Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking Konsep Konsepbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Luiperd 0 3685 2975260 2968326 2026-10-04T10:12:12Z Jcb 223 2975260 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Luiperd | fossil_range = Sedert laat Plioseen of vroeë Pleistoseen | status = VU | trend = down | status_system = iucn3.1 | status_ref =<ref name="iucn2023">{{en}} [https://www.iucnredlist.org/details/15954/0 ''Panthera pardus''] op die [[IUBN-rooilys|IUBN-rooilys van Bedreigde Spesies]]. Assessering van 2023.</ref> | image =Leopard africa.jpg | image_width = 250px | image_caption = 'n Luiperd (''Panthera pardus'') in die Serengeti-park, Tanzanië | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Felidae]] | genus = ''[[Panthera]]'' | species = '''''P. pardus''''' | binomial = ''Panthera pardus'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | synonyms = <center>'''''Felis pardus''''' <small>[[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758</small></center> | range_map = Wiki-Panthera pardus.png | range_map_caption = {{legend0|#8064a2|&nbsp;wêreldverspreiding}} | range_map_width = 240px }} [[File:Leopard.ogv|luiperd|thumb]] Die '''luiperd''' (''Panthera pardus''), voorheen as '''bergtier''' of '''tier''' bekend,<ref>{{af}} C.S. Grobbelaar. 1959. Soogdiere: Die Vleisetende Roofdiere in: C.F. Albertyn e.a. ''Die [[Afrikaanse Kinderensiklopedie]] Deel VI''. Bl. 2526: ''… op die lys is daardie groot kat met swart spikkels wat ons in Suid-Afrika die tier noem. Ons sit 'n bietjie opgeskeep met hierdie naam wat ons voorgeslagte vir hom gegee het... Maar nou die naam! Baie mense noem hom bergtier. Hierdie tier van ons kom oor die hele Afrika en in Indië voor. In Indië waar die Hindoes baie meer las van hom het as ons, noem die inboorlinge hom die cheta-bagh, d.w.s. die 'gespikkelde tier'...Dierkundiges wil hê ons moet hom die luiperd noem. Hulle is so gewoond daaraan om die name van diere te verander dat hulle nie kan insien waarom ons aan die ou volksnaam wil kleef nie. Om verwarring te voorkom sal ons hom maar in die vervolg bergtier (luiperd) noem, hoewel hy nog altyd in die volksmond bekend sal staan as die 'tier' ''. Op bl. 2531 staan (met verwysing na die jaguar): ''Hy is die Westelike Halfrond se grootste kat. Hierdie groot, swaar kat van by die agt voet en byna 250 pond en met die volmaakte toerusting van 'n roofdier is 'n ware tiran in die hele Suid-Amerikaanse dierewêreld. Hulle noem hom daar ook 'el tigre', die tier. Dit lyk of elke wêrelddeel maar graag 'n tier wil hê: ons in Suid-Afrika noem ons groot, swart, gespikkelde kat ook die 'tier' ''</ref> is 'n spesie uit die [[Felidae|katagtiges]] wat oor [[Afrika]] en [[Asië]] versprei is. Verder kom hy ook in [[Kaukasus]] en dus op die buitenste randgebied van [[Europa]] voor. Die luiperd is naas die [[tier]], [[leeu]] en [[jaguar]] die vierde grootste grootkat. Die dier het 'n vaalgeel tot rooibruin pels met swart, rosetvormige kolle. 'n Melanistiese kleurvariëteit, die sogenaamde swart panter, word ook aangetref. Die luiperd het die grootste verspreidingsgebied van alle groot katagtiges (genus ''Panthera'') en is die algemeenste en wydsverspreidste grootkat. Sy voortbestaan word nietemin bedreig: op die [[IUBN-rooilys|IUBN-rooilys van Bedreigde Spesies]] word die spesie as [[kwesbare spesie|kwesbaar]] geklassifiseer.<ref name="iucn2023" /> == Naamgewing == Die wetenskaplike naam van die spesie is in 1758 as ''Felis pardus'' deur [[Carl Linnaeus]] in ''[[Systema Naturae]]'' gepubliseer.<ref>{{la}} Linnaeus, C. (1758). [https://www.biodiversitylibrary.org/page/726936 ''Systema naturae'' ed. 10: 41]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231208085250/https://www.biodiversitylibrary.org/page/726936|date=8 Desember 2023}}</ref> Die woord ''luiperd'' gaan terug op die Latynse ''leopardus'', wat op sy beurt aan die Griekse λεόπαρδος, ''leopardos'', ontleen is – 'n samestelling van λέων, ''leōn'' ("leeu"), en πάρδος, ''pardos'' ("panter"). Die woord het [[volksetimologie|volksetimologies]] verander onder invloed van ''luip'' ("loer") en ''perd''.<ref>{{nl}} Vries, J. de en Tollenaere, F. de, ''Nederlands etymologisch woordenboek'', vierde druk 1997, Koninklijke Brill, Leiden</ref> == Kenmerke == Die luiperd is 'n groot, gespierde katagtige met kort, kragtige pote en 'n lang stert. Die kop is breed en effens rond van vorm, met klein, ronde ore, 'n middelgroot snuit, kragtige kake en lang snorbaarde. In vergelyking met byvoorbeeld die [[jagluiperd]] (''Acinonyx jubatus'') het die luiperd 'n groot kop, 'n dik nek en kort bene. Luiperds verskil van streek tot streek wat kleur en grootte betref. Daar word verskeie subspesies onderskei, maar individuele verskille word so dikwels aangetref dat die indelings nie altyd betroubaar is nie. Die sogenaamde swart panter is byvoorbeeld vroeër as ʼn afsonderlike [[spesie]] beskou, maar ondersoeke het later aan die lig gebring dat die verskynsel aan melanisme (die oormatige deponering van [[melanien]]) toegeskryf kan word. Daar is oor die algemeen tog duidelike kleurverskille tussen luiperds: die grondkleur is gewoonlik vaalgeel, maar in Persië is dit grys en in Java rooibruin. Die luiperds wat in Afrika aangetref word, se rosette is gewoonlik kleiner en nader aan mekaar as dié van die luiperds in Asië, terwyl luiperds in die Ooste se pelse oor die algemeen langer is as dié wat in Afrika voorkom. === Bou en grootte === Die afmetings en massa van die luiperd wissel binne die groot verspreidingsgebied. Oor die algemeen is die boslewende luiperds meestal kleiner en meer gedronge, terwyl dié wat in oop ruimtes leef as 'n reël slanker en groter gebou is. Die luiperd word 90-190&nbsp;cm lank, sonder die 60-110&nbsp;cm lange stert ingereken; die totale lengte kan dus tot 3&nbsp;m beloop, waarvan byna 1&nbsp;m deur die stert in beslag geneem word. Die mannetjies en wyfies lyk eenders, maar eersgenoemde is gewoonlik groter. Die luiperdmannetjies weeg ongeveer 40-90&nbsp;kg en het 'n skouerhoogte van 70-80&nbsp;cm; die gemiddelde skouerhoogte van die spesie is sowat 70&nbsp;cm. Mannetjies het 'n kop-romplengte van 130 tot 190&nbsp;cm en wyfies van 104 tot 140&nbsp;cm. Die wyfies is omtrent die helfte so groot en weeg slegs ongeveer 30-60&nbsp;kg. Jong wyfies het 'n skouerhoogte van 45&nbsp;cm. Die luiperds wat in die [[Kaapse floraryk]] hou, soos die [[Kaapse luiperd]] (''Panthera pardus melanotica''), weeg dikwels slegs 20-30&nbsp;kg. 'n Luiperd kan 'n snelheid van tot 58&nbsp;km/h haal. Die luiperd se beenkonstruksie is van so 'n aard dat dit die skok van 'n sprong baie goed kan absorbeer. Sy belangrikste wapens is sy geweldige sterk kake en vlymskerp kloue; daar is vyf kloue aan die voorpote en vier aan die agterpote. === Pelspatroon === [[Lêer:Persian Leopard Fur 02.JPG|duimnael|Gevlekte rosette in die pels van 'n Persiese luiperd]] Die pelspatroon wissel dikwels baie van subspesie na subspesie, maar ook van individu na individu wat in dieselfde habitatgebied voorkom. Die luiperd het swart kolle aan die nek en voorpote, maar op die lyf is dit in rosette gegroepeer. Die pelsrosette is byna altyd in rye al met die rug langs gerangskik. Op die bors en laer hals word dikwels aarbeivormige rosetvlekke gevind wat saamsmelt om 'n kraag of "halsband" te vorm. Op die bokant van die lang stert loop die rosette langs die middellyn voort. Die rosette word na die stertpunt toe al minder duidelik, maar kan soms tot etlike dwarsringe saamsmelt. Die onderkant van die stert is egter na die stertpunt toe baie lig tot wit. Die pens, die keel, die ken en die boonste binnekante van die bene is eweneens sonder rosette en wit, geelwit of in oorgaande grys gekleur. Verder na die pote heen is soliede vlekke te vinde, wat na onder al hoe kleiner word. Net so is op die kop en die boonste nek en hals slegs swart soliede vlekke aanwesig. Die ore is aan die agterkant swart, met 'n opvallende wit tekening in die middel. Die boslewende luiperds is oor die algemeen skerper gekleur as luiperds op die oop veld. Die gevlekte pels dien as uitstekende [[kamoeflering]]: in bome en onder bosse smelt die luiperd se pels heeltemal met die skadukolle saam, sodat hy maklik onopgemerk kan bly. === Swartluiperds === [[Lêer:Black leopard's rosettes.jpg|duimnael|Die "spook"-patroon van die agoeti-tekening wat in sonlig deur die egalig swart pels van 'n swartluiperd sigbaar is]] Die grondkleur van die meeste diere is sandgeel of ligbruin, maar die kleur kan sterk wissel, van byna wit tot heeltemal swart. In die hoogliggende gebiede en reënwoude kom hierdie swart variëteit soms voor, wat bekend staan as die swartluiperd of panter. Dit is nie 'n afsonderlike spesie nie. Hierdie verskynsel van die swart (melanistiese) pels is oorerflik en word deur 'n enkele (monogenetiese) geen resessief oorgeërf. Die [[genotipe]] van elke swartluiperd is, ongeag die subspesie, ''aa''. By dié swart kleurvariëteit ontbreek die dominante agoeti-[[alleel]] ''A'', sodat die patroon nie vertoon nie en die pels egalig bruinswart bly. Daarmee kan die erflike aanleg ook by 'n normaalgevlekte luiperd aanwesig wees, of dit kan in 'n werpsel swart kleintjies tussen normaalgevlekte welpies voorkom. Om so 'n swart variëteit voort te bring, verg baie inteling. Indien die dier dwarsweg of onder skuins lig waargeneem word, kan mens egter ook by swartluiperds die tipiese (hoewel dowwe) rosette raaksien: in sonlig is die "spook"-patroon van die agoeti-tekening nog vaagweg deur die swart pelskleur heen te sien. In sommige gebiede, soos op die Maleisiese Skiereiland, is tot 50 persent van alle luiperds swart. In Afrika kom swartluiperds die meeste in die [[Ethiopiese Hoogland]] voor. In 2002 is 'n swartluiperd by die Kudu Game Ranch naby [[Lydenburg]] gefotografeer.<ref>{{af}} [http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2002/04/24/16/4.html Swartluiperds veilig bewaar. Beeld. 24 April 2002.]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Aan die begin van 2019 is 'n swartluiperd deur die Britse fotograaf Will Burrard-Lucas in [[Kenia]] afgeneem; volgens die beriggewing daaroor was die vorige keer dat 'n swartluiperd in Afrika gefotografeer is in 1909 in [[Ethiopië]].<ref>{{nl}} {{Cite news |title=Afrikaanse zwarte luipaard voor het eerst in meer dan eeuw gefotografeerd |url=https://nos.nl/artikel/2271778-afrikaanse-zwarte-luipaard-voor-het-eerst-in-meer-dan-eeuw-gefotografeerd.html |publisher=NOS |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002081822/https://nos.nl/artikel/2271778-afrikaanse-zwarte-luipaard-voor-het-eerst-in-meer-dan-eeuw-gefotografeerd.html |archive-date=2 Oktober 2023}}</ref><ref>{{en}} {{Cite journal |last=Pilfold |first=Nicholas W. |last2=Letoluai |first2=Ambrose |last3=Ruppert |first3=Kirstie |last4=Glikman |first4=Jenny A. |last5=Stacy-Dawes |first5=Jenna |date=29 Januarie 2019 |title=Confirmation of black leopard (''Panthera pardus pardus'') living in Laikipia County, Kenya |journal=African Journal of Ecology |volume=57 |issue=2 |pages=270-273 |doi=10.1111/aje.12586 |issn=0141-6707 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/aje.12586 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325141026/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/aje.12586 |archive-date=25 Maart 2024}}</ref> === Sintuie === Die ore is gerond. Die gehoorsintuig is uitstekend ontwikkel. Luiperds kan baie hoë (vir die mens onhoorbare) [[frekwensie]]s van tot 45&nbsp;000&nbsp;[[hertz]] hoor, ook wanneer die geluide baie sag is. Die oë is na voor gerig en toon 'n breë oorvleueling van die gesigsveld. Dit skep vir hulle 'n uitstekende stereoskopiese visie. Bedags is die gesigsvermoë ongeveer soortgelyk aan dié van 'n mens; snags kan die luiperd egter vyf tot ses keer beter sien: Luiperds kan die ronde pupille baie wyd oopmaak, sodat selfs swak lig die oog kan binnedring; verder besit luiperds soos alle katsoorte 'n weerkaatsende lagie agter die [[netvlies]], die sogenaamde ''tapetum lucidum'' (kleurvlies), wat deur terugspieëling die ligopbrengs laat toeneem. Die reuksin is ook uitstekend ontwikkel, selfs beter as dié van die tier, hoewel die luiperd soos alle ander katagtiges hoofsaaklik op sy ore en oë staatmaak om te jag en die reuk hierin nie bepalend is nie. Die snorbaarde en tashare (vibrissae) aan die voorpote is sensitief vir aanraking en van besondere belang wanneer die dier byvoorbeeld die grootte van 'n opening moet skat. Die snorbaarde verander van stand na gelang van wat die dier doen: wanneer hy loop, staan hulle sywaarts uitgesprei; wanneer hy snuffel, lê hulle na agter teen die kop; en wanneer hy 'n prooi aanval, is hulle na vore gerig, sodat hy op die regte plek kan toebyt. == Verspreiding en habitat == [[Lêer:Leopard distribution2.gif|duimnael|350px|'n Meer gedetailleerde verspreidingskaart: {{legend0|#008201|leefgebied}} {{legend0|#a0ec00|gefragmenteer}} {{legend0|#fff116|onseker}} {{legend0|#ff0000|in die verlede}}]] Die luiperd kom in Afrika voor, met uitsondering van die [[Sahara]], en in die suide en ooste van Asië: onder meer in [[Klein-Asië]], [[Turkye]], Arabië, [[Persië]], Kaukasië, Transkaukasië, die voormalige Sowjetunie, [[Siberië]], [[Mantsjoerye]], [[China]], [[Korea]], [[Indië]], [[Sri Lanka]], [[Maleisië]], [[Java (eiland)|Java]] en [[Bali]]. In [[Suid-Afrika]] kom die luiperd in groot dele van die Kaapse en Natalse kusstreke en ook in dele van [[Gauteng]] voor. Gedurende die [[Pleistoseen]] en die [[Holoseen]] het die luiperd ook in Suid- en Suidoos-[[Europa]] voorgekom, moontlik tot ongeveer die begin van die westerse jaartelling.<ref>{{en}} {{Cite web |url=https://dalje.com/en-croatia/extinct-european-leopard-remains-discovered/80169 |title=Extinct European Leopard Remains Discovered |date=12 September 2007 |publisher=dalje.com |access-date=7 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124094614/http://dalje.com/en-croatia/extinct-european-leopard-remains-discovered/80169 |archive-date=24 Januarie 2022 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{Cite web |url=https://scienceblogs.com/tetrapodzoology/2008/03/european_cats_part_i.php |title=Europe, where the sabre-tooths, lions and leopards are |date=12 Maart 2008 |publisher=Tetrapod Zoology |author=Darren Naish |access-date=7 September 2011}}</ref> Die luiperd se leefplekke verskil sterk: van droë [[woestyn]]e tot digte [[reënwoud]]e, van koue [[naaldwoud]]e tot tropiese [[savanne]]s, en verder ook rotsagtige gebiede, grasland en hoë koue streke. Op die [[Kilimanjaro]] is selfs 'n dooie luiperd op 5&nbsp;638&nbsp;m hoogte gevind, wat doodgevries het. Die belangrikste maatstaf vir 'n goeie leefomgewing is die hoeveelheid voedsel wat beskikbaar is, en genoeg skuilplekke in die vorm van hoë plantegroei, bome of rotse is eweneens belangrik. Vanweë sy aanpasbaarheid kon die luiperd die euwels wat 'n groeiende beskawing vir die diereryk inhou, beter as selfs die leeu oorleef. Daarom word luiperds nog in gebiede aangetref waar ander roofdiere lankal uitgeroei of verdryf is. == Subspesies == Volgens die IUCN/SSC Cat Specialist Group word agt subspesies binne die spesie ''Panthera pardus'' onderskei:<ref>{{en}} [http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/5.Cat_News/5.3._Special_Issues/5.3.10._SI_11/CN_Special_Issue_11_Revised_taxonomy_of_the_Felidae.pdf ''A revised taxonomy of the Felidae''] (pdf). Cat News Special Issue 11. IUCN/SSC Cat Specialist Group. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240408202533/http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/5.Cat_News/5.3._Special_Issues/5.3.10._SI_11/CN_Special_Issue_11_Revised_taxonomy_of_the_Felidae.pdf|date=8 April 2024}}</ref> * Afrika-luiperd (''P. p. pardus'') * Arabiese luiperd (''P. p. nimr'') * Indochinese luiperd (''P. p. delacouri'') * Indiese luiperd (''P. p. fusca'') * Sri Lankaanse luiperd (''P. p. kotiya'') * Javaanse luiperd (''P. p. melas'') * [[Amoer-luiperd]] (''P. p. orientalis'') * Anatoliese luiperd (''P. p. tulliana''), waaronder ook die Persiese luiperd gereken word Vroeër is meer subspesies beskryf en gebruik, maar dié is onder meer deur navorsing oor [[mitochondriale DNS]] verwerp. Die swart panter is nie 'n aparte subspesie nie, maar 'n melanistiese kleurvariëteit van die pels wat in verskeie subspesies voorkom. == Lewenswyse == Die luiperd is ʼn alleenlopende nagdier wat veral in die skemer en snags aktief is. Luiperds wat in gebiede woon waar hulle nie bedreig word nie, sal egter gedurende die dag ook jag. Andersins hou hulle bedags in bome of ander skuilplekke, soos digte struikgewas, en jag snags; bedags val hulle te veel op. Die luiperd is nie 'n groepdier nie en die mannetjies en wyfies soek mekaar net gedurende die paartyd op. Elke luiperd hou gewoonlik by sy of haar bepaalde gebied ('n [[Gebiedsgebondenheid|territorium]]), wat teen soortgenote verdedig word. Dié word afgebaken deur bome te reukmerk, sowel as met [[urine]] of [[ontlasting]] en krapmerke op bome. Die hougebied van 'n mannetjie is tipies baie groter as dié van 'n wyfie. Territoriums oorvleuel gereeld met dié van diere van die ander geslag, terwyl diere van dieselfde geslag mekaar vermy: vreemde mannetjies word nie in die gebied toegelaat nie en hewige gevegte vind soms tussen hulle plaas. Waar daar baie prooi is, is die territoriums kleiner; waar daar minder wild is, groter. === Voedsel en jag === Die luiperd jaag hoofsaaklik middelgroot soogdiere soos [[antiloop|antilope]] en ander boksoorte, [[hertagtiges|herte]], [[vlakvark]]e en ander [[vark]]e en [[bobbejaan|bobbejane]], asook kleiner diere soos [[Leporidae|hase]], [[aap|ape]], [[klipdassie]]s, [[knaagdier]]e, [[voël]]s, [[slang]]e, visse en [[insek]]te, en verder [[volstruis]]e, [[hond]]e en kleinerige roofdiere. Leeuwelpies wat alleen gelaat word en gedugte teenstanders soos [[ystervark]]e en [[jakkals]]e word ook gejag. Sommige luiperds spesialiseer in 'n bepaalde diersoort. Vrugte, gras en eiers vul dikwels die dieet aan, en wanneer wild nie volop is nie, vorm vis net so 'n belangrike deel van die luiperd se dieet. Die luiperd is bekend vir sy uitgeslape jagmetodes. Sommige navorsers skryf dit toe aan die feit dat die luiperd oor 'n redenasievermoë beskik. Daar word gesê dat die luiperd altyd, anders as die [[leeu]], sy prooi teen die wind op bekruip. Die luiperd se aanval is altyd onverwags. Wanneer hy nie sy prooi uit 'n boom bespring of by 'n watergat inwag nie, bekruip hy hom met sy pens laag op die grond totdat hy naby genoeg is om die prooi te bespring; soms lê die dier doodstil in 'n hinderlaag, gereed om te spring. Die luiperd byt dadelik die prooi se slagare af, maar soms is die trefslag van die sprong hard genoeg om die prooi dood te maak. Luiperds het blykbaar 'n voorkeur vir warm bloed, maar die ingewande bly onaangeraak. Wanneer die luiperd werklik dors is, sal hy die inhoud van die blaas oplek. Die luiperd is 'n besonder netjiese vreter, en bestee baie sorg daaraan om geen bloed aan sy pels te kry nie. Hy begin gewoonlik eers aan die borskas en blaaie van sy prooi vreet en laat die boude vir laaste. Vanweë sy geweldige krag kan die luiperd maklik sy prooi tot in die mik van ʼn boom opsleep, waar hy dit buite bereik van ander [[roofdier]]e soos leeus en [[gevlekte hiëna]]s vreet – dié sou dit andersins van hom steel. Die luiperd keer herhaaldelik terug na die karkas en vreet tot net die vel oorbly. Die dier drink [[water]] nadat hy gevreet het, en sal slegs by uitsondering sy maaltyd onderbreek om water te gaan drink. == Voortplanting == [[Lêer:001 Juvenile leopard in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|duimnael|'n Jong luiperd in 'n boom in die Serengeti-park]] Die mannetjies en wyfies kom net gedurende paartyd bymekaar; daar is egter nie 'n bepaalde paartyd nie. Wanneer die wyfie paargereed is, het haar urine 'n besondere reuk wat mannetjies aantrek. Sommige navorsers beweer dat luiperds lewenslank by een maat bly, maar ander meen dat luiperds met elke paartyd opnuut 'n maat gaan soek. Die welpies word ná 'n dratyd van 93 tot 103 dae gebore. Hulle kom in 'n goed verskuilde plek ter wêreld, soos 'n [[grot]], digte struikgewas of 'n ondergrondse gat, waar hulle die eerste ses weke verborge bly. Met geboorte weeg hulle 430 tot 530 gram en is hulle nog hulpeloos en klein. ʼn Werpsel kan uit tot ses kleintjies bestaan, maar die gemiddelde aantal per werpsel wissel tussen twee en vier. Daar is 'n groot sterftesyfer onder jong luiperdwelpies omdat hulle dikwels alleen gelaat word wanneer die wyfie gaan jag of water drink, en hulle dan die prooi van ander roofdiere word. Die mannetjie versorg die wyfie vir 'n paar dae na die geboorte en dra kos aan, maar sy verwilder hom gou en versorg dan self die welpies. Dit gebeur soms dat die hele familie vir 'n onbepaalde tyd by mekaar bly, maar net in uitsonderlike gevalle. Die welpies word blind gebore en hulle pelse is wollerig en nog nie duidelik gespikkel nie. Hulle oë gaan ná 'n paar dae oop en op vier maande word hulle gespeen. Aanvanklik verteer die wyfie eers die vleis vir die welpies, maar nadat hulle gespeen is, kan hulle reeds saam met die wyfie gaan jag. Die welpies verlaat die sorg van hul moeder wanneer hulle ongeveer een jaar oud is. Jong luiperds is eers op 3-jarige ouderdom geslagsryp, en eers ná drie of vier jaar is hulle heeltemal volgroeid. Luiperds het 'n leeftyd van 23 tot 25 jaar. == Verhouding met die mens == Die luiperd pas hom maklik aan en kan selfs in die onmiddellike nabyheid van die mens oorleef. In die stad [[Mumbai]], en ook in ander stede in Indië, kom luiperds toenemend binne die stadsgebied voor, wat soms tot gevaarlike situasies vir mens sowel as dier lei. Die stede het dikwels so ver uitgebrei dat hulle tot binne die oorspronklike habitat van dié katte strek. Die diere is daar nie net skadelik omdat hulle kleinvee vang nie, maar ook nuttig, omdat hulle onder meer in die stadsparke baie swerfhonde doodmaak en so tot 'n afname in die aantal [[hondsdolheid]]pasiënte bydra.<ref>{{en}} [https://news.nationalgeographic.com/2018/03/mumbai-leopards-sanjay-gandhi-national-park-stray-dogs-rabies-spd/ ''How City-Dwelling Leopards Improve Human Health''], National Geographic (9 Maart 2018). {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190723204248/https://news.nationalgeographic.com/2018/03/mumbai-leopards-sanjay-gandhi-national-park-stray-dogs-rabies-spd/|date=23 Julie 2019}}</ref> Die voortbestaan van die luiperd word nietemin steeds bedreig. Luiperds is in September 1975 in Suid-Afrika tot beskermde diere van Afrika verklaar. Die maatreël moes ingevoer word omdat luiperds op groot skaal ter wille van hulle pelse gejag is en ook omdat hulle getalle in gebiede waar hulle 'n bedreiging vir veeboerdery was, drasties afgeneem het. Dit is veral die jag op die dier vir sy pels en die jag op en vergiftiging van luiperds en ander roofdiere deur veeboere wat die totale bevolking laat daal het. Op sommige plekke het die luiperd grotendeels verdwyn en verskeie subspesies word ernstig bedreig, waaronder die Amoer-luiperd – waarskynlik nie meer as vyftig volwasse eksemplare in Oos-[[Rusland]], Noord-China en [[Noord-Korea]] nie – en die Javaanse luiperd. Op die IUBN-rooilys van Bedreigde Spesies is luiperds in die assessering van 2008 nog as 'n [[byna-bedreigde spesie]] geklassifiseer;<ref name="iucn2008">{{en}} {{IUCN2008|assessors=Breitenmoser, U., Breitenmoser-Wursten, C., Henschel, P. & Hunter, L.|year=2008|id=15954|title=Panthera pardus|downloaded=9 Oktober 2008}}</ref> in die assessering van 2023 word die spesie as kwesbaar gelys.<ref name="iucn2023" /> === Heraldiek === In die [[heraldiek]] is 'n luiperd dieselfde as 'n gaande leeu: dié staan op drie pote, met een poot vorentoe gerig. == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="160"> Lêer:P.p.saxicolor-Wilhelma1.jpg|'n Persiese luiperdmannetjie met ongewone pelsvlekke by die ''Wilhelma Zoologisch Botanischen Garten'' te [[Stuttgart]], [[Duitsland]] Lêer:Male & female Panther at Rhino & Lion nature Reserve, Kromdraai - South Africa.jpg|'n Seldsame swartluiperdpaar by die Rhino & Lion Natuurreservaat, [[Kromdraai, Limpopo|Kromdraai]], [[Suid-Afrika]] Lêer:Leopard Tree AdF.jpg|'n Wyfie verlaat haar gunstelingboom waarin sy die warmste middagure verwyl het – Londolozi, [[Sabi Sand-wildreservaat]], Suid-Afrika Lêer:Charging Leopard-001.JPG|'n Aanvallende jong luiperd in die Suid-Afrikaanse provinsie [[Gauteng]]. Lêer:One-eyed African leopard.jpg|'n Eenoog-luiperd in die [[Krugerwildtuin]], Suid-Afrika Lêer:Levhart_Arjuna.jpg|'n Javaanse luiperd met kenmerkende rooibruin pels </gallery> == Sien ook == * [[Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens alfabet]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name]] * [[Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes]] == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409583}}, volume 17, bl. 176 * ''Soogdiere van die Krugerwildtuin en ander Nasionale Parke'' (1979). Saamgestel deur Die Nasionale Parkeraad. 'n Publikasie van die Raad van Kuratore vir Nasionale Parke van die Republiek van Suid-Afrika. {{ISBN|0-86953-027-5}}. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Verdere leeswerk == {{Refbegin|35em}} * Jordaan, Aletta: Skone ondier. In: Conserva. Departement van Omgewingsake. Deel 4, nr. 2, Maart 1989 * {{en}} {{Cite book |last=Allsen |first=Thomas T. |editor-last=Mair |editor-first=Victor H. |contribution=Natural History and Cultural History: The Circulation of Hunting Leopards in Eurasia, Seventh-Seventeenth Centuries |title=Contact and Exchange in the Ancient World |year=2007 |publisher=University of Hawai'i Press |location=Honolulu |isbn=978-0-8248-2884-4 |pages=[https://archive.org/details/contactexchangei0000unse/page/116 116]-135 |url=https://archive.org/details/contactexchangei0000unse}} * {{en}} {{siteer vaktydskrif |outeur=Khalaf-von Jaffa, Norman Ali Bassam Ali Taher |datum=Junie 2005 |titel=The Arabian Leopard (''Panthera pardus nimr'') |tydskrif=Gazelle: the Palestinian Biological Bulletin |uitgawe=42 |bladsye=1-8 |taal=Duits}} * {{en}} {{cite journal |author=Khalaf-Sakerfalke von Jaffa, Norman Ali Bassam Ali Taher |title=The Chinese leopard (''Panthera pardus japonensis'', Gray 1862) in Neunkirchen Zoo, Neunkirchen, Saarland, Duitsland |journal=Gazelle: the Palestinian Biological Bulletin |issue=60 |date = Desember 2006|pages=1-10}} * {{en}} {{cite web|editors=Nowell, K; Jackson, P.|year=1996|url=http://carnivoractionplans1.free.fr/wildcats.pdf|title=Wild Cats. Status Survey and Conservation Action Plan|publisher=IUCN/SSC Cat Specialist Group|location=Gland, Switserland}} * {{en}} {{Cite book|last=Partridge|first=Eric|authorlink=Eric Partridge|title=Origins: a Short Etymological Dictionary of Modern English|url=https://archive.org/details/originsshortetym0000part|publisher=Greenwich House|year=1983|location=New York|isbn=0-517-41425-2}} * {{en}} {{cite book |last=Schaller |first=George B. |year=1972 |title= The Serengeti Lion|url=https://archive.org/details/serengetilionstu0000scha |publisher= University of Chicago Press |location=Chicago |isbn=0-226-73639-3}} * {{en}} {{Cite journal |last=DeRuiter |first=D. J. |last2=Berger |first2=L. R. |authorlink2=Lee R. Berger |year=2000 |title=Leopards as Taphonomic Agents in dolomitic Caves—Implications for bone Accumulations in the Hominid-bearing Deposits of South Africa |journal=Journal of Archaeological Science |volume=27 |issue=8 |pages=665-684 |url= |doi=10.1006/jasc.1999.0470 }} * {{en}} {{cite book |url=https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=explorer&chrome=true&srcid=0B7Vwy9iDuZifNjliMzYzNTQtZWFjYy00ODgzLWJkNWQtZmY4ZTUzOTY1MTc2&hl=en |title=Analysis of leopard (''Panthera pardus'') status in Iran |author=Sanei, A. |publisher=Sepehr Publication Center |language=Persies |location=Teheran |year=2007 |isbn=978-964-6123-74-8 }} * {{en}} {{Cite journal |author=Sanei, A.; Zakaria, M.; Yusof, E.; and Roslan, M. |year=2011 |title=Estimation of leopard population size in a secondary forest within Malaysia's capital agglomeration using unsupervised classification of pugmarks |journal=Tropical Ecology |volume=52 |issue=1 |pages=209-217 |url=http://www.tropecol.com/pdf/open/PDF_52_2/Jour-07-F.pdf |access-date=29 Oktober 2012 |archive-date=25 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425152322/http://www.tropecol.com/pdf/open/PDF_52_2/Jour-07-F.pdf |url-status=dead }} * {{en}} {{cite book |title=Beyond Conservation: A Wildland Strategy |first=Taylor|last= P.|first2=Stephanie|last2= Barrientos|first3= Catherine |last3=Dolan |publisher=Earthscan |year=2005 |isbn=1-84407-197-9}} * {{en}} {{cite journal |last=Zakaria |first=M. |last2=Sanei |first2=A. |year=2011 |url=https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=explorer&srcid=0BzbFC60TvnMcNGExNDJjNzItZmM1MC00ODkzLTkzZWMtNjQ3OTAyMzlmOTcz |title=Conservation and management prospects of the Persian and Malayan leopards |journal=Asia Life Sciences |volume=Supplement 7 |pages=1-5 }} {{Refend}} == Eksterne skakels == {{wikt|luiperd}} {{Commons-kategorie inlyn|Panthera pardus}} {{Wikispecies-inlyn|Panthera pardus}} {{de-vertaal|Leopard}} {{nl-vertaal|Luipaard}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Katagtiges]] q3ac9kttdtr76jl24wu6ecwvmot3ip9 Sedgefield 0 4129 2975155 2544595 2026-10-03T23:21:54Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975155 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Sedgefield | inheemse_naam = | ander_naam = | nedersetting_tipe = [[Dorp]] | beeld_stadsilhoeët = | beeldbyskrif = | latd = 34 |latm = 01 |lats = 17 | longd = 22 |longm = 48 |longs = 12 | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Tuinroete | munisipaliteit = Knysna | stigtingsdatum = | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 24.8% | persent_kleurling = 29.5% | persent_asiër = 0.3% | persent_wit = 42.8% | persent_ander = 2.6% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 48.8% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 26.7% | demografie2_titel3 = [[Xhosa]] | demografie2_info3 = 18.2% | demografie2_titel4 = [[Sotho]] | demografie2_info4 = 1.2% | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 5.1% | poskode = 6573 | poskode2 = 6573 | skakelkode = 044 | sensuskode = 180007 | webwerf = }} '''Sedgefield''' (voorheen ''Ruigtevlei'' genoem) is 'n dorpie geleë langs die [[Tuinroete]] tussen [[George]] en [[Knysna]] in die provinsie [[Wes-Kaap]] ([[Suid-Afrika]]). Die [[N2]] nasionale pad gaan deur die dorpie. == Geskiedenis == Die dorpie is in 1928 gestig toe die [[Outeniqua Choo-Tjoe|spoorlyn]] van George na Knysna voltooi is. Die dorpie se naam is ontleen aan die baie lappe biesiegras (''sedge'') in die omgewing. == Wapen == Sedgefield se munisipale raad het in 1980 'n wapen by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer : ''In blou, drie swemmende visse bo mekaar geplaas, en in die skildhoof twee golwende streepbalke, alles van silwer''. Die helmteken was 'n visarend op 'n vis, en die wapenspreuk "Pax in aquis placidis".<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref> == Eko-toerisme == 'n Reeks vleie maak die gebied ideaal vir eko-toerisme: [[Groenvlei]], Langvlei, Rondevlei en [[Swartvlei]]. Laasgenoemde mond by Sedgefield uit in die see. Swartvlei het ontstaan toe die riviervallei deur die [[stygende seevlak]] oorweldig is, terwyl Rondevlei ontstaan het uit 'n kom wat deur die wind geskep en later deur water gevul is. Langvlei is 'n verdronke depressie tussen die duine. Gerickespunt is ook 'n bekende landmerk onder die vissersgemeenskap, op die strand, net wes van die monding van Swartvlei. == Sien ook == * [[Die Vleie]] * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Bronne == * {{cite book |last=Erasmus |first= B.P.J.|authorlink=B.P.J. Erasmus |title=[[Op Pad in Suid-Afrika]]|year= 1995|publisher=Jonathan Ball Uitgewers |isbn= 1-86842-026-4}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC4}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] 80r2wc5jthkfjvd0m31nev5n8c51lu3 Internet 0 5227 2975146 2969647 2026-10-03T22:15:28Z Jcb 223 2975146 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Internet map 1024.jpg|duimnael|Visualisering van 'n gedeelte van die Internet]] [[Lêer:InternetUsersWorldMap 2013.svg|duimnael|400px|Getal internetgebruikers volgens lande in 2012]] [[Lêer:InternetPenetrationWorldMap.svg|duimnael|400px|Persentasie internetgebruikers volgens lande in 2015]] [[Lêer:Internet Censorship and Surveillance World Map.svg|duimnael|400px|Internetsensuur en toesig volgens lande in 2017: {{Legend|#F9D|Deurlopende sensuur en/of toesig}} {{Legend|#FDD|Aansienlike sensuur en/of toesig}} {{Legend|#FFD|Selektiewe sensuur en/of toesig}} {{Legend|#98FB98|Min of geen sensuur en/of toesig}} {{Legend|#e0e0e0|Nie geklassifiseer nie/geen data nie}}]] Die '''Internet''' is die wêreldwye stelsel van [[rekenaarnetwerk]]e wat met mekaar verbind is en wat die internetprotokolsuite ([[TCP/IP]]) gebruik om tussen netwerke en toestelle te kommunikeer. Dit is 'n netwerk van netwerke wat uit privaat, openbare, akademiese, sake- en regeringsnetwerke van plaaslike tot wêreldwye omvang bestaan, verbind deur elektroniese, kabellose en optiese tegnologie. Die Internet dra 'n groot verskeidenheid inligtingsdienste en hulpbronne, soos die onderling geskakelde hiperteksdokumente en toepassings van die [[Wêreldwye web]], [[e-pos]], besprekingsgroepe, internettelefonie, stroommedia en lêerdeling.<ref name="Britannica">{{en}} {{cite encyclopedia |title=Internet |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/Internet |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die meeste tradisionele kommunikasiemedia – die [[telefoon]], [[radio]], [[televisie]], [[Posstelsel|papierpos]], [[Koerant|koerante]] en die [[Drukpers|drukwese]] – is deur die Internet omvorm, wat tot nuwe media soos e-pos, aanlynmusiek, digitale koerante, nuusversamelaars en klank- en videostrome gelei het. Die Internet het ook nuwe vorme van persoonlike omgang deur kitsboodskappe, internetforums en [[sosiale media]] moontlik gemaak en versnel, en aanlynwinkels beslaan vandag 'n beduidende deel van die kleinhandelmark oor verskeie bedrywe heen, wat maatskappye in staat stel om hul fisiese winkels na groter markte uit te brei. Sake-tot-sake- en finansiële dienste op die Internet raak die [[verskaffingsketting]]s van hele bedrywe.<ref name="Britannica" /> Die oorsprong van die Internet lê in navorsing wat die gelyktydige gebruik van rekenaarhulpbronne moontlik gemaak het, in die ontwikkeling van pakkieskakeling en in die ontwerp van rekenaarnetwerke vir datakommunikasie.<ref name="WashingtonPost">{{en}} {{cite news |date=30 Mei 2015 |title=A Flaw in the Design |url=https://www.washingtonpost.com/sf/business/2015/05/30/net-of-insecurity-part-1/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108111512/https://www.washingtonpost.com/sf/business/2015/05/30/net-of-insecurity-part-1/ |archive-date=8 November 2020 |access-date=24 Augustus 2026 |newspaper=The Washington Post}}</ref><ref name="Yates1997">{{en}} {{cite book |last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A History of Computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |date=1997 |publisher=National Museum of Science and Industry |isbn=978-0-901805-94-2 |pages=132–134}}</ref> Die stel kommunikasieprotokolle wat internetwerking moontlik maak, het voortgekom uit navorsing wat in die 1970's deur die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] se [[DARPA|Defense Advanced Research Projects Agency]] in samewerking met universiteite en navorsers in die Verenigde State, die [[Verenigde Koninkryk]] en [[Frankryk]] aangevra is.<ref name="Leiner2009">{{en}} {{cite journal |last1=Leiner |first1=Barry M. |last2=Cerf |first2=Vinton G. |last3=Clark |first3=David D. |last4=Kahn |first4=Robert E. |title=A brief history of the internet |journal=ACM SIGCOMM Computer Communication Review |volume=39 |issue=5 |pages=22–31 |year=2009 |doi=10.1145/1629607.1629613}}</ref><ref name="Abbate1999">{{en}} {{cite book |last=Abbate |first=Janet |title=Inventing the Internet |url=https://archive.org/details/inventinginterne00jane |publisher=MIT Press |location=Cambridge, Massachusetts |year=1999 |isbn=978-0-262-51115-5}}</ref> Die Internet het geen enkele sentrale gesag nie, nóg vir sy tegniese implementering, nóg vir beleid oor toegang en gebruik; elke samestellende netwerk bepaal sy eie beleid.<ref name="Strickland2008">{{en}} {{cite web |first=Jonathan |last=Strickland |title=How Stuff Works: Who owns the Internet? |url=http://computer.howstuffworks.com/internet/basics/who-owns-internet.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140619070159/http://computer.howstuffworks.com/internet/basics/who-owns-internet.htm |archive-date=19 Junie 2014 |date=3 Maart 2008 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die oorkoepelende omskrywing van die twee vernaamste naamruimtes op die Internet – die [[IP-adres]]ruimte en die [[Domeinnaamstelsel]] – word deur een instandhoudingsorganisasie gerig, die Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN), terwyl die tegniese grondslag en standaardisering van die kernprotokolle die werk van die Internet Engineering Task Force (IETF) is.<ref name="Britannica" /> Die naam "Internet" word gewoonlik in spreektaal gebruik om na die [[Wêreldwye web]] te verwys, maar laasgenoemde is slegs een van die talle dienste wat deur die Internet beskikbaar is.<ref name="PewWWW">{{en}} {{cite web |date=11 Maart 2014 |title=World Wide Web Timeline |url=http://www.pewinternet.org/2014/03/11/world-wide-web-timeline/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150729162322/http://www.pewinternet.org/2014/03/11/world-wide-web-timeline/ |archive-date=29 Julie 2015 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=Pew Research Center}}</ref> Ander sluit in [[e-pos]], lêeroordrag ([[File Transfer Protocol|FTP]]), geselsdienste en aanlynspeletjies. == Terminologie == Die [[Engelse]] woord ''internetted'' is reeds in 1849 in die betekenis "onderling verbind" of "deurvleg" gebruik.<ref name="OEDinternetted">{{en}} {{cite encyclopedia |title=internetted |encyclopedia=[[Oxford English Dictionary]] |publisher=Oxford University Press}}</ref> Die woord ''Internet'' is in 1945 deur die Amerikaanse Departement van Oorlog in 'n radio-operateur se handleiding gebruik,<ref name="FM24-6">{{en}} {{cite web |title=United States Army Field Manual FM 24-6 Radio Operator's Manual Army Ground Forces June 1945 |date=18 September 2023 |url=https://archive.org/details/Fm24-6/mode/2up |publisher=United States War Department |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> en in 1974 as verkorte vorm van ''internetwork'' toe Vint Cerf en sy studente dit in ''RFC 675'' so ingespan het.<ref name="RFC675">{{en}} {{cite report |title=Specification of Internet Transmission Control Protocol |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc675 |last1=Cerf |first1=Vint |last2=Dalal |first2=Yogen |last3=Sunshine |first3=Carl |date=Desember 1974 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 675}}</ref><ref name="CerfKahn1974">{{en}} {{cite journal |last1=Cerf |first1=Vinton |last2=Kahn |first2=Robert |date=1974 |title=A Protocol for Packet Network Intercommunication |url=https://www.cs.princeton.edu/courses/archive/fall06/cos561/papers/cerf74.pdf |journal=IEEE Transactions on Communications |volume=22 |issue=5 |pages=637–648 |doi=10.1109/TCOM.1974.1092259 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060913213037/https://www.cs.princeton.edu/courses/archive/fall06/cos561/papers/cerf74.pdf |archive-date=13 September 2006}}</ref> Vandag verwys die term meestal na die wêreldwye stelsel van onderling verbonde rekenaarnetwerke, hoewel dit ook na enige groep kleiner netwerke kan verwys.<ref name="NYTCorbett">{{en}} {{cite news |last=Corbett |first=Philip B. |date=1 Junie 2016 |title=It's Official: The 'Internet' Is Over |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2016/06/02/insider/now-it-is-official-the-internet-is-over.html |access-date=24 Augustus 2026 |issn=0362-4331 |archive-date=14 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014142148/https://www.nytimes.com/2016/06/02/insider/now-it-is-official-the-internet-is-over.html}}</ref> Die woord word in Engels soms met 'n hoofletter as eienaam geskryf, hoewel dit al minder algemeen word: dit weerspieël die neiging om nuwe terme met 'n hoofletter te skryf en hulle later in kleinletters te skryf soos hulle bekend raak.<ref name="NYTCorbett" /><ref name="WiredHerring">{{en}} {{cite magazine |last=Herring |first=Susan C. |date=19 Oktober 2015 |title=Should You Be Capitalizing the Word 'Internet'? |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/2015/10/should-you-be-capitalizing-the-word-internet/ |access-date=24 Augustus 2026 |issn=1059-1028 |archive-date=31 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031024342/https://www.wired.com/2015/10/should-you-be-capitalizing-the-word-internet/}}</ref> Verskeie publikasies, waaronder die ''AP Stylebook'' sedert 2016, beveel die kleinletter in alle gevalle aan. Die hoofletter word soms nog gebruik om die wêreldwye internet van kleiner netwerke te onderskei.<ref name="NYTCorbett" /> In 2016 het die [[Oxford English Dictionary]] op grond van 'n ondersoek na sowat 2,5&nbsp;miljard gedrukte en aanlynbronne bevind dat "Internet" in 54&nbsp;% van die gevalle met 'n hoofletter geskryf word.<ref name="Coren2016">{{en}} {{cite web |last=Coren |first=Michael J. |title=One of the internet's inventors thinks it should still be capitalized |url=https://qz.com/698175/one-of-the-internets-inventors-thinks-it-should-still-be-capitalized/ |access-date=24 Augustus 2026 |website=Quartz |date=2 Junie 2016 |archive-date=27 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927102759/https://qz.com/698175/one-of-the-internets-inventors-thinks-it-should-still-be-capitalized/}}</ref> == Die ontstaan == Die voorloper tot die Internet was [[ARPANET]] – 'n eksperimentele navorsingsnetwerk wat deur die Amerikaanse verdedigingsagentskap ARPA befonds is en waarvan die eerste knope by universiteite was. Dit het in 1969 in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] ontstaan. Op 1 Januarie 1983 het ARPANET van die ou NCP-protokol na TCP/IP oorgeskakel en so die weg vir die ontstaan van die moderne Internet gebaan. Dit was egter eers in die negentigerjare dat die publiek die Internet "ontdek" het. In Augustus 1991 het [[Tim Berners-Lee]] en Robert Cailliau die [[Wêreldwye web]]-projek gepubliseer nadat hulle 'n paar jaar aan [[HTTP]] en [[HTML]] gewerk het. Die eerste webbladsye het verskyn by [[CERN]] in [[Switserland]], waar hulle albei gewerk het. Met die uitvinding van bladsye wat aan mekaar verbind word deur klikbare skakels (HTML/WWW) het Tim Berners-Lee die Internet inderwaarheid vir die groter publiek beskikbaar gestel. Hy word as die uitvinder van die Wêreldwye web beskou; die Internet self het uit die werk van baie navorsers oor twee dekades ontwikkel en bestaan reeds meer as twintig jaar voor die Web. Sedertdien het dit 'n wêreldwye fenomeen geword met die karakter van 'n massamedium. Dit is die mees gebruikte kommunikasiemiddel ooit. Een van die bydraende faktore tot die Internet se sukses is waarskynlik dat dit in sy geheel aan niemand behoort nie en kommunikasie daarop feitlik onbeperk is. === Die 1960's === [[Lêer:A sketch of the ARPANET in December 1969.png|duimnael|'n Skets van [[ARPANET]] in Desember 1969. Knope 1 tot 4 was onderskeidelik die SDS Sigma 7 by UCLA, die SDS 940 by die Stanford-navorsingsinstituut, die IBM 360/75 by UCSB en die PDP-10 by die Universiteit van Utah.<ref name="Waldrop2015">{{en}} {{cite web |last=Waldrop |first=Mitch |date=2015 |title=DARPA and the Internet Revolution |url=https://www.darpa.mil/attachments/(2O15)%20Global%20Nav%20-%20About%20Us%20-%20History%20-%20Resources%20-%2050th%20-%20Internet%20(Approved).pdf |access-date=24 Augustus 2026 |website=darpa.mil |archive-url=https://web.archive.org/web/20151010142709/https://www.darpa.mil/attachments/(2O15)%20Global%20Nav%20-%20About%20Us%20-%20History%20-%20Resources%20-%2050th%20-%20Internet%20(Approved).pdf |archive-date=10 Oktober 2015}}</ref>]] In die 1960's het rekenaarwetenskaplikes stelsels begin ontwikkel waarmee rekenaarhulpbronne gelyktydig deur verskeie gebruikers benut kon word.<ref name="Corbato1963">{{en}} {{cite book |last1=Corbató |first1=F. J. |title=The Compatible Time-Sharing System: A Programmer's Guide |url=http://www.bitsavers.org/pdf/mit/ctss/CTSS_ProgrammersGuide.pdf |publisher=MIT Press |year=1963 |isbn=978-0-262-03008-3}}</ref><ref name="Lee1992">{{en}} {{cite journal |last1=Lee |first1=J.A.N. |title=Claims to the term 'time-sharing' |url=https://archive.org/details/ieee-annals-of-the-history-of-computing_1992_14_1/page/16 |journal=IEEE Annals of the History of Computing |date=1992 |volume=14 |issue=1 |pages=16–54 |doi=10.1109/85.145316}}</ref> J.C.R. Licklider het die gedagte van 'n universele netwerk voorgestel terwyl hy by Bolt Beranek & Newman gewerk het en later die Information Processing Techniques Office by die Amerikaanse Advanced Research Projects Agency gelei het.<ref name="Hauben1997">{{en}} {{cite book |last1=Hauben |first1=Michael |last2=Hauben |first2=Ronda |url=http://www.columbia.edu/~hauben/book-pdf/CHAPTER%205.pdf |title=Netizens: On the History and Impact of Usenet and the Internet |date=1997 |publisher=Wiley |isbn=978-0-8186-7706-9 |chapter=5. The Vision of Interactive Computing and the Future |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210103184558/http://www.columbia.edu/~hauben/book-pdf/CHAPTER%205.pdf |archive-date=3 Januarie 2021}}</ref> Navorsing oor pakkieskakeling – een van die grondliggende tegnologieë van die Internet, waarby boodskappe in klein stukkies of pakkies opgedeel word wat afsonderlik deur die netwerk gestuur en by die bestemming weer saamgevoeg word – het in die vroeë 1960's met die werk van Paul Baran by RAND begin, en onafhanklik daarvan met dié van Donald Davies by die Britse National Physical Laboratory in 1965.<ref name="NIHF2007">{{en}} {{cite web |url=http://www.invent.org/honor/inductees/inductee-detail/?IID=316 |title=Inductee Details – Paul Baran |publisher=National Inventors Hall of Fame |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906091231/http://www.invent.org/honor/inductees/inductee-detail/?IID=316 |archive-date=6 September 2017 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref><ref name="Pelkey2022">{{en}} {{cite book |last1=Pelkey |first1=James L. |last2=Russell |first2=Andrew L. |last3=Robbins |first3=Loring G. |title=Circuits, Packets, and Protocols: Entrepreneurs and Computer Communications, 1968–1988 |date=2022 |publisher=Morgan & Claypool |isbn=978-1-4503-9729-2 |page=4}}</ref> Ná die Symposium on Operating Systems Principles van 1967 is pakkieskakeling uit die voorgestelde NPL-netwerk in die ontwerp van [[ARPANET]] opgeneem, 'n eksperimentele netwerk vir die gedeelde gebruik van hulpbronne wat deur ARPA voorgestel is.<ref name="Abbate1999" /> Die ontwikkeling daarvan het op 29 Oktober 1969 met twee netwerkknope begin, tussen die Universiteit van Kalifornië in Los Angeles en die Stanford-navorsingsinstituut.<ref name="Gromov1995">{{en}} {{cite web |last=Gromov |first=Gregory |year=1995 |title=Roads and Crossroads of Internet History |url=http://www.netvalley.com/intval.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160127082435/http://www.netvalley.com/intval.html |archive-date=27 Januarie 2016 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die derde plek op die ARPANET was die Culler-Fried Interactive Mathematics Center by die Universiteit van Kalifornië in Santa Barbara en die vierde die grafikadepartement van die Universiteit van Utah.<ref name="Abbate1999" /> === Die 1970's === Teen die einde van 1971 was vyftien plekke aan die jong ARPANET verbind, hoofsaaklik in die stadsgebiede van Los Angeles, San Francisco en Boston.<ref name="Hafner1998">{{en}} {{cite book |last=Hafner |first=Katie |title=Where Wizards Stay Up Late: The Origins of the Internet |publisher=Simon & Schuster |year=1998 |isbn=978-0-684-83267-8}}</ref> Daarna het die ARPANET geleidelik in 'n gedesentraliseerde kommunikasienetwerk ontwikkel wat afgeleë sentrums en militêre basisse in die Verenigde State verbind het.<ref name="Townsend2001">{{en}} {{cite journal |last1=Townsend |first1=Anthony M. |title=The Internet and the Rise of the New Network Cities, 1969–1999 |journal=Environment and Planning B: Planning and Design |date=Februarie 2001 |volume=28 |issue=1 |pages=39–58 |doi=10.1068/b2688}}</ref> Ander gebruikers- en navorsingsnetwerke, soos die Merit Network en CYCLADES, is in die laat 1960's en vroeë 1970's ontwikkel.<ref name="Kim2005">{{en}} {{cite book |last1=Kim |first1=Byung-Keun |title=Internationalising the Internet: The Co-evolution of Influence and Technology |date=2005 |publisher=Edward Elgar |isbn=978-1-84542-675-0 |pages=51–55}}</ref> Vroeë internasionale verbindings was skaars: in 1973 is verbindings na Noorweë en na Peter Kirstein se navorsingsgroep by University College London gemaak, wat 'n deurgang na die Britse akademiese netwerke verskaf het en die eerste internetwerk vir die gedeelde gebruik van hulpbronne was.<ref name="Kirstein1999">{{en}} {{cite journal |last1=Kirstein |first1=P. T. |title=Early experiences with the Arpanet and Internet in the United Kingdom |url=https://archive.org/details/ieee-annals-of-the-history-of-computing_january-march-1999_21_1/page/38 |journal=IEEE Annals of the History of Computing |date=1999 |volume=21 |issue=1 |pages=38–44 |doi=10.1109/85.759368}}</ref> ARPA-projekte, die International Network Working Group en kommersiële inisiatiewe het tot verskeie protokolle en standaarde gelei waarmee verskeie afsonderlike netwerke een netwerk – 'n netwerk van netwerke – kon word.<ref name="LeinerISOC">{{en}} {{cite web |url=http://www.internetsociety.org/internet/what-internet/history-internet/brief-history-internet |title=Brief History of the Internet: The Initial Internetting Concepts |first=Barry M. |last=Leiner |website=Internet Society |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409105511/http://www.internetsociety.org/internet/what-internet/history-internet/brief-history-internet |archive-date=9 April 2016 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> In 1974 het Vint Cerf aan die Stanford-universiteit en Bob Kahn by DARPA 'n voorstel getitel "A Protocol for Packet Network Intercommunication" gepubliseer, waaruit die protokolle ontwikkel het waarmee verskeie afsonderlike netwerke een netwerk kon word.<ref name="CerfKahn1974" /> Die werk van Louis Pouzin en Robert Metcalfe het 'n belangrike invloed op die uiteindelike TCP/IP-ontwerp gehad,<ref name="Economist2013">{{en}} {{cite news |date=30 November 2013 |title=The internet's fifth man |url=https://www.economist.com/news/technology-quarterly/21590765-louis-pouzin-helped-create-internet-now-he-campaigning-ensure-its |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419230318/https://www.economist.com/news/technology-quarterly/21590765-louis-pouzin-helped-create-internet-now-he-campaigning-ensure-its |archive-date=19 April 2020 |access-date=24 Augustus 2026 |newspaper=The Economist}}</ref> terwyl nasionale telekommunikasiediensverskaffers en kommersiële verskaffers die X.25-standaard ontwikkel en op openbare datanetwerke ontplooi het.<ref name="Schatt1991">{{en}} {{cite book |last=Schatt |first=Stan |title=Linking LANs: A Micro Manager's Guide |publisher=McGraw-Hill |year=1991 |isbn=0-8306-3755-9 |page=200}}</ref> === Die 1980's === Die ARPANET het aanvanklik as ruggraat gedien vir die verbinding van streeksgebonde akademiese en militêre netwerke in die Verenigde State sodat hulpbronne gedeel kon word. Toegang is in 1981 uitgebrei toe die National Science Foundation die Computer Science Network gefinansier het.<ref name="Stewart2000">{{en}} {{cite web |last=Stewart |first=Bill |date=Januarie 2000 |title=Internet History – One Page Summary |url=http://www.livinginternet.com/i/ii_summary.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702210150/http://www.livinginternet.com/i/ii_summary.htm |archive-date=2 Julie 2014 |website=The Living Internet |access-date=16 September 2026}}</ref> In 1982 is die internetprotokolsuite gestandaardiseer, wat die wêreldwye verspreiding van onderling verbonde netwerke moontlik gemaak het, en in 1986 het die NSFNET toegang tot superrekenaars in die Verenigde State verskaf, eers teen 56&nbsp;kbit/s en later teen 1,5 en 45&nbsp;Mbit/s.<ref name="Leiner2009" /><ref name="Frazer1995">{{en}} {{cite web |last=Frazer |first=Karen D. |year=1995 |title=NSFNET: A Partnership for High-Speed Networking, Final Report 1987-1995 |url=http://www.merit.edu/about/history/pdf/NSFNET_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150210181738/http://www.merit.edu/about/history/pdf/NSFNET_final.pdf |archive-date=10 Februarie 2015 |website=Merit Network |access-date=16 September 2026}}</ref> Die NSFNET het in 1988 en 1989 na akademiese en navorsingsorganisasies in Europa, Australië, Nieu-Seeland en Japan uitgebrei. Hoewel ander netwerkprotokolle soos UUCP en die openbare datanetwerke van die nasionale telekommunikasiediensverskaffers reeds lank voor dié tyd wêreldwye bereik gehad het, het dit die begin van die Internet as 'n interkontinentale netwerk gemerk. Kommersiële internetdiensverskaffers het in 1989 in die Verenigde State en Australië ontstaan, en die ARPANET self is in 1990 ontmantel.<ref name="Abbate1999" /><ref name="RFC2235">{{en}} {{cite report |last=Zakon |first=Robert |date=November 1997 |title=Hobbes' Internet Timeline |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc2235 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 2235 |page=8}}</ref> === Die 1990's === [[Lêer:NSFNET-backbone-T3.png|duimnael|Die T3-ruggraat van die NSFNET, ca. 1992]] Die verbinding van kommersiële netwerke en ondernemings teen die vroeë 1990's, sowel as die koms van die [[Wêreldwye web]],<ref name="Wright2006">{{en}} {{cite book |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |title=The Desk Encyclopedia of World History |publisher=Oxford University Press |location=New York |year=2006 |isbn=978-0-7394-7809-7 |page=312}}</ref> het die begin van die oorgang na die moderne Internet gemerk.<ref name="Vox2014">{{en}} {{cite web |last=Lee |first=Timothy B. |date=2 Junie 2014 |title=40 maps that explain the internet |url=https://www.vox.com/a/internet-maps |archive-url=https://web.archive.org/web/20170306161657/http://www.vox.com/a/internet-maps |archive-date=6 Maart 2017 |website=Vox |access-date=16 September 2026}}</ref> Gestadigde vooruitgang in [[halfgeleier]]tegnologie en optiese netwerke het nuwe ekonomiese geleenthede geskep, sowel vir kommersiële deelname aan die uitbreiding van die netwerk se kern as vir die lewering van dienste aan die publiek. In die middel van 1989 het MCI Mail en CompuServe verbindings met die Internet gevestig en so e-pos en produkte vir openbare toegang aan die half miljoen gebruikers van die Internet gelewer.<ref name="InfoWorld1989">{{en}} {{cite magazine |date=25 September 1989 |title=Compuserve to MCI Mail |magazine=InfoWorld |url=https://books.google.com/books?id=wDAEAAAAMBAJ&pg=PT31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129225422/https://books.google.com/books?id=wDAEAAAAMBAJ&pg=PT31 |archive-date=29 Januarie 2017 |access-date=16 September 2026}}</ref> Enkele maande later, op 1 Januarie 1990, het PSInet 'n alternatiewe internetruggraat vir kommersiële gebruik in bedryf gestel – een van die netwerke wat later deel van die kern van die kommersiële Internet geword het. In Maart 1990 is die eerste snel T1-verbinding (1,5&nbsp;Mbit/s) tussen die NSFNET en Europa tussen die [[Cornell-universiteit]] en [[CERN]] geïnstalleer, wat veel robuuster kommunikasie moontlik gemaak het as wat met satelliete haalbaar was.<ref name="IMR1990">{{en}} {{cite web |date=Februarie 1990 |title=Internet Monthly Reports |url=http://ftp.cuhk.edu.hk/pub/doc/internet/Internet.Monthly.Report/imr9002.txt |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170525080041/ftp://ftp.cuhk.edu.hk/pub/doc/internet/Internet.Monthly.Report/imr9002.txt |archive-date=25 Mei 2017 |access-date=16 September 2026}}</ref> Laat in 1990 het [[Tim Berners-Lee]] die eerste webblaaier, WorldWideWeb, begin skryf ná twee jaar se pleitwerk by die bestuur van [[CERN]]. Teen Kersfees 1990 het hy al die gereedskap gebou wat vir 'n werkende web nodig was: [[HTTP]] weergawe 0,9,<ref name="BernersLeeHTTP">{{en}} {{cite web |last=Berners-Lee |first=Tim |title=The Original HTTP as defined in 1991 |url=http://www.w3.org/Protocols/HTTP/AsImplemented.html |archive-url=https://web.archive.org/web/19970605071155/http://www.w3.org/Protocols/HTTP/AsImplemented.html |archive-date=5 Junie 1997 |work=W3C.org |access-date=16 September 2026}}</ref> die opmaaktaal [[HTML]], die eerste webblaaier (wat ook 'n HTML-redigeerder was en Usenet-nuusgroepe sowel as [[File Transfer Protocol|FTP]]-lêers kon oopmaak), die eerste bedienerprogrammatuur vir HTTP (later as CERN httpd bekend), die eerste [[webbediener]]<ref name="InfoCERN">{{en}} {{cite web |title=The website of the world's first-ever web server |url=http://info.cern.ch/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20100105103513/http://info.cern.ch/ |archive-date=5 Januarie 2010 |website=info.cern.ch |access-date=16 September 2026}}</ref> en die eerste webbladsye, wat die projek self beskryf het.<ref name="Leiner2009" /> In 1991 is die Commercial Internet eXchange gestig, wat PSInet in staat gestel het om met die ander kommersiële netwerke CERFnet en Alternet te kommunikeer. Die Stanford Federal Credit Union was in Oktober 1994 die eerste finansiële instelling wat aanlyn internetbankdienste aan al sy lede gebied het,<ref name="SFCU1995">{{en}} {{cite press release |date=21 Junie 1995 |title=Stanford Federal Credit Union Pioneers Online Financial Services |url=http://www.thefreelibrary.com/Stanford+Federal+Credit+Union+Pioneers+Online+Financial+Services.-a017104850 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041632/https://www.thefreelibrary.com/Stanford+Federal+Credit+Union+Pioneers+Online+Financial+Services.-a017104850 |archive-date=21 Desember 2018 |access-date=16 September 2026}}</ref> en in 1996 het die OP Financial Group, eweneens 'n koöperatiewe bank, die tweede aanlynbank ter wêreld en die eerste in Europa geword.<ref name="OPGroup">{{en}} {{cite web |title=History – About us – OP Group |url=https://www.op.fi/op-financial-group/about-us/op-financial-group-in-brief/history |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041413/https://www.op.fi/op-financial-group/about-us/op-financial-group-in-brief/history |archive-date=21 Desember 2018 |access-date=16 September 2026}}</ref> Teen 1995 was die Internet in die Verenigde State volledig gekommersialiseer toe die NSFNET ontmantel is en die laaste beperkings op kommersiële verkeer verval het.<ref name="Harris1996">{{en}} {{cite journal |last1=Harris |first1=Susan R. |last2=Gerich |first2=Elise |date=April 1996 |title=Retiring the NSFNET Backbone Service: Chronicling the End of an Era |journal=ConneXions |volume=10 |issue=4 |url=http://www.merit.edu/research/nsfnet_article.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817124939/http://merit.edu/research/nsfnet_article.php |archive-date=17 Augustus 2013}}</ref> Gedurende die laat 1990's is beraam dat die verkeer op die openbare Internet met 100&nbsp;% per jaar toegeneem het, terwyl die gemiddelde jaarlikse groei in die aantal gebruikers tussen 20 en 50&nbsp;% was.<ref name="Coffman1998">{{en}} {{cite web |last1=Coffman |first1=K. G. |last2=Odlyzko |first2=A. M. |date=2 Oktober 1998 |title=The size and growth rate of the Internet |url=http://www.dtc.umn.edu/~odlyzko/doc/internet.size.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614012344/http://www.dtc.umn.edu/~odlyzko/doc/internet.size.pdf |archive-date=14 Junie 2007 |publisher=AT&T Labs |access-date=16 September 2026}}</ref> Dié groei word dikwels toegeskryf aan die gebrek aan sentrale administrasie, wat organiese groei toelaat, en aan die feit dat die protokolle nie in privaat besit is nie, wat onderlinge werkbaarheid tussen verskaffers aanmoedig en verhoed dat een maatskappy te veel beheer oor die netwerk uitoefen.<ref name="Leiner2009" /><ref name="Comer2006">{{en}} {{cite book |last=Comer |first=Douglas |title=The Internet Book |url=https://archive.org/details/internetbookever00come_0/page/64 |publisher=Prentice Hall |year=2006 |isbn=978-0-13-233553-9 |page=[https://archive.org/details/internetbookever00come_0/page/64 64]}}</ref> Namate die tegnologie gevorder het en kommersiële geleenthede wedersydse groei aangevuur het, het die volume internetverkeer soortgelyke eienskappe begin toon as die skaalvergroting van MOS-[[transistor]]s, soos deur [[Moore se wet]] beskryf, met 'n verdubbeling elke 18 maande. Dié groei, wat as Edholm se wet geformuleer is, is deur vooruitgang in MOS-tegnologie, [[laser]]ligstelsels en ruisprestasie aangehelp.<ref name="Jindal2009">{{en}} {{cite book |last=Jindal |first=R. P. |chapter=From millibits to terabits per second and beyond – over 60 years of innovation |title=2009 2nd International Workshop on Electron Devices and Semiconductor Technology |date=2009 |pages=1–6 |doi=10.1109/EDST.2009.5166093 |isbn=978-1-4244-3831-0}}</ref> === Die 21ste eeu === Sedert 1995 het die Internet die kultuur en die handel ingrypend geraak, onder andere deur die opkoms van byna onmiddellike kommunikasie met e-pos, kitsboodskappe, internettelefonie en tweerigtingvideogesprekke.<ref name="Ward2006">{{en}} {{cite news |last=Ward |first=Mark |date=3 Augustus 2006 |title=How the web went world wide |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5242252.stm |archive-url=https://web.archive.org/web/20111121092636/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5242252.stm |archive-date=21 November 2011 |publisher=BBC News |access-date=16 September 2026}}</ref> Al hoe groter hoeveelhede data word teen al hoër snelhede oor optieseveselnetwerke gestuur, wat teen 1&nbsp;Gbit/s, 10&nbsp;Gbit/s en meer werk, en die Internet groei steeds, gedryf deur al hoe groter hoeveelhede aanlyninligting en kennis, handel, vermaak en sosialenetwerkdienste.<ref name="Clickz2008">{{en}} {{cite web |title=Brazil, Russia, India and China to Lead Internet Growth Through 2011 |url=http://clickz.com/showPage.html?page=3626274 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081004000237/http://www.clickz.com/showPage.html?page=3626274 |archive-date=4 Oktober 2008 |publisher=ClickZ |access-date=16 September 2026}}</ref> In November 2006 is die Internet op ''[[USA Today]]'' se lys van die nuwe sewe wonders van die wêreld ingesluit.<ref name="USAToday2006">{{en}} {{cite news |date=27 Oktober 2006 |title=New Seven Wonders panel |url=https://www.usatoday.com/travel/news/2006-10-26-seven-wonders-experts_x.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100715032114/http://www.usatoday.com/travel/news/2006-10-26-seven-wonders-experts_x.htm |archive-date=15 Julie 2010 |work=USA Today |access-date=16 September 2026}}</ref> Daar is beraam dat die Internet in 1993 slegs 1&nbsp;% van die inligting gedra het wat deur tweerigtingtelekommunikasie gevloei het; teen 2000 was dié syfer 51&nbsp;% en teen 2007 meer as 97&nbsp;%.<ref name="Hilbert2011">{{en}} {{cite journal |last1=Hilbert |first1=Martin |last2=López |first2=Priscila |date=April 2011 |title=The World's Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information |url=https://archive.org/details/sim_science_2011-04-01_332_6025/page/60 |journal=Science |volume=332 |issue=6025 |pages=60–65 |doi=10.1126/science.1200970 |pmid=21310967}}</ref> Moderne [[slimfoon|slimfone]] kan deur selfoonnetwerke tot die Internet toegang kry, en die gebruik van die Internet met selfone en tabletrekenaars het dié van tafelrekenaars in Oktober 2016 vir die eerste keer wêreldwyd oortref.<ref name="StatCounter2016">{{en}} {{cite web |date=1 November 2016 |title=Mobile and Tablet Internet Usage Exceeds Desktop for First Time Worldwide |url=http://gs.statcounter.com/press/mobile-and-tablet-internet-usage-exceeds-desktop-for-first-time-worldwide |archive-url=https://web.archive.org/web/20161101170640/http://gs.statcounter.com/press/mobile-and-tablet-internet-usage-exceeds-desktop-for-first-time-worldwide |archive-date=1 November 2016 |website=StatCounter Global Stats |access-date=16 September 2026}}</ref><ref name="Britannica" /> Die Internasionale Telekommunikasie-unie het beraam dat 6&nbsp;miljard mense, of 74&nbsp;% van die wêreld se bevolking, in 2025 die Internet gebruik het, terwyl 2,2&nbsp;miljard mense steeds daarsonder was.<ref name="ITU2025">{{en}} {{cite report |author=Internasionale Telekommunikasie-unie |title=Measuring digital development: Facts and Figures 2025 |publisher=ITU |location=Genève |year=2025 |url=https://www.itu.int/itu-d/reports/statistics/facts-figures-2025/}}</ref> Mobiele verbindings het 'n belangrike rol in die uitbreiding van toegang gespeel, veral in Asië, die Stille Oseaan-gebied en Afrika.<ref name="Unesco2018">{{en}} {{cite book |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0026/002610/261065e.pdf |title=World Trends in Freedom of Expression and Media Development: Global Report 2017/2018 |publisher=Unesco |year=2018 |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920181419/http://unesdoc.unesco.org/images/0026/002610/261065e.pdf |archive-date=20 September 2018}}</ref> === Mobiele kommunikasie === [[Lêer:Number of mobile cellular subscriptions 2012-2016.svg|duimnael|Getal mobiele selfoonintekeninge, 2012–2016]] Die Internasionale Telekommunikasie-unie het beraam dat 48&nbsp;% van individuele gebruikers teen die einde van 2017 gereeld met die Internet verbind was, teenoor 34&nbsp;% in 2012.<ref name="ITU-WTID">{{en}} {{cite web |date=2017 |title=World Telecommunication/ICT Indicators Database |url=https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/publications/wtid.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190421072228/https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/publications/wtid.aspx |archive-date=21 April 2019 |website=Internasionale Telekommunikasie-unie |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die getal unieke mobiele selfoonintekeninge het van 3,9&nbsp;miljard in 2012 tot 4,8&nbsp;miljard in 2016 gestyg – twee derdes van die wêreldbevolking – met meer as die helfte van die intekeninge in Asië en die Stille Oseaan-gebied, en teen 2018 was 80&nbsp;% van die wêreldbevolking deur 'n 4G-netwerk gedek.<ref name="GSMA2019">{{en}} {{cite web |date=11 Maart 2019 |title=The Mobile Economy 2019 |url=https://www.gsma.com/r/mobileeconomy/ |publisher=GSMA |archive-url=https://web.archive.org/web/20190311062226/https://www.gsma.com/r/mobileeconomy/ |archive-date=11 Maart 2019 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die beperkings wat gebruikers ondervind wanneer hulle inligting deur mobiele toepassings bekom, val saam met 'n breër proses waarin die Internet gefragmenteer word. Fragmentasie beperk die toegang tot media-inhoud en raak juis die armste gebruikers die swaarste.<ref name="Unesco2018" /> == Bestuur == [[Lêer:Icannheadquartersplayavista.jpg|duimnael|ICANN se hoofkwartier in die Playa Vista-buurt van Los Angeles]] Die Internet is 'n wêreldwye netwerk wat uit baie vrywillig verbonde, outonome netwerke bestaan en dit werk sonder 'n sentrale beheerliggaam.<ref name="Britannica" /> Die tegniese grondslag en die standaardisering van die kernprotokolle (IPv4 en IPv6) is die werk van die Internet Engineering Task Force (IETF), 'n organisasie sonder winsbejag van losweg verbonde internasionale deelnemers waarby enigeen kan aansluit deur tegniese kundigheid by te dra.<ref name="RFC4677">{{en}} {{cite report |title=The Tao of IETF: A Novice's Guide to the Internet Engineering Task Force |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4677 |last1=Hoffman |first1=Paul |last2=Harris |first2=Susan |date=September 2006 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 4677}}</ref> Hoewel die apparatuur van die internetinfrastruktuur dikwels ook ander programmatuurstelsels kan ondersteun, is dit die ontwerp en die standaardiseringsproses van die programmatuur wat die Internet kenmerk en die grondslag van sy skaalbaarheid en sukses vorm. Die IETF het die verantwoordelikheid vir die argitektoniese ontwerp van die Internet se programmatuurstelsels op hom geneem.