmx0wd5874x46d0j5sb3pevc1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974320</id>
      <parentid>2974319</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:49:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Verwysings bygevoeg</comment>
      <origin>2974320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11151" sha1="lydhma12rf7klzvpojbfe9q7j67m08u" xml:space="preserve">'''Nuusvertaling''' is die proses waardeur [[nuus]]inhoud uit een taal in 'n ander taal oorgedra en vir 'n bepaalde teikengehoor aangepas word. Dit vorm deel van [[joernalistiek]] en [[vertaling]] en kom voor in onder meer koerante, aanlyn nuusmedia, televisie en [[radio]].

In radiojoernalistiek behels nuusvertaling dikwels meer as 'n direkte woord-vir-woord-vertaling. Nuustekste kan tydens die vertaalproses ook geredigeer, verkort, herskryf en aangepas word sodat dit geskik is vir mondelinge aanbieding en die behoeftes van 'n spesifieke radiogehoor.&lt;ref name=&quot;VanRooyen2011&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Van Rooyen
 |first=Marlie
 |title=A mediation model for the translation of radio news texts in a multicultural newsroom
 |journal=Southern African Linguistics and Applied Language Studies
 |volume=29
 |issue=1
 |pages=17–29
 |year=2011
 |doi=10.2989/16073614.2011.583085
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Joernalistieke vertaling ==

Nuusvertaling word dikwels as 'n vorm van '''joernalistieke vertaling''' beskou. Joernalistieke vertaling verwys na vertaalaktiwiteite wat tydens die vervaardiging en verspreiding van nuus plaasvind.

Vertaling is nou verweef met ander joernalistieke aktiwiteite soos die keuse, redigering en herskryf van inligting. In internasionale nuusagentskappe word groot hoeveelhede inligting vinnig tussen verskillende tale en gemeenskappe versprei.&lt;ref name=&quot;Bielsa2007&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Bielsa
 |first=Esperança
 |title=Translation in global news agencies
 |journal=Target
 |volume=19
 |issue=1
 |year=2007
 |doi=10.1075/target.19.1.08bie
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Die persoon wat 'n nuusteks vertaal, moet daarom nie net die brontaal en doeltaal verstaan nie, maar ook die joernalistieke konteks, die medium en die behoeftes van die teikengehoor in ag neem.

== Nuusvertaling vir radio ==

Nuusvertaling vir radio het besondere vereistes omdat die vertaalde teks gewoonlik bedoel is om hardop gelees en deur die luisteraar gehoor te word.

'n Luisteraar kan nie noodwendig teruggaan en 'n ingewikkelde sin weer lees soos met 'n gedrukte artikel nie. Radionuustekste word daarom gewoonlik in 'n duidelike, bondige en natuurlike spreekstyl geskryf.

Wanneer 'n nuusteks vir radio vertaal word, kan die vertaler of joernalis onder meer:

* lang sinne verkort;
* ingewikkelde taal vereenvoudig;
* die woordorde vir natuurlike mondelinge aanbieding aanpas;
* onnodige besonderhede verwyder;
* name, syfers en plekname duidelik aanbied;
* kulturele of taalkundige verwysings vir die teikengehoor verduidelik;
* die teks volgens die beskikbare uitsaaityd verkort; en
* seker maak dat die betekenis van die oorspronklike nuusberig behoue bly.

Navorsing oor uitsaaijoernalistiek beklemtoon dat nuustekste vir radio anders as gedrukte nuus geskryf word en dat duidelike, bondige en gespreksgerigte taal belangrik is.&lt;ref name=&quot;IJNet&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://ijnet.org/en/resource/how-write-broadcast-news-stories
 |title=How to write broadcast news stories
 |date=30 October 2018
 |publisher=International Journalists' Network
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Vertaling en redigering ==

Nuusvertaling kan terselfdertyd vertaling en redigering behels. 'n Joernalis kan byvoorbeeld 'n nuusagentskap se berig ontvang, die belangrikste feite daaruit kies, die teks verkort en dit vervolgens in die taal van die radiostasie se gehoor aanbied.

Hierdie proses beteken dat die uiteindelike nuusteks nie altyd 'n direkte weergawe van een enkele bronteks is nie. Verskillende bronne kan gebruik en saamgevoeg word voordat die finale berig vervaardig word.

Navorsing oor nuusvertaling beskryf die proses daarom as nou verweef met ander joernalistieke praktyke soos seleksie, redigering en herskryf.&lt;ref name=&quot;Bielsa2007&quot; /&gt;

== Nuusvertaling in Suid-Afrika ==

Nuusvertaling is veral relevant in [[Suid-Afrika]] vanweë die land se meertalige medialandskap.

Navorsing oor Suid-Afrikaanse radio het getoon dat uitsaaijoernaliste in meertalige nuuskamers dikwels verskeie rolle vervul. Hulle kan terselfdertyd as joernaliste, redigeerders en vertalers optree wanneer nuus vir verskillende taalgehore vervaardig word.&lt;ref name=&quot;VanRooyen2011&quot; /&gt;

Nuustekste wat aanvanklik in [[Engels]] beskikbaar is, kan byvoorbeeld in een of meer ander Suid-Afrikaanse tale vertaal en vir die betrokke radiogehoor aangepas word.

Die proses is belangrik omdat verskillende radiostasies gemeenskappe met uiteenlopende taal- en kulturele behoeftes bedien.

== Gemeenskapsradio ==

[[Gemeenskapsradio]] speel 'n belangrike rol in Suid-Afrikaanse nuusvertaling. Gemeenskapsradiostasies bedien dikwels geografiese of ander spesifieke gemeenskappe en kan nuus in die tale wat deur daardie gemeenskappe gebruik word, aanbied.

'n Studie deur Marlie van Rooyen en Luc van Doorslaer oor meertalige gemeenskapsradiostasies in Suid-Afrika beskryf nuusvertaling as 'n samewerkende proses waarby verskeie rolspelers betrokke kan wees.&lt;ref name=&quot;VanRooyenDoorslaer2021&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=Van Rooyen
 |first1=Marlie
 |last2=Van Doorslaer
 |first2=Luc
 |title=News translation as collaboration in multilingual community radio stations in South Africa
 |journal=Language and Intercultural Communication
 |volume=21
 |issue=3
 |pages=411–425
 |year=2021
 |doi=10.1080/14708477.2021.1883046
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Die navorsing toon dat die vertaling van gemeenskapsradionuus nie noodwendig die werk van slegs een vertaler is nie. Nuuswerkers versamel inligting, stel berigte saam, redigeer inhoud, vertaal nuus en lees uiteindelik die nuusbulletins.&lt;ref name=&quot;VanRooyenDoorslaer2021&quot; /&gt;

== Vertaalproses ==

Die presiese proses van nuusvertaling verskil volgens die nuusorganisasie, medium en beskikbare tyd. 'n Tipiese proses kan egter uit die volgende stappe bestaan:

# '''Broninsameling''' – Die joernalis versamel inligting uit betroubare nuusbronne.
# '''Verifikasie''' – Name, datums, syfers, aanhalings en ander feite word nagegaan.
# '''Ontleding van die bronteks''' – Die belangrikste feite en kernboodskap word geïdentifiseer.
# '''Vertaling''' – Die inhoud word in die doeltaal oorgedra.
# '''Aanpassing''' – Die teks word vir die medium en teikengehoor aangepas.
# '''Redigering''' – Taal, grammatika, styl en struktuur word nagegaan.
# '''Proeflees''' – Die finale teks word vir moontlike foute nagegaan.
# '''Aanbieding of publikasie''' – Die vertaalde nuus word uitgesaai of gepubliseer.

In 'n radionuuskamer kan hierdie stappe binne 'n baie kort tydperk plaasvind omdat nuus voortdurend verander en bulletins op vasgestelde tye uitgesaai word.

== Die vyf W's en een H ==

Wanneer nuus vertaal en aangepas word, moet die belangrikste feite van die oorspronklike berig behoue bly. Joernaliste gebruik dikwels die sogenaamde '''vyf W's en een H''' om die kerninligting te identifiseer:

* '''Wie?''' – Wie is by die gebeurtenis betrokke?
* '''Wat?''' – Wat het gebeur?
* '''Waar?''' – Waar het dit gebeur?
* '''Wanneer?''' – Wanneer het dit gebeur?
* '''Waarom?''' – Waarom het dit gebeur?
* '''Hoe?''' – Hoe het dit gebeur?

Hierdie vrae kan help om te verseker dat noodsaaklike inligting nie tydens die vertaal- en redigeringsproses verlore gaan nie.

== Uitdagings ==

Nuusvertaling kan verskeie uitdagings inhou. Dit sluit in:

* streng spertye;
* beperkte uitsaaityd;
* verskille tussen die bron- en doelkultuur;
* terminologie waarvoor daar nie altyd 'n eenvoudige direkte vertaling bestaan nie;
* die vertaling van idiome en figuurlike taal;
* die korrekte uitspraak van name en plekke;
* die vertaling van politieke, regs- en tegniese terme;
* die behoud van akkuraatheid terwyl die teks verkort word; en
* die aanpassing van geskrewe nuus vir mondelinge aanbieding.

Navorsing oor Suid-Afrikaanse radionuuskamers wys daarop dat radiojoernaliste en bulletinvervaardigers onder aansienlike tydsdruk kan werk wanneer nuustekste vertaal en vir uitsending voorberei word.&lt;ref name=&quot;VanRooyen2011&quot; /&gt;

== Akkuraatheid en betekenis ==

Akkuraatheid is belangrik tydens nuusvertaling omdat veranderinge aan 'n teks die betekenis daarvan kan beïnvloed.

Die vertaler of joernalis moet die kernbetekenis van die oorspronklike inligting behou terwyl die teks natuurlik in die doeltaal aangebied word. Besondere sorg is nodig met name, datums, statistiek, direkte aanhalings en ander feite.

Vertaling moet ook nie onbevestigde inligting as 'n feit voorstel of die oorspronklike betekenis van 'n bron verander nie.

== Kulturele en taalkundige aanpassing ==

Nuus word vir gehore met verskillende kulturele en taalkundige agtergronde vervaardig. 'n Direkte vertaling is daarom nie altyd die doeltreffendste manier om dieselfde boodskap oor te dra nie.

Sekere begrippe kan verduideliking of aanpassing vereis sodat die teikengehoor die konteks kan verstaan. Hierdie aanpassings moet egter gedoen word sonder om die kernbetekenis of feite van die nuusberig te verander.

In Suid-Afrikaanse gemeenskapsradio beweeg nuuswerkers tussen verskillende tale, tekstipes en kommunikasiemodusse wanneer hulle nuus vir spesifieke gehore voorberei.&lt;ref name=&quot;VanRooyenPhD&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.arts.kuleuven.be/vertaalwetenschap/english/doctors/marlie-van-rooyen-tracing-translation-of-news-in-community-radio-SA
 |title=Tracing the translation of news in community radio in South Africa: An actor-network approach
 |publisher=KU Leuven
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Rol van die nuusleser ==

In sommige radiostasies word die vertaalde teks deur 'n aparte [[nuusleser]] aangebied, terwyl die joernalis, bulletinvervaardiger of vertaler by ander radiostasies self die nuus kan lees.

Die nuusleser moet die vertaalde teks vooraf verstaan om dit duidelik en natuurlik te kan aanbied. Uitspraak, tempo, beklemtoning en stemgebruik kan die verstaanbaarheid van die bulletin beïnvloed.

Wanneer dieselfde persoon die nuus vertaal, redigeer en lees, oorvleuel die rolle van vertaler, joernalis, redigeerder en nuusleser.

== Digitale tegnologie ==

Digitale tegnologie het die proses van nuusvertaling verander. Nuuswerkers kan elektroniese nuusbronne, digitale woordeboeke, terminologiedatabasisse en ander taalhulpmiddels gebruik wanneer hulle nuustekste voorberei.

[[Masjienvertaling]] en kunsmatige-intelligensie-gebaseerde taalhulpmiddels kan ook tydens die vertaalproses gebruik word. Joernalistieke inhoud vereis egter steeds noukeurige redigering en verifikasie, aangesien outomatiese vertalings foute, verkeerde konteks of onnatuurlike formulering kan bevat.

== Sien ook ==

* [[Vertaling]]
* [[Joernalistiek]]
* [[Radiojoernalistiek]]
* [[Nuus]]
* [[Nuusleser]]
* [[Gemeenskapsradio]]
* [[Radiouitsaaiwese]]
* [[Massamedia]]
* [[Masjienvertaling]]

== Verwysings ==

{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==

* [https://www.arts.kuleuven.be/vertaalwetenskap/english/doctors/marlie-van-rooyen-tracing-translation-of-news-in-community-radio-SA KU Leuven – navorsing oor nuusvertaling in Suid-Afrikaanse gemeenskapsradio]
* [https://doi.org/10.1080/14708477.2021.1883046 News translation as collaboration in multilingual community radio stations in South Africa]</text>
      <sha1>lydhma12rf7klzvpojbfe9q7j67m08u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974321</id>
      <parentid>2974320</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:52:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HeavenlyAura</username>
        <id>203713</id>
      </contributor>
      <comment>Bygevoegde kategoriee</comment>
      <origin>2974321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11312" sha1="5wn1nqva4ymxhwbfmrepcg386dwqevz" xml:space="preserve">'''Nuusvertaling''' is die proses waardeur [[nuus]]inhoud uit een taal in 'n ander taal oorgedra en vir 'n bepaalde teikengehoor aangepas word. Dit vorm deel van [[joernalistiek]] en [[vertaling]] en kom voor in onder meer koerante, aanlyn nuusmedia, televisie en [[radio]].

In radiojoernalistiek behels nuusvertaling dikwels meer as 'n direkte woord-vir-woord-vertaling. Nuustekste kan tydens die vertaalproses ook geredigeer, verkort, herskryf en aangepas word sodat dit geskik is vir mondelinge aanbieding en die behoeftes van 'n spesifieke radiogehoor.&lt;ref name=&quot;VanRooyen2011&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Van Rooyen
 |first=Marlie
 |title=A mediation model for the translation of radio news texts in a multicultural newsroom
 |journal=Southern African Linguistics and Applied Language Studies
 |volume=29
 |issue=1
 |pages=17–29
 |year=2011
 |doi=10.2989/16073614.2011.583085
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Joernalistieke vertaling ==

Nuusvertaling word dikwels as 'n vorm van '''joernalistieke vertaling''' beskou. Joernalistieke vertaling verwys na vertaalaktiwiteite wat tydens die vervaardiging en verspreiding van nuus plaasvind.