<ref name="IETFhome">{{en}} {{cite web |title=IETF Home Page |url=http://www.ietf.org/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20090618032558/http://www.ietf.org/ |archive-date=18 Junie 2009 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=IETF}}</ref> Die IETF bestuur standaardwerkgroepe wat vir enige individu oop is, en die bydraes en standaarde word as ''Request for Comments''-dokumente (RFC's) op die IETF se webwerf gepubliseer. Die belangrikste netwerkmetodes wat die Internet moontlik maak, staan in spesiaal aangewese RFC's wat die internetstandaarde uitmaak. Ander, minder streng dokumente is bloot inligtend, eksperimenteel of geskiedkundig van aard, of hulle teken die beste huidige praktyke vir die implementering van internettegnologie aan.<ref name="Leiner2009" /> Om onderlinge werkbaarheid te handhaaf, word die hoofnaamruimtes van die Internet deur die Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN) beheer. ICANN word deur 'n internasionale direksie bestuur wat uit die tegniese, sake-, akademiese en ander niekommersiële gemeenskappe kom, en dit koördineer die toekenning van unieke identifiseerders soos [[Domeinnaamstelsel|domeinname]], [[IP-adres]]se en poortnommers in die vervoerprotokolle. Wêreldwyd eenvormige naamruimtes is noodsaaklik om die Internet se wêreldwye bereik te behou, en dié rol maak ICANN waarskynlik die enigste sentrale koördineringsliggaam vir die wêreldwye Internet.<ref name="Klein2004">{{en}} {{cite web |last=Klein |first=Hans |year=2004 |url=http://www.ip3.gatech.edu/research/KLEIN_ICANN%2BSovereignty.doc |title=ICANN and Non-Territorial Sovereignty: Government Without the Nation State |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524035251/http://www.ip3.gatech.edu/research/KLEIN_ICANN%2BSovereignty.doc |archive-date=24 Mei 2013 |website=Internet and Public Policy Project |publisher=Georgia Institute of Technology |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die National Telecommunications and Information Administration, 'n agentskap van die Amerikaanse Departement van Handel, het finale goedkeuring oor veranderinge aan die DNS-wortelsone gehad tot die oordrag van dié rol aan die Internet Assigned Numbers Authority op 1 Oktober 2016.<ref name="Packard2010">{{en}} {{cite book |last=Packard |first=Ashley |title=Digital Media Law |url=https://archive.org/details/digitalmedialaw0000pack_x5j6 |publisher=Wiley-Blackwell |year=2010 |isbn=978-1-4051-8169-3 |page=[https://archive.org/details/digitalmedialaw0000pack_x5j6/page/65 65]}}</ref><ref name="Mueller2010">{{en}} {{cite book |last=Mueller |first=Milton L. |title=Networks and States: The Global Politics of Internet Governance |url=https://archive.org/details/networksstatesgl0000muel |publisher=MIT Press |year=2010 |isbn=978-0-262-01459-5 |page=[https://archive.org/details/networksstatesgl0000muel/page/61 61]}}</ref><ref name="ICG2016">{{en}} {{cite web |title=ICG Applauds Transfer of IANA Stewardship |url=https://www.ianacg.org/icg-applauds-transfer-of-iana-stewardship/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712190131/https://www.ianacg.org/icg-applauds-transfer-of-iana-stewardship/ |archive-date=12 Julie 2017 |access-date=24 Augustus 2026 |website=IANA Stewardship Transition Coordination Group}}</ref> Streekregisters ken IP-adresblokke en ander internetparameters aan plaaslike registers soos internetdiensverskaffers toe, elkeen uit 'n poel adresse wat vir sy streek opsy gesit is. Daar is vyf sodanige registers: AfriNIC vir [[Afrika]], ARIN vir Noord-Amerika, APNIC vir Asië en die Stille Oseaan-gebied, LACNIC vir Latyns-Amerika en die [[Karibiese gebied|Karibiese streek]], en die RIPE NCC vir [[Europa]], die [[Midde-Ooste]] en [[Sentraal-Asië]].<ref name="Britannica" /> Die Internet Society is in 1992 gestig met die doel om "die oop ontwikkeling, evolusie en gebruik van die Internet tot voordeel van alle mense oor die hele wêreld te verseker".<ref name="ISOChistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.isoc.org/internet/history/isochistory.shtml |title=Internet Society (ISOC) All About The Internet: History of the Internet |publisher=Internet Society |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111127114016/http://www.isoc.org/internet/history/isochistory.shtml |archive-date=27 November 2011}}</ref> Sy lede is individue sowel as maatskappye, organisasies, regerings en universiteite. Die Internet Society verskaf onder meer 'n administratiewe tuiste aan 'n aantal minder formeel georganiseerde groepe wat by die ontwikkeling en bestuur van die Internet betrokke is, waaronder die IETF self, die Internet Architecture Board, die Internet Engineering Steering Group, die Internet Research Task Force en die Internet Research Steering Group. Op 16 November 2005 het die Wêreldberaad oor die Inligtingsamelewing in Tunis, onder die beskerming van die [[Verenigde Nasies]], die Internetbestuursforum gestig om internetverwante kwessies te bespreek.<ref name="UNWSIS2005">{{en}} {{cite web |date=16 November 2005 |title=At UN information summit, agreement reached on Internet management |url=https://news.un.org/en/story/2005/11/160232 |access-date=24 Augustus 2026 |website=UN News}}</ref> == Infrastruktuur == [[Lêer:World map of submarine cables.png|duimnael|400px|'n Kaart van 2007 wat die onderseese optieseveselkabels om die wêreld aandui]] Die kommunikasie-infrastruktuur van die Internet bestaan uit sy fisiese onderdele en 'n stelsel van programmatuurlae wat verskillende aspekte van die argitektuur beheer. Soos by enige rekenaarnetwerk bestaan die Internet fisies uit roeteerders, media soos kabels en radioverbindings, herhalers en modems. Baie van die netwerkknope is egter nie noodwendig internettoerusting as sodanig nie: internetpakkies word deur ander volwaardige netwerkprotokolle vervoer, met die Internet as 'n eenvormige netwerkstandaard wat oor heterogene apparatuur loop en met IP-roeteerders wat die pakkies na hul bestemmings lei.<ref name="Britannica" /> === Diensvlakke === [[Lêer:Internet Connectivity Distribution & Core.svg|duimnael|Die roetering van pakkies oor die Internet betrek verskeie vlakke van internetdiensverskaffers.]] Internetdiensverskaffers vestig wêreldwye verbindings tussen individuele netwerke op verskillende vlakke van omvang. Aan die bopunt van die roeteringshiërargie is die vlak 1-netwerke, groot telekommunikasiemaatskappye wat verkeer regstreeks met mekaar oor baie snelle optieseveselkabels uitruil ingevolge saamlêooreenkomste. Vlak 2- en laer netwerke koop internetdeurvoer by ander verskaffers om ten minste sommige partye op die wêreldwye Internet te bereik, hoewel hulle ook onderling kan saamlê. Eindgebruikers wat slegs toegang kry wanneer hulle 'n taak wil verrig of inligting wil bekom, vorm die onderkant van die roeteringshiërargie.<ref name="Britannica" /> 'n Diensverskaffer kan 'n enkele stroomop-verskaffer vir verbinding gebruik, of veelvuldige verbindings inspan om oortolligheid en lasverdeling te bewerkstellig. Internetuitruilpunte is groot verkeersuitruilings met fisiese verbindings na verskeie diensverskaffers. Groot organisasies soos akademiese instellings, groot ondernemings en regerings kan dieselfde funksie as diensverskaffers verrig deur namens hul interne netwerke saam te lê en deurvoer te koop. Navorsingsnetwerke is geneig om met groot subnetwerke soos GÉANT, GLORIAD, Internet2 en die Britse JANET te koppel.<ref name="Britannica" /> === Datasentrums en onderseese kabels === Die meeste bedieners wat internetdienste verskaf, word vandag in datasentrums gehuisves, en inhoud word dikwels deur inhoudafleweringsnetwerke van hoë werkverrigting verkry. Saamlêsentrums huisves dikwels privaat saamlêverbindings tussen hul kliënte, verskaffers van internetdeurvoer en wolkdiensverskaffers,<ref name="DCD2023">{{en}} {{cite web |last=Swinhoe |first=Dan |date=6 Oktober 2023 |title=The rise and rebirth of carrier hotels |url=https://www.datacenterdynamics.com/en/analysis/the-rise-and-rebirth-of-carrier-hotels/ |website=Data Center Dynamics |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> sogenaamde ontmoetkamers waar kliënte aan mekaar gekoppel word,<ref name="Wired2008MMR">{{en}} {{cite magazine |author=Dave Bullock |date=3 April 2008 |title=A Lesson in Internet Anatomy: The World's Densest Meet-Me Room |url=https://www.wired.com/2008/04/gallery-one-wilshire/ |access-date=24 Augustus 2026 |magazine=Wired}}</ref> internetuitruilpunte, en die landingspunte en eindtoerusting vir onderseese optieseveselkabels, wat die vastelande met mekaar verbind.<ref name="ArsCables2016">{{en}} {{cite web |author=Ars Staff |date=26 Mei 2016 |title=How the Internet works: Submarine fiber, brains in jars, and coaxial cables |url=https://arstechnica.com/information-technology/2016/05/how-the-internet-works-submarine-cables-data-centres-last-mile/ |website=Ars Technica |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> == Die internetprotokolsuite == [[Lêer:UDP encapsulation.svg|duimnael|Soos gebruikersdata deur die protokolstapel verwerk word, voeg elke abstraksielaag by die senderrekenaar inkapselingsinligting by. Die ontvanger verwyder die inkapseling weer, terwyl tussenliggende aanstuurpunte die skakelinkapseling by elke stap bywerk en die IP-laag vir roeteringsdoeleindes nagaan.]] Die internetstandaarde beskryf 'n raamwerk wat as die internetprotokolsuite of TCP/IP bekend staan: 'n stel protokolle wat in vier begripslae georden word volgens die omvang van hul werking, oorspronklik in ''RFC 1122'' en ''RFC 1123'' gedokumenteer.<ref name="Leiner2009" /> * Aan die bokant is die '''toepassingslaag''', waar kommunikasie in terme van die objekte of datastrukture beskryf word wat vir elke toepassing die geskikste is. 'n Webblaaier werk byvoorbeeld in 'n [[kliënt-bediener]]-model en ruil inligting met HTTP en HTML uit. * Onder dié laag verbind die '''vervoerlaag''' toepassings op verskillende gasheerrekenaars met 'n logiese kanaal deur die netwerk. Dit verskaf dié diens met verskeie moontlike eienskappe, soos geordende, betroubare aflewering (TCP) en 'n onbetroubare datagramdiens (UDP). * Die '''internetlaag''' implementeer die [[internetprotokol]] (IP), wat rekenaars in staat stel om mekaar aan die hand van hul IP-adres te identifiseer en op te spoor en hul verkeer deur tussenliggende netwerke te roeteer. Die kode van dié laag is onafhanklik van die soort netwerk waaroor dit fisies loop. * Aan die onderkant is die '''skakellaag''', wat knope op dieselfde fisiese skakel verbind en protokolle bevat wat nie roeteerders nodig het nie. Die protokolsuite skryf nie self apparatuurmetodes voor om bisse oor te dra nie, maar neem aan dat geskikte tegnologie beskikbaar is. Voorbeelde van sulke tegnologie is [[Wi-Fi]], [[Ethernet]] en DSL. === Die internetprotokol === [[Lêer:IP stack connections.svg|duimnael|Begripsmatige datavloei in 'n eenvoudige netwerktopologie van twee gasheerrekenaars (''A'' en ''B'') wat deur 'n skakel tussen hul onderskeie roeteerders verbind word. Die toepassing op elke rekenaar lees en skryf asof die prosesse regstreeks deur 'n soort datapyp aan mekaar verbind is.]] Die opvallendste onderdeel van die internetmodel is die internetprotokol, wat internetwerking moontlik maak en so die Internet self tot stand bring. Daar bestaan twee weergawes daarvan, IPv4 en IPv6. Buiten die ingewikkelde stel fisiese verbindings wat sy infrastruktuur uitmaak, word die Internet ook deur twee- of veelsydige kommersiële kontrakte soos saamlêooreenkomste in stand gehou, en deur tegniese spesifikasies of protokolle wat die uitruil van data oor die netwerk beskryf.<ref name="Britannica" /> === IP-adresse, IPv4 en IPv6 === [[Lêer:An example of theoretical DNS recursion.svg|duimnael|'n DNS-oplosser raadpleeg drie naambedieners om die domeinnaam "www.wikipedia.org" na 'n IPv4-adres om te skakel.]] Om individuele rekenaars op die netwerk op te spoor, verskaf die Internet [[IP-adres]]se: getalle van vaste lengte binne die pakkie wat die infrastruktuur gebruik om pakkies na hul bestemming te stuur. Adresse word gewoonlik outomaties deur die Dynamic Host Configuration Protocol aan toerusting toegeken, of hulle word met die hand opgestel. Die [[Domeinnaamstelsel]] skakel domeinname wat mense intik, soos "af.wikipedia.org", na IP-adresse om.<ref name="RFC1034">{{en}} {{cite report |title=Domain Names – Concepts and Facilities |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc1034 |editor=Paul Mockapetris |date=November 1987 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 1034}}</ref> Weergawe 4 van die internetprotokol (IPv4) definieer 'n IP-adres as 'n 32-bis-getal.<ref name="RFC791">{{en}} {{cite report |title=Internet Protocol |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc791 |editor=Jon Postel |date=September 1981 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 791}}</ref> IPv4 is die aanvanklike weergawe wat op die eerste geslag van die Internet gebruik is en dit is steeds oorheersend in gebruik. Dit is in 1981 ontwerp om tot ongeveer 4,3&nbsp;miljard gasheerrekenaars te kan adresseer, maar die plofbare groei van die Internet het tot die uitputting van IPv4-adresse gelei, wat in 2011 sy finale stadium bereik het toe die wêreldwye poel van IPv4-adresse opgebruik is.<ref name="Huston">{{en}} {{cite web |last=Huston |first=Geoff |title=IPv4 Address Report |url=http://www.potaroo.net/tools/ipv4/index.html |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090401001902/http://www.potaroo.net/tools/ipv4/index.html |archive-date=1 April 2009}}</ref> Weens dié uitputting is 'n nuwe weergawe, IPv6, in die middel-1990's ontwikkel en in 1998 gestandaardiseer. Dit gebruik 128 bisse vir die adres en verskaf dus veel groter adresseringsvermoë en doeltreffender roetering.<ref name="RFC2460">{{en}} {{cite report |title=Internet Protocol, Version 6 (IPv6) Specification |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc2460 |last1=Deering |first1=Stephen |last2=Hinden |first2=Robert |date=Desember 1998 |publisher=Network Working Group |id=RFC 2460}}</ref><ref name="RFC8200">{{en}} {{cite report |title=Internet Protocol, Version 6 (IPv6) Specification |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc8200 |last1=Deering |first1=Stephen |last2=Hinden |first2=Robert |date=Julie 2017 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 8200}}</ref> Die ontplooiing van IPv6 is sedert die middel-2000's aan die gang en brei steeds wêreldwyd uit nadat die adresregisters alle hulpbronbestuurders begin aanmoedig het om vinnige oorskakeling te beplan.<ref name="ARINdepletion">{{en}} {{cite web |url=https://www.arin.net/knowledge/about_resources/ceo_letter.pdf |title=Notice of Internet Protocol version 4 (IPv4) Address Depletion |publisher=ARIN |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107095025/https://www.arin.net/knowledge/about_resources/ceo_letter.pdf |archive-date=7 Januarie 2010}}</ref> IPv6 is per ontwerp nie regstreeks met IPv4 versoenbaar nie en vestig eerder 'n parallelle weergawe van die Internet, sodat vertaalfasiliteite vir internetwerking bestaan en sommige knope die netwerkprogrammatuur vir albei netwerke bevat.<ref name="Punithavathani2014">{{en}} {{cite journal |last1=Punithavathani |first1=D. Shalini |last2=Radley |first2=Sheryl |date=2014 |title=Performance analysis for wireless networks: an analytical approach by multifarious Sym Teredo |journal=The Scientific World Journal |volume=2014 |doi=10.1155/2014/304914 |pmid=25506611 |pmc=4260372}}</ref> Feitlik alle moderne bedryfstelsels ondersteun albei weergawes van die internetprotokol, hoewel die netwerkinfrastruktuur in dié opsig agterweë gebly het. === Subnette === [[Lêer:Subnetting Concept-en.svg|duimnael|300px|Die skep van 'n subnet deur die gasheeridentifiseerder te verdeel]] 'n Subnet of subnetwerk is 'n logiese onderverdeling van 'n IP-netwerk.<ref name="RFC950">{{en}} {{cite report |title=Internet Standard Subnetting Procedure |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc950 |last1=Mogul |first1=Jeffrey |last2=Postel |first2=Jon |date=Augustus 1985 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 950}}</ref> Rekenaars wat aan 'n subnet behoort, word met 'n identiese groep beduidendste bisse in hul IP-adresse geadresseer. Dit lei tot die logiese verdeling van 'n IP-adres in twee velde: die netwerknommer of roeteringsvoorvoegsel, en die res, wat 'n bepaalde gasheerrekenaar of netwerkkoppelvlak identifiseer. Die roeteringsvoorvoegsel kan in CIDR-notasie uitgedruk word: die eerste adres van 'n netwerk, gevolg deur 'n skuinsstreep en die bislengte van die voorvoegsel. Byvoorbeeld, <code>198.51.100.0/24</code> is die voorvoegsel van die IPv4-netwerk wat by daardie adres begin, met 24 bisse vir die netwerkvoorvoegsel en die oorblywende 8 bisse vir gasheeradressering; die adresse van <code>198.51.100.0</code> tot <code>198.51.100.255</code> behoort dus aan dié netwerk. Die IPv6-spesifikasie <code>2001:db8::/32</code> is 'n groot adresblok met 2<sup>96</sup> adresse en 'n 32-bis-roeteringsvoorvoegsel. By IPv4 kan 'n netwerk ook deur sy ''subnetmasker'' gekenmerk word, die bismasker wat die roeteringsvoorvoegsel lewer wanneer dit met 'n bisgewyse EN-bewerking op enige IP-adres in die netwerk toegepas word. Subnetmaskers word net soos adresse in punt-desimale notasie geskryf: <code>255.255.255.0</code> is byvoorbeeld die subnetmasker vir die voorvoegsel <code>198.51.100.0/24</code>. === Roetering === Rekenaars en roeteerders gebruik roeteringstabelle in hul bedryfstelsel om IP-pakkies aan te stuur na 'n knoop op 'n ander subnetwerk. Roeteringstabelle word met die hand opgestel of outomaties deur roeteringsprotokolle onderhou. Eindknope gebruik gewoonlik 'n verstekroete wat na 'n diensverskaffer wys wat deurvoer verskaf, terwyl die roeteerders van diensverskaffers die Border Gateway Protocol gebruik om die doeltreffendste roetering oor die ingewikkelde verbindings van die wêreldwye Internet te bepaal. Die verstekdeurgang is die knoop wat as aanstuurrekenaar na ander netwerke dien wanneer geen ander roetespesifikasie by die bestemmings-IP-adres van 'n pakkie pas nie.<ref name="Fisher2019">{{en}} {{cite web |url=https://www.lifewire.com/how-to-find-your-default-gateway-ip-address-2626072 |title=How to Find Your Default Gateway IP Address |last=Fisher |first=Tim |website=Lifewire |access-date=24 Augustus 2026 |archive-date=25 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190225162425/https://www.lifewire.com/how-to-find-your-default-gateway-ip-address-2626072}}</ref> == Toegang == Daar is verskeie metodes om toegang tot die Internet te kry, soos inbelverbindings, breëband (oor 'n koaksiale, optiese vesel- of koperkabel), [[Wi-Fi]], [[satelliet]] en selfoonnetwerke. Inbelverbindings en [[3G]] is grotendeels deur veselverbindings na die huis en deur 4G- en 5G-selfoonnetwerke vervang. Inisiatiewe van onder af het tot draadlose gemeenskapsnetwerke gelei, en kommersiële Wi-Fi-dienste wat groot gebiede dek, is in baie stede beskikbaar, waaronder New York, Londen, Wene, Toronto, San Francisco, Philadelphia, Chicago en Pittsburgh.<ref name="Bloomberg2006">{{en}} {{cite news |last=Pasternak |first=Sean B. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000082&sid=aQ0ZfhMa4XGQ |title=Toronto Hydro to Install Wireless Network in Downtown Toronto |publisher=Bloomberg |date=7 Maart 2006 |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060410104717/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000082&sid=aQ0ZfhMa4XGQ |archive-date=10 April 2006}}</ref> == Taal == [[Lêer:InternetUsersByLanguagePieChart.svg|duimnael|Internetgebruikers volgens taal]] [[Lêer:WebsitesByLanguagePieChart.svg|duimnael|Die tale van webwerwe se inhoud<ref name="W3Techs2013">{{en}} {{cite web |title=Usage of content languages for websites |url=http://w3techs.com/technologies/overview/content_language/all |work=W3Techs |access-date=16 September 2026}}</ref>]] Vroeë rekenaarstelsels was beperk tot die karakters van die American Standard Code for Information Interchange (ASCII), 'n deelversameling van die [[Latynse alfabet]]. Engels is die oorheersende taal op die Internet. Volgens syfers van 2008 was 30 % van die gebruikers Engelssprekend, gevolg deur [[Chinees]] (17 %), [[Spaans]] (9 %), [[Japannees]] (7 %), [[Frans]] (5 %) en [[Duits]] (5 %). Latere skattings gee Engels op sowat 26 % van die gebruikers en Chinees op sowat 20 %, terwyl Engels steeds omtrent die helfte van alle webinhoud uitmaak.<ref>[http://www.internetworldstats.com/stats7.htm Internet World Stats], besoek op 31 Maart 2008</ref> Ná Engels (27 %) is die tale waarin die meeste inhoud op die [[Wêreldwye web]] aangevra word [[Chinees]] (25 %), [[Spaans]] (8 %), [[Japannees]] (5 %), [[Portugees]] en [[Duits]] (elk 4 %), [[Arabies]], [[Frans]] en [[Russies]] (elk 3 %), en [[Koreaans]] (2 %).<ref name="IWSTaal">{{en}} {{cite web |date=18 Maart 2012 |title=Top Ten Internet Languages |url=http://www.internetworldstats.com/stats7.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426122721/http://www.internetworldstats.com/stats7.htm |archive-date=26 April 2012 |access-date=24 Augustus 2026 |website=Internet World Stats, Miniwatts Marketing Group}}</ref> Internettegnologie het in die laaste jare so goed ontwikkel, veral in die gebruik van moderne karakterkoderingstandaarde soos [[Unicode]], dat daar tans in feitlik enige taal gekommunikeer kan word, selfs dié wat ander skryfstelsels as die [[Latynse alfabet]] gebruik. Foute soos ''mojibake'' – die verkeerde vertoning van sommige tale se karakters – kom egter steeds voor. == Wêreldwye web == {{Hoofartikel|Wêreldwye web}} [[Lêer:First Web Server.jpg|duimnael|Die NeXT-rekenaar wat [[Tim Berners-Lee]] by [[CERN]] gebruik het en wat die wêreld se eerste [[webbediener]] geword het.]] [[Lêer:WorldWideWebAroundWikipedia.png|duimnael|links|Grafiese voorstelling van 'n baie klein deeltjie van die [[Wêreldwye web]] om hiperskakels te demonstreer.]] Soos reeds genoem, is die terme "Internet" en "Wêreldwye web" (soms net die Web genoem) nie sinonieme nie, hoewel dit dikwels so gebruik word. Die Wêreldwye web is 'n groot stelsel dokumente, [[beeld]]e, multimedia, toepassings en ander bronne wat logies deur hiperskakels en [[URL]]'s – meer algemeen ''Uniform Resource Identifiers'' (URI's) – aan mekaar verbind word en so 'n wêreldwye stelsel van benoemde verwysings vorm. URI's identifiseer dienste, [[webbediener]]s, databasisse en die dokumente en hulpbronne wat hulle kan lewer, simbolies.<ref name="W3CLinks">{{en}} {{cite web |title=HTML 4.01 Specification |url=http://www.w3.org/TR/html401/struct/links.html#h-12.1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006131915/http://www.w3.org/TR/html401/struct/links.html |archive-date=6 Oktober 2008 |publisher=World Wide Web Consortium |access-date=16 September 2026}}</ref><ref name="Webopedia2010">{{en}} {{cite web |date=24 Junie 2010 |title=The Difference Between the Internet and the World Wide Web |url=http://www.webopedia.com/DidYouKnow/Internet/Web_vs_Internet.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502001005/http://www.webopedia.com/DidYouKnow/Internet/Web_vs_Internet.asp |archive-date=2 Mei 2014 |access-date=24 Augustus 2026 |work=Webopedia |publisher=QuinStreet}}</ref> Hierdie skakels en URL's stel [[webbediener]]s en ander masjiene waarop die oorspronklikes data gestoor word, in staat om die data te stuur met behulp van [[HTTP]] (Hypertext Transfer Protocol). HTTP is die hoofprotokol vir toegang tot die Wêreldwye web, maar slegs een van die kommunikasieprotokolle op die Internet; webdienste gebruik dit ook vir kommunikasie tussen programmatuurstelsels om inligting, sakedata en logistiek oor te dra en uit te ruil.<ref name="Webopedia2010" /> Met behulp van [[webblaaier]]s soos [[Google Chrome]], [[Safari (webblaaier)|Safari]], [[Firefox|Mozilla Firefox]], Microsoft Edge en [[Opera (webblaaier)|Opera]] kan Internetgebruikers toegang kry tot webbladsye. Internet Explorer, wat lank die mees gebruikte blaaier was, is in 2022 gestaak. Hulle kan ook tussen webbladsye of webwerwe navigeer met behulp van hiperskakels. Webdokumente kan feitlik enige kombinasie van rekenaardata bevat, onder andere grafika, klank, video's, gewone teks, multimedia en interaktiewe inhoud soos webspeletjies, sagteware en demonstrasies. Skrifte wat aan die kliëntkant loop, kan animasies, speletjies, kantoortoepassings en wetenskaplike demonstrasies insluit. Deur sleutelwoord-soektogte met [[soekenjin]]s soos [[Google]], Bing en [[Yahoo!]] het miljoene mense vinnige, maklike toegang tot 'n oneindige verskeidenheid aanlyninligting. In vergelyking met gedrukte [[ensiklopedie]]ë en tradisionele [[biblioteek|biblioteke]] het die Wêreldwye web 'n skielike en geweldige desentralisasie van inligting en data tot gevolg gehad. Buiten webwerwe waarmee individue, organisasies en adverteerders 'n ontsaglike hoeveelheid mense kan bereik, word belangstelling in die Web ook aangevuur deur verskynsels soos webjoernale of blogs, asook versamelings persoonlike webbladsye en sosialenetwerkprofiele. Vroeë voorbeelde soos GeoCities (gesluit in 2009) en [[Myspace]] is later deur platforms soos [[Facebook]], Instagram, TikTok en X verdring. So word miljoene mense in staat gestel om op die Internet te kommunikeer sonder 'n groot kennis van onder andere [[HTML]]-teks. Met meer moderne stelsels soos [[wiki]]-sagteware kan mense ook met behulp van vooraf ontwerpte bladsye bydra tot 'n gemeenskaplike doel soos die skep van 'n ensiklopedie soos [[Wikipedia]]. == Ander dienste == Benewens die Wêreldwye web dra die Internet 'n groot verskeidenheid ander dienste. [[E-pos]] is een van die oudste en steeds een van die mees gebruikte, en werk met die SMTP-protokol vir versending en met IMAP of POP vir aflewering. Die gedagte om elektroniese teksboodskappe tussen partye te stuur, na analogie van briewe of memorandums, is ouer as die Internet self.<ref name="NewScientist1972">{{en}} {{cite journal |last=Brown |first=Ron |date=26 Oktober 1972 |title=Fax invades the mail market |url=https://archive.org/details/new-scientist_1972-10-26_56_817/page/218 |journal=New Scientist |volume=56 |issue=817 |pages=218–221}}</ref><ref name="PopSci1973">{{en}} {{cite journal |last=Luckett |first=Herbert P. |date=Maart 1973 |title=What's News: Electronic-mail delivery gets started |url=https://archive.org/details/sim_popular-science_1973-03_202_3/page/85 |journal=Popular Science |volume=202 |issue=3 |page=85}}</ref> Internettelefonie of VoIP stuur spraak as pakkies oor die netwerk in plaas van oor die geskakelde telefoonnetwerk, en dié tegnologie onderlê ook videogesprekke. VoIP-stelsels oorheers vandag baie markte omdat hulle so maklik en gerieflik soos 'n gewone telefoon is, met aansienlike kostebesparings, veral oor lang afstande.<ref name="Booth2010">{{en}} {{cite journal |last=Booth |first=C. |year=2010 |title=Chapter 2: IP Phones, Software VoIP, and Integrated and Mobile VoIP |journal=Library Technology Reports |volume=46 |issue=5 |pages=11–19}}</ref> Kitsboodskapdienste en later sosiale netwerke het van tekskletsdienste ontwikkel tot platforms wat teks, klank, beeld en video kombineer.<ref name="Britannica" /> Lêerdeling is die praktyk waarby groot hoeveelhede data as rekenaarlêers oor die Internet oorgedra word, byvoorbeeld deur lêerbedieners. Dit laat gebruikers toe om lêers na 'n bediener op te laai of, in die geval van eweknie-tot-eweknie-netwerke, regstreeks tussen gebruikersrekenaars uit te ruil sonder 'n sentrale bediener; die las van grootmaataflaaie na baie gebruikers kan so met spieëlbedieners of eweknie-netwerke verlig word. Toegang tot 'n lêer kan deur gebruikersverifikasie beheer word, die oordrag daarvan kan met [[versleuteling]] verberg word, en daar kan vir toegang betaal word – gewoonlik met kredietkaartbesonderhede wat self ten volle versleuteld oor die Internet gestuur word. Die oorsprong en egtheid van 'n ontvangde lêer kan met 'n digitale handtekening nagegaan word.<ref name="CISA2021">{{en}} {{cite web |title=Understanding Digital Signatures |url=https://www.cisa.gov/news-events/news/understanding-digital-signatures |publisher=Cybersecurity and Infrastructure Security Agency |date=2021 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Stroommedia lewer klank en video wat afgespeel word terwyl dit afgelaai word eerder as ná die tyd, en dié tegnologie het die verspreiding van musiek, films en televisie ingrypend verander.<ref name="Britannica" /> == Sekuriteit == Die hulpbronne, apparatuur en programmatuur van die Internet is die teiken van kriminele of kwaadwillige pogings om onregmatige beheer te verkry, onderbrekings te veroorsaak, bedrog te pleeg, af te pers of privaat inligting te bekom.<ref name="Gralla2007">{{en}} {{cite book |last=Gralla |first=Preston |title=How the Internet Works |url=https://archive.org/details/howinternetworks00gral |year=2007 |publisher=Que |location=Indianapolis |isbn=978-0-7897-2132-7}}</ref> === Wanware === Die grootskaalse gebruik van die Internet het dit ook 'n doelwit vir misbruik gemaak. Wanware – programmatuur wat kwaadwillig ontwerp is, waaronder [[rekenaarvirus]]se, wurms wat hulself outomaties kopieer, [[losprysware]], [[botnet]]te en spioenware wat oor gebruikers se bedrywighede en tikwerk verslag doen – versprei deur e-pos-aanhegsels, kwaadwillige webwerwe en ongelapte programmatuur. Uitvissing lei gebruikers om vertroulike inligting soos wagwoorde en bankbesonderhede aan bedrieërs te gee deur voor te gee dat 'n boodskap van 'n vertroude instansie kom, en botnette – groot netwerke van besmette rekenaars – word gebruik om diensweieringsaanvalle uit te voer.<ref name="Britannica" /> Sulke bedrywighede maak gewoonlik [[kubermisdaad]] uit, en verdedigingsteoretici het ook oor die moontlikheid van kuberoorlogvoering op groot skaal met soortgelyke metodes bespiegel.<ref name="Andriole2020">{{en}} {{cite web |last=Andriole |first=Steve |title=Cyberwarfare Will Explode In 2020 (Because It's Cheap, Easy And Effective) |url=https://www.forbes.com/sites/steveandriole/2020/01/14/cyberwarfare-will-explode-in-2020-because-its-cheap-easy--effective/ |date=14 Januarie 2020 |access-date=24 Augustus 2026 |website=Forbes}}</ref> Wanware skep ernstige probleme vir individue en ondernemings op die Internet.<ref name="Razak2016">{{en}} {{cite journal |last1=Razak |first1=Mohd Faizal Ab |last2=Anuar |first2=Nor Badrul |last3=Salleh |first3=Rosli |last4=Firdaus |first4=Ahmad |title=The rise of 'malware': Bibliometric analysis of malware study |journal=Journal of Network and Computer Applications |date=November 2016 |volume=75 |pages=58–76 |doi=10.1016/j.jnca.2016.08.022}}</ref> Volgens Symantec se ''Internet Security Threat Report'' van 2018 het die getal wanwarevariante in 2017 tot 669&nbsp;947&nbsp;865 gestyg, twee keer soveel as in 2016.<ref name="Xiao2020">{{en}} {{cite journal |last1=Xiao |first1=Fei |last2=Sun |first2=Yi |last3=Du |first3=Donggao |last4=Li |first4=Xuelei |last5=Luo |first5=Min |date=21 Maart 2020 |title=A Novel Malware Classification Method Based on Crucial Behavior |journal=Mathematical Problems in Engineering |volume=2020 |pages=1–12 |doi=10.1155/2020/6804290}}</ref> Daar is voorspel dat kubermisdaad – wat wanware-aanvalle sowel as ander misdade met rekenaars insluit – die wêreldekonomie in 2021 sowat 6&nbsp;biljoen Amerikaanse dollar sou kos, en dat dit teen 15&nbsp;% per jaar toeneem.<ref name="Morgan2020">{{en}} {{cite web |last=Morgan |first=Steve |date=13 November 2020 |title=Cybercrime To Cost The World $10.5 Trillion Annually By 2025 |url=https://cybersecurityventures.com/hackerpocalypse-cybercrime-report-2016/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305072352/https://cybersecurityventures.com/hackerpocalypse-cybercrime-report-2016/ |archive-date=5 Maart 2022 |access-date=24 Augustus 2026 |work=Cybercrime Magazine |publisher=Cybersecurity Ventures}}</ref> Sedert 2021 word wanware ook ontwerp om rekenaarstelsels te tref wat kritieke infrastruktuur soos die elektrisiteitsverspreidingsnetwerk bedryf,<ref name="EderNeuhauser2019">{{en}} {{cite journal |last1=Eder-Neuhauser |first1=Peter |last2=Zseby |first2=Tanja |last3=Fabini |first3=Joachim |title=Malware propagation in smart grid networks: metrics, simulation and comparison of three malware types |journal=Journal of Computer Virology and Hacking Techniques |date=Junie 2019 |volume=15 |issue=2 |pages=109–125 |doi=10.1007/s11416-018-0325-y}}</ref> en wanware kan so ontwerp word dat dit die opsporingsalgoritmes van teenvirusprogrammatuur ontduik.<ref name="Spring2023">{{en}} {{cite web |last=Spring |first=Tom |date=12 Junie 2023 |title=Obfuscation tool 'BatCloak' can evade 80% of AV engines |url=https://www.scmagazine.com/news/obfuscation-batcloak-80-percent-av-engines |access-date=24 Augustus 2026 |website=SC Media}}</ref> === Toesig === Die argitektuur van die Internet maak grootskaalse toesig ook moontlik. Verkeer beweeg deur 'n beperkte aantal ruggraatverbindings en uitruilpunte, waar dit afgetap kan word, en diensverskaffers en platforms hou groot hoeveelhede data oor hul gebruikers aan. Versleuteling – veral die algemene gebruik van [[HTTPS]] vir webverkeer – het die inhoud van kommunikasie moeiliker om af te luister gemaak, hoewel metadata soos wie met wie kommunikeer dikwels steeds sigbaar bly.<ref name="Britannica" /> Die oorgrote meerderheid rekenaartoesig behels die monitering van data en verkeer op die Internet.<ref name="Diffie2008">{{en}} {{cite news |url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=internet-eavesdropping |title=Internet Eavesdropping: A Brave New World of Wiretapping |last1=Diffie |first1=Whitfield |last2=Landau |first2=Susan |date=Augustus 2008 |work=Scientific American |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081113212137/http://www.sciam.com/article.cfm?id=internet-eavesdropping |archive-date=13 November 2008}}</ref> In die Verenigde State moet alle telefoonoproepe en breëbandinternetverkeer ingevolge die Communications Assistance for Law Enforcement Act byvoorbeeld beskikbaar wees vir onbelemmerde intydse monitering deur federale wetstoepassingsagentskappe,<ref name="EFFCALEA">{{en}} {{cite web |url=https://www.eff.org/issues/calea |title=CALEA: The Perils of Wiretapping the Internet |work=Electronic Frontier Foundation |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090316041313/http://www.eff.org/issues/calea |archive-date=16 Maart 2009}}</ref> en moet alle Amerikaanse telekommunikasieverskaffers pakkiesnuffeltegnologie installeer waarmee federale wetstoepassings- en intelligensieagentskappe al hul kliënte se breëband- en VoIP-verkeer kan onderskep.<ref name="ACEvFCC">{{en}} {{cite web |date=9 Junie 2006 |title=American Council on Education v. FCC, United States Court of Appeals for the District of Columbia Circuit |url=http://www.baller.com/pdfs/ACE.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120907032500/http://www.baller.com/pdfs/ACE.pdf |archive-date=7 September 2012 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die groot hoeveelheid data wat so ingesamel word, verg toesigprogrammatuur wat die tersaaklike inligting filtreer en aanmeld, soos die gebruik van bepaalde woorde of frases, die besoek van bepaalde soorte webwerwe, of kommunikasie per e-pos of klets met bepaalde partye.<ref name="Hill2004">{{en}} {{cite news |url=https://www.usatoday.com/tech/news/surveillance/2004-10-11-chatroom-surv_x.htm |title=Government funds chat room surveillance research |last=Hill |first=Michael |date=11 Oktober 2004 |agency=Associated Press |newspaper=USA Today |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100511220550/http://www.usatoday.com/tech/news/surveillance/2004-10-11-chatroom-surv_x.htm |archive-date=11 Mei 2010}}</ref> Agentskappe soos die Information Awareness Office, die Amerikaanse Nasionale Veiligheidsagentskap, die Britse GCHQ en die [[FBI]] bestee jaarliks miljarde dollar om stelsels vir die onderskepping en ontleding van data te ontwikkel, aan te koop en te bedryf.<ref name="McCullagh2007">{{en}} {{cite news |url=http://news.zdnet.com/2100-9595_22-151059.html |title=FBI turns to broad new wiretap method |last=McCullagh |first=Declan |date=30 Januarie 2007 |work=ZDNet News |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100407040227/http://news.zdnet.com/2100-9595_22-151059.html |archive-date=7 April 2010}}</ref> Soortgelyke stelsels word deur die Iranse geheime polisie bedryf om andersdenkendes te identifiseer en te onderdruk; die nodige apparatuur en programmatuur is na bewering deur die Duitse [[Siemens]] en die Finse [[Nokia]] geïnstalleer.<ref name="Debka2009">{{en}} {{cite web |url=http://www.debka.com/article/3509/ |title=First round in Internet war goes to Iranian intelligence |website=Debkafile |date=28 Junie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221173608/http://www.debka.com/article/3509/ |archive-date=21 Desember 2013 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> === Sensuur === Sommige regerings beperk of monitor watter inligting hul burgers oor die Internet kan bekom. Dit word bewerkstellig deur die blokkering van domeinname of IP-adresse, die filtrering van soekresultate, die vereiste dat diensverskaffers bepaalde inhoud verwyder, en in uiterste gevalle die algehele afsluiting van internettoegang tydens verkiesings of onrus. Organisasies wat internetvryheid monitor, klassifiseer lande op 'n skaal van min of geen sensuur tot deurlopende sensuur en toesig.<ref name="Britannica" /> Regerings soos dié van [[Myanmar]], [[Iran]], [[Noord-Korea]], die vasteland van [[Volksrepubliek China|China]], [[Saoedi-Arabië]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]] beperk toegang tot inhoud op die Internet binne hul gebiede, veral tot politieke en godsdienstige inhoud, met filters op domeinname en sleutelwoorde.<ref name="Deibert2010">{{en}} {{cite book |last1=Deibert |first1=Ronald J. |last2=Palfrey |first2=John G. |last3=Rohozinski |first3=Rafal |last4=Zittrain |first4=Jonathan |title=Access Controlled: The Shaping of Power, Rights, and Rule in Cyberspace |publisher=MIT Press |year=2010 |isbn=978-0-262-51435-4}}</ref> In [[Noorweë]], [[Denemarke]], [[Finland]] en [[Swede]] het die groot internetdiensverskaffers vrywillig ingestem om toegang tot werwe op 'n amptelike lys te beperk. Hoewel dié lys van verbode hulpbronne veronderstel is om slegs bekende kinderpornografiewerwe te bevat, is die inhoud daarvan geheim.<ref name="Register2008">{{en}} {{cite web |title=Finland censors anti-censorship site |work=The Register |url=https://www.theregister.co.uk/2008/02/18/finnish_policy_censor_activist/ |date=18 Februarie 2008 |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080220075300/https://www.theregister.co.uk/2008/02/18/finnish_policy_censor_activist/ |archive-date=20 Februarie 2008}}</ref> Baie lande, waaronder die Verenigde State, het wette teen die besit of verspreiding van bepaalde materiaal soos kinderpornografie oor die Internet ingestel, maar hulle skryf nie filterprogrammatuur voor nie. Talle gratis of kommersieel verkrygbare programme, bekend as inhoudbeheerprogrammatuur, is vir gebruikers beskikbaar om aanstootlike inhoud op individuele rekenaars of netwerke te blokkeer en so kinders se toegang tot pornografiese materiaal of gewelduitbeelding te beperk. == Maatskaplike uitwerking == Die Internet het nuwe vorme van maatskaplike omgang, bedrywighede en verenigings moontlik gemaak, wat tot die wetenskaplike studie van die [[Sosiologie|sosiologie]] van die Internet gelei het. === Gebruikers === [[Lêer:Internet users per 100 inhabitants ITU.svg|duimnael|Internetgebruikers per 100 inwoners. Bron: Internasionale Telekommunikasie-unie.]] Tussen 2000 en 2009 het die aantal internetgebruikers wêreldwyd van 390&nbsp;miljoen tot 1,9&nbsp;miljard gestyg,<ref name="ITUgrafieke">{{en}} {{cite web |title=Internet users graphs |url=https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/stat/ |publisher=Internasionale Telekommunikasie-unie |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509175322/https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/stat/default.aspx |archive-date=9 Mei 2020 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> en in 2014 het dit drie miljard of 44&nbsp;% van die wêreldbevolking oortref, hoewel twee derdes daarvan uit die rykste lande gekom het: 78&nbsp;% van Europeërs het die Internet gebruik, gevolg deur 57&nbsp;% van die inwoners van Noord- en Suid-Amerika.<ref name="Dent2014">{{en}} {{cite web |author=Steve Dent |date=25 November 2014 |title=There are now 3 billion Internet users, mostly in rich countries |url=https://www.engadget.com/2014/11/25/3-billion-internet-users/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20141128020032/http://www.engadget.com/2014/11/25/3-billion-internet-users/ |archive-date=28 November 2014 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Teen 2010 het 22&nbsp;% van die wêreldbevolking toegang tot rekenaars gehad, met 'n miljard [[Google]]-soektogte per dag, 300&nbsp;miljoen gebruikers wat blogs gelees het en twee miljard video's wat daagliks op [[YouTube]] gekyk is, en op 31 Maart 2011 was die geraamde totale getal internetgebruikers 2,095&nbsp;miljard, of 30&nbsp;% van die wêreldbevolking.<ref name="inetstats" /><ref name="Antara2011">{{en}} {{cite web |date=26 Mei 2011 |title=Google Earth demonstrates how technology benefits RI's civil society, govt |url=http://www.antaranews.com/en/news/71940/google-earth-demonstrates-how-technology-benefits-ris-civil-society-govt |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029074528/http://www.antaranews.com/en/news/71940/google-earth-demonstrates-how-technology-benefits-ris-civil-society-govt |archive-date=29 Oktober 2012 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=Antara News}}</ref> Die meeste Internetgebruikers was in 2008 in [[Asië]] (40 %), gevolg deur [[Europa]] (26 %), [[Noord-Amerika]] (17 %), [[Latyns-Amerika]] (10 %), [[Afrika]] (4 %), die [[Midde-Ooste]] (3 %) en [[Australië]] (1 %); sedertdien het Afrika se aandeel sterk gegroei.<ref name="inetstats">[http://www.internetworldstats.com/stats.htm World Internet Usage Statistics News and Population Stats] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623200007/http://www.internetworldstats.com/stats.htm |date=23 Junie 2011 }}, besoek op 30 Junie 2008</ref> Teen 2018 was Asië alleen verantwoordelik vir 51&nbsp;% van alle internetgebruikers, met 2,2&nbsp;miljard van die wêreld se 4,3&nbsp;miljard gebruikers. [[Volksrepubliek China|China]] het in 2018 'n belangrike mylpyl oortref toe die land se internetregulerende owerheid, die China Internet Network Information Centre, aangekondig het dat China 802&nbsp;miljoen gebruikers het,<ref name="CNNIC2018">{{en}} {{cite web |date=Januarie 2018 |title=Statistical Report on Internet Development in China |url=https://cnnic.com.cn/IDR/ReportDownloads/201807/P020180711391069195909.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412062935/https://cnnic.com.cn/IDR/ReportDownloads/201807/P020180711391069195909.pdf |archive-date=12 April 2019 |publisher=China Internet Network Information Centre |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> gevolg deur [[Indië]] met sowat 700&nbsp;miljoen en die Verenigde State met 275&nbsp;miljoen. Gemeet aan deurdringing het China in 2022 egter 'n koers van 70&nbsp;% gehad, teenoor Indië se 60&nbsp;% en die Verenigde State se 90&nbsp;%.<ref name="IWS2019">{{en}} {{cite web |title=World Internet Users Statistics and 2019 World Population Stats |url=https://www.internetworldstats.com/stats.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20171124192836/http://www.internetworldstats.com/stats.htm |archive-date=24 November 2017 |access-date=24 Augustus 2026 |website=internetworldstats.com}}</ref> Die groei is sedertdien deur die ontwikkelende wêreld gedryf: in 2022 was 54&nbsp;% van die wêreld se gebruikers in Asië, 14&nbsp;% in Europa, 11&nbsp;% in Afrika, 10&nbsp;% in Latyns-Amerika en die [[Karibiese gebied|Karibiese streek]], 7&nbsp;% in Noord-Amerika, 4&nbsp;% in die Midde-Ooste en 1&nbsp;% in [[Oseanië]].<ref name="IWS2023">{{en}} {{cite web |date=30 Junie 2023 |title=World Internet Usage Statistics News and Population Stats |url=http://www.internetworldstats.com/stats.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319013935/http://www.internetworldstats.com/stats.htm |archive-date=19 Maart 2017 |access-date=24 Augustus 2026 |website=Internet World Stats}}</ref> In 2019 het [[Koeweit]], [[Katar]], die [[Falklandeilande]], [[Bermuda]] en [[Ysland]] die hoogste internetdeurdringing gehad, met 93&nbsp;% of meer van die bevolking wat toegang het.<ref name="ITUIndividuals">{{en}} {{cite web |title=Percentage of Individuals using the Internet 2000–2012 |url=http://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Documents/statistics/2013/Individuals_Internet_2000-2012.xls |publisher=Internasionale Telekommunikasie-unie |location=Genève |date=Junie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209141641/http://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Documents/statistics/2013/Individuals_Internet_2000-2012.xls |archive-date=9 Februarie 2014 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Verskeie nuutskeppinge verwys na internetgebruikers. 'n ''Netizen'' – "burger van die net" – is iemand wat aktief betrokke is by die verbetering van aanlyngemeenskappe, van die Internet in die algemeen, of van politieke aangeleenthede en regte soos die [[vryheid van spraak]].<ref name="Seese2009">{{en}} {{cite book |last=Seese |first=Michael |title=Scrappy Information Security |url=https://archive.org/details/scrappyinformati0000sees |publisher=Happy About |year=2009 |isbn=978-1-60005-132-6 |page=[https://archive.org/details/scrappyinformati0000sees/page/130 130]}}</ref><ref name="HaubenNet1996">{{en}} {{cite web |last=Hauben |first=Michael |date=5 Junie 1996 |title=The Net and Netizens |url=http://www.columbia.edu/~rh120/ch106.x01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604214312/http://www.columbia.edu/~rh120/ch106.x01 |archive-date=4 Junie 2011 |publisher=Columbia-universiteit |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> 'n ''Internaut'' is 'n operateur of tegnies hoogs bekwame gebruiker van die Internet,<ref name="LeinerISOCbrief">{{en}} {{cite web |last1=Leiner |first1=Barry M. |last2=Cerf |first2=Vinton G. |last3=Clark |first3=David D. |last4=Kahn |first4=Robert E. |date=10 Desember 2003 |title=A Brief History of the Internet |url=http://www.isoc.org/internet/history/brief.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070604153304/http://www.isoc.org/internet/history/brief.shtml |archive-date=4 Junie 2007 |website=Internet Society |access-date=24 Augustus 2026 |display-authors=3}}</ref> en 'n digitale burger is iemand wat die Internet gebruik om aan die samelewing, die politiek en die regering deel te neem.<ref name="Mossberger2011">{{en}} {{cite book |last1=Mossberger |first1=Karen |last2=Tolbert |first2=Caroline J. |last3=McNeal |first3=Ramona S. |title=Digital Citizenship: The Internet, Society and Participation |url=https://archive.org/details/digitalcitizensh0000moss |publisher=MIT Press |year=2007}}</ref> === Gebruik === [[Lêer:Share of individuals using the internet.png|duimnael|360px|Internetgebruikers in 2021 as 'n persentasie van elke land se bevolking. Bron: Our World in Data.]] Die Internet laat groter buigsaamheid in werkure en werkplek toe, veral met die verspreiding van ongemeterde snelverbindings. Toegang is met talle middele feitlik oral moontlik, en selfone, datakaarte, handrekenaarspeletjiekonsoles en selroeteerders stel gebruikers in staat om draadloos te verbind. ==== Inligting en onderwys ==== Opvoedkundige materiaal op alle vlakke, van voorskoolse programme tot navorsingsliteratuur wat deur Google Scholar bekom word, is op webwerwe beskikbaar. Die Internet het die ontwikkeling van virtuele universiteite en afstandsonderrig moontlik gemaak en so sowel formele as informele onderwys bevorder. Dit stel navorsers ook in staat om navorsing op afstand deur virtuele laboratoriums te doen, met ingrypende veranderinge in die bereik en algemene geldigheid van bevindings sowel as in die kommunikasie tussen wetenskaplikes en die publikasie van resultate.<ref name="Reips2008">{{en}} {{cite book |last=Reips |first=Ulf-Dietrich |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-69464-3 |location=Cambridge |pages=268–294 |chapter=How Internet-mediated research changes science}}</ref> Teen die laat 2010's is die Internet beskryf as die hoofbron van wetenskaplike inligting vir die meerderheid van die bevolking van die globale noorde.<ref name="Jemielniak2020">{{en}} {{cite book |last1=Jemielniak |first1=Dariusz |last2=Przegalinska |first2=Aleksandra |title=Collaborative Society |url=https://archive.org/details/collaborativesoc0000jemi |publisher=MIT Press |year=2020 |isbn=978-0-262-35645-9 |page=[https://archive.org/details/collaborativesoc0000jemi/page/111 111]}}</ref> [[Wiki]]'s word ook in die akademiese wêreld gebruik om inligting oor institusionele en internasionale grense heen te deel en te versprei.<ref name="Wanderley2006">{{en}} {{cite book |last1=Wanderley |first1=Marcelo M. |last2=Birnbaum |first2=David |last3=Malloch |first3=Joseph |title=New Interfaces for Musical Expression |publisher=IRCAM – Centre Pompidou |year=2006 |isbn=978-2-84426-314-8 |page=180}}</ref> Hulle is in dié omgewings nuttig bevind vir samewerking aan toekenningsaansoeke, strategiese beplanning, departementele dokumentasie en komiteewerk.<ref name="Lombardo2008">{{en}} {{cite journal |last1=Lombardo |first1=Nancy T. |last2=Mower |first2=Allyson |last3=McFarland |first3=Mary M. |title=Putting Wikis to Work in Libraries |journal=Medical Reference Services Quarterly |date=2 Junie 2008 |volume=27 |issue=2 |pages=129–145 |doi=10.1080/02763860802114223 |pmid=18844087}}</ref> Die Amerikaanse [[Patent|patent]]- en handelsmerkkantoor gebruik 'n wiki waarmee die publiek kan saamwerk om die stand van die tegniek vir hangende patentaansoeke te vind, en Queens in New York het 'n wiki gebruik waarmee burgers aan die ontwerp en beplanning van 'n plaaslike park kon meewerk.<ref name="Noveck2007">{{en}} {{cite journal |last=Noveck |first=Beth Simone |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-legal-education_2007-03_57_1/page/n8 |journal=Journal of Legal Education |date=2007 |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> Die [[Engelse Wikipedia]] het die grootste gebruikersbasis van al die wiki's op die Wêreldwye web<ref name="WikiStats2008">{{en}} {{cite web |date=3 April 2008 |title=WikiStats by S23 |url=http://s23.org/wikistats/largest_html.php?sort=users_desc&th=8000&lines=500 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140825164715/http://s23.org/wikistats/largest_html.php?sort=users_desc&th=8000&lines=500 |archive-date=25 Augustus 2014 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=S23Wiki}}</ref> en dit staan onder die tien werwe met die meeste verkeer.<ref name="Alexa2015">{{en}} {{cite web |title=Alexa Web Search – Top 500 |url=http://www.alexa.com/topsites |archive-url=https://web.archive.org/web/20150302173920/http://www.alexa.com/topsites |archive-date=2 Maart 2015 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=Alexa Internet}}</ref> ==== Vermaak ==== Die Internet is van sy ontstaan af 'n belangrike uitlaat vir ontspanning, met vermaaklike maatskaplike eksperimente soos MUD's en MOO's wat op universiteitsbedieners bedryf is en humoristiese Usenet-groepe wat baie verkeer ontvang het. Baie internetforums het afdelings wat aan speletjies en humoristiese video's afgestaan word.<ref name="StudFiles">{{In taal|ru}} {{cite web |title=Communication in our life |url=https://studfile.net/preview/2987063/ |access-date=24 Augustus 2026 |website=StudFiles}}</ref> 'n Verdere ontspanningsgebied op die Internet is multispelerspeletjies.<ref name="Spohn2009">{{en}} {{cite web |last=Spohn |first=Dave |date=15 Desember 2009 |title=Top Online Game Trends of the Decade |url=http://internetgames.about.com/od/gamingnews/a/trendsdecade.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929074221/http://internetgames.about.com/od/gamingnews/a/trendsdecade.htm |archive-date=29 September 2011 |website=About.com |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Dié vorm van vermaak skep gemeenskappe waarin mense van alle ouderdomme en herkomste die snelbewegende wêreld van multispelerspeletjies geniet, van massiewe multispeler-aanlynrolspele tot eerstepersoonskieters, en van rolspeletjies tot aanlyndobbelary. Hoewel aanlynspeletjies al sedert die 1970's bestaan, het die moderne vorme daarvan met intekendienste soos GameSpy en MPlayer begin.<ref name="Spohn2011">{{en}} {{cite web |last=Spohn |first=Dave |date=2 Junie 2011 |title=Internet Game Timeline: 1963–2004 |url=http://internetgames.about.com/od/gamingnews/a/timeline.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060425091409/http://internetgames.about.com/od/gamingnews/a/timeline.htm |archive-date=25 April 2006 |website=About.com |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Stroommedia is die intydse aflewering van digitale media vir onmiddellike gebruik deur eindgebruikers. Stroommaatskappye soos [[Netflix]], Disney+, Amazon se Prime Video, Mubi, [[Hulu]] en Apple TV+ oorheers vandag die vermaakbedryf en oorskadu die tradisionele uitsaaiers.<ref name="Bajarin2024">{{en}} {{cite web |last=Bajarin |first=Tim |date=26 November 2024 |title=The Future Of Media: Streaming Dominates |url=https://www.forbes.com/sites/timbajarin/2024/11/26/the-future-of-media-streaming-dominance-and-the-data-revolution/ |access-date=24 Augustus 2026 |website=Forbes}}</ref> Klankstroomdienste soos [[Spotify]] en [[Apple Music]] het eweneens 'n aansienlike markaandeel in die klankvermaakmark. Werwe vir die deel van video's is ook 'n belangrike faktor in die vermaakstelsel. [[YouTube]] is op 15 Februarie 2005 gestig en is vandag die voorste werf vir gratis stroomvideo, met meer as twee miljard gebruikers.<ref name="YouTubePress">{{en}} {{cite web |title=Press |url=https://www.youtube.com/about/press/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111094352/https://www.youtube.com/yt/about/press/ |archive-date=11 November 2017 |access-date=24 Augustus 2026 |website=YouTube}}</ref> Dit gebruik 'n webspeler om videolêers te stroom en te vertoon.<ref name="YouTubeHTML5">{{en}} {{cite web |title=YouTube now defaults to HTML5 |url=https://youtube-eng.googleblog.com/2015/01/youtube-now-defaults-to-html5_27.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180910204225/https://youtube-eng.googleblog.com/2015/01/youtube-now-defaults-to-html5_27.html |archive-date=10 September 2018 |access-date=24 Augustus 2026 |work=YouTube Engineering and Developers Blog}}</ref> YouTube-gebruikers kyk honderde miljoene video's per dag en laai honderdduisende op. Ander werwe vir die deel van video's is onder meer [[Vimeo]], [[Instagram]] en [[TikTok]].<ref name="Patwa2026">{{en}} {{cite web |last1=Patwa |first1=Nitish |title=Vimeo's Massive Layoffs Are a Sign of Something Much Darker for the Internet |url=https://slate.com/technology/2026/01/vimeo-layoffs-youtube-video-internet.html |website=Slate |date=23 Januarie 2026 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> ==== Pornografie ==== Hoewel baie regerings probeer het om sowel internetpornografie as aanlyndobbelary te beperk, het dit oor die algemeen nie hul wye gewildheid gestuit nie.<ref name="Goldman2008">{{en}} {{cite web |last=Goldman |first=Russell |date=22 Januarie 2008 |title=Do It Yourself! Amateur Porn Stars Make Bank |url=https://abcnews.go.com/Business/SmallBiz/story?id=4151592 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111230075056/https://abcnews.go.com/Business/SmallBiz/story?id=4151592 |archive-date=30 Desember 2011 |website=ABC News |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> 'n Aantal advertensiebefondsde werwe wat oënskynlik vir die deel van video's bedoel is – bekend as "tube-werwe" – is geskep om gedeelde pornografiese video-inhoud te huisves. Weens wette wat dokumentasie van die herkoms van pornografie vereis, werk dié werwe deesdae grootliks saam met pornografiese filmateljees en hul eie onafhanklike netwerke van vervaardigers, en tree hulle dus feitlik as stroomvideodienste op. Groot rolspelers in dié veld is onder meer die markleier Aylo, wat PornHub en talle ander handelsnaamwerwe bedryf, sowel as onafhanklike bedryfsmaatskappye soos xHamster en Xvideos. In 2023 was die internetverkeer na pornografiese videowerwe vergelykbaar met dié na die hoofstroomdienste vir stroomvideo en die deel van video's.<ref name="Wright2023">{{en}} {{cite journal |last1=Wright |first1=Paul J. |last2=Tokunaga |first2=Robert |last3=Herbenick |first3=Debby |title=But Do Porn Sites Get More Traffic than TikTok, OpenAI, and Zoom? |journal=The Journal of Sex Research |date=24 Julie 2023 |volume=60 |issue=6 |pages=763–767 |doi=10.1080/00224499.2023.2220690 |pmid=37273178}}</ref> ==== Werk op afstand ==== Werk op afstand word deur hulpmiddels soos samewerkingsprogrammatuur, virtuele privaat netwerke, konferensie-oproepe, videotelefonie en VoIP moontlik gemaak, sodat werk van enige plek af verrig kan word, soos van die werker se huis.<ref name="ILOtelework">{{en}} {{cite web |title=Challenges and opportunities of teleworking for workers and employers in the ICTS and financial services sectors |url=https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40ed_dialogue/%40sector/documents/publication/wcms_531111.pdf |publisher=Internasionale Arbeidsorganisasie |access-date=16 September 2026}}</ref> ==== Filantropie ==== Die verspreiding van goedkoop internettoegang in ontwikkelende lande het nuwe moontlikhede vir eweknie-tot-eweknie-liefdadigheid geopen, waar individue klein bedrae tot liefdadigheidsprojekte vir ander individue kan bydra. Werwe soos DonorsChoose en GlobalGiving stel klein skenkers in staat om geld na individuele projekte van hul keuse te kanaliseer. 'n Gewilde variasie op internetgebaseerde filantropie is die gebruik van eweknie-tot-eweknie-lenings vir liefdadigheidsdoeleindes; Kiva het dié gedagte in 2005 gebaan met die eerste webgebaseerde diens wat individuele leningsprofiele vir befondsing gepubliseer het.<ref name="Roodman2009">{{en}} {{cite web |last=Roodman |first=David |date=2 Oktober 2009 |title=Kiva Is Not Quite What It Seems |url=http://blogs.cgdev.org/open_book/2009/10/kiva-is-not-quite-what-it-seems.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210045011/http://blogs.cgdev.org/open_book/2009/10/kiva-is-not-quite-what-it-seems.php |archive-date=10 Februarie 2010 |access-date=24 Augustus 2026 |website=Center for Global Development}}</ref><ref name="Strom2009">{{en}} {{cite news |last=Strom |first=Stephanie |date=9 November 2009 |title=Confusion on Where Money Lent via Kiva Goes |url=https://www.nytimes.com/2009/11/09/business/global/09kiva.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129225155/http://www.nytimes.com/2009/11/09/business/global/09kiva.html |archive-date=29 Januarie 2017 |work=The New York Times |page=6 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> === Programmatuur === Die lae koste en byna oombliklike deel van idees, kennis en vaardighede het samewerking dramaties vergemaklik met die hulp van samewerkingsprogrammatuur waarmee groepe maklik kan vorm, goedkoop kan kommunikeer en idees kan deel. 'n Voorbeeld daarvan is die beweging vir [[vrye sagteware]], wat onder meer [[Linux]], [[Mozilla Firefox]] en [[OpenOffice.org]] – waaruit [[LibreOffice]] later ontstaan het – opgelewer het. Inhoudbestuurstelsels laat samewerkende spanne toe om gelyktydig aan gedeelde dokumentversamelings te werk sonder om mekaar se werk per ongeluk te vernietig. Die Internet maak ook wolkbewerking, virtuele privaat netwerke, afgeleë werkskerms en werk op afstand moontlik. === Sielkunde === Die ontremmingseffek van aanlyn wees beskryf die neiging van baie mense om aanlyn feller of aanstootliker op te tree as wat hulle van aangesig tot aangesig sou doen. 'n Beduidende aantal feministiese vroue was die teiken van verskillende vorme van teistering, van beledigings en haatspraak tot, in uiterste gevalle, dreigemente van verkragting en dood, in reaksie op wat hulle op sosiale media geplaas het. Die maatskappye agter sosiale media is in die verlede gekritiseer omdat hulle nie genoeg gedoen het om slagoffers van aanlynmisbruik by te staan nie.<ref name="Moore2013">{{en}} {{cite news |last=Moore |first=Keith |date=27 Julie 2013 |title=Twitter 'report abuse' button calls after rape threats |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-23477130 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904014545/http://www.bbc.co.uk/news/technology-23477130 |archive-date=4 September 2014 |access-date=24 Augustus 2026 |work=BBC News}}</ref> Kinders loop aanlyn ook gevare soos kuberafknouery en toenaderings deur seksuele roofdiere wat hulle soms as kinders voordoen. Uit naïwiteit plaas hulle soms persoonlike inligting oor hulself aanlyn, wat hulle of hul gesinne in gevaar kan stel as hulle nie daarteen gewaarsku word nie. Baie ouers verkies om internetfiltrering in te stel of hul kinders se aanlynbedrywighede te bewaak in 'n poging om hulle teen [[pornografie]] of geweldadige inhoud te beskerm. Die gewildste sosialenetwerkdienste verbied gewoonlik gebruikers onder die ouderdom van 13, maar dié beleid kan omseil word deur 'n rekening met 'n valse geboortedatum te registreer, en 'n beduidende aantal kinders onder 13 sluit by sulke werwe aan. Daar bestaan ook sosialenetwerkdienste vir jonger kinders wat beweer dat hulle beter beskerming bied.<ref name="Kessler2010">{{en}} {{cite web |last=Kessler |first=Sarah |date=11 Oktober 2010 |title=5 Fun and Safe Social Networks for Children |url=http://mashable.com/2010/10/11/social-networks-children/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220082237/http://mashable.com/2010/10/11/social-networks-children/ |archive-date=20 Desember 2014 |access-date=24 Augustus 2026 |website=Mashable}}</ref> Internetgebruik is met eensaamheid onder gebruikers in verband gebring.<ref name="Hughes">{{en}} {{cite web |author1=Carole Hughes |title=The Relationship Between Internet Use and Loneliness Among College Students |url=https://www2.bc.edu/~hughesc/abstract.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107031736/https://www2.bc.edu/~hughesc/abstract.html |archive-date=7 November 2015 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=Boston College}}</ref> Eensame mense is geneig om die Internet as uitlaat vir hul gevoelens te gebruik en hul verhale met ander te deel. Kuberluiheid kan 'n las op 'n onderneming se hulpbronne word wanneer werknemers baie tyd by die werk aan die web bestee,<ref name="Scotsman2003">{{en}} {{cite news |date=11 September 2003 |title=Net abuse hits small city firms |url=http://www.scotsman.com/news/net-abuse-hits-small-city-firms-1-892163 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020041820/http://www.scotsman.com/news/net-abuse-hits-small-city-firms-1-892163 |archive-date=20 Oktober 2012 |access-date=24 Augustus 2026 |work=The Scotsman |location=Edinburgh}}</ref> en internetverslawing is oormatige rekenaargebruik wat die daaglikse lewe belemmer. Nicholas Carr meen internetgebruik het ook ander uitwerkings op individue, byvoorbeeld dat dit die vaardigheid om vinnig te lees verbeter maar die diep denke belemmer wat tot ware kreatiwiteit lei.<ref name="Carr2010">{{en}} {{cite book |last=Carr |first=Nicholas G. |title=The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains |url=https://archive.org/details/shallowswhatinte0000carr_r4d5 |publisher=W.W. Norton |year=2010 |isbn=978-0-393-07222-8 |page=[https://archive.org/details/shallowswhatinte0000carr_r4d5/page/276 276]}}</ref> === Sake === Elektroniese sakebedryf omvat sakeprosesse oor die hele [[waardeketting]]: aankope, verskaffingsketting-bestuur, [[bemarking]], verkope, kliëntediens en sakeverhoudings. [[E-handel]] poog om inkomstestrome by te voeg deur die Internet te gebruik om verhoudings met kliënte en vennote te bou en te versterk. Volgens die International Data Corporation was die omvang van wêreldwye e-handel in 2013 gelyk aan 16&nbsp;biljoen Amerikaanse dollar wanneer sake-tot-sake- en sake-tot-verbruiker-transaksies gekombineer word; 'n verslag deur Oxford Economics het die totale omvang van die digitale ekonomie op 20,4&nbsp;biljoen dollar beraam, gelykstaande aan sowat 13,8&nbsp;% van wêreldwye verkope.<ref name="Oxford2011">{{en}} {{cite web |date=2 Julie 2011 |title=The New Digital Economy: How it will transform business |url=http://www.myclouddoor.com/web/documents/The%20New%20Digital%20Economy.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140706101452/http://www.myclouddoor.com/web/documents/The%20New%20Digital%20Economy.pdf |archive-date=6 Julie 2014 |website=Oxford Economics |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Hoewel daar baie oor die ekonomiese voordele van internetgedrewe handel geskryf is, is daar ook aanduidings dat sommige aspekte van die Internet, soos kaarte en plekbewuste dienste, [[ekonomiese ongelykheid]] en die digitale skeiding kan versterk.<ref name="Badger2013">{{en}} {{cite web |author=Emily Badger |date=6 Februarie 2013 |title=How the Internet Reinforces Inequality in the Real World |url=http://www.theatlanticcities.com/technology/2013/02/how-internet-reinforces-inequality-real-world/4602/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130211095334/http://www.theatlanticcities.com/technology/2013/02/how-internet-reinforces-inequality-real-world/4602/ |archive-date=11 Februarie 2013 |access-date=24 Augustus 2026 |work=The Atlantic}}</ref> Elektroniese handel kan verantwoordelik wees vir konsolidasie en die agteruitgang van klein familiewinkels met fisiese perseel, wat weer tot groter inkomste-ongelykheid lei.<ref name="ZDNet2013">{{en}} {{cite web |date=17 Januarie 2013 |title=E-commerce will make the shopping mall a retail wasteland |url=https://www.zdnet.com/article/e-commerce-will-make-the-shopping-mall-a-retail-wasteland/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130219011301/http://www.zdnet.com/e-commerce-will-make-the-shopping-mall-a-retail-wasteland-7000009960/ |archive-date=19 Februarie 2013 |website=ZDNet |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> 'n Verslag van 2013 deur die Institute for Local Self-Reliance het bevind dat kleinhandelaars met fisiese persele 47 mense in diens neem vir elke 10&nbsp;miljoen dollar se verkope, terwyl Amazon slegs 14 in diens neem. Net so is die kamerhuurondernemer [[Airbnb]] met sy 700 werknemers in 2014 op 10&nbsp;miljard dollar gewaardeer, ongeveer die helfte van Hilton Worldwide, wat 152&nbsp;000 mense in diens het. [[Uber]] het destyds 1&nbsp;000 voltydse werknemers gehad en is op 18,2&nbsp;miljard dollar gewaardeer, omtrent dieselfde waardasie as Avis Rent a Car en die Hertz Corporation gesamentlik, wat saam bykans 60&nbsp;000 mense in diens gehad het.<ref name="Harris2015">{{en}} {{cite news |last1=Harris |first1=Michael |date=2 Januarie 2015 |title=Book review: 'The Internet Is Not the Answer' by Andrew Keen |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/book-review-the-internet-is-not-the-answer-by-andrew-keen/2015/01/02/8627999a-7973-11e4-9a27-6fdbc612bff8_story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150120000258/https://www.washingtonpost.com/opinions/book-review-the-internet-is-not-the-answer-by-andrew-keen/2015/01/02/8627999a-7973-11e4-9a27-6fdbc612bff8_story.html |archive-date=20 Januarie 2015 |access-date=24 Augustus 2026 |newspaper=The Washington Post}}</ref> Advertensies op gewilde webbladsye kan winsgewend wees. Aanlyn advertensies is 'n vorm van bemarking wat die Internet gebruik om promosieboodskappe aan verbruikers te lewer, en dit sluit e-posbemarking, soekenjinbemarking, bemarking op sosiale media, verskeie soorte vertoonadvertensies (waaronder webbanieradvertensies) en mobiele advertensies in. In 2011 het die inkomste uit internetadvertensies in die Verenigde State dié van kabeltelevisie oortref en dié van uitsaaitelevisie byna oortref.<ref name="IAB2012">{{en}} {{cite web |date=April 2013 |title=IAB Internet Advertising Revenue Report: 2012 Full Year Results |url=http://www.iab.net/media/file/IAB_Internet_Advertising_Revenue_Report_FY_2012_rev.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004001439/http://www.iab.net/media/file/IAB_Internet_Advertising_Revenue_Report_FY_2012_rev.pdf |archive-date=4 Oktober 2014 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=PricewaterhouseCoopers, Internet Advertising Bureau |page=19}}</ref> Baie algemene praktyke in aanlyn advertensies is omstrede en word toenemend gereguleer. === Politiek === [[Lêer:Thai-coup-detat-2014-social-media-banner.jpg|duimnael|'n Banier in [[Bangkok]] tydens die staatsgreep van 2014 in [[Thailand]] wat die publiek meedeel dat om iets op sosiale media te "hou" of te deel tot gevangenisstraf kan lei.]] Die Internet het nuwe belang as politieke instrument gekry. Howard Dean se presidensiële veldtog van 2004 in die Verenigde State was opvallend vir sy sukses met die insameling van skenkings oor die Internet. Baie politieke groepe gebruik die Internet as 'n nuwe manier om hulle vir hul saak te organiseer, wat tot internetaktivisme gelei het.<ref name="Cascading2011">{{en}} {{cite web |date=23 Februarie 2011 |title=The Arab Uprising's Cascading Effects |url=http://www.miller-mccune.com/politics/the-cascading-effects-of-the-arab-spring-28575/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110227051329/http://www.miller-mccune.com/politics/the-cascading-effects-of-the-arab-spring-28575/ |archive-date=27 Februarie 2011 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=Miller-McCune}}</ref> Werwe vir [[sosiale media]] soos [[Facebook]] en [[Twitter]] het mense gehelp om die [[Arabiese Lente]] te organiseer deur aktiviste in staat te stel om betogings te reël, griewe oor te dra en inligting te versprei.<ref name="Kirkpatrick2011">{{en}} {{cite news |last=Kirkpatrick |first=David D. |date=9 Februarie 2011 |title=Wired and Shrewd, Young Egyptians Guide Revolt |url=https://www.nytimes.com/2011/02/10/world/middleeast/10youth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129225903/http://www.nytimes.com/2011/02/10/world/middleeast/10youth.html |archive-date=29 Januarie 2017 |work=The New York Times |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Baie mense verstaan die Internet as 'n uitbreiding van [[Jürgen Habermas]] se begrip van die openbare sfeer en merk op hoe netwerkkommunikasietegnologie iets soos 'n wêreldwye burgerlike forum verskaf. Gevalle van polities gemotiveerde internetsensuur is egter inmiddels in baie lande aangeteken, ook in Westerse demokrasieë.<ref name="Deibert2008">{{en}} {{cite book |last1=Deibert |first1=Ronald |last2=Palfrey |first2=John |last3=Rohozinski |first3=Rafal |last4=Zittrain |first4=Jonathan |title=Access Denied: The Practice and Policy of Global Internet Filtering |publisher=MIT Press |year=2008 |isbn=978-0-262-29072-2}}</ref><ref name="Diamond2012">{{en}} {{cite book |last1=Diamond |first1=Larry |last2=Plattner |first2=Marc F. |title=Liberation Technology: Social Media and the Struggle for Democracy |url=https://archive.org/details/liberationtechno0000unse |publisher=JHU Press |year=2012 |isbn=978-1-4214-0568-1}}</ref> [[E-regering]] is die gebruik van kommunikasietegnologie soos die Internet om openbare dienste aan burgers en ander persone in 'n land of streek te lewer. Dit bied geleenthede vir meer regstreekse en geriefliker toegang van burgers tot die regering<ref name="Manoharan2022">{{en}} {{cite journal |last1=Manoharan |first1=Aroon P. |last2=Melitski |first2=James |last3=Holzer |first3=Marc |date=20 Januarie 2022 |title=Digital Governance: An Assessment of Performance and Best Practices |journal=Public Organization Review |volume=23 |issue=1 |pages=265–283 |doi=10.1007/s11115-021-00584-8 |pmc=8769785}}</ref> en vir die lewering van dienste deur die regering regstreeks aan burgers.<ref name="Caves2004">{{en}} {{cite book |last=Caves |first=R. W. |title=Encyclopedia of the City |publisher=Routledge |year=2004 |page=180}}</ref> === Godsdiens en terrorisme === Kubersektarisme is 'n nuwe organisasievorm wat, volgens die navorser Patricia Thornton, bestaan uit {{Blockquote|text=hoogs verspreide klein groepies aanhangers wat binne die groter maatskaplike verband grootliks anoniem kan bly en in betreklike geheimhouding werk, terwyl hulle steeds van ver verbind is aan 'n groter netwerk van gelowiges wat 'n stel praktyke en tekste deel, en dikwels 'n gemeenskaplike toewyding aan 'n bepaalde leier. Ondersteuners in die buiteland verskaf befondsing en steun; aanhangers in die land self versprei traktate, neem aan verset deel en deel inligting oor die binnelandse toestand met buitestanders. Gesamentlik bou die lede en aanhangers van sulke sektes lewensvatbare virtuele geloofsgemeenskappe op, ruil hulle persoonlike getuienisse uit en studeer hulle gesamentlik per e-pos, in aanlynkletskamers en op webgebaseerde boodskapborde.|sign=Patricia M. Thornton<ref name="Thornton2003">{{en}} {{cite book |last=Thornton |first=Patricia M. |title=Chinese Society: Change, Conflict and Resistance |url=https://archive.org/details/chinesesocietych0000unse_d5r1 |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-0-415-56074-0 |editor1-last=Perry |editor1-first=Elizabeth |edition=2 |location=Londen en New York |pages=[https://archive.org/details/chinesesocietych0000unse_d5r1/page/149 149]–150 |chapter=The New Cybersects: Resistance and Repression in the Reform Era |editor2-last=Selden |editor2-first=Mark}}</ref>}} Die Britse regering het in die besonder kommer uitgespreek oor die vooruitsig dat jong Britse Moslems deur materiaal op die Internet in Islamitiese ekstremisme geïndoktrineer word, oorreed word om by terreurgroepe soos die sogenaamde "[[Islamitiese Staat]]" aan te sluit, en dan moontlik terreurdade pleeg wanneer hulle ná gevegte in [[Sirië]] of [[Irak]] na Brittanje terugkeer. === Die digitale skeiding === Die verskil tussen dié wat toegang tot die Internet het en dié wat nie het nie, word die digitale skeiding genoem. Dit hang saam met inkomste, opvoeding, geslag en die verskil tussen stad en platteland, en dit is die grootste in die minsontwikkelde lande.<ref name="Unesco2018" /> Een omstrede oplossing is nultarifering, waar internetdiensverskaffers gebruikers gratis toegang tot bepaalde inhoud of toepassings gee; kritici voer aan dat dit die Internet fragmenteer en juis die armste gebruikers tot 'n klein deel daarvan beperk.<ref name="Berkman2017">{{en}} {{cite web |last1=Bates |first1=Samantha |last2=Bavitz |first2=Christopher |last3=Hessekiel |first3=Kira |date=5 Oktober 2017 |title=Zero Rating & Internet Adoption |url=https://cyber.harvard.edu/publications/2017/10/zerorating |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208221600/https://cyber.harvard.edu/publications/2017/10/zerorating |archive-date=8 Desember 2017 |access-date=24 Augustus 2026 |website=cyber.harvard.edu |publisher=Berkman Klein Center for Internet & Society}}</ref> == Werkverrigting en onderbrekings == Omdat die Internet 'n heterogene netwerk is, wissel sy fisiese eienskappe – waaronder die dataoordragsnelhede van verbindings – baie wyd, en dit toon opkomende verskynsels wat van sy grootskaalse ordening afhang.<ref name="Albert1999">{{en}} {{cite journal |last1=Albert |first1=Réka |last2=Jeong |first2=Hawoong |last3=Barabási |first3=Albert-László |title=Diameter of the World-Wide Web |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1999-09-09_401_6749/page/130 |journal=Nature |date=September 1999 |volume=401 |issue=6749 |pages=130–131 |doi=10.1038/43601}}</ref> Die volume internetverkeer is moeilik om te meet omdat daar geen enkele meetpunt in die veelvlakkige, niehiërargiese topologie bestaan nie: verkeersdata kan uit die gesamentlike volume by die saamlêpunte van die vlak 1-verskaffers beraam word, maar verkeer wat binne groot verskaffernetwerke bly, word nie noodwendig getel nie.<ref name="Britannica" /> 'n Internetonderbreking kan deur plaaslike seinonderbrekings veroorsaak word, maar die ontwrigting van onderseese kommunikasiekabels kan groot gebiede raak, soos met die kabelbreuke van 2008. Minder ontwikkelde lande is kwesbaarder omdat hulle oor min verbindings met groot kapasiteit beskik. Kabels op land is eweneens kwesbaar: in 2011 het 'n vrou wat na skrootmetaal gegrawe het, byna die hele [[Armenië]] se verbinding afgesny.<ref name="Guardian2011">{{en}} {{cite news |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2011/apr/06/georgian-woman-cuts-web-access |title=Georgian woman cuts off web access to whole of Armenia |date=6 April 2011 |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130825075603/http://www.theguardian.com/world/2011/apr/06/georgian-woman-cuts-web-access |archive-date=25 Augustus 2013}}</ref> Onderbrekings wat feitlik hele lande raak, kan ook deur regerings as 'n vorm van sensuur bewerkstellig word: in 2011 was sowat 93&nbsp;% van [[Egipte]] se netwerke sonder toegang in 'n poging om die mobilisering vir antiregeringsbetogings te stuit.<ref name="Renesys2011">{{en}} {{cite web |last=Cowie |first=James |title=Egypt Leaves the Internet |publisher=Renesys |url=http://www.renesys.com/blog/2011/01/egypt-leaves-the-internet.shtml |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110128080518/http://www.renesys.com/blog/2011/01/egypt-leaves-the-internet.shtml |archive-date=28 Januarie 2011}}</ref><ref name="BBCEgipte2011">{{en}} {{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-12306041 |work=BBC News |title=Egypt severs internet connection amid growing unrest |date=28 Januarie 2011 |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123164134/http://www.bbc.co.uk/news/technology-12306041 |archive-date=23 Januarie 2012}}</ref> === Energiegebruik === Skattings van die Internet se elektrisiteitsgebruik verskil sterk van mekaar. 'n Eweknie-beoordeelde artikel van 2014 het bevind dat aansprake in die literatuur van die voorafgaande dekade met 'n faktor van 20 000 verskil het, van 0,0064 tot 136 kilowatt-uur per gigagreep wat oorgedra word. Die navorsers het dié verskille hoofsaaklik toegeskryf aan die verwysingsjaar – dus of doeltreffendheidswinste oor tyd in ag geneem is – en aan die vraag of eindtoestelle soos persoonlike rekenaars en bedieners by die ontleding ingesluit is.<ref name="Coroama2014">{{en}} {{cite journal |last1=Coroamă |first1=Vlad C. |last2=Hilty |first2=Lorenz M. |title=Assessing Internet energy intensity: A review of methods and results |journal=Environmental Impact Assessment Review |volume=45 |pages=63–68 |year=2014 |doi=10.1016/j.eiar.2013.12.004}}</ref> Akademiese navorsers het die algehele energiegebruik van die Internet in 2011 op tussen 170 en 307&nbsp;gigawatt beraam, minder as twee persent van die energie wat die mensdom gebruik. Dié skatting het die energie ingesluit wat nodig is om die geraamde 750&nbsp;miljoen [[skootrekenaar]]s, 'n miljard [[slimfoon|slimfone]] en 100&nbsp;miljoen bedieners wêreldwyd te bou, te bedryf en gereeld te vervang, sowel as die energie wat roeteerders, seltorings, optiese skakelaars, Wi-Fi-senders en wolkbergingstoestelle gebruik wanneer hulle verkeer oordra.<ref name="Giles2011">{{en}} {{cite web |first=Jim |last=Giles |title=Internet responsible for 2 per cent of global energy usage |website=New Scientist |date=26 Oktober 2011 |url=http://www.newscientist.com/blogs/onepercent/2011/10/307-gw-the-maximum-energy-the.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20141001113334/http://www.newscientist.com/blogs/onepercent/2011/10/307-gw-the-maximum-energy-the.html |archive-date=1 Oktober 2014 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref><ref name="Raghavan2011">{{en}} {{cite book |last1=Raghavan |first1=Barath |last2=Ma |first2=Justin |title=Proceedings of the 10th ACM Workshop on Hot Topics in Networks |chapter=The energy and emergy of the internet |date=2011 |pages=1–6 |doi=10.1145/2070562.2070571 |isbn=978-1-4503-1059-8}}</ref> Volgens 'n studie wat in 2018 deur The Shift Project – 'n Franse dinkskrum wat deur korporatiewe borge befonds word – gepubliseer is en nie eweknie-beoordeel is nie, kan byna 4&nbsp;% van die wêreld se [[koolstofdioksied]]uitlate aan wêreldwye dataoordrag en die nodige infrastruktuur toegeskryf word.<ref name="DW2019">{{en}} {{cite web |url=https://www.dw.com/en/is-netflix-bad-for-the-environment-how-streaming-video-contributes-to-climate-change/a-49556716 |title=Is Netflix bad for the environment? How streaming video contributes to climate change |last=Cwienk |first=Jeannette |date=11 Julie 2019 |publisher=Deutsche Welle |access-date=24 Augustus 2026 |archive-date=12 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712203905/https://www.dw.com/en/is-netflix-bad-for-the-environment-how-streaming-video-contributes-to-climate-change/a-49556716}}</ref> Die studie het ook gesê dat aanlyn stroomvideo alleen 60&nbsp;% van dié dataoordrag uitmaak en dus tot meer as 300&nbsp;miljoen ton koolstofdioksieduitlate per jaar bydra, en dit het vir nuwe regulasies van "digitale soberheid" gepleit wat die gebruik en grootte van videolêers sou beperk.<ref name="ShiftProject2019">{{en}} {{cite web |url=https://theshiftproject.org/en/article/unsustainable-use-online-video/ |title=Climate Crisis: The Unsustainable Use of Online Video |date=10 Julie 2019 |website=The Shift Project |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721144259/https://theshiftproject.org/en/article/unsustainable-use-online-video/ |archive-date=21 Julie 2019}}</ref> == Die internet in Suid-Afrika == Suid-Afrika was een van die eerste lande in Afrika met volwaardige internetverbinding. Ná vroeëre pogings met die akademiese netwerk UNINET is die eerste TCP/IP-verbinding op 12 November 1991 uit die rekenaarsentrum van die [[Rhodes-universiteit]] in [[Grahamstad]] tot stand gebring, toe 'n datapakkie oor 'n gehuurde lyn van [[Telkom]] en die Amerikaanse maatskappy Sprint na Randy Bush in Portland, Oregon, gestuur is. Mike Lawrie het die Rhodes-span gelei, met Alan Barrett van die Universiteit van Natal en Chris Pinkham van die [[Universiteit van Kaapstad]] wat ook meegewerk het.<ref name="TechCentral">{{en}} {{cite news |title=The incredible story of how the internet came to South Africa |work=TechCentral |url=https://techcentral.co.za/the-incredible-story-of-how-the-internet-came-to-south-africa/219102/ |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Lawrie het die [[.za]]-domeinnaamruimte daarna in 'n persoonlike hoedanigheid beheer totdat die .za-domeinnaamowerheid ZADNA ingevolge die Wet op Elektroniese Kommunikasie en Transaksies van 2002 as die amptelike beheerliggaam aangewys is.<ref name="TechCentral" /> Die koste en spoed van internettoegang in Suid-Afrika is lank deur die beperkte internasionale bandwydte gekortwiek, wat aanvanklik van die SAT-2- en later die [[SAT-3/WASC|SAT-3]]-onderseekabels afgehang het. Die aankoms van die [[SEACOM|Seacom]]-kabel aan die ooskus in 2009, gevolg deur [[EASSy-kabel|EASSy]] en die Wes-Afrikaanse [[WACS]]-kabel, het die beskikbare bandwydte vermeerder en pryse skerp laat daal. Latere kabels soos Equiano en 2Africa het die kapasiteit verder verhoog.<ref name="TechCentral" /> == Sien ook == * [[Wêreldwye web]] * [[Rekenaarnetwerk]] * [[Domeinnaamstelsel]] * [[.za]] * [[Donker web]] * [[Diep web]] * [[Massiewe oop aanlynkursus]] * [[Internetprotokol]] * [[Roetering]] * [[E-regering]] * [[E-handel]] == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Verdere leesstof == * {{en}} [http://www.firstmonday.org/ ''First Monday''], 'n eweknie-beoordeelde vaktydskrif oor die Internet van die universiteitsbiblioteek van die Universiteit van Illinois in Chicago, {{ISSN|1396-0466}} * {{en}} {{cite book |last=Castells |first=Manuel |title=The Rise of the Network Society |publisher=Wiley |year=2010 |isbn=978-1-4051-9686-4}} * {{en}} {{cite book |last=Yeo |first=ShinJoung |title=Behind the Search Box: Google and the Global Internet Industry |publisher=University of Illinois Press |year=2023 |isbn=978-0-252-04499-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{wikt|Internet}} * [http://www.worldofends.com/ ''World of Ends, What the Internet Is and How to Stop Mistaking It for Something Else''] deur Doc Searls en David Weinberger * [http://www.isoc.org/ The Internet Society (ISOC)] * [https://livinginternet.com/ Living Internet] – die geskiedenis van die Internet en verwante inligting, ook van baie van sy skeppers * [http://research.lumeta.com/ches/map/ Internet Mapping Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060106055420/http://research.lumeta.com/ches/map/ |date= 6 Januarie 2006 }} * [http://www.faqs.org/rfcs/rfc801.html RFC 801, planning the TCP/IP switchover] * [http://www.peepo.co.uk/ peepo a graphic portal for people with low literacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160109181041/http://peepo.co.uk/ |date= 9 Januarie 2016 }} * [http://www.netz-tipp.de/languages.html Web content by language] * Statistieke oor Internettoegang en -gebruik: [http://cyberatlas.internet.com/big_picture/geographics/article/0,,5911_151151,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030608084145/http://www.cyberatlas.internet.com/big_picture/geographics/article/0,,5911_151151,00.html |date= 8 Junie 2003 }}, [http://cyberatlas.internet.com/big_picture/traffic_patterns/article/0,,5931_3099471,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170319024203/http://cyberatlas.internet.com/big_picture/traffic_patterns/article/0,,5931_3099471,00.html |date=19 Maart 2017 }}, [http://news.earthweb.com/stats/print.php/3096031] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040603054853/http://news.earthweb.com/stats/print.php/3096031 |date= 3 Junie 2004 }}, [http://banners.noticiasdot.com/termometro/boletines/docs/consultoras/idate/2003/idate_244.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407230419/http://banners.noticiasdot.com/termometro/boletines/docs/consultoras/idate/2003/idate_244.pdf |date= 7 April 2014 }} (pdf) * [http://www.glreach.com/globstats/index.php3 Access at home, by native language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050205021355/http://www.glreach.com/globstats/index.php3 |date= 5 Februarie 2005 }} * [http://www.dmoz.org/Computers/Internet/ Internet Directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160208215410/http://www.dmoz.org/Computers/Internet/ |date= 8 Februarie 2016 }} * [http://www.fourmilab.ch/documents/digital-imprimatur/ John Walker: The Digital Imprimatur] * [http://www.addressingtheworld.info/ addressingtheworld.info] – website accompanying a book ({{ISBN|0-7425-2810-3}}) on the history of DNS * [http://ip-number.com/ Show your IP address] : ''Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel [[:en:Internet]]'' {{Normdata}} [[Kategorie:Internet| ]] 3oc3vnpkwb1siarjruwp3nm9i3pwbs8 Oranje-Vrystaat 0 5448 2975208 2972184 2026-10-04T08:46:07Z Aliwal2012 39067 (Posseël) penny→pennie 2975208 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Voormalige land |inheemse_naam =''Oranje-Vrijstaat'' |gewone_lang_naam =''Oranje-Vrystaat'' |gewone_naam =Oranje-Vrystaat |kontinent =Afrika |gebied =Suider-Afrika |land =Suid-Afrika |era = |status = |status_teks = |ryk = |bestaanstydperk =1854-1902 |jaar_begin =1854 |jaar_einde =1902 |datum_begin =[[17 Februarie]] [[1854]] |datum_einde =[[31 Mei]] [[1902]] |gebeurtenis_begin =Stigting |gebeurtenis_einde =[[Verdrag van Vereeniging]] |gebeurtenis1 =[[Eerste Vryheidsoorlog]] |datum_gebeurtenis1 = [[16 Desember]] [[1880]] &ndash; [[23 Maart]] [[1881]] |gebeurtenis2 =[[Tweede Vryheidsoorlog]] |datum_gebeurtenis2 =[[11 Oktober]] [[1899]] &ndash; [[31 Mei]] [[1902]] |gebeurtenis3 = |datum_gebeurtenis3 = |gebeurtenis4 = |datum_gebeurtenis4 = |gebeurtenis_voor =Sandrivierkonvensie |datum_voor =[[17 Januarie]] [[1852]] |gebeurtenis_na =[[Oranjerivierkolonie]] opgeneem in [[Unie van Suid-Afrika]] |datum_na =[[31 Mei]] [[1910]] |v1 =Oranjerivier Soewereiniteit |vlag_v1 =Flag of the United Kingdom.svg |v2 = |vlag_v2 = |v3 = |vlag_v3 = |v4 = |vlag_v4 = |v5 = |vlag_v5 = |n1 =Oranjerivierkolonie |vlag_n1 =Flag of Orange River Colony.svg |n2 = |vlag_n2 = |n3 = |vlag_n3 = |n4 = |vlag_n4 = |n5 = |vlag_n5 = |beeld_vlag =Flag of the Orange Free State.svg |vlag = Vlag van Suid-Afrika |beeld_wapen =Coat of Arms of the Orange Free State.svg |wapen = Wapen van Suid-Afrika |beeld_kaart =LocationOrangeFreeStateca1890.svg |beeld_kaart_byskrif =Die Oranje-Vrystaat in 1890 |nasionale_leuse = |nasionale_volkslied =''[[Volkslied van den Oranjevrijstaat]]'' |wetgewer=[[Volksraad van die Oranje-Vrystaat]] |godsdiens=[[Nederduits Gereformeerde Kerkfamilie]]<br />[[Anglikaanse Kerk]]<br />[[Baptisme]]<br />[[Rooms-Katolieke Kerk]]<br />[[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] |hoofstad =[[Bloemfontein]] |breedtegraad_grade =29 |breedtegraad_minute =06 |breedtegraad_NS =S |lengtegraad_grade =26 |lengtegraad_minute =13 |lengtegraad_OW =O |algemene_tale =[[Nederlands]], [[Engels]], [[Suid-Sotho]], [[Zoeloe]] |regeringstipe =Republiek |titel_leier =President |leier1 =[[Sias Hoffman]] |jaar_leier1 =1854-1855 |leier2 =[[Jacobus Nicolaas Boshoff]] |jaar_leier2 =1855-1859 |leier3 =[[Marthinus Wessel Pretorius]] |jaar_leier3 =1860-1863 |leier4 =[[Jan Brand]] |jaar_leier4 =1864-1888 |leier5 =[[Francis William Reitz]] |jaar_leier5 =1889-1895 |leier6 =[[Marthinus Theunis Steyn]] |jaar_leier6 =1896-1902 |stat_jaar1 =1875<ref name=ofssketch>{{en}} {{cite book|title=Sketch of the Orange Free State of South Africa|year=1876|publisher=Orange Free State. Commission at the International Exhibition, Philadelphia, 1876|location=Bloemfontein|page=5-6|url=http://archive.org/stream/sketchoforangefr00oran#page/5/mode/1up}}</ref><ref name=ofssketch10>{{en}} {{cite book|title=Sketch of the Orange Free State of South Africa|year=1876|publisher=Orange Free State. Commission at the International Exhibition, Philadelphia, 1876|location=Bloemfontein|page=10|url=http://archive.org/stream/sketchoforangefr00oran#page/10/mode/1up}}</ref> |stat_bev1 =100000 |stat_opp1 =181299 |bev_digtheid1 = |stat_jaar2 = |stat_bev2 = |stat_opp2 = |bev_digtheid2 = |stat_jaar3 = |stat_bev3 = |stat_opp3 = |bev_digtheid3 = |stat_jaar4 = |stat_bev4 = |stat_opp4 = |bev_digtheid4 = |geldeenheid =[[Suid-Afrikaanse Pond|Pond]] }} Die '''Oranje-Vrystaat''' ([[Nederlands]]: ''Oranje-Vrijstaat'') was een van die onafhanklike [[Boererepubliek]]e. Die '''Oranje-Vrystaat''' was een van die provinsies van die Republiek van [[Suid-Afrika]]. Dit bestaan vandag steeds as 'n provinsie van Suid-Afrika met die verkorte naam [[Vrystaat]]. [[Lêer:Boerenrepublieken.png|duimnael|links|Kaart van die destydse Boererepublieke]] Die Oranje-Vrystaat (OVS) was 'n onafhanklike staat in Suider-Afrika gedurende die tweede helfte van die negentiende eeu, en het later 'n provinsie geword van die hedendaagse [[Suid-Afrika]]. Dit was die geskiedkundige voorloper van die huidige Vrystaatprovinsie. Dit is geleë tussen die [[Oranjerivier|Oranje-]] en [[Vaalrivier]], en is gestig as 'n vrye staat deur die [[Afrikaner]]-Boere, nadat hulle die Britsbeheerde [[Kaapkolonie]] gedurende die [[Groot Trek]] verlaat het. Die Vrystaat is geannekseer deur Brittanje in [[1848]], en op [[17 Februarie]] [[1854]] het Brittanje die onafhanklikheid van die Oranje-Vrystaat erken. Op [[23 Februarie]] [[1854]] het die Oranje-Vrystaat amptelik onafhanklikheid verkry by die ondertekening van die Konvensie van Bloemfontein. Die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] ([[Transvaal]]), 'n susterstaat van die Boere, het ongeveer op dieselfde tyd onafhanklikheid verkry. Die Oranje-Vrystaat het as 'n politieke en ekonomiese suksesvolle staat ontwikkel, maar desnieteenstaande het dit voortdurende konflik met Brittanje ervaar, totdat dit uiteindelik amptelik gedurende die [[Tweede Vryheidsoorlog]] deur Brittanje geannekseer is as die [[Oranjerivierkolonie]] in [[1900]]. Dit het by die [[Unie van Suid-Afrika]] aangesluit in [[1910]]. Die Republiek se naam het gedeeltelik ontstaan vanuit die naam van die Oranjerivier, net soos die Republiek van Transvaal sy naam vanuit die Vaalrivier verkry het. Beide name is deur die Boere ter ere van die Nederlandse koningshuis, die [[Huis van Oranje-Nassau]], gegee. == Vlag == Die nasionale vlag van die Oranje-Vrystaat is in [[1856]] aangeneem. Die OVS se nasionale vlag het bestaan uit oranje en wit horisontale strepe wat mekaar afwissel (drie oranje en vier wit met die wit strepe aan die buitekant), met 'n weergawe van die [[Vlag van Nederland|Nederlandse vlag]] (oorspronklik gebruik by [[Graaff-Reinet]] en [[Republiek van Swellendam|Swellendam]] in [[1795]]) in die een kwart. Die vlag is ontwerp deur die Nederlandse koning [[Willem III van Nederland|Willem III]] na 'n versoek van die bevolking van die Oranje-Vrystaat. Die voormalige nasionale [[Vlag van Suid-Afrika (1928–1994)|vlag van Suid-Afrika (van 1927 tot 1994)]] het die vlag van die OVS wat vertikaal hang, ingesluit in die sentrale wit baan van die vlag. == Posseëls == [[Lêer:Oranjevrijstaat-postzegel.jpg|duimnael|links|Posseël van 1 pennie]] Die Republiek het verskeie [[posseël]]s uitgereik gedurende sy bestaan, van 1868 tot 1897. Die ontwerp wat gebruik is, was 'n lemoenboom met die inskrywing “Oranje Vrij Staat” in die kantlyn. Die seëls is gedruk deur De La Rue en Kie, en is in denominasies van een pennie tot vyf sjiellings, in verskeie kleure uitgereik. Sporadiese tekorte het gelei tot die herdruk van seëls in 1877, 1881, 1882, 1888, 1890, 1892, 1896 en 1897. Die seëls van die Republiek is steeds geredelik bekombaar, maar sommige van die herdrukte seëls is skaars en verhandel vir ongeveer VS$200. Verskillende foute is gedurende die herdrukproses begaan en sommige van hierdie foutiewe seëls kan vandag hoë pryse behaal. == Amptelike taal == In die Oranje-Vrystaat is in 1854 'n ordonnansie aanvaar waarin bepaal is dat "de Nederduitsche of Hollandsche taal als de wettige hoofdtaal van den Oranjevrijstaat" sou geld. Die aanhef van hierdie wet het as volg gelui: "Nademaal het gemak en de geregeldheid der publieke bezigheid vereischen; dat in alle Geregtshoven en Kantoren en dezen Staat eene officieele taal bepaald - en vastgesteld worde; en aangezien de groote meerderheid der bewoners van dit land van Hollandsche afkomst en weinig met andere talen bekend is, en dat het dus ongelegen zou zijn dat eenige andere dan de Hollandsche taal in regterlijke verrigtingen, zoowel als in de civiele dienst gebezigd zou worden". Nademaal dit alles, sou Nederlands vanaf 1 Junie 1854 "de hoofdtaal" in alle geregshowe, en staatskantore van die staat wees, en alle dagvaardings, vonnisse, uitsprake, orders, lasskrifte, instruksies, ordonnansies, proklamasies, ensovoorts sou in die Nederlandse taal uitgevaardig en gepubliseer moes word, en sou alle briewe, notules of ander skriftelike kommunikasie, van 'n Nederlandse vertaling vergesel moes wees, indien dit in 'n ander taal opgestel was.<ref>J.C. Steyn: Taalideologie en Taalbeleid in die Suid-Afrikaanse Geskiedenis - Oorwegings en Ampstaaldebat?, Acta Academia, Supplement 1,1-107, 1993, bl.32</ref> Die Nedelandstalige "[[Volkslied van den Oranjevrijstaat]]" was vanaf 1854 tot en met 1902 amptelik in gebruik. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == * Die Vrystaatse argief. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 8, nr. 2, Desember 1958. * {{en}} Davenport, T.R.H. South Africa. A modern history, 1978 * {{en}} Pakenham, Th. The Boer War, 1979 * {{en}} Pakenham, Th. The scramble for Africa 1876-1912, London, Abacus 1991 * Smith, F.H.: Gister se grondslag vir 'n groener OVS. In: Conserva. Departement van Omgewingsake. Deel 6, nr. 1, Januarie/Februarie 1991. ISSN 0258-3313 * {{nl}} Wesseling, H.L. Verdeel en heers. De deling van Africa 1880-1914, Amsterdam, Bert Bakker 1991 * {{en}} Wilson, M. en L. eds. The Oxford history of South-Africa II: 1870-1966, Oxford, Clarendon 1971 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Orange Free State}} * {{en}} [http://www.datesofhistory.com/South-Africa.index.html ''Chronology South Africa''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723061129/http://www.datesofhistory.com/South-Africa.index.html |date=23 Julie 2011 }} * {{en}} [http://www.hadassah.org/news/content/per_hadassah/archive/2001/December01/traveler.htm ''The discovery of gold and the Jewish community''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091201163809/http://www.hadassah.org/news/content/per_hadassah/archive/2001/December01/traveler.htm |date= 1 Desember 2009 }} {{Boererepublieke}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Vrystaat]] hb0ocrb765s4r6nv06we68uxwfd38li Inligtingstegnologie 0 6061 2975145 2969657 2026-10-03T22:15:06Z Jcb 223 2975145 wikitext text/x-wiki [[Lêer:CSIRO ScienceImage 8130 The computer lab on RV Southern Surveyor.jpg|duimnael|regs|'n Rekenaarlaboratorium bevat 'n wye verskeidenheid elemente van inligtingstegnologie, waaronder hardeware, sagteware en stoorstelsels.]] '''Inligtingstegnologie''' ('''IT''') of '''inligtings- en kommunikasietegnologie''' (IKT; in Engels ''information and communications technology'', ICT) is die studie of gebruik van [[rekenaar]]s, telekommunikasiestelsels en ander toestelle om [[inligting]] te skep, te verwerk, te stoor, te herwin en oor te dra.<ref name="OxfordRef" /> Dit is die gebruik van die tegnologiese [[komponent]]e wat nodig is om inligtingsverwerking moontlik te maak, en in die besonder die gebruik van [[elektronika|elektroniese]] rekenaars en [[sagteware|rekenaarsagteware]] om [[data]] te stoor, te herwin, te verwerk, te stuur, te ontvang en te beskerm vanaf enige plek en op enige tyd. Hoewel die term meestal op rekenaars en [[rekenaarnetwerk]]e betrekking het, sluit dit ook ander tegnologieë vir die verspreiding van inligting in, soos [[televisie]] en die [[telefoon]]. Inligtingstegnologie is 'n toepassing van [[rekenaarwetenskap]] en [[rekenaaringenieurswese]].<ref name="Wang2022" /><ref name="APU" /> 'n '''Inligtingstegnologiestelsel''' ('''IT-stelsel''') is gewoonlik 'n inligtingstelsel, 'n kommunikasiestelsel of, meer bepaald, 'n rekenaarstelsel – met inbegrip van alle [[rekenaarhardeware|hardeware]], sagteware en [[randapparatuur]] – wat deur 'n beperkte groep IT-gebruikers bedryf word, terwyl 'n '''IT-projek''' gewoonlik na die opdraggewing en implementering van so 'n stelsel verwys.<ref name="Forbes" /> IT-stelsels speel 'n belangrike rol in doeltreffende databestuur, in die versterking van kommunikasienetwerke<ref name="Li2012" /> en in die ondersteuning van organisatoriese prosesse in uiteenlopende bedrywe. Suksesvolle IT-projekte verg noukeurige beplanning en deurlopende instandhouding om te verseker dat die stelsel optimaal funksioneer en by die organisasie se doelwitte aansluit.<ref name="Hindarto2023" /><ref name="Ilham2021" /> Hoewel die mens al inligting stoor, herwin, manipuleer, ontleed en oordra vandat die vroegste [[skryfstelsel]]s ontwikkel is,<ref name="Butler" /> het die term ''inligtingstegnologie'' in sy moderne betekenis die eerste keer verskyn in 'n artikel wat in 1958 in die ''Harvard Business Review'' gepubliseer is. Die skrywers, [[Harold Leavitt|Harold J. Leavitt]] en Thomas L. Whisler, het opgemerk dat "die nuwe tegnologie nog nie 'n enkele gevestigde naam het nie. Ons sal dit inligtingstegnologie (IT) noem."<ref name="LeavittWhisler" /> Hulle definisie bestaan uit drie kategorieë: tegnieke vir verwerking, die toepassing van [[statistiek|statistiese]] en wiskundige metodes op besluitneming, en die simulasie van hoërorde-denke deur middel van [[rekenaarprogram]]me.<ref name="LeavittWhisler" /> == Geskiedenis == [[Lêer:NAMA Machine d'Anticythère 2.jpg|duimnael|Die [[Antikythera-meganisme]], wat as die eerste meganiese analoogrekenaar beskou word en uit die eerste eeu v.C. dateer.]] Op grond van die stoor- en verwerkingstegnologie wat gebruik is, kan vier onderskeie fases in die ontwikkeling van inligtingstegnologie uitgeken word: die voormeganiese fase (3000 v.C. – 1450 n.C.), die [[Meganiese ingenieurswese|meganiese]] fase (1450–1840), die elektromeganiese fase (1840–1940) en die [[Elektroniese ingenieurswese|elektroniese]] fase (1940 tot vandag).<ref name="Butler" /> Idees uit die rekenaarwetenskap is reeds voor die 1950's by die [[Massachusetts-tegnologie-instituut]] (MIT) en die [[Harvard-universiteit]] bespreek, waar daar oor rekenaarstroombane en numeriese berekeninge nagedink is. Met verloop van tyd het die veld van inligtingstegnologie en rekenaarwetenskap ingewikkelder geword en kon dit die verwerking van al hoe meer data hanteer, en vakkundige artikels het uit verskillende organisasies begin verskyn.<ref name="Slotten2014" /> Gedurende die middel van die 20ste eeu was [[Alan Turing]], J. Presper Eckert en John Mauchly van die baanbrekers van die vroeë rekenaartegnologie. Terwyl hulle hoofsaaklik aan die ontwerp van die eerste digitale rekenaar gewerk het, het Turing ook begin om vrae oor [[kunsmatige intelligensie]] te stel.<ref name="Henderson2017" /> Toestelle word al duisende jare lank gebruik om berekeninge te help doen, waarskynlik aanvanklik in die vorm van 'n kerfstok.<ref name="Schmandt-Besserat" /> Die [[Antikythera-meganisme]], wat uit ongeveer die begin van die eerste eeu v.C. dateer, word algemeen as die vroegste bekende meganiese analoogrekenaar en die vroegste bekende ratmeganisme beskou.{{sfnp|Wright|2012|p=279}} Vergelykbare ratwerktoestelle het eers in die 16de eeu in [[Europa]] verskyn, en dit was eers in 1645 dat die eerste meganiese [[rekenmasjien]] ontwikkel is wat al vier die basiese rekenkundige bewerkings kon uitvoer.{{sfnp|Chaudhuri|2004|p=3}} [[Lêer:Z3 Deutsches Museum.JPG|duimnael|'n Replika van die Zuse Z3, die eerste programmeerbare rekenaar, in die Deutsches Museum in [[München]].]] Elektroniese rekenaars wat óf [[relê]]s óf termioniese buise ([[vakuumbuis|vakuumbuise]]) gebruik, het in die vroeë 1940's begin verskyn. Die elektromeganiese Zuse Z3, wat in 1941 voltooi is, was die wêreld se eerste [[Rekenaarprogrammering|programmeerbare]] rekenaar en volgens moderne maatstawwe een van die eerste masjiene wat as 'n volledige rekenmasjien beskou kan word. Gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]] is Colossus, die eerste elektroniese [[digitaal|digitale]] rekenaar, ontwikkel om Duitse boodskappe te ontsyfer. Hoewel dit programmeerbaar was, was dit nie 'n algemenedoelmasjien nie, want dit is ontwerp om slegs een enkele taak te verrig. Dit kon ook nie sy program in die geheue stoor nie; programmering is gedoen deur die interne bedrading met proppe en skakelaars te verander.{{sfnp|Lavington|1980|p=11}} Die eerste herkenbaar moderne elektroniese digitale rekenaar met 'n gestoorde program was die Manchester Baby, wat op 21 Junie 1948 sy eerste program uitgevoer het.<ref name="Enticknap" /> Die ontwikkeling van die [[transistor]] in die laat 1940's by Bell Laboratories het dit moontlik gemaak om 'n nuwe geslag rekenaars met aansienlik laer kragverbruik te ontwerp. Die eerste kommersieel beskikbare rekenaar met 'n gestoorde program, die Ferranti Mark I, het 4 050 buise bevat en 25 kilowatt verbruik. Ter vergelyking het die eerste getransistoriseerde rekenaar, wat aan die Universiteit van Manchester ontwikkel is en teen November 1953 in werking was, in sy finale weergawe net 150 watt verbruik.<ref name="Cooke-Yarborough" /> Verdere deurbrake in [[halfgeleier]]tegnologie sluit in die [[geïntegreerde stroombaan]] wat in 1959 deur Jack Kilby by [[Texas Instruments]] en Robert Noyce by Fairchild Semiconductor uitgevind is, die passivering van silikondioksiedoppervlaktes deur Carl Frosch en Lincoln Derick in 1955,<ref name="FroschPatent" /> die eerste planêre silikondioksiedtransistors deur Frosch en Derick in 1957,<ref name="Frosch1957" /> die demonstrasie van die MOSFET deur 'n span by Bell Labs,<ref name="Kahng1961" /><ref name="Lojek321" /><ref name="Ligenza1960" /><ref name="Lojek120" /> die planêre proses deur Jean Hoerni in 1959,<ref name="Lojek120321" /><ref name="Bassett46" /><ref name="HoerniPatent" /> en die [[mikroverwerker]] wat in 1971 deur Ted Hoff, Federico Faggin, Masatoshi Shima en Stanley Mazor by [[Intel]] uitgevind is. Hierdie belangrike uitvindings het gelei tot die ontwikkeling van die [[persoonlike rekenaar]] in die 1970's en tot die opkoms van inligtings- en kommunikasietegnologie (IKT).<ref name="Nobel2000" /> Teen 1984 is die term ''inligtingstegnologie'' volgens die ''National Westminster Bank Quarterly Review'' geherdefinieer as "die samevloeiing van telekommunikasie- en rekenaartegnologie (... in Brittanje algemeen bekend as inligtingstegnologie)". Die term duik daarna in 1990 op in dokumente van die [[ISO|Internasionale Organisasie vir Standaardisasie]] (ISO).<ref name="Reilly2003" /> Teen die 21ste eeu het tegnologiese vernuwing die wêreld reeds ingrypend verander namate mense toegang tot uiteenlopende aanlyn dienste gekry het. Dit het die arbeidsmag drasties verander: dertig persent van die werkers in die Verenigde State was reeds in loopbane in dié beroep. Altesaam 136,9 miljoen mense was persoonlik aan die [[Internet]] gekoppel, wat met 51 miljoen huishoudings ooreengestem het.<ref name="Stewart2018" /> Benewens die Internet is ook nuwe soorte tegnologie wêreldwyd bekendgestel wat doeltreffendheid verbeter en sake oral vergemaklik het. Namate tegnologie die samelewing omvorm het, kon miljoene prosesse in sekondes voltooi word. Vernuwing in kommunikasie was van deurslaggewende belang, want mense het al hoe meer op rekenaars staatgemaak om oor telefoonlyne en kabelnetwerke te kommunikeer. Die bekendstelling van [[e-pos]] is as revolusionêr beskou, omdat "maatskappye in een deel van die wêreld per e-pos met verskaffers en kopers in 'n ander deel van die wêreld kon kommunikeer ...".<ref name="Northrup2013" /> Rekenaars en tegnologie het ook die bemarkingsbedryf omvorm en tot meer kopers van produkte gelei. In 2002 het Amerikaners meer as 28 miljard dollar se goedere net oor die Internet alleen gekoop, terwyl [[e-handel]] 'n dekade later 289 miljard dollar se verkope opgelewer het.<ref name="Northrup2013" /> En namate rekenaars daagliks al hoe gesofistikeerder word, word hulle wyer gebruik en maak mense in die 21ste eeu al hoe meer daarop staat. {{clear}} == Dataverwerking == {{Hoofartikel|Dataverwerking}} [[Lêer:Large 1984 0535 0001.jpg|duimnael|'n Logikabord van die Ferranti Mark I-rekenaar]] Elektroniese dataverwerking of kommersiële inligtingsverwerking verwys na die gebruik van geoutomatiseerde metodes om handelsdata te verwerk. Dit behels tipies betreklik eenvoudige, herhalende bewerkings op groot hoeveelhede soortgelyke inligting, byvoorbeeld voorraadopdaterings, banktransaksies wat op rekening- en kliëntemeesterlêers toegepas word, bespreking- en kaartjietransaksies in 'n lugdiens se besprekingstelsel, en die fakturering van nutsdienste. Die bepaling "elektronies" of "outomaties" is veral omstreeks 1960 saam met "dataverwerking" gebruik om menslike, klerklike dataverwerking van dié van 'n rekenaar te onderskei.<ref name="Illingworth1997" /><ref name="Ralston" /> === Stoor van data === [[Lêer:PaperTapes-5and8Hole.jpg|duimnael|regs|Ponsband is in vroeë rekenaars gebruik om [[data]] te stoor en voor te stel.]] Vroeë elektroniese rekenaars soos Colossus het van ponsband gebruik gemaak – 'n lang strook papier waarop data deur 'n reeks gate voorgestel is – 'n tegnologie wat vandag verouderd is.{{sfnp|Alavudeen|Venkateshwaran|2010|p=178}} Die elektroniese stoor van data, soos dit in moderne rekenaars gebruik word, dateer uit die Tweede Wêreldoorlog, toe 'n vorm van vertragingslyngeheue ontwikkel is om steurings uit [[radar]]seine te verwyder; die eerste praktiese toepassing daarvan was die kwikvertragingslyn.{{sfnp|Lavington|1998|p=1}} Die eerste digitale stoortoestel met [[Ewetoeganklike geheue|ewetoegang]] was die Williams-buis, wat op 'n gewone katodestraalbuis gegrond was.<ref name="Resurrection" /> Die inligting in sowel die Williams-buis as die vertragingslyngeheue was egter vlugtig, want dit moes deurlopend verfris word en het dus verlore gegaan sodra die krag afgeskakel is. Die vroegste vorm van nievlugtige rekenaarstoor was die magnetiese trommel, wat in 1932 uitgevind is<ref name="MagDrum" /> en in die Ferranti Mark 1 gebruik is, die wêreld se eerste kommersieel beskikbare elektroniese algemenedoelrekenaar.<ref name="Digital60MM1" /> [[Lêer:IBM card storage.NARA.jpg|duimnael|'n IBM-pakhuis vir kaartstoor in Alexandria, Virginia, in 1959. Die Amerikaanse regering het sy [[ponskaart]]e hier gehou.]] [[IBM]] het die eerste [[hardeskyf]] in 1956 bekendgestel as 'n komponent van sy 305 RAMAC-rekenaarstelsel.<ref name="Khurshudov2001" />{{rp|6}} Die meeste digitale data word vandag steeds magneties op hardeskywe of opties op media soos [[laserskyf|laserskywe]] gestoor.<ref name="WangTaratorin1999" />{{rp|4–5}} Tot in 2002 is die meeste inligting op analoogtoestelle gestoor, maar in daardie jaar het die digitale stoorkapasiteit die analoë kapasiteit vir die eerste keer oortref. Teen 2007 is byna 94% van die data wat wêreldwyd gestoor is, digitaal gehou:<ref name="USCNews" /> 52% op hardeskywe, 28% op optiese toestelle en 11% op digitale magneetband. Daar word beraam dat die wêreldwye kapasiteit om inligting op elektroniese toestelle te stoor van minder as 3 [[greep|eksagreep]] in 1986 tot 295 eksagreep in 2007 gegroei het,<ref name="HilbertLopez2011" /> wat op 'n verdubbeling ongeveer elke drie jaar neerkom.<ref name="Hilbertvideo2011" /> ==== Databasisse ==== {{Hoofartikel|Databasis}} Databasisbestuurstelsels het in die 1960's ontstaan om die probleem op te los om groot hoeveelhede data akkuraat en vinnig te stoor en te herwin. 'n Vroeë voorbeeld van so 'n stelsel was IBM se Information Management System (IMS),{{sfnp|Ward|Dafoulas|2006|p=2}} wat meer as 50 jaar later steeds wyd gebruik word.<ref name="IMS" /> IMS stoor data hiërargies,{{sfnp|Ward|Dafoulas|2006|p=2}} maar in die 1970's het Ted Codd 'n alternatiewe relasionele stoormodel voorgestel wat op [[stelteorie]] en [[predikaatlogika]] en die bekende begrippe van tabelle, rye en kolomme gegrond is. In 1981 is die eerste kommersieel beskikbare relasionele databasisbestuurstelsel (RDBS) deur [[Oracle Corporation|Oracle]] vrygestel.{{sfnp|Ward|Dafoulas|2006|p=3}} Alle databasisbestuurstelsels bestaan uit komponente wat dit moontlik maak dat die data wat hulle stoor, gelyktydig deur baie gebruikers gebruik kan word terwyl die integriteit daarvan behoue bly.<ref name="Silberschatz2010" /> Alle databasisse het een ding gemeen: die struktuur van die data wat hulle bevat, word apart van die data self gedefinieer en gestoor, naamlik in 'n databasisskema.{{sfnp|Ward|Dafoulas|2006|p=2}} In die laat 2000's het die uitbreibare opmerktaal ([[XML]]) 'n gewilde formaat vir die voorstelling van data geword. Hoewel XML-data in gewone [[rekenaarlêerstelsel|lêerstelsels]] gestoor kan word, word dit gewoonlik in relasionele databasisse gehou om voordeel te trek uit hulle "robuuste implementering wat deur jare se teoretiese sowel as praktiese werk beproef is".{{sfnp|Pardede|2009|p=2}} As 'n ontwikkeling uit die Standard Generalized Markup Language (SGML) bied XML se teksgebaseerde struktuur die voordeel dat dit sowel masjien- as mensleesbaar is.{{sfnp|Pardede|2009|p=4}} {{clear}} === Oordrag === [[Lêer:Pine Hill Lookout and Towers 1.jpg|duimnael|regs|Radiotorings by die Pine Hill-uitkykpunt]] Data-oordrag het drie aspekte: versending, voortplanting en ontvangs.{{sfnp|Weik|2000|p=361}} Dit kan breedweg ingedeel word as uitsending, waar inligting in een rigting stroomaf versend word, of as [[telekommunikasie]], met tweerigtingkanale stroomop sowel as stroomaf.<ref name="HilbertLopez2011" /> XML word sedert die vroeë 2000's toenemend as 'n middel vir data-uitruiling gebruik,{{sfnp|Pardede|2009|p=xiii}} veral vir masjiengerigte interaksies soos dié in webgerigte [[Protokol (rekenaars)|protokolle]] soos SOAP,{{sfnp|Pardede|2009|p=4}} wat "data in beweging eerder as ... data in rus" beskryf.{{sfnp|Pardede|2009|p=xiii}} === Manipulasie === Hilbert en López wys op die eksponensiële tempo van tegnologiese verandering, 'n soort [[Moore se wet]]: masjiene se toepassingspesifieke vermoë om inligting per capita te verwerk het tussen 1986 en 2007 ongeveer elke 14 maande verdubbel; die per capita-kapasiteit van die wêreld se algemenedoelrekenaars het gedurende dieselfde twee dekades elke 18 maande verdubbel; die wêreldwye telekommunikasiekapasiteit per capita het elke 34 maande verdubbel; die wêreld se stoorkapasiteit per capita het ongeveer 40 maande (elke drie jaar) geneem om te verdubbel; en uitgesaaide inligting per capita het elke 12,3 jaar verdubbel.<ref name="HilbertLopez2011" /> Groot hoeveelhede data word daagliks wêreldwyd gestoor, maar tensy dit doeltreffend ontleed en aangebied kan word, beland dit in wat "datagrafte" genoem word: "data-argiewe wat selde besoek word".{{sfnp|Han|Kamber|Pei|2011|p=5}} Om daardie probleem aan te spreek, het die veld van dataontginning – "die proses om interessante patrone en kennis uit groot hoeveelhede data te ontdek"{{sfnp|Han|Kamber|Pei|2011|p=8}} – in die laat 1980's ontstaan.{{sfnp|Han|Kamber|Pei|2011|p=xxiii}} {{clear}} == Dienste == === E-pos === [[Lêer:Woman sending an email at an internet cafe public computer.jpg|duimnael|regs|'n Vrou stuur 'n e-pos op 'n openbare rekenaar in 'n internetkafee.]] [[E-pos]] is die tegnologie en die diens waarmee elektroniese boodskappe (ook "briewe" of "elektroniese briewe" genoem) oor 'n verspreide en selfs wêreldwye rekenaarnetwerk gestuur en ontvang word. Wat die samestelling van die elemente en die werkingsbeginsel betref, boots e-pos die gewone (papier)posstelsel feitlik na: dit leen sowel die terminologie (pos, brief, koevert, aanhegsel, bus, aflewering en so meer) as die kenmerkende eienskappe daarvan, naamlik gebruiksgemak, vertragings in die versending van boodskappe en redelike betroubaarheid, maar sonder 'n waarborg van aflewering. Onder die voordele van e-pos tel adresse in die vorm ''gebruikersnaam@domeinnaam'' wat 'n mens maklik kan verstaan en onthou, die vermoë om sowel gewone as geformateerde teks en willekeurige lêers oor te dra, die onafhanklikheid van bedieners (wat mekaar in die algemeen direk aanspreek), 'n redelik hoë betroubaarheid van aflewering, en die gemak waarmee sowel mense as programme dit kan gebruik. Onder die nadele tel verskynsels soos strooipos (grootskaalse advertensie- en virusposstukke), die teoretiese onmoontlikheid om die aflewering van 'n bepaalde brief te waarborg, moontlike vertragings in aflewering van tot etlike dae, en perke op die grootte van 'n enkele boodskap sowel as op die totale grootte van die boodskappe in 'n posbus, wat van gebruiker tot gebruiker verskil. === Soekstelsels === 'n Soekstelsel is 'n sagteware- en hardewarekompleks met 'n webkoppelvlak wat dit moontlik maak om inligting op die Internet te soek. Met 'n [[soekenjin]] word gewoonlik die werf bedoel wat die stelsel se koppelvlak huisves. Die sagtewaredeel van 'n soekenjin is die soekmasjien, 'n stel programme wat die funksionaliteit van die soekenjin verskaf en gewoonlik 'n handelsgeheim van die ontwikkelaarsmaatskappy is. Die meeste soekenjins soek inligting op werwe op die [[Wêreldwye web]], maar sommige stelsels kan lêers op FTP-bedieners, items in aanlyn winkels en inligting in Usenet-nuusgroepe opspoor. Die verbetering van soektogte is een van die prioriteite van die moderne Internet; sommige van die vernaamste probleme in die werking van soekenjins hou verband met die [[diep web]]. == Kommersiële uitwerking == Maatskappye in die inligtingstegnologieveld word dikwels gesamentlik as die "tegnologiesektor" of die "tegnologiebedryf" bespreek.<ref name="NYT" /><ref name="TechUK" /><ref name="CompTIA" /> Dié benamings kan soms misleidend wees en moet nie met "tegnologiemaatskappye" verwar word nie, wat gewoonlik grootskaalse winsgewende korporasies is wat verbruikerstegnologie en sagteware verkoop. Uit 'n sakeoogpunt is inligtingstegnologie-afdelings meestal 'n kostesentrum, dit wil sê 'n afdeling of personeel wat uitgawes ("koste") binne 'n maatskappy meebring eerder as om wins of inkomste te genereer. Moderne ondernemings steun swaar op tegnologie vir hulle daaglikse bedrywighede, en die uitgawes wat aan tegnologie bestee word om sake doeltreffender te laat verloop, word gewoonlik bloot as "die koste van sakedoen" beskou. IT-afdelings kry fondse van die senior leierskap en moet die verlangde resultate binne daardie begroting probeer bereik. Die regering en die privaat sektor mag verskillende befondsingsmeganismes hê, maar die beginsels is min of meer dieselfde. Dit is 'n rede wat dikwels oor die hoof gesien word vir die snelgroeiende belangstelling in outomatisering en [[kunsmatige intelligensie]]: die voortdurende druk om meer met minder te doen, open die deur daarvoor dat outomatisering ten minste sommige kleiner bedrywighede in groot maatskappye kan oorneem. Baie maatskappye het deesdae IT-afdelings om die [[rekenaar]]s, netwerke en ander tegniese aspekte van hulle ondernemings te bestuur. Maatskappye probeer ook om IT deur middel van 'n BizOps- of sakebedryfsafdeling by sake-uitkomste en besluitneming in te skakel.<ref name="TechNewsWorld" /> In 'n sakekonteks omskryf die Information Technology Association of America inligtingstegnologie as "die studie, ontwerp, ontwikkeling, toepassing, implementering, ondersteuning of bestuur van rekenaargebaseerde inligtingstelsels".<ref name="Proctor2011" /> Die verantwoordelikhede van dié wat in die veld werk, sluit netwerkadministrasie, sagteware-ontwikkeling en -installasie, en die beplanning en bestuur van 'n organisasie se tegnologielewensiklus in, waarvolgens hardeware en sagteware onderhou, opgegradeer en vervang word. === Inligtingsdienste === "Inligtingsdienste" is 'n term wat redelik los toegepas word op 'n verskeidenheid IT-verwante dienste wat deur kommersiële maatskappye<ref name="VentureRadar" /><ref name="IndexCo" /><ref name="ValueLine" /> sowel as deur datamakelaars aangebied word. === Etiek === Die veld van inligtingsetiek is in die 1940's deur die wiskundige Norbert Wiener gevestig.<ref name="Bynum2008" />{{rp|9}} Van die etiese kwessies wat met die gebruik van inligtingstegnologie verband hou, is:<ref name="Reynolds2009" />{{rp|20–21}} * die skending van [[kopiereg]] deur mense wat lêers aflaai wat sonder die toestemming van die kopieregeienaars gestoor is * werkgewers wat hulle werknemers se e-pos en ander internetgebruik monitor * ongevraagde e-pos, oftewel strooipos * [[kuberkraker]]s wat toegang tot aanlyn databasisse verkry * webwerwe wat [[Koekie (rekenaarkunde)|koekies]] of spioenware installeer om 'n gebruiker se aanlyn bedrywighede te monitor, wat weer deur datamakelaars gebruik kan word == IT-projekte == Navorsing dui daarop dat IT-projekte in die sakewêreld en in die openbare administrasie maklik omvangryk kan word. Navorsing wat deur McKinsey & Company in samewerking met die [[Universiteit van Oxford]] gedoen is, het bevind dat die helfte van alle grootskaalse IT-projekte – dié met aanvanklike kosteramings van 15 miljoen dollar of meer – dikwels nie daarin slaag om die koste binne die aanvanklike begroting te hou of om betyds klaar te kom nie.<ref name="Bloch2012" /> == Sien ook == * [[Ondernemingsargitektuur]] * [[Rekenaarwetenskap]] * [[Inligtingkunde]] * [[Datasekuriteit]] * [[Datavleg (Internet)]] * [[Internet]] * [[Patroonherkenning]] * [[Databestuur]] ** [[Dataverwerking]] ** [[Metadata]] * [[Stoor van data]] ** [[Databasis]]se ** [[Data netwerke]] * [[Kriptografie]] * [[Kunsmatige intelligensie]] * [[IT-infrastruktuur]] * [[Kennissamelewing]] * [[Outomatisering]] * [[Kletsbot]] * [[Robotika]] * [[Inligtingstydperk]] * [[Vierde Industriële Revolusie]] * [[Inligtingsamelewing]] == Verwysings == === Voetnote === {{Verwysings|30em|refs= <ref name="OxfordRef">{{Cite web |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100003879 |title=Information Technology – Oxford Reference |publisher=Oxford University Press |website=Oxford Reference |language=en}}</ref> <ref name="Wang2022">{{Cite journal |last1=Wang |first1=Fanlin |last2=Lv |first2=Jianing |last3=Zhao |first3=Xiaoyang |title=How do information strategy and information technology governance influence firm performance? |journal=Frontiers in Psychology |year=2022 |volume=13 |doi=10.3389/fpsyg.2022.1023697 |pmid=36582310 |pmc=9792777 |language=en}}</ref> <ref name="APU">{{Cite web |title=What Can You Do With an Information Technology Degree? |website=American Public University |url=https://www.apu.apus.edu/area-of-study/information-technology/resources/what-can-you-do-with-an-information-technology-degree-guide/ |access-date=12 April 2026 |language=en}}</ref> <ref name="Forbes">Forbes Technology Council, [https://www.forbes.com/sites/forbestechcouncil/2020/09/10/16-key-steps-to-successful-it-project-management/ ''16 Key Steps To Successful IT Project Management''], gepubliseer 10 September 2020, besoek op 23 Junie 2023.</ref> <ref name="Li2012">{{Cite journal |last1=Li |first1=Chan |last2=Peters |first2=Gary F. |last3=Richardson |first3=Vernon J. |last4=Watson |first4=Marcia Weidenmier |title=The Consequences of Information Technology Control Weaknesses on Management Information Systems: The Case of Sarbanes-Oxley Internal Control Reports |journal=MIS Quarterly |year=2012 |volume=36 |issue=1 |language=en}}</ref> <ref name="Hindarto2023">{{Cite journal |last=Hindarto |first=Djarot |date=30 Augustus 2023 |title=The Management of Projects is Improved Through Enterprise Architecture on Project Management Application Systems |url=https://journal.lembagakita.org/index.php/ijsecs/article/view/1512 |journal=International Journal Software Engineering and Computer Science |volume=3 |issue=2 |pages=151–161 |doi=10.35870/ijsecs.v3i2.1512 |issn=2776-3242 |language=en}}</ref> <ref name="Ilham2021">{{Cite journal |last1=Ilham |last2=Eliyana |last3=Agustina |title=A Systematic Literature Review Information Technology Capital and Performance |journal=Library Philosophy and Practice |year=2021 |language=en}}</ref> <ref name="Butler">{{Cite web |last=Butler |first=Jeremy G. |title=A History of Information Technology and Systems |url=http://www.tcf.ua.edu/AZ/ITHistoryOutline.htm |publisher=University of Arizona |access-date=2 Augustus 2012 |archive-date=5 Augustus 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805042711/http://www.tcf.ua.edu/AZ/ITHistoryOutline.htm |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="LeavittWhisler">{{Cite journal |title=Management in the 1980s |url=http://hbr.org/1958/11/management-in-the-1980s |last1=Leavitt |first1=Harold J. |last2=Whisler |first2=Thomas L. |journal=Harvard Business Review |year=1958 |volume=11 |language=en}}</ref> <ref name="Slotten2014">{{Cite book |last=Slotten |first=Hugh Richard |title=The Oxford Encyclopedia of the History of American Science, Medicine, and Technology |date=1 Januarie 2014 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acref/9780199766666.001.0001 |isbn=978-0-19-976666-6 |language=en}}</ref> <ref name="Henderson2017">Henderson, H. (2017). "Computer science". In H. Henderson, ''Facts on File science library: Encyclopedia of computer science and technology'' (3de uitgawe). New York: Facts On File.</ref> <ref name="Schmandt-Besserat">{{Cite journal |last=Schmandt-Besserat |first=Denise |title=Decipherment of the earliest tablets |url=https://archive.org/details/sim_science_1981-01-16_211_4479/page/283 |journal=Science |year=1981 |volume=211 |issue=4479 |pages=283–285 |doi=10.1126/science.211.4479.283 |pmid=17748027 |bibcode=1981Sci...211..283S |issn=0036-8075 |language=en}}</ref> <ref name="Enticknap">{{Cite journal |last=Enticknap |first=Nicholas |title=Computing's Golden Jubilee |journal=Resurrection |issue=20 |date=Somer 1998 |url=http://www.cs.man.ac.uk/CCS/res/res20.htm#d |issn=0958-7403 |access-date=19 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120109142655/http://www.cs.man.ac.uk/CCS/res/res20.htm#d |archive-date=9 Januarie 2012 |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="Cooke-Yarborough">{{Cite journal |last=Cooke-Yarborough |first=E. H. |title=Some early transistor applications in the UK |journal=Engineering Science & Education Journal |volume=7 |issue=3 |pages=100–106 |date=Junie 1998 |doi=10.1049/esej:19980301 |issn=0963-7346 |language=en}}</ref> <ref name="FroschPatent">{{Cite web |last1=Frosch |first1=Carl J. |last2=Derick |first2=Lincoln |title=Oxidation of semiconductive surfaces for controlled diffusion |url=https://patents.google.com/patent/US2802760A |date=13 Augustus 1957 |publisher=Google Patents |language=en}} VS-patent 2 802 760.</ref> <ref name="Frosch1957">{{Cite journal |last1=Frosch |first1=C. J. |last2=Derick |first2=L. |date=1957 |title=Surface Protection and Selective Masking during Diffusion in Silicon |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1149/1.2428650 |journal=Journal of the Electrochemical Society |volume=104 |issue=9 |pages=547 |doi=10.1149/1.2428650 |language=en}}</ref> <ref name="Kahng1961">{{Cite journal |last=Kahng |first=D. |date=1961 |title=Silicon-Silicon Dioxide Surface Device |journal=Technical Memorandum of Bell Laboratories |pages=583–596 |doi=10.1142/9789814503464_0076 |isbn=978-981-02-0209-5 |language=en}}</ref> <ref name="Lojek321">{{Cite book |last=Lojek |first=Bo |title=History of Semiconductor Engineering |date=2007 |publisher=Springer-Verlag |isbn=978-3-540-34258-8 |location=Berlyn, Heidelberg |page=321 |language=en}}</ref> <ref name="Ligenza1960">{{Cite journal |last1=Ligenza |first1=J. R. |last2=Spitzer |first2=W. G. |date=1960 |title=The mechanisms for silicon oxidation in steam and oxygen |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-physics-and-chemistry-of-solids_1960_14/page/131 |journal=Journal of Physics and Chemistry of Solids |volume=14 |pages=131–136 |bibcode=1960JPCS...14..131L |doi=10.1016/0022-3697(60)90219-5 |language=en}}</ref> <ref name="Lojek120">{{Cite book |last=Lojek |first=Bo |title=History of Semiconductor Engineering |date=2007 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-34258-8 |page=120 |language=en}}</ref> <ref name="Lojek120321">{{Cite book |last=Lojek |first=Bo |title=History of Semiconductor Engineering |date=2007 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-34258-8 |pages=120, 321–323 |language=en}}</ref> <ref name="Bassett46">{{Cite book |last=Bassett |first=Ross Knox |url=https://books.google.com/books?id=UUbB3d2UnaAC&pg=PA46 |title=To the Digital Age: Research Labs, Start-up Companies, and the Rise of MOS Technology |date=2007 |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=978-0-8018-8639-3 |page=46 |language=en}}</ref> <ref name="HoerniPatent">{{Cite web |last=Hoerni |first=J. A. |title=Method of Manufacturing Semiconductor Devices |url=https://patents.google.com/patent/US3025589A |date=1 Mei 1959 |publisher=Google Patents |language=en}} VS-patent 3 025 589.</ref> <ref name="Nobel2000">{{Cite web |title=Advanced information on the Nobel Prize in Physics 2000 |url=https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/advanced-physicsprize2000.pdf |website=Nobel Prize |date=Junie 2018 |access-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817152100/https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/advanced-physicsprize2000.pdf |archive-date=17 Augustus 2019 |url-status=live |language=en}}</ref> <ref name="Reilly2003">"Information technology" (2003). In E. D. Reilly, A. Ralston en D. Hemmendinger (reds.), ''Encyclopedia of computer science'' (4de uitgawe).</ref> <ref name="Stewart2018">Stewart, C. M. (2018). "Computers". In S. Bronner (red.), ''Encyclopedia of American Studies''. Johns Hopkins University Press.</ref> <ref name="Northrup2013">Northrup, C. C. (2013). "Computers". In C. Clark Northrup (red.), ''Encyclopedia of world trade: from ancient times to the present''. Londen: Routledge.</ref> <ref name="Illingworth1997">{{Cite book |title=Dictionary of Computing |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-280046-6 |edition=4de |first=Valerie |last=Illingworth |series=Oxford Paperback Reference |page=126 |date=11 Desember 1997 |url=https://archive.org/details/dictionaryofcomp00illi/page/126 |language=en}}</ref> <ref name="Ralston">{{Cite book |title=Encyclopedia of Computer Science |edition=4de |publisher=Nature Publishing Group |author=Anthony Ralston |page=502 |language=en}}</ref> <ref name="Resurrection">{{Cite journal |title=Early computers at Manchester University |journal=Resurrection |volume=1 |issue=4 |date=Somer 1992 |url=http://www.cs.man.ac.uk/CCS/res/res04.htm#g |issn=0958-7403 |access-date=19 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828010743/http://www.cs.man.ac.uk/CCS/res/res04.htm#g |archive-date=28 Augustus 2017 |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="MagDrum">{{Cite web |url=http://cs-exhibitions.uni-klu.ac.at/index.php?id=222 |title=Magnetic drum |work=Virtual Exhibitions in Informatics |publisher=Universität Klagenfurt |access-date=21 Augustus 2011 |archive-date=21 Junie 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060621130619/http://cs-exhibitions.uni-klu.ac.at/index.php?id=222 |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="Digital60MM1">{{Cite web |title=The Manchester Mark 1 |url=http://www.digital60.org/birth/manchestercomputers/mark1/manchester.html |publisher=University of Manchester |access-date=24 Januarie 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121112547/http://www.digital60.org/birth/manchestercomputers/mark1/manchester.html |archive-date=21 November 2008 |language=en}}</ref> <ref name="Khurshudov2001">{{Cite book |last=Khurshudov |first=Andrei |title=The Essential Guide to Computer Data Storage: From Floppy to DVD |year=2001 |publisher=Prentice Hall |isbn=978-0-13-092739-2 |url=https://archive.org/details/essentialguideto00andr |language=en}}</ref> <ref name="WangTaratorin1999">{{Cite book |last1=Wang |first1=Shan X. |last2=Taratorin |first2=Aleksandr Markovich |title=Magnetic Information Storage Technology |year=1999 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-734570-3 |language=en}}</ref> <ref name="USCNews">{{Cite web |last=Wu |first=Suzanne |title=How Much Information Is There in the World? |url=http://news.usc.edu/#!/article/29360/How-Much-Information-Is-There-in-the-World |work=USC News |publisher=University of Southern California |access-date=10 September 2013 |language=en}}</ref> <ref name="HilbertLopez2011">{{Cite journal |last1=Hilbert |first1=Martin |last2=López |first2=Priscila |title=The World's Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information |url=https://archive.org/details/sim_science_2011-04-01_332_6025/page/60 |date=1 April 2011 |journal=Science |volume=332 |issue=6025 |pages=60–65 |doi=10.1126/science.1200970 |pmid=21310967 |bibcode=2011Sci...332...60H |language=en}}</ref> <ref name="Hilbertvideo2011">{{Cite news |url=http://ideas.economist.com/video/giant-sifting-sound-0 |title=Americas events – Video animation on The World's Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information from 1986 to 2010 |newspaper=The Economist |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118072720/http://ideas.economist.com/video/giant-sifting-sound-0 |archive-date=18 Januarie 2012 |language=en}}</ref> <ref name="IMS">{{Cite web |last=Olofson |first=Carl W. |title=A Platform for Enterprise Data Services |date=Oktober 2009 |publisher=IDC |url=http://public.dhe.ibm.com/software/data/sw-library/ims/idc-power-of-ims.pdf |access-date=7 Augustus 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225123755/http://public.dhe.ibm.com/software/data/sw-library/ims/idc-power-of-ims.pdf |archive-date=25 Desember 2013 |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="Silberschatz2010">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=BcOUCgAAQBAJ |title=Database System Concepts |last=Silberschatz |first=Abraham |date=2010 |publisher=McGraw-Hill Higher Education |isbn=978-0-07-741800-7 |language=en}}</ref> <ref name="NYT">{{Cite news |title=Technology Sector Snapshot |url=http://markets.on.nytimes.com/research/markets/usmarkets/sectors.asp?sector=57 |access-date=12 Januarie 2017 |work=The New York Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20170113163914/http://markets.on.nytimes.com/research/markets/usmarkets/sectors.asp?sector=57 |archive-date=13 Januarie 2017 |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="TechUK">{{Cite web |title=Our programmes, campaigns and partnerships |url=https://www.techuk.org/focus |publisher=TechUK |access-date=12 Januarie 2017 |language=en}}</ref> <ref name="CompTIA">{{Cite web |title=Cyberstates 2016 |url=https://www.comptia.org/resources/cyberstates-2016 |publisher=CompTIA |access-date=12 Januarie 2017 |archive-date=6 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106145152/https://www.comptia.org/resources/cyberstates-2016 |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="TechNewsWorld">{{Cite web |title=Manifesto Hatched to Close Gap Between Business and IT |url=https://www.technewsworld.com/story/86893.html |access-date=22 Maart 2021 |website=TechNewsWorld |date=22 Oktober 2020 |language=en}}</ref> <ref name="Proctor2011">{{Cite book |last=Proctor |first=K. Scott |title=Optimizing and Assessing Information Technology: Improving Business Project Execution |year=2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-10263-3 |language=en}}</ref> <ref name="VentureRadar">{{Cite web |title=Top Information Services companies |website=VentureRadar |url=https://www.ventureradar.com/keyword/Information%20Services |access-date=8 Maart 2021 |language=en}}</ref> <ref name="IndexCo">{{Cite web |title=Follow Information Services on Index.co |website=Index.co |url=https://index.co/market/information-services/companies |access-date=8 Maart 2021 |language=en |archive-date=30 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130213146/https://index.co/market/information-services/companies |url-status=dead }}</ref> <ref name="ValueLine">{{Cite web |last=Value Line Publishing |title=Industry Overview: Information Services |website=Value Line |url=https://www.valueline.com/Stocks/Industries/Industry_Overview__Information_Services.aspx |access-date=8 Maart 2021 |archive-date=20 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210620073252/https://www.valueline.com/Stocks/Industries/Industry_Overview__Information_Services.aspx |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="Bynum2008">{{Cite book |last=Bynum |first=Terrell Ward |chapter=Norbert Wiener and the Rise of Information Ethics |title=Information Technology and Moral Philosophy |year=2008 |editor1-last=Van den Hoven |editor1-first=Jeroen |editor2-last=Weckert |editor2-first=John |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-85549-5 |language=en}}</ref> <ref name="Reynolds2009">{{Cite book |last=Reynolds |first=George |title=Ethics in Information Technology |year=2009 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-0-538-74622-9 |language=en}}</ref> <ref name="Bloch2012">Bloch, M., Blumberg, S. en Laartz, J., [https://www.mckinsey.com/capabilities/mckinsey-digital/our-insights/delivering-large-scale-it-projects-on-time-on-budget-and-on-value ''Delivering large-scale IT projects on time, on budget, and on value''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250406000029/https://www.mckinsey.com/capabilities/mckinsey-digital/our-insights/delivering-large-scale-it-projects-on-time-on-budget-and-on-value |date= 6 April 2025 }}, gepubliseer 1 Oktober 2012, besoek op 23 Junie 2023.