Vertaling is nou verweef met ander joernalistieke aktiwiteite soos die keuse, redigering en herskryf van inligting. In internasionale nuusagentskappe word groot hoeveelhede inligting vinnig tussen verskillende tale en gemeenskappe versprei.&lt;ref name=&quot;Bielsa2007&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Bielsa
 |first=Esperança
 |title=Translation in global news agencies
 |journal=Target
 |volume=19
 |issue=1
 |year=2007
 |doi=10.1075/target.19.1.08bie
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Die persoon wat 'n nuusteks vertaal, moet daarom nie net die brontaal en doeltaal verstaan nie, maar ook die joernalistieke konteks, die medium en die behoeftes van die teikengehoor in ag neem.

== Nuusvertaling vir radio ==

Nuusvertaling vir radio het besondere vereistes omdat die vertaalde teks gewoonlik bedoel is om hardop gelees en deur die luisteraar gehoor te word.

'n Luisteraar kan nie noodwendig teruggaan en 'n ingewikkelde sin weer lees soos met 'n gedrukte artikel nie. Radionuustekste word daarom gewoonlik in 'n duidelike, bondige en natuurlike spreekstyl geskryf.

Wanneer 'n nuusteks vir radio vertaal word, kan die vertaler of joernalis onder meer:

* lang sinne verkort;
* ingewikkelde taal vereenvoudig;
* die woordorde vir natuurlike mondelinge aanbieding aanpas;
* onnodige besonderhede verwyder;
* name, syfers en plekname duidelik aanbied;
* kulturele of taalkundige verwysings vir die teikengehoor verduidelik;
* die teks volgens die beskikbare uitsaaityd verkort; en
* seker maak dat die betekenis van die oorspronklike nuusberig behoue bly.

Navorsing oor uitsaaijoernalistiek beklemtoon dat nuustekste vir radio anders as gedrukte nuus geskryf word en dat duidelike, bondige en gespreksgerigte taal belangrik is.&lt;ref name=&quot;IJNet&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://ijnet.org/en/resource/how-write-broadcast-news-stories
 |title=How to write broadcast news stories
 |date=30 October 2018
 |publisher=International Journalists' Network
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Vertaling en redigering ==

Nuusvertaling kan terselfdertyd vertaling en redigering behels. 'n Joernalis kan byvoorbeeld 'n nuusagentskap se berig ontvang, die belangrikste feite daaruit kies, die teks verkort en dit vervolgens in die taal van die radiostasie se gehoor aanbied.

Hierdie proses beteken dat die uiteindelike nuusteks nie altyd 'n direkte weergawe van een enkele bronteks is nie. Verskillende bronne kan gebruik en saamgevoeg word voordat die finale berig vervaardig word.

Navorsing oor nuusvertaling beskryf die proses daarom as nou verweef met ander joernalistieke praktyke soos seleksie, redigering en herskryf.&lt;ref name=&quot;Bielsa2007&quot; /&gt;

== Nuusvertaling in Suid-Afrika ==

Nuusvertaling is veral relevant in [[Suid-Afrika]] vanweë die land se meertalige medialandskap.

Navorsing oor Suid-Afrikaanse radio het getoon dat uitsaaijoernaliste in meertalige nuuskamers dikwels verskeie rolle vervul. Hulle kan terselfdertyd as joernaliste, redigeerders en vertalers optree wanneer nuus vir verskillende taalgehore vervaardig word.&lt;ref name=&quot;VanRooyen2011&quot; /&gt;

Nuustekste wat aanvanklik in [[Engels]] beskikbaar is, kan byvoorbeeld in een of meer ander Suid-Afrikaanse tale vertaal en vir die betrokke radiogehoor aangepas word.

Die proses is belangrik omdat verskillende radiostasies gemeenskappe met uiteenlopende taal- en kulturele behoeftes bedien.

== Gemeenskapsradio ==

[[Gemeenskapsradio]] speel 'n belangrike rol in Suid-Afrikaanse nuusvertaling. Gemeenskapsradiostasies bedien dikwels geografiese of ander spesifieke gemeenskappe en kan nuus in die tale wat deur daardie gemeenskappe gebruik word, aanbied.

'n Studie deur Marlie van Rooyen en Luc van Doorslaer oor meertalige gemeenskapsradiostasies in Suid-Afrika beskryf nuusvertaling as 'n samewerkende proses waarby verskeie rolspelers betrokke kan wees.&lt;ref name=&quot;VanRooyenDoorslaer2021&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=Van Rooyen
 |first1=Marlie
 |last2=Van Doorslaer
 |first2=Luc
 |title=News translation as collaboration in multilingual community radio stations in South Africa
 |journal=Language and Intercultural Communication
 |volume=21
 |issue=3
 |pages=411–425
 |year=2021
 |doi=10.1080/14708477.2021.1883046
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Die navorsing toon dat die vertaling van gemeenskapsradionuus nie noodwendig die werk van slegs een vertaler is nie. Nuuswerkers versamel inligting, stel berigte saam, redigeer inhoud, vertaal nuus en lees uiteindelik die nuusbulletins.&lt;ref name=&quot;VanRooyenDoorslaer2021&quot; /&gt;

== Vertaalproses ==

Die presiese proses van nuusvertaling verskil volgens die nuusorganisasie, medium en beskikbare tyd. 'n Tipiese proses kan egter uit die volgende stappe bestaan:

# '''Broninsameling''' – Die joernalis versamel inligting uit betroubare nuusbronne.
# '''Verifikasie''' – Name, datums, syfers, aanhalings en ander feite word nagegaan.
# '''Ontleding van die bronteks''' – Die belangrikste feite en kernboodskap word geïdentifiseer.
# '''Vertaling''' – Die inhoud word in die doeltaal oorgedra.
# '''Aanpassing''' – Die teks word vir die medium en teikengehoor aangepas.
# '''Redigering''' – Taal, grammatika, styl en struktuur word nagegaan.
# '''Proeflees''' – Die finale teks word vir moontlike foute nagegaan.
# '''Aanbieding of publikasie''' – Die vertaalde nuus word uitgesaai of gepubliseer.

In 'n radionuuskamer kan hierdie stappe binne 'n baie kort tydperk plaasvind omdat nuus voortdurend verander en bulletins op vasgestelde tye uitgesaai word.

== Die vyf W's en een H ==

Wanneer nuus vertaal en aangepas word, moet die belangrikste feite van die oorspronklike berig behoue bly. Joernaliste gebruik dikwels die sogenaamde '''vyf W's en een H''' om die kerninligting te identifiseer:

* '''Wie?''' – Wie is by die gebeurtenis betrokke?
* '''Wat?''' – Wat het gebeur?
* '''Waar?''' – Waar het dit gebeur?
* '''Wanneer?''' – Wanneer het dit gebeur?
* '''Waarom?''' – Waarom het dit gebeur?
* '''Hoe?''' – Hoe het dit gebeur?

Hierdie vrae kan help om te verseker dat noodsaaklike inligting nie tydens die vertaal- en redigeringsproses verlore gaan nie.

== Uitdagings ==

Nuusvertaling kan verskeie uitdagings inhou. Dit sluit in:

* streng spertye;
* beperkte uitsaaityd;
* verskille tussen die bron- en doelkultuur;
* terminologie waarvoor daar nie altyd 'n eenvoudige direkte vertaling bestaan nie;
* die vertaling van idiome en figuurlike taal;
* die korrekte uitspraak van name en plekke;
* die vertaling van politieke, regs- en tegniese terme;
* die behoud van akkuraatheid terwyl die teks verkort word; en
* die aanpassing van geskrewe nuus vir mondelinge aanbieding.

Navorsing oor Suid-Afrikaanse radionuuskamers wys daarop dat radiojoernaliste en bulletinvervaardigers onder aansienlike tydsdruk kan werk wanneer nuustekste vertaal en vir uitsending voorberei word.&lt;ref name=&quot;VanRooyen2011&quot; /&gt;

== Akkuraatheid en betekenis ==

Akkuraatheid is belangrik tydens nuusvertaling omdat veranderinge aan 'n teks die betekenis daarvan kan beïnvloed.

Die vertaler of joernalis moet die kernbetekenis van die oorspronklike inligting behou terwyl die teks natuurlik in die doeltaal aangebied word. Besondere sorg is nodig met name, datums, statistiek, direkte aanhalings en ander feite.

Vertaling moet ook nie onbevestigde inligting as 'n feit voorstel of die oorspronklike betekenis van 'n bron verander nie.

== Kulturele en taalkundige aanpassing ==

Nuus word vir gehore met verskillende kulturele en taalkundige agtergronde vervaardig. 'n Direkte vertaling is daarom nie altyd die doeltreffendste manier om dieselfde boodskap oor te dra nie.

Sekere begrippe kan verduideliking of aanpassing vereis sodat die teikengehoor die konteks kan verstaan. Hierdie aanpassings moet egter gedoen word sonder om die kernbetekenis of feite van die nuusberig te verander.

In Suid-Afrikaanse gemeenskapsradio beweeg nuuswerkers tussen verskillende tale, tekstipes en kommunikasiemodusse wanneer hulle nuus vir spesifieke gehore voorberei.&lt;ref name=&quot;VanRooyenPhD&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.arts.kuleuven.be/vertaalwetenschap/english/doctors/marlie-van-rooyen-tracing-translation-of-news-in-community-radio-SA
 |title=Tracing the translation of news in community radio in South Africa: An actor-network approach
 |publisher=KU Leuven
 |language=en
 |access-date=30 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Rol van die nuusleser ==

In sommige radiostasies word die vertaalde teks deur 'n aparte [[nuusleser]] aangebied, terwyl die joernalis, bulletinvervaardiger of vertaler by ander radiostasies self die nuus kan lees.

Die nuusleser moet die vertaalde teks vooraf verstaan om dit duidelik en natuurlik te kan aanbied. Uitspraak, tempo, beklemtoning en stemgebruik kan die verstaanbaarheid van die bulletin beïnvloed.

Wanneer dieselfde persoon die nuus vertaal, redigeer en lees, oorvleuel die rolle van vertaler, joernalis, redigeerder en nuusleser.

== Digitale tegnologie ==

Digitale tegnologie het die proses van nuusvertaling verander. Nuuswerkers kan elektroniese nuusbronne, digitale woordeboeke, terminologiedatabasisse en ander taalhulpmiddels gebruik wanneer hulle nuustekste voorberei.

[[Masjienvertaling]] en kunsmatige-intelligensie-gebaseerde taalhulpmiddels kan ook tydens die vertaalproses gebruik word. Joernalistieke inhoud vereis egter steeds noukeurige redigering en verifikasie, aangesien outomatiese vertalings foute, verkeerde konteks of onnatuurlike formulering kan bevat.

== Sien ook ==

* [[Vertaling]]
* [[Joernalistiek]]
* [[Radiojoernalistiek]]
* [[Nuus]]
* [[Nuusleser]]
* [[Gemeenskapsradio]]
* [[Radiouitsaaiwese]]
* [[Massamedia]]
* [[Masjienvertaling]]

== Verwysings ==

{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==

* [https://www.arts.kuleuven.be/vertaalwetenskap/english/doctors/marlie-van-rooyen-tracing-translation-of-news-in-community-radio-SA KU Leuven – navorsing oor nuusvertaling in Suid-Afrikaanse gemeenskapsradio]
* [https://doi.org/10.1080/14708477.2021.1883046 News translation as collaboration in multilingual community radio stations in South Africa]

{{DEFAULTSORT:Nuusvertaling}}
[[Kategorie:Vertaling]]
[[Kategorie:Joernalistiek]]
[[Kategorie:Radiojoernalistiek]]
[[Kategorie:Nuus]]
[[Kategorie:Uitsaaiwese]]</text>
      <sha1>5wn1nqva4ymxhwbfmrepcg386dwqevz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bad Fairies</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470016</id>
    <revision>
      <id>2974322</id>
      <timestamp>2026-09-30T16:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tshegi</username>
        <id>203835</id>
      </contributor>
      <comment>Geskep deur die bladsy &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1376783675|Bad Fairies]]&quot; te vertaal</comment>
      <origin>2974322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2364" sha1="eelgrq5ve1h14vluna7g3rg101fwr2t" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Inligtingskas rolprent|regisseur={{Plainlist|
* [[Cynthia Erivo]]
* [[Ncuti Gatwa]]
* [[James Acaster]]
* [[Dee Bradley Baker]]
* [[Serrana Su-Ling Bliss]]
}}|musiek={{Plainlist|
* [[Toby Marlow]] (songs)
* [[Lucy Moss]] (songs)
* [[Isabella Summers]] (score)
}}|land={{Plainlist|
* United Kingdom
* United States
}}|taal=English}}Bad Fairies is 'n komende geanimeerde musiek-fantasie-komedie film geregisseer deur Megan Nicole Dong en geskryf deur Deborah Frances- White en Zoë Tomalin, met liedjies geskryf deur Toby Marlow en Lucy Moss.Die film, wat in hedendaagse Londen, en volg 'n bende feetjies wat elke reël in die boek breek. Die film sal Cynthia Erivo, Ncuti Gatwa, James Acaster, [[Dee Bradley Baker]] en Serrana Su-Ling Bliss speel.

Locksmith Animation het in Junie 2021 begin om 'n oorspronklike musiek-komediefilm te ontwikkeling saam met ''That Christmas'' (2024), toe uitvoerende hoof Sarah Smith vervang is deur Natalie Fischer. Dong het in Junie 2023 as regisseur aangesluit, met Frances-White wat die draaiboek geskryf het, saam met die amptelike titelaankondiging. Marlow en Moss het later aan boord gekom om oorspronklike liedjies vir die film te skryf, met Isabella Summers wat die musiek gekomponeer het, en DNEG Animation wat die animasie behartig het.

''Bad Fairies'' is geskeduleer om op 21 Mei 2027 in teaters vrygestel te word.

== Perseel ==
In hedendaagse Londen breek 'n bende feetjies elke reël in die boek. &lt;ref name=&quot;WBPA&quot;&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2023/06/warner-bros-animation-locksmith-bad-fairies-lunar-chronicles-1235413420/|title=Warner Bros Pictures Animation Inks First-Look Deal With Locksmith Animation; First Pics Are ''Bad Fairies'' &amp; ''The Lunar Chronicles''|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=9 June 2023|website=[[Deadline Hollywood]]|access-date=9 June 2023}}&lt;/ref&gt; Wanneer hulle egter per ongeluk 'n jong tiener in 'n feetjie verander, ontdek hulle uit dat die magiese stelsel op die rand van ineenstorting is. 