</ref> }} === Bibliografie === {{refbegin}} * {{Cite book |last1=Alavudeen |first1=A. |last2=Venkateshwaran |first2=N. |title=Computer Integrated Manufacturing |year=2010 |publisher=PHI Learning |isbn=978-81-203-3345-1 |language=en}} * {{Cite book |last=Chaudhuri |first=P. Pal |title=Computer Organization and Design |year=2004 |publisher=PHI Learning |isbn=978-81-203-1254-8 |language=en}} * {{Cite book |last1=Han |first1=Jiawei |last2=Kamber |first2=Micheline |last3=Pei |first3=Jian |title=Data Mining: Concepts and Techniques |year=2011 |edition=3de |publisher=Morgan Kaufmann |isbn=978-0-12-381479-1 |language=en}} * {{Cite book |last=Lavington |first=Simon |title=Early British Computers |publisher=Manchester University Press |year=1980 |isbn=978-0-7190-0810-8 |language=en}} * {{Cite book |last=Lavington |first=Simon |title=A History of Manchester Computers |year=1998 |edition=2de |publisher=The British Computer Society |isbn=978-1-902505-01-5 |language=en}} * {{Cite book |last=Pardede |first=Eric |title=Open and Novel Issues in XML Database Applications |year=2009 |publisher=Information Science Reference |isbn=978-1-60566-308-1 |language=en}} * {{Cite book |last1=Ward |first1=Patricia |last2=Dafoulas |first2=George S. |title=Database Management Systems |year=2006 |publisher=Cengage Learning EMEA |isbn=978-1-84480-452-8 |language=en}} * {{Cite book |last=Weik |first=Martin |title=Computer Science and Communications Dictionary |volume=2 |year=2000 |publisher=Springer |isbn=978-0-7923-8425-0 |language=en}} * {{Cite book |last=Wright |first=Michael T. |chapter=The Front Dial of the Antikythera Mechanism |year=2012 |editor1-last=Koetsier |editor1-first=Teun |editor2-last=Ceccarelli |editor2-first=Marco |title=Explorations in the History of Machines and Mechanisms: Proceedings of HMM2012 |pages=279–292 |publisher=Springer |isbn=978-94-007-4131-7 |language=en}} {{refend}} == Verdere leesstof == * {{Cite book |editor1-last=Allen |editor1-first=T. |editor2-last=Morton |editor2-first=M. S. |title=Information Technology and the Corporation of the 1990s |year=1994 |publisher=Oxford University Press |language=en}} * Gitta, Cosmas en South, David (2011). ''[https://books.google.com/books?id=Q1O54YSE2BgC Southern Innovator Magazine Issue 1: Mobile Phones and Information Technology]''. United Nations Office for South-South Cooperation. ISSN&nbsp;{{ISSN|2222-9280}}. * Gleick, James (2011). ''The Information: A History, a Theory, a Flood''. New York: Pantheon Books. * {{Cite book |last=Price |first=Wilson T. |title=Introduction to Computer Data Processing |year=1981 |publisher=Holt-Saunders International Editions |isbn=978-4-8337-0012-2 |language=en}} * Shelly, Gary, Cashman, Thomas, Vermaat, Misty en Walker, Tim (1999). ''Discovering Computers 2000: Concepts for a Connected World''. Cambridge, Massachusetts: Course Technology. * Webster, Frank en Robins, Kevin (1986). ''Information Technology – A Luddite Analysis''. Norwood, New Jersey: Ablex. == Eksterne skakels == * {{Commons-kategorie inlyn|Information technology}} {{Normdata}} [[Kategorie:Inligtingstegnologie| ]] [[Kategorie:Rekenaarwetenskap]] [[Kategorie:Rekenaars]] [[Kategorie:Massamedia]] ri9h1gkvmpv7xf9pacdz2dmkz4g7ari Paarl 0 8269 2975021 2858586 2026-10-03T14:33:00Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975021 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Paarl | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = Paarl view.jpg | beeldbyskrif = Uitsig oor die Paarl | duimdrukkeretiketposisie= regs | latd = 33 |latm = 43 |lats = 27 | longd = 18 |longm = 57 |longs = 21 | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Kaapse Wynland | munisipaliteit = Drakenstein | stigtingsdatum = 1687 | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 10,4% | persent_kleurling = 69,9% | persent_asiër = 0,6% | persent_wit = 17,9% | persent_ander = 1,3% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 86,8% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 6,2% | demografie2_titel3 = [[Xhosa]] | demografie2_info3 = 4,6% | demografie2_titel4 = | demografie2_info4 = | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 2,4% | poskode = 7646 | poskode2 = | skakelkode = 021 | sensuskode = 166008 | webwerf = }} Die '''Paarl''' is naas [[Kaapstad]] en [[Stellenbosch]] een van die drie oudste Europese nedersettings in [[Suid-Afrika]]. Die dorp het 112&nbsp;000 inwoners in 2011 gehad<ref name="census2011" /> en lê in die provinsie [[Wes-Kaap]], sowat 60 kilometer noordoos van Kaapstad, aan die oewers van die [[Bergrivier]] en 132 meter bo [[seevlak]]. Paarl is die grootste dorp in die [[Kaapse Wynland-distriksmunisipaliteit]] en is bekend vir sy roemryke geskiedenis en pragtige natuurskoon. [[Lêer:Toringkerk detail toring.JPG|duimnael|links|Die toring van die [[Toringkerk]], NG gemeente Noorder-Paarl, is een van die hoogste in die land.]] Die Paarl lê in die Kaapse winterreënstreek en sowat 80% van die jaarlikse reënval (700 millimeter) word gedurende die wintermaande aangeteken. Die [[Paarlberg]] beskik oor 'n geologiese besonderheid. Die reusagtige granietrots word deur drie geronde dagsome gevorm – dit is die grootste granietdagsoom ter wêreld en een van die min [[berg]]e in Suid-Afrika wat tot 'n nasionale gedenkwaardigheid verklaar is. Dit is ook die tweede grootste dagsoom naas die sedimentêre [[Uluru]], voorheen bekend as Ayers Rock, in [[Australië]]. == Geskiedenis == [[Lêer:Paarl mountains.jpg|duimnael|links|Paarlberg]] Gedurende [[1657]] was die [[fiskaal]] Abraham Gabbema op soek na nuwe vleisbronne vir die nedersetting aan die [[Kaap die Goeie Hoop]], toe hy 'n reusagtige granietrots ontdek het, wat ná 'n reënstorm in die sonskyn geblink het. Hy het dit ''Diamandt ende Peerlebergh'' genoem. In [[1687]], net 35 jaar nadat [[Jan van Riebeeck]] in Tafelbaai voet aan wal gesit het, het die destydse Kaapse goewerneur [[Simon van der Stel]] die eerste 23 plase aan die oewer van die nabygeleë Bergrivier aan vryburgers toegeken. 'n Jaar later, in 1688, het ook Franse [[Hugenote]]-vlugtelinge plase in die gebied ontvang. Vyf Franse gesinne is landgoedere teen die hang van die Paarlberg toegeken: Jean Clouden op ''De Hoop'', Gabriel le Roux op ''La Concorde'', Isaac Taillefer op ''Picardie'', Jean Taillefer op ''Laborie'', en Pierre Viviers op ''Nantes''. Die vrugbare bodem en die Mediterreense-tipe klimaat van die gebied het geblyk om uiters geskik vir landbou te wees. Die setlaars het boorde, groentetuine en veral wingerde aangeplant. Die granietgrond van die omgewing was veral 'n seën vir die wynbou aangesien wingerde hier baie goed geaard het. Die eerste nuus oor die Kaapse wyne, wat ook oorsee vinnig gewild geraak het, het reeds in die jaar [[1711]] versprei. Ingevolge [[Napoleon Bonaparte]] se seeblokkade in die begin van die [[19de eeu]] was Franse wyne onverkrygbaar in [[Engeland]], en die Kaapse wynbedryf het 'n ongekende uitbreiding beleef om in die Engelse mark se behoeftes te voorsien. Die Paarl was die eerste dorp in Suid-Afrika waar 'n Afrikaanse [[koerant]] verskyn het. ''[[Die Afrikaanse Patriot|Di Patriot]]'', wat aanvanklik hoofsaaklik oor kulturele sake verslag gedoen het en tegelykertyd 'n poging aangewend het om die Afrikaanse taal met sy eie fonetiese spelling te bevorder, is die eerste keer op [[15 Januarie]] [[1876]] uitgegee. Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] is drie wedstryde en tydens die [[T20I-vrouewêreldbeker 2023]] ses wedstryde op [[Bolandpark]] in die Paarl gespeel. == Wapens == '''Munisipaliteit (1)''' — Die munisipale raad het in 1905 'n dorpswapen aanvaar wat ds [[Adriaan Moorrees]] aangebied het.<ref name=wka>Wes-Kaapse Argief : Paarl Munisipale Notules (18 Julie 1905).</ref> Dit was die familiewapen van [[Hendrik Adriaan van Reede tot Drakestein|Hendrik van Reede van Drakenstein]] na wie die Drakensteingebied vernoem is : ''In silwer, twee hoekige swart dwarsbalke''. Die skildhouers was twee goue griffioene, die helm is met 'n goue kroon oortop, en die wapenspreuk was "Pour le salut public". Blykbaar was die kleure van die wapen later na silwer dwarsbalke op 'n blou agtergrond verander.<ref name=ngw>Die wapen kom voor op 'n [http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Category:UTC_South_African_town_arms tabakkaart] wat in 1931 uitgereik is.</ref> '''Munisipaliteit (2)''' — Die wapen is in 1950 hersien en heraldies verbeter, en in 1951 deur die Engelse College of Arms aan die munisipaliteit verleen. Die nuwe wapen was: ''In silwer, twee hoekige dwarsbalke van swart, elk belaai met twee perels van natuurlike kleur''. Die helmteken was 'n uitkomende rooi griffioen met blou vlerke wat 'n tros druiwe in sy voorpote vashou; die skildhouers was twee rooi griffioene met blou vlerke besaai met goue fleurs-de-lis; en die wapenspreuk was "Pour le salut du peuple". Die afgetrede hoofargivaris Colin Graham Botha het die wapen herontwerp. Die wapen is in 1955 by die Kaapse Provinsiale Administrasie geregistreer,<ref name=ok1>Kaap die Goeie Hoop ''Offisiële Koerant'' 2767 (22 Julie 1955).</ref> in 1967 deur die provinsiale administrateur weer aan die raad verleen,<ref name=ok2>Kaap die Goeie Hoop ''Offisiële Koerant'' 3417 (18 Augustus 1967).</ref> en in 1969 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer.<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa: Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref> '''Afdelingsraad''' — Paarl se afdelingsraad (d.w.s die plaaslike owerheid vir die landelike gebiede buite die dorpsgrense) het in 1978 'n wapen by die Buro geregistreer: ''In silwer, twee versmalde hoekige dwarsbalke van swart, oor alles heen 'n rooi paal belaai met 'n gestengelde en geblaarde druiwetros van goud, bo en onder vergesel van 'n perel van natuurlike kleur''. Die helmteken was 'n goue fleur-de-lis, en die wapenspreuk "Animus et fata".<ref name=bvh /> '''Mbekweni''' — Die Swart woongebied Mbekweni se dorpskomitee het in 1989 'n wapen by die Buro geregistreer: ''Kepersgewys verdeel, rooi en groen, 'n goue gebroke keper, op die middelpunt 'n silwer knopkruis''. Die helmteken was 'n groen muurkroon, en die wapenspreuk "Uxolo nempumelelo".<ref name=bvh /> == Ekonomie == [[Lêer:Guava Pickers B&W.jpg|duimnael|Koejawel]] Die Paarl behoort tot die vernaamste wynproduserende streke in Suid-Afrika en beskik oor 'n aantal koöperatiewe wynkelders en wynlandgoedere, wat ook belangrike toeristebestemmings geword het. Die granietsteen van die omgewing is vroeër vir grafstene gebruik. Die gunstige ligging naby die [[N1 (Suid-Afrika)|N1 nasionale pad]], wat Kaapstad met [[Johannesburg]] verbind, die spoorlyn na die noordelike provinsies en die metropolitaanse gebied van Kaapstad met sy [[Kaapstad Internasionale Lughawe|internasionale lughawe]] en Tafelbaaihawe het verseker dat die Paarl tot een van die grootste nywerheidsentrums in die Wes-Kaap ontwikkel het. As die Kaapse landbouhoofstad beskik die Paarl oor [[voedsel]]- en [[tabak]]verwerkingsfabrieke. == Besienswaardighede == [[Lêer:AfrikaanseTaalmonumentEnscriptions.jpg|duimnael|Inskripsies op die Afrikaanse Taalmonument]] Soos talle dorpe in die Kaapse Wynland, is die Paarl 'n welvarende gemeenskap met statige Kaapse huise in puik toestand, pragtige tuine en strate wat deur ou eikebome omsoom word. Die [[Strooidakkerk]] in Hoofstraat is op 28 April 1805 deur die [[NG gemeente Paarl]] ingewy. Dit is die oudste kerkgebou in die land. Die Oude Pastorie in Hoofstraat, wat in [[1786]] opgerig is, is een van die mooiste voorbeelde van die [[Kaaps-Hollandse styl|Kaaps-Hollandse argitektuur]] en huisves 'n museum met 'n versameling antieke meubels, silwer- en koperware. Die Wamakersmuseum behandel Paarl se geskiedenis as die historiese sentrum van die wamakersbedryf in Suider-Afrika. Waens en karre is sowel vir die plaaslike mark asook vir oorsese bestemmings vervaardig. [[Lêer:Paarl-monument.jpg|duimnael|links|Die Afrikaanse Taalmonument]] Die feit dat Paarl die bakermat van die Afrikaanse Taalbeweging is, maak dit besonder aantreklik. In [[1869]] word in die plaaslike Gimnasiumsaal, wat ook die geboortehuis van die bekende digter en Bybelvertaler [[Totius|J.D. du Toit (Totius)]] is, die eerste Afrikaanse Taalkongres gehou. In weerwil van die destydse regering se verengelsingbeleid, vergader agt mans op [[14 Augustus]] [[1875]] in die eetkamer van die Huis Gideon Malherbe, die huidige Afrikaanse Taalmuseum, vir 'n geheime samespreking: Gideon Malherbe, 'n welgestelde boer en eienaar van die huis, [[Arnoldus Pannevis]], die joernalis D.F. du Toit, die predikant [[S.J. du Toit]], "Dokter" D.F. du Toit, die drukker Petrus Malherbe, [[C.P. Hoogenhout]], 'n Nederlandse immigrant, en [[August Ahrbeck]]. Hulle word die stigterslede van die [[Genootskap van Regte Afrikaners]] (GRA). Die Patriotgebou in Hoofstraat huisves vir enkele jare die drukkery van die GRA, asook 'n boekwinkel. Ds. S.J. du Toit, bekende leier van die GRA en redakteur van die eerste Afrikaanse [[koerant|nuusblad]], ''Die Afrikaanse Patriot'', bewoon die huis van [[1889]] tot [[1904]]. Vir taalkenners en belangstellendes is 'n toeristeroete ingestel. Die Afrikaanse Taalroete het die Paarl en [[Daljosafat]] as sy spil, en daar is talle plase en geboue in die gebied, waarin belangrike taalstryders gewoon het. Die [[Afrikaanse Taalmonument]] teen die hange van die Paarlberg is deur Jan van Wijk ontwerp en in [[1975]] opgerig. Dit herinner aan die gebeure rondom die tydperk van die taalstryders. Paarl is ook die sentrum van die Suid-Afrikaanse [[wyn]]bedryf; hier is die setel van die Koöperatieve Wijnbouwers Vereeniging van Zuid-Afrika ([[KWV]]), wat in [[1918]] gestig is. Die KWV het hier 'n aantal groot wynkelders laat oprig. Die omgewing van Paarl lok vele [[toeriste]] met voetslaanpaaie, die Paarlse Wynroete met die [[Nederburg|Nederburglandgoed]] en uitstekende [[restourant]]e. Die Laborielandgoed naby Paarl beskik oor 'n versameling Kaap-Hollandse meubels en glasies. ==Plase== Bekende historiese plase in en rondom die Paarl is Bethel, De Goede Hoop, De Zoete Inval, Laborie, La Concorde, Nantes, Orleans, Oranje, Picardie en Pontak. == Bekend Paarliete == * [[Johannes Rudolph Albertyn]], NG predikant en gevierde kanselredenaar * [[Japie Basson]], kleurryke politikus * [[Izak de Villiers]], NG predikant, skrywer en redakteur * [[M.L. de Villiers]], NG predikant, komponis van ''[[Die Stem]]'' en musikant * [[Peter de Villiers]], rugbyafrigter * [[Willem Petrus de Villiers]], NG predikant, politikus en Afrikaanse taalstryder * [[Daniël Francois du Toit]], stigterslid van die [[Genootskap van Regte Afrikaners]] * [[Stephanus Jacobus du Toit]], Afrikaanse taalstryder * [[Francois Hougaard]], rugbyspeler * [[Elsa Joubert]], bekroonde Afrikaanse skrywer * [[Andries Adriaan Louw]], invloedryke NG predikant * [[Wynand Louw]], die eerste Afrikaanse argitek * [[Charles Wynand Malan]], kabinetsminister * [[Adriaan van Jaarsveld]], kommandant in die [[Eerste Grensoorlog]] * [[Bobby van Jaarsveld]], Afrikaanse sanger en akteur * [[Chester Williams]], rugbyspeler * [[Margaret Lawder]], botanis == Sien ook == * [[Gereformeerde kerk Paarl]] * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] * [[NG gemeente Paarl]] * [[Toringkerk]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == *Albertyn, Elizabeth: Die argitektuur van die Paarl tussen die twee wêreldoorloë - 'n kultuur-historiese ondersoek. [[Universiteit van Stellenbosch]]: ongepubliseerde D. Phil.-verhandeling, 1992 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage|Paarl}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC2}} {{SA grootste stede}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] g3iqm3wnvyp27lscnfo9yhp5ujet990 Kontinent 0 8466 2975256 2964670 2026-10-04T10:10:58Z Jcb 223 2975256 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Continental models-Australia.gif|duimnael|regs|300px|Geanimeerde, kleurgekodeerde kaart wat vier tot sewe kontinente toon – afhangende van die konvensie en die model kan sommige kontinente saamgevoeg of verder onderverdeel word.]] 'n '''Kontinent''' of '''vasteland''' is enige van 'n aantal groot geografiese streke op land. Die woord verwys gewoonlik na 'n groot aaneenlopende landmassa wat 'n relatiewe selfstandige geheel vorm en natuurlike grense het. Volgens die sewe-kontinent-model, wat in die Engelssprekende wêreld die algemeenste is, het die planeet [[aarde]] die volgende kontinente (gelys volgens grootte): * [[Asië]] (ongeveer 44&nbsp;614&nbsp;000&nbsp;km²) * [[Afrika]] (ongeveer 30&nbsp;365&nbsp;000&nbsp;km²) * [[Noord-Amerika]] (ongeveer 24&nbsp;230&nbsp;000&nbsp;km²) * [[Suid-Amerika]] (ongeveer 17&nbsp;814&nbsp;000&nbsp;km²) * [[Antarktika]] (ongeveer 14&nbsp;200&nbsp;000&nbsp;km²) * [[Europa]] (ongeveer 10&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;km²) * [[Australië (kontinent)|Australië]] (ongeveer 7&nbsp;618&nbsp;000&nbsp;km²), of die ruimer streek [[Oseanië]] (ongeveer 8&nbsp;511&nbsp;000&nbsp;km²) Kontinente word oor die algemeen deur konvensie eerder as volgens streng maatstawwe onderskei. 'n Kontinent kan 'n enkele groot landmassa wees, 'n landmassa saam met die eilande op of buite sy [[kontinentale plat]], of 'n deel van 'n groter landmassa – soos in die geval van Asië en Europa binne [[Eurasië]]. Weens dié wisselende definisies wissel die aantal kontinente van sewe tot so min as vier. Die meeste Engelssprekende lande erken sewe kontinente.<ref name="LewisWigen1997">{{en}} {{cite book |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Wigen |first2=Kären E. |title=The Myth of Continents: A Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythofcontinents0000lewi |publisher=University of California Press |location=Berkeley |year=1997 |isbn=978-0-520-20743-1}}</ref> Eilande in die oop see word soms by 'n naburige kontinent gegroepeer om al die land van die wêreld in geografiese streke te verdeel. Volgens dié skema word die meeste eilandlande en -gebiede van die [[Stille Oseaan]] saam met die kontinent Australië as die geografiese streek [[Oseanië]] gegroepeer.<ref name="LewisWigen1997" /> In die [[geologie]] word 'n kontinent gedefinieer as "een van die aarde se hoof-landmassas, wat sowel droë land as die kontinentale platte insluit". Die geologiese kontinente stem ooreen met sewe groot gebiede kontinentale kors op die [[Plaattektoniek|tektoniese plate]], maar sluit klein kontinentale fragmente soos [[Madagaskar]] uit, wat gewoonlik mikrokontinente genoem word. Kontinentale kors is sover bekend slegs op die aarde te vind.<ref name="Levin2010">{{en}} {{cite book |last=Levin |first=Harold L. |title=The Earth Through Time |url=https://archive.org/details/earththroughtime00unse |publisher=Wiley |location=Hoboken |year=2010 |edition=9de |isbn=978-0-470-38774-0}}</ref> Die gedagte van [[Plaattektoniek|kontinentale drywing]] het in die 20ste eeu erkenning gekry. Dit hou in dat die huidige kontinente ontstaan het uit die verbrokkeling van 'n superkontinent, [[Pangea]], wat honderde miljoene jare gelede gevorm het.<ref name="Levin2010" /> == Etimologie == Die Engelse woord ''continent'' – en daarmee saam die Afrikaanse ''kontinent'' – is sedert die 16de eeu afgelei van ''continent land'', 'n vertaling van die Latynse ''terra continens'', wat "aanhoudende" of "verbonde land" beteken. Die woord is aanvanklik gebruik vir 'n aaneenlopende stuk land of 'n vasteland en nie net vir baie groot landmassas nie: in die 17de eeu is daar na die "kontinente" (vastelande) van die [[Man (eiland)|Eiland Man]], [[Ierland]] en [[Wallis]] verwys en in 1745 na [[Soematra|Sumatra]].<ref name="LewisWigen1997" /> Terwyl die woord aan die een kant vir betreklik klein stukke aaneenlopende land gebruik is, het geograwe aan die ander kant weer die vraag van Herodotos opgehaal: waarom moet 'n enkele groot landmassa in afsonderlike kontinente verdeel word? In die middel van die 17de eeu het Peter Heylin in sy ''Cosmographie'' geskryf dat "'n kontinent 'n groot hoeveelheid land is wat nie deur enige see van die res van die wêreld geskei is nie, soos die hele kontinent van Europa, Asië, Afrika". Ephraim Chambers het in 1727 in sy ''Cyclopædia'' geskryf: "Die wêreld word gewoonlik in twee groot kontinente verdeel: die Ou en die Nuwe." In sy atlas van 1752 het Emanuel Bowen 'n kontinent gedefinieer as "'n groot ruimte droë land wat baie lande omvat wat alles saam verbind is, sonder enige skeiding deur water". Die ou gedagte van Europa, Asië en Afrika as afsonderlike "dele" van die wêreld het egter uiteindelik behoue gebly, en dié dele word steeds as afsonderlike kontinente beskou.<ref name="LewisWigen1997" /> == Definisie en toepassing == [[Lêer:Island nations.svg|duimnael|Kaart van eilandlande: dié state word geografies dikwels by 'n naburige kontinentale landmassa gegroepeer.]] Volgens konvensie word kontinente verstaan as "groot, aaneenlopende, afsonderlike massas land wat ideaal gesproke deur watervlaktes geskei word". Volgens dié definisie moet elke kontinent op een of ander manier 'n eiland wees. In moderne skemas met vyf of meer kontinente is minstens een paar kontinente egter op een of ander wyse deur land verbind. Die maatstaf "groot" lei tot 'n arbitrêre indeling: [[Groenland]], met 'n oppervlak van 2 166 086 km², word slegs as die grootste eiland ter wêreld beskou, terwyl [[Australië (kontinent)|Australië]], met 7 617 930 km², as die kleinste kontinent geld.<ref name="LewisWigen1997" /> Die geologiese definisie van 'n kontinent het vier maatstawwe: 'n hoë ligging bo die seebodem; 'n wye verskeidenheid magmatiese, metamorfe en afsettingsgesteentes wat ryk aan [[Silikondioksied|silika]] is; 'n kors wat dikker is as die omringende oseaniese kors; en goed omskrewe grense om 'n gebied wat groot genoeg is.<ref name="Levin2010" /> === Omvang === Die mees beperkte betekenis van ''kontinent'' is dié van 'n aaneenlopende stuk land of vasteland, waar die kuslyn en enige landgrense die rand van die kontinent vorm. In dié sin word "kontinentale Europa" (in Brittanje soms bloot "die Kontinent" genoem) gebruik om na die vasteland van Europa te verwys, met uitsluiting van eilande soos [[Groot-Brittanje]], [[Ysland]], [[Ierland]] en [[Malta]], terwyl "die kontinent Australië" na die vasteland van Australië kan verwys en [[Nieu-Guinee]], [[Tasmanië]] en ander nabygeleë eilande uitsluit.<ref name="LewisWigen1997" /> Uit die oogpunt van die geologie of die fisiese geografie kan ''kontinent'' verder as die aaneenlopende droë land strek en die vlak, onderwaterse randgebied (die [[kontinentale plat]]) en die eilande daarop insluit, aangesien dié strukturele deel van die kontinent uitmaak. Uit dié oogpunt is die rand van die kontinentale plat die werklike rand van die kontinent, aangesien kuslyne met veranderinge in die seevlak wissel. In dié sin is Groot-Brittanje en Ierland deel van Europa, terwyl Australië en Nieu-Guinee saam een kontinent vorm. Tot sy uiterste geneem, sou dié beskouing kon steun dat daar slegs drie kontinente is: Antarktika, Australië-Nieu-Guinee, en 'n enkele megakontinent wat Afrika-Eurasië en Amerika deur die aaneenlopende kontinentale plat in en om die [[Beringsee]] verbind.<ref name="LewisWigen1997" /> As 'n kulturele konstruksie kan die begrip kontinent verder as die kontinentale plat strek en ook oseaniese eilande en kontinentale fragmente insluit. Só word Ysland as deel van Europa en [[Madagaskar]] as deel van Afrika beskou. Wanneer die gedagte tot sy uiterste gevoer word, groepeer sommige geograwe die Australiese kontinentale landmassa saam met ander eilande in die Stille Oseaan as [[Oseanië]], wat gewoonlik as 'n streek eerder as 'n kontinent beskou word.<ref name="LewisWigen1997" /> === Skeiding === Die maatstaf dat elke kontinent 'n afsonderlike landmassa moet wees, word weens historiese konvensies en praktiese gebruik dikwels versag. Van die sewe algemeen erkende kontinente is slegs Antarktika en Australië heeltemal deur die see van die ander geskei. Afrika en Asië is deur die [[Landengte van Suez]] verbind en Noord- en Suid-Amerika deur die Landengte van Panama; in albei gevalle is daar geen volledige skeiding deur water nie, indien die [[Suezkanaal]] en die [[Panamakanaal]] – albei nou, vlak en mensgemaak – buite rekening gelaat word. Albei landengtes is baie nou in vergelyking met die landmassas wat hulle verbind.<ref name="LewisWigen1997" /> Noord-Amerika en Suid-Amerika word in die sewe-kontinent-model as afsonderlike kontinente behandel, maar hulle kan ook as 'n enkele kontinent, [[Amerikas|Amerika]], gesien word. Dié siening was in die Verenigde State tot die [[Tweede Wêreldoorlog]] algemeen en bly in party Asiatiese en die meeste Latyns-Amerikaanse ses-kontinent-modelle heersend.<ref name="LewisWigen1997" /> Die maatstaf van 'n afsonderlike landmassa word heeltemal geïgnoreer wanneer die aaneenlopende landmassa van Eurasië as twee afsonderlike kontinente (Asië en Europa) geklassifiseer word. Fisiografies is Europa en die [[Indiese subkontinent]] groot halfeilande van die Eurasiese landmassa; Europa word egter met sy betreklik groot oppervlak van sowat 10 180 000 km² as 'n kontinent beskou, terwyl die Indiese subkontinent, met minder as die helfte daarvan, as 'n subkontinent geld. Sommige beskou die skeiding van Eurasië in Asië en Europa as 'n oorblyfsel van eurosentrisme: "In fisiese, kulturele en historiese verskeidenheid is [[China]] en [[Indië]] met die hele Europese landmassa vergelykbaar, nie met 'n enkele Europese land nie." Om historiese en kulturele redes duur die beskouing van Europa as 'n afsonderlike kontinent egter in byna alle indelings voort.<ref name="LewisWigen1997" /> Indien kontinente streng as afsonderlike landmassas gedefinieer word, wat al die aaneenlopende land van 'n liggaam omvat, dan vorm Afrika, Asië en Europa 'n enkele kontinent wat [[Afrika-Eurasië]] genoem kan word. Saam met die samesmelting van die Amerikas lewer dit 'n vier-kontinent-model op: Afrika-Eurasië, Amerika, Antarktika en Australië.<ref name="LewisWigen1997" /> Toe die seevlak gedurende die [[Pleistoseen]] se ystydperke laer was, was groter dele van die kontinentale plat as droë land blootgestel, wat [[Landbrug|landbrûe]] tussen Tasmanië en die Australiese vasteland gevorm het. In daardie tye was Australië en Nieu-Guinee 'n enkele aaneenlopende kontinent, Sahul, en was Afrika-Eurasië en die Amerikas deur die Bering-landbrug verbind. Ander eilande, soos Groot-Brittanje, was aan die vastelande van hul kontinente verbind. In daardie tyd was daar net drie afsonderlike landmassas in die wêreld: Afrika-Eurasië-Amerika, Antarktika, en Australië-Nieu-Guinee.<ref name="LewisWigen1997" /> == Aantal kontinente == Daar is verskeie maniere om die kontinente van mekaar te onderskei: {| class="wikitable" style="margin:auto;text-align:center;" ! colspan="9" | Modele |- |style="background-color:#FFFFFF" colspan="9"|[[Lêer:Continents vide couleurs-automatedvector.svg|senter|300px]]<small>Kaart met kleur-kodes wys die onderskeie kontinente. Soortgelyke kleure kan gekonsolideer of verder onderverdeel wees.</small> |- |'''7 kontinente'''<br /><ref name=AoCA>{{en}} [http://atlas.gc.ca/site/english/maps/reference/international/world/referencemap_image_view The World – Continents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060221064548/http://atlas.gc.ca/site/english/maps/reference/international/world/referencemap_image_view |date=21 Februarie 2006 }}, [http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/index.html ''Atlas of Canada'']</ref><ref name=EB>"{{en}} [http://www.britannica.com/ebc/article-9361501 Continent]". ''[[Encyclopædia Britannica]]''. 2006. Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc.</ref><ref name=NatlGeo>{{en}} [http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=world&Mode=d&SubMode=w World], ''National Geographic – [http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/ Xpeditions Atlas].'' 2006. Washington, DC: [[National Geographic Society]].</ref><ref name=Oxford1>{{en}} ''[[Oxford English Dictionary|The New Oxford Dictionary of English]].'' 2001. New York: Oxford University Press.</ref><ref name=Encarta>{{en}} "[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761553387/Continent.html Continent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028025748/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761553387/Continent.html |date=28 Oktober 2009 }}". ''[[Encarta|MSN Encarta]] Online Encyclopedia 2006.''</ref><ref name=Oxford2>{{en}} "Continent". McArthur, Tom, ed. 1992. ''The Oxford Companion to the English Language''. New York: Oxford University Press; bl. 260.</ref>||<small style="background: #00cc00;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;[[Noord-Amerika]]||<small style="background: #008000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;[[Suid-Amerika]]||<small style="background: #0040ff;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;[[Antarktika]]||<small style="background: #fed52e;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;[[Afrika]]||<small style="background: #c10000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;[[Europa]]||<small style="background: #f33e01;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;[[Asië]]||<small style="background: #c04080;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;[[Australië (kontinent)|Australië]] |- |'''6 kontinente'''<br /><ref name=Columbia>{{en}} "[http://www.bartleby.com/65/co/continent.html Continent]". ''[http://www.bartleby.com/65/ The Columbia Encyclopedia]''. 2001. New York: Columbia University Press – Bartleby.</ref><ref name=EB /><ref name=McGrawHill>{{en}} "[http://www.answers.com/topic/continent#Science_and_Technology_Encyclopedia Continent]". ''McGraw-Hill Concise Encyclopedia of Earth Science'' (extracted from online ''McGraw-Hill Encyclopedia of Science and Technology''). 2005. New York: McGraw-Hill Professional; bl. 136-7.</ref>||<small style="background: #00cc00;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Noord-Amerika ||<small style="background: #008000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Suid-Amerika ||<small style="background: #0040ff;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Antarktika||<small style="background: #fed52e;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Afrika||colspan="2" |<small><span style="background: #c10000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span><span style="background: #f33e01;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span></small>&nbsp;[[Eurasië]]||<small style="background: #c04080;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Australië |- |'''6 kontinente'''<br />||colspan="2"|<small><span style="background: #00cc00;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span><span style="background: #008000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span></small>&nbsp;[[Amerikas]]||<small style="background: #0040ff;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Antarktika||<small style="background: #fed52e;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Afrika||<small style="background: #c10000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Europa||<small style="background: #f33e01;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Asië||<small style="background: #c04080;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Australië |- |'''5 kontinente'''<br /><ref name=IOC>{{en}} [http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_672.pdf ''The Olympic symbols.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080307073846/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_672.pdf |date=7 Maart 2008 }} [[Internasionale Olimpiese Komitee]]. 2002. Lausanne: Olympic Museum and Studies Centre. The five rings of the Olympic flag represent the five inhabited, participating continents ([http://www.moscow2001.olympic.org/en/pdf/members_by_continent.pdf Africa, America, Asia, Europe, and Oceania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020223205800/http://www.moscow2001.olympic.org/en/pdf/members_by_continent.pdf |date=23 Februarie 2002 }}); thus, Antarctica is excluded from the flag. Also see [http://www.acnolympic.org/ Association of National Olympic Committees]: [http://www.acnoa.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190422103124/http://www.acnoa.info/ |date=22 April 2019 }} [http://www.ocasia.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180906180838/http://www.ocasia.org/ |date=6 September 2018 }} [http://www.eurolympic.org] [http://www.crwflags.com/fotw/flags/int@paso.html] [http://www.oceaniasport.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191001142123/https://oceaniasport.com/ |date= 1 Oktober 2019 }}</ref><ref name=OU>{{es}} Océano Uno, Diccionario Enciclopédico y Atlas Mundial, "Continente", page 392, 1730. {{ISBN|84-494-0188-7}}</ref><ref>{{es}} Los Cinco Continentes (The Five Continents), Planeta-De Agostini Editions, 1997. {{ISBN|84-395-6054-0}}</ref><!-- NOTE: Both references mention ''Oceanía'' instead of ''Australia''. --> ||colspan="2" |<small><span style="background: #00cc00;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span><span style="background: #008000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span></small>&nbsp;Amerikas|| ||<small style="background: #fed52e;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Afrika||<small style="background: #c10000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Europa||<small style="background: #f33e01;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Asië||<small style="background: #c04080;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Australië |- |'''5 kontinente'''<br /> ||colspan="2" |<small><span style="background: #00cc00;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span><span style="background: #008000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span></small>&nbsp;Amerikas||<small style="background: #0040ff;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Antarktika||<small style="background: #fed52e;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Afrika||colspan="2"|<small><span style="background: #c10000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span><span style="background: #f33e01;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span></small>&nbsp;Eurasië||<small style="background: #c04080;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Australië |- |'''4 kontinente'''<br /> ||colspan="2" |<small><span style="background: #00cc00;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span><span style="background: #008000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span></small>&nbsp;Amerikas||<small style="background: #0040ff;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Antarktika||colspan="3"|<small><span style="background: #fed52e;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span><span style="background: #c10000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span></small><small style="background: #f33e01;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;[[Afrika-Eurasië]]||<small style="background: #c04080;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Australië |} == Oppervlak en bevolking == Die tabel hieronder gee die oppervlaktes wat die ''Encyclopædia Britannica'' vir elke kontinent volgens die sewe-kontinent-model verskaf, met Australasië saam met Melanesië, Mikronesië en Polinesië as dele van Oseanië. Die bevolkingsyfers is skattings van die Verenigde Nasies vir 2025 en volg die VN se streeksindeling, wat onder meer die hele Egipte by Afrika reken, die hele Turkye en Kasakstan by Asië, die hele Rusland by Europa en die hele Panama by Noord-Amerika.<ref name="UNWPP2024">{{en}} {{cite web |title=World Population Prospects 2024: Summary of Results |publisher=Verenigde Nasies, Departement van Ekonomiese en Sosiale Sake |year=2024 |url=https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Summary-of-Results.pdf |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ Landoppervlak en bevolkingskattings ! style="text-align:left;" | Kontinent !! Oppervlak (km²) !! % van die landoppervlak !! Bevolking (2025) |- ! style="text-align:left;" | Aarde | 149 733 926 || 100,0 || sowat 8 200 000 000 |- | style="text-align:left;" | [[Asië]] || 44 614 000 || 29,8 || 4 840 000 000 |- | style="text-align:left;" | [[Afrika]] || 30 365 000 || 20,3 || 1 550 000 000 |- | style="text-align:left;" | [[Noord-Amerika]] || 24 230 000 || 16,2 || 617 000 000 |- | style="text-align:left;" | [[Suid-Amerika]] || 17 814 000 || 11,9 || 438 000 000 |- | style="text-align:left;" | [[Antarktika]] || 14 200 000 || 9,5 || geen permanente bevolking |- | style="text-align:left;" | [[Europa]] || 10 000 000 || 6,7 || 744 000 000 |- | style="text-align:left;" | [[Oseanië]] || 8 510 926 || 5,7 || 47 000 000 |} Die oppervlak- en bevolkingsyfers kom uit verskillende bronne wat die grense tussen die kontinente ietwat anders trek, sodat die getalle nie presies optel nie. Antarktika het geen permanente inwoners nie; die bevolking daar wissel van sowat 1 000 navorsers in die winter tot meer as 4 000 in die somer.<ref name="Britannica">{{en}} {{cite web |title=Continent |publisher=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/continent |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> == Ander indelings == === Superkontinente === [[Lêer:Pangaea 200Ma.jpg|duimnael|'n Rekonstruksie van die superkontinent Pangea sowat 200 miljoen jaar gelede.]] Naas die huidige kontinente sluit die omvang en betekenis van die woord ''kontinent'' ook geologiese kontinente van die verlede in. [[Superkontinent]]e, wat veral vroeër in die geologiese geskiedenis voorkom, is landmassas wat die meeste van die wêreld se [[kraton|kratons]] of kontinentale kerne bevat. Daaronder val Vaalbara, Kenorland, Columbia, [[Rodinië]], Pannotia en [[Pangea]]. Met verloop van tyd het dié superkontinente in groot landmassas verbrokkel wat die huidige kontinente gevorm het.<ref name="Levin2010" /> === Subkontinente === [[Lêer:India 78.40398E 20.74980N.jpg|duimnael|links|Die Indiese subkontinent.]] Sekere dele van kontinente word as subkontinente erken, veral groot halfeilande wat deur geografiese kenmerke van die hoof-landmassa geskei word. Die bekendste voorbeeld is die [[Indiese subkontinent]]. Die [[Arabiese Skiereiland]], [[Suider-Afrika]], die Suidelike Keël van Suid-Amerika en [[Alaska]] in Noord-Amerika kan as verdere voorbeelde beskou word. In baie van dié gevalle lê die betrokke subkontinent op 'n ander tektoniese plaat as die res van die kontinent, wat 'n geologiese regverdiging vir die term bied. [[Groenland]], wat gewoonlik as die grootste eiland ter wêreld beskou word, word soms 'n subkontinent genoem – 'n aansienlike afwyking van die gebruiklike opvatting van 'n subkontinent as 'n baie groot halfeiland aan die rand van 'n kontinent.<ref name="LewisWigen1997" /> Waar die Amerikas as 'n enkele kontinent beskou word, word dit in twee subkontinente (Noord-Amerika en Suid-Amerika) of drie ([[Sentraal-Amerika]] as die derde) verdeel. Wanneer Eurasië as 'n enkele kontinent beskou word, word Asië en Europa as subkontinente behandel.<ref name="LewisWigen1997" /> === Versonke kontinente === [[Lêer:Zealandia, topographic map.jpg|duimnael|Zealandia, die grootste versonke landmassa of kontinent.]] Sommige gebiede kontinentale kors is grotendeels deur die see bedek en kan as versonke kontinente beskou word. Die bekendste voorbeelde is Zealandia, wat hoofsaaklik in [[Nieu-Seeland]] en [[Nieu-Kaledonië]] bo die see uitkom, en die byna heeltemal versonke Kerguelen-plato in die suidelike [[Indiese Oseaan]].<ref name="Levin2010" /> === Mikrokontinente === Sommige eilande lê op dele van kontinentale kors wat van 'n hoof-landmassa afgeskeur en weggedryf het. Hoewel hulle weens hul betreklik klein omvang nie as kontinente beskou word nie, kan hulle as mikrokontinente geld. [[Madagaskar]], die grootste voorbeeld, word gewoonlik as 'n eiland van Afrika beskou, maar sy afwykende evolusie het daartoe gelei dat dit uit 'n biologiese oogpunt "die agtste kontinent" genoem word.<ref name="Levin2010" /> === Geologiese kontinente === Geoloë gebruik vier hoofeienskappe om 'n kontinent te definieer:<ref name="Levin2010" /> # '''Ligging''' – die landmassa, of dit droog is of onder die see versonke, moet bo die omringende oseaniese kors verhewe wees; # '''Geologie''' – die landmassa moet verskillende soorte gesteente bevat: magmatiese, metamorfe en afsettingsgesteentes; # '''Korsstruktuur''' – die landmassa moet uit kontinentale kors bestaan, wat dikker is en 'n laer seismiese snelheid het as die oseaniese kors; # '''Grense en oppervlak''' – die landmassa moet duidelike grense en 'n oppervlak van meer as een miljoen vierkante kilometer hê. Met die byvoeging van Zealandia in 2017 het die aarde tans sewe erkende geologiese kontinente: Afrika, [[Antarktika]], [[Australië (kontinent)|Australië]], [[Eurasië]], Noord-Amerika, Suid-Amerika en Zealandia. Weens 'n oënskynlike gebrek aan Prekambriese kratongesteentes is Zealandia se status as 'n geologiese kontinent deur party geoloë bevraagteken, maar 'n studie van 2021 het bevind dat 'n deel van die versonke kontinent inderdaad [[Prekambrium|Prekambries]] is – twee keer so oud as wat geoloë vroeër gedink het. Al sewe geologiese kontinente is ruimtelik deur geologiese kenmerke geïsoleer.<ref name="Levin2010" /> == Geskiedenis van die begrip == === Die drie dele van die Ou Wêreld === [[Lêer:Strabo.jpg|duimnael|links|170px|Die antieke Griekse geograaf [[Strabo]] met 'n aardbol wat ''Europa'' en ''Asië'' toon.]] Die woord "kontinent" is 'n vertaling van die Griekse ἤπειρος, wat "landmassa" of ''terra firma'' beteken en die eienaam van Epirus was, en later veral vir Asië (dus Klein-Asië) gebruik is. Die eerste onderskeid tussen kontinente is deur seevaarders van die [[Antieke Griekeland|antieke Griekeland]] gemaak, wat die name Europa en Asië aan die lande weerskante van die waterweë van die [[Egeïese See]], die [[Dardanelle]], die See van Marmara, die [[Bosporus]] en die [[Swartsee]] gegee het. Die name is eers net op die lande naby die kus toegepas en later na die binnelande uitgebrei.<ref name="LewisWigen1997" /> Griekse denkers het daarna gedebatteer of Afrika – toe Libië genoem – as deel van Asië of as 'n derde deel van die wêreld beskou moet word, en die verdeling in drie dele het uiteindelik die botoon gekry. Uit die Griekse oogpunt was die Egeïese See die middelpunt van die wêreld: Asië het in die ooste gelê, Europa in die noorde en weste en Afrika in die suide. Die grense tussen die kontinente was nie vas nie. Die grens tussen Europa en Asië is aanvanklik langs die Rioni-rivier in [[Georgië]] geneem en later deur die Straat van Kertsj, die See van Asof en langs die Don in [[Rusland]]. Die grens tussen Asië en Afrika is oor die algemeen as die [[Nylrivier]] beskou.<ref name="LewisWigen1997" /> [[Herodotos]] het in die 5de eeu v.C. daarteen beswaar gemaak dat die hele [[Egipte]] tussen Asië en Afrika verdeel word en het die grens langs die westelike grens van Egipte geplaas, sodat Egipte deel van Asië was. Hy het ook die verdeling in drie van wat in werklikheid 'n enkele landmassa is, bevraagteken – 'n debat wat byna twee en 'n half millennia later steeds voortduur: "Ek verwonder my dan aan dié wat die wêreld in Libië, Asië en Europa uitgemeet en verdeel het; want die verskil tussen hulle is groot, aangesien Europa in lengte langs die ander twee saam strek, en dit lyk vir my sonder enige vergelyking breër."<ref name="LewisWigen1997" /> Eratosthenes het in die 3de eeu v.C. daarop gewys dat sommige geograwe die kontinente volgens riviere verdeel (die Nyl en die Don) en hulle dus as "eilande" beskou, terwyl ander hulle volgens landengtes verdeel en die kontinente "halfeilande" noem. Laasgenoemde het die grens tussen Europa en Asië op die landengte tussen die Swartsee en die [[Kaspiese See]] geplaas en die grens tussen Asië en Afrika op die landengte tussen die [[Rooisee]] en die [[Middellandse See]].<ref name="LewisWigen1997" /> [[Lêer:T and O map Guntherus Ziner 1472.jpg|duimnael|'n Middeleeuse T-en-O-kaart wat die drie kontinente as die gebiede van [[Noag]] se seuns uitbeeld: Asië aan Sem, Europa aan Jafet en Afrika aan Gam.]] Die Romeinse skrywer Plinius die Ouere het in die 1ste eeu n.C. verklaar dat "die hele aardbol in drie dele verdeel is, Europa, Asië en Afrika", en bygevoeg dat baie mense Europa nie net as 'n derde deel van die aarde nie maar as gelyk aan die res beskou het. Ná die val van die Wes-Romeinse Ryk het die kultuur wat in sy plek ontwikkel het, verbonde aan Latyn en die Katolieke Kerk, homself met die begrip Europa begin vereenselwig. In die [[Middeleeue]] is die wêreld gewoonlik op T-en-O-kaarte uitgebeeld, waar die T die waters verteenwoordig wat die drie kontinente skei.<ref name="LewisWigen1997" /> === Die Europese aankoms in Amerika === [[Lêer:Waldseemuller map 2.jpg|duimnael|''Universalis Cosmographia'', Waldseemüller se wêreldkaart van 1507 – die eerste wat die Amerikas van Asië geskei toon.]] [[Christophorus Columbus|Christoffel Columbus]] het in 1492 oor die Atlantiese Oseaan na die [[Wes-Indië|Karibiese Eilande]] gevaar en daarmee 'n tydperk van Europese verkenning van die Amerikas ontketen. Ondanks vier reise na die Amerikas het hy egter nooit geglo dat hy 'n nuwe kontinent bereik het nie – hy het altyd gedink dit is deel van Asië.<ref name="LewisWigen1997" /> In 1501 het [[Amerigo Vespucci]] en Gonçalo Coelho probeer om om wat hulle as die suidelike punt van die Asiatiese vasteland beskou het, na die Indiese Oseaan te vaar. Nadat hulle die kus van [[Brasilië]] bereik het, het hulle veel verder suid langs die kus van Suid-Amerika gevaar as waar Asië bekend was om te strek, wat bevestig het dat dit 'n land van kontinentale afmetings is. 'n Verslag van die reis, ''Mundus Novus'' ("Nuwe Wêreld"), is in 1502 of 1503 onder Vespucci se naam gepubliseer en skryf aan hom die woorde toe: "Ek het 'n kontinent in daardie suidelike streke ontdek wat deur meer mense en diere bewoon word as ons Europa, of Asië of Afrika" – die eerste bekende uitdruklike identifikasie van 'n deel van die Amerikas as 'n kontinent soos die ander drie.<ref name="LewisWigen1997" /> In 1507 het Martin Waldseemüller die wêreldkaart ''Universalis Cosmographia'' gepubliseer, die eerste wat Noord- en Suid-Amerika van Asië geskei en deur water omring uitgebeeld het. In die begeleidende boek ''Cosmographiae Introductio'' het hy aangeteken dat die aarde in vier dele verdeel is: Europa, Asië, Afrika, en die vierde deel, wat hy "Amerika" na Amerigo Vespucci se voornaam genoem het.<ref name="LewisWigen1997" /> === Meer as vier kontinente === [[Lêer:Thevenot - Hollandia Nova detecta 1644.png|duimnael|''Hollandia Nova'', 'n kaart van 1659 wat op die reise van Abel Tasman en Willem Jansz gebaseer is.]] Van die laat 18de eeu af het sommige geograwe Noord-Amerika en Suid-Amerika as twee dele van die wêreld beskou, wat vyf dele in die geheel gelewer het, hoewel die viervoudige verdeling tot diep in die 19de eeu die botoon behou het. Europeërs het Australië in 1606 ontdek, maar dit is 'n tyd lank as deel van Asië beskou; teen die laat 18de eeu het sommige geograwe dit as 'n kontinent op sigself gereken, wat dit die sesde gemaak het. Samuel Butler het in 1813 van Australië as "Nieu-Holland, 'n enorme eiland wat sommige geograwe met die benaming van 'n verdere kontinent vereer" geskryf. Dit was in die 1950's dat die begrip van Oseanië as 'n "groot afdeling" van die wêreld deur die begrip van Australië as 'n kontinent vervang is.<ref name="LewisWigen1997" /> Antarktika is in 1820 tydens die eerste Russiese Antarktiese ekspedisie gesien en in 1838 deur Charles Wilkes op die Verenigde State se verkenningsekspedisie as 'n kontinent beskryf – die laaste kontinent wat geïdentifiseer is, hoewel 'n groot suidelike landmassa millennia lank verwag is. 'n Atlas van 1849 het Antarktika as 'n kontinent aangedui, maar min atlasse het dit voor die Tweede Wêreldoorlog gedoen.<ref name="LewisWigen1997" /> Die westerse begrip om die wêreld in kontinente te verdeel, het mettertyd wêreldwyd versprei en opvattings in ander dele van die wêreld verdring, en die gedagte van kontinente het toenemend kulturele en politieke betekenis gekry. In die 19de eeu, tydens die Meiji-tydperk, het Japannese leiers hulle met die begrip om Asiaties te wees begin vereenselwig en die gedagte van Asiatiese solidariteit teenoor die westerse lande ontwikkel; dié opvatting is later ook deur ander in die streek oorgeneem.<ref name="LewisWigen1997" /> Van die middel van die 19de eeu af het atlasse wat in die Verenigde State gepubliseer is, Noord- en Suid-Amerika meer algemeen as afsonderlike kontinente behandel, terwyl Europese atlasse hulle gewoonlik as een beskou het. Van die 1950's af het die meeste Amerikaanse geograwe die Amerikas in twee kontinente verdeel, wat saam met Antarktika die sewe-kontinent-model gelewer het. Dié verdeling het egter nie by Latyns-Amerikaners aanslag gevind nie, wat hul streek as deel van 'n enkele ''América'' gesien het, en daar bly die opvatting van ses kontinente gewild.<ref name="LewisWigen1997" /> == Geologie == [[Lêer:Tectonic plates (2022).svg|duimnael|Die sestien belangrikste tektoniese plate van die kontinente en die oseaanbodems.]] Geoloë gebruik die woord ''kontinent'' anders as geograwe. In die geologie word 'n kontinent deur die kontinentale kors gedefinieer: 'n plaat metamorfe en magmatiese gesteentes wat grotendeels van [[graniet]]agtige samestelling is. Die kontinentale kors is minder dig en veel dikker as die oseaniese kors, wat veroorsaak dat dit hoër op die digte onderliggende [[aardmantel]] "dryf". Dit verklaar waarom die kontinente hoë plate vorm wat deur diep oseaanbekkens omring word.<ref name="Levin2010" /> Sommige geoloë beperk die woord ''kontinent'' tot die dele van die kors wat om stabiele gebiede, [[kraton|kratons]], opgebou is. Kratons is sedert die [[Prekambrium]] grotendeels onaangeraak deur bergvormingsgebeurtenisse. 'n Kraton bestaan gewoonlik uit 'n kontinentale skild wat deur 'n kontinentale plateau omring word. Die skild is 'n gebied waar ou kristallyne basisgesteente – tipies 1,5 tot 3,8 miljard jaar oud – wyd aan die oppervlak blootgestel is. Die kontinente is aanwassende "vlotte" van kors wat, anders as die digter basaltiese kors van die oseaanbekkens, nie deur subduksie vernietig word nie, en dit verklaar die groot ouderdom van die gesteentes waaruit die kontinentale kratons bestaan.<ref name="Levin2010" /> Die rande van geologiese kontinente is óf aktief óf passief. 'n Aktiewe rand word deur bergvorming gekenmerk, hetsy deur 'n botsing tussen twee kontinente of deur 'n [[subduksie]]sone. Kontinente groei deur ligter vulkaniese eilandkettings en mikrokontinente langs sulke aktiewe rande aan te was en so orogene te vorm. By 'n passiewe rand word die kontinentale kors deur uitrekking dun gemaak om 'n kontinentale plat te vorm, wat met 'n geleidelike helling in sediment afloop en direk aan die oseaniese kors daarbuite koppel. Die meeste passiewe rande gaan uiteindelik in aktiewe rande oor: waar die oseaniese plaat weens afkoeling te swaar word, skei dit van die kontinentale kors af en begin daaronder subduseer, wat 'n nuwe subduksiesone vorm.<ref name="Levin2010" /> Daar is baie mikrokontinente of kontinentale fragmente wat uit kontinentale kors bestaan maar geen kraton bevat nie. Sommige is fragmente van [[Gondwana]] of ander ou kratonkontinente: Zealandia, wat [[Nieu-Seeland]] en [[Nieu-Kaledonië]] insluit; [[Madagaskar]]; en die noordelike Mascarene-plato, wat die [[Seychelle]] insluit. Die Kerguelen-plato is byvoorbeeld grotendeels vulkanies, maar word met die verbrokkeling van Gondwana verbind en as 'n mikrokontinent beskou, terwyl die eweneens vulkaniese [[Ysland]] en [[Hawaii]] nie so beskou word nie. Die [[Britse Eilande]], [[Sri Lanka]], [[Borneo]] en [[Newfoundland]] het op die rande van die kontinent [[Laurasië]] gelê en was slegs deur binnelandse seë wat sy rande oorstroom het, van die hoof-landmassa geskei.<ref name="Levin2010" /> Die beweging van die plate het die deurlopende vorming en verbrokkeling van kontinente, en soms van superkontinente, veroorsaak in 'n proses wat die Wilson-siklus genoem word. Die superkontinent Columbia of Nuna het tussen 2,0 en 1,8 miljard jaar gelede gevorm en sowat 1,5 tot 1,3 miljard jaar gelede verbrokkel. [[Rodinië]] het vermoedelik sowat een miljard jaar gelede gevorm en die meeste of al die aarde se kontinente omvat, en het sowat 600 miljoen jaar gelede in agt kontinente verbrokkel. Dié agt het later weer in [[Pangea]] saamgevoeg, wat op sy beurt in [[Laurasië]] (waaruit Noord-Amerika en Eurasië ontstaan het) en [[Gondwana]] (waaruit die res van die kontinente ontstaan het) verbrokkel het.<ref name="Levin2010" /> == Kritiek == Sommige akademici, soos die historiese geograaf Martin W. Lewis, voer aan dat die indelings wat vandag gebruik word, meer in die maatskaplike, politieke en kulturele geskiedenis gewortel is as in geologiese feite. Dié standpunt word veral in sy boek ''The Myth of Continents: A Critique of Metageography'' uiteengesit, waarin die skeiding van Eurasië in Europa en Asië as 'n voorbeeld van "metageografie" beskryf word – 'n stel ruimtelike aannames wat as feite aanvaar word sonder dat dit ondersoek word.<ref name="LewisWigen1997" /> == Foto's == <gallery> Beeld:Continentes.png|Geanimeerde kleur-kode kaart wys die onderskeie kontinente. Afhangende van die metode en model wat gebruik word, kan sekere kontinente as gekonsolideerd of verder onderverdeel beskou word. Byvoorbeeld: [[Eurasië]] word gereeld onderverdeel in [[Europa]] en [[Asië]] (rooi kleure), terwyl [[Noord-Amerika|Noord]]- en [[Suid-Amerika]] somtyds as die [[Amerikas]] (groen kleure) bekend staan. Beeld:Dymaxion 2003 animation small1.gif|Dymaxion-kaart wys landmassa as byna een aaneenlopende kontinent. Beeld:Plates tect2 af.svg|[[Plaattektoniek|Tektoniese plate]] onder die kontinente en oseane. </gallery> == Sien ook == * [[Superkontinent]] * [[Plaattektoniek]] * [[Eurasië]] * [[Amerikas]] * [[Afrika-Eurasië]] * [[Stad|Stede]] * [[Dorp]]e * [[Lys van hoofstede]] * [[Land]] == Verwysings == {{Verwysings|30em}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kontinente| ]] qo65ggz9c7i4k2v29wxznvtyydbnbak Louis Pasteur 0 10775 2975259 2964672 2026-10-04T10:11:46Z Jcb 223 2975259 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Louis Pasteur | beeld = Louis Pasteur.jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = [[27 Desember]] [[1822]] | geboorteplek = [[Dole]], [[Frankryk]] | sterftedatum = {{SDEO|1822|12|27|1895|9|28}} | sterfteplek = Villeneuve-L'Etang naby [[Parys]] | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Frankryk}} | vakgebied = [[Chemie]], [[Mikrobiologie]] | werkplek = Universiteit van Straatsburg<br />Lille Universiteit van Wetenskap en Tegnologie<br />''École Normale Supérieure''<br />''Pasteur Institute'' | alma mater = ''[[École normale supérieure|École Normale Supérieure]]''<br>''[[Conservatoire national des arts et métiers]]'' | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = Charles Friedel | ander studente = | bekend vir = | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = Rumford-medalje (1856, 1892)<br />Copley-medalje (1874)<br />Albert-medalje (1882)<br />Leeuwenhoek-medalje (1895) | handtekening = Louis Pasteur Signature.svg | webblad = | voetnotas = }} Die Franse skeikundige '''Louis Pasteur''' (* [[27 Desember]] [[1822]] in [[Dole]] in die [[département]] [[Jura (Département)|Jura]]; † [[28 September]] [[1895]] in Villeneuve-L'Etang naby [[Parys]]) is een van die leidende wetenskaplikes van die [[19de eeu]], 'n pionier op die gebied van die mikrobiologie. Met die sogenaamde racematsplitsing van 'n sout van die parawynsteensuur lê Louis Pasteur die grondslag vir die [[stereochemie]]. Pasteur ontwikkel [[entstof|entstowwe]] teen die pluimveecholera, [[miltvuur]] ([[1881]]) en [[hondsdolheid]] ([[1885]]). [[Pasteurisasie]], die kort verhitting van voedsel om kieme te bestry, is 'n metode wat hy as eerste navorser ondersoek. In [[1857]] doen Pasteur as dekaan en professor van die departement chemie van die Universiteit van [[Lille]] navorsing oor die besonderhede van die fermentasieproses. Hy ontdek die melksuurbakterie, wat die fermentasie van [[melk]] tot [[kaas]] bevorder, en bewys uiteindelik dat fermentasie nie 'n uitsluitend chemiese entiteit is nie, soos destyds in die wetenskapswêreld beweer word, maar eerder 'n proses wat van die lewende sel afhanklik is. Fermentasie is feitlik 'n chemiese proses, wat in lewende organismes verloop. == Kinderjare en opleiding == Louis se pa was 'n leerlooier en toe Louis oud genoeg was om skool toe te gaan, het die gesin na die aangrensende dorp Arbois verhuis, waar 'n [[looiery]] te huur was. Op skool het Louis stadig gevorder, maar hy was 'n deeglike werker, en toe hy byna sestien was, het sy skoolhoof voorgestel dat hy in Parys verder gaan studeer. Die verlange huis toe was egter so erg dat sy pa hom laat terugkom het. Die lewe in Arbois het egter nie genoeg afleiding vir Louis gebied nie en hy het spoedig na Besançon, 40 km daarvandaan, verhuis en die universiteit daar bygewoon. Hy het so hard gewerk dat hy na 'n jaar self met die onderrig van ander studente kon begin help. In 1842 het hy na Parys teruggekeer, en aan die einde van die universiteitsjaar van 1843 het hy toelating tot die beroemde ''[[École normale supérieure|École Normale Superieure]]'' verwerf. Noudat hy ouer was, het die lewe in Parys hom geval. Na twee jaar se harde werk is hy as assistent van die beroemde Franse skeikundige Antoine Balard aangestel. Dit het hom in staat gestel om op eie houtjie eksperimente te doen. == Loopbaan == [[Lêer:Louis Pasteur Geburtshaus in Dole.jpg|duimnael|Pasteur se geboortehuis in Dole]] Ná sy studie het Pasteur in 1848 kortliks professor in fisika in Dijon geword en in 1849 hoogleraar in [[chemie]] aan die Universiteit van [[Straatsburg]]. In 1854 is hy op 31-jarige ouderdom as dekaan van die nuwe fakulteit natuurwetenskappe in [[Lille]] aangestel, waar hy die beginsel gestel het dat die wetenskap en die bedryf by mekaar moet uitkom – 'n benadering wat sy latere werk oor gisting en siektes gerig het. In 1857 het hy as direkteur van wetenskaplike studie na die ''École normale supérieure'' in [[Parys]] teruggegaan, waar hy die dissipline verskerp en die navorsingswerk hervorm het, en van 1867 tot 1874 was hy ook professor in chemie aan die [[Sorbonne]]. In Oktober 1868 het Pasteur op 45-jarige ouderdom 'n [[beroerte]] gehad wat sy linkerkant verlam gelaat het. Hy het gedeeltelik herstel maar het die res van sy lewe met 'n gebrek geleef en moes al hoe meer op sy assistente – veral Émile Roux en Charles Chamberland – staatmaak om die laboratoriumwerk fisies uit te voer. == Eerste eksperimente == Dit was dan ook in dié tyd dat een van sy ontdekkings hom beroemd gemaak het. Dit het hom altyd geïnteresseer dat daar blykbaar twee soorte wynsteensure is. Die een was eenvoudig bekend as wynsteensuur, en die ander was parawynsteensuur. Skeikundig kon hulle nie onderskei word nie. Die strale van gepolariseerde lig is egter na regs gebreek wanneer dit op 'n wynsteensuuroplossing gerig is, terwyl 'n oplossing van parawynsteensuur 'n ligstraal reguit deurgelaat het. Pasteur het parawynsteensuurkristalle onder sy mikroskoop ondersoek en opgemerk dat al die kristalle dieselfde vorm het, maar dat die een helfte 'n spieëlbeeld van die ander helfte was. Hy het die kristalle sorgvuldig in die twee groepe verdeel en elk in 'n bietjie water opgelos. Tot sy vreugde het hy ontdek dat die een oplossing die lig na links en die ander die lig na regs breek. Toe hy die twee oplossings meng en 'n lig daarop rig, is dit reguit deurgelaat. Parawynsteensuur was 'n mengsel van die bekende wynsteensuur - wat lig na regs breek - en 'n voorheen onbekende soort wynsteensuur wat lig na links breek. == Molekulêre asimmetrie == [[Lêer:Pcrystals.svg|duimnael|links|180px|Die twee spieëlbeeldvorme van die natriumammoniumtartraat-kristalle wat Pasteur onder die mikroskoop uitmekaar gesorteer het]] Pasteur se skeiding van die twee kristalvorme van parawynsteensuur in 1848 was meer as 'n netjiese proef: dit het gewys dat twee stowwe met presies dieselfde chemiese samestelling tog verskillend gebou kan wees, en wel as spieëlbeelde van mekaar. Hy het die verskynsel ''molekulêre asimmetrie'' genoem en daarmee die grondslag van die [[stereochemie]] gelê; die twee vorme staan vandag as [[Enantiomeer|enantiomere]] bekend en 'n gelyke mengsel daarvan as 'n [[rasemiese mengsel]]. Vir Pasteur was die belangrikste gevolgtrekking dat asimmetrie met die lewe self saamhang. Hy het bevind dat mikro-organismes wat op 'n rasemiese mengsel groei, net een van die twee vorme verbruik en die ander onaangeraak laat – 'n waarneming wat sowel 'n praktiese metode om die vorme te skei as 'n aanduiding gegee het dat die stowwe van lewende wesens 'n asimmetriese bou het. Dié gedagte het hom van die suiwer chemie na die studie van gisting en die lewende sel gelei.<ref name="debre">{{en}} {{cite book |last=Debré |first=Patrice |title=Louis Pasteur |url=https://archive.org/details/louispasteur0000debr_w7n4 |date=1998 |publisher=Johns Hopkins University Press |location=Baltimore}}</ref> == Organismes in alkohol == In 1849 het Pasteur hoogleraar in Skeikunde in Straatsburg geword, waar hy met Marie Laurent getroud is. Hy is in 1854 aangestel as dekaan van die fakulteit van Wetenskap in Lille, waar hy net drie jaar gebly het. Dit was egter in hierdie tyd dat hy die eksperimente begin doen het wat later tot sy grootste ontdekkings sou lei. 'n Plaaslike sakeman, ene Bigo, het groot moeite ondervind met sy installasie wat alkohol uit beet vervaardig het. Dikwels is nuttelose melksuur in plaas van alkohol geproduseer. Pasteur het die drank in Bigo se vate ondersoek en duisende klein, staafvormige liggaampies bemerk, wat baie verskil van die sfeervormige gisselle wat vir die produksie van alkohol noodsaaklik is. In 1857 het Pasteur na die ''École Normale'' teruggekeer, nou as hoogleraar, maar hy het voortgegaan om die merkwaardige gistingsproses te ondersoek wat soms alkohol en soms melksuur geproduseer het. Hy het ook wynmakery begin bestudeer en gou besef dat gisting veroorsaak word deur die teenwoordigheid van lewende organismes in die drank. Gisselle lewer onder behoorlik beheerde toestande alkohol, maar ongelukkig soms ook asynsuur. Verder is daar sekere bakterieë wat melksuur vorm wat gewoonlik vir die suur smaak van wyn verantwoordelik is. Destyds is daar geglo dat sekere klein lewende organismes nie noodwendig van soortgelyke organismes afstam nie, maar uit ander stowwe kan ontstaan. Maaiers, byvoorbeeld, sou dan deur vleis voortgebring word! Hierdie verskynsel is "spontane voortplanting" genoem. Die teenwoordigheid van klein liggaampies by gisting is aan dieselfde proses toegeskryf. Pasteur het egter nie saamgestem nie. Met 'n reeks merkwaardige eksperimente het hy bewys dat drank nooit gis tensy dit eers met lewende organismes uit die lug besmet word nie. == Gisting en die kiemteorie == Uit sy werk in Lille het Pasteur in 1857 sy verhandeling oor melksuurgisting voorgelê, waarin hy aangetoon het dat elke soort gisting deur 'n bepaalde mikro-organisme veroorsaak word: gis lewer alkohol, ander organismes melksuur, en nog ander asynsuur. In 1861 het hy 'n verdere ontdekking gemaak toe hy vasgestel het dat die organismes wat bottersuurgisting veroorsaak, sonder [[suurstof]] leef – die eerste beskrywing van anaërobiese lewe, wat hy "die lewe sonder lug" genoem het. Hy het ook opgemerk dat suurstof die alkoholgisting van gis onderdruk, 'n verskynsel wat vandag die Pasteur-effek genoem word. Sy bevindings het hom by die kiemteorie van siektes gebring: as mikro-organismes bederf en gisting veroorsaak, kon hulle ook siekte veroorsaak. Pasteur was nie die eerste wat so 'n gedagte geopper het nie – Girolamo Fracastoro en later Jacob Henle het dit al voorgestel – maar hy was die een wat dit eksperimenteel bewys het en die praktiese gevolge daarvan uitgewerk het. Sy studies is in verskeie boeke saamgevat, onder meer ''Études sur le vin'' (1866) oor die siektes van wyn en ''Études sur la bière'' (1876) oor dié van bier, wat saam die grondslag van die industriële mikrobiologie gelê het. Die kiemteorie het onmiddellike gevolge vir die geneeskunde gehad. Die Britse snykundige [[Joseph Lister]] het Pasteur se werk gelees en daaruit die antiseptiese snykunde ontwikkel: hy het instrumente, hande en wonde met karbolsuur behandel en so die sterftesyfer ná operasies dramaties verlaag. Pasteur self het aanbeveel dat instrumente in kookwater gesteriliseer word en dat verbande en hande deeglik skoongemaak word – maatreëls wat vandag selfsprekend is.<ref name="debre" /> == Weerlegging van spontane ontstaan == [[Lêer:Coldecygne.svg|duimnael|links|180px|'n Swanekolfie: die lug kom vry in, maar stofdeeltjies bly in die geboë nek vassit]] Pasteur het aangetoon dat die skil van die druif die natuurlike bron van die gisselle is: hy het druiwesap met steriele naalde onder die skil uitgetrek en druiwe met steriele lap bedek, en in albei gevalle het die sap in steriele houers nooit gegis nie. Sy bevindings het teen die heersende opvatting van spontane ontstaan ingedruis en het skerp kritiek van Félix Archimède Pouchet, die direkteur van die natuurhistoriese museum in Rouen, ontlok. Om die geskil te besleg het die Franse Akademie van Wetenskappe die Alhumbert-prys van 2&nbsp;500 frank aangebied aan wie ook al die leerstuk eksperimenteel kon bevestig of weerlê. Pasteur het 'n reeks proewe gedoen. Hy het gekookte vloeistof in 'n kolf geplaas, warm lug daarby laat inkom en die kolf toegemaak: niks het daarin gegroei nie. Wanneer hy kolwe met gekookte vloeistof oopgemaak het sodat stof kon inkom, het daar wel organismes in party van hulle gegroei – en op groter hoogtes, waar die lug minder stof bevat, in minder kolwe. Sy bekendste proef het van swanekolwe gebruik gemaak: die lug kon deur 'n lang, geboë nek invloei waarin die stofdeeltjies vassit, en die aftreksel het onaangeraak gebly totdat die kolf gekantel is sodat die vloeistof aan die besmette nek geraak het. Hy het die Alhumbert-prys in 1862 ontvang en later geskryf dat die leerstuk van spontane ontstaan nooit van die dodelike slag van dié eenvoudige proef sou herstel nie. == Pasteurisasie == [[Lêer:Louis Pasteur experiment.jpg|duimnael|Pasteur in sy laboratorium, geskilder deur Albert Edelfelt (1885)]] Uit sy werk oor gisting het [[pasteurisasie]] gevolg: die kort verhitting van 'n vloeistof tot 'n temperatuur wat die mikro-organismes doodmaak sonder om die produk te bederf. Pasteur het die metode eers op [[wyn]] toegepas – die Franse wynbedryf het groot verliese weens bederf gely – en in 1865 daarvoor 'n patent verkry; hy het dit ook op [[bier]] en asyn toegepas. Die toepassing op [[melk]], wat vandag die bekendste is, het eers later algemeen geword. Die beginsel dat verhitting die mikrobes doodmaak, was 'n regstreekse toepassing van sy insig dat gisting en bederf deur lewende organismes veroorsaak word. == Sywurmsiekte == In 1865 het die chemikus en senator Jean-Baptiste Dumas Pasteur gevra om 'n siekte te ondersoek wat die sywurmbedryf in Suid-Frankryk verwoes het: die pébrine, wat met swart vlekkies op die wurms en met sogenaamde Cornalia-liggaampies onder die mikroskoop gepaard gegaan het. Pasteur het tussen 1865 en 1869 vyf lang verblywe in Alès deurgebring. Hy het aanvanklik foute gemaak: hy het gemeen dat pébrine en 'n tweede siekte, flacherie, dieselfde siekte is, en het eers geglo dat pébrine nie 'n mikrobiese oorsaak het nie – 'n standpunt wat hy in die loop van 1867 laat vaar het. Nog voordat hy die oorsaak verstaan het, het hy 'n praktiese metode ontwikkel om die besmetting te stuit: 'n steekproef van papies is fyngemaak en onder die mikroskoop vir liggaampies ondersoek, en net wanneer die besproefde eiers so te sê vry van liggaampies was, is hulle vir teling gebruik. Met dié keurmetode het hy die pébrine ingekort en 'n groot deel van die sybedryf in die Cévennes gered, hoewel hy in 1878 self erken het dat flacherie steeds skade aanrig. == Pasteur en die Frans-Duitse Oorlog == Die [[Frans-Duitse Oorlog]] van 1870–1871 het Pasteur diep geraak. Sy seun Jean Baptiste het as soldaat aan die oorlog deelgeneem, en die neerlaag het hom tot 'n uitgesproke vaderlandsliefde gebring: in 1871 het hy die eredoktorsgraad wat die Universiteit van Bonn in 1868 aan hom toegeken het, uit protes teruggegee. In dieselfde tyd het hy die pamflet ''Quelques réflexions sur la science en France'' geskryf, waarin hy aangevoer het dat Frankryk se militêre neerlaag ook 'n neerlaag van sy wetenskap was en dat die staat baie meer in navorsing en laboratoriums moet belê. Sy latere werk oor bier is deels uit dieselfde gevoel onderneem: hy wou 'n Franse bier lewer wat met die Duitse kon meeding. == Pasteur se kiemteorie == In 1873 is Pasteur tot lid van die Akademie vir Geneeskunde verkies. Dit was 'n opwindende tyd; Jean Villemin het pas bewys dat tering 'n aansteeklike siekte is, en Casimir Davaine het bakterieë ontdek in die bloed van diere wat aan 'n [[miltsiekte]] ly. Pasteur het geweet dat sterk drank dikwels bederf omdat dit deur bakterieë uit die lug besmet word en, net soos die snykundige Trousseau ses jaar tevore, het hy vermoed dat aansteeklike siektes onder mense ook deur bakteriese infeksie veroorsaak kan word. [[Lêer:Statue Louis Pasteur à Dole.jpg|duimnael|'n Standbeeld van Louis Pasteur in Dole]] "Het ek maar die gesondheid en genoeg wetenskaplike kennis gehad om een van ons aansteeklike siektes te bestudeer," het hy geskryf. Sy wens is 'n paar jaar later bewaarheid. In 1877 het hy miltsiekte begin bestudeer, die siekte wat destyds die dood van groot hoeveelhede skape, varke en beeste veroorsaak het. Redelik gou kon hy bewys dat die bakteriee wat Davaine gesien het, inderdaad die oorsaak van die siekte was. Hy het ook aangetoon dat hulle in die laboratorium in kragsop gekweek kan word en dat hierdie kieme miltsiekte kan veroorsaak wanneer diere daarmee geënt word. Later het Pasteur, bygestaan deur twee kollegas, Emile Roux en Charles Chamberland, 'n entstof berei om diere teen hierdie gevreesde siekte te beskerm. Dit is in 1881 in Pouilly le Fort getoets en was 'n reuse-sukses. Ook hondsdolheid (of hidrofobie) het Pasteur se aandag geniet. 'n Besmette hond dra die besmetting oor wanneer hy 'n gesonde hond byt. Soms word dit op dieselfde wyse na mense oorgedra, met noodlottige gevolge. Pasteur kon nie die oorsaak van hondsdolheid vasstel nie omdat die virus so klein was dat dit nie onder sy mikroskoop sigbaar was nie, maar hy het 'n entstof uit die rugmurg van besmette konyne gemaak om mense te behandel wat deur dol honde gebyt is. Die entstof is vir die eerste keer op 6 Julie 1885 gebruik toe Pasteur 'n negejarige seun, Joseph Meister, wat drie dae tevore deur 'n besmette hond gebyt is, daarmee geënt het. Die seun het oorleef. Die Franse het hul beroemde wetenskaplike só bewonder dat hulle in 1888 nuwe laboratoriums tot sy beskikking gestel is - die Pasteur-Instituut. Pasteur was teen daardie tyd al bejaard en siek. Hy is sewe jaar later, op 28 September, 1895, oorlede, omring deur familie en kollegas. Hy is in die kelder van die Pasteur-Instituut begrawe. == Immunologie en entstowwe == [[Lêer:Pasteur by Lafon 1883.jpg|duimnael|links|180px|Pasteur in 1883]] === Hoendercholera === Pasteur se eerste werk oor die ontwikkeling van 'n entstof was oor hoendercholera, waarvan die bakterie later ''Pasteurella multocida'' na hom vernoem is. Die werk het in 1877 begin, en teen die volgende jaar kon Roux 'n bestendige kultuur in aftreksels onderhou. In Oktober 1879, toe Pasteur weens sy dogter se troue en swak gesondheid nie by die laboratorium was nie, het hy Roux opdrag gegee om 'n nuwe kultuur uit 'n ou kultuur van Julie af te begin. Die twee hoenders wat daarmee geënt is, het net ligte simptome getoon en heeltemal herstel in plaas daarvan om te vrek soos gewoonlik. Dié voorval het belangrike leidrade gegee oor hoe bakterieë in die laboratorium kunsmatig verswak kan word, en Pasteur het die navorsing daarna doelbewus op verswakking gerig. In Februarie 1880 het hy sy resultate aan die Akademie van Wetenskappe voorgelê, die verswakking aan die blootstelling aan [[suurstof]] toegeskryf en die term "attenuasie" ingevoer. Hy het by dieselfde geleentheid die hoop uitgespreek dat alle mikrobes gekweek kan word en dat entstowwe vir alle aansteeklike siektes gevind kan word. === Miltvuur en varkvlek === Pasteur se belangstelling in 'n entstof teen miltsiekte is aangevuur toe die Akademie op 12 Julie 1880 'n verslag van die veearts Henry Toussaint gehoor het, wat 'n entstof gemaak het deur die bakterieë vir tien minute by 55&nbsp;°C dood te maak. Pasteur het onmiddellik aan die Akademie geskryf dat hy nie kon glo dat 'n dooie entstof sou werk nie, aangesien dit al sy idees oor entstowwe sou omkeer. Sy eie entstof, wat hy saam met Roux en Chamberland voorberei het, is in 1881 by Pouilly-le-Fort in 'n openbare proef getoets: van die vyftig skape is die helfte geënt, en ná die inspuiting van die miltsiektebakterie het al die ongeënte diere gevrek terwyl die geënte diere oorleef het. Die demonstrasie het Pasteur wêreldwyd beroemd gemaak. In 1883 het Pasteur ook 'n entstof teen varkvlek ontwikkel, 'n bakteriese siekte van varke, waarmee hy die metode van verswakking tot 'n derde siekte uitgebrei het. == Hondsdolheid == Pasteur se werk oor [[hondsdolheid]] het in 1880 begin. Omdat die virus te klein was om onder sy mikroskoop te sien, kon hy dit nie soos 'n bakterie kweek nie; hy het dit in plaas daarvan in die brein en rugmurg van konyne laat vermeerder en die rugmurg dan vyf tot tien dae lank laat droog word om die virus te verswak. Die entstof is op 6 Julie 1885 die eerste keer op 'n mens gebruik, en enkele maande later is die veertienjarige Jean-Baptiste Jupille, wat 'n dol hond aangeval het om ander kinders te beskerm, eweneens suksesvol behandel. Teen 1886 het Pasteur en sy medewerkers sowat 350 mense behandel, van wie net een – 'n meisie wat te laat gekom het – gesterf het. Die bekendste geval was 'n groep van negentien Russe wat deur 'n dol wolf gebyt is en na Parys gereis het; sestien van hulle het oorleef, en die Russiese keiser het uit dankbaarheid 100&nbsp;000 frank aan die beplande instituut geskenk. Die behandeling het Pasteur wêreldwyd bekend gemaak en die geldinsameling vir die Pasteur-instituut aangehelp. Pasteur het die woord "vaksinasie", wat oorspronklik net op [[Edward Jenner]] se koeipokke-enting van toepassing was, tot al sulke behandelings uitgebrei – 'n eerbetoon aan Jenner se werk. == Die Pasteur-instituut == Ná die sukses met die hondsdolheidsentstof het Pasteur 'n instituut vir die behandeling en navorsing voorgestel. Die fondsinsameling het in 1887 begin, met skenkings uit baie lande, en die instituut is op 14 November 1888 amptelik geopen. Die statuut het die doel daarvan omskryf as "die behandeling van hondsdolheid volgens die metode wat deur mnr. Pasteur ontwikkel is" en "die studie van virulente en aansteeklike siektes". Pasteur het wetenskaplikes uit verskeie vakgebiede saamgebring: die eerste vyf afdelings is gelei deur Émile Duclaux (algemene mikrobiologie), Charles Chamberland (mikrobes en higiëne), die bioloog Élie Metchnikoff (morfologie van mikrobes) en die geneeshere Jacques-Joseph Grancher (hondsdolheid) en Émile Roux (tegniese mikrobenavorsing). 'n Jaar ná die opening het Roux die eerste kursus in mikrobiologie ter wêreld aangebied. Sedert 1891 is die instituut na ander lande uitgebrei, en vandag bestaan daar 'n netwerk van sowat 32 instellings in 29 lande.<ref name="institut">{{fr}} {{cite web |title=Notre histoire |publisher=Institut Pasteur |url=https://www.pasteur.fr/fr/institut-pasteur/notre-histoire |access-date=23 Augustus 2026}}</ref> Navorsers van die instituut het sedertdien tien Nobelpryse ontvang, onder meer in 2008 vir die identifisering van die menslike immuniteitsgebrekvirus (MIV) deur Luc Montagnier en Françoise Barré-Sinoussi in 1983. == Kontroverses == Pasteur het sy familie in 1878 opgedra om sy laboratoriumjoernale nooit aan iemand te wys nie, en omdat hy ook nie toegelaat het dat ander in sy laboratorium joernale hou nie, het baie besonderhede van sy navorsing lank onbekend gebly. Sy kleinseun, Pasteur Vallery-Radot, het die dokumente eers in 1964 aan die Franse nasionale biblioteek geskenk, en hulle is tot ná sy dood in 1971 vir historiese studie beperk. In 1995, die eeufees van Pasteur se dood, het die wetenskapshistorikus Gerald L. Geison 'n ontleding van dié joernale in ''The Private Science of Louis Pasteur'' gepubliseer en aangevoer dat Pasteur by van sy belangrikste ontdekkings misleidende weergawes gegee het.<ref name="geison">{{en}} {{cite book |last=Geison |first=Gerald L. |title=The Private Science of Louis Pasteur |url=https://archive.org/details/privatescienceof0000geis_s1q6 |date=1995 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton}}</ref> So het hy by Pouilly-le-Fort byvoorbeeld nie sy eie verswakte entstof gebruik nie, maar een wat volgens Chamberland se metode met kaliumdichromaat behandel is – naby aan die benadering van sy mededinger Toussaint, wat hy openlik gekritiseer het. Max Perutz het 'n verweer vir Pasteur gepubliseer, en die Franse immunoloog Patrice Debré het in sy biografie van 1998 bevind dat Pasteur ondanks sy genialiteit ook onbillik, strydlustig en dogmaties kon wees. === Die stryd oor gisting === Wetenskaplikes voor Pasteur het gisting al ondersoek: in die 1830's het Charles Cagniard-Latour, Friedrich Kützing en Theodor Schwann met mikroskope tot die gevolgtrekking gekom dat gis 'n lewende organisme is, terwyl Justus von Liebig, Friedrich Wöhler en Jöns Jacob Berzelius in 1839 volgehou het dat gis nie 'n organisme is nie. Antoine Béchamp, professor in chemie aan die Universiteit van Montpellier, het in 1858 verklaar dat gisting met die groei van swamme saamhang en het homself as die eerste beskou wat die rol van mikro-organismes in gisting aangetoon het. Pasteur het sy proewe in 1857 begin en sy bevindings in 1858 gepubliseer – in die Aprilnommer van ''Comptes Rendus'', terwyl Béchamp se artikel in Januarie verskyn het. Albei het aanspraak op die ontdekking gemaak, en die geskil het hulle lewe lank in verskeie rigtings voortgeduur. Béchamp het uiteindelik die kortste ent getrek: sy alternatiewe teorie van "mikrosieme" is verwerp, en die geskiedskrywing skryf die eksperimentele bewys van die mikrobiese aard van gisting aan Pasteur toe, hoewel voorstanders van alternatiewe geneeskunde die aanspraak dat Pasteur by Béchamp geplagieer het, tot vandag toe herhaal. Pasteur het ook 'n lang stryd met Marcellin Berthelot gevoer oor die vraag of gisting slegs deur lewende selle bewerkstellig kan word. Pasteur se standpunt – dat die lewende sel onontbeerlik is – is later deels weerlê toe Eduard Buchner in 1897 aangetoon het dat 'n uittreksel van dooie gisselle steeds suiker kan laat gis, waarvoor hy in 1907 die Nobelprys vir Chemie ontvang het. Die entstofproef op die negejarige Joseph Meister het eweneens vrae oor navorsingsetiek laat ontstaan: Pasteur was nie 'n geneesheer nie en het nie 'n lisensie gehad om te behandel nie, en die entstof was op daardie stadium nog nie op mense getoets nie. Die behandeling is met die steun van geneeshere gedoen en die seun het oorleef, maar die geval sou volgens die maatstawwe van vandag as 'n ernstige oortreding van die reëls vir mediese proefnemings geld. == Gesin == Pasteur is in 1849 met Marie Laurent getroud, die dogter van die rektor van die Universiteit van Straatsburg, wat sy lewe lank as sy wetenskaplike assistent gewerk het. Hulle het vyf kinders gehad, van wie drie in hulle kinderjare oorlede is: Jeanne (gebore 1850) is in 1859 op negejarige ouderdom aan [[tifus]] oorlede, die tweejarige Camille in 1865 aan 'n lewergewas en Cécile in 1866 op twaalfjarige ouderdom eweneens aan tifus. Net Jean Baptiste (gebore 1851) en Marie Louise (gebore 1858) het grootgeword. Die verlies van drie kinders aan aansteeklike siektes word algemeen as een van die dryfkragte agter sy latere werk oor siektes beskou. == Geloof en lewensbeskouing == Oor Pasteur se geloof bestaan uiteenlopende weergawes. Sy kleinseun, Louis Pasteur Vallery-Radot, het geskryf dat hy uit sy Katolieke agtergrond net 'n spiritualisme sonder godsdienstige praktyk behou het, terwyl Katolieke skrywers volgehou het dat hy sy lewe lank 'n gelowige Christen gebly het; sy swaer het in 'n biografie geskryf dat 'n volstrekte geloof in God en in die ewigheid sy hele lewe deurtrek het.<ref name="valleryradot">{{fr}} {{cite book |last=Vallery-Radot |first=René |title=La vie de Pasteur |url=https://archive.org/details/laviedepasteu00vall |date=1900 |publisher=Hachette |location=Parys}}</ref> 'n Uitspraak wat dikwels aan hom toegeskryf word, lui dat hy hoe meer hy die natuur bestudeer, hoe meer verwonderd staan oor die werk van die Skepper. Sy wetenskaplike werk self het hy egter streng van sy geloof geskei en op waarneming en proefneming gegrond. == Dood en nalatenskap == Pasteur het ná 1868 nog verskeie beroertes gehad en is op 28 September 1895 by Villeneuve-l'Étang naby Parys oorlede, omring deur sy familie en kollegas. Hy het 'n staatsbegrafnis gekry en is eers in die [[Notre-Dame-katedraal]] begrawe, waarna sy oorskot na 'n krip in die Pasteur-instituut oorgebring is, waar dit vandag nog rus.<ref name="institut" /> Pasteur is met die grootste eerbewyse van sy tyd vereer: hy is in 1881 tot lid van die [[Académie française]] verkies, was 'n grootkruis van die [[Erelegioen]] en het onder meer die Rumford-medalje (1856 en 1892), die Copley-medalje (1874), die Albert-medalje (1882) en die Leeuwenhoek-medalje (1895) ontvang. Die UNESCO/Institut Pasteur-medalje is by die eeufees van sy dood ingestel en word elke twee jaar toegeken vir navorsing wat 'n heilsame uitwerking op die menslike gesondheid het. Sy naam leef voort in strate, skole en hospitale oor die hele wêreld – in Suid-Afrika onder meer in die Louis Pasteur-privaathospitaal in [[Pretoria]] en 'n gelyknamige hospitaal in [[Bloemfontein]] – sowel as in die Universiteit Louis Pasteur in Straatsburg. Die Franse akademielid Henri Mondor het van hom gesê dat Pasteur nóg 'n geneesheer nóg 'n snykundige was, maar dat niemand soveel vir die geneeskunde en die snykunde gedoen het as hy nie. == Betekenis in die wetenskapsgeskiedenis == Pasteur word saam met [[Robert Koch]] as die grondlegger van die mikrobiologie beskou. Waar Koch die metodes ontwikkel het om bakterieë suiwer te kweek en die veroorsakers van bepaalde siektes uit te ken, was Pasteur se bydrae breër: hy het aangetoon dat gisting, bederf en siekte alles die werk van mikro-organismes is, dat sulke organismes nie spontaan ontstaan nie, en dat hulle verswak kan word om entstowwe te maak. Uit hierdie drie insigte het die praktyke gevloei wat vandag as gewoon geld – die sterilisasie van instrumente en verbande, die pasteurisasie van voedsel en drank, en die inenting teen aansteeklike siektes. Sy werk het ook die verhouding tussen die wetenskap en die bedryf verander. Pasteur het navorsingsvrae uit die praktiese nood van die wyn-, bier-, asyn-, sy- en veebedryf geneem en die oplossings weer aan daardie bedrywe teruggegee, en hy het in die proses die gedagte van 'n navorsingsinstituut gevestig wat sowel fundamentele wetenskap as toegepaste werk doen. == Publikasies == Van Pasteur se belangrikste publikasies: * ''Mémoire sur la fermentation appelée lactique'' (1857) – oor melksuurgisting * ''Mémoire sur les corpuscules organisés qui existent dans l'atmosphère'' (1861) – die weerlegging van spontane ontstaan * ''Études sur le vin'' (1866) – oor die siektes van wyn * ''Études sur le vinaigre'' (1868) – oor asyn * ''Études sur la maladie des vers à soie'' (1870) – oor die sywurmsiektes * ''Quelques réflexions sur la science en France'' (1871) * ''Études sur la bière'' (1876) – oor bier en die giste daarvan * ''Les microbes organisés, leur rôle dans la fermentation, la putréfaction et la contagion'' (1878) * ''Traitement de la rage'' (1886) – oor die behandeling van hondsdolheid == Sien ook == *[[Rasemiese mengsel]] *[[Pasteurisasie]] *[[Entstof]] *[[Mikrobiologie]] *[[Robert Koch]] == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} == Bronnelys == * [[Kennis (ensiklopedie)|''Kennis'']], Vol1, 1980, p 114-115, {{ISBN|0-7981-0823-1}} {{Wenners van die Copley-medalje 1851–1900}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pasteur, Louis}} [[Kategorie:Franse chemici]] [[Kategorie:Mikrobioloë]] [[Kategorie:Geboortes in 1822]] [[Kategorie:Sterftes in 1895]] 490iydwydirla7lmag6jexbmv0r5wzk Plettenbergbaai 0 10853 2975047 1868310 2026-10-03T17:07:57Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975047 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Plettenbergbaai | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = Plettenbergbaai beach.jpg | beeldbyskrif = Die strand van Plettenbergbaai | duimdrukkeretiketposisie= onderkant | latd = 34 |latm = 03 |lats = | longd = 23 |longm = 22 |longs = | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Tuinroete | munisipaliteit = Bitou | stigtingsdatum = | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = <ref name=census2011>Som van die hoofplekke [http://census2011.adrianfrith.com/place/179006 Bossiesgerf], [http://census2011.adrianfrith.com/place/179007 New Horizons], [http://census2011.adrianfrith.com/place/179008 Kwanokuthula] en [http://census2011.adrianfrith.com/place/179009 Plettenbergbaai] ''Sensus 2011''.</ref> | oppervlak_totaal_km2 = 39.7 | hoogte_m = | bevolking_totaal = 31804 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = <ref name=census2011 /> | demografie1_voetnotas = <ref name=census2011 /> | persent_swart = 60.3% | persent_kleurling = 21.6% | persent_asiër = 0.4% | persent_wit = 16.0% | persent_ander = 1.6% | demografie2_voetnotas = <ref name=census2011 /> | demografie2_titel1 = [[Xhosa]] | demografie2_info1 = 53.7% | demografie2_titel2 = [[Afrikaans]] | demografie2_info2 = 27.4% | demografie2_titel3 = [[Engels]] | demografie2_info3 = 13.0% | demografie2_titel4 = Ander | demografie2_info4 = 5.9% | demografie2_titel5 = | demografie2_info5 = | poskode = | poskode2 = | skakelkode = | sensuskode = | webwerf = }} '''Plettenbergbaai''', 'n [[Wes-Kaap]]se dorp langs die [[Tuinroete]] aan die [[Indiese Oseaan]], sowat 210&nbsp;km van [[Port Elizabeth]], het van 'n klein vissersdorpie tot een van die gewildste vakansieoorde in [[Suid-Afrika]] ontwikkel. Die [[N2]] nasionale pad loop teenaan die dorp verby. == Geskiedenis == Die Portugese seevaarders van die 15de eeu noem dit ''Bahia Formosa'', die Mooie Baai. Die dorp kry sy huidige naam van baron [[Joachim Ammena van Plettenberg]] ([[1739]]-[[1793]]), wat in die tydperk tussen [[1774]] en [[1785]] goewerneur van die Kaapkolonie was. In [[1787]] bou die [[VOC|Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] 'n hawe hier om die plaaslike hout oorsee te verskeep.<br /> Daar was ook 'n [[Walvisjag in Suid-Afrika|walvisstasie]] in Plettenbergbaai. Die stasie is in 1912 deur die Nore opgerig maar in 1920 verskuif na [[Durban]]. Die walvisstasie was bedryf op die area wat tans as Beacon Isle bekend staan. == Wapen == Plettenbergbaai se munisipale raad het in 1966 'n wapen by die Kaapse Provinsiale Administrasie geregistreer: ''Gedeel van goud en blou en op 'n rooi skildsoom sewe skulpe van silwer''. Die helmteken was 'n blou skildjie voor 'n swart anker tussen twee fisantvere, en die wapenspreuk "Animo et fide".<ref name=ok>Kaap die Goeie Hoop ''Amptelike koerant'' 3336 (18 Maart 1966).</ref> Hierdie wapen is op baron Joachim van Plettenberg s'n gebaseer. Die wapen is in 1971 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer.<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa: Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref> == Omgewing == Die [[Keurboomsrivier]] mond uit in die Keurboomsrivier[[strandmeer]] wat op sy beurt weer uitmond in die [[Indiese Oseaan]]. Sport soos [[hengel]], [[swem]], seiljagvaart en ski word op die lagune beoefen. Plettenbergbaai beskik oor drie lang strande waarvan Keurboomsstrand en Robbergstrand seker die bekendste is. Op [[Robberg-skiereiland|Robberg]], 'n klein [[skiereiland]] suid van die dorp, is 'n natuurbewaringsgebied van 243&nbsp;ha. Die skiereiland eindig in Cape Seal met sy [[Kaap Sealvuurtoring]]. Robberg dien ook as 'n natuurlike breekwater. Die strand by Robberg is as 'n [[blouvlagstrand]] gesertifiseer. Die bedreigde [[Knysnaseeperdjie]] (''Hippocampus capensis'') kom in die strandmeer voor. == Skeepswrakke == Verskeie skepe het hier gestrand: * [[São Gonçalo (skip)|São Goncalo]] (1630). * Jane (1888) * Athena (1967) == Galery == <gallery mode="packed"> Lêer:Beaconislehotelvoor.JPG|Die Beacon Isle-oord Lêer:Piesangrivierplet.JPG|Die Piesangrivier Lêer:Plet Bay.JPG|Die Keurboomsrivier se monding by Plettenbergbaai Lêer:PlettAnglikaansekerksy.JPG|Anglikaanse Kerk Lêer:Van Plettenberg Beacon (Replica).jpg|Replika van die Van Plettenbergbaken Lêer:Old Timber Store.JPG|Antieke houtstoor </gallery> == Sien ook == * [[St. Andrewskerk]], nasionale gedenkwaardigheid buite Plettenbergbaai. * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == * {{cite book |last=Erasmus |first= B.P.J.|authorlink=B.P.J. Erasmus |title=[[Op Pad in Suid-Afrika]]|year= 1995|publisher=Jonathan Ball Uitgewers |isbn= 1-86842-026-4}} {{Verwysings}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC4}} [[Kategorie:Baaie van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] r2ge0f5dod6x346y1magftw13r3bahu Mens 0 14780 2975076 2974833 2026-10-03T18:51:17Z JMK 649 2975076 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Mens | fossil_range = {{Fossil range|0.195|0}} <small>[[Middel-Pleistoseen]] – tans</small> | image = Akha-egpaar in Thailand, valskleur-KI-herskepping.jpg | image_caption = 'n Landelike Akha-egpaar in [[Thailand]]<sup>{{tooltip|KI|KI-konsep van bronfoto, sien lêerinligting}}</sup> | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Primates]] | subordo = [[Haplorhini]]vari | infraordo = [[Simiiformes]] | familia = [[Hominidae]] | genus = ''[[Homo]]'' | species = ''H. sapiens'' | species_authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | subspecies = '''''H. s. sapiens''''' }} Die moderne '''mens''' is ’n [[primaat]] van die [[soogdier]]genus ''[[Homo]]'', die [[spesie]] '''''Homo sapiens''''' en die subspesie ''Homo sapiens sapiens''. ''Homo sapiens'' is ’n [[Latyn]]se frase wat beteken "verstandige mens" of "wyse mens".<ref>[http://www.mnsu.edu/emuseum/biology/primates/primate_order.html Taksonomie van die lewende primate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050320092132/http://www.mnsu.edu/emuseum/biology/primates/primate_order.html |date=20 Maart 2005 }}, Minnesota-staatsuniversiteit Mankato, besoek op 4 April 2005.</ref> Mense is die enigste oorblywende lede van die [[Tribus|subtribus]] Hominina, ’n tak van die tribus [[Hominini]] wat tot die familie [[Hominidae|groot ape]] behoort. Hulle het ’n hoogs ontwikkelde [[brein]] wat tot abstrakte [[denke]], [[taal]], selfondersoek en ’n gemeenskapslewe in staat is.<ref>{{cite journal |vauthors=Goodman M, Tagle D, Fitch D, Bailey W, Czelusniak J, Koop B, Benson P, Slightom J |title=Primate evolution at the DNA level and a classification of hominoids |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_1990-03_30_3/page/260 |journal=J Mol Evol |volume=30 |issue=3 |pages=260–66 |year=1990 |pmid=2109087 |doi=10.1007/BF02099995}}</ref><ref>{{cite web |title=Hominidae Classification |work=Animal Diversity Web @ UMich |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/classification/Hominidae.html |access-date=25 September 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018224823/http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/classification/Hominidae.html |archive-date=18 Oktober 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hierdie vermoë, tesame met ’n regop postuur wat die boonste ledemate vry laat om voorwerpe te kan manipuleer, het die spesie meer as enige ander in staat gestel om gereedskap te gebruik. Vroeë Hominini – veral die [[Australopithecus africanus|Australopithecina]], wie se brein en [[anatomie]] in baie opsigte meer ooreenstem met dié van niemenslike voorouer-ape – word minder dikwels "mense" genoem as die Hominini van die genus ''[[Homo]]''.<ref>{{cite journal |author1=Tattersall Ian |author2=Schwartz Jeffrey |year=2009 |title=Evolution of the Genus Homo |url= |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |volume=37 |issue= |pages=67–92 |doi=10.1146/annurev.earth.031208.100202}}</ref> Verskeie van laasgenoemde Hominini het vuur gemaak en ’n groot deel van [[Eurasië]] beset, en was sowat 315&nbsp;000 jaar gelede die voorouers van die anatomies moderne ''Homo sapiens'' in [[Afrika]].<ref>{{cite journal |author1=Antón, Susan C. |author2=Swisher III, Carl C. |year=2004 |title=Early Dispersals of homo from Africa |url= |journal=Annual Review of Anthropology |volume=33 |issue= |pages=271–96 |doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.144024}}</ref><ref>{{cite journal |author=Trinkaus Erik |year=2005 |title=Early Modern Humans |url= |journal=Annual Review of Anthropology |volume=34 |issue= |pages=207–30 |doi=10.1146/annurev.anthro.34.030905.154913}}</ref> Hulle het sowat 50&nbsp;000 jaar gelede tekens van moderne gedrag begin toon. In verskeie migrasiegolwe het anatomies moderne mense uit Afrika migreer en die grootste deel van die wêreld bevolk.<ref name="evolutionthe1st4billionyears">{{cite book |title=Evolution: The First Four Billion Years |url=https://archive.org/details/evolutionfirstfo00mich |author=McHenry, H.M |chapter=Human Evolution |editor1=Michael Ruse |editor2=Joseph Travis |year=2009 |publisher=The Belknap Press of Harvard University Press |location=Cambridge, Massachusetts |isbn=978-0-674-03175-3 |page=[https://archive.org/details/evolutionfirstfo00mich/page/265 265]}}</ref> Die verspreiding van mense en hul groot en groeiende getalle het wêreldwyd ’n enorme [[Toekoms van die Aarde#Menslike invloed|impak]] op groot dele van die omgewing en miljoene plaaslike spesies gehad. Voordele wat hierdie [[Evolusie|evolusionêre]] sukses verduidelik, sluit in hul groter brein, wat ook probleemoplossing, redenasie, sosialisering en ’n sosiale leërvermoë moontlik gemaak het. Benewens die gereedskap wat hulle gebruik het, is hulle sover bekend die enigste bestaande spesie wat vuur maak en hul [[kos]] kook, [[klere]] dra en verskeie ander [[Tegnologie|tegnologieë]] en [[kuns]] skep. Mense is besonder goed met die gebruik van simboliese kommunikasiestelsels (soos taal en kuns) om hulself uit te druk en idees uit te ruil, en om hulself in nuttige groepe te organiseer. Hulle skep ingewikkelde sosiale strukture wat uit baie samewerkende en mededingende groepe bestaan, van [[familie]]s tot politieke [[Staat|state]]. Sosiale interaksie tussen mense het gelei tot die ontstaan van ’n uiters groot verskeidenheid waardes,<ref>Marshall T. Poe A History of Communications: Media and Society from the Evolution of Speech to the Internet. Cambridge: Cambridge University Press, 2011. {{ISBN|9780521179447}}</ref> sosiale norme en rituele, wat saam die grondslag van die menslike gemeenskap vorm. Nuuskierigheid en die begeerte om te verstaan en die omgewing te beïnvloed, en om verskynsels (of gebeure) te verduidelik en manipuleer, was die grondslag vir die ontwikkeling van [[wetenskap]], [[filosofie]], [[mitologie]], [[godsdiens]], [[antropologie]] en talle ander kennisterreine. Hoewel die menslike bestaan grootliks bevorder is deur die jag-en-versamel-praktyk in samelewings met noue bande,<ref>[http://www.britannica.com/topic/hunting-and-gathering-culture "Hunting and gathering culture"]. ''Encyclopædia Britannica'' (aanlyn). Encyclopædia Britannica Inc., 2016.</ref> het al hoe meer menslike bevolkings hulle sowat 10&nbsp;000 jaar gelede begin vestig, landbou beoefen<ref>"[http://www.ancient.eu/Neolithic/ Neolithic]." ''Ancient History Encyclopedia''. Ancient History Encyclopedia Limited. 2014.</ref> en diere getem, en so het die beskawing begin ontstaan. Hierdie gemeenskappe het algaande gegroei en oor die wêreld heen regeringsvorme, godsdiens en kultuur gevestig. Dit het mense in streke verenig om state en ryke te stig. Die vinnige ontwikkeling van wetenskaplike en mediese tegnieke in die [[19de eeu|19de]] en [[20ste eeu]] het gelei tot die ontwikkeling van brandstofgedrewe tegnologieë en langer lewens, en dit het veroorsaak dat die menslike bevolking eksponensieel gegroei het. Vandag raam die [[Verenigde Nasies]] die wêreldwye menslike bevolking op amper 7,6&nbsp;miljard.<ref name="UNDES-Pop"/> == Etimologie en definisie == Die algemene gebruik van die woord "mens" is vir die enigste oorlewende spesie van die genus ''Homo'', die moderne ''Homo sapiens'' wat anatomie en gedrag betref. In wetenskaplike terme het die betekenis van "[[hominied]]" en "[[hominien]]" in die afgelope dekades verander met die toenemende ontdekking en bestudering van die [[fossiel]]e voorouers van die moderne mens. Die voorheen duidelike onderskeid tussen mens en [[aap]] het vervaag, en dit het gelei tot die begrip dat hominiede verskeie spesies insluit, maar dat ''Homo'' en nabye verwante sedert die skeiding van die [[sjimpansee]] die enigste hominiene is. Daar is ook ’n onderskeid tussen "anatomies moderne" en [[Argaïese mense|"argaïese" mense]]. Laasgenoemde sluit die vroegste fossiele lede van die spesie in. Die woord "mens" ([[Nederlands]] ''mens'', [[Duits]] ''Mensch'', [[Sweeds]] ''människa'', [[Deens]] ''menneske'') is ’n variant van "man" (Duits ''Mann'', [[Engels]] ''man''), wat uiteindelik sou teruggaan op ’n [[Indo-Europees|Indo-Europese]] stam *''man-'': "dink" of *''ma-'': "meet". Hierdie stam word in Latyn aangetref ''mens, mentis'': "gees, [[verstand]]" (vergelyk Engels ''mind''), ''memoria'': "geheue, herinnering", [[Grieks]] ''menos'': "gees: "geheue", [[Sanskrit]] ''man-'': "dink, gees", [[Russies]] ''mnit''' "meen, dink". In [[Sanskriet|Oudindies]] bestaan ook ''Manu'': "(oer-)mens", moderne [[Hindi]] ''manusha'': "mens, man". Van hier af kom die wetenskaplike naam ''Homo sapiens'' (Latyn: "verstandige mens" of "wyse mens"). Die [[binomiale naam]] is gevestig deur [[Carl Linnaeus]] in sy 18de-eeuse werk ''[[Systema Naturae]]''.<ref>{{cite journal |last=Spamer |first=Earle E |date=29 Januarie 1999 |title=Know Thyself: Responsible Science and the Lectotype of Homo sapiens Linnaeus, 1758 |journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences |volume=149 |issue=1 |pages=109–14 |jstor=4065043}}</ref> == Geskiedenis == === Evolusie en omvang === {{Hoofartikel|Menslike evolusie}} Die genus ''Homo'' het ontwikkel en begin verskil van ander hominiene in Afrika nadat die menslike [[klade]] afgesplits het van die sjimpanseelyn van die hominiedtak (groot ape) van die primate. Moderne mense, wat gedefinieer word as die spesie ''Homo sapiens'', of spesifiek die enigste oorlewende subspesie, ''Homo sapiens sapiens'', het mettertyd al die [[kontinent]]e en groter [[eiland]]e beset en 125&nbsp;000 tot 60&nbsp;000 jaar gelede in Eurasië aangekom,<ref>{{cite web |url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/69197/title/Hints_of_earlier_human_exit_from_Africa |title=Hints of Earlier Human Exit From Africa |doi=10.1126/science.1199113 |publisher=Science News |access-date=1 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121003145418/http://www.sciencenews.org/view/generic/id/69197/title/Hints_of_earlier_human_exit_from_Africa |archive-date=3 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>Paul Rincon [http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-12300228 Humans 'left Africa much earlier'] BBC News, 27 Januarie 2011</ref> sowat 40&nbsp;000 jaar gelede in [[Australië]] en 15&nbsp;000 jaar gelede in die [[Amerikas]], en tussen die jare [[300]] en [[1280]] op afgeleë eilande soos [[Hawaii]], [[Paaseiland]], [[Madagaskar]] en [[Nieu-Seeland]].<ref name=Lowe>{{cite web |url=http://researchcommons.waikato.ac.nz/bitstream/10289/2690/1/Lowe%202008%20Polynesian%20settlement%20guidebook.pdf |title=Polynesian settlement of New Zealand and the impacts of volcanism on early Maori society: an update |last=Lowe |first=David J. |year=2008 |publisher=University of Waikato |accessdate=29 April 2010}}</ref><ref>{{cite journal |author=Appenzeller Tim |year=2012 |title=Human migrations: Eastern odyssey |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2012-05-03_485_7396/page/24|journal=Nature |volume=485 |issue= |pages=24–26 |doi=10.1038/485024a |pmid=22552074}}</ref> ==== Getuienis van molekulêre biologie ==== [[Lêer:Hominidae chart af.svg|duimnael|]] Die naaste bestaande verwante van die mens is die [[sjimpansee]] en [[gorilla]].<ref name=Wood>{{cite journal |author1=Wood, Bernard |author2=Richmond, Brian G. |title=Human evolution: taxonomy and paleobiology |journal=Journal of Anatomy |volume=197 |issue=1 |pages=19–60 |year=2000 |pmid=10999270 |pmc=1468107 |doi=10.1046/j.1469-7580.2000.19710019.x}}</ref> Met die volgordebepaling van die mens en sjimpansee se [[Genoom|genome]] word tans geraam die ooreenkoms tussen hul [[DNS]] is tussen 95% en 99%.<ref name=Wood/><ref>Ajit, Varki and David L. Nelson. 2007. Genomic Comparisons of Humans and Chimpanzees. Annu. Rev. Anthropol. 2007. 36:191–209</ref><ref>Ken Sayers, Mary Ann Raghanti, and C. Owen Lovejoy. 2012 Human Evolution and the Chimpanzee Referential Doctrine. Annual Review of Anthropology, Vol. 41</ref> Deur ’n metode genaamd molekulêre klok te gebruik, kan die benaderde tyd bereken word toe twee lyne gesplits het. Die [[gibbon]]s (familie Hylobatidae) en [[orang-oetang]]s (genus ''Pongo'') was die eerste groep wat gesplits het van die lyn wat tot die mens gelei het, daarna die gorillas (genus ''Gorilla''), gevolg deur die sjimpansees (genus ''Pan''). Die splitsing tussen die mens en sjimpansee het sowat 4-8&nbsp;miljoen jaar gelede plaasgevind tydens die [[Epog (geologie)|epog]] bekend as die [[Mioseen]].<ref>Ruvolo, M. 1997. Genetic Diversity in Hominoid Primates. Annual Review of Anthropology, Vol. 26, (1997), bl. 515–40</ref><ref name=Ruvolo1997>{{cite journal |author=Ruvolo, Maryellen |title=Molecular phylogeny of the hominoids: inferences from multiple independent DNA sequence data sets |url=http://mbe.oxfordjournals.org/cgi/reprint/14/3/248 |journal=Molecular Biology and Evolution |volume=14 |issue=3 |pages=248–65 |year=1997 |pmid=9066793 |doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a025761}}</ref> Tydens dié splitsing is [[chromosoom 2]] gevorm van twee ander [[Chromosoom|chromosome]], en dit het die mens gelaat met net 23 paar chromosome in vergelyking met die 24 paar van die ander ape.<ref name="fusion">[http://www.evolutionpages.com/chromosome_2.htm Human Chromosome 2 is a fusion of two ancestral chromosomes] by Alec MacAndrew; accessed 18 Mei 2006.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=x-WAHpC0Ah0 Evidence of Common Ancestry: Human Chromosome 2] (video) 2007</ref> ==== Getuienis van die fossielrekord ==== Daar is min fossiele getuienis vir die splitsing tussen die gorilla-, sjimpansee- en hominienlyn.<ref>{{cite journal |author=Begun David R |year=2010 |title=Miocene Hominids and the Origins of the African Apes and Humans |url= |journal=Annual Review of Anthropology |volume=39 |issue= |pages=67–84 |doi=10.1146/annurev.anthro.012809.105047}}</ref><ref>{{cite journal |author1=Begun David R. |author2=Nargolwalla Mariam C. |author3=Kordos Laszlo |year=2012 |title=European Miocene Hominids and the Origin of the African Ape and Human Clade |url= |journal=Evolutionary Anthropology |volume=21 |issue=1 |pages=10–23 |doi=10.1002/evan.20329 |pmid=22307721}}</ref> Die vroegste fossiele wat na bewering lede van die hominienlyn is, is ''[[Sahelanthropus tchadensis]]'' van 7&nbsp;miljoen jaar gelede, ''[[Orrorin tugenensis]]'' van sowat 5,7&nbsp;miljoen jaar gelede en ''Ardipithecus kadabba'' van sowat 5,6&nbsp;miljoen jaar gelede. Daar is al gesê elk van hierdie spesies het op twee voete geloop en was voorouers van latere hominiene, maar al dié bewerings word betwis. Dit is ook moontlik dat enigeen van die drie ’n voorouer van ’n ander tak van die Afrika-ape is, of ’n gesamentlike voorouer van hominiene en ander Afrika-ape. Die kwessie is steeds onopgelos. Uit hierdie vroeë spesies het die Australopithecina sowat 4&nbsp;miljoen jaar gelede gesplits in [[Paranthropus|robuuste]] en [[Australopithecus|delikate]] takke,<ref>{{cite journal |first1=Henry M. |last1=McHenry |first2=Katherine |last2=Coffing |journal=Annual Review of Anthropology |title=Australopithecus to Homo: Transformations in Body and Mind |volume=29 |pages=125–46 |doi=10.1146/annurev.anthro.29.1.125}}</ref> waarvan een (soos ''[[Australopithecus garhi]]'', van 2,5&nbsp;miljoen jaar gelede) waarskynlik ’n direkte voorouer van die genus ''Homo'' is.<ref>{{cite journal |title=Early Homo at 2.8 Ma from Ledi-Geraru, Afar, Ethiopia |url=https://archive.org/details/sim_science_science_2015-03-20_347_6228/page/1352 |first1=Brian |last1=Villmoare |first2=William H. |last2=Kimbel |first3=Chalachew |last3=Seyoum |first4=Christopher J. |last4=Campisano |first5=Erin N. |last5=DiMaggio |first6=John |last6=Rowan |first7=David R. |last7=Braun |first8=J. Ramón |last8=Arrowsmith |first9=Kaye E. |last9=Reed |journal=Science |date=20 Maart 2015 |volume=347 |issue=6228 |pages=1352–55 |doi=10.1126/science.aaa1343 |pmid=25739410}}</ref> Die vroegste lede van die genus ''Homo'' is ''[[Homo habilis]]'', wat sowat 2,8&nbsp;miljoen jaar gelede ontwikkel het.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-31718336 |title='First human' discovered in Ethiopia |work=BBC News |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504220727/https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-31718336 |archive-date=4 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ''Homo habilis'' word beskou as die eerste spesie wat volgens getuienis steengereedskap gebruik het. Onlangs, in 2015, is steengereedskap van voor die tyd van ''Homo habilis'' egter in Noordwes-[[Kenia]] ontdek wat na raming 3,3&nbsp;miljoen jaar oud is.<ref name="Harmand 2015">{{cite journal |last1=Harmand |first1=Sonia |last2=Lewis |first2=Jason E. |last3=Feibel |first3=Craig S. |last4=Lepre |first4=Christopher J. |last5=Prat |first5=Sandrine |last6=Lenoble |first6=Arnaud |last7=Boës |first7=Xavier |last8=Quinn |first8=Rhonda L. |last9=Brenet |first9=Michel |last10=Arroyo |first10=Adrian |last11=Taylor |first11=Nicholas |last12=Clément |first12=Sophie |last13=Daver |first13=Guillaume |last14=Brugal |first14=Jean-Philip |last15=Leakey |first15=Louise |last16=Mortlock |first16=Richard A. |last17=Wright |first17=James D. |last18=Lokorodi |first18=Sammy |last19=Kirwa |first19=Christopher |last20=Kent |first20=Dennis V. |last21=Roche |first21=Hélène |title=3.3-million-year-old stone tools from Lomekwi 3, West Turkana, Kenya |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_nature_2015-05-21_521_7552/page/310 |journal=Nature |volume=521 |issue=7552 |year=2015 |pages=310–15 |doi=10.1038/nature14464 |pmid=25993961}}</ref> ''Homo habilis'' se brein was omtrent dieselfde grootte as dié van ’n sjimpansee, en hul grootste aanpassing was om op twee voete te leer loop omdat hulle op die grond gewoon het. In die volgende miljoen jaar was daar ’n vergroting van die brein se massa in vergelyking met die liggaamsmassa, en met die aankoms van ''[[Homo erectus]]'' in die fossielrekord was daar ’n verdubbeling in die grootte van die brein. ''Homo erectus'' was die eerste hominienspesie wat Afrika verlaat het, en dié spesie het tussen 1,3 en 1,8&nbsp;miljoen jaar gelede deur Afrika, Asië en Europa versprei. Een deel van ''Homo erectus'', wat ook soms as ’n aparte spesie, ''[[Homo ergaster]]'', geklassifiseer word, het in Afrika agtergebly en in ''Homo sapiens'' ontwikkel. Daar word geglo hierdie spesie het die eerste keer vuur en ingewikkelde gereedskap gebruik. Die eerste oorgangsfossiele tussen ''Homo ergaster/erectus'' en argaïese mense is uit Afrika, soos ''[[Homo rhodesiensis]]'', maar oënskynlike oorgangspesies is ook al in Dmanisi, [[Georgië]], ontdek. Hierdie afstammelinge van Afrika se ''Homo erectus'' het van sowat 500&nbsp;000 jaar gelede af deur Eurasië versprei en in ''[[Homo antecessor]]'', ''[[Homo heidelbergensis]]'' en ''[[Homo neanderthalensis]]'' ontwikkel. Die eerste fossiele van anatomies moderne mense is uit die Middel-[[Steentydperk|Paleolitikum]], sowat 200&nbsp;000 jaar gelede, soos die Omo-oorblyfsels van [[Ethiopië]] en die fossiele van Herto, wat soms geklassifiseer word as ''[[Homo sapiens idaltu]]''.<ref name="White03">{{Cite journal |last=White |first=Tim D. |authorlink=Tim White (anthropologist) |last2=Asfaw |first2=B. |last3=DeGusta |first3=D. |last4=Gilbert |first4=H. |last5=Richards |first5=G. D. |last6=Suwa |first6=G. |last7=Howell |first7=F. C. |year=2003 |title=Pleistocene ''Homo sapiens'' from Middle Awash, Ethiopia |journal=Nature |volume=423 |issue=6491 |pages=742–47 |doi=10.1038/nature01669 |pmid=12802332 |postscript=}}</ref> Latere fossiele van argaïese ''Homo sapiens'' van Skhul in [[Israel]] en [[Suid-Europa]] begin sowat 90&nbsp;000 jaar gelede.<ref>{{Cite journal |journal=Journal of Human Evolution |title=Femoral neck-shaft angles of the Qafzeh-Skhul early modern humans, and activity levels among immature near eastern Middle Paleolithic hominids |author=Trinkaus, E. |authorlink=Erik Trinkaus |url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=4290541 |publisher=[[INIST-CNRS]] |year=1993 |volume=25 |pages=393–416 |issn=0047-2484 |doi=10.1006/jhev.1993.1058 |issue=5 |access-date=17 Januarie 2018 |archive-date=17 Oktober 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017024934/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN |url-status=dead }}</ref> ==== Anatomiese aanpassings ==== Menslike evolusie word gekenmerk deur ’n aantal [[morfologie (biologie)|morfologie]]se, ontwikkelings-, [[fisiologie]]se en [[gedrag]]sveranderings wat plaasgevind het sedert die splitsing tussen mense en sjimpansees. Die belangrikste van hierdie aanpassings is tweevoetigheid, ’n groter brein, verlengde swangerskappe en kinderjare en kleiner [[geslagsdimorfie]]. Die verhouding tussen al hierdie veranderings word steeds druk bespreek.<ref name=Boyd2003>{{cite book |author1=Boyd, Robert |author2=Silk, Joan B. |year=2003 |title=How Humans Evolved |url=https://archive.org/details/howhumansevolved03edboyd |location=New York City |publisher=Norton |isbn=0-393-97854-0}}</ref> Ander belangrike morfologiese veranderings sluit in ’n beter greep, ’n verandering wat die eerste keer by ''Homo erectus'' voorgekom het.<ref name=Brues1965>{{cite journal |author1=Brues, Alice M. |author2=Snow, Clyde C. |title=Physical Anthropology |journal=Biennial Review of Anthropology |year=1965 |volume=4 |pages=1–39 |url=https://books.google.com/books?id=9WemAAAAIAAJ&pg=PA1 |isbn=9780804717465}}</ref> Tweevoetigheid is die basiese aanpassing van die hominienlyn, en dit word beskou as die belangrikste oorsaak van ’n klomp skeletveranderings wat by alle tweevoetige hominiene voorkom. Die eerste tweevoetige hominien is vermoedelik óf ''Sahelanthropus''<ref name=Brunet2002>{{cite journal |last1=Brunet |first1=Michel |last2=Guy |first2=Franck |last3=Pilbeam |first3=David |last4=Mackaye |first4=Hassane Taisso |last5=Likius |first5=Andossa |last6=Ahounta |first6=Djimdoumalbaye |last7=Beauvilain |first7=Alain |last8=Blondel |first8=Cécile |last9=Bocherens |first9=Hervé |last10=Boisserie |first10=Jean-Renaud |last11=De Bonis |first11=Louis |last12=Coppens |first12=Yves |last13=Dejax |first13=Jean |last14=Denys |first14=Christiane |last15=Duringer |first15=Philippe |last16=Eisenmann |first16=Véra |last17=Fanone |first17=Gongdibé |last18=Fronty |first18=Pierre |last19=Geraads |first19=Denis |last20=Lehmann |first20=Thomas |last21=Lihoreau |first21=Fabrice |last22=Louchart |first22=Antoine |last23=Mahamat |first23=Adoum |last24=Merceron |first24=Gildas |last25=Mouchelin |first25=Guy |last26=Otero |first26=Olga |last27=Campomanes |first27=Pablo Pelaez |last28=De Leon |first28=Marcia Ponce |last29=Rage |first29=Jean-Claude |last30=Sapanet |first30=Michel |last31=Schuster |first31=Mathieu |last32=Sudre |first32=Jean |last33=Tassy |first33=Pascal |last34=Valentin |first34=Xavier |last35=Vignaud |first35=Patrick |last36=Viriot |first36=Laurent |last37=Zazzo |first37=Antoine |last38=Zollikofer |first38=Christoph |title=A new hominid from the Upper Miocene of Chad, Central Africa |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2002-07-11_418_6894/page/145 |journal=Nature |volume=418 |issue=6894 |pages=145–51 |year=2002 |pmid=12110880 |doi=10.1038/nature00879}}</ref> óf ''Orrorin''. ''[[Ardipithecus]]'', ’n ten volle tweevoetige,<ref name=White2015>{{citation |title=Neither chimpanzee nor human, Ardipithecus reveals the surprising ancestry of both |last1=White |first1=Tim D. |last2=Lovejoy |first2=C. Owen |last3=Asfaw |first3=Berhane |last4=Carlson |first4=Joshua P. |last5=Suwa |first5=Gen |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=112 |issue=16 |pages=4877–84 |date=April 2015 |doi=10.1073/pnas.1403659111 |bibcode=2015PNAS..112.4877W |postscript=.}}</ref> het eers later ontstaan. Die kneukellopers, die gorilla en sjimpansee, het min of meer in dieselfde tyd afgesplits, en óf ''Sahelanthropus'' óf ''Orrorin'' kan die mens se [[laaste gemeenskaplike voorsaat]] met dié diere wees. Die vroegste tweevoetiges het eindelik ontwikkel in die Australopithecina en later die genus ''Homo''. Daar is verskeie teorieë vir die ontwikkelingswaarde van tweevoetigheid. Dit is moontlik dat dit ontwikkel het omdat dit die hande vry gelaat het om na kos uit te reik en dit te dra, want dit het bewegingsenergie bespaar omdat dit die spesies toegelaat het om ver te hardloop en te jag, of as ’n strategie om hipertermie te voorkom deur die oppervlak wat direk aan die son blootgestel is, te verklein. Die menslike spesie het ’n veel groter brein ontwikkel as ander primate – so {{val|1330|u=cm3}} in moderne mense, meer as twee keer dié van ’n sjimpansee of gorilla.<ref name="Schoeneman">{{cite journal |title=Evolution of the Size and Functional Areas of the Human Brain |author=P. Thomas Schoenemann |journal=Annu. Rev. Anthropol. |year=2006 |volume=35 |pages=379–406 |doi=10.1146/annurev.anthro.35.081705.123210}}</ref> Die vergroting van die brein se massa in verhouding tot die liggaamsmassa het begin by ''Homo habilis'', waarvan die brein teen {{val|600|u=cm3}} effens groter was as dié van sjimpansees. Dit het voortgeduur met ''Homo erectus'' ({{val|800|u=cm3}} tot {{val|1100|u=cm3}}) en ’n maksimum bereik by die Neanderdallers ({{val|1200|u=cm3}} tot {{val|1900|u=cm3}}), selfs groter as dié van ''Homo sapiens'' (maar kleiner in verhouding tot die liggaamsmassa).<ref>[http://archaeologyinfo.com/homo-neanderthalensis/ Homo neanderthalensis – Homo neanderthalensis is a widely known but poorly understood hominid ancestor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908094004/http://archaeologyinfo.com/homo-neanderthalensis/ |date= 8 September 2015 }}. Archaeologyinfo.com. Besoek op 24 Mei 2014.</ref> Die patroon van menslike nageboortelike breingroei verskil van dié van ander ape en sorg vir langer tydperke van sosiale leerprosesse en die aanleer van tale by jong mense. Die verskille in struktuur kan egter nog belangriker wees as die verskille in grootte.<ref name=Park2007>{{cite journal |author1=Park, Min S. |author2=Nguyen, Andrew D. |author3=Aryan, Henry E. |author4=U, Hoi Sang |author5=Levy, Michael L. |author6=Semendeferi, Katerina |title=Evolution of the human brain: changing brain size and the fossil record |url=https://archive.org/details/sim_neurosurgery_2007-03_60_3/page/555 |journal=Neurosurgery |year=2007 |volume=60 |issue=3 |pages=555–62 |pmid=17327801 |doi=10.1227/01.NEU.0000249284.54137.32}}</ref><ref name=Bruner2007>{{cite journal |last1=Bruner |first1=Emiliano |title=Cranial shape and size variation in human evolution: structural and functional perspectives |journal=Child's Nervous System |volume=23 |issue=12 |pages=1357–65 |year=2007 |pmid=17680251 |doi=10.1007/s00381-007-0434-2}}</ref><ref>{{cite journal |author=Potts Richard |year=2012 |title=Evolution and Environmental Change in Early Human Prehistory |url= |journal=Annu. Rev. Anthropol. |volume=41 |issue= |pages=151–67 |doi=10.1146/annurev-anthro-092611-145754}}</ref><ref>{{cite journal |author1=Leonard William R. |author2=Snodgrass J. Josh |author3=Robertson Marcia L. |year=2007 |title=Effects of Brain Evolution on Human Nutrition and Metabolism |url= |journal=Annu. Rev. Nutr. |volume=27 |issue= |pages=311–27 |doi=10.1146/annurev.nutr.27.061406.093659 |pmid=17439362}}</ref> Die vergroting in volume het verskillende dele van die brein verskillend geraak – die temporale lobbe, wat sentrums vir taalprosessering bevat, het buite verhouding ontwikkel, net so die prefrontale korteks wat te doen het met ingewikkelde besluitneming en die tempering van sosiale gedrag.<ref name="Schoeneman"/> Die vergoting van die brein se massa in verhouding tot die liggaamsmassa word verbind met ’n groter klem op [[vleis]] in die dieet,<ref>{{cite web |url=http://berkeley.edu/news/media/releases/99legacy/6-14-1999a.html |title=06.14.99 – Meat-eating was essential for human evolution, says UC Berkeley anthropologist specializing in diet |work=Berkeley.edu |date=14 Junie 1999 |access-date=31 Januarie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516050448/https://www.berkeley.edu/news/media/releases/99legacy/6-14-1999a.html |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thefreelibrary.com/Meat+in+the+human+diet:+an+anthropological+perspective-a0169311689 |title=Meat in the human diet: an anthropological perspective. – Free Online Library |work=Thefreelibrary.com |date=1 September 2007 |accessdate=31 Januarie 2012}}</ref> of met die ontwikkeling van kos kook,<ref name=PNAS>{{cite journal |url=http://www.pnas.org/content/108/35/14555.full?sid=95c4876b-9870-4259-888f-24a6179be4fc |title=Phylogenetic rate shifts in feeding time during the evolution of Homo |first=Chris |last=Organ |work=PNAS |date=22 Augustus 2011 |accessdate=17 April 2012 |doi=10.1073/pnas.1107806108 |pmid=21873223 |volume=108 |pmc=3167533 |pages=14555–59}}</ref> en daar is voorgestel<ref>{{cite journal |last1=Dunbar |first1=Robin I.M. |title=The Social Brain Hypothesis |journal=Evolutionary anthropology |date=1998 |url=http://psych.colorado.edu/~tito/sp03/7536/Dunbar_1998.pdf |accessdate=8 Junie 2016 |archive-date=12 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412210459/http://psych.colorado.edu/~tito/sp03/7536/Dunbar_1998.pdf |url-status=dead }}</ref> intelligensie het toegeneem uit reaksie op ’n groter nodigheid om sosiale probleme op te los namate die menslike gemeenskap ingewikkelder geraak het. Die kleiner mate van geslagsdimorfie is veral sigbaar in die kleiner manlike oogtande in vergelyking met ander aapsoorte s’n (behalwe dié van gibbons). Nog ’n belangrike fisiologiese verandering is die afname in sigbare menslike bronstigheid. Mense is die enigste ape by wie die vroue heeljaar vrugbaar is en by wie daar geen spesiale tekens van vrugbaarheid in die liggaam is nie (soos genitale swelling tydens bronstigheid). Daar is egter steeds ’n mate van geslagsdimorfie in die verspreiding van liggaamshare en onderhuidse vet, asook in grootte (mans is sowat 25% groter as vroue). Hierdie veranderinge kan ’n teken wees van groter afparing as ’n moontlike oplossing vir die behoefte aan groter betrokkenheid van ouers vanweë die langer kinderjare van hul kroos. === Die opkoms van ''Homo sapiens'' === [[Lêer:World map of prehistoric human migrations.jpg|duimnael|’n Wêreldkaart van vroeë menslike migrasies volgens mitochondriale bevolkingsgenetika (die syfers is [[millennium]]s gelede; die Noordpool is in die middel).]] Teen die begin van die Laat [[Steentydperk]] (50&nbsp;000 gelede) het volle moderne gedrag ontwikkel, insluitende [[taal]], [[musiek]] en ander kultuuraspekte.<ref>{{cite journal |author=Nowell April |year=2010 |title=Defining Behavioral Modernity in the Context of Neandertal and Anatomically Modern Human Populations |url= |journal=Annual Review of Anthropology |volume=39 |issue= |pages=437–52 |doi=10.1146/annurev.anthro.012809.105113}}</ref><ref>{{cite journal |author1=Francesco d'Errico |author2=Chris B |year=2011 |title=Evolution, revolution or saltation scenario for the emergence of modern cultures? |url= |journal=Phil. Trans. R. Soc. B |volume=366 |issue=1567 |pages=1060–69 |doi=10.1098/rstb.2010.0340 |pmid=21357228 |pmc=3049097}}</ref> Namate die moderne mens uit Afrika getrek het, het hulle ander hominiede, soos [[Neanderdaller]]s en die sogenaamde [[Denisova-hominien]]e, teengekom. Oor die aard van die wisselwerking tussen vroeë mense en hierdie susterspesies word al lank gedebatteer: Die vraag is of mense hierdie vroeëre spesies vervang het en of hulle genoeg ooreengestem het om te verbaster. In laasgenoemde geval het vroeëre bevolkings dalk bygedra tot die genetiese materiaal van die moderne mens.<ref name=Grine2009>{{cite book |author=Wood, Bernard A. |editor1=Grine, Frederick E. |editor2=Fleagle, John G. |editor3=Leakey, Richard E. |chapter=Where does the genus ''Homo'' begin, and how would we know? |title=The First Humans: Origin and Early Evolution of the Genus ''Homo'' |year=2009 |publisher=Springer |location=London, UK |isbn=978-1-4020-9979-3 |pages=17–27 |url=https://books.google.com/books?id=ITp_RnsPfzQC&pg=PA17}}</ref> Onlangse studies van die menslike en Neanderdaller-genome dui op geenoordrag tussen argaïese ''Homo sapiens'' en die Neanderdallers en Denisova-hominiene.<ref>{{cite journal |journal=Nature |volume=464 |pages=838–39 |doi=10.1038/464838a |title=Human evolution: Stranger from Siberia |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-04-08_464_7290/page/838 |author=Brown, Terence A. |issue=7290 |pmid=20376137 |date=8 April 2010}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Reich |first1=David |last2=Patterson |first2=Nick |last3=Kircher |first3=Martin |last4=Delfin |first4=Frederick |last5=Nandineni |first5=Madhusudan R. |last6=Pugach |first6=Irina |last7=Ko |first7=Albert Min-Shan |last8=Ko |first8=Ying-Chin |last9=Jinam |first9=Timothy A. |last10=Phipps |first10=Maude E. |last11=Saitou |first11=Naruya |last12=Wollstein |first12=Andreas |last13=Kayser |first13=Manfred |last14=Pääbo |first14=Svante |last15=Stoneking |first15=Mark |title=Denisova Admixture and the First Modern Human Dispersals into Southeast Asia and Oceania |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2011-10-07_89_4/page/516 |journal=The American Journal of Human Genetics |volume=89 |issue=4 |pages=516–28 |year=2011 |pmid=21944045 |pmc=3188841 |doi=10.1016/j.ajhg.2011.09.005}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Hebsgaard MB, Wiuf C, Gilbert MT, Glenner H, Willerslev E |title=Evaluating Neanderthal genetics and phylogeny |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_2007-01_64_1/page/50 |journal=J. Mol. Evol. |volume=64 |issue=1 |pages=50–60 |year=2007 |pmid=17146600 |doi=10.1007/s00239-006-0017-y}}</ref> In Maart 2016 is resultate gepubliseer wat daarop dui moderne mense het op verskeie geleenthede met hominiene, onder andere Neanderdallers en Denisova-hominiene, gekruisteel.<ref name="NYT-20160317">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=Humans Interbred With Hominins on Multiple Occasions, Study Finds |url=https://www.nytimes.com/2016/03/22/science/neanderthals-interbred-with-humans-denisovans.html |date=17 Maart 2016 |work=The New York Times |access-date=17 Maart 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429083234/https://www.nytimes.com/2016/03/22/science/neanderthals-interbred-with-humans-denisovans.html |archive-date=29 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hierdie migrasie uit Afrika het na raming sowat 70&nbsp;000 jaar v.C. uit Noordoos-Afrika begin. Huidige getuienis dui daarop daar was net een so ’n migrasie en dat net ’n paar honderd individue betrokke was. Verreweg die meerderheid van mense het in Afrika gebly en by ’n verskeidenheid omgewings aangepas.<ref>{{cite journal |last=Vigilant |title=African populations and the evolution of human mitochondrial DNA |url=https://archive.org/details/sim_science_1991-09-27_253_5027/page/1503 |journal=Science |year=1991 |volume=253 |issue=5027 |pages=1503–07 |doi=10.1126/science.1840702 |pmid=1840702|display-authors=etal}}</ref> Die moderne mens het daarna wêreldwyd versprei en vroeëre hominiene vervang – óf deur mededinging óf deur verbastering. Teen 40&nbsp;000&nbsp;v.C. het hulle in Eurasië en [[Oseanië]] gewoon, en minstens 14&nbsp;500 jaar gelede in die Amerikas.<ref name=Wolman2008>{{cite journal |author=Wolman, David |date=3 April 2008 |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2008/04/080403-first-americans.html |title=Fossil Feces Is Earliest Evidence of N. America Humans |publisher=news.nationalgeographic.com |access-date=18 Januarie 2018 |archive-date= 7 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080407051931/http://news.nationalgeographic.com/news/2008/04/080403-first-americans.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal |author=Wood B |year=1996 |title=Human evolution |url=https://archive.org/details/sim_bioessays_1996-12_18_12/page/945|journal=BioEssays |volume=18 |issue=12 |pages=945–54 |doi=10.1002/bies.950181204 |pmid=8976151}}</ref> === Oorgang tot die beskawing === [[Lêer:Einscharpflug - Farmer plowing in Fahrenwalde, Mecklenburg-Vorpommern, Germany.jpg|duimnael|Die opkoms van landbou en die [[mak maak|temming]] van diere het gelei tot stabiele menslike gemeenskappe.]] Tot sowat 10&nbsp;000 jaar gelede was mense jagter-versamelaars. Hulle het geleidelik ’n groot deel van die natuurlike omgewing oorheers. Hulle het oor die algemeen in klein groepe bekend as bandgemeenskappe gewoon, dikwels in grotte. Die uitvinding van landbou het aanleiding gegee tot die [[Neolitikum]]-rewolusie, toe toegang tot kosvoorraad gelei het tot die vorming van permanente menslike gemeenskappe, die temming van diere en die gebruik van metaalgereedskap – vir die eerste keer in die geskiedenis. Landbou het handel en samewerking aangemoedig, en het gelei tot komplekser gemeenskappe. Die vroeë gemeenskappe van [[Mesopotamië]], [[Egipte]], [[Indië]], [[China]], die [[Maja]], [[Griekeland]] en [[Romeinse Ryk|Rome]] was van die eerstes van die beskawing.<ref>{{cite book |author1=Thomas F. X. Noble |author2=Barry Strauss |author3=Duane Osheim |author4=Kristen Neuschel |author5=Elinor Accamp |title=Cengage Advantage Books: Western Civilization: Beyond Boundaries |url=https://books.google.com/books?id=Td4WAAAAQBAJ&pg=PA16&dq=western+civilisation+egypt&hl=en&sa=X&ei=i6mgVcGQOOPjywONz6WIDQ&ved=0CB0Q6AEwADgK#v=onepage&q=western%20civilisation%20egypt&f=false |accessdate=11 Julie 2015 |isbn=9781285661537}}</ref><ref>{{cite web |last1=Spielvogel |first1=Jackson |title=Western Civilization: Volume A: To 1500 |url=https://books.google.com/books?id=LceiAgAAQBAJ&pg=PT65&dq=western+civilisation+egypt&hl=en&sa=X&ei=i6mgVcGQOOPjywONz6WIDQ&ved=0CC4Q6AEwAjgK#v=onepage&q=western%20civilisation%20egypt&f=false |publisher=Cenpage Learning |accessdate=11 Julie 2015}}</ref><ref>{{cite book |title=Greek Ways: How the Greeks Created Western Civilization |last=Thornton |first=Bruce |year=2002 |publisher=Encounter Books |location=San Francisco, CA, USA |isbn=1-893554-57-0 |pages=1–14 |url=https://books.google.com/?id=fa6swJv64xkC&printsec=frontcover&dq=Greek+Ways:+How+the+Greeks+Created+Western+Civilization#v=onepage&q=Greek%20Ways%3A%20How%20the%20Greeks%20Created%20Western%20Civilization&f=false}}</ref> In die laat [[Middeleeue]] en vroeë moderne tyd het rewolusionêre idees en tegnologieë ontstaan. Oor die volgende 500 jaar het verkenningstogte en Europese [[Kolonisasie|kolonialisme]] groot dele van die wêreld onder Europese beheer geplaas, en dit het gelei tot latere onafhanklikheidstryde. Die idee van ’n moderne wêreld wat onderskei kan word van ’n antieke wêreld is geskoei op ’n vinnige vooruitgang in ’n kort tydperk op baie gebiede. Dit het tot nuwe teorieë gelei soos [[evolusie]] en [[psigoanalise]], wat die mens se idee van homself verander het. Die Wetenskaplike, Tegnologiese en [[Nywerheidsrewolusie]] tot in die [[19de eeu]] het onafhanklike ontdekkings tot gevolg gehad soos beeldtegnologie, vervoerinnovasies soos die [[motor]] en [[vliegtuig]], en energie-ontwikkeling soos [[steenkool]] en [[elektrisiteit]].<ref>{{cite web |title=Greatest Engineering Achievements of the 20th Century |url=http://www.greatachievements.org/ |website=greatachievements.org |access-date=7 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323183423/http://www.greatachievements.org/ |archive-date=23 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit gaan hand aan hand met bevolkingsgroei<ref>{{cite web |url=http://www.geohive.com/earth/his_history1.aspx |title=GeoHive – Regional Population 1750–2050 |website=GeoHive |access-date=8 Junie 2016 |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20170223001434/http://www.geohive.com/earth/his_history1.aspx |archive-date=23 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en ’n langer lewensverwagting. Die wêreldbevolking het in die 19de en 20ste eeu talle kere geweldig toegeneem – byna 10% van die 100&nbsp;miljard mense wat al geleef het, het in die laaste eeu geleef.<ref>{{cite web |url=http://necrometrics.com/all20c.htm |title=Twentieth Century Atlas – Worldwide Statistics of Casualties, Massacres, Disasters and Atrocities |website=Necrometrics.com |access-date=8 Junie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115024448/http://www.necrometrics.com/all20c.htm |archive-date=15 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Met die aanbreek van die inligtingseeu aan die einde van die 20ste eeu het die moderne mens geleef in ’n wêreld wat toenemend [[Globalisering|geglobaliseer]] geraak het. In 2010 kon byna 2&nbsp;miljard mense deur die [[internet]] met mekaar kommunikeer,<ref>{{cite web |url=http://www.internetworldstats.com/stats.htm |title=Internet Usage Statistics – The Internet Big Picture |website=Internet World Stats |access-date=19 November 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522094328/https://www.internetworldstats.com/stats.htm |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en 3,3&nbsp;miljard met [[Selfoon|selfone]].<ref>{{cite web |url=http://investing.reuters.co.uk/news/articleinvesting.aspx?type=media&storyID=nL29172095 |title=Reuters homepage |publisher=Reuters |accessdate=19 November 2010 |archive-date=17 Desember 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217165448/http://investing.reuters.co.uk/news/articleinvesting.aspx?type=media&storyID=nL29172095 |url-status=dead }}</ref> Die menslike beskawing het egter ook gelei tot die vernietiging van die omgewing, en besoedeling het grootliks bygedra tot die massuitwissing van ander lewensvorme (die [[Toekoms van die Aarde#Menslike invloed|Holoseen-uitwissing]]),<ref>{{cite journal |last1=Pimm |first1=S. |last2=Raven |first2=P. |last3=Peterson |first3=A. |last4=Sekercioglu |first4=C. H. |last5=Ehrlich |first5=P. R. |title=Human impacts on the rates of recent, present, and future bird extinctions |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2006-07-18_103_29/page/10941 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=29 |pages=10941–6 |year=2006 |pmid=16829570 |pmc=1544153 |doi=10.1073/pnas.0604181103}}<br />*{{cite journal |vauthors=Barnosky AD, Koch PL, Feranec RS, Wing SL, Shabel AB |title=Assessing the causes of late Pleistocene extinctions on the continents |url=https://archive.org/details/sim_science_2004-10-01_306_5693/page/70 |journal=Science |volume=306 |issue=5693 |pages=70–75 |year=2004 |pmid=15459379 |doi=10.1126/science.1101476}}</ref> wat in die toekoms verder versnel kan word deur [[aardverwarming]].<ref>{{cite journal |last1=Lewis |first1=O. T. |title=Climate change, species-area curves and the extinction crisis |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=361 |issue=1465 |pages=163–71 |year=2006 |pmid=16553315 |pmc=1831839 |doi=10.1098/rstb.2005.1712}}</ref> == Habitat en bevolking == [[Lêer:BlackMarble20161km.jpg|duimnael|Die [[Aarde]] soos in 2016 uit die ruimte gesien, wys in hoe ’n mate die mens die planeet bewoon. Die helder dele is die digs bevolkte gebiede en dié wat finansieel in staat is om dit te verlig.]] [[Lêer:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January.jpg|duimnael|[[Tokio]], die wêreld se grootste metropolitaanse gebied, is ’n voorbeeld van ’n massanedersetting bekend as ’n [[stad]].]] Vroeë menslike nedersettings was afhanklik van die nabyheid aan [[water]] en, na gelang van die leefstyl, ander natuurlike bronne vir [[kos]] soos gebiede met baie diere wat gejag kon word of bewerkbare grond waar gewasse geplant en diere aangehou kon word. Mense het ’n besondere vermoë om hul habitat aan te pas deur middel van tegnologie, met byvoorbeeld [[besproeiing]], stedelike beplanning, bouwerk, [[vervoer]], [[kos]]vervaardiging en [[ontbossing]], maar menslike nedersettings bly kwesbaar vir [[natuurramp]]e.<ref>{{cite web |url=http://siteresources.worldbank.org/INTLACREGTOPHAZMAN/Resources/EN_Breve_Oct03_32_Nat_Dis_EN.pdf |title=Natural disasters and the urban poor |publisher=Wêreldbank |date=Oktober 2003}}</ref> Doelbewuste habitatsveranderings word gewoonlik aangebring met die oog op materiële rykdom, om ’n aangenamer temperatuur te verseker, die hoeveelheid kos te vermeerder, estetika te verbeter of om toegang tot bronne en ander nedersettings te vergemaklik. Met die toename van grootskaalse handels- en vervoerinfrastrukture het die nabyheid aan sulke bronne onnodig geraak, en op baie plekke is dit nie meer ’n dryfkrag agter die groei of verval van ’n bevolking nie. Danksy tegnologie kan die mens ses van die aarde se sewe kontinente bewoon en by feitlik alle klimate aanpas. Die mens is egter nie eweredig oor die aarde versprei nie; sommige dele is dig bevolk en ander soos [[Antarktika]] is feitlik onbewoon.<ref>{{cite web |url=http://www.nbcnews.com/id/42721506/ns/technology_and_science-science/t/purest-places-earth/#.WVFe87SQxjo |title=The 10 purest places on Earth |last=Gammon |first=Katharine |publisher=NBC |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028203519/http://www.nbcnews.com/id/42721506/ns/technology_and_science-science/t/purest-places-earth/#.WVFe87SQxjo |archive-date=28 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=18 Januarie 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/geography/population/population_distribution_rev1.shtml |publisher=BBC |title=Population distribution and density}}</ref> In die laaste eeu het die mens Antarktika, onderwateromgewings en die [[ruimte]] verken, maar grootskaalse kolonisasie van dié omgewings is nog nie haalbaar nie. Met ’n bevolking van oor die 7&nbsp;miljard is mense van die volopste van die groot soogdiere. Die meeste mense (61%) woon in Asië. Die ander woon in die Amerikas (14%), Afrika (14%), Europa (11%) en Oseanië (0,5%).<ref>{{cite journal |vauthors=Bunn SE, Arthington AH |title=Basic principles and ecological consequences of altered flow regimes for aquatic biodiversity |url=https://archive.org/details/sim_environmental-management_2002-10_30_4/page/492 |journal=Environmental Management |volume=30 |issue=4 |pages=492–507 |year=2002 |pmid=12481916 |doi=10.1007/s00267-002-2737-0}}</ref> Die bewoning van geslote [[ekologie]]se stelsels in ongenaakbare omgewings, soos Antarktika en die buitenste ruim, is duur, kort en beperk tot wetenskaplike, nywerheids- of militêre ekpedisies. Die lewe in die ruimte is steeds sporadies, met nie meer as 13 mense op ’n gegewe tydstip in die ruimte nie.<ref>{{cite web |author=Nancy Atkinson |url=http://www.universetoday.com/27924/soyuz-rockets-to-space-13-humans-now-in-orbit/ |title=Soyuz Rockets to Space; 13 Humans Now in Orbit |publisher=Universetoday.com |date=26 Maart 2009 |accessdate=10 November 2011}}</ref> Tussen 1969 en 1972 het twee mense op ’n slag vir kort rukkies op die [[maan]] deurgebring. Tot dusver het die mens nog geen ander [[hemelliggaam]] besoek nie, hoewel daar ’n aaneenlopende menslike teenwoordigheid in die ruimte is sedert die lansering van die aanvanklike bemanning van die [[Internasionale Ruimtestasie]] op [[31 Oktober]] [[2000]].<ref name="urlNASA">{{cite web |author=Kraft, Rachel |title=JSC celebrates ten years of continuous human presence aboard the International Space Station |url=http://www.jsc.nasa.gov/jscfeatures/articles/000000945.html |publisher=Johnson Space Center |work=JSC Features |date=11 Desember 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616204254/http://www.jsc.nasa.gov/jscfeatures/articles/000000945.html |archive-date=16 Junie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Mensgemaakte voorwerpe het wel al ander hemelliggame besoek.<ref>{{cite web |url=http://www.jpl.nasa.gov/missions/mars-science-laboratory-curiosity-rover-msl/ |title=Mission to Mars: Mars Science Laboratory Curiosity Rover |publisher=Jet Propulsion Laboratory |access-date=26 Augustus 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511183019/https://www.jpl.nasa.gov/missions/mars-science-laboratory-curiosity-rover-msl/ |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Rosetta/Touchdown!_Rosetta_s_Philae_probe_lands_on_comet |title=Touchdown! Rosetta's Philae probe lands on comet |date=12 November 2014 |publisher=European Space Agency |access-date=26 Augustus 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011174543/http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Rosetta/Touchdown!