== Stemrolverdeling ==

* Cynthia Erivo as Jayne Staplegun, 'n baanbrekende feetjie wie se uitdagende streep 'n rebellie vonk.
* Ncuti Gatwa
* James Acaster as plakkers
* [[Dee Bradley Baker]] as Gemaalde Beesvleis
* Serrana Su-Ling Bliss as Fei, 'n tiener wat per ongeluk in 'n feetjie verander is

== Produksie ==</text>
      <sha1>eelgrq5ve1h14vluna7g3rg101fwr2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saccharum griffithii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470017</id>
    <revision>
      <id>2974348</id>
      <timestamp>2026-09-30T18:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Nuwe spesie met foto's.</comment>
      <origin>2974348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1169" sha1="qi7iazz5490vjvoa6az8ok2i041i1f7" xml:space="preserve">{{Spesieboks
| status = 
| status_system = iucn3.1
| name =
| image =
| taxon = Saccharum griffithii
| authority = Munro ex Boiss., (1884)
| synonyms = * ''Erianthus griffithii'' &lt;small&gt;(Munro ex Boiss.) Hook.f.&lt;/small&gt;
* ''Saccharum ciliare var. griffithii'' &lt;small&gt;(Munro ex Boiss.) Hack.&lt;/small&gt;
}}
'''''Saccharum griffithii''''' is 'n grasspesie wat deel van die Poaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Afghanistan]], Golf State, [[Indië]], [[Iran]], [[Jemen]], [[Oman]], [[Pakistan]], [[Saoedi-Arabië]] en [[Volksrepubliek China]].

== Galery ==
&lt;gallery&gt;
Saccharum griffithii kz01.jpg
Saccharum griffithii kz02.jpg
Saccharum griffithii kz03.jpg
Saccharum griffithii kz04.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Bronnelys ==
* [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:419929-1 Plants of the World]

{{Taksonbalk}}

[[Kategorie:Saccharum|griffithii]]
[[Kategorie:Flora van Afghanistan]]
[[Kategorie:Flora van Indië]]
[[Kategorie:Flora van Iran]]
[[Kategorie:Flora van Jemen]]
[[Kategorie:Flora van Oman]]
[[Kategorie:Flora van Pakistan]]
[[Kategorie:Flora van Saoedi-Arabië]]
[[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]]</text>
      <sha1>qi7iazz5490vjvoa6az8ok2i041i1f7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974350</id>
      <parentid>2974348</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:28:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>/* Galery */ Ai!</comment>
      <origin>2974350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1139" sha1="ik8hs76uq0aub17qmqztsgo0ni6e4ta" xml:space="preserve">{{Spesieboks
| status = 
| status_system = iucn3.1
| name =
| image =
| taxon = Saccharum griffithii
| authority = Munro ex Boiss., (1884)
| synonyms = * ''Erianthus griffithii'' &lt;small&gt;(Munro ex Boiss.) Hook.f.&lt;/small&gt;
* ''Saccharum ciliare var. griffithii'' &lt;small&gt;(Munro ex Boiss.) Hack.&lt;/small&gt;
}}
'''''Saccharum griffithii''''' is 'n grasspesie wat deel van die Poaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Afghanistan]], Golf State, [[Indië]], [[Iran]], [[Jemen]], [[Oman]], [[Pakistan]], [[Saoedi-Arabië]] en [[Volksrepubliek China]].

== Galery ==
&lt;gallery&gt;
Saccharum griffithii kz01.jpg
Saccharum griffithii kz03.jpg
Saccharum griffithii kz04.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Bronnelys ==
* [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:419929-1 Plants of the World]

{{Taksonbalk}}

[[Kategorie:Saccharum|griffithii]]
[[Kategorie:Flora van Afghanistan]]
[[Kategorie:Flora van Indië]]
[[Kategorie:Flora van Iran]]
[[Kategorie:Flora van Jemen]]
[[Kategorie:Flora van Oman]]
[[Kategorie:Flora van Pakistan]]
[[Kategorie:Flora van Saoedi-Arabië]]
[[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]]</text>
      <sha1>ik8hs76uq0aub17qmqztsgo0ni6e4ta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bespreking:Saccharum griffithii</title>
    <ns>1</ns>
    <id>470018</id>
    <revision>
      <id>2974351</id>
      <timestamp>2026-09-30T18:28:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Verbeter</comment>
      <origin>2974351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv" xml:space="preserve">{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}</text>
      <sha1>2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Petalacte</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470019</id>
    <revision>
      <id>2974362</id>
      <timestamp>2026-09-30T18:54:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Nuwe monotipiese takson</comment>
      <origin>2974362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="556" sha1="gp1doicc3c2qapf32pb99fv8mcsbxuk" xml:space="preserve">{{Outomatiese taksoboks
|image =
|image_caption =
|display_parents = 3
|taxon = Petalacte
|authority = D.Don, (1826)
|subdivision_ranks = Spesies
|subdivision = 
|synonyms = * ''Billya'' &lt;small&gt;Cass.&lt;/small&gt;
}}
'''''Petalacte''''' is 'n [[genus]] van blommende plante in die familie Asteraceae. Die genus bestaan uit slegs een spesie, ''Petalacte coronata'', en dit is dus 'n [[monotipiese takson]].

== Bronnelys ==
* [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:10455-1 Plants of the World Online]
{{Taksonbalk}}

[[Kategorie:Petalacte| ]]</text>
      <sha1>gp1doicc3c2qapf32pb99fv8mcsbxuk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974366</id>
      <parentid>2974362</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Skakel</comment>
      <origin>2974366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="560" sha1="6u5qp2dg4u1ydbyf7zttmds0maitjhq" xml:space="preserve">{{Outomatiese taksoboks
|image =
|image_caption =
|display_parents = 3
|taxon = Petalacte
|authority = D.Don, (1826)
|subdivision_ranks = Spesies
|subdivision = 
|synonyms = * ''Billya'' &lt;small&gt;Cass.&lt;/small&gt;
}}
'''''Petalacte''''' is 'n [[genus]] van blommende plante in die familie Asteraceae. Die genus bestaan uit slegs een spesie, ''[[Petalacte coronata]]'', en dit is dus 'n [[monotipiese takson]].

== Bronnelys ==
* [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:10455-1 Plants of the World Online]
{{Taksonbalk}}

[[Kategorie:Petalacte| ]]</text>
      <sha1>6u5qp2dg4u1ydbyf7zttmds0maitjhq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974367</id>
      <parentid>2974366</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Verbeter</comment>
      <origin>2974367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="623" sha1="1b29dihn3tkjacpxq1qiuzq2hjczphq" xml:space="preserve">{{Outomatiese taksoboks
|image = Petalacte_coronata_1DS-II_3-9069-01.jpg
|image_caption = ''Petalacte coronata''
|display_parents = 3
|taxon = Petalacte
|authority = D.Don, (1826)
|subdivision_ranks = Spesies
|subdivision = 
|synonyms = * ''Billya'' &lt;small&gt;Cass.&lt;/small&gt;
}}
'''''Petalacte''''' is 'n [[genus]] van blommende plante in die familie Asteraceae. Die genus bestaan uit slegs een spesie, ''[[Petalacte coronata]]'', en dit is dus 'n [[monotipiese takson]].

== Bronnelys ==
* [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:10455-1 Plants of the World Online]
{{Taksonbalk}}

[[Kategorie:Petalacte| ]]</text>
      <sha1>1b29dihn3tkjacpxq1qiuzq2hjczphq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Taksonomie/Petalacte</title>
    <ns>10</ns>
    <id>470020</id>
    <revision>
      <id>2974363</id>
      <timestamp>2026-09-30T18:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Nuwe taksonoom</comment>
      <origin>2974363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156" sha1="t004103wb6pbxzc0am3cunsotndnzuh" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=genus
|link=Petalacte
|parent=Asteraceae
|refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt;
}}</text>
      <sha1>t004103wb6pbxzc0am3cunsotndnzuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bespreking:Petalacte</title>
    <ns>1</ns>
    <id>470021</id>
    <revision>
      <id>2974364</id>
      <timestamp>2026-09-30T18:56:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Verbeter</comment>
      <origin>2974364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv" xml:space="preserve">{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}</text>
      <sha1>2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorie:Petalacte</title>
    <ns>14</ns>
    <id>470022</id>
    <revision>
      <id>2974365</id>
      <timestamp>2026-09-30T19:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Nuwe kategorie</comment>
      <origin>2974365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="3fv4b9sie0l9c375hjlteejfaxbrnoy" xml:space="preserve">{{Broodkrummels}}
{{Hoofartikel}}

[[Kategorie:Asteraceae]]</text>
      <sha1>3fv4b9sie0l9c375hjlteejfaxbrnoy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Petalacte coronata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470023</id>
    <revision>
      <id>2974384</id>
      <timestamp>2026-09-30T19:39:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Nuwe spesie met foto's.</comment>
      <origin>2974384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1573" sha1="sl2cgd0ddfyc5qj4864hhab45606spt" xml:space="preserve">{{Spesieboks
| status = 
| status_system = iucn3.1
| name = Wildesewejaartjie
| image =
| taxon = Petalacte coronata
| authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) D.Don, (1826)
| synonyms =* ''Billya bergii'' &lt;small&gt;Cass.&lt;/small&gt;
* ''Evax involucrata'' &lt;small&gt;Schrank&lt;/small&gt;
* ''Gnaphalium achilleae'' &lt;small&gt;Sieber ex DC.&lt;/small&gt;
* ''Gnaphalium coronatum'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Gnaphalium radiatum'' &lt;small&gt;J.F.Gmel.&lt;/small&gt;
* ''Petalacte bicolor'' &lt;small&gt;D.Don&lt;/small&gt;
* ''Petalolepis bicolor'' &lt;small&gt;(D.Don) Less.&lt;/small&gt;
* ''Petalolepis coronata'' &lt;small&gt;(L.) Less.&lt;/small&gt;
* ''Petalolepis discolor'' &lt;small&gt;Less.&lt;/small&gt;
}}
Die '''wildesewejaartjie''' (''Petalacte coronata'') is 'n klein [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor.

== Galery ==
&lt;gallery&gt;
Petalacte coronata 5Dsr 0331-01.jpg
Petalacte coronata 5Dsr 0331.jpg
Petalacte coronata 1DS-II 3-9069-01.jpg
Petalacte coronata 1DS-II 3-9069.jpg
Petalacte coronata 1DS-II 3-9070-01.jpg
Petalacte coronata 1DS-II 3-9070.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Bronnelys ==
* [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:237336-1 Plants of the World]
* [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3075-2 REDLIST Sanbi]
* [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/114d9702-b6de-4d39-b7b8-cee11a935bbd Biodiversityadvisor]

{{Taksonbalk}}

[[Kategorie:Petalacte|coronata]]
[[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]]</text>
      <sha1>sl2cgd0ddfyc5qj4864hhab45606spt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bespreking:Petalacte coronata</title>
    <ns>1</ns>
    <id>470024</id>
    <revision>
      <id>2974385</id>
      <timestamp>2026-09-30T19:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Verbeter</comment>
      <origin>2974385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv" xml:space="preserve">{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}</text>
      <sha1>2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wildesewejaartjie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470025</id>
    <redirect title="Petalacte coronata" />
    <revision>
      <id>2974387</id>
      <timestamp>2026-09-30T19:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Aanstuur</comment>
      <origin>2974387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="ljv9xxxkcingnw0o6u169arzpim3axs" xml:space="preserve">#AANSTUUR [[Petalacte coronata]]</text>
      <sha1>ljv9xxxkcingnw0o6u169arzpim3axs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Senecio smithii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470026</id>
    <revision>
      <id>2974400</id>
      <timestamp>2026-09-30T20:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Nuwe spesie met foto's.</comment>
      <origin>2974400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="864" sha1="sl3lp7vyktsadi8mx4yl757su80j527" xml:space="preserve">{{Spesieboks
| status = 
| status_system = iucn3.1
| name = 
| image =
| taxon = Senecio smithii
| authority = DC., (1838)
| synonyms =* ''Brachypappus smithii'' &lt;small&gt;Sch.Bip.&lt;/small&gt;
* ''Cineraria gigantea'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
* ''Cineraria leucanthema'' &lt;small&gt;Banks &amp; Sol. ex Hook.f.&lt;/small&gt;
* ''Senecio kurtzii'' &lt;small&gt;Phil.&lt;/small&gt;
* ''Senecio punctarenicus'' &lt;small&gt;E.H.L.Krause&lt;/small&gt;
* ''Senecio verbascifolius'' &lt;small&gt;Hombr. &amp; Jacquinot ex Decne.&lt;/small&gt;
}}
'''''Senecio smithii''''' is 'n meerjarige plant wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Argentinië]] en [[Chile]].

== Bron ==
* [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:247624-1 Plants of the World]

{{Taksonbalk}}

[[Kategorie:Senecio|smithii]]
[[Kategorie:Flora van Argentinië]]
[[Kategorie:Flora van Chile]]</text>
      <sha1>sl3lp7vyktsadi8mx4yl757su80j527</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974402</id>
      <parentid>2974400</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:17:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Verbeter</comment>
      <origin>2974402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="864" sha1="gqfubelp93dgm5p33j5zqmudjh73mbb" xml:space="preserve">{{Spesieboks
| status = 
| status_system = iucn3.1
| name = 
| image =
| taxon = Senecio smithii
| authority = DC., (1838)
| synonyms =* ''Brachypappus smithii'' &lt;small&gt;Sch.Bip.&lt;/small&gt;
* ''Cineraria gigantea'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
* ''Cineraria leucanthema'' &lt;small&gt;Banks &amp; Sol. ex Hook.f.&lt;/small&gt;
* ''Senecio kurtzii'' &lt;small&gt;Phil.&lt;/small&gt;
* ''Senecio punctarenicus'' &lt;small&gt;E.H.L.Krause&lt;/small&gt;
* ''Senecio verbascifolius'' &lt;small&gt;Hombr. &amp; Jacquinot ex Decne.&lt;/small&gt;
}}
'''''Senecio smithii''''' is 'n meerjarige plant wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Argentinië]] en [[Chili]].

== Bron ==
* [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:247624-1 Plants of the World]

{{Taksonbalk}}

[[Kategorie:Senecio|smithii]]
[[Kategorie:Flora van Argentinië]]
[[Kategorie:Flora van Chili]]</text>
      <sha1>gqfubelp93dgm5p33j5zqmudjh73mbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974404</id>
      <parentid>2974402</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:18:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Verbeter</comment>
      <origin>2974404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="939" sha1="7j9jr83his39dorf4kmke3cavq8nbbw" xml:space="preserve">{{Spesieboks
| status = 
| status_system = iucn3.1
| name = 
| image =
| taxon = Senecio smithii
| authority = DC., (1838)
| synonyms =* ''Brachypappus smithii'' &lt;small&gt;Sch.Bip.&lt;/small&gt;
* ''Cineraria gigantea'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
* ''Cineraria leucanthema'' &lt;small&gt;Banks &amp; Sol. ex Hook.f.&lt;/small&gt;
* ''Senecio kurtzii'' &lt;small&gt;Phil.&lt;/small&gt;
* ''Senecio punctarenicus'' &lt;small&gt;E.H.L.Krause&lt;/small&gt;
* ''Senecio verbascifolius'' &lt;small&gt;Hombr. &amp; Jacquinot ex Decne.&lt;/small&gt;
}}
'''''Senecio smithii''''' is 'n meerjarige plant wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Argentinië]] en [[Chili]].

== Galery ==
&lt;gallery&gt;
Senecio smithii Torres del Paine NP.JPG
&lt;/gallery&gt;

== Bron ==
* [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:247624-1 Plants of the World]

{{Taksonbalk}}

[[Kategorie:Senecio|smithii]]
[[Kategorie:Flora van Argentinië]]
[[Kategorie:Flora van Chili]]</text>
      <sha1>7j9jr83his39dorf4kmke3cavq8nbbw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bespreking:Senecio smithii</title>
    <ns>1</ns>
    <id>470027</id>
    <revision>
      <id>2974401</id>
      <timestamp>2026-09-30T20:16:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Verbeter</comment>
      <origin>2974401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv" xml:space="preserve">{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}</text>
      <sha1>2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Senecio ilicifolius</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470028</id>
    <revision>
      <id>2974409</id>
      <timestamp>2026-09-30T20:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Nuwe spesie m</comment>
      <origin>2974409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="974" sha1="bt551036r0zv3vdz61dsduqbl9l103j" xml:space="preserve">{{Spesieboks
| status = LC
| status_system = iucn3.1
| name = 
| image =
| taxon = Senecio ilicifolius
| authority = [[Carl Peter Thunberg|Thunb.]], (1800)
| synonyms =* ''Senecio quercifolius'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
}}
'''''Senecio ilicifolius''''' is 'n meerjarige plant wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor.

== Galery ==
&lt;gallery&gt;
Senecio ilicifolius01.jpg
Senecio ilicifolius02.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Bronnelys ==
* [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3152-202 REDLIST Sanbi]
* [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:245621-1 Plants of the World]
* [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/2dc78c16-2caa-4206-ad1a-672accba7c7e Biodiversityadvisor]

{{Taksonbalk}}

[[Kategorie:Senecio|ilicifolius]]
[[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]]</text>
      <sha1>bt551036r0zv3vdz61dsduqbl9l103j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bespreking:Senecio ilicifolius</title>
    <ns>1</ns>
    <id>470029</id>
    <revision>
      <id>2974410</id>
      <timestamp>2026-09-30T20:35:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Verbeter</comment>
      <origin>2974410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv" xml:space="preserve">{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}</text>
      <sha1>2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vergelykings vir warmtekapasiteit, entalpie en entropie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470030</id>
    <revision>
      <id>2974415</id>
      <timestamp>2026-09-30T21:22:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>Nuwe bladsy geskep met 'Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.  Omdat die warmtekapasiteit afhanklik van temperatuur is word die warmtekapasiteit van stowwe soms gegee as polinoomvergelykings waarvan elke stof...'</comment>
      <origin>2974415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5406" sha1="i27zubbpf78xl6q4rnnnmvs8r3bmv1c" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit afhanklik van temperatuur is word die warmtekapasiteit van stowwe soms gegee as polinoomvergelykings waarvan elke stof verskillende koëffisiënte het.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;


=== Koëffisiëntvergelyking vir entalpie ===

Dus, om 'n vergelyking van H te kry in terme van temperatuur vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T^2} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} \right]_t^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + A(T-t) + B\frac{T^2-t^2}{2} + C\frac{T^3-t^3}{3} + D\frac{T^4-t^4}{4} - E\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{t} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} + F&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;F = - At - B\frac{t^2}{2} - C\frac{t^3}{3} - D\frac{t^4}{4} + \frac{E}{t} + H^\circ(t)&lt;/math&gt;

=== Koëffisiëntvergelyking vir entropie ===

En om 'n vergelyking van S te kry in terme van temperatuur vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{1}{T} \left( A + B T + C T^2 + D T^3 + \frac{E}{T^2} \right) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{A}{T} + B + C T + D T^2 + \frac{E}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \left[ A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} \right]_t^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + A \left(\ln(T) - \ln(t)\right) + B (T-t) + C \frac{T^2-t^2}{2} + D \frac{T^3-t^3}{3} - E \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2t^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A \ln(t) - B t - C \frac{t^2}{2} - D \frac{t^3}{3} + E \frac{1}{2t^2} + S^\circ(t)&lt;/math&gt;


==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{T} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.


== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>i27zubbpf78xl6q4rnnnmvs8r3bmv1c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974416</id>
      <parentid>2974415</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:24:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Koëffisiëntvergelyking vir entalpie */</comment>
      <origin>2974416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5449" sha1="mrz4wyymzc9i8g52ymo55gbzztug9t0" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit afhanklik van temperatuur is word die warmtekapasiteit van stowwe soms gegee as polinoomvergelykings waarvan elke stof verskillende koëffisiënte het.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;


=== Koëffisiëntvergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T^2} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} \right]_t^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + A(T-t) + B\frac{T^2-t^2}{2} + C\frac{T^3-t^3}{3} + D\frac{T^4-t^4}{4} - E\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{t} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} + F&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;F = - At - B\frac{t^2}{2} - C\frac{t^3}{3} - D\frac{t^4}{4} + \frac{E}{t} + H^\circ(t)&lt;/math&gt;

=== Koëffisiëntvergelyking vir entropie ===

En om 'n vergelyking van S te kry in terme van temperatuur vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{1}{T} \left( A + B T + C T^2 + D T^3 + \frac{E}{T^2} \right) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{A}{T} + B + C T + D T^2 + \frac{E}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \left[ A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} \right]_t^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + A \left(\ln(T) - \ln(t)\right) + B (T-t) + C \frac{T^2-t^2}{2} + D \frac{T^3-t^3}{3} - E \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2t^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A \ln(t) - B t - C \frac{t^2}{2} - D \frac{t^3}{3} + E \frac{1}{2t^2} + S^\circ(t)&lt;/math&gt;


==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{T} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.


== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>mrz4wyymzc9i8g52ymo55gbzztug9t0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974417</id>
      <parentid>2974416</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Koëffisiëntvergelyking vir entropie */</comment>
      <origin>2974417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5433" sha1="745o3japol6c9rj6nkwmwp0xpf51jmq" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit afhanklik van temperatuur is word die warmtekapasiteit van stowwe soms gegee as polinoomvergelykings waarvan elke stof verskillende koëffisiënte het.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;


=== Koëffisiëntvergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T^2} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} \right]_t^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + A(T-t) + B\frac{T^2-t^2}{2} + C\frac{T^3-t^3}{3} + D\frac{T^4-t^4}{4} - E\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{t} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} + F&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;F = - At - B\frac{t^2}{2} - C\frac{t^3}{3} - D\frac{t^4}{4} + \frac{E}{t} + H^\circ(t)&lt;/math&gt;

=== Koëffisiëntvergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{1}{T} \left( A + B T + C T^2 + D T^3 + \frac{E}{T^2} \right) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{A}{T} + B + C T + D T^2 + \frac{E}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \left[ A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} \right]_t^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + A \left(\ln(T) - \ln(t)\right) + B (T-t) + C \frac{T^2-t^2}{2} + D \frac{T^3-t^3}{3} - E \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2t^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A \ln(t) - B t - C \frac{t^2}{2} - D \frac{t^3}{3} + E \frac{1}{2t^2} + S^\circ(t)&lt;/math&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{T} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.


== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>745o3japol6c9rj6nkwmwp0xpf51jmq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974418</id>
      <parentid>2974417</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:25:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Koëffisiëntvergelyking vir entalpie */</comment>
      <origin>2974418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5434" sha1="d0ucq8s1vblivy26u35fb71bjsbvegp" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit afhanklik van temperatuur is word die warmtekapasiteit van stowwe soms gegee as polinoomvergelykings waarvan elke stof verskillende koëffisiënte het.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;


=== Koëffisiëntvergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T)\,dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T^2} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} \right]_t^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + A(T-t) + B\frac{T^2-t^2}{2} + C\frac{T^3-t^3}{3} + D\frac{T^4-t^4}{4} - E\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{t} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} + F&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;F = - At - B\frac{t^2}{2} - C\frac{t^3}{3} - D\frac{t^4}{4} + \frac{E}{t} + H^\circ(t)&lt;/math&gt;

=== Koëffisiëntvergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{1}{T} \left( A + B T + C T^2 + D T^3 + \frac{E}{T^2} \right) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{A}{T} + B + C T + D T^2 + \frac{E}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \left[ A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} \right]_t^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + A \left(\ln(T) - \ln(t)\right) + B (T-t) + C \frac{T^2-t^2}{2} + D \frac{T^3-t^3}{3} - E \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2t^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A \ln(t) - B t - C \frac{t^2}{2} - D \frac{t^3}{3} + E \frac{1}{2t^2} + S^\circ(t)&lt;/math&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{T} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.


== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>d0ucq8s1vblivy26u35fb71bjsbvegp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974419</id>
      <parentid>2974418</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Koëffisiëntvergelyking vir entalpie */</comment>
      <origin>2974419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5437" sha1="l6zuh38m5r72a984gok477h61qyszxl" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit afhanklik van temperatuur is word die warmtekapasiteit van stowwe soms gegee as polinoomvergelykings waarvan elke stof verskillende koëffisiënte het.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;


=== Koëffisiëntvergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} \right]_t^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + A(T-t) + B\frac{T^2-t^2}{2} + C\frac{T^3-t^3}{3} + D\frac{T^4-t^4}{4} - E\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{t} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} + F&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;F = - At - B\frac{t^2}{2} - C\frac{t^3}{3} - D\frac{t^4}{4} + \frac{E}{t} + H^\circ(t)&lt;/math&gt;

=== Koëffisiëntvergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{1}{T} \left( A + B T + C T^2 + D T^3 + \frac{E}{T^2} \right) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{A}{T} + B + C T + D T^2 + \frac{E}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \left[ A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} \right]_t^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + A \left(\ln(T) - \ln(t)\right) + B (T-t) + C \frac{T^2-t^2}{2} + D \frac{T^3-t^3}{3} - E \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2t^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A \ln(t) - B t - C \frac{t^2}{2} - D \frac{t^3}{3} + E \frac{1}{2t^2} + S^\circ(t)&lt;/math&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{T} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.


== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>l6zuh38m5r72a984gok477h61qyszxl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974420</id>
      <parentid>2974419</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:26:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Koëffisiëntvergelyking vir entropie */</comment>
      <origin>2974420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5441" sha1="oub1g0xqy9yyqce3sld8kf95ccfznkj" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit afhanklik van temperatuur is word die warmtekapasiteit van stowwe soms gegee as polinoomvergelykings waarvan elke stof verskillende koëffisiënte het.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;


=== Koëffisiëntvergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} \right]_t^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + A(T-t) + B\frac{T^2-t^2}{2} + C\frac{T^3-t^3}{3} + D\frac{T^4-t^4}{4} - E\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{t} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} + F&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;F = - At - B\frac{t^2}{2} - C\frac{t^3}{3} - D\frac{t^4}{4} + \frac{E}{t} + H^\circ(t)&lt;/math&gt;

=== Koëffisiëntvergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{1}{T} \left( A + B T + C T^2 + D T^3 + \frac{E}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{A}{T} + B + C T + D T^2 + \frac{E}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \left[ A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} \right]_t^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + A \left(\ln(T) - \ln(t)\right) + B (T-t) + C \frac{T^2-t^2}{2} + D \frac{T^3-t^3}{3} - E \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2t^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A \ln(t) - B t - C \frac{t^2}{2} - D \frac{t^3}{3} + E \frac{1}{2t^2} + S^\circ(t)&lt;/math&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{T} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.


== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>oub1g0xqy9yyqce3sld8kf95ccfznkj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974425</id>
      <parentid>2974420</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Koëffisiëntvergelyking vir entalpie */</comment>
      <origin>2974425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5428" sha1="tbb09u9g33nl2ijxioj3myvrtiodl9u" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit afhanklik van temperatuur is word die warmtekapasiteit van stowwe soms gegee as polinoomvergelykings waarvan elke stof verskillende koëffisiënte het.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;


=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} \right]_t^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + A(T-t) + B\frac{T^2-t^2}{2} + C\frac{T^3-t^3}{3} + D\frac{T^4-t^4}{4} - E\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{t} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} + F&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;F = - At - B\frac{t^2}{2} - C\frac{t^3}{3} - D\frac{t^4}{4} + \frac{E}{t} + H^\circ(t)&lt;/math&gt;

=== Koëffisiëntvergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{1}{T} \left( A + B T + C T^2 + D T^3 + \frac{E}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{A}{T} + B + C T + D T^2 + \frac{E}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \left[ A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} \right]_t^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + A \left(\ln(T) - \ln(t)\right) + B (T-t) + C \frac{T^2-t^2}{2} + D \frac{T^3-t^3}{3} - E \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2t^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A \ln(t) - B t - C \frac{t^2}{2} - D \frac{t^3}{3} + E \frac{1}{2t^2} + S^\circ(t)&lt;/math&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{T} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.


== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>tbb09u9g33nl2ijxioj3myvrtiodl9u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974426</id>
      <parentid>2974425</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:32:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Koëffisiëntvergelyking vir entropie */</comment>
      <origin>2974426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5415" sha1="7sk38glrlpdpygict5oa1i3g13v6ols" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit afhanklik van temperatuur is word die warmtekapasiteit van stowwe soms gegee as polinoomvergelykings waarvan elke stof verskillende koëffisiënte het.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;


=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} \right]_t^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + A(T-t) + B\frac{T^2-t^2}{2} + C\frac{T^3-t^3}{3} + D\frac{T^4-t^4}{4} - E\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{t} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} + F&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;F = - At - B\frac{t^2}{2} - C\frac{t^3}{3} - D\frac{t^4}{4} + \frac{E}{t} + H^\circ(t)&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{1}{T} \left( A + B T + C T^2 + D T^3 + \frac{E}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{A}{T} + B + C T + D T^2 + \frac{E}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \left[ A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} \right]_t^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + A \left(\ln(T) - \ln(t)\right) + B (T-t) + C \frac{T^2-t^2}{2} + D \frac{T^3-t^3}{3} - E \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2t^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A \ln(t) - B t - C \frac{t^2}{2} - D \frac{t^3}{3} + E \frac{1}{2t^2} + S^\circ(t)&lt;/math&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{T} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.


== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>7sk38glrlpdpygict5oa1i3g13v6ols</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974428</id>
      <parentid>2974426</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vergelyking vir entalpie */</comment>
      <origin>2974428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5453" sha1="t88owgu2hqwsk7nieuvwtl80i2ti7ei" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit afhanklik van temperatuur is word die warmtekapasiteit van stowwe soms gegee as polinoomvergelykings waarvan elke stof verskillende koëffisiënte het.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;


=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_298^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_298^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} \right]_298^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + A(T-298) + B\frac{T^2-298^2}{2} + C\frac{T^3-298^3}{3} + D\frac{T^4-298^4}{4} - E\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{298} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} + F&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;F = - A(298) - B\frac{298^2}{2} - C\frac{298^3}{3} - D\frac{298^4}{4} + \frac{E}{298} + H^\circ(298)&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{1}{T} \left( A + B T + C T^2 + D T^3 + \frac{E}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{A}{T} + B + C T + D T^2 + \frac{E}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \left[ A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} \right]_t^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + A \left(\ln(T) - \ln(t)\right) + B (T-t) + C \frac{T^2-t^2}{2} + D \frac{T^3-t^3}{3} - E \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2t^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A \ln(t) - B t - C \frac{t^2}{2} - D \frac{t^3}{3} + E \frac{1}{2t^2} + S^\circ(t)&lt;/math&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{T} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.


== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>t88owgu2hqwsk7nieuvwtl80i2ti7ei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974429</id>
      <parentid>2974428</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vergelyking vir entalpie */</comment>
      <origin>2974429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5459" sha1="joq3tae7y3kphz8ogc42513u2ktwwyv" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit afhanklik van temperatuur is word die warmtekapasiteit van stowwe soms gegee as polinoomvergelykings waarvan elke stof verskillende koëffisiënte het.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;


=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + A(T-298) + B\frac{T^2-298^2}{2} + C\frac{T^3-298^3}{3} + D\frac{T^4-298^4}{4} - E\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{298} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} + F&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;F = - A(298) - B\frac{298^2}{2} - C\frac{298^3}{3} - D\frac{298^4}{4} + \frac{E}{298} + H^\circ(298)&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{1}{T} \left( A + B T + C T^2 + D T^3 + \frac{E}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{A}{T} + B + C T + D T^2 + \frac{E}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \left[ A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} \right]_t^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + A \left(\ln(T) - \ln(t)\right) + B (T-t) + C \frac{T^2-t^2}{2} + D \frac{T^3-t^3}{3} - E \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2t^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A \ln(t) - B t - C \frac{t^2}{2} - D \frac{t^3}{3} + E \frac{1}{2t^2} + S^\circ(t)&lt;/math&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{T} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.


== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>joq3tae7y3kphz8ogc42513u2ktwwyv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974430</id>
      <parentid>2974429</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:42:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vergelyking vir entropie */</comment>
      <origin>2974430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5524" sha1="9ikxyw10d3nfa6umg755xgubkrnfobm" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit afhanklik van temperatuur is word die warmtekapasiteit van stowwe soms gegee as polinoomvergelykings waarvan elke stof verskillende koëffisiënte het.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;


=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + A(T-298) + B\frac{T^2-298^2}{2} + C\frac{T^3-298^3}{3} + D\frac{T^4-298^4}{4} - E\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{298} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} + F&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;F = - A(298) - B\frac{298^2}{2} - C\frac{298^3}{3} - D\frac{298^4}{4} + \frac{E}{298} + H^\circ(298)&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{1}{T} \left( A + B T + C T^2 + D T^3 + \frac{E}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{A}{T} + B + C T + D T^2 + \frac{E}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \left[ A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + A \left(\ln(T) - \ln(298)\right) + B (T-298) + C \frac{T^2-298^2}{2} + D \frac{T^3-298^3}{3} - E \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2 \times 298^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A \ln(298) - B(298) - C \frac{298^2}{2} - D \frac{298^3}{3} + E \frac{1}{2 \times 298^2} + S^\circ(298)&lt;/math&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{T} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.


== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>9ikxyw10d3nfa6umg755xgubkrnfobm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974431</id>
      <parentid>2974430</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:44:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <origin>2974431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5549" sha1="pnxavix08jc582qof87elkg40uuldh5" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit van temperatuur afhanklik is, kan eksperimentele waardes van die warmtekapasiteit met wiskundige vergelykings benader word. Verskillende stowwe het verskillende koëffisiënte.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;


=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + A(T-298) + B\frac{T^2-298^2}{2} + C\frac{T^3-298^3}{3} + D\frac{T^4-298^4}{4} - E\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{298} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} + F&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;F = - A(298) - B\frac{298^2}{2} - C\frac{298^3}{3} - D\frac{298^4}{4} + \frac{E}{298} + H^\circ(298)&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{1}{T} \left( A + B T + C T^2 + D T^3 + \frac{E}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{A}{T} + B + C T + D T^2 + \frac{E}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \left[ A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + A \left(\ln(T) - \ln(298)\right) + B (T-298) + C \frac{T^2-298^2}{2} + D \frac{T^3-298^3}{3} - E \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2 \times 298^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A \ln(298) - B(298) - C \frac{298^2}{2} - D \frac{298^3}{3} + E \frac{1}{2 \times 298^2} + S^\circ(298)&lt;/math&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{T} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.


== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>pnxavix08jc582qof87elkg40uuldh5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974433</id>
      <parentid>2974431</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nasa-7 vergelykings */</comment>
      <origin>2974433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5547" sha1="hcx8l0yqpkikiu57xbm3bkaapypf3g0" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit van temperatuur afhanklik is, kan eksperimentele waardes van die warmtekapasiteit met wiskundige vergelykings benader word. Verskillende stowwe het verskillende koëffisiënte.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;


=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + A(T-298) + B\frac{T^2-298^2}{2} + C\frac{T^3-298^3}{3} + D\frac{T^4-298^4}{4} - E\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{298} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} + F&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;F = - A(298) - B\frac{298^2}{2} - C\frac{298^3}{3} - D\frac{298^4}{4} + \frac{E}{298} + H^\circ(298)&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{1}{T} \left( A + B T + C T^2 + D T^3 + \frac{E}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{A}{T} + B + C T + D T^2 + \frac{E}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \left[ A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + A \left(\ln(T) - \ln(298)\right) + B (T-298) + C \frac{T^2-298^2}{2} + D \frac{T^3-298^3}{3} - E \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2 \times 298^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A \ln(298) - B(298) - C \frac{298^2}{2} - D \frac{298^3}{3} + E \frac{1}{2 \times 298^2} + S^\circ(298)&lt;/math&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{R} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.

== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>hcx8l0yqpkikiu57xbm3bkaapypf3g0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974435</id>
      <parentid>2974433</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kyk ook */</comment>
      <origin>2974435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7898" sha1="b1pmqhdcxg7c3n9tp9txnnaarux7qpi" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit van temperatuur afhanklik is, kan eksperimentele waardes van die warmtekapasiteit met wiskundige vergelykings benader word. Verskillende stowwe het verskillende koëffisiënte.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;


=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + A(T-298) + B\frac{T^2-298^2}{2} + C\frac{T^3-298^3}{3} + D\frac{T^4-298^4}{4} - E\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{298} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} + F&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;F = - A(298) - B\frac{298^2}{2} - C\frac{298^3}{3} - D\frac{298^4}{4} + \frac{E}{298} + H^\circ(298)&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{1}{T} \left( A + B T + C T^2 + D T^3 + \frac{E}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{A}{T} + B + C T + D T^2 + \frac{E}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \left[ A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + A \left(\ln(T) - \ln(298)\right) + B (T-298) + C \frac{T^2-298^2}{2} + D \frac{T^3-298^3}{3} - E \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2 \times 298^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A \ln(298) - B(298) - C \frac{298^2}{2} - D \frac{298^3}{3} + E \frac{1}{2 \times 298^2} + S^\circ(298)&lt;/math&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{R} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.

== Skep jou eie vergelykings ==

Jy kan ook jou eie vergelykings skep en die koëffisiënte bepaal deur liniêre regressie.

=== Vergelyking vir spesifieke warmtekapasiteit ===

Veronderstel jy besluit dat jou vergelyking vir C&lt;sub&gt;p&lt;/sup&gt; soos volg moet lyk.

:&lt;math&gt;C_p = A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2}&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H kan nou soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + A(T-298) + B\frac{T^2-298^2}{2} + C\frac{T^3-298^3}{3} + D\frac{T^4-298^4}{4} + E (\ln(T) - ln(298))- F\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{298} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A(298) - B\frac{298^2}{2} - C\frac{298^3}{3} - D\frac{298^4}{4} - E\ln(298) + \frac{F}{298} + H^\circ(298)&lt;/math&gt;


=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{1}{T} \left( A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{A}{T} + B + CT + DT^2 + \frac{E}{T^2} + \frac{F}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \left[ A \ln(T) + BT + C\frac{T^2}{2} + D\frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F\frac{1}{2T^2} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + A \left(\ln(T) - \ln(298)\right) + B (T-298) + C \frac{T^2-298^2}{2} + D \frac{T^3-298^3}{3} - E \left(\frac{1}{T}-\frac{1}{298} - F \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2 \times 298^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F \frac{1}{2T^2} + H&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;H = - A \ln(298) - B(298) - C \frac{298^2}{2} - D \frac{298^3}{3} + E \frac{1}{298} + F \frac{1}{2 \times 298^2} + S^\circ(298)&lt;/math&gt;

== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>b1pmqhdcxg7c3n9tp9txnnaarux7qpi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974436</id>
      <parentid>2974435</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:05:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skep jou eie vergelykings */</comment>
      <origin>2974436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7908" sha1="crc7vhwextimbjx2ceworpsjwhnunpi" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit van temperatuur afhanklik is, kan eksperimentele waardes van die warmtekapasiteit met wiskundige vergelykings benader word. Verskillende stowwe het verskillende koëffisiënte.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;


=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + A(T-298) + B\frac{T^2-298^2}{2} + C\frac{T^3-298^3}{3} + D\frac{T^4-298^4}{4} - E\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{298} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} + F&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;F = - A(298) - B\frac{298^2}{2} - C\frac{298^3}{3} - D\frac{298^4}{4} + \frac{E}{298} + H^\circ(298)&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{1}{T} \left( A + B T + C T^2 + D T^3 + \frac{E}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{A}{T} + B + C T + D T^2 + \frac{E}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \left[ A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + A \left(\ln(T) - \ln(298)\right) + B (T-298) + C \frac{T^2-298^2}{2} + D \frac{T^3-298^3}{3} - E \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2 \times 298^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A \ln(298) - B(298) - C \frac{298^2}{2} - D \frac{298^3}{3} + E \frac{1}{2 \times 298^2} + S^\circ(298)&lt;/math&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{R} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.

== Skep jou eie vergelykings ==

Jy kan ook jou eie vergelykings skep en die koëffisiënte bepaal deur liniêre regressie.

=== Vergelyking vir spesifieke warmtekapasiteit ===

Veronderstel jy besluit dat jou vergelyking vir C&lt;sub&gt;p&lt;/sup&gt; soos volg moet lyk.

:&lt;math&gt;C_p = A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2}&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H kan nou soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + A(T-298) + B\frac{T^2-298^2}{2} + C\frac{T^3-298^3}{3} + D\frac{T^4-298^4}{4} + E (\ln(T) - ln(298))- F\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{298} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A(298) - B\frac{298^2}{2} - C\frac{298^3}{3} - D\frac{298^4}{4} - E\ln(298) + \frac{F}{298} + H^\circ(298)&lt;/math&gt;


=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{1}{T} \left( A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{A}{T} + B + CT + DT^2 + \frac{E}{T^2} + \frac{F}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \left[ A \ln(T) + BT + C\frac{T^2}{2} + D\frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F\frac{1}{2T^2} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + A \left( \ln(T) - \ln(298) \right) + B (T-298) + C \frac{T^2-298^2}{2} + D \frac{T^3-298^3}{3} - E \left(\frac{1}{T}-\frac{1}{298} \right) - F \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2 \times 298^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F \frac{1}{2T^2} + H&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;H = - A \ln(298) - B(298) - C \frac{298^2}{2} - D \frac{298^3}{3} + E \frac{1}{298} + F \frac{1}{2 \times 298^2} + S^\circ(298)&lt;/math&gt;

== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>crc7vhwextimbjx2ceworpsjwhnunpi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974438</id>
      <parentid>2974436</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vergelyking vir entropie */</comment>
      <origin>2974438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7884" sha1="59a41csejlu0r5r3ltp74e2tfw1ez2w" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit van temperatuur afhanklik is, kan eksperimentele waardes van die warmtekapasiteit met wiskundige vergelykings benader word. Verskillende stowwe het verskillende koëffisiënte.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;


=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + A(T-298) + B\frac{T^2-298^2}{2} + C\frac{T^3-298^3}{3} + D\frac{T^4-298^4}{4} - E\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{298} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} - \frac{E}{T} + F&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;F = - A(298) - B\frac{298^2}{2} - C\frac{298^3}{3} - D\frac{298^4}{4} + \frac{E}{298} + H^\circ(298)&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S word soos volg verkry vir die Shomate vergelyking:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{1}{T} \left( A + B T + C T^2 + D T^3 + \frac{E}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{A}{T} + B + C T + D T^2 + \frac{E}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \left[ A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + A \left(\ln(T) - \ln(298)\right) + B (T-298) + C \frac{T^2-298^2}{2} + D \frac{T^3-298^3}{3} - E \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2 \times 298^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{2T^2} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A \ln(298) - B(298) - C \frac{298^2}{2} - D \frac{298^3}{3} + E \frac{1}{2 \times 298^2} + S^\circ(298)&lt;/math&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{R} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.