_Rosetta_s_Philae_probe_lands_on_comet |archive-date=11 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://science.nasa.gov/missions/near/ |title=NEAR-Shoemaker |publisher=Nasa |access-date=26 Augustus 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160831063237/http://science.nasa.gov/missions/near/ |archive-date=31 Augustus 2016 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Sedert 1800 het die wêreldbevolking toegeneem van ’n [[miljard]]<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/411162.stm |access-date=5 Februarie 2008 |work=BBC News |title=World's population reaches six billion |date=5 Augustus 1999 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170907162914/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/411162.stm |archive-date=7 September 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> tot oor die 7&nbsp;miljard.<ref name=7billpop>{{cite web |title=UN population estimates. |url=http://esa.un.org/unpd/wpp/unpp/p2k0data.asp |work=Population Division, United Nations |access-date=4 Julie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110507234347/http://esa.un.org/unpd/wpp/unpp/p2k0data.asp |archive-date= 7 Mei 2011 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In 2004 het sowat 2,5&nbsp;miljard uit 6,3&nbsp;miljard mense (39,7%) in stedelike gebiede gewoon; in Februarie 2008 het die VN geraam die helfte van die wêreld se bevolking sou teen die einde van die jaar in stede woon.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4561183.stm |work=BBC News |first=David |last=Whitehouse |title=Half of humanity set to go urban |date=19 Mei 2005 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620204956/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4561183.stm |archive-date=20 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Mense in stede se probleme sluit in verskeie vorme van besoedeling en [[misdaad]],<ref>[https://bjs.ojp.usdoj.gov/content/pub/pdf/usrv98.pdf]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130224090226/http://bjs.ojp.usdoj.gov/content/pub/pdf/usrv98.pdf |date=24 Februarie 2013 }} Urban, Suburban, and Rural Victimization, 1993–98 U.S. Department of Justice, Bureau of Justice Statistics. Besoek op 29 Oktober 2006</ref> veral in die middestede en voorstedelike krotbuurte. Beide die algehele bevolking en die deel wat in stede woon, sal na verwagting in die komende dekades aansienlik styg.<ref name=UN-pop-all>{{cite web |title=World Urbanization Prospects, the 2011 Revision |url=http://esa.un.org/unup/CD-ROM/Urban-Rural-Population.htm |work=Population Division, United Nations |access-date=4 Julie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026120431/http://esa.un.org/unup/CD-ROM/Urban-Rural-Population.htm |archive-date=26 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Mense het ’n drastiese invloed op die omgewing. Hulle is aan die bopunt van die [[voedselketting]], en ander diere maak selde op hulle jag.<ref>''Scientific American'' (1998). [http://www.csulb.edu/~kmacd/346IQ.html Evolution and General Intelligence: Three hypotheses on the evolution of general intelligence] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060913155148/http://www.csulb.edu/~kmacd/346IQ.html |date=13 September 2006 }}.</ref> Die mens is waarskynlik die hoofoorsaak van globale [[Klimaatverandering|klimaatsverandering]] weens grondontwikkeling, die verbranding van [[fossielbrandstof]] en besoedeling.<ref>{{cite web |url=http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/007.htm |title=Climate Change 2001: Working Group I: The Scientific Basis |publisher=grida.no/ |access-date=30 Mei 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160617020742/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/007.htm |archive-date=17 Junie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> As dit teen die huidige tempo voortduur, word voorspel klimaatsverandering sal in die volgende eeu die helfte van die plant- en dierspesies uitwis.<ref>American Association for the Advancement of Science. [http://atlas.aaas.org/index.php?sub=foreword Foreword] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080304110611/http://atlas.aaas.org/index.php?sub=foreword |date= 4 Maart 2008 }}. ''AAAS Atlas of Population & Environment''.</ref><ref>Wilson, E.O. (2002). ''The Future of Life''.</ref> == Biologie == === Anatomie en fisiologie === {{Dubbelbeeld|regs|Anterior view of human female and male, with labels af.svg|250|Uomo Vitruviano.jpg|250|LINKS BO: Die vooraansig van ’n vrou en man, met basiese eienskappe. REGS BO: ''Vitruviaanse Mens''. [[Leonardo da Vinci]] se voorstelling word dikwels gebruik as ’n simbool van die simmetrie van die menslike liggaam en, deur uitbreiding, van die hele heelal.}} Die meeste aspekte van die menslike fisiologie stem ooreen met dié van diere. Die menslike liggaam bestaan uit die bene, torso, arms, nek en kop. ’n Volwasse liggaam het sowat 100&nbsp;biljoen (10<sup>14</sup>) [[Sel (biologie)|selle]]. Die belangrikste liggaamstelsels is die [[senuweestelsel|senuwee-]], [[Hart|kardiovaskulêre]], [[asemhalingstelsel|asemhaling-]], [[spysverteringstelsel|spysvertering-]], [[Endokriene stelsel|endokriene]], [[Immuunstelsel|immuun-]], [[Vel|bedekking-]], [[Limf|limf-]], [[spier]]-[[skelet]]-, [[voortplanting]]- en [[Urine|urienstelsel]].<ref name=Greg_Roza>[https://books.google.com/books?id=vhO8Ia2ik7oC&dq=human+body+cells+trillion&source=gbs_navlinks_s Page 21] Inside the human body: using scientific and exponential notation. Author: Greg Roza. Edition: Illustrated. Publisher: The Rosen Publishing Group, 2007. {{ISBN|1-4042-3362-8}}, {{ISBN|978-1-4042-3362-1}}. Length: 32pages</ref><ref>{{cite web |title=Human Anatomy |url=http://www.innerbody.com/htm/body.html |publisher=Inner Body |access-date=6 Januarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517113501/https://www.innerbody.com/htm/body.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Mense het, nes die meeste ander ape, nie ’n uitwendige stert nie en behoort tot verskeie [[bloedgroep]]e, hulle het opponeerbare duime en [[geslagsdimorfie]]. Die klein anatomiese verskil tussen die mens en die sjimpansee is eersgenoemde se tweevoetigheid. Een belangrike verskil is dat mense vinniger en akkurater kan gooi as ander diere. Mense is ook van die beste langafstandnaellopers in die diereryk, maar stadiger oor kort afstande.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2009/10/27/health/27well.html |work=The New York Times |title=The Human Body Is Built for Distance |first=Tara |last=Parker-Pope |date=27 Oktober 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519024840/https://www.nytimes.com/2009/10/27/health/27well.html |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="O'Neil">{{cite web |last=O'Neil |first=Dennis |title=Humans |url=http://anthro.palomar.edu/primate/prim_8.htm |work=Primates |publisher=Palomar College |accessdate=6 Januarie 2013 |archive-date=11 Januarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130111004211/http://anthro.palomar.edu/primate/prim_8.htm |url-status=dead }}</ref> Mense se minder digte liggaamshare en produktiewer sweetkliere help hitte-uitputting voorkom terwyl hulle oor langer afstande hardloop.<ref>{{cite web |last=John |first=Brenman |title=What is the role of sweating glands in balancing body temperature when running a marathon? |url=http://www.livestrong.com/article/514545-what-is-the-role-of-sweat-glands-in-balancing-body-temperature-when-running-a-marathon/ |publisher=Livestrong.com |access-date=6 Januarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130626234043/http://www.livestrong.com/article/514545-what-is-the-role-of-sweat-glands-in-balancing-body-temperature-when-running-a-marathon/ |archive-date=26 Junie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Vanweë tweevoetigheid het vroue nouer geboortekanale. Die bou van die menslike [[bekken]] en die tone verskil van ander diere s’n. ’n Gevolg is dat kraming moeiliker en gevaarliker is as by die meeste soogdiere, veral as die groot kop van menslike babas in ag geneem word. Dit beteken die menslike baba moet in die geboortekanaal omdraai, iets wat nie by ander soogdiere voorkom nie, en daarom is die mens die enigste spesie waar die vrou hulp van ander nodig het om die risiko van geboorteskenking te verklein. As deel van ’n evolusieproses word menslike babas minder ontwikkeld en kwesbaarder gebore. Sjimpanseebabas is kognitief meer ontwikkel as mensebabas tot met die ouderdom van ses maande, wanneer die vinnige ontwikkeling van die menslike brein dié van sjimpansees verbysteek. Vroue gaan ook deur ’n [[menopouse]] en word onvrugbaar dekades voor die einde van hul leeftyd. Alle ander aapspesies kan tot met hul dood die lewe skenk. Menopouse het waarskynlik ontwikkel omdat dit ’n evolusionêre voordeel vir kinders inhou (’n langer versorgingstyd).<ref name="O'Neil"/> Benewens tweevoetigheid verskil mense van sjimpansees hoofsaaklik wat betref reuk, gehoor, die vertering van [[proteïen]]e, breingrootte en die vermoë om taal te gebruik. Die menslike brein is omtrent drie keer so groot soos dié van sjimpansees. Die menslike brein is ook baie groter in verhouding tot die liggaam en die mens het ’n veel beter ontwikkelde [[breinskors]], met meer [[neuron]]e. Die mens se vermoëns is merkwaardig in vergelyking met dié van ander ape. Sy vermoë om te praat is uniek onder primate. Mense kan nuwe en ingewikkelde idees vorm en tegnologie ontwikkel, iets wat geen presedent het onder ander [[organisme]]s op aarde nie.<ref name="O'Neil"/> Mans is sowat 172&nbsp;cm lank en vroue sowat 158&nbsp;cm. Mense kan in hul middeljare korter word, maar dit gebeur gewoonlik eers op ’n bejaarde ouderdom.<ref>{{cite web |title=Senior Citizens Do Shrink – Just One of the Body Changes of Aging |url=http://seniorjournal.com/NEWS/Aging/5-11-28-SeniorsDoShrink.htm |work=News |publisher=Senior Journal |access-date=6 Januarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130219004303/http://seniorjournal.com/NEWS/Aging/5-11-28-SeniorsDoShrink.htm |archive-date=19 Februarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Deur die geskiedenis het die mens oor die algemeen langer geword, waarskynlik vanweë beter voeding, gesondheidsorg en lewensomstandighede.<ref>{{Cite journal |vauthors=Bogin B, Rios L |title=Rapid morphological change in living humans: implications for modern human origins |url=https://archive.org/details/sim_comparative-biochemistry-and-physiology-part-a_2003-09_136a_1/page/71 |journal=Comparative Biochemistry and Physiology A |volume=136 |issue=1 |pages=71–84 |date=September 2003 |pmid=14527631 |doi=10.1016/S1095-6433(02)00294-5}}</ref> Die gemiddelde massa van vroue is 54-64&nbsp;kg en van mans 70-83&nbsp;kg.<ref>{{cite web |url=http://www.articleworld.org/index.php/Human_weight |title=Human weight |publisher=Articleworld.org |access-date=10 Desember 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200503145725/http://www.articleworld.org/index.php/Human_weight |archive-date=3 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://hypertextbook.com/facts/2003/AlexSchlessingerman.shtml |title=Mass Of An Adult |publisher=The Physics Factbook: An Encyclopedia of Scientific Essays |access-date=31 Desember 2017 |language=az |archive-url=https://web.archive.org/web/20181222000855/https://hypertextbook.com/facts/2003/AlexSchlessingerman.shtml |archive-date=22 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Nes met baie ander toestande, word gewig en liggaamstipe beïnvloed deur beide [[genetika]] en die omgewing, en verskil dit grootliks tussen individue (soos oorgewig).<ref>{{cite book |author=Kushner, Robert |title=Treatment of the Obese Patient (Contemporary Endocrinology) |publisher=Humana Press |location=Totowa, NJ |year=2007 |page=158 |isbn=1-59745-400-1 |url=https://books.google.com/?id=vWjK5etS7PMC&pg=PA121&lpg=PA121&dq=measurement+of+metabolism+in+obese+Bessesen |doi= |accessdate=5 April 2009}}</ref><ref name=Anes2000>{{cite journal |vauthors=Adams JP, Murphy PG |title=Obesity in anaesthesia and intensive care |url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-anaesthesia_2000-07_85_1/page/91 |journal=British Journal of Anaesthesia |volume=85 |issue=1 |pages=91–108 |year=2000 |pmid=10927998 |doi=10.1093/bja/85.1.91}}</ref> Dit lyk of mense amper geen hare het nie in vergelyking met ander primate; daar is hoofsaaklik hare op die kop, onder die arms en om die geslagsdele. Die gemiddelde mens het egter meer [[haarsakkie]]s aan sy liggaam as die gemiddelde sjimpansee. Die grootste verskil is dat die mens se hare korter en dunner is en minder pigment bevat, en dit is dus moeiliker om te sien.<ref>''Why Humans and Their Fur Parted Way'' by Nicholas Wade, ''New York Times'', 19 Augustus 2003.</ref> Die mens het omtrent 2&nbsp;miljoen sweetkliere wat oor sy hele liggaam versprei is – baie meer as die sjimpansee, wat min sweetkliere het wat hoofsaaklik aan die palm van die hand en aan die voetsole voorkom.<ref>{{cite web |last=Kirchweger |first=Gina |title=The Biology of Skin Color: Black and White |url=https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html |work=Evolution: Library |publisher=PBS |access-date=6 Januarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020171423/http://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html |archive-date=20 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die mens het ’n korter [[verhemelte]] en kleiner [[tand]]e as ander primate. Hulle is die enigste primate wat kort, redelik gelyk slagtande het. Mense se tande sit gewoonlik teenmekaar en gate wat op ’n jong ouderdom ontstaan vanweë tande wat wissel, word gou gevul. Mense verloor algaande hul verstandtande; party mense het geen verstandtande nie vanweë oorerflikheid.<ref name="Revolution">{{cite book |author=Collins, Desmond |url=https://archive.org/details/humanrevolutionf0000coll|title=The Human Revolution: From Ape to Artist |year=1976 |page=[https://archive.org/details/humanrevolutionf0000coll/page/208 208]}}</ref> === Genetika === [[Lêer:Human karyotype with bands and sub-bands.png|duimnael|200px|’n Grafiese voorstelling van die standaard- menslike [[kariotipe]], insluitende beide die manlike (XY) en vroulike (XX) geslagschromosome.]] Soos alle soogdiere, is die mens ’n [[Ploïdie| diploïede]], [[Eukarioot|eukariotiese]] spesie. Elke liggaamsel het twee stelle van 23 [[Chromosoom|chromosome]], een stel van elke ouer. [[Gameet|Gamete]] het net een stel chromosome, wat ’n mengsel van die ouerstelle is. Onder die 23 paar chromosome is daar 22 paar outosome (wat oorerflike eienskappe bepaal) en een paar geslagschromosome. Nes ander soogdiere het mense ’n XY-geslagsbepalingstelsel: Vroue het die geslagschromosome XX en mans XY.<ref name="Therman1980">{{cite book |last=Therman |first=Eeva |title=Human Chromosomes: Structure, Behavior, Effects |url=https://archive.org/details/humanchromosomes0000ther_f7n0 |date=1980 |publisher=Springer US |pages=[https://archive.org/details/humanchromosomes0000ther_f7n0/page/112 112]–24 |isbn=978-1-4684-0109-7 |doi=10.1007/978-1-4684-0107-3}}</ref> Die volgorde van een menslike genoom is in 2003 ten volle bepaal en tans word probeer om ’n monster van die genetiese diversiteit van die spesie te verkry. Mense het na raming sowat 22&nbsp;000 [[Geen|gene]].<ref name=Pertea2010>{{cite journal |author1=Pertea, Mihaela |author2=Salzberg, Steven L. |title=Between a chicken and a grape: estimating the number of human genes |journal=Genome Biology |year=2010 |volume=11 |issue=5 |page=206 |doi=10.1186/gb-2010-11-5-206 |pmc=2898077 |pmid=20441615}}</ref> Die verskille in menslike [[DNS]] is baie klein in vergelyking met ander spesies; dit dui op ’n moontlike bevolkingsbottelnek in die laat [[Pleistoseen]] (sowat 100&nbsp;000 jaar gelede), toe die menslike bevolking tot ’n klein getal teelpare verminder is.<ref name=Harpending1998>{{cite journal |last1=Harpending |first1=H. C. |last2=Batzer |first2=M. A. |last3=Gurven |first3=M. |last4=Jorde |first4=L. B. |last5=Rogers |first5=A. R. |last6=Sherry |first6=S. T. |title=Genetic traces of ancient demography |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=95 |issue=4 |pages=1961–67 |year=1998 |pmid=9465125 |pmc=19224 |doi=10.1073/pnas.95.4.1961}}</ref><ref name=Jorde1997>{{cite journal |vauthors=Jorde LB, Rogers AR, Bamshad M, Watkins WS, Krakowiak P, Sung S, Kere J, Harpending HC |title=Microsatellite diversity and the demographic history of modern humans |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=94 |issue=7 |pages=3100–03 |year=1997 |pmid=9096352 |pmc=20328 |doi=10.1073/pnas.94.7.3100}}</ref> [[Nukleotied]]diversiteit is gebaseer op enkele mutasies bekend as enkelnukleotiedpolimorfismes (SNP's). Die nukleotieddiversiteit tussen mense is sowat 0,1%; dit is een verskil per duisend [[Basispaar|basispare]].<ref name=Jorde04>{{cite journal |last1=Jorde |first1=Lynn B |last2=Wooding |first2=Stephen P |title=Genetic variation, classification and 'race' |journal=Nature Genetics |volume=36 |issue=11 Suppl |pages=S28–33 |year=2004 |pmid=15508000 |doi=10.1038/ng1435}}</ref><ref name=Tishkoff04>{{cite journal |vauthors=Tishkoff SA, Kidd KK |title=Implications of biogeography of human populations for 'race' and medicine |journal=Nature Genetics |volume=36 |issue=11 Suppl |pages=S21–7 |year=2004 |pmid=15507999 |doi=10.1038/ng1438}}</ref> ’n Verskil van een in duisend nukleotiede tussen twee mense wat lukraak gekies is, kom neer op sowat 3&nbsp;miljoen nukleotiedverskille, want die menslike genoom het sowat 3&nbsp;miljard nukleotiede. Die meeste van hierdie SNP's is neutraal, maar sowat 3% tot 5% is funksioneel en beïnvloed [[Fenotipe|fenotipiese]] verskille tussen mense deur [[Alleel|allele]]. Deur die dele van die genoom wat nie onder natuurlike seleksie is nie en dus mutasies teen ’n redelik bestendige tempo versamel, met mekaar te vergelyk is dit moontlik om ’n genetiese boom saam te stel wat die hele menslike spesie omvat sedert die [[laaste gemeenskaplike voorsaat]]. Elke keer wanneer ’n sekere mutasie (SNP) in ’n individu voorkom en na sy afstammelinge oorgedra word, word ’n [[haplogroep]] gevorm wat al die afstammelinge van die individu insluit wat ook daardie mutasie sal hê. Deur [[mitochondriale DNS]], wat net van die ma geërf word, te vergelyk het genetici tot die gevolgtrekking gekom die laaste gemeenskaplike vroulike voorouer wie se genetiese merker in alle moderne mense aangetref word, die sogenaamde [[mitochondriale Eva]], moes tussen sowat 90&nbsp;000 en 200&nbsp;000 jaar gelede gelewe het.<ref name="pmid3025745">{{Citation |vauthors=Cann RL, Stoneking M, Wilson AC |title=Mitochondrial DNA and human evolution |journal=Nature |volume=325 |issue=6099 |pages=31–36 |year=1987 |pmid=3025745 |doi=10.1038/325031a0 |ref=harv |bibcode=1987Natur.325...31C}}</ref><ref>{{Citation |vauthors=Soares P, Ermini L, Thomson N |title=Correcting for purifying selection: an improved human mitochondrial molecular clock |journal=Am. J. Hum. Genet. |volume=84 |issue=6 |pages=740–59 |date=Junie 2009 |pmid=19500773 |pmc=2694979 |doi=10.1016/j.ajhg.2009.05.001 |url=|display-authors=etal}}. [http://www.leeds.ac.uk/news/article/245/new_molecular_clock_aids_dating_of_human_migration_history University of Leeds – New 'molecular clock' aids dating of human migration history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170820230218/http://www.leeds.ac.uk/news/article/245/new_molecular_clock_aids_dating_of_human_migration_history |date=20 Augustus 2017 }}</ref><ref name=poz>{{cite journal |vauthors=Poznik GD, Henn BM, Yee MC, Sliwerska E, Euskirchen GM, Lin AA, Snyder M, Quintana-Murci L, Kidd JM, Underhill PA, Bustamante CD |title=Sequencing Y chromosomes resolves discrepancy in time to common ancestor of males versus females |journal=Science |volume=341 |issue=6145 |pages=562–65 |date=Augustus 2013 |pmid=23908239 |doi=10.1126/science.1237619 |pmc=4032117}}</ref> === Lewensiklus === [[Lêer:Views of a Foetus in the Womb detail.jpg|duimnael|links|160px|’n Fetus in die baarmoeder. Skets deur [[Leonardo da Vinci]].]] {{Dubbelbeeld|regs|Redheaded child mesmerized 2.jpg|100| Burkina Faso girl.jpg |106|’n Seun en meisie voor puberteit.}} {{Dubbelbeeld|regs|Da Nang, Vietnam A young Marine private waits on the beach during the Marine landing - NARA - 532432 (cropped).jpg|100|Portrait of a Persian lady in Iran, 10-08-2006 (cropped).jpg|105|’n Adolessente man en vrou.}} {{Dubbelbeeld|regs|Pataxo001.jpg|100|Punjabi woman smile.jpg|102|’n Volwasse man en vrou.}} {{Dubbelbeeld|regs|Alison Phillips.jpg|105|HappyPensioneer.jpg|100|’n Bejaarde man en vrou.}} Nes by ander soogdiere, vind menslike [[voortplanting]] plaas as interne [[bevrugting]] deur middel van [[seksuele omgang]]. Tydens dié proses plaas die man sy [[Ereksie|stywe]] [[penis]] in die vrou se [[vagina]] en [[Ejakulasie|ejakuleer]] [[semen]], wat [[sperm]]a bevat. Die sperma beweeg deur die vagina en serviks tot in die [[baarmoeder]] vir die bevrugting van die [[Eier (biologie)|eiersel]]. Dié ontwikkel van ’n [[sigoot]] tot ’n [[embrio]] en dan tot ’n [[fetus]]. Sowat 38 weke ná bevrugting word die fetus as volgroeide baba gebore, gewoonlik vaginaal, en haal die nuwe organisme vir die eerste keer onafhanklik asem. In vergelyking met ander soortgelyke spesies is die [[geboorte]] lank en pynlik. Dit kan tot 24 uur duur en tot die dood van die ma, kind of albei lei. Dit is veral weens die relatief groot kop van die fetus en die vrou se relatief nou bekken.<ref name=LaVelle1995>{{cite journal |author=LaVelle, M. |title=Natural selection and developmental sexual variation in the human pelvis |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=98 |issue=1 |pages=59–72 |year=1995 |pmid=8579191 |doi=10.1002/ajpa.1330980106}}</ref><ref name=Correia2005>{{cite journal |author1=Correia, H. |author2=Balseiro, S. |author3=De Areia, M. |title=Sexual dimorphism in the human pelvis: testing a new hypothesis |journal=Homo |volume=56 |issue=2 |pages=153–60 |year=2005 |pmid=16130838 |doi=10.1016/j.jchb.2005.05.003}}</ref> Die kans op ’n suksesvolle geboorte het in die 20ste eeu aansienlik in ryker lande toegeneem danksy die ontwikkeling van die mediese tegnologie. In [[ontwikkelende land]]e bly die gevare groot, met sterftegevalle van ma's wat tot 100 so groot is as in [[ontwikkelde land]]e. <ref name=Rush2000>{{cite journal |author=Rush, David |title=Nutrition and maternal mortality in the developing world |journal=American Journal of Clinical Nutrition |volume=72 |issue=1 Suppl |pages=212S–40S |year=2000 |pmid=10871588 |url=<!-- http://www.ajcn.org/content/72/1/212S.full -->http://ajcn.nutrition.org/content/72/1/212s.abstract}}</ref> In ontwikkelde lande is babas gewoonlik tussen 50 en 60&nbsp;cm lank by geboorte en weeg hulle tussen 3 en 4&nbsp;kg.<ref>{{cite web |url=http://childinfo.org/areas/birthweight/ |title=Low Birthweight |access-date=30 Mei 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080518104014/http://www.childinfo.org/areas/birthweight/ |archive-date=18 Mei 2008 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ’n Laer gewig is egter algemeen in ontwikkelende lande en dra by tot die hoë voorkoms van kindersterftes in dié gebiede.<ref name=Khor2003>{{cite journal |author=Khor, G. |title=Update on the prevalence of malnutrition among children in Asia |journal=Nepal Medical College Journal |volume=5 |issue=2 |pages=113–22 |year=2003 |pmid=15024783}}</ref> ’n Mens is hulpeloos by geboorte en hou ’n paar jaar lank aan groei, gewoonlik totdat hulle op 12 tot 15 jaar seksuele rypheid bereik. Vroue hou aan ontwikkel tot op omtrent 18 en mans tot omtrent 21. Die menslike lewe kan verdeel word in ’n paar fases: die babajare, kinderjare, adolessensie, jong volwassenheid, volwassenheid en bejaardheid. Die duur van die fases verskil van kultuur tot kultuur en van tyd tot tyd. In vergelyking met ander primate ondervind die mens ’n tydperk van ongewoon vinnige groei tydens adolessensie, wanneer die liggaamsgrootte met sowat 25% toeneem. Sjimpansees groei byvoorbeeld net 14%, sonder ’n tydperk van vinnige groei.<ref name=Leakey1993>{{cite book |author1=Leakey, Richard |author2=Lewin, Roger |title=Origins Reconsidered: In Search of What Makes Us Human |url=https://archive.org/details/originsreconside00rich |year=1993 |publisher=Anchor Books |location=New York City |isbn=978-0-385-46792-6}}</ref> Die rede vir die tydperk van vinnige groei by mense is waarskynlik om die kind fisiek klein te hou todat hy sielkundig ryp is. Mense is een van die min spesies by wie [[menopouse]] voorkom. Daar is voorgestel die menopouse vergroot die vrou se algemene voortplantingsukses deur haar meer tyd te gee om aan haar bestaande kinders te bestee en ook aan haar kleinkinders, in plaas daarvan om nog kinders te hê wanneer sy bejaard is.<ref name=Diamond1997>{{cite book |author=Diamond, Jared |authorlink=Jared Diamond |title=Why is Sex Fun? The Evolution of Human Sexuality |publisher=Basic Books |location=New York City |year=1997 |pages=167–70 |isbn=0-465-03127-7}}</ref><ref name=Peccei2001>{{cite journal |last1=Peccei |first1=Jocelyn Scott |title=Menopause: Adaptation or epiphenomenon? |journal=Evolutionary Anthropology |volume=10 |issue=2 |year=2001 |pages=43–57 |doi=10.1002/evan.1013}}</ref> Getuiegebaseerde studies dui aan die lewensduur van ’n individu hang van twee faktore af: genetika en leefstylkeuses.<ref name=USC>{{Cite news |first=Carl |last=Marziali |date=7 Desember 2010 |title=Reaching Toward the Fountain of Youth |url=http://uscnews.usc.edu/health/reaching_toward_the_fountain_of_youth.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213203112/http://uscnews.usc.edu/health/reaching_toward_the_fountain_of_youth.html|archive-date=13 Desember 2010 |work=USC Trojan Family Magazine |accessdate=7 Desember 2010}}</ref> Om verskeie redes, insluitende biologiese/genetiese redes,<ref>{{cite web |last=Kalben |first=Barbara Blatt |title=Why Men Die Younger: Causes of Mortality Differences by Sex |publisher=Society of Actuaries |year=2002 |url=http://www.soa.org/news-and-publications/publications/other-publications/monographs/m-li01-1-toc.aspx |access-date=19 Januarie 2018 |archive-date= 1 Julie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130701185241/http://www.soa.org/news-and-publications/publications/other-publications/monographs/m-li01-1-toc.aspx |url-status=dead }}</ref> lewe vroue gemiddeld vier jaar langer as mans – in 2013 was die wêreldwye lewensverwagting van ’n meisie by geboorte 70,2 jaar in vergelyking met die 66,1 jaar vir ’n seun.<ref name=CIA-world>{{cite web |title=CIA World Factbook – World entry |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |work=Central Intelligence Agency |access-date=5 Julie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518002143/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar is aansienlike geografiese variasies in menslike lewensverwagting, wat veral te doen het met ekonomiese ontwikkeling. Die lewensverwagting in [[Hongkong]] is byvoorbeeld 84,8&nbsp;jaar vir meisies en 78,9 vir seuns. In [[eSwatini]], hoofsaaklik weens [[vigs]], is dit 31,3&nbsp;jaar vir albei geslagte.<ref>[http://hdr.undp.org/hdr2006/ "Human Development Report 2006,"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011205535/http://hdr.undp.org/hdr2006/ |date=11 Oktober 2007 }} United Nations Development Programme, bl. 363–66, 9 November 2006</ref> Terwyl een uit vyf Europeërs 60&nbsp;jaar of ouer is, is een uit 20 Afrikane 60 of ouer.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ ''The World Factbook''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090912045414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |date=12 September 2009 }}, U.S. Central Intelligence Agency. Besoek op 2 April 2005.</ref> Die getal mense ouer as 100 jaar is in 2002 deur die VN op 210&nbsp;000 geraam.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/ageing/note5713.doc.htm |title=U.N. Statistics on Population Ageing |publisher=United Nations |date=28 Februarie 2002 |access-date=2 April 2005 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080130150637/http://www.un.org/ageing/note5713.doc.htm |archive-date=30 Januarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Minstens een mens, Jeanne Calment, het 122 jaar oud geword.<ref name=Maier2010>{{cite book |author=Maier, Heiner |title=Supercentenarians |year=2010 |publisher=Springer |location=Heidelberg, Germany |isbn=978-3-642-11519-6 |page=288 |url=https://books.google.com/books?id=0Fjkhcn3oeIC&pg=PA288}}</ref> Aanspraak is al gemaak op hoër ouderdomme, maar dit is onbevestig. === Dieet === [[Lêer:Preparing The Feast.jpg|duimnael|links|Mense maak kos in [[Bali]], [[Indonesië]].]] Mense is [[Omnivoor|omnivore]], wat ’n verskeidenheid [[plant]]- en [[dier]]materiaal kan verorber.<ref>{{cite journal |author=Haenel H |title=Phylogenesis and nutrition |journal=Nahrung |volume=33 |issue=9 |pages=867–87 |year=1989 |pmid=2697806}}</ref><ref>{{cite book |editor=Peter S. Ungar |year=2007 |author=Cordain, Loren |title=Evolution of the human diet: the known, the unknown and the unknowable |url=https://archive.org/details/evolutionofhuman0000unse_y2i4 |chapter=Implications of Plio-pleistocene diets for modern humans |pages=[https://archive.org/details/evolutionofhuman0000unse_y2i4/page/264 264]–65}}</ref> Mensegroepe het ’n groot verskeidenheid diëte na gelang van beskikbare voedselbronne in ’n streek of kultuur- en godsdiensnorme – van uitsluitlik plante tot hoofsaaklik diere. In sommige gevalle kan dieetbeperkings lei tot siektes weens tekorte; stabiele groepe het egter aangepas by baie dieetpatrone.<ref>{{cite journal |journal=Journal of the American Dietetic Association |year=2003 |volume=103 |issue=6 |pages=748–65 |title=Vegetarian Diets |doi=10.1053/jada.2003.50142 |pmid=12778049 |last1=American Dietetic |first1=Association |last2=Dietitians Of |first2=Canada}}<!-- [http://www.eatright.org/cps/rde/xchg/ada/hs.xsl/advocacy_933_ENU_HTML.htm online copy available] --></ref> Kos speel ’n groot rol in die menslike kultuur. Tot met die ontwikkeling van landbou sowat 10&nbsp;000 jaar gelede, het ''Homo sapiens'' ’n jag-en-versamel-metode gebruik as die enigste manier van kosversameling. Hulle het kosse soos vrugte, grane, sampioene en inseklarwes gekombineer met wild, wat gejag moes word.<ref>{{cite journal |author=Cordain L |title=Origins and evolution of the Western diet: health implications for the 21st century |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-clinical-nutrition_2005-02_81_2/page/341 |journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=81 |issue=2 |pages=341–54 |date=Februarie 2005 |pmid=15699220 |name-list-format=vanc |author2=Eaton SB |author3=Sebastian A |display-authors=3 |last4=Mann |first4=N |last5=Lindeberg |first5=S |last6=Watkins |first6=BA |last7=O'Keefe |first7=JH |last8=Brand-Miller |first8=J}}</ref> Daar word gemeen mense gebruik vuur om kos te berei sedert die tyd van ''[[Homo erectus]]''.<ref>{{cite journal |author=Ulijaszek SJ |title=Human eating behaviour in an evolutionary ecological context |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-nutrition-society_2002-11_61_4/page/517 |journal=Proc Nutr Soc |volume=61 |issue=4 |pages=517–26 |date=November 2002 |pmid=12691181 |doi=10.1079/PNS2002180}}</ref> Die ontwikkeling van landbou<ref>[http://www.archaeology.org/9707/newsbriefs/squash.html Earliest agriculture in the Americas] [http://sciencenow.sciencemag.org/cgi/content/full/2007/213/2 Earliest cultivation of barley] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070216093200/http://sciencenow.sciencemag.org/cgi/content/full/2007/213/2 |date=16 Februarie 2007 }} [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5038116.stm Earliest cultivation of figs]. Besoek op 19 Februarie 2007</ref> het hul dieet aansienlik verander. Dit het ook gelei tot groter bevolkings, die ontwikkeling van stede en die verspreiding van aansteeklike siektes weens groter bevolkingsdigthede. Mense kan oor die algemeen van twee tot agt weke lank sonder kos oorleef, na gelang van hoeveel vet in die liggaam opgegaar is. Oorlewing sonder water is gewoonlik beperk tot drie tot vier dae. Sowat 36&nbsp;miljoen mense sterf elke jaar aan oorsake wat direk of indirek met verhongering te doen het.<ref>United Nations Information Service. [http://www.fao.org/righttofood/kc/downloads/vl/docs/Rtf%20hearing%2031%2003%202004.doc "Independent Expert On Effects Of Structural Adjustment, Special Rapporteur On Right To Food Present Reports: Commission Continues General Debate On Economic, Social And Cultural Rights"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327010027/http://www.fao.org/righttofood/kc/downloads/vl/docs/Rtf%20hearing%2031%2003%202004.doc |date=27 Maart 2009 }}. United Nations, 29 Maart 2004, bl. 6. </ref> In sommige streke is wanvoeding onder kinders algemeen,<ref>{{cite journal |vauthors=Murray C, Lopez A |title=Global mortality, disability, and the contribution of risk factors: Global Burden of Disease Study |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_1997-05-17_349_9063/page/1436 |journal=Lancet |volume=349 |issue=9063 |pages=1436–42 |year=1997 |pmid=9164317 |doi=10.1016/S0140-6736(96)07495-8}}</ref> terwyl [[vetsug]] in ander dele van die wêreld vinnig toeneem. Meer as ’n miljard mense wêreldwyd is vetsugtig.<ref name=Haslam>{{cite journal |vauthors=Haslam DW, James WP |title=Obesity |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_october-1-7-2005_366_9492/page/1197 |journal=Lancet |volume=366 |issue=9492 |pages=1197–209 |date=Oktober 2005 |pmid=16198769 |doi=10.1016/S0140-6736(05)67483-1}}</ref> === Biologiese variasie === [[Lêer:Maasai tribe.jpg|duimnael|Mense in warm klimaatstreke is dikwels skraal en het ’n donker vel, soos hierdie [[Masai]]-mans in [[Kenia]].]] [[Lêer:Inuit Amautiq 1995-06-15.jpg|duimnael|Mense in koue streke het dikwels ’n ligter vel, soos hierdie [[Inuïete|Inuïet]]-vroue van [[Kanada]].]] Geen twee mense – nie eens ’n identiese [[tweeling]] – is geneties identies nie. Gene en die omgewing beïnvloed menslike biologiese variasie, van sigbare eienskappe tot vatbaarheid vir siektes tot geestelike vermoëns. Die presiese invloed van gene en die omgewing op sekere eienskappe word nie deeglik verstaan nie.<ref>{{Cite journal |last=Edwards |first=JH |author2=T Dent |author3=J Kahn |title=Monozygotic twins of different sex |journal=Journal of Medical Genetics |volume=3 |issue=2 |pages=117–23 |date=Junie 1966 |pmid=6007033 |pmc=1012913 |doi=10.1136/jmg.3.2.117 |url= |accessdate=}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Machin |first=GA |title=Some causes of genotypic and phenotypic discordance in monozygotic twin pairs |journal=American Journal of Medical Genetics |volume=61 |issue=3 |pages=216–28 |date=Januarie 1996 |pmid=8741866 |doi=10.1002/(SICI)1096-8628(19960122)61:3<216::AID-AJMG5>3.0.CO;2-S |url= |accessdate=}}</ref> Die meeste huidige genetiese en argeologiese studies ondersteun die teorie dat [[Oos-Afrika]] die plek van oorsprong van alle moderne mense is,<ref name=Liu>{{cite journal |author1=Liu, Hua |author2=Prugnolle, Franck |author3=Manina, Andrea |author4=Balloux, François |title=A geographically explicit genetic model of worldwide human-settlement history |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2006-08_79_2/page/230 |journal=The American Journal of Human Genetics |volume=79 |issue=2 |pages=230–37 |year=2006 |pmid=16826514 |pmc=1559480 |doi=10.1086/505436}}</ref> en dat die eerste migrasies 60&nbsp;000 jaar gelede plaasgevind het. In vergelyking met die groot ape is die menslike geenvolgorde merkwaardig homogeen – selfs onder Afrika-bevolkings.<ref name=REGWG2005>{{cite journal |author1=Race, Ethnicity |author2=Genetics Working Group |title=The use of racial, ethnic, and ancestral categories in human genetics research |journal=American Journal of Human Genetics |volume=77 |issue=4 |pages=519–32 |year=2005 |pmid=16175499 |pmc=1275602 |doi=10.1086/491747}}</ref> Die genetiese ooreenkoms tussen twee individue is oor die algemeen 99,9%.<ref>{{cite web |last=Dr. Shafer |first=Aaron |title=Understanding Genetics |url=http://genetics.thetech.org/ask/ask166 |work=The Tech |publisher=Stanford University |access-date=13 Desember 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200120051112/https://genetics.thetech.org/ask/ask166 |archive-date=20 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=science>{{cite web |title=Genetic – Understanding Human Genetic Variation |url=http://science.education.nih.gov/supplements/nih1/genetic/guide/genetic_variation1.htm |work=Human Genetic Variation |publisher=National Institute of Health (NIH) |access-date=13 Desember 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421172822/https://science.education.nih.gov/supplements/nih1/genetic/guide/genetic_variation1.htm |archive-date=21 April 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daar is sowat twee tot drie keer groter genetiese diversiteit in die wilde sjimpanseebevolkings as in die hele menslike geenpoel.<ref name=pbs1>{{cite web |title=Human Diversity – Go Deeper |url=https://www.pbs.org/race/000_About/002_04-background-01-11.htm |work=Power of an Illusion |publisher=PBS |access-date=6 Januarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023200020/http://www.pbs.org/race/000_About/002_04-background-01-11.htm |archive-date=23 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref name=oxf>{{cite web |title=Chimps show much greater genetic diversity than humans |url=http://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2012/120302.html |work=Media |publisher=University of Oxford |access-date=13 Desember 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728162107/http://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2012/120302.html |archive-date=28 Julie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="roberts1">{{cite book |last=Roberts |first=Dorothy |title=Fatal Invention |url=https://archive.org/details/fatalinventionho0000robe |year=2011 |publisher=The New Press |location=Londen, New York}}</ref> Die menslike liggaam se vermoë om by verskillende soorte omgewingstres aan te pas is merkwaardig, en dit laat mense toe om by ’n groot verskeidenheid temperature, [[humiditeit]]e en hoogtes te woon. As gevolg hiervan is die mens ’n kosmopolitiese spesie wat in feitlik alle wêreldstreke voorkom, insluitende tropiese [[reënwoud]]e, [[woestyn]]e, arktiese streke en dig bevolkte stede. Die meeste ander spesies is beperk tot ’n paar geografiese gebiede vanweë ’n beperkte mate van aanpasbaarheid.<ref name=adapt1>{{cite web |last=O'Neil |first=Dennis |title=Human Biological Adaptability; Overview |url=http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_1.htm |publisher=Palomar College |accessdate=6 Januarie 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130306124405/http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_1.htm |archivedate=6 Maart 2013 |df=}}</ref> Daar is [[biologie]]se variasie in die menslike spesie – met verskille in [[bloedgroep]]e, [[brein]]groottes, oog- en haarkleur, lengte, liggaamsbou en velkleur. Menslike liggaamstipes varieer aansienlik. Die tipiese lengte van ’n volwassene is tussen 1,4 en 1,9&nbsp;m, hoewel dit aansienlik verskil na gelang van onder meer geslag en etniese oorsprong.<ref name=adapt2>{{cite web |last=O'Neil |first=Dennis |title=Adapting to Climate Extremes |url=http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_2.htm |work=Human Biological Adaptability |publisher=Palomar College |accessdate=6 Januarie 2013 |archive-date= 6 Januarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130106211840/http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_2.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |author=de Beer H |title=Observations on the history of Dutch physical stature from the late-Middle Ages to the present |journal=Econ Hum Biol |volume=2 |issue=1 |pages=45–55 |year=2004 |pmid=15463992 |doi=10.1016/j.ehb.2003.11.001}}</ref> Liggaamsgrootte hang grootliks af van gene en word ook aansienlik deur omgewingsfaktore soos dieet, oefening en slaappatrone beïnvloed, veral tydens die kinderjare. Volwassenes se lengte volg wat geslag en etniese groep betref min of meer dieselfde patroon. Die aspekte van genetiese variasie wat ’n aanduiding van evolusionêre geskiedenis gee of wat ter sake vir mediese navorsing is, is in die besonder bestudeer. Die gene wat volwassenes byvoorbeeld in staat stel om [[laktose]] te verteer, is volop in bevolkings met ’n lang geskiedenis van beesboerdery, en dit dui daarop dat natuurlike seleksie voorkeur aan daardie geen gegee het in bevolkings wat van koeimelk afhanklik is. Sommige oorerflike siektes soos [[sekelsel-anemie]] kom dikwels voor in bevolkings waar [[malaria]] deur die geskiedenis [[endemie]]s was – daar word geglo dieselfde gene gee groter weerstand teen malaria aan die mense wat draers van die geen is sonder dat hulle siek word. Net so is mense wat ’n lang tyd in spesifieke klimate gwoon het, soos arktiese, tropiese of hoë streke, geneig om spesifieke fenotipes te ontwikkel het wat voordelig is vir die bewaring van energie in daardie omgewings – kort, stewige liggame in koue streke; lang, lenige liggaamsbou in warm streke en ’n groot longkapasiteit in hoë streke. Net so verskil velkleur klinies, met donkerder velkleure om die ewenaar – waar die bykomende beskerming teen die [[son]] se [[ultraviolet]]strale vermoedelik ’n evolusionêre voordeel verskaf – en ligter velkleure nader aan die pole.<ref name="Hedrick 2011">{{Cite journal |author=Hedrick PW |title=Population genetics of malaria resistance in humans |url=https://archive.org/details/sim_heredity_2011-10_107_4/page/n4 |journal=Heredity |year=2011 |volume=107 |issue=4 |pages=283–304 |pmid=21427751 |doi=10.1038/hdy.2011.16 |pmc=3182497}} </ref><ref name="Weatherall 2008">{{cite journal |author=Weatherall DJ |title=Genetic variation and susceptibility to infection: The red cell and malaria |journal=British Journal of Haematology |year=2008 |volume=141 |issue=3 |pages=276–86 |doi=10.1111/j.1365-2141.2008.07085.x |pmid=18410566}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Beja-Pereira A, etal |year=2003 |title=Gene-culture coevolution between cattle milk protein genes and human lactase genes |url= |journal=Nat Genet |volume=35 |issue= |pages=311–13 |doi=10.1038/ng1263}}</ref><ref name=jabl04>{{cite journal |last=Nina |first=Jablonski |title=The evolution of human skin and skin color |journal=Annual Review of Anthropology |year=2004 |volume=33 |pages=585–623 |doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143955}}</ref> Die kleur van die menslike vel en hare word bepaal deur die teenwoordigheid van [[pigment]] wat [[melanien]] genoem word. Velkleur kan wissel van donkerbruin tot ligperske, of feitlik wit of kleurloos.<ref name="roberts1"/> Haarkleur wissel van wit tot rooi tot blond tot bruin tot swart, waarvan laasgenoemde die algemeenste is.<ref>{{cite journal |author1=Rogers, Alan R. |author2=Iltis, David |author3=Wooding, Stephen |year=2004 |title=Genetic variation at the MC1R locus and the time since loss of human body hair |url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_2004-02_45_1/page/105 |journal=Current Anthropology |volume=45 |issue=1 |pages=105–08 |doi=10.1086/381006}}</ref> Haarkleur hang af van die hoeveelheid melanien (’n doeltreffende sonblokpigment) in die vel en hare. Haarmelanien-konsentrate neem met die ouderdom af en dit gee aanleiding tot grys of selfs wit hare. Die meeste navorsers glo velverdonkering is ’n aanpassing wat ontwikkel het om mense teen die son se ultravioletstrale te beskerm, want dit help om [[foliensuur]] te balanseer wat deur ultravioletstrale vernietig word. Ligte velpigmentasie beskerm mense teen die uitputting van [[vitamien D]], wat deur sonlig geproduseer word.<ref>Jablonski, N.G. & Chaplin, G. (2000). ''[http://www.bgsu.edu/departments/chem/faculty/leontis/chem447/PDF_files/Jablonski_skin_color_2000.pdf The evolution of human skin coloration] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114203210/http://www.bgsu.edu/departments/chem/faculty/leontis/chem447/PDF_files/Jablonski_skin_color_2000.pdf |date=14 Januarie 2012 }}'' (pdf), 'Journal of Human Evolution 39: 57–106.</ref> ==== Struktuur van variasie ==== [[Lêer:Seti1a.jpg|duimnael|’n [[Berbers|Libiër]], [[Nubië|Nubiër]], [[Sirië|Siriër]] en [[Antieke Egipte|Egitenaar]]. Tekening deur ’n onbekende kunstenaar na aanleiding van ’n muurskildering in die tombe van [[Seti I]].]] [[Lêer:Yanomami Woman & Child.jpg|duimnael|’n Yanomami-vrou en -kind van [[Brasilië]].]] [[Lêer:Paris - Playing chess at the Jardins du Luxembourg - 2966.jpg|duimnael|’n Bejaarde man speel skaak in [[Parys]].]] Binne die menslike spesie kom die grootste mate van genetiese variasie tussen mans en vroue voor. Terwyl die nukleotied- genetiese variasie tussen mense van dieselfde geslag wêreldwyd nie groter as 0,1% is nie, is die genetiese verskil tussen mans en vroue tussen 1% en 2%. Dit is amper dieselfde as die genetiese verskil tussen mans en sjimpanseemannetjies, en tussen vroue en sjimpanseewyfies. Die genetiese verskil tussen die geslagte gee aanleiding tot anatomiese, hormonale, neurale en fisiologiese verskille tussen hulle, hoewel die presiese omvang en aard van sosiale en omgewingsinvloede op die geslagte nie heeltemal verstaan word nie. Mans is oor die algemeen 15% swaarder en 15&nbsp;cm langer as vroue. Daar is ’n verskil tussen liggaamstipes, organe en liggaamstelsels, hormoonvlakke, sintuie en spiermassa tussen mans en vroue. Daar is ’n verskil van gemiddeld 40-50% in die krag in die bolyf en 20-30% in die onderlyf. Vroue het gewoonlik ’n groter hoeveelheid liggaamsvet as mans. Hulle het ligter velle as mans van dieselfde bevolking; dit is al toegeskryf aan ’n groter behoefte aan vitamien D in vroue tydens [[swangerskap]] en borsvoeding. Omdat daar chromosomale verskille tussen die geslagte is, raak sekere toestande wat met óf die X- óf die Y-chromosoom verband hou, net vroue of net mans. Ander verskille hou nie verband met die geslagschromosome nie. Mans se stem is gewoonlik ’n oktaaf dieper as vroue s’n. Vroue het ’n langer lewensverwagting in feitlik elke bevolking in die wêreld.<ref name="Birke, Lydia 2001">Birke, Lydia. The Gender and Science Reader ed. Muriel Lederman and Ingrid Bartsch. New York, Routledge, 2001. 306–22</ref><ref name="Gustafsson">{{cite journal |vauthors=Gustafsson A, Lindenfors P |year=2004 |title=Human size evolution: no allometric relationship between male and female stature |journal=Journal of Human Evolution |volume=47 |pages=253–66 |doi=10.1016/j.jhevol.2004.07.004 |pmid=15454336 |issue=4}}</ref><ref>''Dominance and the evolution of sexual dimorphism in human voice pitch'' Puts, David Andrew and Gaulin, Steven J.C and Verdolini, Katherine; Evolution and Human Behavior, {{ISSN|1090-5138}}, 2006, Volume 27, Issue 4, bl. 283–96</ref><ref name="NHANES_III_data">{{cite web |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/ad/ad347.pdf |title=Ogden et al (2004). Mean Body Weight, Height, and Body Mass Index, United States 1960–2002 ''Advance Data from Vital and Health Statistics'', Number 347, 27 Oktober 2004. |format=PDF |accessdate=27 Julie 2013}}</ref><ref name="Stephens">{{cite web |url=http://home.hia.no/~stephens/gender.htm |title=Gender Differences in Endurance Performance and Training |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100127173555/http://home.hia.no/~stephens/gender.htm |archivedate=27 Januarie 2010}}</ref> Mans het gewoonlik groter lugpype en vertakkende brongi, met ’n 30% groter longvolume per eenheid liggaamsmassa. Hulle het groter harte, 10% meer [[rooibloedsel]]le en meer [[hemoglobien]], en het dus ’n groter suurstofdraende kapasiteit. Hulle het ook hoër bloedstollingsfaktore ([[vitamien K]], [[trombien|protrombien]] en [[bloedplaatjie]]s). Dit lei daartoe dat wonde vinniger genees en tot ’n hoër toleransie vir periferale pyn.<ref name="Glucksman">{{cite book |author=Alfred Glucksman |year=1981 |title=Sexual Dimorphism in Human and Mammalian Biology and Pathology |url=https://archive.org/details/sexualdimorphism0000gluc |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-286960-0 |pages=[https://archive.org/details/sexualdimorphism0000gluc/page/66 66]–75 |oclc=7831448}}</ref> Vroue het gewoonlik meer [[witbloedsel]]le (geberg en sirkulerend), meer [[korrelsel]]le en B- en T-[[limfsel]]le. Hulle vervaardig meer teenliggaampies teen ’n vinniger tempo. Hulle kry dus minder aansteeklike siektes en kry dit vir korter tydperke.<ref name="Glucksman" /> Volgens Daly en Wilson "verskil die mensgeslagte meer as by monogame soogdiere, maar minder as by uiters poligame soogdiere".<ref>{{cite book |author1=Martin Daly |author2=Margo Wilson |year=1996 |chapter=Evolutionary psychology and marital conflict |title=Sex, Power, Conflict: Evolutionary and Feminist Perspectives |url=https://archive.org/details/sexpowerconflict0000unse |editor=David M. Buss & Neil M. Malamuth |publisher=Oxford University Press |page=[https://archive.org/details/sexpowerconflict0000unse/page/13 13] |isbn=978-0-19-510357-1}}</ref> Maar aangesien [[geslagsdimorfie]] in die mens se naaste verwante baie groter is as by die mens, moet tot die gevolgtrekking gekom word geslagsdimorfie in die menslike [[klade]] neem af, moontlik vanweë minder mededingende paringsmetodes. Een voorgestelde verduideliking is dat menslike seksualiteit meer soortgelyk aan dié van sy nabye verwant die [[bonobo]] ontwikkel – dié toon ’n soortgelyke geslagsdimorfie, het meer as een seksmaat en gebruik ontspanningseks om sosiale bande te vestig en aggressie te verminder.<ref>{{Cite book |author1=Christopher Ryan |author2=Cacilda Jethá |year=2010 |title=Sex at Dawn: The Prehistoric Origins of Modern Sexuality |url=https://archive.org/details/sexatdawnprehist0000ryan |publisher=Harper |isbn=978-0-06-170780-3}}</ref> Mense van dieselfde geslag is geneties 99,9% identies. Daar is ’n uiters klein variasie tussen geografiese bevolkings; die grootste variasie kom voor op ’n persoonlike vlak binne plaaslike bevolkings.<ref name="roberts1"/><ref name=hgp>{{cite web |title=The Science Behind the Human Genome Project |url=http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/project/info.shtml |work=Human Genome Project |publisher=US Department of Energy |access-date=6 Januarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130708174955/http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/project/info.shtml |archive-date= 8 Julie 2013 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref name=enr1>{{cite web |last=O'Neil |first=Dennis |title=Ethnicity and Race: Overview |url=http://anthro.palomar.edu/ethnicity/ethnic_1.htm#return_from_ethnic_identity_question |publisher=Palomar College |accessdate=6 Januarie 2013 |archive-date= 6 Januarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130106212622/http://anthro.palomar.edu/ethnicity/ethnic_1.htm#return_from_ethnic_identity_question |url-status=dead }}</ref> Van die 0,1% menslike genetiese differensiasie kom 85% voor in enige plaaslike bevolking, hetsy [[Italië|Italianers]], [[Koreane]] of [[Koerde]].<ref name="roberts1"/><ref name=science /><ref name="goodman1">{{cite web |last=Goodman |first=Alan |title=Interview with Alan Goodman |url=https://www.pbs.org/race/000_About/002_04-background-01-07.htm |work=Race Power of and Illusion |publisher=PBS |access-date=6 Januarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027011046/http://www.pbs.org/race/000_About/002_04-background-01-07.htm |archive-date=27 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>Marks, J. (2010) Ten facts about human variation. In: Human Evolutionary Biology, edited by M. Muehlenbein. New York: Cambridge University Press {{cite web |url=http://personal.uncc.edu/jmarks/pubs/tenfacts.pdf |title=Archived copy |accessdate=5 September 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415012646/http://personal.uncc.edu/jmarks/pubs/tenfacts.pdf |archivedate=15 April 2012 |df=}}</ref> Twee lukraak gekose Koreane kan geneties in dieselfde mate verskil as ’n Koreaan en ’n Italianer. Huidige genetiese navorsing dui aan die grootste genetiese verskille kom voor in mense in Afrika.<ref name=Jorde2000>{{cite journal |author1=Jorde, L. |author2=Watkins, W |author3=Bamshad, M |author4=Dixon, M |author5=Ricker, C. |author6=Seielstad, M. |author7=Batzer, M. |title=The distribution of human genetic diversity: a comparison of mitochondrial, autosomal, and Y-chromosome data |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2000-03_66_3/page/979 |journal=American Journal of Human Genetics |volume=66 |issue=3 |pages=979–88 |year=2000 |pmc=1288178 |pmid=10712212 |doi=10.1086/302825}}</ref> Die genetiese struktuur van Afrikane is teruggespeur na 14 voorouergroepe. Hoe verder bevolkings van Afrika af is, hoe minder verskil hulle geneties; dit is vermoedelik vanweë bottelnekke tydens menslike migrasies.<ref name="sciencedaily.com"> {{cite web |date=19 Julie 2007 |title=New Research Proves Single Origin Of Humans In Africa |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2007/07/070718140829.htm |publisher=Science Daily |accessdate=5 September 2011}}</ref><ref> {{cite journal |last1=Manica |first1=A |last2=Amos |first2=W |last3=Balloux |first3=F |last4=Hanihara |first4=T |year=2007 |title=The effect of ancient population bottlenecks on human phenotypic variation |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-07-19_448_7151/page/346 |journal=Nature |volume=448 |issue=7151 |pages=346–48 |bibcode=2007Natur.448..346M |doi=10.1038/nature05951 |pmc=1978547 |pmid=17637668}}</ref> Omdat mense die langste in Afrika gewoon het, het ’n groter diversiteit in dié bevolkings ontstaan. Omdat net ’n klein deel van Afrika se bevolking uit die kontinent migreer het, het hulle net ’n deel van die oorspronklike Afrika- genetiese variëteit met hulle saamgeneem. Afrika-bevolkings het genetiese allele wat nêrens anders in die wêreld aangetref word nie, maar alle allele wat buite Afrika aangetref word, kom ook in Afrika voor.<ref name="roberts1"/> Aanpasbaarheid onder mense verskil beide van persoon tot persoon en van bevolking tot bevolking. Die kliniese geografiese genetiese variasie word verder gekompliseer deur migrasie en die vermenging van bevolkings sedert prehistoriese tye.<ref name="roberts1"/><ref name=adapt3>{{cite web |last=O'Neil |first=Dennis |title=Adapting to High Altitude |url=http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_3.htm |work=Human Biological Adaptability |publisher=Palomar College |accessdate=6 Januarie 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130106210055/http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_3.htm |archivedate=6 Januarie 2013 |df=}}</ref><ref name=adapt03>{{cite web |last=O'Neil |first=Dennis |title=Overview |url=http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_1.htm |work=Human Biological Adaptability |publisher=Palomar College |accessdate=6 Januarie 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130306124405/http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_1.htm |archivedate=6 Maart 2013 |df=}}</ref> Menslike variasie is hoogs nie-ooreenstemmend: Die meeste gene word nie saam oorgeërf nie. Vel- en haarkleur hou nie verband met lengte, gewig of atletiese vermoëns nie. Mense met donker velle in Afrika, Australië en Suid-Asië is nie naby verwant aan mekaar nie.<ref>{{cite web |last=O'Neil |first=Dennis |title=Overview |url=http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm |work=Modern Human Variation |publisher=Palomar College |accessdate=6 Januarie 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121105101522/http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm |archivedate=5 November 2012 |df=}}</ref> [[Pigmee|Pigmeë]] in Suidoos-Asië het soortgelyke fisieke eienskappe as dié in Afrika: kort lywe, donker velle en krulhare. Hulle is egter geneties nie naby verwant nie.<ref name=liu>Liu, James J.Y. The Chinese Knight Errant. London: Routledge and Kegan Paul, 1967 {{ISBN|0-226-48688-5}}.</ref> == Psigologie == [[Lêer:Human brain NIH.jpg|duimnael|180px|links|’n Mens se [[brein]].]] Die menslike brein, die fokuspunt van die [[sentrale senuweestelsel]], beheer die [[perifere senuweestelsel]]. Benewens die beheer van die "laer", onwillekeurige of hoofsaaklik outonome aktiwiteite soos asemhaling en vertering, is dit ook die ligging van "hoër" funksies soos gedagtes, redenasie, [[bewussyn]] en abstrakte denke.<ref>[https://www.pbs.org/wnet/brain/3d/index.html 3-D Brain Anatomy], ''The Secret Life of the Brain'', Public Broadcasting Service. Besoek op 3 April 2005.</ref> Hierdie kognitiewe prosesse word saam met die gedragsgevolge daarvan in [[Sielkunde|psigologie]] bestudeer. Daar word geglo die menslike brein is oor die algemeen "intelligenter" as dié van enige ander bekende spesie. Terwyl ander spesies strukture kan skep en eenvoudige gereedskap kan gebruik – meestal deur middel van instink en nabootsing – is die menslike tegnologie veel ingewikkelder, en ontwikkel en verbeter dit algaande. === Slaap en droom === Mense is gewoonlik bedags bedrywig. Die algemene slaapbehoefte is tussen sewe en nege uur per dag vir ’n volwassene en tussen nege en tien uur vir ’n kind; ouer mense slaap gewoonlik tussen ses en sewe uur. Hoewel baie mense minder slaap, kan te min slaap negatiewe gesondheidsgevolge hê. Net vier uur slaap per dag kan veranderings in die fisiologiese en geestelike toestand hê, insluitende ’n swakker geheue, moegheid, aggressie en liggaamlike ongemak.<ref name=Grandner2010>{{cite journal |author1=Grandner, Michael A. |author2=Patel, Nirav P. |author3=Gehrman, Philip R. |author4=Perlis, Michael L. |author5=Pack, Allan I. |title=Problems associated with short sleep: bridging the gap between laboratory and epidemiological studies |journal=Sleep Medicine Reviews |year=2010 |volume=14 |issue=4 |pages=239–47 |pmid=19896872 |pmc=2888649 |doi=10.1016/j.smrv.2009.08.001}}</ref> Tydens slaap droom mense. Dan ervaar hulle sintuiglike beelde en klanke in ’n volgorde wat hulle gewoonlik ervaar as ’n skynbare deelnemer eerder as ’n waarnemer. Droom word deur die [[pons]] gestimuleer en vind meestal plaas tydens die vinnige-oogbewegingsfase, of REM-fase, van slaap. === Bewustheid en gedagtes === Mense is een van net ’n paar spesies wat voldoende selfbewustheid het om hulself in ’n spieël te herken.<ref name="Rochat1995">{{cite book |author=P. Rochat |title=The Self in Infancy: Theory and Research |url=https://books.google.com/books?id=L0rf6v4xaycC&pg=PA4 |accessdate=28 Maart 2016 |date=30 Oktober 1995 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-054263-8 |page=4}}</ref> Op 18 maande is die meeste kinders al bewus daarvan dat die beeld in ’n spieël nie iemand anders is nie.<ref>{{cite web |url=http://www.ulm.edu/~palmer/ConsciousnessandtheSymbolicUniverse.htm |title=Consciousness and the Symbolic Universe |author=Jack Palmer |access-date=17 Maart 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20020606190142/http://www.ulm.edu/~palmer/ConsciousnessandtheSymbolicUniverse.htm |archive-date= 6 Junie 2002 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die menslike brein neem die eksterne wêreld waar deur middel van die [[Sintuig|sintuie]], en elke individu word grootliks deur sy ondervindings beïnvloed, en dit lei tot subjektiewe menings. Die mens beskik oor ’n verstand, en dit sluit in eienskappe soos selfbewustheid, gevoel, wysheid en die vermoë om die verhoudings tussen homself en sy omgewing waar te neem. Oor die omvang waartoe die verstand die buitewêreld ondervind, word gedebatteer, asook die definisies en geldigheid van baie van die terme wat hier bo gebruik is. Die fisieke aspekte van die verstand en brein, en daardeur ook die [[senuweestelsel]], word bestudeer in [[neurologie]], die gedragswetenskapdeel van psigologie, en ’n soms losweg gedefinieerde gebied tussenin, [[psigiatrie]], wat ondersoek instel na geestesiektes en gedragsafwykings. Psigologie verwys nie noodwendig na die brein of senuweestelsel nie, en kan ook in terme van [[fenomenologie]]se of inligtingsverwerkingsteorieë van die verstand beskou word. ’n Begrip van breinfunksies word egter al hoe meer deel gemaak van psigologiese teorie en praktyk, veral in velde soos [[kunsmatige intelligensie]], neuropsigologie en kognitiewe neurowetenskap. Die aard van denke is die kern van psigologie en verwante velde. Kognitiewe psigologie bestudeer bewussyn, die geestelike prosesse agter gedrag. Dit gebruik inligtingsverwerking as ’n raamwerk om die verstand te verstaan. Waarneming, die leerproses, probleemoplossing, geheue, aandag, taal en emosie is ook goed bestudeerde velde. Ontwikkelingspsigologie fokus in ’n groot mate op die ontwikkeling van die menslike verstand deur sy lewe en probeer verstaan hoe mense dinge waarneem, verstaan en hoe hulle optree, en hoe hierdie prosesse met die ouderdom verander. Psigoloë het intelligensietoetse en die begrip [[IK]] ontwikkel om mense se relatiewe intelligensie te beoordeel en die verspreiding daarvan te bestudeer. === Motivering en emosie === [[Lêer:Plate depicting emotions of grief from Charles Darwin's book The Expression of the Emotions.jpg|duimnael|200px|Illustrasie van verdriet uit [[Charles Darwin]] se boek ''The Expression of the Emotions in Man and Animals''.]] Motivering is die dryfkrag van begeerte agter al die mens se doelbewuste aksies. Motivering is gebaseer op emosie – spesifiek op die soeke na bevrediging (positiewe emosionele ondervindings) en die vermyding van konflik. "Positief" en "negatief" word bepaal deur die toestand van die individu se brein, wat deur sosiale norme beïnvloed kan wees. Iemand kan homself beseer of geweld pleeg omdat sy brein gekondisioneer is om ’n positiewe reaksie op hierdie aksies te hê. Motivering is belangrik omdat dit betrokke is by die uitvoering van alle aangeleerde prosesse. In psigologie word konflikvermyding en die [[libido]] as primêre motiverings beskou. In die ekonomie word motivering dikwels beskou as geskoei op aansporing; dit kan finansieel, moreel of dwingend wees. [[Godsdiens]]te stel gewoonlik goddelike of duiwelse invloede voorop. Emosionele ondervindings wat as aangenaam waargeneem word, soos liefde, bewondering of vreugde, staan teenoor dié wat as onaangenaam ervaar word, soos haat, afguns of verdriet. ’n Onderskeid word dikwels gemaak tussen emosies wat sosiaal aangeleer is en dié wat op oorlewing geskoei is en as aangebore beskou word. In sommige kulture word emosie verbind met fisieke gesondheid en word dit nie as iets afsonderliks beskou nie. Die [[Stoïsisme|Stoïsyne]] het geglo oormatige emosie is skadelik, terwyl sommige [[Soefisme|Soefistiese]] opvoeders gevoel het sekere ekstreme emosies kan ’n volmaaktheid teweegbring, iets wat dikwels ekstase genoem word. === Seksualiteit en liefde === [[Lêer:Sweet Baby Kisses Family Love.jpg|duimnael|links|200px|Menslike ouers sorg tot lank ná hul kinders se geboorte vir hulle.]] Vir mense het seksualiteit belangrike sosiale funksies: Benewens vir [[voortplanting]], skep dit fisieke intimiteit, bande en hiërargieë onder individue. Die geslagsdrang, of libido, word beskou as ’n liggaamlike behoefte wat dikwels gepaardgaan met sterk emosies soos liefde, ekstase en jaloesie. Seksualiteit in die menslike spesie word weerspieël deur ’n aantal fisieke eienskappe, waaronder verborge [[ovulasie]], die ontwikkeling van ’n eksterne [[skrotum]] en (onder ape) ’n relatief groot [[penis]] wat dui op spermmededinging, die afwesigheid van ’n [[penisbeen]], permanente sekondêre seksuele eienskappe en die vorming van pare wat gebaseer is op seksuele aantrekkingskrag as ’n algemene sosiale struktuur. Anders as ander primate wat gewoonlik wys hulle is bronstig, het vroue geen sigbare tekens van ovulasie nie en ondervind hulle seksuele begeerte buite die tydperke waarin hulle vrugbaar is. Dit wys daarop dat menslike seksualiteit ’n lang evolusiegeskiedenis het.<ref name=Haviland2010>{{cite book |author1=Haviland, Wiliam A. |author2=Prins, Harald E.L. |author3=McBride, Bunny |author4=Walrath, Dana |title=Cultural Anthropology: The Human Challenge |year=2010 |publisher=Wadsworth/Cengage Learning |location=Belmont, California |page=82 |isbn=978-0-495-81082-7 |url=https://books.google.com/books?id=yP6TrXRpPdMC&pg=PA82}}</ref> Die mens se reaksie op seksuele begeerte word gewoonlik beïnvloed deur sosiale norme. Beperkings word dikwels bepaal deur godsdiens of sosiale gebruike. Die beroemde navorser [[Sigmund Freud]] het geglo die mens word veelvormig pervers gebore, wat beteken verskeie voorwerpe kan ’n bron van plesier wees. Volgens hom gaan die mens ná geboorte deur vyf fases van psigoseksuele ontwikkeling, en hy kan op enige fase fikseer vanweë verskeie traumas tydens die proses. Vir [[Alfred Kinsey]], nog ’n invloedryke seksnavorser, kan ’n mens op enige plek op ’n skaal van seksuele oriëntasie lê en net ’n klein minderheid van mense is ten volle [[heteroseksueel]] of [[homoseksueel]].<ref name="Book-2009">{{cite book |author=MobileReference |title=The Illustrated Encyclopedia of North American Mammals |url=https://books.google.com/books?id=VxK4KWrGn2cC&pg=PT601 |page=601 |date=15 Desember 2009 |work=MobileReference |accessdate=10 Augustus 2013}}</ref> Onlangse neorologiese en genetiese studies dui daarop die mens kan met ontvanklikheid vir verskeie seksuele neigings gebore word.<ref name=Buss2003>{{cite book |author=Buss, David M. |year=2003 |title=The Evolution of Desire: Strategies of Human Mating. Revised Edition |url=https://archive.org/details/evolutionofdesir00buss |location=New York City |publisher=Basic Books |isbn=978-0-465-00802-5}}</ref> == Gedrag == {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="4" style="width:308px; float:right; border:1px solid gray; border-collapse:collapse; font-size:100%; margin:0 0 .5em 1em;" ! colspan="2" style="background:Lightgrey; text-align:center;"| Statistieke: menslike gemeenskap |- |Wêreld- bevolking<ref name="UNDES-Pop">{{cite web |url=http://esa.un.org/unpd/wpp/DVD/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2015_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.XLS |title=File POP/1-1: Total population (both sexes combined) by major area, region and country, annually for 1950-2100: Medium fertility variant, 2015–2100 |work=World Population Prospects, the 2015 Revision |publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division, Population Estimates and Projections Section |date=Julie 2015 |access-date=2 Oktober 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170315185833/https://esa.un.org/unpd/wpp/DVD/Files/1_Indicators%20%28Standard%29/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2015_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.XLS |archive-date=15 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | 7,6 biljoen |- |Bevolkings- digtheid<ref name="UNDES-Pop"/><ref name=CIA-world /> |15/km<sup>2</sup> volgens totale gebied 51/km<sup>2</sup> volgens grondgebied |- | valign="top" | Wêreld se grootste stede<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/urbanization/the_worlds_cities_in_2016_data_booklet.pdf|title=The World's Cities in 2016|publisher=United Nations|access-date=16 Oktober 2017}}</ref> | style="text-align: left;" | [[Tokio]], [[Delhi]], [[Sjanghai]], [[Mumbai]], [[São Paulo]], [[Beijing]], [[Meksikostad]], [[Osaka]], [[Kaïro]], [[New York Stad|New York]]-[[Newark, New Jersey|Newark]], [[Dhaka]], [[Karatsji]], [[Buenos Aires]], [[Kolkata]], [[Istanboel]], [[Chongqing]], [[Lagos]], [[Manila]], [[Guangzhou]], [[Rio de Janeiro]], [[Los Angeles]]-[[Long Beach]]-[[Santa Ana, Kalifornië|Santa Ana]], [[Moskou]], [[Kinshasa]], [[Tianjin]], [[Parys]], [[Shenzhen]], [[Djakarta]], [[Bangalore]], [[Londen]], [[Chennai]], [[Lima]] |- | valign="top" | Mees gesproke plaaslike tale<ref>{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/ethno_docs/distribution.asp?by=size |title=Statistical Summaries |publisher=Ethnologue |access-date=10 Desember 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123063409/http://www.ethnologue.com/ethno_docs/distribution.asp?by=size |archive-date=23 Januarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> | style="text-align: left;" | [[Chinees]], [[Spaans]], [[Engels]], [[Hindi]], [[Arabies]], [[Portugees]], [[Bengaals]], [[Russies]], [[Japannees]], [[Javaans]], [[Duits]], [[Pandjabi]], [[Telugu]], [[Marathi]], [[Tamil]], [[Frans]], [[Viëtnamees]], [[Koreaans]], [[Oerdoe]], [[Italiaans]], [[Indonesies]], [[Persies]], [[Turks]], [[Pools]], [[Oriya]] |- | valign="top" | Gewildste godsdienste<ref name=CIA-world /> | style="text-align: left;" | [[Christendom]], [[Islam]], [[Hindoeïsme]], [[Boeddhisme]], [[Sikhisme]], [[Judaïsme]], [[Baha’i]] |} Die mens is ’n hoogs sosiale wese en woon dikwels in groot, komplekse sosiale groepe. Hy is meer as enige ander spesie in staat om kommunikasiestelsels te gebruik vir selfuitdrukking, die uitruil van idees en organisasie; hy het komplekse sosiale strukture geskep wat uit baie samewerkende of mededingende groepe bestaan. Menslike groepe wissel van families tot nasies. ’n Groot hoeveelheid waardes, norme en rituele is vasgestel wat saam die grondslag van die menslike gemeenskap vorm. Kultuur word hier gedefinieer as patrone van komplekse simboliese gedrag, dus alle gedrag wat nie aangebore is nie, maar wat aangeleer is deur sosiale wisselwerking met ander. Dit sluit in die gebruik van sekere materiale, taal, tradisies, godsdiens en tegnologie. === Taal === Hoewel baie spesies kommunikeer, is taal uniek aan die mens. Anders as die beperkte stelsels van ander diere, is die mens se taal oop – ’n oneindigende aantal bedoelings kan weergegee word deur ’n beperkte getal simbole te kombineer. Dit kan ook gebruik word vir gebeure en voorwerpe wat nie tot die hede behoort nie, maar in die gedeelde verbeelding bestaan.