== Skep jou eie vergelykings ==

Jy kan ook jou eie vergelykings skep en die koëffisiënte bepaal deur liniêre regressie.

=== Vergelyking vir spesifieke warmtekapasiteit ===

Veronderstel jy besluit dat jou vergelyking vir C&lt;sub&gt;p&lt;/sup&gt; soos volg moet lyk.

:&lt;math&gt;C_p = A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2}&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H kan nou soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + A(T-298) + B\frac{T^2-298^2}{2} + C\frac{T^3-298^3}{3} + D\frac{T^4-298^4}{4} + E (\ln(T) - ln(298))- F\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{298} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A(298) - B\frac{298^2}{2} - C\frac{298^3}{3} - D\frac{298^4}{4} - E\ln(298) + \frac{F}{298} + H^\circ(298)&lt;/math&gt;


=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S kan soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{1}{T} \left( A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{A}{T} + B + CT + DT^2 + \frac{E}{T^2} + \frac{F}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \left[ A \ln(T) + BT + C\frac{T^2}{2} + D\frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F\frac{1}{2T^2} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + A \left( \ln(T) - \ln(298) \right) + B (T-298) + C \frac{T^2-298^2}{2} + D \frac{T^3-298^3}{3} - E \left(\frac{1}{T}-\frac{1}{298} \right) - F \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2 \times 298^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F \frac{1}{2T^2} + H&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;H = - A \ln(298) - B(298) - C \frac{298^2}{2} - D \frac{298^3}{3} + E \frac{1}{298} + F \frac{1}{2 \times 298^2} + S^\circ(298)&lt;/math&gt;

== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>59a41csejlu0r5r3ltp74e2tfw1ez2w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974439</id>
      <parentid>2974438</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:09:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Shomate vergelykings */</comment>
      <origin>2974439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6021" sha1="n84mxr70eqpcpcvholmb7lidj3lnfko" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit van temperatuur afhanklik is, kan eksperimentele waardes van die warmtekapasiteit met wiskundige vergelykings benader word. Verskillende stowwe het verskillende koëffisiënte.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{R} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.

== Skep jou eie vergelykings ==

Jy kan ook jou eie vergelykings skep en die koëffisiënte bepaal deur liniêre regressie.

=== Vergelyking vir spesifieke warmtekapasiteit ===

Veronderstel jy besluit dat jou vergelyking vir C&lt;sub&gt;p&lt;/sup&gt; soos volg moet lyk.

:&lt;math&gt;C_p = A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2}&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H kan nou soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + A(T-298) + B\frac{T^2-298^2}{2} + C\frac{T^3-298^3}{3} + D\frac{T^4-298^4}{4} + E (\ln(T) - ln(298))- F\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{298} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A(298) - B\frac{298^2}{2} - C\frac{298^3}{3} - D\frac{298^4}{4} - E\ln(298) + \frac{F}{298} + H^\circ(298)&lt;/math&gt;


=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S kan soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{1}{T} \left( A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{A}{T} + B + CT + DT^2 + \frac{E}{T^2} + \frac{F}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \left[ A \ln(T) + BT + C\frac{T^2}{2} + D\frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F\frac{1}{2T^2} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + A \left( \ln(T) - \ln(298) \right) + B (T-298) + C \frac{T^2-298^2}{2} + D \frac{T^3-298^3}{3} - E \left(\frac{1}{T}-\frac{1}{298} \right) - F \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2 \times 298^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F \frac{1}{2T^2} + H&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;H = - A \ln(298) - B(298) - C \frac{298^2}{2} - D \frac{298^3}{3} + E \frac{1}{298} + F \frac{1}{2 \times 298^2} + S^\circ(298)&lt;/math&gt;

== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>n84mxr70eqpcpcvholmb7lidj3lnfko</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974442</id>
      <parentid>2974439</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skep jou eie vergelykings */</comment>
      <origin>2974442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6068" sha1="00baxzli2okq5iqvxai3kahh3fo5fsv" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit van temperatuur afhanklik is, kan eksperimentele waardes van die warmtekapasiteit met wiskundige vergelykings benader word. Verskillende stowwe het verskillende koëffisiënte.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{R} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.

== Skep jou eie vergelykings ==

Jy kan ook jou eie vergelykings skep deur gebruik te maak van C&lt;sub&gt;p&lt;/sup&gt;-waardes en die koëffisiënte bepaal deur liniêre regressie.

=== Vergelyking vir spesifieke warmtekapasiteit ===

Veronderstel jy besluit dat jou vergelyking vir C&lt;sub&gt;p&lt;/sup&gt; soos volg moet lyk.

:&lt;math&gt;C_p = A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2}&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H kan nou soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + A(T-298) + B\frac{T^2-298^2}{2} + C\frac{T^3-298^3}{3} + D\frac{T^4-298^4}{4} + E (\ln(T) - ln(298))- F\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{298} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A(298) - B\frac{298^2}{2} - C\frac{298^3}{3} - D\frac{298^4}{4} - E\ln(298) + \frac{F}{298} + H^\circ(298)&lt;/math&gt;


=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S kan soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{1}{T} \left( A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{A}{T} + B + CT + DT^2 + \frac{E}{T^2} + \frac{F}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \left[ A \ln(T) + BT + C\frac{T^2}{2} + D\frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F\frac{1}{2T^2} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + A \left( \ln(T) - \ln(298) \right) + B (T-298) + C \frac{T^2-298^2}{2} + D \frac{T^3-298^3}{3} - E \left(\frac{1}{T}-\frac{1}{298} \right) - F \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2 \times 298^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F \frac{1}{2T^2} + H&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;H = - A \ln(298) - B(298) - C \frac{298^2}{2} - D \frac{298^3}{3} + E \frac{1}{298} + F \frac{1}{2 \times 298^2} + S^\circ(298)&lt;/math&gt;

== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>00baxzli2okq5iqvxai3kahh3fo5fsv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974443</id>
      <parentid>2974442</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:12:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skep jou eie vergelykings */</comment>
      <origin>2974443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6068" sha1="3l96rqforlk2ymwiuyoho841nozmh27" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit van temperatuur afhanklik is, kan eksperimentele waardes van die warmtekapasiteit met wiskundige vergelykings benader word. Verskillende stowwe het verskillende koëffisiënte.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{R} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.

== Skep jou eie vergelykings ==

Jy kan ook jou eie vergelykings skep deur gebruik te maak van C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;-waardes en die koëffisiënte bepaal deur liniêre regressie.

=== Vergelyking vir spesifieke warmtekapasiteit ===

Veronderstel jy besluit dat jou vergelyking vir C&lt;sub&gt;p&lt;/sup&gt; soos volg moet lyk.

:&lt;math&gt;C_p = A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2}&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H kan nou soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + A(T-298) + B\frac{T^2-298^2}{2} + C\frac{T^3-298^3}{3} + D\frac{T^4-298^4}{4} + E (\ln(T) - ln(298))- F\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{298} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = - A(298) - B\frac{298^2}{2} - C\frac{298^3}{3} - D\frac{298^4}{4} - E\ln(298) + \frac{F}{298} + H^\circ(298)&lt;/math&gt;


=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S kan soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{1}{T} \left( A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{A}{T} + B + CT + DT^2 + \frac{E}{T^2} + \frac{F}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \left[ A \ln(T) + BT + C\frac{T^2}{2} + D\frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F\frac{1}{2T^2} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + A \left( \ln(T) - \ln(298) \right) + B (T-298) + C \frac{T^2-298^2}{2} + D \frac{T^3-298^3}{3} - E \left(\frac{1}{T}-\frac{1}{298} \right) - F \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2 \times 298^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F \frac{1}{2T^2} + H&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;H = - A \ln(298) - B(298) - C \frac{298^2}{2} - D \frac{298^3}{3} + E \frac{1}{298} + F \frac{1}{2 \times 298^2} + S^\circ(298)&lt;/math&gt;

== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>3l96rqforlk2ymwiuyoho841nozmh27</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974444</id>
      <parentid>2974443</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vergelyking vir entalpie */</comment>
      <origin>2974444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6065" sha1="iidta7y8xgc28py0pb5ghriq8v6rdq7" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit van temperatuur afhanklik is, kan eksperimentele waardes van die warmtekapasiteit met wiskundige vergelykings benader word. Verskillende stowwe het verskillende koëffisiënte.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{R} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.

== Skep jou eie vergelykings ==

Jy kan ook jou eie vergelykings skep deur gebruik te maak van C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;-waardes en die koëffisiënte bepaal deur liniêre regressie.

=== Vergelyking vir spesifieke warmtekapasiteit ===

Veronderstel jy besluit dat jou vergelyking vir C&lt;sub&gt;p&lt;/sup&gt; soos volg moet lyk.

:&lt;math&gt;C_p = A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2}&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H kan nou soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + A(T-298) + B\frac{T^2-298^2}{2} + C\frac{T^3-298^3}{3} + D\frac{T^4-298^4}{4} + E (\ln(T) - ln(298))- F\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{298} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = H^\circ(298) - A(298) - B\frac{298^2}{2} - C\frac{298^3}{3} - D\frac{298^4}{4} - E\ln(298) + \frac{F}{298}&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S kan soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{1}{T} \left( A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{A}{T} + B + CT + DT^2 + \frac{E}{T^2} + \frac{F}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \left[ A \ln(T) + BT + C\frac{T^2}{2} + D\frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F\frac{1}{2T^2} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + A \left( \ln(T) - \ln(298) \right) + B (T-298) + C \frac{T^2-298^2}{2} + D \frac{T^3-298^3}{3} - E \left(\frac{1}{T}-\frac{1}{298} \right) - F \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2 \times 298^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F \frac{1}{2T^2} + H&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;H = - A \ln(298) - B(298) - C \frac{298^2}{2} - D \frac{298^3}{3} + E \frac{1}{298} + F \frac{1}{2 \times 298^2} + S^\circ(298)&lt;/math&gt;

== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>iidta7y8xgc28py0pb5ghriq8v6rdq7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974445</id>
      <parentid>2974444</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vergelyking vir entropie */</comment>
      <origin>2974445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6063" sha1="l2nozt9ofm32vp7xocy9pth4oso59jj" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit van temperatuur afhanklik is, kan eksperimentele waardes van die warmtekapasiteit met wiskundige vergelykings benader word. Verskillende stowwe het verskillende koëffisiënte.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{R} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.

== Skep jou eie vergelykings ==

Jy kan ook jou eie vergelykings skep deur gebruik te maak van C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;-waardes en die koëffisiënte bepaal deur liniêre regressie.

=== Vergelyking vir spesifieke warmtekapasiteit ===

Veronderstel jy besluit dat jou vergelyking vir C&lt;sub&gt;p&lt;/sup&gt; soos volg moet lyk.

:&lt;math&gt;C_p = A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2}&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H kan nou soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + A(T-298) + B\frac{T^2-298^2}{2} + C\frac{T^3-298^3}{3} + D\frac{T^4-298^4}{4} + E (\ln(T) - ln(298))- F\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{298} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = H^\circ(298) - A(298) - B\frac{298^2}{2} - C\frac{298^3}{3} - D\frac{298^4}{4} - E\ln(298) + \frac{F}{298}&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S kan soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{1}{T} \left( A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{A}{T} + B + CT + DT^2 + \frac{E}{T^2} + \frac{F}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \left[ A \ln(T) + BT + C\frac{T^2}{2} + D\frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F\frac{1}{2T^2} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + A \left( \ln(T) - \ln(298) \right) + B (T-298) + C \frac{T^2-298^2}{2} + D \frac{T^3-298^3}{3} - E \left(\frac{1}{T}-\frac{1}{298} \right) - F \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2 \times 298^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F \frac{1}{2T^2} + H&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;H = S^\circ(298) - A \ln(298) - B(298) - C \frac{298^2}{2} - D \frac{298^3}{3} + E \frac{1}{298} + F \frac{1}{2 \times 298^2}&lt;/math&gt;

== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]</text>
      <sha1>l2nozt9ofm32vp7xocy9pth4oso59jj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974447</id>
      <parentid>2974445</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:15:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kyk ook */</comment>
      <origin>2974447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6097" sha1="gd2iubyle11c38hk6hixfd7x3zhntc4" xml:space="preserve">Warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die warmtekapasiteit van temperatuur afhanklik is, kan eksperimentele waardes van die warmtekapasiteit met wiskundige vergelykings benader word. Verskillende stowwe het verskillende koëffisiënte.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{R} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.

== Skep jou eie vergelykings ==

Jy kan ook jou eie vergelykings skep deur gebruik te maak van C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;-waardes en die koëffisiënte bepaal deur liniêre regressie.

=== Vergelyking vir spesifieke warmtekapasiteit ===

Veronderstel jy besluit dat jou vergelyking vir C&lt;sub&gt;p&lt;/sup&gt; soos volg moet lyk.

:&lt;math&gt;C_p = A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2}&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H kan nou soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + A(T-298) + B\frac{T^2-298^2}{2} + C\frac{T^3-298^3}{3} + D\frac{T^4-298^4}{4} + E (\ln(T) - ln(298))- F\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{298} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = H^\circ(298) - A(298) - B\frac{298^2}{2} - C\frac{298^3}{3} - D\frac{298^4}{4} - E\ln(298) + \frac{F}{298}&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S kan soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{1}{T} \left( A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{A}{T} + B + CT + DT^2 + \frac{E}{T^2} + \frac{F}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \left[ A \ln(T) + BT + C\frac{T^2}{2} + D\frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F\frac{1}{2T^2} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + A \left( \ln(T) - \ln(298) \right) + B (T-298) + C \frac{T^2-298^2}{2} + D \frac{T^3-298^3}{3} - E \left(\frac{1}{T}-\frac{1}{298} \right) - F \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2 \times 298^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F \frac{1}{2T^2} + H&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;H = S^\circ(298) - A \ln(298) - B(298) - C \frac{298^2}{2} - D \frac{298^3}{3} + E \frac{1}{298} + F \frac{1}{2 \times 298^2}&lt;/math&gt;

== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]

== Verwysings ==

{{verwysings}}</text>
      <sha1>gd2iubyle11c38hk6hixfd7x3zhntc4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974449</id>
      <parentid>2974447</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:24:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <origin>2974449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6124" sha1="4axkaj44vdvxjiamjo15220seu0q07q" xml:space="preserve">Spesifieke warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die spesifieke warmtekapasiteit van temperatuur afhanklik is, kan eksperimentele waardes van die warmtekapasiteit met wiskundige vergelykings benader word. Verskillende stowwe het verskillende koëffisiënte.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir molêre warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{R} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.