<ref name="Revolution"/> Dit verskil van ander vorme van kommunikasie deurdat dit nie tot ’n sekere medium beperk is nie – dieselfde idees kan verbaal, skriftelik, deur gebaretaal of met [[braille]] weergegee word. Taal bind nasies, kulture en etniese groepe saam. Die uitvinding van [[skryfstelsel]]s minstens 5&nbsp;000 jaar gelede het die mens in staat gestel om taal op materiale te verewig en het gelei tot ’n groot tegnologiese voorsprong. Sowat 6&nbsp;000 verskillende tale word tans gepraat, en nog duisende het uitgesterf.<ref name=Comrie1996>{{cite book |author1=Comrie, Bernard |author2=Polinsky, Maria |author3=Matthews, Stephen |title=The Atlas of Languages: The Origin and Development of Languages Throughout the World |url=https://archive.org/details/atlasoflanguages0000unse |year=1996 |publisher=Facts on File |location=New York City |pages=[https://archive.org/details/atlasoflanguages0000unse/page/15 13]–15 |isbn=978-0-8160-3388-1}}</ref> === Geslagsrolle === Die verdeling van mense in ’n manlike en vroulike geslag of gender word weerspieël in ’n ooreenstemmende verdeling van rolle, norme, praktyke, kleredrag, regte, pligte, gedrag, status en mag. Kultuurverskille volgens geslag het vermoedelik natuurlik ontstaan; vroue se rol as versorgers spruit byvoorbeeld waarskynlik uit die feit dat hulle die lewe skenk. Geslagsrolle verskil deur die geskiedenis en oorheersende gendernorme het al in baie gemeenskappe voor uitdagings te staan gekom. === Familieskap === [[Lêer:Contest Entry (33048411606).jpg|duimnael|links|’n Gesin span uit in die natuur.]] Alle menslike gemeenskappe organiseer, erken en klassifiseer soorte sosiale verhoudings geskoei op die verhoudings tussen ouers en kinders (gesinne) en deur die huwelik (families). In die meeste gemeenskappe hou familieskap wedersydse verantwoordelikhede en verwagtings van solidariteit in tussen lede van die familie. Familieskap kan lei tot afstammingsgroepe wat as politieke eenhede funksioneer, soos clans. Dit kan bande deur huwelike versterk, en dit kan dikwels polities en ekonomies belangrik wees en lei tot die vorming van politieke organisasies wat verder as die gemeenskap strek. Daar is gewoonlik duidelike aanduidings oor met wie ’n mens mag trou en met wie nie. Feitlik alle gemeenskappe het ’n verbod op [[bloedskande]], of ’n huwelik tussen nabye familielede. In baie gemeenskappe kan families ook uitgebrei word deur middel van aanneming, voogskap of ’n saamwonery. === Etnisiteit === [[Lêer:African Selfie.jpg|regs|duimnael|200px|’n [[Selfie]] van ’n [[Zoeloes|Zoeloe]]-man en ’n [[Ndebele (stam)|Ndebele]]-vrou van [[Suid-Afrika]]]] Mense vorm dikwels etniese groepe, wat groter as families is en om ’n sekere gesamentlike identiteit gebou word, soos afstamming en geskiedenis, gedeelde kultuurnorme en taal of biologiese fenotipe. Sulke ideologieë word dikwels verewig deur kragtige, fassinerende oorvertellings wat geldigheid en kontinuïteit verleen aan die stel gedeelde waardes. Etniese groepe stem dikwels ooreen met die een of ander vorm van politieke organisasie soos ’n stam, stadstaat of nasie. Hoewel etniese groepe deur die geskiedenis ontstaan en verdwyn, glo sulke groepe dikwels hul geskiedenis strek tot ver in die verlede. Dit help om ’n sosiale identiteit te vorm en solidariteit tussen lede van ’n etnies-politieke eenheid te skep. Hierdie verenigende aspek hou ook verband met die opkoms van die nasiestaat as die belangrikste vorm van politieke organisasie in die 19de en 20ste eeu.<ref>J. Hutchinson & A.D. Smith (reds.), ''Oxford readers: Ethnicity'' (Oxford 1996), "Introduction"</ref><ref>Smith, Anthony D. (1999) Myths and Memories of the Nation. Oxford University Press. bl. 4–7</ref><ref>{{cite journal |last1=Banton |first1=Michael |title=Max Weber on 'ethnic communities': a critique |url=https://archive.org/details/sim_nations-and-nationalism_2007-01_13_1/page/19 |journal=Nations and Nationalism |volume=13 |issue=1 |year=2007 |pages=19–35 |doi=10.1111/j.1469-8129.2007.00271.x}}</ref><ref>Delanty, Gerard & Krishan Kumar (2006) The SAGE Handbook of Nations and Nationalism. SAGE. {{ISBN|1412901014}} bl. 171</ref><ref name="cohen">Ronald Cohen 1978 "Ethnicity: Problem and Focus in Anthropology" in ''Annual Review of Anthropology'' 7: 383 Palo Alto: Stanford University Press</ref><ref>Thomas Hylland Eriksen (1993) Ethnicity and Nationalism: Anthropological Perspectives. London: Pluto Press</ref> === Gemeenskap, regering en politiek === [[Gemeenskap]] is die stelsel organisasies en instellings wat ontstaan uit die wisselwerking tussen mense. In ’n gemeenskap kan mense verdeel word in verskillende groepe volgens hul inkomste, rykdom, mag, reputasie, ens., maar die struktuur van sosiale lae en die mate waarin mense daarin rondbeweeg, verskil, veral tussen moderne en tradisionele gemeenskappe.<ref>{{cite web |url=http://web.unitn.it/files/download/8481/srs_schizzerotto_social_stratification_2_as.pdf |title=Social Stratification |last=Schizzerotto |first=Antonio |publisher=University of Trento |access-date=3 Julie 2017 |archive-date=20 Maart 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180320150018/http://web.unitn.it/files/download/8481/srs_schizzerotto_social_stratification_2_as.pdf |url-status=dead }}</ref> [[Lêer:United Nations Headquarters in New York City, view from Roosevelt Island.jpg|duimnael|200px|Die hoofkwartier in [[New York Stad|New York]] van die [[Verenigde Nasies]], een van die wêreld se grootste politieke organisasies.]] ’n [[Staat]] is ’n georganiseerde politieke gemeenskap wat ’n sekere gebied beslaan. Dit het ’n georganiseerde regering en het interne en eksterne soewereiniteit. Erkenning deur ander state van ’n staat se aanspraak op onafhanklikheid, wat dit die mag gee om internasionale ooreenkomste aan te gaan, is dikwels belangrik vir die vestiging van sy posisie. [[Regering]] kan gedefinieer word as die politieke middel vir die skep en afdwing van wette, gewoonlik deur ’n burokratiese hiërargie. [[Politiek]] is die proses waardeur besluite in groepe geneem word; dié proses behels dikwels konflik sowel as skikking. Hoewel die term politiek gewoonlik op regerings van toepassing is, kan dit in alle menslike wisselwerkings waargeneem word, insluitende korporatiewe, akademiese en godsdiensinstellings. Voorbeelde van regerings sluit in [[Monargie|monargieë]], [[Kommunisme|kommunistiese state]], militêre [[diktatorskap]]pe, [[Teokrasie|teokrasieë]] en liberale [[Demokrasie|demokrasieë]], waarvan laasgenoemde vandag as die volopste beskou word. === Handel en ekonomie === [[Lêer:Tengeru market.jpg|duimnael|200px|Kopers en verkopers op ’n mark.]] [[Handel]] is die willekeurige uitruil van goedere en dienste en is ’n vorm van ekonomie. ’n Meganisme wat handel toelaat, word ’n [[Mark (ekonomie)|mark]] genoem. Handelaars onderhandel gewoonlik deur ’n uitruilmedium, soos [[geld]]. Vanweë spesialisering of die verdeling van arbeid konsentreer die meeste mense op ’n klein aspek van vervaardiging of dienste en ruil hul arbeid vir geld of produkte. Handel vind ook tussen streke plaas omdat sekere streke die enigste of grootste vervaardiger van ’n sekere produk is, of omdat sekere streke die voordeel van massaproduksie het. [[Ekonomie]] is ’n sosiale wetenskap wat die vervaardiging, handel en verbruik van goedere en dienste bestudeer. Dit fokus op meetbare veranderlikes en word breedweg in twee hooftakke verdeel: [[mikro-ekonomie]], wat met individuele agente soos huishoudings en besighede te doen het, en [[makro-ekonomie]], wat te doen het met die ekonomie as ’n geheel, soos totale vraag en aanbod na geld, kapitaal en goedere. Belangrike aspekte van ekonomie is vervaardiging, verspreiding, handel en mededinging. === Oorlog === [[Lêer:Bataille Waterloo 1815 reconstitution 2011 3.jpg|duimnael|200px|Mans in periodekostuums beeld soldate uit in ’n uitbeelding van die [[Slag van Waterloo]] in 1815.]] [[Oorlog]] is ’n toestand van georganiseerde gewapende konflik tussen state of ander magte. Dit word gebruik om militêre doelwitte af te dwing. Ander, spontane konflikte soos rebellies en opstande word nie as oorlog beskou nie. [[Rewolusie]]s kan niegewelddadig wees, of ’n georganiseerde en gewapende opstand wat dui op ’n staat van oorlog. In die 20ste eeu het na raming tussen 167&nbsp;miljoen en 188&nbsp;miljoen mense in oorloë gesterf.<ref>Ferguson, Niall. "The Next War of the World." Foreign Affairs, Sep./Okt. 2006</ref> ’n Algemene definisie van oorlog is ’n reeks militêre veldtogte tussen minstens twee opponerende kante weens ’n dispuut oor byvoorbeeld soewereiniteit, grondgebied, bronne of godsdiens. ’n Oorlog tussen interne elemente van ’n staat is ’n [[burgeroorlog]]. Verskillende soorte oorloë het al in die geskiedenis plaasgevind, soos hand-, wapen-, vloot- en lugoorloë. Militêre intelligensie het al dikwels ’n rol gespeel in die bepaling van oorwinnings en neerlae. Propaganda, wat dikwels inligting, verwronge menings en [[disinformasie]] insluit, speel ’n sleutelrol in die handhawing van eenheid in ’n oorlogsparty en om onmin tussen partye te saai. In moderne oorlogvoering word soldate op die grond gebruik, [[Skip|skepe]] ter see en [[Vliegtuig|vliegtuie]] in die lug. Soms oorvleuel dié velde in die vorm van see- en valskermsoldate, [[Vliegdekskip|vliegdekskepe]] en [[grond-tot-lugmissiel]]e. === Materiale en tegnologie === [[Lêer:Néolithique 0001.jpg|duimnael|200px|Verskillende artefakte uit die Steentydperk, insluitende armbande, bylkoppe, beitels en poleergereedskap.]] Steengereedskap is minstens 2,5&nbsp;miljoen jaar gelede al deur proto-mense gebruik.<ref name=Clark1994>{{cite journal |author1=Clark, J.D. |author2=de Heinzelin, J. |author3=Schick, K.D. |title=African ''Homo erectus'': old radiometric ages and young Oldowan assemblages in the Middle Awash Valley, Ethiopia |journal=Science |year=1994 |volume=264 |issue=5167 |pages=1907–10 |pmid=8009220 |doi=10.1126/science.8009220|display-authors=etal}}</ref> Die beheerde gebruik van vuur het sowat 1,5&nbsp;miljoen jaar gelede begin. Sedertdien het die mens geweldige vooruitgang gemaak en ingewikkelde tegnologie ontwikkel om gereedskap te maak om hul lewe te vergemaklik en hul kultuur uit te brei. Groot spronge in tegnologie sluit in die uitvinding van [[landbou]] in wat bekend is as die [[Neolitikum|Neolitiese Rewolusie]] en van outomatiese masjiene in die [[Nywerheidsrewolusie]]. Met [[argeologie]] word gepoog om die storie van die verlede of van verlore kulture te vertel deur onder meer die bestudering van die artefakte wat hulle vervaardig het. Vroeë mense het steengereedskap, potte en juwele agtergelaat wat eie is aan ’n spesifieke streek of tyd. ==== Voorkoms ==== Deur die geskiedenis het mense hul voorkoms verander deur klere<ref>{{cite journal |vauthors=Kvavadze E, Bar-Yosef O, Belfer-Cohen A, Boaretto E, Jakeli N, Matskevich Z, Meshveliani T |title=30,000-year-old wild flax fibers |url=https://archive.org/details/sim_science_2009-09-11_325_5946/page/1359 |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1359 |year=2009 |pmid=19745144 |doi=10.1126/science.1175404}}</ref> en bykomstighede te dra, deur hul hare te knip of te skeer en deur middel van liggaamsmodifikasies. Laasgenoemde is die doelbewuste verandering van die liggaam om niemediese redes, soos estetika, seksuele voordeel, rites, godsdiensredes, om groepsaffiliasie te toon, liggaamskuns te skep, te skok of jouself uit te druk.<ref name="DeMello2007"/> In ’n breë sin beteken dit plastiese snykunde, sosiaal aanvaarbare versierings soos in gaatjies in die ore, en godsdienstige rituele soos [[besnydenis]].<ref name="DeMello2007">{{cite book |author=Margo DeMello |title=Encyclopedia of Body Adornment |url=https://books.google.com/books?id=s0122BsqrZwC&pg=PR17 |accessdate=6 April 2012 |year=2007 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-33695-9 |pages=17–}}</ref> === Filosofie en selfrefleksie === [[Lêer:Confuciusstatue.jpg|duimnael|180px|’n Standbeeld van [[Confucius]] in Sjanghai.]] [[Filosofie]] is ’n dissipline of studieveld wat die ondersoek, ontleding en ontwikkeling van idees behels op ’n algemene, abstrakte of basiese vlak. Dit probeer realiteit, redenering en waardes verstaan. Belangrike velde van filosofie sluit in [[logika]], [[metafisika]], [[epistemologie]] en [[aksiologie]] of waardeleer (wat [[etiek]] en [[estetika]] insluit). Dit dek ’n groot verskeidenheid benaderings en word gebruik om te verwys na ’n wêreldmening, ’n perspektief op ’n sekere saak of die menings van ’n spesifieke filosoof of filosofieskool. === Godsdiens en spiritualiteit === [[Godsdiens]] word gewoonlik gedefinieer as ’n geloofstelsel wat verband hou met die bonatuurlike, heilige of goddelike, asook die praktyke, waardes, instellings en rituele wat met die geloof verbind word. Die evolusie en geskiedenis van die eerste godsdienste het in onlangse jare velde van aktiewe wetenskaplike navorsing geword.<ref>{{cite web |url=http://evolution.binghamton.edu/religion/ |title=Evolutionary Religious Studies: A New Field of Scientific Inquiry |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170620174124/http://evolution.binghamton.edu/religion/ |archive-date=20 Junie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=Boyer2008>{{cite journal |author=Boyer, Pascal |title=Being human: Religion: bound to believe? |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2008-10-23_455_7216/page/1038 |journal=Nature |volume=455 |issue=7216 |pages=1038–39 |year=2008 |pmid=18948934 |doi=10.1038/4551038a}}</ref><ref name=Emmons2003>{{Cite journal |author1=Emmons, Robert A. |author2=Paloutzian, Raymond F. |title=The psychology of religion |journal=Annual Review of Psychology |year=2003 |pmid=12171998 |volume=54 |issue=1 |pages=377–402 |doi=10.1146/annurev.psych.54.101601.145024}}</ref> Deur die eeue het godsdiens baie vorme aangeneem wat van kultuur tot kultuur en individu tot individu verskil. Van die belangrikste sake wat godsdienste ondersoek, sluit in die lewe ná die dood of die hiernamaals, die oorsprong van die [[lewe]], die aard van die [[heelal]] en sy uiteindelike lot, en wat moreel of immoreel is. ’n Gemeenskaplike bron van hierdie antwoorde is die geloof in bosintuiglike goddelike wesens soos [[Godheid|gode]] of ’n enkele [[God]], hoewel nie alle godsdienste [[teïsme|teïsties]] is nie. Spiritualiteit, geloof of sielsake is van die baie verskillende benaderings van mense om basiese vrae te beantwoord oor die mensdom se plek in die heelal, die doel van die lewe en die ideale manier om ’n mens se lewe te lei. Hoewel hierdie onderwerpe ook in filosofie en in ’n mate in wetenskap ondersoek word, is spiritualiteit uniek in die sin dat dit op mistieke of bonatuurlike begrippe fokus soos [[karma]] en God. Dit is moeilik om die presiese omvang van godsdienstigheid te meet,<ref name=Hall2008>{{cite journal |author1=Hall, Daniel E. |author2=Meador, Keith G. |author3=Koenig, Harold G. |title=Measuring religiousness in health research: review and critique |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-religion-and-health_2008-06_47_2/page/134 |journal=Journal of Religion and Health |volume=47 |issue=2 |pages=134–63 |year=2008 |pmid=19105008 |doi=10.1007/s10943-008-9165-2}}</ref> maar die meerderheid mense hang die een of ander godsdienstige of spirituele geloof aan. Baie is egter nie godsdienstig nie. [[Humanisme]] is ’n filosofie wat die hele mensdom en al die aspekte wat die mens raak, wil saamvat; dit is gewoonlik niegodsdienstig. Die meeste godsdienste kan duidelik onderskei word van wetenskap, op beide ’n filosofiese en metodologiese vlak, maar die twee sluit mekaar nie noodwendig uit nie; baie mense huldig ’n mengsel van godsdienstige en wetenskaplike menings. Die onderskeid tussen godsdiens en filosofie is aan die ander kant soms minder duidelik en die twee word soms verbind in velde soos die filosofie van godsdiens of teologie. === Kuns, musiek en letterkunde === [[Lêer:Lorenzo Lippi 001.jpg|duimnael|180px|''Allegorie van Musiek'' (c. 1594), ’n skildery van ’n vrou wat bladmusiek skryf deur Lorenzo Lippi.]] [[Kuns]] is ’n algemene kultuurbegrip en kunswerke is minstens sedert die dae van die [[Cro-Magnon-mens]] gemaak. Kuns kan gedefinieer word as ’n vorm van kultuuruitdrukking en kan dui op voorwerpe of uitvoerings, huidig of histories, en die prestige daarvan word ondervind deur diegene wat dit gemaak het, ontdek, uitstal of besit. In die moderne gebruik van die woord dui kuns gewoonlik op die proses of resultaat van die maak van materiële werke wat van die konsepvorming tot die uitvoering daarvan, getrou bly aan die "kreatiewe impuls" van mense. [[Musiek]] is ’n natuurlike intuïtiewe verskynsel wat gebaseer is op drie strukture wat onderling verband hou: ritme, harmonie en melodie. Om na musiek te luister is waarskynlik een van die algemeenste vorme van vermaak, terwyl om dit te leer en verstaan gewilde dissiplines is. Daar is ’n groot verskeidenheid [[musiekgenre]]s en soorte etniese musiek. [[Letterkunde]], wat kreatiewe geskrewe en moontlik gesproke werke is, sluit in [[prosa]], [[poësie]] en [[drama]], beide [[fiksie]] en niefiksie. Dit sluit genres in soos [[epos]]se, [[gedig]]te, [[legende]]s, [[mite]]s en [[folklore]]. === Wetenskap === Nog ’n unieke aspek van die mensdom is die ontwikkeling van ingewikkelde metodes om kennis op te doen deur waar te neem, te kwantifiseer en te verifieer. Die [[wetenskaplike metode]] is ontwikkel om kennis op te doen van die fisiese wêreld en die reëls, prosesse en beginsels waaruit dit bestaan. Saam met [[wiskunde]] maak dit die voorspelling van ingewikkelde patrone van oorsaak en gevolg moontlik. Die mens het die vermoë om groot, selfs abstrakte, kwantiteite te verstaan en erken, en om [[Algoritme|algoritmiese patrone]] te verstaan en erken wat [[rekenkunde]] en [[algebra]] moontlik maak, iets wat nie in ander spesies aangetref word nie. Wetenskap kan in drie groot takke verdeel word: die formele wetenskappe (bv. [[logika]] en [[wiskunde]]), wat te doen het met formele stelsels; die [[toegepaste wetenskap]]pe (bv. [[ingenieurswese]] en [[geneeskunde]]), wat op praktiese toepassing fokus; en die [[Empiries|empiriese wetenskappe]], wat geskoei is op proefondervindelike waarnemings en op sy beurt ingedeel word in [[natuurwetenskap]]pe (bv. [[fisika]], [[chemie]] en [[biologie]]) en sosiale wetenskappe (bv. [[Sielkunde|psigologie]], [[ekonomie]] en [[sosiologie]]).<ref>{{cite web |url=https://pmr.uchicago.edu/sites/pmr.uchicago.edu/files/uploads/BranchesofSciencePresentation.pdf |title=Branches of Science |publisher=University of Chicago |access-date=20 Januarie 2018 |archive-date=23 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170423062909/https://pmr.uchicago.edu/sites/pmr.uchicago.edu/files/uploads/BranchesofSciencePresentation.pdf |url-status=dead }}</ref> ’n [[Pseudowetenskap|Skynwetenskap]] is ’n aktiwiteit wat verkeerdelik deur sy aanhangers as wetenskaplik beskou word.<ref>{{cite web |url=https://plato.stanford.edu/entries/pseudo-science/ |title=Science and Pseudo-Science |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |access-date=3 Julie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417084230/https://plato.stanford.edu/entries/pseudo-science/ |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * [http://www.archaeologyinfo.com/homosapiens.htm Argeologie: inligting] * [http://humanorigins.si.edu/evidence/human-fossils/species/homo-sapiens ''Homo sapiens'']&nbsp;– Smithsonian-instituut * Sien die [http://www.ensembl.org/Homo_sapiens/Info/Index menslike genoom ] by Ensembl * [http://humanorigins.si.edu/evidence/human-evolution-timeline-interactive Menslike tydlyn (interaktief)] – Smithsonian-instituur (Augustus 2016). * {{Commons-kategorie inlyn|People}} * {{Wikispecies-inlyn|Homo sapiens sapiens}} * {{Wikt-inlyn|mens}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Human|Engelse Wikipedia]] {{Voorbladster}} {{Menslike evolusie}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Mense| ]] hg02lmw8at729kmvho5zb8962j3xdon Simonstad 0 14875 2975159 2875693 2026-10-04T00:59:28Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975159 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Simonstad |ander_naam=<small>Simon's Town</small> |nedersetting_tipe=Voorstad |beeld_stadsilhoeët=Simons-town.jpg |beeldgrootte= |beeldbyskrif=Die hawe van Simonstad. |duimdrukkerkaart=Wes-Kaap |duimdrukkeretiketposisie=regs |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Suid-Afrika}} |onderafdelingtipe1=[[Provinsies van Suid-Afrika|Provinsie]] |onderafdelingtipe2=Metropolitaanse Munisipaliteit |onderafdelingtipe3=Wyk |onderafdelingnaam1=[[Wes-Kaap]] |onderafdelingnaam2=[[Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Kaapstad]] |onderafdelingnaam3=61 |leiertitel=Raadslid |leiernaam=Nicki Holderness (DA) |stigtingstitel= |stigtingsdatum= |oppervlak_totaal_km2=19.81 |hoogte_m= |koördinate = {{Koördinate|34|11|20|S|18|26|19|O|region:ZA_type:city_source:GNS-enwiki|aansig=inlyn,titel }} |bevolking_soos_op=2011 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=6569 |bevolkingsdigtheid_km2=330 |tydsone=[[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]] |utcafset=+2 |poskodetipe=[[Poskode]] |poskode=7995 |skakelkode= |voetnotas= |webwerf= }} '''Simonstad''' ([[Engels]]: ''Simon's Town'') is 'n dorp aan die oostekant van die [[Kaapse Skiereiland]] naby [[Kaapstad]] in die provinsie [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. [[Beeld:Simonstad se hawe.jpg|duimnael|links|300px|Die ingang na die hawe op Simonstad.]] Dit is genoem na die [[Nederland]]se goewerneur van die Kaap, [[Simon van der Stel]]. Simonstad, wat aan [[Valsbaai]] geleë is, is bekend as die hoofkwartier en opleidingsentrum van die [[Suid-Afrikaanse Vloot]]. Die dorp speel al tweehonderd jaar 'n belangrike rol as militêre hawe en is oorspronklik deur die Koninklike [[Britse Vloot]] (''Royal Navy'') gebruik. [[Lêer:Simonstown.jpg|duimnael|links|300px|Die historiese middedorp.]] Simonstad se St. Georgestraat word danksy 'n groot aantal historiese huise, waaronder die Huis van die Admiraliteit uit die jaar [[1740]], ook die "Goue Myl" genoem. Die dorp beskik oor 'n regstreekse spoorwegverbinding met die sakekern van Kaapstad en een van die gewildste sandstrande van die skiereiland, Bouldersstrand. Die strand is ook gewild by die plaaslike [[brilpikkewyn]]e, wat hier - ondanks die aanwesigheid van mense - in [[1985]] 'n kolonie gestig het. == Wapen == Simonstad het van 1883 tot 1996 'n eie munisipaliteit gehad. Die raad het in 1905 'n wapen aangeneem wat deur Adalbert Bonn ontwerp is. Dit was 'n effens gedifferensieerde weergawe van die wapen van [[Willem Adriaan van der Stel]], wat Bonn met diė van sy vader [[Simon van der Stel]] verwar het.<ref name=sthb1>Chapman, F.P. 'How the town obtained its coat of arms' in ''Simon's Town Historical Society Bulletin'' (Julie 1973).</ref><ref name=ngw>Die wapen kom voor op 'n [http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Category:UTC_South_African_town_arms tabakkaart] wat in 1931 uitgereik is.</ref> Die wapen is in 1957 deur die College of Arms (in Londen) aan die raad verleen. Toe die munisipaliteit in 1996 ontbind is, het die raad die oktrooi aan die Simon's Town Historical Society vir bewaring oorhandig, en dié genootskap het dit in 1999 op sy eie naam by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer.<ref name=sthb2>''Simons' Town Historical Society Bulletin'' (Julie 1997).</ref><ref name=boh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref> Die blasoen is soos volg: ''Gevierendeel: I en IV, gedeel, regs in silwer drie rooi torings geplaas 2 en 1, links deursnede van goud en blou, in die skildhoof staande op 'n groen grond 'n pronkende pou van natuurlike kleur en in die skildvoet drie silwer pennings geplaas 2 en 1; II en III, in blou 'n uitstralende ster en in die skildhoof drie wassenaars, alles van silwer, oor alles heen 'n goue ovaalvormige hartskild, die buiterand opgekrul, belaai met 'n rooi klimmende halwe leeu uitkomend uit drie golwende groen streepbalke''. Die helmteken is 'n voorstelling van Britannia wat op 'n goue vlootkroon rus; twee gekruiste ankers is agter die skild geplaas; die wapenspreuk is "Fac et spera". == Sien ook == * [[Simonsbaai]] * [[Simonstad (kiesafdeling)]] * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Burman, Jose: The False Bay Story. Kaapstad: Human & Rousseau,1977. {{ISBN|0-7981-0777-4}} * Tredgold, Arderne: Bay between the mountains. Kaapstad: Human & Rousseau, 1995. {{ISBN|0-7981-3424-0}} [[Lêer:N.N. (1806) p046 VIEW OF SIMONS BAY.jpg|duimnael|links|300px|Simonstad, 1806]] [[Lêer:Just Nuisance at Jubilee Square - panoramio.jpg|duimnael|links|300px|Standbeeld van [[Just Nuisance]] te Simonstad]] {{Kaapstadse voorstede}} {{Wes-Kaap}} {{Normdata}} [[Kategorie:Hawens in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Voorstede van Kaapstad]] h8dg1c8ngvxshmifx19kt1sd1u9ges7 Robertson 0 16359 2975108 2872844 2026-10-03T19:53:54Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975108 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Robertson | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = Robertson, Western Cape.jpg | beeldbyskrif = Robertson in 1987 | duimdrukkeretiketposisie= regs | latd = 33 |latm = 48 |lats = | longd = 19 |longm = 53 |longs = | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Kaapse Wynland | munisipaliteit = Langeberg | stigtingsdatum = 1853<ref name=established>{{cite web |title=Chronological order of town establishment in South Africa based on Floyd (1960:20-26) |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |pages=xlv-lii |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |archive-date=13 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 6 April 2016 }}</ref> | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = Vernoem na | leiernaam = [[William Robertson]] | oppervlakvoetnotas = <ref name=census2011>Som van die hoofplekke [http://census2011.adrianfrith.com/place/169003 Robertson] en [http://census2011.adrianfrith.com/place/169004 Nkqubela] ''Sensus 2011''.</ref> | oppervlak_totaal_km2 = 23.5 | hoogte_m = 187 | bevolking_totaal = 27715 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = <ref name=census2011 /> | demografie1_voetnotas = <ref name=census2011 /> | persent_swart = 23.2% | persent_kleurling = 60.8% | persent_asiër = 0.3% | persent_wit = 14.7% | persent_ander = 1.0% | demografie2_voetnotas = <ref name=census2011 /> | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 75.1% | demografie2_titel2 = [[Xhosa]] | demografie2_info2 = 15.6% | demografie2_titel3 = [[Engels]] | demografie2_info3 = 3.2% | demografie2_titel4 = [[Sotho]] | demografie2_info4 = 2.2% | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 3.9% | poskode = 6705 | poskode2 = | skakelkode = 023 | sensuskode = | webwerf = [http://RobertsonR62.com Robertson] }} '''Robertson''' is 'n [[dorp]] in die [[Kaapse Wynland-distriksmunisipaliteit]] van die provinsie [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]] met sowat 28&nbsp;000 inwoners (indien die [[township]] Nkqubela ook ingereken word). == Geskiedenis == Die dorp het ontstaan toe die NG Kerk [[NG gemeente Robertson|'n gemeente]] gestig het in [[1852]]. 'n Deel van die plaas Roode Zand is gekoop en die eerste erwe is in [[1853]] verkoop. Die dorp is vernoem na dr. [[William Robertson]], een van die [[Skotse predikante in die NG Kerk|Skotse predikante]] wat deur goewerneur lord [[Charles Somerset]] na Suid-Afrika gebring is om die tekort aan Hollandse predikante aan te vul maar veral om die Afrikanerbevolking te verengels. == Wapens == '''Munisipaliteit''' — Robertson se munisipale raad het in 1913 'n wapen aangeneem: ''In [[silwer (kleur)|silwer]], 'n geblaarde druiwetros van natuurlike kleur, in die skildvoet vergesel van vier versmalde golwende dwarsbalke van blou en op 'n rooi skildhoof drie afgerukte wolwekoppe van silwer''. Die helmteken was 'n regterhand wat 'n kroon vashou; die skildhouers was 'n skimmelperd en 'n volstruis; en die wapenspreuk was "Boutez en avant". Die wapen is in 1974 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer.<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref> '''Nkqubela''' — Die [[Swart mense|Swart]] woongebied Nkqubela het oor sy eie plaaslike owerheid beskik van 1982 tot 1996. Die dorpskomitee het in 1989 'n wapen by die Buro vir Heraldiek geregistreer: ''Kepersgewys verdeel, rooi en blou, 'n keper, die piek gepylpunt, alles silwer''. Die helmteken was 'n blou muurkroon en die wapenspreuk "Bambanani".<ref name=bvh /> [[Lêer:NG kerk Robertson.jpg|duimnael|links|230px|Robertson se NG moederkerk]] == Omgewing en ekonomiese aktiwiteite == Danksy sy ligging in die vrugbare Robertsonvallei is landbou nog steeds die steunpilaar in die plaaslike ekonomie. Vroeër het die dorp ook bekend gestaan vir sy wamakery, tog het die spoorweë ná die einde van die [[Tweede Vryheidsoorlog]] die vervoersektor begin oorheers en ossewaens heeltemal verdring. Ook die [[volstruis]]teelt is weens 'n ekonomiese krisis in dié bedryf ná die einde van die [[Eerste Wêreldoorlog]] gestaak. Die boere in die omgewing het hulle vervolgens op die verbouing van [[wyn]] en [[vrugte]] en die teel van renperde toegespits. Die plaaslike wynbedryf staan lank reeds bekend vir sy goeie [[brandewyn]] en muskaatwyn. Die dienstesektor, veral toerisme, speel 'n steeds belangriker rol op Robertson. == Infrastruktuur == Die [[R60 (Suid-Afrika)|R60-streekroete]] gaan deur die dorp en verbind Robertson met [[Swellendam]] en [[Worcester]].<ref>South Africa Road Atlas, Mapstudio. {{ISBN|978-1-77026-154-9}}</ref> Die [[R317 (Suid-Afrika)|R317-streekroete]] tak van die R60 af en verbind Robertson met [[Bonnievale]]. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] * [[NG gemeente Robertson]] == Bron == *{{cite book |last=Erasmus |first= B.P.J.|authorlink=B.P.J. Erasmus |title=[[Op Pad in Suid-Afrika]]|year= 1995|publisher=Jonathan Ball Uitgewers |isbn= 1-86842-026-4}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.tourismrobertson.co.za/ Die amptelike webwerf vir voornemende toeriste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060521033713/http://www.tourismrobertson.co.za/ |date=21 Mei 2006 }} {{Wes-Kaap}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] 7b1jw9iqq64v0solthsad0en3ixftbi Oudtshoorn 0 16390 2975019 2900131 2026-10-03T14:19:33Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975019 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Oudtshoorn | ander_naam = | nedersetting_tipe = [[Dorp]] | bynaam = | slagspreuk = | beeld_stadsilhoeët = View of Oudtshoorn, South Africa.jpg | beeldgrootte = | beeldbyskrif = Oudtshoorn | beeld_vlag = | vlaggrootte = | duimdrukkeretiketposisie= onderkant | latd = 33 |latm = 35 |lats = | longd = 22 |longm = 12 |longs = | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Tuinroete | munisipaliteit = Oudtshoorn | stigtingsdatum = [[1847]]<ref name=established>{{cite web |title=Chronological order of town establishment in South Africa based on Floyd (1960:20-26) |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |pages=xlv-lii |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |archive-date=13 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=29 Augustus 2015 }}</ref> | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = <ref name=census2011>Som van die hoofplekke [http://census2011.adrianfrith.com/place/178004 Oudtshoorn], [http://census2011.adrianfrith.com/place/178005 Bongolethu] en [http://census2011.adrianfrith.com/place/178006 Bridgeton] tydens die 2011-sensus.</ref> | oppervlak_totaal_km2 = 37.6 | hoogte_m = | bevolking_totaal = 61507 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = <ref name=census2011 /> | demografie1_voetnotas = <ref name=census2011 /> | persent_swart = 12,5% | persent_kleurling = 70,9% | persent_asiër = 0,4% | persent_wit = 15,3% | persent_ander = 1,0% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = <ref name=census2011 /> | demographics2_title1 = [[Afrikaans]] | demographics2_info1 = 87,8% | demographics2_title2 = [[Xhosa]] | demographics2_info2 = 7,4% | demographics2_title3 = [[Engels]] | demographics2_info3 = 2,6% | demographics2_title4 = | demographics2_info4 = | demographics2_title5 = Ander | demographics2_info5 = 2,2% | poskode = 6625 | poskode2 = 6620 | skakelkode = 044 | sensuskode = | webwerf = [http://www.oudtshoorn.gov.za/ Oudtshoorn-munisipaliteit] }} '''Oudtshoorn''' is met sowat 61&nbsp;500 inwoners (2011-sensus) die grootste dorp in die [[Klein-Karoo]], 'n streek in die provinsie [[Wes-Kaap]] ([[Suid-Afrika]]). Die dorp is geleë tussen die majestueuse [[Outeniekwaberge|Outeniekwa]]- en [[Swartberg]]e, 506 kilometer oos van [[Kaapstad]]. Oudtshoorn staan onder meer bekend as die sentrum van die volstruisteel en die gasheerstad van die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]], die belangrikste kulturele fees van die [[Afrikaans]]e taalgemeenskap in Suid-Afrika. == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === [[Lêer:Oudtshoorn.jpg|duimnael|links|'n Historiese gebou in Oudtshoorn]] Die omgewing van Oudtshoorn is oorspronklik deur [[Boesman]]s bewoon, en 'n groot aantal van hulle rotstekeninge is in die [[Kangogrotte|grotte]] van die nabygeleë [[Swartberg]]e bewaar. Die eerste [[Europa|Europese]] ontdekkers in die gebied was 'n [[Nederland]]se handelsekspedisie onder die bevel van ene [[veldkornet]] Schrijver, wat in [[Januarie]] [[1689]] deur 'n [[Griekwas (stam)|Griekwa]]-gids oor die ou olifante-trekpad na die streek gelei is. Die ekspedisie het tot by die huidige dorp [[Aberdeen]] gekom en het die Klein Karoo op 16 Maart oor die Attakwaskloof weer verlaat. Die eerste setlaars het hulle egter eers sowat honderd jaar later in die gebied gevestig. Die dorp Oudtshoorn het ontstaan op twee plase wat aan Cornelis Petrus Rademeyer behoort het. Die eerste permanente gebou in die Klein Karoo, 'n Nederduits-Gereformeerde kerk, is in [[1839]] naby die oewer van die Grobbelaarsrivier opgerig. Die dorp Oudtshoorn het rondom hierdie kerkgebou begin groei en is vernoem na baron [[Pieter van Rheede van Oudtshoorn]], wat in [[1772]] as goewerneur van die [[Kaapkolonie]] benoem is, maar tydens die seereis op pad na die Kaap oorlede is. 'n Klein skool met een klaskamer is in [[1858]] gebou, en 'n rukkie later is 'n munisipaliteit en in [[1859]] ook 'n Landboukundige Genootskap gestig. In dieselfde jaar is met die bou van 'n groter kerkgebou begin, wat die kleiner godshuis sou vervang. Die jaar 1859 was ongelukkig ook die beginpunt van 'n langdurige droogte, wat die plaaslike [[ekonomie]] in mekaar laat stort het. Baie boere het hulle plase verloor en moes as bywoners op plase bly. In [[1865]] is die dorp reeds deur armoede geteister. Met die stortreëns van die jaar [[1869]] is die droogte finaal gebreek, en die depressie het tot 'n einde gekom. Oudtshoorn het 'n welvarende gemeenskap geword. === Die eerste Goue Era van die volstruisbedryf === [[Lêer:Autruches d'Oudtshoorn.jpg|duimnael|'n Volstruisplaas naby Oudtshoorn]] Oudtshoorn het sy welvaart in daardie tydperk veral aan die volstruisteelt te danke gehad, wat veral in die Europese modebedryf gewild geraak het en veral as versiering van hoede gebruik is. In die tydperk tussen [[1875]] en [[1880]] het die prys vir 'n paar volstruise tot by 1&nbsp;000 pond sterling gestyg. Die boere in die omgewing van Oudtshoorn het besef dat volstruisteelt winsgewender sou wees as enige ander landbouproduk. Hulle het die verbouing van hulle tradisionele graangewasse laat vaar en in plaas daarvan [[lusern]] geplant, wat as volstruisvoer benodig is. Danksy die ekonomiese welvaart is ook die nuwe [[NG gemeente Oudtshoorn|NG kerk]] eindelik ná 'n jare lange vertraging voltooi en op [[7 Junie]] [[1879]] ingewy. Ongelukkig het die volstruisbedryf weens oorproduksie in [[1885]] 'n krisis beleef. Daarbenewens het 'n oorstroming in Mei dieselfde groot skade aangerig. Die nabygeleë Victoriabrug oor die Olifantsrivier is een jaar ná sy voltooiing deur die vloedwaters weggespoel. === Die tweede Goue Era van die volstruisbedryf === Die volstruisbedryf het maar stadig herstel, en eers na die einde van die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (1899–1902) was daar 'n groot oplewing. Die bedryf het rekordverkope van volstruisvere gehad, en baie volstruistelers het nou as "veerbaronne" bekend gestaan en vir hulle statige villas, die sogenaamde volstruisveerpaleise, laat oprig. Die volstruisbedryf het sy hoogtepunt in [[1913]] bereik, maar met die uitbreek van die [[Eerste Wêreldoorlog]] in [[1914]] het verkope sterk gedaal. Die plaaslike ekonomie het opnuut in duie gestort, en die meeste boere het weer begin om hulle tradisionele graangewasse te verbou. === Volstruisteelt in die 20ste eeu === [[Lêer:FlappingOstriches.jpg|duimnael|'n Volstruismannetjie en -wyfie]] Die volstruisteelt, wat in 1859 met slegs 2&nbsp;159 voëls in die Oudtshoorngebied begin het, was in die eerste helfte van die 20ste eeu op die drumpel van uitsterwing. In 1918 is met die slagting van Suid-Afrika se meer as 300&nbsp;000 geteelde volstruise begin – die aantal voëls het tot slegs 30&nbsp;000 in 1932 en 'n skrale 2&nbsp;000 in 1940 gekrimp. Nogtans het die gebied sy ekonomiese opswaai ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] nog eens aan volstruise te danke gehad – hierdie keer was die toerismesektor die dryfveer agter die herlewing in die volstruisbedryf. Toeriste, wat 'n besoek aan die nabygeleë [[Kangogrotte]] afgelê het, het ook in ander besienswaardighede begin belangstel, en skouplase met volstruise het vinnig tot 'n trekpleister ontwikkel. Die eerste volstruis-skouplaas is reeds in 1930 geopen. === Die volstruisbedryf vandag === Toeriste het met hul vraag na volstruisleer en ander produkte tot die bedryf se groei bygedra. In die 1980's was daar weer sowat 100&nbsp;000 voëls in die Oudtshoorngebied – 'n getal wat ook in die volgende dekades stabiel sou bly. Vandag is professionele volstruisskouplase 'n gewilde trekpleister in Oudtshoorn. Daarnaas speel ook die vleisproduksie 'n belangrike rol. [[Pluimveevleis|Volstruisvleis]] word net op die Suid-Afrikaanse mark aangebied, aangesien dit sedert 2010 weens voëlgriep nie na oorsese bestemmings uitgevoer mag word nie. === Poolse weeskinders === [[Lêer:NG moederkerk Oudtshoorn.jpg|duimnael|Die kerkgebou van die [[NG gemeente Oudtshoorn|NG moedergemeente]] se hoeksteen is op [[15 Januarie]] [[1861]] gelê, maar weens geldelike probleme is dit eers vroeg in 1879 voltooi nadat die argitek [[Carl Otto Hager]] gekontrakteer is om probleme met die bouplan reg te stel]] [[Lêer:Gereformeerde kerk Oudtshoorn skuins van voor, Francois van der Merwe.jpg|duimnael|Die [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn]], in 1969 in gebruik geneem]] In 1944 het die Suid-Afrikaanse regering 500 [[Pole|Poolse]] weeskinders (299 seuns en 201 meisies), wat hul ouers en gesinne tydens hul ballingskap in die [[Sowjetunie]] verloor het, om humanitêre redes vanuit [[Iran]] na Oudtshoorn laat bring waar 'n Poolse skool vir hulle georganiseer is.<ref>Jerzy Zubrzycki: ''Polish Emigration to Commonwealth Countries: A Demographic Survey''. In: ''International Migration Review (IMR)'', jaargang 13, nommer 4, bl. 649. Aanlyn beskikbaar: [http://www.jstor.org/pss/2545180 jstor.org]</ref> Volgens 'n geallieerde ooreenkoms het Iran in 1942 meer as 116&nbsp;000 Poolse vlugtelinge uit die Sowjetunie ontvang waarvan later sowat 10&nbsp;000 in Suid-Afrika of Britse kolonies in Afrika hervestig is.<ref>[http://iranemb.pl/images/Articles/poland%20remembers%20andthanksiran.pdf ''Poland remembers and thanks Iran'']</ref> == Wapens == '''Munisipaliteit (1)''' — Oudtshoorn het in 1863 'n munisipaliteit geword. In 1908 het die dorpsraad baron Van Reede van Oudtshoorn se familiewapen as dorpswapen in gebruik geneem : ''In silwer, twee hoekige dwarsbalke van swart''. 'n Goue muurkroon is bo die skild geplaas. Die skildhouers is twee goue griffioene, en die wapenspreuk is "Malo mori quam foedari".<ref name=wka>Wes-Kaapse Argief : Oudtshoorn Munisipale Notules (7 Februarie 1908).</ref><ref name=ngw>Die wapen kom voor op 'n [http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Category:UTC_South_African_town_arms tabakkaart] wat in 1931 uitgereik is.</ref> '''Munisipaliteit (2)''' — Die wapen is in 1959 heraldies verbeter en in 1960 deur die College of Arms (in Londen) aan die munisipaliteit verleen. Dit is daarna by die Kaapse Provinsiale Administrasie (in 1961)<ref name=ok1>Kaap die Goeie Hoop ''Amptelike koerant'' 3087 (23 Junie 1961).</ref> en die [[Buro vir Heraldiek]] (in 1970) geregistreer: ''In silwer, twee hoekige swart versmalde dwarsbalke elk met drie noeke en 'n skildhoof van rooi belaai met 'n muurkroon van goud''. Die helmteken was twee swart vlerke binne 'n goue ring; die skildhouers was twee goue griffioene wat elk 'n regopstaande silwer volstruisveer vashou; en die wapenspreuk het "Malo mori quam foedari" gebly.<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref> [[Ivan Mitford-Barberton]] en H. Ellis Tomlinson het die wapen herontwerp. Om die een of ander rede het die munisipaliteit later die kleure verander: alles wat goud was het rooi geword en die rooi skildhoof het goud geword. '''Afdelingsraad (1)''' — Oudtshoorn se afdelingsraad (d.w.s die plaaslike owerheid vir die landelike gebiede buite die dorpsgrense) het ook 'n wapen by die provinsiale administrasie (in 1963) <ref name=ok2>Kaap die Goeie Hoop ''Amptelike koerant'' 3214 (29 November 1963).</ref> en die Buro vir Heraldiek (in 1965) geregistreer: ''In silwer, 'n hoekige swart dwarsbalk vergesel in die skildhoof van drie regopstaande swart volstruisvere en in die skildvoet van 'n regopstaande tabakblaar van natuurlike kleur''. Die helmteken was 'n uitkomende goue griffioen wat 'n swart volstruisveer vashou, en die wapenspreuk was "Per ducendum ad progressionem".<ref name=bvh /> Schalk Pienaar het die wapen ontwerp. '''Afdelingsraad (2)''' — Die afdelingsraad se opvolger, die Klein Karoo/Langkloof-afdelingsraad, het in 1978 'n nuwe wapen by die Buro geregistreer: ''In goud, 'n regopstaande swaard van natuurlike kleur in die skildhoof vergesel van twee appels van rooi, geblaar en gestingel van groen; oor alles heen 'n versmalde hoekige dwarsbalk van swart''. Die helmteken was 'n volstruisveer tussen twee rooi vlerke, en die wapenspreuk was "Voorspoed deur leierskap".<ref name=bvh /> == Afrikaans == Die skrywer [[C.J. Langenhoven]], die bekendste boorling van Oudtshoorn en skrywer van [[Die Stem van Suid-Afrika]], het in die tydperk ná die ekonomiese krisis van 1914 bekendheid verwerf. Hy het die Stem van Suid-Afrika in sy huis [[Arbeidsgenot]] geskryf. Die huis staan vandag as die [[Langenhoven huismuseum]] bekend.<ref>{{Cite web |url=http://www.cjlangenhoven.co.za/index.php |title=argiefkopie |access-date=17 Julie 2012 |archive-date=29 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180629131632/http://www.cjlangenhoven.co.za/index.php |url-status=dead }}</ref> Langenhoven, wat as een van die vaders van die [[Afrikaans|Afrikaanse taal]] beskou word, was 'n eersterangse skrywer, wat 'n groot deel van die belangrike literêre werke van die vroeë Afrikaanse literatuurgeskiedenis opgelewer het. Oudtshoorn is vandag 'n moderne dorp, wat veral op [[toerisme]], [[landbou]] en [[volstruis]]teelt steun. Die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]], die grootste Afrikaanse taalfees in die land, vind elke jaar hier plaas. == Die Joodse gemeenskap == === Immigrasie === Die hoofdorp van die Klein-Karoo, Oudtshoorn, het eens op 'n tyd so n lewenskragtige Joodse gemeenskap gehad dat die dorp, ietwat oordrewe, "Klein Jerusalem" of "Yerushalayim beDerom Afrika" (Jerusalem van Suid-Afrika) genoem is. Die gemeenskap het vinnig opgeskiet vanweë die oplewing in die volstruisbedryf wat Jode hierheen laat stroom het op soek na rykdom. Twee golwe immigrante het hierheen gekom: die eerste in die middel 19de eeu en die tweede vroeg in die 20ste eeu. Die eerste groep was deel van sir [[George Grey]] se immigrasieskema van 1858–'61, toe groot groepe mense van [[Duitsland|Duitse]] herkoms hulle aan die Kaap kom vestig het tesame met vaklui van die Britse Eilande. Die tweede golf was Jode uit veral [[Litaue]] en [[Letland]] wat wou ontsnap aan die oproep vir militêre diens van jong Jode in die [[Rusland|Russiese]] leër tussen 1881 en 1910 en die Jodehaat in die Russiese ryk wat hul vermoë beperk het om ’n produktiewe lewe te lei. Die meeste is na [[Groot-Brittanje|Brittanje]], van waar hulle na die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] en die kolonies van die Britse ryk verhuis het. Van dié wat die Kaap bereik het, het te hore gekom van die rykdom wat verdien kon word uit die volstruisbedryf van die Klein-Karoo en het daarheen verhuis en handel in volstruisvere begin dryf. === Aanbiddingsplekke === [[Lêer:Komitee van Oudtshoorn se Queenstraat-sinagoge, laat 1880's.jpg|duimnael|Die komitee van die Queenstraat-sinagoge, laat 1880's]] Die eerste eredienste is gehou in privaat wonings en in die veremarksaal van die stadsraad. Teen 1886 het die getal Jode sowat 250 getel en daar is onder aansporing van rabbi Orenstein van [[Kaapstad]] besluit om ’n sinagoge te bou. Tussen die Afrikaners en Jode het in dié tyd ’n besonderse band ontstaan omdat albei groepe diep godsdienstig was. Die plaaslike [[NG gemeente Oudtshoorn|NG]] predikant het selfs van die preekstoel verklaar hoe "heerlik dit sou wees as die kinders van die [[Ou Testament]] in ons midde kon aanbid". ’n Afrikaner het twee erwe vir die sinagoge geskenk, terwyl ’n ander die stene bygedra en dit na die perseel laat karwei het. Die argitek [[George Wallis]] het die plan geteken. Bouwerk het op 26 Januarie 1888 begin toe rabbi Orenstein die hoeksteen gelê het. Die sinagoge is in Desember daardie jaar aan die diens van die Here gewy. Rabbi Wolfson het in daardie jaar na die [[Kaapkolonie]] gekom om diens op [[Barberton]] in Oos-Transvaal te aanvaar, maar het verkies om die amp van rabbi van Oudtshoorn te aanvaar, waar hy die gemeenskap langer as ’n halfeeu sou dien van die preekstoel in wat mettertyd as die Englishe Shul sou bekendstaan. === Joodse aktiwiteite === [[Lêer:Oudtshoorn se St Johnstraat-sinagoge.jpg|duimnael|links|Die St. Johnstraat-sinagoge]] Die aankomelinge het betrokke geraak by die bemarking en, eindelik ook, die produksie van volstruisvere, strydig met die algemene opvatting dat Jode nie slegs die middelman in die verkoop van volstruisvere was nie, maar aktiewe boere. Tog het van die 50 Jode van Oudtshoorn wat tussen 1883 en 1890 genaturaliseer is as burgers van die Kaapkolonie, hul bedryf aangedui as "verekoper" en nog twee as "veresorteerder". Baie van die vereverkopers het met ’n sak vol vere oor die skouer van plaas tot plaas loop en vere koop. Teen 1910 was daar 227 gelisensieerde verekopers in die distrik, van wie amper almal Jode was. Die Jode wat om die dorp kom woon het, het Afrikaans leer praat. Op die dorp was Engels egter die voertaal, waar dit by Britse setlaars geleer is, van wie baie winkeliers was. Namate die Joodse bevolking gegroei het, het die omvang van hul aktiwiteite uitgebrei toe talle smouse geword het wat van plaas na plaas met ’n perdekarretjie gereis en huishoudelike produkte aan die boere verkoop het. Op die dorp het van hulle winkeliers en hoteliers geword. Namate die Jode se rykdom toegeneem het, het hulle pronkerige herehuise van sandsteen begin bou wat as volstruispaleise bekendgestaan het. Sommige Jode het hul sakebedrywighede gediversifiseer na die tabakbedryf, terwyl ander professies begin beoefen het, veral soos dokters, tandartse en prokureurs. Oudtshoorn se vernaamste teler en handelaar van volstruise op Oudtshoorn was ene Max Rose, bekend as die volstruisverekoning. Hy het in 1890 uit Shavel aangekom en sy sakeonderneming gou-gou opgebou. In 1906 het hy die plaas Weltevreden naby [[Ladismith]] vir £18 000 gekoop. Dit is in 1913, kort voor die ineenstorting van die bedryf weens die [[Eerste Wêreldoorlog]], vir £200 000 van die hand gesit, maar ná die ineenstorting was dit nie meer as £15 000 werd nie. === Twee sinagoges === [[Lêer:Oudtshoorn se Queenstraat-sinagoge.jpg|duimnael|Die Queenstraat-sinagoge in Baron van Rheedestraat. Dis sedert 1973 die dorp se enigste shul nadat die tweede een in 1973 gesluit het]] Baie van die Litvaks (mense van [[Litaue]]) wat op Oudtshoorn kom woon het, het uit twee aangrensende shtetls gekom, Kelme en Shavel. Kort voor lank het die twee groepe, die ortodokse Mitgagdim van Kelme en die meer liberale Jode van die stedelike Shavel stry gekry oor hoe om seremonies te hou. Die sinagoge in Queenstraat is net op die Sabbat en Jom Tof en het nie geleenthede vir onderrig gebied nie. Die Kelme-Jode het gemeen rabbi Wolfson was te sterk onder die invloed van Duitse en Engelse godsdienspraktyke en het verlang dat daaglikse dienste gehou en ’n Beit Midrash gevorm word. So het dié groep in 1892 weggebreek van die gemeenskap en hul eie sinagoge gebou in St. Johnstraat, met die bynaam "Griener Shul", waarin hulle daarna gestreef het om die atmosfeer van hul tuisdorpsinagoge in die [[Karoo]] te herskep. Die gevolg was ’n replika van ’n [[Litaue|Litause]] sinagoge versier met tradisionele Joodse kunsvlyt, silwerwerk en naaldwerk. Nadat die gemeenskap in 1973 ontbind het, is die onhoud van die shul, waaronder die ark met sy uiekoepel, wat gemodelleer is op die ark in die sinagoge in Kelme, verskuif na die [[C.P. Nel-museum]]. === Opvoeding === Aanvanklik is die seuns en dogters van die plaaslike Joodse gemeenskap weggestuur na die stede en oorsee om hulle in die professies te kwalifiseer, maar in 1904 is op Oudtshoorn die eerste Joodse staatskool in Suid-Afrika tot stand gebring. Dié laerskool het ’n algemene opvoeding verskaf saam met daaglikse klasse in [[Hebreeus]] as deel van die sillabus. === Gemeenskapsbetrokkenheid === Jode het aktief aan die dorpsbestuur deelgeneem. In ’n stadium was die burgemeester en twee raadslede Joods, asmede die distriksgeneesheer, die mediese beampte en ’n lid van die munisipale skoolraad. In 1899 is Moritz Aschman verkies tot die munisipale raad en het hy ook in die skool- en hospitaalraad gedien. Hy was etlike jare lank voorsitter van die Joodse Filantropiese Vereniging. Arthur Jacobson het in 1893 ’n regspraktyk op die dorp geopen. In 1903 is hy aangestel as Oudtshoorn se vredesregter en in 1914 het hy die dorp se eerste Joodse burgemeester geword. Oudtshoorn se Joodse gemeenskap het algaande deel geword van die wit gemeenskap en diep betrokke geraak by burgerlike aangeleenthede, hoewel die dorp verdeeld was tussen die uitsluitlik anti-Britse, plattelandse Afrikaners wat die [[Nasionale Party]] ondersteun het en die Britsgesinde Afrikaners, Engels en die meeste van die Jode wat ondersteuners was van genls.. [[Louis Botha]] en [[Jan Smuts]] se [[Suid-Afrikaanse Party]] (vanaf 1934 die [[Verenigde Party]]. Die Jode se lojaliteit is versterk deur Smuts se ondersteuning van Sionisme. Selfs ná die ineenstorting van die verebedryf en die wegtrek van die helfte van die Joodse gemeenskap teen 1918, is Jode steeds tot die dorpsraad verkies. Bennie Gillis het in 1937 die dorp se derde Joodse burgemeester geword nadat hy twee termyne as onderburgemeester gedien het en altesaam 25 jaar in die raad was. === Agteruitgang === Die Joodse bevolking het saam met die volstruisbedryf gegroei en in 1914 ’n hoogtepunt van 600 gesinne bereik. Die ineenstorting van die bedryf het baie se sakeondernemings laat vou. Mense is bankrot verklaar en moes verkoop wat hulle kon om staande te bly. Omdat daar beperkte sakegeleenthede in ander sektore was, het die Jode na die stede begin verhuis sodat die helfte van die Joodse bevolking aan die einde van die [[Eerste Wêreldoorlog]] (1914–'18) reeds die dorp verlaat het. Die ekonomie het stadigaan herstel. Welgestelde Jode het aan Queenstraat gewoon naby die sinagoge, en die minder gegoedes in St. John-, Hoog- en Adderleystraat. Teen die 1930's het die dorp fabrieke gehad vir die vervaardiging van tabakprodukte, leergoedere en meublement wat duisende mense in diens gehad het en waarvan talle deur Jode besit is. Die verhuising van minder gegoede Jode en die vooruitgang van dié wat agtergebly het, het die indruk by arm Afrikaners gewek dat dit hulle teen die verengelsde Joodse winkeliers en krediteure was. Ook op Oudtshoorn het die Jode in die aanloop tot die [[Tweede Wêreldoorlog]] met Jodehaat te doen gehad toe organisasies soos die Grys- en die Swarthemde gestig is. Die Simboliese Ossewatrek van 1938 het tot die stigting van die [[Ossewabrandwag]] as kultuurorganisasie gelei, maar sy metodes en embleme het sterk herinner aan dié van die fascistiese organisasies in Europa. Al het dié organisasies veral ná die uitbreek van die oorlog besonder uitgesproke geraak, was hul invloed steeds beperk. Weens politieke onrus het genl. [[Jan Smuts]] Oudtshoorn aan die begin van die oorlog onder noodwetgewing geplaas. Die ineenstorting van die volstruisbedryf was die eerste groot terugslag vir Oudtshoorn se Joodse gemeenskap, maar die oorlogstyd en die maatskaplike veranderings in die gemeenskap selfs sou eindelik hul getalle verminder tot skaars meer as ’n minyan aan die einde van die 20ste eeu. Ná die einde van die oorlog het die dorp stadigaan weer rustig geraak, maar die Joodse gemeenskap sou nooit ten volle herstel van die uitwerking van brandstigting, die ongeërgde houding van die plaaslike polisie en die skending van wedersydse vertroue. Ná die bewindsoorname van die [[Nasionale Party]] is Afrikaners ál meer in die beherende posisies in die sake en maatskaplike lewe geplaas; tog het Joodse ondernemings nog dekades lank op Oudtshoorn staande gebly. Steeds het die getalle bly afneem, hoofsaaklik weens die aantrekkingskrag van die stede. Van die plaaslike Jode het ook geëmigreer weens die politieke onrus van die 1970's en '80's. Teen 1955 het die dorp net 150 Joodse gesinne oorgehad en in 1973 is die St. Johnstraat-sinagoge gesluit. Die ark en voorbanke is na die plaaslike museum geneem. Volgens die jongste syfers het die dorp en distrik 17 Joodse gesinne onder wie vyf volstruisboere. Die gemeenskapslewe wentel steeds om die Queenstraat-sinagoge (nou Baron van Rheedestraat).<ref>{{en}} [http://www.seligman.org.il/oudtshoorn_jews.html Geskiedenis van Oudtshoorn se Joodse gemeenskap]. URL besoek op 11 November 2017.</ref> == Toerisme == Toerisme in Oudtshoorn en [[De Rust]] word deur Groter Oudtshoorn Toerisme bestuur.<ref>{{Cite web |url=http://www.oudtshoorn.com/ |title=argiefkopie |access-date=14 Desember 2009 |archive-date= 6 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201106114341/http://www.oudtshoorn.com/ |url-status=dead }}</ref> Die toerismekantoor is sentraal geleë in Baron van Reedestraat en bied 'n eenstopdiens vir besoekers aan die dorp. == Besienswaardighede == Die historiese volstruisveerpaleise, volstruis-skouplase, C.P. Nel-museum, [[Arbeidsgenot]], [[Swartbergpas]], [[Kammanassiedam]], [[Koos Raubenheimerdam]], [[Rust-en-Vrede-waterval]], [[Stompdriftdam]], [[Kangogrotte]], [[Meiringspoort]], [[Kango]], [[Schoemanshoek]], die wynroete en die pragtige natuurskoon van die omgewing met sy kenmerkende fauna, waaronder baie vetplante (sukkulente). == Infrastruktuur == Die dorp is ook die beginpunt van die wynroete langs die westelike gedeelte van die [[R62 (Suid-Afrika)|R62]] provinsiale pad wat tot by [[Ashton]] gaan. Die [[N12 (Suid-Afrika)|N12]] nasionale pad gaan deur Oudtshoorn en verbind die dorp met [[George]] en [[Beaufort-Wes]]. Die [[R328 (Suid-Afrika)|R328-streeksroete]] gaan ook deur die dorp en verbind dié dorp met [[Mosselbaai]] en [[Prins Albert]].<ref>South Africa Road Atlas, Mapstudio. {{ISBN|978-1-77026-154-9}}</ref> == Susterstad-betrekkinge == [[Lêer:Oudtshoorn bord.jpg|duimnael|'n Straatbord verwys na Oudtshoorn se Nederlandse susterstad]] Oudtshoorn het susterstad-betrekkinge met Alphen aan den Rijn in Nederland.<ref>[https://www.oudtshoorninfo.com/archives.php?page=hoorn&action=view_hoorn_article&id=363 ''Oudtshoorn Info, 5 Mei 2005: Sakelui gesels oor Alphen. Besoek op 4 Junie 2017'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Sien ook == * [[NG gemeente Oudtshoorn]] * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == * Schoeman, C.J.: Klein Jerusalem. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 25, nr. 3, Maart 1976 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} [http://www.oudtshoorn.gov.za/ Amptelike webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190311071504/http://www.oudtshoorn.gov.za/ |date=11 Maart 2019 }} * {{en}} {{Wikivoyage}} * [http://www.oudtshoorninfo.com/culture.php?id=167&category=22 ''Die geskiedenis van Oudtshoorn'' deur Ronnie van Rensburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060812100345/http://www.oudtshoorninfo.com/culture.php?id=167&category=22 |date=12 Augustus 2006 }} * [http://www.oudtshoorncourant.com/viewblog.aspx?bid=1050&h=Na-135-jaar-s%C3%AA-mens-net-dankie Die ''Oudtshoorn Courant'' vier sy 135-jarige bestaan], ''Oudtshoorn Courant'', [[28 Mei]] [[2014]]. URL besoek op 29 Mei 2014. {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] oag0h0pi3n6eqc6c9ygi158sn7dtf2v Piketberg 0 17362 2975043 2969762 2026-10-03T16:47:55Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975043 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Piketberg | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = Church of piketberg.jpg | beeldbyskrif = [[NG gemeente Piketberg]] se kerkgebou. | duimdrukkeretiketposisie= regs | latd = 32 |latm = 54 |lats = | longd = 18 |longm = 46 |longs = | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Weskus | munisipaliteit = Bergrivier | stigtingsdatum = 1840<ref name=established>{{cite web |title=Chronological order of town establishment in South Africa based on Floyd (1960:20-26) |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |pages=xlv-lii |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |archive-date=13 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 7 April 2016 }}</ref> | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 8.1% | persent_kleurling = 76.4% | persent_asiër = 0.5% | persent_wit = 14.3% | persent_ander = 0.7% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 92.7% | demografie2_titel2 = [[Xhosa]] | demografie2_info2 = 1.9% | demografie2_titel3 = [[Engels]] | demografie2_info3 = 1.8% | demografie2_titel4 = [[Suid-Sotho]] | demografie2_info4 = 1.2% | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 2.4% | poskode = 7320 | poskode2 = | skakelkode = 022 | sensuskode = 162009 | webwerf = }} [[Lêer:Piketberg 1857.jpg|duimnael|280px|links|Piketberg met sy mondigwording in 1857. Skets deur [[Johannes Poortermans]].]] [[Beeld:Piketberg sinagoge museum.jpg|duimnael|links|280px|Die ou sinagoge is omskep in 'n museum.]] [[Beeld:Hoërskool Piketberg.jpg|280px|duimnael|links|Die oudste gebou van die Hoërskool Piketberg, opgerig in 1914. Dié gekombineerde skool het in 2013 altesaam 603 leerders van gr. 1 tot gr. 12 gehad.]] [[Beeld:Feathers Inn-gastehuis Piketberg.jpg|duimnael|links|280px|'n Gastehuis wat in 2013 te koop was teen R8,75&nbsp;miljoen.]] '''Piketberg''' is 'n dorp in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]].<ref name="sahistory" /> == Geskiedenis == Die dorp is in [[1836]] gestig toe sir [[Benjamin D'Urban]] die plaas “Grotefontein” aan die kerkraad geskenk het. Die eerste erwe is in 1841 verkoop. Die kerk het die dorp tot 1901 bestuur. Die spoorlyn na [[Bitterfontein]] het die dorp in [[1902]] bereik. Die naam is afgelei van die ou Nederlandse woord ''picquet'' wat van Frans geleen is en militêre wagpos beteken. So 'n pos is reeds in die 1670's aan die voet van die berge gestig om die boere te beskerm teen strooptogte van die Khoikhoi-stamme. Soos op baie ander dorpies in Suid-Afrika is die grootste gebou die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG kerkgebou]]. Piketberg spog met 'n besonder indrukwekkende voorbeeld wat deur die argitek [[Carl Otto Hager]] in sy kenmerkende [[Neogotiese styl]] ontwerp is. == Wapens == '''Munisipaliteit''' — Die munisipale raad het in 1966 'n wapenverlening van die Kaaplandse provinsiale administrateur verkry: ''Kepersgewys deurgesny van goud en rooi, in die skildhoof twee proteablomme gestengel en geblaar van natuurlike kleur en in die skildvoet 'n klimmende griffioen wat 'n strydbyl vashou, alles van goud''. Die helmteken was 'n rooi toring met 'n Nederlandse vlag daarop, en die wapenspreuk was "Vigilo et spiro".<ref name=offkoerant>Kaap die Goeie Hoop ''Offisiële Koerant'' 3361 (19 Augustus 1966).</ref> Die wapen is in 1970 deur die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer.<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa: Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref> '''Afdelingsraad''' — Die afdelingsraad (d.w.s die plaaslike owerheid vir die landelike gebiede buite die dorpsgrense) het in 1975 'n wapen by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer: ''In goud, 'n gekanteelde keper van rooi vergesel in die skildhoof van twee heraldiese fonteine en in die skildvoet van 'n gestingelde en geblaarde druiwetros van natuurlike kleur''. Die helmteken was 'n rooi burg (toring).<ref name=bvh /> Hierdie wapen het in onbruik geraak nadat die afdelingsraad in 1980 by die nuwe Swartlandse afdelingsraad ingelyf is. == Omgewing == Die omgewing word oorheers deur sandsteenkranse van die [[Piketberg-bergreeks]] wat bo die koringlande uittoring. Die skeure en grotte in die hange getuig van prehistoriese inwoners soos die [[Boesman]]s, wie se rotstekeninge goed bewaar gebly het. Die vallei is ideaal vir die verbouing van [[koring]] en die berghange vir [[appel]]s, [[peer|pere]] en [[perske]]s. == Sien ook == * [[Piketberg (kiesafdeling)]] * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="sahistory">https://www.sahistory.org.za/place/piketberg</ref> }} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * http://www.theheritageportal.co.za/article/some-early-piquetberg-farms-illustrated-johannes-cornelius-poortermans {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC1}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] h7fvz14loxqgakgnai4tfj9lqx2hfqw Prins Albert 0 18202 2975058 2872004 2026-10-03T18:02:37Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975058 wikitext text/x-wiki :''Die artikel handel oor die dorp in Suid-Afrika, vir koningin Victoria se man, sien [[Albert, prinsgemaal]].'' {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Prins Albert |nedersetting_tipe=[[Dorp]] |beeld_stadsilhoeët=Prince Albert 2006 Looking North.jpg |beeldbyskrif='n Uitsig oor Prins Albert |duimdrukkerkaart=Wes-Kaap |duimdrukkeretiketposisie=onderkant |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Suid-Afrika}} |onderafdelingtipe1=[[Provinsies van Suid-Afrika|Provinsie]] |onderafdelingtipe2=[[Distriksmunisipaliteit]] |onderafdelingtipe3=[[Plaaslike Munisipaliteit]] |onderafdelingnaam1=[[Wes-Kaap]] |onderafdelingnaam2=[[Sentraal Karoo-distriksmunisipaliteit|Sentraal Karoo]] |onderafdelingnaam3=[[Prins Albert Plaaslike Munisipaliteit|Prins Albert]] |stigtingstitel= |stigtingsdatum= |oppervlakvoetnotas=<ref name="census2011"/> |oppervlak_totaal_km2=37.70 |hoogte_m=650 |koördinate = {{Koördinate|33|13|31|S|22|01|48|O|region:ZA_type:city_source:GNS-enwiki|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2011 |bevolkingnotas=<ref name="census2011">{{cite web |url=http://census2011.adrianfrith.com/place/182004 |title = Hoofplek Prins Albert |work=Census 2011}}</ref> |bevolking_totaal=7054 |bevolkingsdigtheid_km2=187 |tydsone=[[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]] |utcafset=+2 |poskodetipe=[[Poskode]] |poskode=6930 |skakelkode=023 |voetnotas= |webwerf= }} [[Lêer:NG kerk Prins Albert.jpg|duimnael|regs|210px|Die kerkgebou van die [[NG gemeente Prins Albert]]. Die hoeksteen is op 1 Oktober [[1860]] gelê.]] [[Lêer:Anglikaanse kerk St John the Baptist Prins Albert.jpg|duimnael|links|240px|Die Anglikaanse kerk St. John the Baptist op Prins Albert.]] [[Lêer:Toerismekantoor Prins Albert.jpg|duimnael|links|240px|Die Toerismevereniging se kantoor in die hoofstraat van Prins Albert.]] [[Lêer:Hoofstraat Prins Albert.jpg|duimnael|links|240px|Die hoofstraat van Prins Albert met sneeu op 'n bergkruin in die rigting van [[Meiringspoort]].]] [[Lêer:NG kerk Prins Albert Pastorie.jpg|duimnael|regs|240px|Die pastorie van die [[NG gemeente Prins Albert]].]] '''Prins Albert''' ([[Engels (taal)|Engelse]] spelling: ''Prince Albert'') is 'n dorp in die [[Sentraal Karoo-distriksmunisipaliteit|Sentraal-Karoo Distriksmunisipaliteit]] in die suide van die [[Karoo]], net noord van die [[Swartberg]], met ongeveer 7&nbsp;000 inwoners, onder wie 6&nbsp;000 [[bruin mense]] en 800 [[wit mense]].<ref name="census2011"/> Die belangrikste dorpe in die omgewing is [[Beaufort-Wes]] (159&nbsp;km van Prins Albert af), [[Willowmore]] (134&nbsp;km) en [[Oudtshoorn]] (72&nbsp;km). == Geografie en klimaat == Prins Albert lê aan die voet van die Swartberg en by die noordelike ingang tot die [[Swartbergpas]], op 'n hoogte van 650&nbsp;meter bo [[seevlak]]. Die dorp het sy landelike 19de eeuse karakter met sy kenmerkende grasgedekte gewelhuise bewaar. Die landskap in die omgewing spog met die tipiese helderblou Karoo-uitspansel, tintelende berglug en kristalhelder stroompies. Die blomme, [[vrugte]] en [[groente]], wat op Prins Albert se standplase gedy, word uit die bergstroompies natgelei.<ref>Marincowitz, Helena: ''Prins Albert – lusoord in die Karoo''. In: Suid-Afrikaanse Panorama, volume 32, nommer 12 (Desember 1987), bl. 36</ref> Die [[Oukloofdam]] in die Cordiersrivier verskaf drink- en besproeiingswater aan die dorp en omgewing. Die dorp het 'n tipiese Karooklimaat met baie warm somers en gematigde winters. Prins Albert het 300 sonskyndae en 'n gemiddelde reënval van slegs 220&nbsp;millimeter per jaar. == Geskiedenis == Die dorp het aanvanklik as 'n kerkdorpie ontwikkel. Die [[leningsplaas]] De Qweekvalleij is op [[2 Desember]] [[1762]] deur die eerste blanke pionier in die gebied, Zagarias de Beer, betrek. Die plaas was 'n halfwegstasie tussen [[Kaapstad]] en [[Graaff-Reinet]], en sy seun Samuel het hier later vername besoekers ontvang, onder wie die Kaapse goewerneurs [[Joachim van Plettenberg]] en [[Jan Willem Janssens]]. Laasgenoemde was van die bekende reisiger en natuurkundige dr. [[Hinrich Lichtenstein]] vergesel.