== Skep jou eie vergelykings ==

Jy kan ook jou eie vergelykings skep deur gebruik te maak van C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;-waardes en die koëffisiënte bepaal deur liniêre regressie.

=== Vergelyking vir molêre warmtekapasiteit ===

Veronderstel jy besluit dat jou vergelyking vir C&lt;sub&gt;p&lt;/sup&gt; soos volg moet lyk.

:&lt;math&gt;C_p = A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2}&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H kan nou soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + A(T-298) + B\frac{T^2-298^2}{2} + C\frac{T^3-298^3}{3} + D\frac{T^4-298^4}{4} + E (\ln(T) - ln(298))- F\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{298} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = H^\circ(298) - A(298) - B\frac{298^2}{2} - C\frac{298^3}{3} - D\frac{298^4}{4} - E\ln(298) + \frac{F}{298}&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S kan soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{1}{T} \left( A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{A}{T} + B + CT + DT^2 + \frac{E}{T^2} + \frac{F}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \left[ A \ln(T) + BT + C\frac{T^2}{2} + D\frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F\frac{1}{2T^2} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + A \left( \ln(T) - \ln(298) \right) + B (T-298) + C \frac{T^2-298^2}{2} + D \frac{T^3-298^3}{3} - E \left(\frac{1}{T}-\frac{1}{298} \right) - F \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2 \times 298^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F \frac{1}{2T^2} + H&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;H = S^\circ(298) - A \ln(298) - B(298) - C \frac{298^2}{2} - D \frac{298^3}{3} + E \frac{1}{298} + F \frac{1}{2 \times 298^2}&lt;/math&gt;

== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]

== Verwysings ==

{{verwysings}}</text>
      <sha1>4axkaj44vdvxjiamjo15220seu0q07q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974469</id>
      <parentid>2974449</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliwal2012</username>
        <id>39067</id>
      </contributor>
      <comment>Skrap asb</comment>
      <origin>2974469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6177" sha1="92aeo34b2hiadkv56xf5gf60ei9aa9x" xml:space="preserve">{{Skrap|Die wikipedia is nie 'n fisikahandboek nie}}
Spesifieke warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die spesifieke warmtekapasiteit van temperatuur afhanklik is, kan eksperimentele waardes van die warmtekapasiteit met wiskundige vergelykings benader word. Verskillende stowwe het verskillende koëffisiënte.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir molêre warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{R} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.

== Skep jou eie vergelykings ==

Jy kan ook jou eie vergelykings skep deur gebruik te maak van C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;-waardes en die koëffisiënte bepaal deur liniêre regressie.

=== Vergelyking vir molêre warmtekapasiteit ===

Veronderstel jy besluit dat jou vergelyking vir C&lt;sub&gt;p&lt;/sup&gt; soos volg moet lyk.

:&lt;math&gt;C_p = A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2}&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H kan nou soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + A(T-298) + B\frac{T^2-298^2}{2} + C\frac{T^3-298^3}{3} + D\frac{T^4-298^4}{4} + E (\ln(T) - ln(298))- F\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{298} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = H^\circ(298) - A(298) - B\frac{298^2}{2} - C\frac{298^3}{3} - D\frac{298^4}{4} - E\ln(298) + \frac{F}{298}&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S kan soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{1}{T} \left( A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{A}{T} + B + CT + DT^2 + \frac{E}{T^2} + \frac{F}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \left[ A \ln(T) + BT + C\frac{T^2}{2} + D\frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F\frac{1}{2T^2} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + A \left( \ln(T) - \ln(298) \right) + B (T-298) + C \frac{T^2-298^2}{2} + D \frac{T^3-298^3}{3} - E \left(\frac{1}{T}-\frac{1}{298} \right) - F \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2 \times 298^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F \frac{1}{2T^2} + H&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;H = S^\circ(298) - A \ln(298) - B(298) - C \frac{298^2}{2} - D \frac{298^3}{3} + E \frac{1}{298} + F \frac{1}{2 \times 298^2}&lt;/math&gt;

== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]

== Verwysings ==

{{verwysings}}</text>
      <sha1>92aeo34b2hiadkv56xf5gf60ei9aa9x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2974493</id>
      <parentid>2974469</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oesjaar</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <comment>Dit is deel van die Wikipedia Visie: Die som van alle kennis!</comment>
      <origin>2974493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6124" sha1="4axkaj44vdvxjiamjo15220seu0q07q" xml:space="preserve">Spesifieke warmtekapasiteit (C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;) is die hoeveelheid energie benodig om 'n stof se temperatuur te verhoog. Byvoorbeeld, die warmtekapasiteit van water is 4.1868 kJ/(kg.°C). Dit beteken: om 1 kg water se temperatuur met 1°C te verhoog, verg 4.1868 kJ se energie. Die warmtekapasiteit van 'n stof word eksperimenteel bepaal.

Omdat die spesifieke warmtekapasiteit van temperatuur afhanklik is, kan eksperimentele waardes van die warmtekapasiteit met wiskundige vergelykings benader word. Verskillende stowwe het verskillende koëffisiënte.

Uit hierdie vergelykings kan die [[entalpie]] (H) en [[entropie]] (S) nou ook verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(t) + \int_t^T C_p(T) dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(t) + \int_t^T \frac{C_p(T)}{T} dT&lt;/math&gt;

Waar:

* T = temperatuur in Kelvin
* t = T° = die verwysingstemperatuur = 25°C = 298.15 K


&lt;math&gt;H^\circ(t)&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;S^\circ(t)&lt;/math&gt; kan verkry word uit die literatuur. Vir meer hieroor, kyk [[Entalpie#Bepaling_van_absolute_entalpie|Bepaling van absolute entalpie]] en [[Entropie#Bepaling_van_absolute_entropie|Bepaling van absolute entropie]].

Die bekendste vergelykings is:

* Shomate vergelykings&lt;ref&gt;Die Shomate koëffisiënte kan verkry word van [https://webbook.nist.gov/chemistry/ NIST Chemistry WebBook]&lt;/ref&gt;
* Nasa-7 vergelykings

== Shomate vergelykings ==

Die Shomate vergelykings is in die vorm:

:&lt;math&gt;t = \frac{T}{1000}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;C_p = A + Bt + Ct^2 + Dt^3 + \frac{E}{t^2} \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ = At + B\frac{t^2}{2} + C\frac{t^3}{3} + D\frac{t^4}{4} - \frac{E}{t} + F \quad \text{in kJ/mol}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ = A\ln(t) + Bt + C\frac{t^2}{2} + D\frac{t^3}{3} - E\frac{1}{2t^2} + G \quad \text{in J/(mol.K)}&lt;/math&gt;

Waar T = temperatuur in Kelvin


Elke komponent (bv H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ens) het sy eie stel koëffisiënte.

Elke komponent het gewoonlik ook twee of meer stelle koëffisiënte vir verskillende temperatuurgebiede. Byvoorbeeld

* Vir 298 K tot 1300 K geld: A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
* Vir 1300 K tot 6000 K geld: A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, G&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

==Nasa-7 vergelykings==

Die Nasa-7 vergelykings word verkry van 'n vierdegraadse polinoom vir molêre warmtekapasiteit:

:&lt;math&gt;\frac{C_p}{R} = a_1 + a_2T + a_3T^2 + a_4T^3 + a_5T^4&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{RT} = a_1 + a_2\frac{T}{2} + a_3\frac{T^2}{3} + a_4\frac{T^3}{4} + a_5\frac{T^4}{5} + \frac{a_6}{T}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\frac{S^\circ}{R} = a_1\ln(T) + a_2T + a_3\frac{T^2}{2} + a_4\frac{T^3}{3} + a_5\frac{T^4}{4} + a_7&lt;/math&gt;

Waar:
* R die [[gaskonstante]] is.
* T = temperatuur in Kelvin

Let daarop dat die formule vir &lt;math&gt;H^\circ&lt;/math&gt; onverwags is. 'n Mens sou die volgende verwag:

:&lt;math&gt;\frac{H^\circ}{R} = a_1T + a_2\frac{T^2}{2} + a_3\frac{T^3}{3} + a_4\frac{T^4}{4} + a_5\frac{T^5}{5} + a_6&lt;/math&gt;

Verder bevat die Nasa-7 vergelykings ook die gaskonstante.

Die rede vir al hierdie is dat die linkerkant en regterkant van die vergelyking dimensieloos is.

Dus is dit eenvoudig om die C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;, H en S in verskillende eenhede te rapporteer:

* Wanneer R = 8.314 J/(mol.K) en T in Kelvin, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in J/(mol.K), H in J/mol en S in J/(mol.K)
* Wanneer R = 1.9859 BTU/(lbmol.°R) en T in °R, dan: C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; in BTU/(lbmol.°R), H in BTU/lbmol en S in BTU/(lbmol.°R)

Let daarop dat die temperature aan die regterkant van die vergelyking ALTYD in Kelvin moet wees.

== Skep jou eie vergelykings ==

Jy kan ook jou eie vergelykings skep deur gebruik te maak van C&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;-waardes en die koëffisiënte bepaal deur liniêre regressie.

=== Vergelyking vir molêre warmtekapasiteit ===

Veronderstel jy besluit dat jou vergelyking vir C&lt;sub&gt;p&lt;/sup&gt; soos volg moet lyk.

:&lt;math&gt;C_p = A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2}&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entalpie ===

Die vergelyking van H kan nou soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T C_p(T) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \int_{298}^T A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + \left[ AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;H^\circ(T) = H^\circ(298) + A(T-298) + B\frac{T^2-298^2}{2} + C\frac{T^3-298^3}{3} + D\frac{T^4-298^4}{4} + E (\ln(T) - ln(298))- F\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{298} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;H^\circ(T) =   AT + B\frac{T^2}{2} + C\frac{T^3}{3} + D\frac{T^4}{4} + E\ln(T) - \frac{F}{T} + G&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;G = H^\circ(298) - A(298) - B\frac{298^2}{2} - C\frac{298^3}{3} - D\frac{298^4}{4} - E\ln(298) + \frac{F}{298}&lt;/math&gt;

=== Vergelyking vir entropie ===

Die vergelyking vir S kan soos volg verkry word:

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{C_p(T)}{T} \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{1}{T} \left( A + BT + CT^2 + DT^3 + \frac{E}{T} + \frac{F}{T^2} \right) \ dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \int_{298}^T \frac{A}{T} + B + CT + DT^2 + \frac{E}{T^2} + \frac{F}{T^3} dT&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + \left[ A \ln(T) + BT + C\frac{T^2}{2} + D\frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F\frac{1}{2T^2} \right]_{298}^T&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;S^\circ(T) = S^\circ(298) + A \left( \ln(T) - \ln(298) \right) + B (T-298) + C \frac{T^2-298^2}{2} + D \frac{T^3-298^3}{3} - E \left(\frac{1}{T}-\frac{1}{298} \right) - F \left(\frac{1}{2T^2}-\frac{1}{2 \times 298^2} \right)&lt;/math&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-align=center
| &lt;math&gt;S^\circ(T) = A \ln(T) + B T + C \frac{T^2}{2} + D \frac{T^3}{3} - E \frac{1}{T} - F \frac{1}{2T^2} + H&lt;/math&gt;
|}

Waar:

:&lt;math&gt;H = S^\circ(298) - A \ln(298) - B(298) - C \frac{298^2}{2} - D \frac{298^3}{3} + E \frac{1}{298} + F \frac{1}{2 \times 298^2}&lt;/math&gt;

== Kyk ook ==

* [[Warmtekapasiteit]]
* [[Entalpie]]
* [[Entropie]]
* [[Termodinamiese ewewig]]

== Verwysings ==

{{verwysings}}</text>
      <sha1>4axkaj44vdvxjiamjo15220seu0q07q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vrouekampioenetrofee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470031</id>
    <revision>
      <id>2974422</id>
      <timestamp>2026-09-30T21:30:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpesBona</username>
        <id>2720</id>
      </contributor>
      <comment>Nuwe artikel</comment>
      <origin>2974422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4112" sha1="m5psclfgj6x7b6fk5iw0826eze8uqnc" xml:space="preserve">{{Inligtingskas Sportliga
| naam            = Vrouekampioenetrofee
| huidige_seisoen = [[Vrouekampioenetrofee 2027]]
| beeld           = 
| beskrywing      = 
| beeldonderskrif = 
| sportsoort      = [[Twintig20|T20I]]-[[krieket]]
| gestig          = 2026
| gestaak         = 
| vervang         = 
| eienaar         = [[Internasionale Krieketraad]]
| inougureel      = [[Vrouekampioenetrofee 2027]]
| lande           = wêreldwyd
| divisies        = 
| spanne          = 6&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/sri-lanka-lose-womens-champions-trophy-hosting-rights-1552245 |title=Sri Lanka lose Women's Champions Trophy hosting rights |publisher=Cricinfo |date=30 Augustus 2026 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt;
| onlangse_kamp   = 
| verwante_komps  = [[Kampioenetrofee]], [[Vrouekrieketwêreldbeker]], [[o. 19-vrouekrieketwêreldbeker]], [[T20I-vrouewêreldbeker]]
| borg            = 
}}

Die '''Vrouekampioenetrofee''' ([[Engels]]: ''ICC Women’s Champions Trophy'') is ’n internasionale [[krieket]]kompetisie wat al om die vier jaar gehou word om die [[Twintig20|T20I]]-vrouekrieketkampioen te bepaal. Dié toernooi is die derde belangrikste en derde bekendste in internasionale vrouekrieket net ná die [[Vrouekrieketwêreldbeker]] in [[Internasionale eendagwedstryd|EDIs]] en die [[T20I-vrouewêreldbeker]] in T20Is en word deur die [[Internasionale Krieketraad]] georganiseer.

Die Vrouekampioenetrofee is in 2022 deur die Internasionale Krieketraad ingestel en die eerste [[Vrouekampioenetrofee 2027]] is toe aan [[Sri Lanka]] toegewys.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/hosts-for-icc-womens-global-events-until-2027-announced |title=Hosts for ICC Women’s global events until 2027 announced |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 Julie 2022 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt; In Junie 2026 was Sri Lanka egter sy gasheerregte kwyt en dié toernooi is aan Indië oorhandig.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/india-to-host-inaugural-womens-champions-trophy-in-february-1552605 |title=India to host inaugural Women's Champions Trophy in February |publisher=Cricinfo |date=2 September 2026 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== Uitslae ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 100%; text-align: center;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:10%;&quot;|Jaar
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20%;&quot;|Gasheerland(e)
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20%;&quot;|Eindstrydplek
!colspan=3|Eindstryd
|-
!width=20%|Wenner
!width=20%|Uitslag
!width=20%|Naaswenner
!width=1% rowspan=13 bgcolor=ffffff|
!colspan=4|Deelnemende lande
|- align=center bgcolor=#D0E7FF
|[[2027]]&lt;br /&gt;''[[Vrouekampioenetrofee 2027|Oorsig]]''
|{{vlagland|Indië}}
|
|
|
|
|6
|}

== Statistiek ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right&quot;
|+Verklaring
|style=&quot;background:gold&quot;|'''1ste'''
|Wenner
|-
|style=&quot;background:silver&quot;|'''2de'''
|Naaswenner
|-
|style=&quot;background:#cc9966&quot;|'''3de'''/'''4de'''
|Semifinaliste
|-
|K
|Kwalifiseer vir volgende toernooi
|}

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
! width=150|Span
! {{vlagikoon|Indië}}&lt;br /&gt;[[Vrouekampioenetrofee 2027|2027]]
! Deelnames
|-
|align=&quot;left&quot;|{{Crv-AU}}|| K
! 1
|-
|align=&quot;left&quot;|{{Crv-EN}}|| K
! 1
|-
|align=&quot;left&quot;|{{Crv-IN}}|| K
! 1
|-
|align=&quot;left&quot;|{{Crv-NZ}}|| K
! 1
|-
|align=&quot;left&quot;|{{Crv-ZA}}|| K
! 1
|-
|align=&quot;left&quot;|{{Crv-LK}}|| K
! 1
|-
| Deelnemers
| style=&quot;text-align:center&quot;| 6
|}

== Eerste deelnames ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
!Jaar
!Spanne
|-
|2027
|{{Crv-AU}}, {{Crv-EN}}, {{Crv-IN}}, {{Crv-NZ}}, {{Crv-LK}}, {{Crv-ZA}}
|-
|2031
|{{n.v.t.}}
|}

== Sien ook ==
{{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}}
* [[Kampioenetrofee]], vir mans
* [[Vrouekrieketwêreldbeker]], vir EDI-krieket
* [[o. 19-vrouekrieketwêreldbeker]], vir juniorspelers
* [[T20I-vrouewêreldbeker]], vir T20I-krieket
* [[Vrouekampioenskap]], vir toetskrieket

== Verwysings ==
{{Verwysings}}

== Eksterne skakels ==
* {{en}} [https://www.icc-cricket.com/ Die IKR se amptelike webwerf]

{{Navigasie Vrouekampioenetrofee}}
{{Normdata}}

[[Kategorie:Vrouekampioenetrofee| ]]</text>
      <sha1>m5psclfgj6x7b6fk5iw0826eze8uqnc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorie:Vrouekampioenetrofee</title>
    <ns>14</ns>
    <id>470032</id>
    <revision>
      <id>2974423</id>
      <timestamp>2026-09-30T21:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpesBona</username>
        <id>2720</id>
      </contributor>
      <comment>Nuwe kategorie</comment>
      <origin>2974423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138" sha1="ma1im64ixp7cjri8ez9m2oznbr2ql37" xml:space="preserve">{{Normdata}}

[[Kategorie:Krieketkompetisies]]
[[Kategorie:Wêreldbeker]]
[[Kategorie:Internasionale Krieketraad]]
[[Kategorie:Twintig20]]</text>
      <sha1>ma1im64ixp7cjri8ez9m2oznbr2ql37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Navigasie Vrouekampioenetrofee</title>
    <ns>10</ns>
    <id>470033</id>
    <revision>
      <id>2974424</id>
      <timestamp>2026-09-30T21:30:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpesBona</username>
        <id>2720</id>
      </contributor>
      <comment>Nuwe sjabloon</comment>
      <origin>2974424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="291" sha1="934r8s6rqavl0x5dyljknvm01u1jk1w" xml:space="preserve">{{Navigasie
|titel = '''[[Vrouekampioenetrofee]]'''
|beeld_links = 
|beeld_regs = [[Lêer:Cricketball.svg|40px]]
|beeld_groot = 
|inhoud = [[Vrouekampioenetrofee 2027|Indië 2027]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Kategorie:Sportreekssjablone|Vrouekampioenetrofee]]
[[Kategorie:Krieketsjablone]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>934r8s6rqavl0x5dyljknvm01u1jk1w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vrouekampioenetrofee 2027</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470034</id>
    <revision>
      <id>2974432</id>
      <timestamp>2026-09-30T21:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpesBona</username>
        <id>2720</id>
      </contributor>
      <comment>Nuwe artikel</comment>
      <origin>2974432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7365" sha1="47q1adqighv6c90hooypyf63y35ojl1" xml:space="preserve">{{Sporttoekoms}}
{{Inligtingskas Krieketwêreldbeker
| naam                 = Vrouekampioenetrofee 2027
| beeld                = 
| beeldgrote           = 200px
| onderskrif           = 
| vanafdatum           = 14
| totdatum             = 28 Februarie 2027
| bestuurder           = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR)
| krieketformaat       = [[Twintig20|T20I]]-[[krieket]] (T20I)
| toernooiformaat      = Groep- en uitklopfase
| gashere              = {{vlagland|Indië}}
| kampioen             = 
| naaswenner           = 
| getal                = 
| deelnemers           = 6
| wedstryde gespeel    = 16
| bywoning             = 
| speler van die reeks = 
| meeste lopies        = 
| meeste paaltjies     = 
| vorige jaar          = Geen
| vorige toernooi      = 
| volgende jaar        = 2031
| volgende toernooi    = Vrouekampioenetrofee 2031
}}

Die '''Vrouekampioenetrofee 2027''' ([[Engels]]: ''2027 ICC Women’s Champions Trophy'') word van 14 tot 28 Februarie 2027 in [[Indië]] beslis word. Dit sal die eerste [[Vrouekampioenetrofee]] in [[Twintig20|T20I]]-[[krieket]] wees wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied word.

Die gasvroue [[Indiese nasionale vrouekrieketspan|Indië]] sal saam met die vyf beste nasionale spanne IKR se EDI-ranglys soos op 6 Julie 2026 sal aan die Vrouekampioenetrofee 2027 deelneem. Al die spanne sal in een groep gespeel en 16 wedstryde speel, waarvan elke span een keer teen al die ander spanne in die groep sal speel. Die twee beste spanne sal hierna mekaar in die eindstryd ontmoet.

== Toewysing ==
Met die instelling van die Vrouekampioenetrofee in 2022 het die [[Internasionale Krieketraad]] die toernooi oorspronklik aan [[Sri Lanka]] toegewys.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/hosts-for-icc-womens-global-events-until-2027-announced |title=Hosts for ICC Women’s global events until 2027 announced |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 Julie 2022 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt; In Junie 2026 was Sri Lanka egter sy gasheerregte kwyt en dié toernooi is aan Indië oorhandig.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/india-to-host-inaugural-womens-champions-trophy-in-february-1552605 |title=India to host inaugural Women's Champions Trophy in February |publisher=Cricinfo |date=2 September 2026 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== Deelnemers ==
Ses spanne sal aan die Vrouekampioenetrofee 2027 kan deelneem.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/sri-lanka-lose-womens-champions-trophy-hosting-rights-1552245 |title=Sri Lanka lose Women's Champions Trophy hosting rights |publisher=Cricinfo |date=30 Augustus 2026 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt;

=== Kwalifiserende spanne ===
Die volgende ses spanne het regstreeks vir die Vrouekampioenetrofee 2027 gekwalifiseer.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Span
!Kwalifiseringmetode
!Verskynings by eindstryde
!Laaste verskyning
!Vorige beste prestasie
|-
|{{Crv-IN}}
|'''Gasheer'''
|Eerste
| –
| Debuut
|-
|{{Crv-AU}}
| rowspan=&quot;6&quot; |T20I-vroueranglys op&lt;br /&gt;6 Julie 2026
|Eerste
| –
| Debuut
|-
|{{Crv-EN}}
|Eerste
| –
| Debuut
|-
|{{Crv-EN}}
|Eerste
| –
| Debuut
|-
|{{Crv-NZ}}
|Eerste
| –
| Debuut
|-
|{{Crv-ZA}}
|Eerste
| –
| Debuut
|-
|{{Crv-LK}}
|Eerste
| –
| Debuut
|}

== Stadions ==
Tydens die toernooi sal twee Indiese stadions gebruik word.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-dates-confirmed-for-inaugural-icc-women-s-champions-trophy |title=Venues, dates confirmed for inaugural ICC Women’s Champions Trophy |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=2 September 2026 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.bcci.tv/news/article/india-to-host-inaugural-icc-womens-champions-trophy-2027 |title=India to host inaugural ICC Women’s Champions Trophy 2027 |publisher=[[Raad vir Beheer van Krieket in Indië]] |date=2 September 2026 |accessdate=30 September 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
! colspan=4|{{Location map+|Indië|width=400|float=center|places=
 {{Location map~|Indië|lat=18.93|long=72.82|label=[[Mumbai]]|position=right}}
 {{Location map~|Indië|lat=22.40|long=73.29|label=[[Vadodara]]|position=right}}}}
|-
! [[Mumbai]]
! [[Vadodara]]
|-
| [[Brabourne-stadion]]
| [[Baroda-krieketverenigingstadion]]
|-
| &lt;small&gt;{{Koördinate|18|55|56|N|72|49|29|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Brabourne-stadion}}&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;{{Koördinate|22|23|55|N|73|17|36|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Baroda-krieketverenigingstadion}}&lt;/small&gt;
|-
| Kapasiteit: '''50&amp;nbsp;000'''
| Kapasiteit: '''40&amp;nbsp;000'''
|-
| [[Lêer:BSMIKXI.jpg|200px]]
| [[Lêer:Kotambistadium.jpg|200px]]
|}&lt;/center&gt;

== Formaat ==
Die Vrouekampioenetrofee 2027 sal tussen ses verskillende spanne oor 16 wedstryde beslis word.

=== Groepfase ===
Die Vrouekampioenetrofee 2027 sal deur ses nasionale vrouekrieketspanne beslis word. Vir die groepfase sal die ses deelnemende spanne in een enkele groep geplaas word; elke span sal een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep speel, dus sal elke span vyf wedstryde in die groepfase speel. Twee punte sal vir ’n oorwinning toegeken word, een punt vir ’n gelykop of onbesliste wedstryd en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte eindig, sal volgens lopietempo gerangskik word. Die twee beste spanne sal mekaar in die eindstryd ontmoet.

== Wedstryde ==
Die wedstryde sal in twee fases opgedeel word, naamlik die groepfase en die eindstryd.

=== Groepfase ===
{| class=&quot;infobox bordered&quot;
| style=&quot;background:#cfc;&quot;|Kwalifiseer vir die eindstryd.
|-
| style=&quot;background:;&quot;|Uit die toernooi geskakel.
|}
Ses spanne sal aan die groepfase deelneem. Die twee beste spanne sal mekaar in die eindstryd ontmoet.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!width=175|Span
!width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}}
!width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}}
!width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}}
!width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}}
!width=20|{{Afkorting|P|Punte}}
!width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}}
|- bgcolor=&quot;#ccffcc&quot;
|style=&quot;text-align:left&quot;|{{Crv-AU}}
|0||0||0||0||'''0'''||—
|- bgcolor=&quot;#ccffcc&quot;
|style=&quot;text-align:left&quot;|{{Crv-EN}}
|0||0||0||0||'''0'''||—
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|{{Crv-IN}}
|0||0||0||0||'''0'''||—
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|{{Crv-NZ}}
|0||0||0||0||'''0'''||—
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|{{Crv-LK}}
|0||0||0||0||'''0'''||—
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|{{Crv-ZA}}
|0||0||0||0||'''0'''||—
|}

==== Eindstryd ====
{{Krieketwedstryd
| datum = 28 Februarie 2027
| tyd = 
| dagnag = 
| span1 = Wenner Groepfase
| telling1 = 
| span2 = Naaswenner Groepfase
| telling2 = 
| lopies1 = 
| paaltjies1 = 
| lopies2 = 
| paaltjies2 = 
| uitslag = 
| verslag = 
| plek = 
| skeidsregters = 
| speler van die wedstryd = 
| rondte = 
| loot = 
| reën = 
| notas = 
}}

&lt;br /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; margin: 0 auto;&quot;
!Vrouekampioenetrofeewenner 2027
|-
|align=center|'''Wenner Eindstryd'''
|}

== Sien ook ==
{{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}}

== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}

{{Navigasie Vrouekampioenetrofee}}
{{Normdata}}

[[Kategorie:Geskiedenis van Indië]]
[[Kategorie:Krieketkompetisies in Indië]]
[[Kategorie:Vrouekampioenetrofee|2027]]
[[Kategorie:Sport in 2027]]</text>
      <sha1>47q1adqighv6c90hooypyf63y35ojl1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bespreking:Vergelykings vir warmtekapasiteit, entalpie en entropie</title>
    <ns>1</ns>
    <id>470035</id>
    <revision>
      <id>2974481</id>
      <timestamp>2026-10-01T09:54:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Daniellouw</username>
        <id>54542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Verwydering van blad */ nuwe afdeling</comment>
      <origin>2974481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="216" sha1="q4xogea7kxhuxh2aru2op4lgsafmvai" xml:space="preserve">== Verwydering van blad ==
Ek verstaan nie hoekom hierdie bladsy verwyder wil word nie.
Wie besluit hieroor? [[Gebruiker:Daniellouw|Daniellouw]] ([[Gebruikerbespreking:Daniellouw|kontak]]) 09:54, 1 Oktober 2026 (UTC)</text>
      <sha1>q4xogea7kxhuxh2aru2op4lgsafmvai</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>