<ref name="Marincowitz 1987, bl. 36">Marincowitz (1987), bl. 36</ref> Vanaf [[1827]] het twee Bothma-broers die plaas gehuur en in [[1844]] het hulle volle eiendomsreg gekry. Die Zwartberg-gemeente is reeds in November [[1842]] afgestig van die moedergemeente, [[NG gemeente Beaufort-Wes|Beaufort-Wes]]. As sodanig is dit die [[Lys van eerste 100 NG gemeentes in Suid-Afrika|29ste oudste NG gemeente in Suid-Afrika]] en die 20ste oudste in die Sinode van Wes-en-Suid-Kaapland. Die nuwe kerkraad het die grond by die Bothmas gekoop en die eerste kerkie en pastorie is in 1844 voltooi. Aanvanklik het die kerkraad op 11 November [[1844]] besluit dat die dorp, wat om die kerk ontstaan het, "naar zijne koninklijke hoogheid Prins Albert" ''Albertsburg'' genoem sou word. Die [[Kaapkolonie|Kaapse]] owerheid het egter op [[31 Julie]] [[1845]] ter ere van koningin [[Victoria van die Verenigde Koninkryk|Victoria]] se eggenoot die naam Prins Albert aan die nuwe dorp toegeken.<ref name="Marincowitz 1987, bl. 36"/> Die dorp het sodanig gegroei dat daar in [[1881]] 'n dorpsbestuur in die lewe geroep is, en in [[1901]] munisipale status toegeken is. Waarskynlik is hierdie vinnige groei deur die volstruisveer-era gestimuleer. Met die voltooiing van die Swartbergpas in [[1886]] het Prins Albert 'n belangrike sentrum langs die roete tussen die kus en die binneland geword. Die dorp was in [[1891]] midde-in 'n goudstormloop toe 'n goudklont naby die dorp ontdek is. == Wapen == Die munisipale raad het in 1965 en weer in 1966 'n wapen by die Kaapse Provinsiale Administrasie geregistreer : ''In swart, 'n goue ruitkrans en 'n hoekige skildhoof albei goud''. Die helmteken is drie protea-blomkoppe uitkomend uit 'n goue kroon, en die wapenspreuk is "Servimus" (d.i. "ons dien").<ref name=ok>Kaap die Goeie Hoop ''Offisiële Koerant'' 3296 (11 Junie 1965) en 3334 (4 Maart 1966).</ref> Die wapen is in 1968 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer.<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl Nasionale Argief van Suid-Afrika: Data van die Buro vir Heraldiek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref> == Besienswaardighede == [[Lêer:ISS-38 Prince Albert, South Africa, town.jpg|duimnael|regs|'n Uitsig op Prins Albert uit die [[Internasionale Ruimtestasie]]]] Die [[Nederduits Gereformeerde Kerk]]gebou is die middelpunt van Prins Albert. Die gebou is sedert sy ingebruikname in 1865 nog onveranderd.<ref>Marincowitz (1987), bl. 37</ref> Die kultuurhistoriese Fransie Pienaarmuseum behandel die geskiedenis van die dorp en sy omgewing. Die [[museum]] se versamelings is grotendeels deur Fransie Pienaar saamgestel, maar ook huidige en vroeëre bewoners het skenkings aan die museum gemaak.<ref>{{Cite web |url=http://www.patourism.co.za/museum.htm |title=''www.patourism.co.za: Die Fransie Pienaar Museum'' |access-date= 1 Julie 2008 |archive-date= 2 Junie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602052617/http://www.patourism.co.za/museum.htm |url-status=dead }}</ref> == Bekende boorlinge == * [[De Villiers Lamprecht]] (1942-), droommyl-atleet * [[Haas Schoeman]] (1940–2006), [[Springbokrugbyspeler]] ==Bibliografie== * Kruger, Nina: A socio-environmental history of water in the Karoo c. 1712 - 2012, with specific focus on Prince Albert and Williston. Universiteit van Stellenbosch: ongepubliseerde M.A.-verhandeling, 2013 * Prince Albert (Kweekvallei) – 'n terugblik saam met lede van die Prince Albert Skrywersgilde – bepalende momente, kleurryke karakters en die leefpatroon van 'n historiese Karoo dorp. Uitgegee deur die Skrywersgilde, 2005. {{ISBN|0-620-33361-8}} == Sien ook == * [['n Saak van geloof]], 'n rolprent wat in 2011 hier verfilm is * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC5}} [[Kategorie:Karoo]] [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] 8uhb5cv3qn7f3xhwgxoskvppibvr9fx Parow 0 18380 2975023 2484499 2026-10-03T15:22:16Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975023 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die voorstad van Kaapstad. Vir ander gebruike, sien [[Parow (dubbelsinnig)]].'' {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Parow | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = 2011-06-20 13-08-13 South Africa - Parow.JPG | beeldbyskrif = 'n Lugbeeld van Parow | nedersetting_tipe = Dorp | latd = 33 |latm = 54 |lats = | longd = 18 |longm = 36 |longs = | provinsie = Wes-Kaap | distrik = | munisipaliteit = Stad Kaapstad | stigtingsdatum = 1886 | regeringstipe = <!-- Wyknommer --> | leier_party = | leiertitel = <!-- Raadslid --> | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = 27.08 | hoogte_m = | bevolking_totaal = 119462 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 9.6% | persent_kleurling = 58.4% | persent_asiër = 4.3% | persent_wit = 25.5% | persent_ander = 2.2% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = | demographics2_title1 = [[Afrikaans]] | demographics2_info1 = 65.6% | demographics2_title2 = [[Engels]] | demographics2_info2 = 26.8% | demographics2_title3 = [[Xhosa]] | demographics2_info3 = 2.3% | demographics2_title4 = Ander | demographics2_info4 = 5.3% | demographics2_title5 = | demographics2_info5 = | poskode = 7500 | poskode2 = 7499 | skakelkode = 021 | sensuskode = 199015 | webwerf = }} '''Parow''' is 'n groot [[voorstad]] noord van [[Kaapstad]] tussen [[Bellville]] en [[Goodwood]]. == Geskiedenis == Parow is genoem na kaptein [[Johann Heinrich Ferdinand Parow]] van [[Pruise]], wie se skip, die Kehrwieder, in [[1865]] aan die kus van [[Tafelbaai]] gestrand het. Parow het spoedig besef dat die Tygervallei groot moontlikhede inhou en hy het hom landwaarts gewend en aanvanklik met grootvee handelgedryf. Hy het later met grond begin spekuleer en in [[1886]] die eienaar geword van die plase Tygervallei, Rustenburg en ander eiendomme in die omgewing waarop die dorpsgebied Parow later uitgelê is. Ten tyde van ongeëwenaarde grondspekulasie en groot welvaart het kapt. Parow saam met ene kapt. Scharmberg en mnre. Wrensch en Weimar die Parow-landgoed-sindikaat gestig en die Parow-dorpsgebied uitgelê. Strate in die dorp is na hierdie stigters genoem. Kapt. Parow het die plaas Tygervallei later aan mnre. Joyce en McGregor verkoop. Die dorpsgebied Tyger Valley (nou Parowvallei), wat in [[1944]] by die munisipaliteit ingesluit is, is op hierdie plaas geleë. Kapt. Scharmberg het later die eienaar geword van Fairfield, wat nou deel van die munisipale gebied is. Kapt. Parow se [[teleskoop]] word steeds in die voorportaal van die raadsaal van Parow bewaar. == Godsdiens == Die NG gemeente Parow-Goodwood, wat vroeër wyke van die [[NG gemeente Durbanville]] was, het op [[16 November]] [[1917]] afgestig en tien jaar later, in [[1927]], het die [[NG gemeente Parow]] onafhanklik geword. Parow het in September [[1939]] munisipale status gekry, maar is in [[2000]] weer ingelyf by die [[Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit|Kaapstadse Metro]]. == Wapen == Parow se munisipale raad het in 1939 'n wapen aangeneem: ''In rooi, 'n goue paal belaai met drie fleurs de lis van blou''.<ref name=wka>Wes-Kaapse Argief : Parow Munisipale Notules (30 November 1939).</ref> Die wapen is deur W.H. Armstrong ontwerp. Nadat dit in 1955 deur [[Ivan Mitford-Barberton]] hersien is, is dit by die Kaapse Provinsiale Administrasie geregistreer.<ref name=ok1>Kaap die Goeie Hoop ''Offisiële Koerant'' 2764 (1 Julie 1955).</ref> Die kleure is verander: die skild van rooi na goud, die paal van goud na blou en die [[Fleur-de-lis|fleurs de lis]] van blou na silwer. Die wapen is in 1967 deur die provinsiale administreur aan die raad verleen en in 1969 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer.<ref name=ok2>Kaap die Goeie Hoop ''Offisiële Koerant'' 3408 (16 Junie 1967).</ref><ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref> == Sien ook == * [[Parow (kiesafdeling)]] * [[NG gemeente Parow]] * [[Hoërskool Tygerberg]], Parow == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Parow, Cape Town}} {{Kaapstadse voorstede}} {{Normdata}} [[Kategorie:Voorstede van Kaapstad]] f0cthqlmef4jzapsxsspixc4yya75t7 Prince Alfred Hamlet 0 20124 2975057 2537762 2026-10-03T18:01:13Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975057 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Prince Alfred Hamlet | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = Prince Alfred Hamlet, Western Cape.jpg | beeldbyskrif = Prince Alfred Hamlet | duimdrukkeretiketposisie= regs | latd = 33 |latm = 18 |lats = | longd = 19 |longm = 19 |longs = | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Kaapse Wynland | munisipaliteit = Witzenberg | stigtingsdatum = | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = 520 | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 13.5% | persent_kleurling = 72.4% | persent_asiër = 0.1% | persent_wit = 13.0% | persent_ander = 1.0% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 86.8% | demografie2_titel2 = [[Xhosa]] | demografie2_info2 = 6.6% | demografie2_titel3 = [[Sotho]] | demografie2_info3 = 3.8% | demografie2_titel4 = [[Engels]] | demografie2_info4 = 1.7% | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 1.1% | poskode = 6835 | poskode2 = 6840 | skakelkode = 023 | sensuskode = 165005 | webwerf = }} '''Prince Alfred Hamlet''' is 'n dorp sowat 10 kilometer noord van [[Ceres]] in die [[Warm Bokkeveld]] in die [[Wes-Kaap]] ([[Suid-Afrika]]). == Geskiedenis == Die dorp is op [[8 Desember]] [[1861]] deur Johannes Cornelis Goosen gestig op die plaas Wagenboomsrivier en vernoem na prins Alfred, die tweede seun van die [[Victoria van die Verenigde Koninkryk|Britse koningin Victoria]], wat 'n jaar tevore 'n besoek aan Suid-Afrika gebring het. == Wapen == Prince Alfred Hamlet se munisipale raad het die volgende wapen in 1994 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer: ''In goud, 'n regopgeplaaste rooi graaf tussen ses groen punte na 'n punt, drie punte uitkomend uit elke flank; op 'n goue skildhoof, drie blou uitkomende driehoeke, die basisse aanstotend''. Die helmteken was 'n goue klimmende leeu met 'n protea tussen sy voorpote, uitkomend uit 'n blou muurkroon, en die wapenspreuk is "Arbeid dra vrug".<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa: Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref> == Omgewing == Die dorp is 'n terminus van die takspoorlyn van [[Wolseley]] via [[Ceres]]. Groot hoeveelhede [[sagtevrugte]] en [[aartappel]]s word hiervandaan verspoor. Die dorp staan bekend vir sy vrugteverbouing, wat vinnige nywerheids- en sakeontwikkeling aan die begin van die 21ste eeu bevorder het. Noord van die dorp is die [[Gydopas]] wat die dorp met die [[Koue Bokkeveld]] verbind. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC2}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] tb2rgpsfb3miwh8qnx45fc2f35oknp2 Porterville 0 20203 2975052 2562941 2026-10-03T17:36:12Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975052 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Porterville | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = Porterville- Western Cape.png | beeldbyskrif = Foto's van Porterville. Linksbo: Kerkgebou van die Moedergemeente. Regsbo: 'n Smouswinkel op die dorp. Middellinks: Historiese woning in die hoofstraat. Onder: Die dorp se hoofstraat. | duimdrukkeretiketposisie= regs | latd = 33 |latm = 00 |lats = | longd = 18 |longm = 59 |longs = | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Weskus | munisipaliteit = Bergrivier | stigtingsdatum = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 1.6% | persent_kleurling = 76.4% | persent_asiër = 0.4% | persent_wit = 21.0% | persent_ander = 0.6% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 96.0% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 1.9% | demografie2_titel3 = Ander | demografie2_info3 = 2.1% | poskode = 6810, 6811, 6812 | poskode2 = | skakelkode = 022 | sensuskode = 162012 | webwerf = }} [[Beeld:NG kerk Porterville 2013.jpg|duimnael|links|330px|Die NG kerk op Porterville is ontwerp deur die eerste Afrikaanse argitek, [[Wynand Louw]].]] '''Porterville''' is 'n dorp in die [[Wes-Kaap]] om die [[Bergrivier Plaaslike Munisipaliteit|Bergrivier Munisipaliteit]], aan die voet van die [[Olifantsrivierberge]], 27&nbsp;km suidoos van [[Piketberg]] en 155&nbsp;km noordoos van [[Kaapstad]]. == Geskiedenis == Die dorp is in [[1863]] op die plaas Pomona, voorheen Willemsvallei, uitgelê. Die oorwegend [[kleurling|bruin]] laerskool hier dra die naam Willemsvallei. Dit het munisipale status verkry in [[1903]] en is vernoem na William Porter, prokureur-generaal van die Kaapkolonie van [[1839]] tot [[1866]]. == Wapen == Porterville se munisipale raad het in 1969 'n wapenverlening van die Kaaplandse provinsiale administrateur verkry: ''In goud, 'n golwende blou dwarsbalk in die skildhoof regs vergesel van 'n rooi disablom en oor alles heen 'n horing van oorvloed van silwer waaruit 'n geblaarde druiwetros en koringare van natuurlike kleur kom''. Die helmteken was 'n olifant, en die wapenspreuk "Felicitas et justitia".<ref name=ok>Kaap die Goeie Hoop ''Offisiële Koerant'' 3503 (28 Maart 1969).</ref> Die wapen is in 1972 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer.<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref> == Ekonomie == Dit is die sentrum van 'n landbougebied wat [[graan]], [[wyn]] en [[vrugte]] lewer. == NG kerk == Die plaas Willemsvallei, wat geleë was in die wyk [[Vier-en-twintig Riviere]], was aanvanklik deel van die gemeente [[Tulbagh]] en het later onder die gemeente Piketberg geval. In 1860 het die plaas Willemsvallei in die besit gekom van ene mnr. Frederick John Owen, wat in 1863 'n deel van die plaas in erwe laat opmeet en aan die publiek verkoop het. So is die grondslag van die nuwe dorp gelê. In 1869 is die eerste dagskool deur bemiddeling van ds. (later professor) [[P.J.G. de Vos]], destyds predikant van Piketberg hier gestig. Ds. C. Rabie, wat ds. De Vos in 1869 op Piketberg opgevolg het, word as die vader van die plaaslike gemeente beskou. Op [[25 Februarie]] [[1879]] is die gemeente Porterville van Piketberg afgestig. Prop. M.C. Mostert is op 4 Maart 1881 as eerste leraar georden en bevestig. Ds. Mostert het die gemeente tot op 6 September 1920 bearbei. Intussen is 'n tweede kerkgebou in 1891 ingewy. Dit het spoedig te klein geword totdat die derde en huidige kerkgebou op 18 November 1925 ingewy is. Dit word beskou as een van die sierlikste en stewigste kerkgeboue in die Wes-Kaap en is deur die vermaarde argitek [[Wynand Louw]] ontwerp. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Bronne == * [[Phil Olivier]], ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952. * Raper, P.E., ''Dictionary of South African Place Names'', Lowry Publishers, Johannesburg, 1987. == Verwysings == {{Verwysings}} <br/> {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC1}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] 2dud6khtculn16jj9qgpjtlp97e7zid Somerset-Wes 0 20442 2975160 2876564 2026-10-04T02:06:29Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975160 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Somerset-Wes | inheemse_naam = {{en}} Somerset West | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = SomersetWest-aerial.jpg | beeldbyskrif = Lugfoto van Somerset-Wes met die Hottentots-Hollandberge en die [[Steenbrasdam]] op die agtergrond | duimdrukkeretiketposisie= regs | latd = 34 |latm = 05 |lats = | longd = 18 |longm = 51 |longs = | provinsie = Wes-Kaap | distrik = | munisipaliteit = Stad Kaapstad | stigtingsdatum = 1822 | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = Benedicta van Minnen (Wyk 15); Stuart Bruce Pringle (Wyk 84) | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 13.0% | persent_kleurling = 24.5% | persent_asiër = 0.9% | persent_wit = 60.1% | persent_ander = 1.6% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 52.3% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 37.5% | demografie2_titel3 = [[Xhosa]] | demografie2_info3 = 4.8% | demografie2_titel4 = | demografie2_info4 = | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 5.3% | poskode = 7130 | poskode2 = | skakelkode = 021 | sensuskode = 199045 | webwerf = }} [[Lêer:Helderberg Mountain in Somerset West.jpg|duimnael|links|Uitsig oor die Helderberg-natuurreservaat]] '''Somerset-Wes''' is 'n dorp in die Suidwes-Kaap binne die [[Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit]] in die [[Helderberg]]gebied geleë, sowat 45&nbsp;km suidoos van [[Kaapstad]]. Dit is een van die rykste en snelgroeiende dorpe in die land en die tuiste van 'n groot Duitse, Engelse, Nederlandse, sowel as oud-Namibiese bevolking, vandaar die bynaam "Sommer Suidwes". Die bevolking het na raming die afgelope sowat 15 jaar verdubbel, terwyl die sakekern van die dorp uit die hoofstraat na die omgewing van die "Somerset Mall" winkelkompleks verskuif het, wat nou as die sakekern van die hele Helderberg-kom (Somerset-Wes, die [[Strand, Wes-Kaap|Strand]] en [[Gordonsbaai]]) dien. == Geskiedenis == [[Lêer:Somerset-West.jpg|links|duimnael|'n Vroeë muurskildery van Somerset-Wes]] Die dorp is in [[1822]] gestig op 'n deel van die historiese plaas [[Vergelegen]] en vernoem na goewerneur lord [[Charles Somerset]] (1763–1831), die destydse goewerneur van die Kaapkolonie van 1814 tot 1826. Die opgetekende geskiedenis strek egter verder terug, aangesien die area reeds in [[1657]] deur Europeërs besoek is. Hulle het 'n klein Hottentot-stam teëgekom wie se [[skaap|skape]] in die vallei gewei het. Die Europese besoekers het die gebied half as 'n grap en half uit nostalgie na hulle vaderland [[Hottentots-Holland]] genoem. Vir omtrent R1&nbsp;500 se handelsware het die Hottentotte hul "Holland" aan die Europeërs verkoop en met hulle skaaptroppe weggedwaal. Die gebied was aanvanklik opgedeel in groot plaasgebiede. Twee van die groter plase, [[Parelvallei]] en [[Vergelegen]] het behoort aan die seuns van die destydse goewerneur van Stellenbosch, [[Simon van der Stel]]. Een van die seuns, [[Willem Adriaan van der Stel|Wilhelm]], het sy pa as goewerneur opgevolg, maar het so baie van sy tyd aan die uitbouing van sy plaas en die versameling van persoonlike rykdom gewy, dat hy naderhand daarvan aangekla is dat hy van sy plig versuim. Die Van der Stel-seuns is uit die Kaap gejaag en hulle plase is opverdeel. Vandag behoort die plaas Vergelegen aan die mynbou-reus, [[Anglo American-korporasie|Anglo American]], wat die plaashuis herstel het tot sy oorspronklike toestand. Die plaas produseer van Suid-Afrika se beste wyne. Buiten Vergelegen, is daar nog ander wingerde, plantasies, groentelande en weiding in die kom. In die 1960's was die AECI-fabriek, tussen Strand en Somerset-Wes, die tweede grootste dinamietvervaardiger ter wêreld. == Plaaslike bestuur == Somerset-Wes het van 1904 tot 1996 sy eie munisipaliteit gehad. Van 1996 tot 2000 was die dorp deel van (en setel van) die tussentydse Helderberg-munisipaliteit. Sedert 2000 is dit deel van die Kaapstadse [[metropool]]. == Wapens == '''Munisipaliteit (1)''' — Somerset-Wes se munisipale raad het sy eerste wapen in 1935 in gebruik geneem.<ref name="wka">Wes-Kaapse Argief : Somerset-Wes Munisipale Notules (23 April 1935).</ref> '''Munisipaliteit (2)''' — 'n Nuwe wapen is in 1953 deur die College of Arms (in Londen) aan die raad verleen : ''In blou, 'n goue gekettingde valhek; oop 'n skildhoof, ook goud, 'n ondergaande rooi son''. Die helmteken was 'n goue halwe leeu met 'n druiwetros in die voorpoot, uitkomend uit 'n rooi muurkroon. Die wapenspreuk was "Prorsum sursum". Die wapen is deur [[Ivan Mitford-Barberton]] en H. Ellis Tomlinson ontwerp. Dit is in 1994 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer.<ref name="bvh" /> '''Munisipaliteit (3)''' — Die Helderberg-munisipaliteit het 'n nuwe wapen in 1998 by die Buro geregistreer : ''In blou, op 'n golwende groen faas die boonste rand goud gefimbrieer en oor die onderste rand heen 'n golwende silwer dwarsbalk. drie goue gestingelde en geblaarde proteablomme, silwer geknop en in die skildhoof 'n goue son''. Die helmteken was 'n druiwetros en 'n anker uitkomend uit 'n blou muurkroon. Die wapenspreuk was "Salus populi suprema lex".<ref name="bvh">[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref> == NG gemeente == {{hoof|NG gemeente Somerset-Wes}} [[Lêer:Somerset-Wes eerste NG kerk.JPG|links|duimnael|Die eerste NG kerkgebou op Somerset-Wes is in 1819 ingewy. Dit staan oorkant die Predikantsplein waarop 'n monumentjie ter herinnering aan die Simboliese Ossewatrek van 1938 opgerig is.]] In [[1819]] is 'n wyk van die gemeente [[Stellenbosch]] tot 'n afsonderlike gemeente met die naam Hottentots-Holland afgestig. Die naam is later verander na Somerset, maar in [[1844]] noem die ringskriba die gemeente nog Somerset, Hottentotsholland (sic). 'n Aantal invloedryke mense het reeds in [[1818]] die plaas Cloetenburg gekoop en met die oprigting van 'n kerkgebou begin. In 1819 is die gebou deur die konsulent, ds. [[Meent Borcherds]] van Stellenbosch, ingewy. In dieselfde jaar het 'n oorstroming groot skade aan die kerkgebou en [[pastorie]] aangerig. Die gemeente was klein en arm, maar met die hulp van D.J. van Ryneveld, landdros van [[Stellenbosch]], kon die gemeente die regering oorreed om 'n predikant aan te stel en sy salaris te betaal. Die eerste predikant, ds. Johannes Spyker, is in [[1823]] hier bevestig. Die gemeente Hottentots-Holland is in [[1976]] van die moedergemeente afgestig. Die belydende lidmate van daardie gemeente het in [[1990]] 1&nbsp;152 getel en in [[2007]] 1&nbsp;272. Die moedergemeente groei nie meer nie. Die belydende lidmate het in 1990 1&nbsp;684 getel en in 2007 1&nbsp;118. Die NG gemeente Helderberg (1969) omvat egter die snelgroeiendste dele van die dorp en is 'n sogenaamde makrogemeente met 2&nbsp;435 belydende lidmate in 1990 en 3&nbsp;831 in 2007, die grootste in die Wes-Kaap naas [[NG gemeente Stellenberg|Stellenberg]] se 4&nbsp;028 en [[NG gemeente Vredelust|Vredelust]], [[Bellville]], se 3&nbsp;990 belydende lidmate. == Opvoeding == Die '''Hoërskool Parelvallei''' het in 2007 1&nbsp;155 leerders gehad, met ietwat meer Engelse as Afrikaanse leerders. In 2014 was die leerdertal 946, van wie net meer as 'n kwart Afrikaans was en die res Engels. Die '''Hoërskool Hottentots-Holland''', geleë tussen '''Somerset-Wes''' en die [[Strand, Wes-Kaap|Strand]], het in 2007 965 leerders gehad, van wie sowat driekwart Engels was. In 2014 was die totaal 1&nbsp;011, van wie minder as 'n vyfde Afrikaans was. Die grootste skool op die dorp was in 2007 '''Gordon Sekondêre Skool''' wat hoofsaaklik die bruin gemeenskap bedien en 1&nbsp;315 leerders gehad het van wie die meeste in Afrikaanse klasse was. In 2014 het dié skool 1&nbsp;006 leerders gehad van wie nagenoeg driekwart Afrikaans was. Daar was in [[2014]] sowat 30 skole op die dorp, van privaat en staatskleuterskole tot talryke laerskole (waarvan drie groot voormalige Model C-laerskole met altesaam 2&nbsp;656 leerders) en 'n aantal privaat skole, onder meer die kultuurskool '''Somerset College''' (gr. 1 tot 12). Die grootste skool in 2014 was die '''Laerskool De Hoop''' met 1&nbsp;044 leerders. == Bekende inwoners == * [[Henry Vollam Morton]] (1892–1979), Brits-gebore joernalis en reisskrywer. * Trevor Immelman – Beroepsgholfspeler en wenner van die 2008-[[Meesterstoernooi]]. == Bronne == * Burman, Jose: The False Bay Story. Kaapstad: Human & Rousseau,1977. {{ISBN|0-7981-0777-4}} * [[Phil Olivier|Olivier, P.L.]] (samesteller), ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952 * Raper, P.E., ''Dictionary of South African Place Names'', Lowry Publishers, Johannesburg, 1987 * Tredgold, Arderne: Bay between the mountains. Kaapstad: Human & Rousseau, 1995. {{ISBN|0-7981-3424-0}} * Mayhew, Vic (red.), ''Reader’s Digest Illustrated Guide to Southern Africa'', The Reader’s Digest Association South Africa (Pty.) Limited, Kaapstad, 1980 == Sien ook == * [[Helderberg (kiesafdeling)]] * [[Hottentots-Holland (kiesafdeling)]] * [[Valsbaai (kiesafdeling)]] * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] * [[Spookplekke in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Kaapstadse voorstede}} [[Kategorie:Voorstede van Kaapstad]] ffjwxo3ugnfumgun9qk2zmirnv1nlgv Pinelands 0 20490 2975044 2866517 2026-10-03T16:49:12Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975044 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Pinelands |nedersetting_tipe=Voorstad |beeld_stadsilhoeët=Pinelandskerk.jpg |beeldgrootte=250px |beeldbyskrif=Die kerkgebou van die [[NG gemeente Pinelands]]. |beeld_kaart=OSM Pinelands map.svg |kaartgrootte=250px |kaartbyskrif='n OpenStreetMap-straatkaart van Pinelands |duimdrukkerkaart=Kaapstad |duimdrukkeretiketposisie=bokant |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Suid-Afrika}} |onderafdelingtipe1=[[Provinsies van Suid-Afrika|Provinsie]] |onderafdelingtipe2=Metropolitaanse Munisipaliteit |onderafdelingnaam1=[[Wes-Kaap]] |onderafdelingnaam2=[[Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit|Kaapstad]] |leiertitel= |leiernaam= |stigtingstitel=Stigting |stigtingsdatum=[[1919]] |stigtingstitel2=Geïnkorporeer op |stigtingsdatum2=[[1948]] |stigtingstitel3=Saamgesmelt |stigtingsdatum3=[[1996]] |oppervlak_totaal_km2=5.8 |oppervlak_totaal_myl2=2.2 |hoogte_m= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|33|55|54|S|18|30|46|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2011 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=14198<ref name="census2011">[http://census2011.adrianfrith.com/place/199041026 Subplek Pinelands] ''2011-sensus''</ref> |bevolkingsdigtheid_km2=1831 |bevolkingsdigtheid_myl2=4740 |tydsone=[[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]] |utcafset=+2 |poskodetipe=Poskode |poskode=7430 (Busse)<br/> 7405 (Strate) |skakelkode=(021) 531/2 |voetnotas= |webwerf= }} '''Pinelands''' is 'n sentrale [[voorstad]] van [[Kaapstad]] en word deur onder meer [[Observatory]], [[Maitland]], [[Thornton]] en [[Mowbray]] begrens. [[Lêer:Boîte à lettres sud-africaine.jpg|duimnael|links|Historiese posbus in The Mead]] == Eerste tuinstad == Die voorstad, wat vroeër 'n afsonderlike munisipaliteit was, is aangelê as Suid-Afrika se eerste [[Tuinstad|tuindorp]] (met baie parke en 'n tuin vir elke huis) onder aansporing van die Volksraadslid [[Richard Stuttaford]], wat in 1920 die bedrag van £10&nbsp;000 geskenk het om as basiese fonds vir die ontwikkeling van die buurt te dien. Die onderneming het kort voor lank vir homself begin betaal aangesien dit deur 'n ingelyfde vereniging sonder winsoogmerk bedryf is en daarom ook alle opbrengs terug kon ploeg in die gemeenskap. Die perseel waar die mooi, boomryke voorstad vandag staan, was voorheen die bosboulandgoed Uitvlugt op die [[Kaapse Vlakte]]. Met die beplanning van die [[tuinstad]] is groot sorg geneem om die hoogste moontlike argitektoniese standaarde te handhaaf en die bes moontlike veiligheidsmaatreëls vir die verkeer te tref. In 1955 is [[Meadowridge]] in die Suid-Skiereiland as tweede Kaapse tuinstad aangelê. == Politiek == Pinelands het in 1948 'n munisipaliteit geword en die (toe byna uitsluitlik wit) bevolking was in 1980 net meer as 15 000. Die voorstad is ingevolge die nuwe munisipale bedeling by die stad [[Kaapstad]] ingelyf. Die kiesers van die kiesafdeling [[Pinelands (kiesafdeling)|Pinelands]] het in 1974 in 'n tussenverkiesing die [[Progressiewe Party]] se getal setels op sewe te staan gebring toe die [[Progressiewe Party]]-kandidaat, dr. [[Alex Boraine]], die kandidaat van die [[Verenigde Party]] verslaan het. In elk van die daaropvolgende Volksraadsverkiesings het hulle met oorweldigende meerderhede vir die partye links van die [[Nasionale Party]] gestem. == Opvoeding == Daar is vyf gewone staatskole skole in die voorstad, waarvan almal Engelsmedium: Die Hoërskool Pinelands, die Hoër Tegniese Skool Oude Molen en die Laerskole Pinehurst, Pinelands North en Pinelands. Die sowat 70 leerders van die Laerskool Oude Molen, wat van 1956 af 29 jaar lank in die behoeftes van die klein Afrikaanse gemeenskap voorsien het, het in 1985 ingeskakel by die [[Laerskool Groote Schuur]] in [[Rondebosch]]. Cannons Creek School is 'n privaat skool wat in 2012 241 leerders van gr. 1 tot gr. 12 gehad het, terwyl die Leap Science and Maths School in daardie jaar 335 leerders van gr. 9 tot gr. 12 gehad het. Daar is ook drie preprimêre skole. == Godsdiens == Daar is kerke van elke vername Engelse kerkverband asook 'n gemeente van die NG Kerk wat op 27 Oktober 1943 van die [[NG gemeente Maitland]] afgestig het. In 1952 skryf die ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]'', wat die NG Kerk se 300-jarige bestaan gedenk het, van Pinelands se toe nege jaar oue gemeente: "Die deursneelidmate is almal mense met 'n goeie agtergrond, beskaafd, goed ontwikkel en ambisieus, soos veral blyk uit die verantwoordelike betrekkings wat hulle beklee." In daardie jaar het die gemeente ongeveer 'n twaalfde van die inwoners uitgemaak. In 1973 het dié 214de gemeente van die Kaapse Kerk nog meer as 550 lidmate gehad, maar mettertyd het dit afgeneem tot sowat 250 in 2010, soos ook al die ander gemeentes in die suidelike voorstede van waar baie Afrikaanssprekendes die laaste 30 jaar na die noordelike voorstede verhuis het. == Wapen == [[Lêer:Coat of arms of Pinelands.svg|duimnael|regs|Wapen van Pinelands]] Pinelands se munisipale raad het in 1949 'n wapen aangeneem.<ref name=wka>Wes-Kaapse Argief : Pinelands Munisipale Notules (27 Januarie 1949).</ref> Dit is later by die Kaapse Provinsiale Administrasie (in 1954) en die [[Buro vir Heraldiek]] (in 1979) geregistreer : ''In goud, 'n rooi keper belaai met drie goue ringe, vergesel van drie swart dennebolle, groen gestingel en geblaar''. Die helmteken was 'n eekhoring en die wapenspreuk "Fides - prudentia - labor".<ref name=ok>Kaap die Goeie Hoop ''Offisiële Koerant'' 2711 (23 Julie 1954).</ref><ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref> F. de Beaumont Beech het die wapen ontwerp. == Demografie == Volgens die sensus van 2011 was die bevolking van Pinelands 14&nbsp;198. Die onderstaande tabelle gee verskeie demografiese gegewens van die voorstad weer soos blyk uit syfers van die sensusopname: ;Geslag {| class="wikitable" ! align=left|Geslag ! align=right|Bevolking ! align=right|% |- |align=left|Vroulik ||7 596 ||53,5% |- |align=left|Manlik ||6 602 ||46,5% |} ;Rassegroepe {| class="wikitable" ! align=left|Groep ! align=right|Bevolking ! align=right|% |- |align=left|Swart ||1 917 ||13,5% |- |align=left|Bruin ||2 142 ||15,1% |- |align=left|Indiër ||721 ||5,1% |- |align=left|Wit ||8 845 ||62,3% |} ;Huistaal {| class="wikitable" ! align=left|Taal ! align=right|Bevolking ! align=right|% |- |align=left|[[Engels]] ||10 868 ||81,5% |- |align=left|[[Afrikaans]] ||1 125 ||8,4% |- |align=left|[[Xhosa]] ||470 ||3,5% |- |align=left|Ander tale || 1 735||6,6% |} == Bronne == * [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]] (samesteller), ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952. * Kelly, Maureen, ''Amptelike Suid-Afrikaanse Munisipale Jaarboek'', HELM Publikasies, Johannesburg, 1986. * [[Eric Rosenthal|Rosenthal, Eric]], ''Encyclopaedia of Southern Africa'', Juta and Company Limited, Kaapstad en Johannesburg, 1978. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Kaapstadse voorstede}} [[Kategorie:Voorstede van Kaapstad]] rynbmc137pblywtktkmn1nnybhhnki8 Engelse nasionale rugbyspan 0 25108 2975121 2970810 2026-10-03T21:00:16Z SpesBona 2720 Paar goed 2975121 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Engelse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Engelse nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Engeland | beeld = Kenteken van die Engelse nasionale rugbyspan.svg | unie = [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] (RFU) | bynaam = Die Rose | embleem = Die rooi roos van die [[Huis van Lancaster]] | kaptein = [[Maro Itoje]] | afrigter = {{vlagikoon|Engeland}} [[Steve Borthwick]] <small>(sedert 2022)</small> | stadion = [[Twickenham-stadion|Twickenham]], [[Londen]] | kapasiteit = 82&nbsp;000 | patroon_la1 = | patroon_b1 = _thinredsides | patroon_ra1 = | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _2_stripes_white | linkerarm1 = ffffff | liggaam1 = ffffff | regterarm1 = ffffff | broek1 = ffffff | kouse1 = 000000 | patroon_la2 = _lightbluelower | patroon_b2 = | patroon_ra2 = _lightbluelower | patroon_sh2 = _skysides | patroon_so2 = _2_stripes_white | linkerarm2 = 000000 | liggaam2 = 000000 | regterarm2 = 000000 | broek2 = 000000 | kouse2 = 000000 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Ben Youngs]] (127)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=1;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Owen Farrell]] (1&nbsp;237)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=1;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Rory Underwood]] (49)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=1;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | eerste = (''ook die wêreld se eerste'')<br />{{SCOru}} 1–0 {{ENGru-r}}<br />([[Edinburg]], [[Skotland]]; 27 Maart 1871) | grootwen = {{ENGru}} 134–0 {{ROMru-r}}<br /> ([[Londen]], [[Engeland]]; 17 November 2001) | grootverloor = {{AUSru}} 76–0 {{ENGru-r}}<br />([[Brisbane]], [[Australië]]; 6 Junie 1998) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Kampioen in [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] | url = | unieurl = www.englandrugby.com }} Die '''Engelse nasionale rugbyspan''' ([[Engels]]: ''England national rugby union team'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Engeland]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Engeland deur die [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] (''Rugby Football Union'', RFU) geadministreer. Engeland neem aan die jaarlikse [[Sesnasies-toernooi]] deel, saam met [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]], [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]], [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]], [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]]. Engeland het die kampioenskap reeds 29 keer gewen, insluitende 13 [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slams]], en nog tien ander kere die titel gedeel. Engeland ding as deel van die Sesnasies-toernooi met Skotland om die Calcuttabeker mee, die oudste rugbytrofee. Engeland se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi wat sedert 1987 beslis word. Engeland is genooi om aan die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] deel te neem en het daarna die eindstryd van die tweede [[Rugbywêreldbeker 1991]] gehaal waar hulle teen [[Wallabies|Australië]] verloor het. Ná die span se 2003-Sesnasies Grand Slam het Engeland die [[Rugbywêreldbeker 2003]] gewen deur Australië met 20–17 in [[ekstra tyd]] te klop, waarmee hulle die eerste span van die [[Noordelike Halfrond]] geword het om dit te vermag. Daarbenewens is dit ná [[sokker]] in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1966|1966]] die tweede wêreldbekertrofee in een van Engeland se gewildste sportsoorte wat die onderskeidelike nasionale span ingepalm het; in [[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] sou nog die [[Krieket|krieketwêreldbekertitel]] volg. Hulle het tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] as verdedigende kampioen in die eindstryd gespeel, maar met 6–15 teen Suid-Afrika verloor; albei spanne het mekaar tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] weer in die eindstryd ontmoet, en Engeland is dié keer deur die Springbokke met 32–12 geklop. Engeland het sy eerste toetswedstryd in 1871 gespeel, toe hulle op Raeburn Place in [[Edinburg]] deur Skotland verslaan is. Daarna het Engeland die Tuisuniekampioenskap (Engels: ''Home Nations Championship'', nou die Sesnasies) wat in 1883 ’n aanvang geneem het, oorheers. Ná die skeuring in rugbyvoetbal in 1895 (veral in Noord-Engeland), wat ook die nasionale span geraak het, het Engeland tot in 1910 nie weer die kampioenskap gewen nie. Engeland het in 1905 vir die eerste keer teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] gespeel, in 1906 teen die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] en in 1909 teen die [[Australië|Australiese]] Wallabies. Engeland is ook een van die lande wat deel uitmaak van die [[Britse en Ierse Leeus]] – spelers wat vir Engeland mag speel mag dus ook gekies word vir die Leeus. Engelse spelers dra tradisioneel wit broeke, vlootblou kouse en wit truie met ’n geborduurde rooi roos – wat aan die [[Huis van Lancaster]] ontleen is – daarop. Die span se tuisstadion is sedert 1910 oorwegend [[Twickenham-stadion|Twickenham]]. In 2003 is Engeland deur Wêreldrugby as die “span van die jaar” aangewys. 17 voormalige Engelse rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Engeland is tans (Maart 2026) sesde op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Engelse Rugbyvoetbalunie}} [[Lêer:Rugby football museum.jpg|duimnael|Die ''Webb Ellis Rugby Football Museum'' in Rugby]] Die beheerliggaam vir rugby in Engeland is die Rugbyvoetbalunie (''Rugby Football Union'', RFU). Die RFU is op 26 Januarie 1871 gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/about-rfu/the-rfu |title=History |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=20 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120121829/https://www.englandrugby.com/about-rfu/the-rfu |archive-date=20 November 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarmee is dit die oudste rugbybeheerliggaam ter wêreld en het in 1890 ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref name="rugbyfootballhistory">{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1890s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1890s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens het die RFU in 1999 by die vastelandse beheerliggaam FIRA-AER (nou [[Rugby Europa]], RE) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyeurope.eu/about-us |title=About us |publisher=[[Rugby Europa]] |date=2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die belangrikste Engelse rugbytoernooi is die Engelse Premierskap, waaraan tien klubs deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.premiershiprugby.com/clubs |title=Clubs |publisher=Premiership Rugby |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Bo die nasionale kampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Frankryk, Ierland, Italië, Skotland en Wallis die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugby-uitdaagbeker beslis. Naas die amptelike nasionale span roep die RFU ook ander keurspanne byeen. Die ''England Saxons'' is die tweede nasionale span van Engeland.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rfu.com/News/2006/May/News%20Articles/EnglandABecomesEnglandSaxons.aspx?a=1&y=2006 |title=England A becomes England Saxons |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |date=18 Mei 2006 |accessdate=27 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120927174442/http://www.rfu.com/News/2006/May/News%20Articles/EnglandABecomesEnglandSaxons.aspx?a=1&y=2006 |archive-date=27 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Net soos ander rugbylande beskik Engeland oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/england-u20/#latest |title=England U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=31 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031204738/https://www.sixnationsrugby.com/team/england-u20/#latest |archive-date=31 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Engeland beskik oor ’n nasionale span vir studente, die ''Schoolboys'', wat as ’n voorbereiding op die Engelse nasionale rugbyspan dien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/participation/education/schools |title=Schools |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit word as ’n groot prestasie beskou om saam met die [[Britse en Ierse Leeus]] na die [[Suidelike Halfrond]] te toer, waar hulle sowat al om die vier jaar teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]], die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] of die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionstour.com/ |title=British & Irish Lions |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Gedurende die 19de eeu === [[Lêer:William Webb Ellis.jpg|duimnael|links|upright|[[William Webb Ellis]]]] [[Lêer:Rugby School 850.jpg|duimnael|Die skoolgebou van die privaatskool in [[Rugby, Engeland|Rugby]]]] [[Lêer:England 1871 first.jpg|duimnael|Engeland voordat hulle in 1871 in die eerste internasionale wedstryd teen [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] in [[Edinburg]] gespeel het]] [[Lêer:A Football Match.jpg|duimnael|Rugbywedstryd tussen Engeland en Skotland, ca. 1893]] Rugby is glo deur [[William Webb Ellis]] uitgevind, toe hy in 1823 in die Engelse dorp [[Rugby, Engeland|Rugby]] tydens ’n [[sokker]]wedstryd vir die eerste keer die bal met die hand opgetel en weggehardloop het om ’n punt aan te teken. Leerlinge van die Rugby-skool het die nuwe sport in die eerste helfte van die 19de eeu na universiteite, na [[Londen]], en na die graafskappe saamgeneem en oor die hele land versprei. In 1848 het verteenwoordigers van ses openbare skole op ’n algemene stel reëls besluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/originsofrugby.htm |title=Origins of Rugby |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 26 Januarie 1871 is die beheerliggaam [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] (RFU) gestig. Die eerste wedstryd van ’n Engelse keurspan is twee maande later op Maandag, 27 Maart 1871, teen Skotland gespeel. Dit was nie net Engeland se eerste wedstryd teen ’n ander land nie, maar ook die eerste internasionale rugbywedstryd en die eerste internasionale wedstryd tussen albei lande in enige sportsoort ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rfu.com/microsites/museum/index.cfm?fuseaction=faqs.history |title=Short history of rugby |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=15 Februarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215165655/http://www.rfu.com/microsites/museum/index.cfm?fuseaction=faqs.history |archive-date=15 Februarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Skotland het die kragmeting gewen met twee drieë en ’n verdoeling van een van die drieë; ’n 4–1 oorwinning voor ’n skare van 4&nbsp;000 by Raeburn Place, [[Edinburg]].<ref>{{en}} {{cite book |author=Marshall, Francis |title=Football; the Rugby union game |url=https://archive.org/details/bub_gb_y-VAAAAAIAAJ |pages=[https://archive.org/details/bub_gb_y-VAAAAAIAAJ/page/140 140] |year=1892 |location=Londen, Parys, Melbourne |publisher=Cassell and company, limited}})</ref><ref name="Lewis">{{en}} {{cite book |author=Steve Lewis |title=One Among Equals: England's International Rugby Captains |url=https://archive.org/details/oneamongequalsen0000lewi |publisher=Vertical Editions |year=2008 |isbn=978-1-904091-31-8 |page=[https://archive.org/details/oneamongequalsen0000lewi/page/274 274]}}</ref><ref name="Rugby1870s">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1870s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1870s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die terugwedstryd, en Engeland se eerste tuiswedstryd, is op die Londense [[The Oval (Londen)|Kennington Oval]] gehou en deur Engeland met 8–3 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/england/scotland/gamesplayed/9 |title=England vs Scotland > Games Played |publisher=rugbydata.com |accessdate=18 Junie 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/68W4nFeCq?url=http://www.rugbydata.com/england/scotland/gamesplayed/9 |archive-date=18 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/england/scotland/game/1872/02/05 |title=5 Februarie 1872 – The Oval, London, England |publisher=rugbydata.com |accessdate=18 Junie 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/68W4nxgbD?url=http://www.rugbydata.com/england/scotland/game/1872/02/05 |archive-date=18 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die vroeë wedstryde het nie oor ’n gestruktureerde puntestelsel beskik nie; dit sou eers ná 1890 ingestel word nadat ’n geskikte formaat vir die puntestelsel ontwerp is.<ref name="Rugby1870s" /> Tot in 1875 is – soos in sokker – internasionale rugbywedstryde beslis deur die aangetekende aantal doele (beide doelskoppe en skepdoele), maar van 1876 af is ’n wedstryd deur die aantal gedrukte drieë beslis as die telling gelykop was.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/statsguru/rugby/page/79004.html |title=Scoring & Player Numbers Explanation |publisher=ESPNscrum |date=1 October 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n aantal wedstryde teen Skotland het Engeland in 1875 op die Londense Oval vir die eerste keer teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] gespeel en hulle met 7–0 verslaan.<ref name="Lewis" /> Dié wedstryd was Ierland se eerste toetswedstryd ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/england/ireland/game/1875/02/15 |title=15 Februarie 1875 – The Oval, London, England |publisher=rugbydata.com |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ch1kbvAH?url=http://www.rugbydata.com/england/ireland/game/1875/02/15 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/ireland/gamesplayed/37 |title=Ireland > Games Played |publisher=rugbydata.com |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ch1lUyYT?url=http://www.rugbydata.com/ireland/gamesplayed/37 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Vir albei spanne het 20 spelers uitgedraf,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishrugby.ie/history/css/arch_history_1.htm |title=Irish International Teams: Results, Scorers, Dates and Venues – 1874 to June 1999 |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=21 Desember 2018 |archive-date=21 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221100551/http://www.irishrugby.ie/history/css/arch_history_1.htm |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> soos dit in die vroeë jare van rugby gebruiklik was; die aantal spelers wat tydens een wedstryd vir een span mag uitdraf is eers in 1877 van 20 tot 15 verminder. In 1879 het Engeland en Skotland vir die eerste keer die in [[Indië]] geskenkte Calcuttabeker beslis wat deur Engeland gewen is.<ref>{{en}} {{cite web |author=Ben Johnson |url=https://www.historic-uk.com/HistoryUK/HistoryofBritain/The-Calcutta-Cup/ |title=The Calcutta Cup |publisher=Historic UK |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hul eerste wedstryd teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] (die laaste van die vier Tuisnasies) is op 19 Februarie 1881 op Richardson’s Field in Blackheath gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1880s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1880s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="19Feb1881">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/england/wales/game/1881/02/19 |title=19th February 1881 ''Richardsons Field'', Blackheath, England. |publisher=rugbydata.com |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ch1oPnsn?url=http://www.rugbydata.com/england/wales/game/1881/02/19 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Engeland het sy grootste oorwinning in dié tyd aangeteken toe hulle Wallis met 30–0 (volgens die huidige puntestelsel sou dit ’n 82–0-oorwinning gewees het) verslaan en in die proses 13 drieë gedruk het.<ref name="19Feb1881" /> Die opvolgwedstryd die volgende jaar by St Helens in [[Swansea]] was ’n nouer oorwinning; met Engeland wat 10–0 gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/wales/england/game/1882/12/16 |title=16th December 1882 St Helens, Swansea, Wales. |publisher=rugbydata.com |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ch1pN5Ep?url=http://www.rugbydata.com/wales/england/game/1882/12/16 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná ’n aantal sporadiese wedstryde tussen die vier Tuisnasies het die beheerliggame in 1883 die eerste Tuisnasies-toernooi gereël wat deur Engeland gewen is.<ref name="SNHistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/6nations.htm#1999 |title=6 Nations History |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die eerste Tuisnasies-toernooie was deur konflikte met die ander beheerliggame gekenmerk. In 1884 het die Engelse RFU met die [[Skotse Rugbyunie|Skotse Rugbyvoetbalunie]] (SRU) oor die reëlinterpretasie geskil. Die RFU was van mening dat Engeland as “stigtersland” van die rugbyspel die alleenlike reg geniet het om omstrede punte in die stel reëls te interpreteer. Die Skotte het hiermee nie saamgestem nie en die volgende jaar geweier om teen Engeland te speel. Op 5 Desember 1887 het verteenwoordigers van die SRU, die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] (IRFU) en die [[Walliese Rugbyunie]] (WRU) in [[Manchester]] vergader en die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig. Die RFU is vir toetreding genooi, maar hulle het die IRVR se eis oor die alleenlike opstel van die reëls verwerp. Gevolglik het die ander beheerliggame Engeland geboikot, waardeur die Tuisnasies-toernooie in 1888 en 1889 sonder Engeland beslis is. In 1890 het hulle slegs voorwaardelik deelgeneem en in April dieselfde jaar het die RFU wél by die IRVR aangesluit, nadat ’n Arbitrasieraad – bestaande uit John Macdonald (Lord Justice Clerk) en Francis Marindin (president van die Sokkervereniging) – met die Iere, Skotte en Walliesers saamgestem het.<ref name="rugbyfootballhistory" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/laws.htm#IB |title=Formation of the Rugby International Board (IB) |publisher=Rugby Football History |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die boikot het Engeland in 1889 sy eerste wedstryd teen ’n nie-tuisuniespan gespeel: die ''New Zealand Natives'', ’n [[Maori|Māori]]-span wat deur Australië en Europa getoer het. Engeland het die wedstryd op ''Rectory Field'' in Blackheath met 7–0 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/nz-natives-rugby-tour/unsporting-behaviour |title=Unsporting behaviour? – the New Zealand Natives' rugby tour of 1888/89 |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=20 Desember 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/nz-natives-rugby-tour/matches-played |title=Matches played – New Zealand Natives' rugby tour of 1888/89 |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=13 Augustus 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1890 het Engeland die Tuisnasies-titel met Skotland gedeel.<ref name="SNHistory" /> Op 29 Augustus 1895 het 21 klubs die RFU verlaat en in [[Huddersfield]] ’n nuwe beheerliggaam gestig, die Noordelike Rugbyvoetbalunie (sedert 1922 Rugbyvoetballeague). Dié afstigting, wat as begin van die spel [[Rugby League|rugby league]] beskou word, is gedoen aangesien veral Noord-Engelse klubs hulle uit die werkersklas afkomstige spelers tydens beserings finansieel wou vergoed. Die RFU, wat deur Suid-Engelse spelers uit die Hoër- en boonste middelklas gedomineer is, het dié stap as die begin van ’n professionele sport beskou en tevergeefs vir die handhawing van ’n streng amateurstatus gepleit. Sedertdien domineer rugby league veral die Noord-Engelse grafskappe [[Lancashire]] en [[Yorkshire]]. Tot die rugbyspel se professionalisering ’n honderd jaar later is spelers nie toegelaat om van sportkode te verander nie. As gevolg van die splitsing het die nasionale span ’n lang tydperk sonder noemenswaardige sukses beleef, aangesien baie van die beste spelers ’n professionele loopbaan verkies het. Gevolglik het Engeland van 1892 tot 1910 geen Tuisnasies-toernooi gewen nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/Schism.html |title=The Great Schism |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Tydperk voor die Tweede Wêreldoorlog === [[Lêer:England vs allblacks Gillett 1905.jpg|duimnael|links|Engeland teen die Nieu-Seelandse oorspronklike [[All Blacks]] in 1905; die All Blacks het met 15–0 gewen]] [[Lêer:Lion rugby.jpg|duimnael|Die Nieu-Seelandse katjie oorwen die Engelse leeu (spotprent in ''Punch'')]] [[Lêer:Prince Alexander S. Obolensky.jpg|duimnael|links|upright|Die ingeburgerde Russiese vors Alexander Obolensky het in 1936 twee beslissende drieë teen die All Blacks gedruk]] [[Lêer:Starting-An-Attack-.jpg|duimnael|Skets van ’n wedstryd tussen Engeland en Wallis op Twickenham in 1931]] Op 2 Desember 1905 het Engeland die eerste keer teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] gespeel. Die All Blacks het vyf drieë gedruk, wat op dié stadium drie punte getel het (vandaar die [[Afrikaans]]e term “drie”) en met 15–0 gewen. Tydens hul eerste Europatoer het die All Blacks 34 van hul 35 wedstryde gewen en sodoende hul oorheersing van die rugbyspel ingelui.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/20 |title=1905/06 New Zealand tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 22 Maart 1906 het Engeland in die [[Parys]]e [[Parc des Princes]] hul eerste wedstryd teen [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.blog/2015/08/14/match-report-france-v-england-1906/ |title=Match report – France v England, 1906 |publisher=World Rugby Museum |date=14 Augustus 2015 |accessdate=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418230650/https://worldrugbymuseum.blog/2015/08/14/match-report-france-v-england-1906/ |archive-date=18 April 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 8 Desember dieselfde jaar het die Engelse vir die eerste keer teen die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] gespeel en ’n 3-elk aangeteken. Voor die wedstryd het hulle net onwillig die keuring van die [[Jamaika]]anse speler James Peters teruggetrek, nadat die Suid-Afrikaners onwrikbaar geweier het om teen ’n swart speler te speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.blackhistorymonth.org.uk/article/section/bhm-firsts/james-peters-the-1st-black-rugby-player/ |title=James Peters the 1st Black Rugby Player |publisher=Black History Month |date=26 Augustus 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engelse keurspanne het twee keer aan rugbytoernooie tydens [[Olimpiese Somerspele]] deelgeneem, alhoewel dit nie die nasionale span was nie. Tydens die [[Olimpiese Somerspele 1900]] in Parys het die span Moseley RFC uit [[Birmingham]] die bronsmedalje gewen. Die silwermedalje tydens die [[Olimpiese Somerspele 1908]] in [[Londen]] is deur ’n span uit die graafskap [[Cornwall]] gewen.<ref name="olympics">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/olympics.htm |title=Rugby at the Olympics |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die eerste wedstryd van die Engelse teen die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] het op 9 Januarie 1909 in ’n 3–9-nederlaag geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1900s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1900s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1910 is [[Twickenham-stadion|Twickenham]] as die RFU se nuwe tuiste geopen wat ’n “goue era” vir Engelse rugby ingelui het. Engeland se eerste internasionale wedstryd op Twickenham het aan hulle ’n oorwinning oor Wallis besorg en Engeland het voortgegaan om in dieselfde jaar die Tuisnasies-toernooi vir die eerste keer sedert die groot skeuring van 1895 wat gelei het tot die ontstaan van rugby league te wen; die toernooi het ná die toetreding van Frankryk die Vyfnasies geword. Alhoewel Engeland nie die titel in 1911 verdedig het nie, het hulle dit in 1912 gedeel. In 1913 en 1914 het Engeland sy eerste Grand Slams aangeteken, nadat hulle al die deelnemende spanne verslaan het. In 1913 het Engeland ook sy eerste wegoorwinning sedert 1895 in Cardiff aangeteken en daarmee die Walliese tuiswenreeks beëindig.<ref>{{en}} {{cite book |author=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |publisher=University of Wales Press |date=1980 |ISBN=0-7083-0766-3 |pages=[https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit/page/198 198]}}</ref> Tussen 1915 en 1919 is weens die [[Eerste Wêreldoorlog]] geen toetswedstryde gespeel nie. Nadat die Vyfnasies-toernooi in 1920 hervat is, het Engeland sy wenreeks voortgesit. Gedurende die 1920’s het hulle die toernooi vyf keer gewen, waarvan vier met ’n Grand Slam (in 1921, 1923, 1924 en 1928).<ref name="SNHistory" /> As die belangrikste boumeester van dié wenreeks word Wavell Wakefield beskou: Die taktiese nuwighede wat deur hom ingevoer is, het die rol van die spelers op die agterste ry heeltemal verander. Hulle het voorheen slegs vorme van vastespel uitgevoer, maar was nou baie meer buigsaam, wat hul teenstanders oor ’n lang tyd laat sukkel het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Bowker, Barry |title=England Rugby |year=1978 |publisher=Cassell |isbn=978-0-304-30214-7 |pages=60}}</ref> Een van hul min nederlae in dié tydperk was aan die begin van Januarie 1925 teen die All Blacks tydens hul Europatoer, wat weens hul onoorwonne toer (oorwinnings in al hul 36 wedstryde) as ''The Invincibles'' (“die onoorwinlikes”) genoem is, voor ’n skare van 60&nbsp;000 op Twickenham.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/50 |title=1924/25 New Zealand tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1926 het Skotland as eerste van die Tuisnasies ’n wegoorwinning op Twickenham aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/news-comment/england-v-scotland-the-greatest-moments-1647958.html?action=gallery&ino=2 |title=England v Scotland: The greatest moments |publisher=The Independent |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende die 1930’s het Engeland vyf keer die Tuisnasies-toernooi gewen – maar sonder ’n Grand Slam, nadat Frankryk weens beweerde professionalisme en onvoldoende beheerliggaambestuur van 1932 tot 1939 uit die toernooi geskop is en dit na die Tuisnasies-toernooi teruggekeer het. Nogtans het Engeland in 1934 en 1937 daarin geslaag om die Tuisnasies-toernooi met ’n driekroon te wen, nadat hulle al die ander Tuisnasies verslaan het.<ref name="SNHistory" /> Gedurende die dekade het Engeland op Twickenham twee toerende spanne van die Suidelike Halfrond gehuisves. Aan die begin van Januarie 1932 het hulle teen Suid-Afrika gespeel, maar Engeland is deur die Springbokke met 7–0 verslaan. Die onaantreklike taktiek van die Springbokke wat hoofsaaklik uit skoppe bestaan het, is deur die skare van 70&nbsp;000 en die pers nie goed ontvang nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/rugbys-great-leap-forward-2477113 |title=Rugby's great leap forward |publisher=The Scotsman |date=27 Januarie 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aan die begin van Januarie 1936 het die Engelse die All Blacks gehuisves. Hul 13–0-oorwinning was die eerste Engelse sukses oor die oormatig skynende All Blacks. Dié oorwinning is veral deur twee drieë van die ingeburgerde vors Alexander Obolensky teweeggebring.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/suffolk/7813726.stm |title=Statue for rugby's Russian prince |publisher=[[BBC]] |date=9 Januarie 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |year=2003 |title=Century in Black – 100 Years of All Black Test Rugby |url=https://archive.org/details/centuryinblack0000ronp |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers Limited |isbn=978-1-86958-937-0 |pages=38–39}}</ref> === ’n Lang tydperk van mislukking === [[Lêer:England vs scotland 1959.jpg|duimnael|Engeland teen Skotland tydens die Vyfnasies 1959]] Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is al die internasionale rugby gekniehalter. In 1945 en 1946 is die ''Victory Internationals'' beslis – ’n reeks wedstryde teen nasionale en militêre keurspanne wat nie die volle toetsstatus geniet het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/players/after-the-war-the-victory-internationals-1945-46 |title=After the War: The Victory Internationals, 1945-46 |publisher=World Rugby Museum |author=J. R. Suber |date=10 Junie 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die jaarlikse toernooi is van 1947 af hervat en met Frankryk se hertoelating was die toernooi vir die volgende vyf dekades weer die Vyfnasies. In dieselfde jaar het Engeland die kampioenskap met Wallis gedeel. In 1948 het hulle egter geen wedstryd gewen nie en slegs die ongewilde “houtleupel” ingepalm. Die tydperk van mislukking het tot in 1953 geduur, toe hulle weer die Vyfnasies-toernooi gewen het.<ref name="SNHistory" /> In 1954 het hulle die titel met Frankryk en Wallis gedeel en in 1957 is die sewende Grand Slam behaal. Nog toernooi-oorwinnings het in 1958, 1960 en 1963 gevolg.<ref name="SNHistory" /> Suid-Afrika het in 1952 na Engeland getoer, Nieu-Seeland in 1954 en Australië in 1948 asook in 1958; slegs in die laaste van dié wedstryde het Engeland ’n oorwinning aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/97 |title=1947/48 Australia tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/109 |title=1951/52 South Africa tour to Europe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/118 |title=1953/54 New Zealand tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/140 |title=1957/58 Australia tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Oor dekades heen het Engelse spelers slegs na die Suidelike Halfrond getoer as hulle deur die Britse en Ierse Leeus opgeroep is. Dit het in 1963 verander, toe die RFU vir die eerste keer op sy eie ’n toer gereël het. Engeland het na Nieu-Seeland en Australië getoer, maar hulle is in al hul toetswedstryde deur die All Blacks en die Wallabies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/167 |title=1963 England tour to Australasia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná die toer het die nasionale span ’n lang krisistydperk beleef. Die tweede helfte van die 1960’s en die hele 1970’s was hul onsuksesvolste era in dié tyd. Met uitsondering van die Vyfnasies 1973, toe al die vyf spanne vir die enigste keer twee oorwinnings én twee nederlae elk aangeteken het, het Engeland nie een toernooi-oorwinning ingepalm nie en is deur beide Wallis en Frankryk oorheers.<ref name="SNHistory" /> In kontras hiermee het Engeland op 20 Desember 1969 op Twickenham sy eerste oorwinning oor Suid-Afrika (met 11–8) aangeteken. Die Springbokke se toer is begelei deur hewige anti-apartheidsproteste, wat onder andere deur [[Peter Hain]] en die latere Britse eerste minister [[Gordon Brown]] gereël is.<ref>{{en}} {{cite web |author=Carolyn Hitt |url=https://www.thefreelibrary.com/Rebel+with+a+cause+Hain+recalls+his+days+on+the+rugby+protest...-a094440166 |title=Rebel with a cause Hain recalls his days on the rugby protest frontline |publisher=Western Mail |date=19 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kort tevore het die RFU Don White as Engeland se eerste afrigter aangestel. Alhoewel hy as “die mees vooruitdenkende afrigter in Engeland” beskou is, het hy nie daarin geslaag om die Engelse span na sukses terug te neem nie en twee jaar later bedank.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/news/2007/jun/07/guardianobituaries.rugbyunion |title=Don White |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Stephens |date=7 Junie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Van die elf Engelse wedstryde onder White se toesig het hulle drie gewen, in een gelykop gespeel en sewe verloor. Ter geleentheid van hul eeufees het die RFU in April 1971 ’n toetswedstryd gereël teen die ''President’s Overseas XV'', ’n deur die beheerliggaam se president saamgestelde wêreldspan bestaande uit die destyds beste spelers.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ruck.co.uk/one-team-100-winning-record-england/ |title=Only one team in history has a 100% winning record against England |publisher=ruck.co.uk |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1972 het Engeland die Vyfnasies-toernooi ná vier swak nederlae in die laaste plek beëindig. Dié toernooi kon weens die [[Noord-Ierland]]-konflik nie voltooi word nie, waardeur geen span die titel ingepalm het nie. Ná die Bloed-Sondag op 30 Januarie is die Britse ambassade in [[Dublin]] deur ’n woedende skare afgebrand en baie spelers het dreigbriewe, vermoedelik deur die IRA, ontvang. Skotland en Wallis het geweier om hul oorblywende wedstryde in Ierland te speel en die gebrek aan veiligheid aangevoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-rugby-team-faced-death-14308714 |title=When the Wales rugby team faced 'death threats' in Ireland before a performance from the gods |author=Mark Orders |publisher=Wales Online |date=19 Februarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1973 het Engeland ten spyte van soortgelyke dreigemente vir hul wedstryd in Dublin opgedaag en ná hul aankoms by die Lansdowne Road ’n staande applous van vyf minute lank ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/the-day-england-won-a-lansdowne-ovation-1.353883 |title=The day England won a Lansdowne ovation |publisher=The Irish Times |date=29 Mei 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nadat die span met 18–9 verslaan is, het die Engelse [[Kaptein (sport)|kaptein]], John Pullin, skertsend daarna verwys: “Ons is miskien nie baie goed nie, maar ten minste het ons opgedaag” (''We might not be very good but at least we turned up'').<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/england/2350186/Breaking-the-losing-streak.html |title=Breaking the losing streak |publisher=The Telegraph |author=Paul Ackford |date=12 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Vyfnasies 1973 het op ’n unieke manier geëindig: Ná twee oorwinnings en twee nederlae elk het al die vyf deelnemende spanne in dieselfde plek geëindig en die titel gedeel.<ref name="SNHistory" /> Terwyl die Vyfnasies-toernooi vir die Engelse minder suksesvol verloop het, het hulle teen spanne van die Suidelike Halfrond ’n aantal suksesse behaal, waaronder die eerste wegoorwinnings oor Suid-Afrika (in 1972) en Nieu-Seeland (in 1973).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/226 |title=1972 England tour to South Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/236 |title=1973 England tour to Fiji and New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1980 was Engeland weer vir ’n kort tydperk die beste Europese span. Die deur kaptein Bill Beaumont aangevoerde span het ná 23 jaar weer die Vyfnasies-toernooi, insluitende ’n Grand Slam, gewen.<ref>{{en}} {{cite web| url=https://www.directart.co.uk/mall/more.php?ProdID=7798 |title=1980 Grand Slam by James Owen. |publisher=directart.co.uk |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die destydse [[skrumskakel]] Steve Smith het die vorige jare se mislukking toegeskryf aan die swak bestuurde beheerliggaam, wat gereeld versuim het om die beste spelers saam te roep en hulle te koördineer. Die sukses van 1980 word onder dié omstandighede as ’n soort “wonderwerk” beskou. Bedankings van sleutelspelers soos Beaumont, Fran Cotton en Clive Woodward het die span dadelik weer laat verswak en dit sou meer as ’n dekade tot die volgende titel neem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/213557.html |title=‚Of all the people that hate the English, I can honestly say the Scots hate us the most‘ |author=Tom Hamilton |publisher=ESPNscrum |date=6 Februarie 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Enkele uitskieters teen spanne van die Suidelike Halfrond het die nuwe mislukking versteek. Onder andere het Engeland in 1982 en 1983 elk ’n tuisoorwinning oor Australië en Nieu-Seeland aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/362 |title=1981/82 Australia tour to UK and Ireland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/397 |title=1983 New Zealand tour to Scotland and England |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ondanks groot kritiek en politieke weerstand het die RFU gedurende somer 1984 weer ’n toer na Suid-Afrika gereël, waar die nasionale span sewe wedstryde gespeel het (waaronder twee toetswedstryde teen die Springbokke). Daarbenewens was dit tot die einde van die apartheidsera die laaste toer van ’n vername span na Suid-Afrika. Die onverskilligheid van die Britse regering onder [[Margaret Thatcher]] teenoor die RFU se optrede was een van die redes vir die boikot van die [[Statebondspele]] 1986 in Edinburg deur 32 lande.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theconversation.com/england-v-south-africa-a-history-of-tough-tackling-and-political-turmoil-126148 |title=England v South Africa – a history of tough tackling and political turmoil |author=Dan Feather |publisher=The Conversation |date=31 Oktober 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ook in 1984 is Engeland tuis verslaan deur die Australiese Wallabies, wat op hul beurt hul eerste Grand Slam aangeteken het, nadat hulle tydens dieselfde toer al vier die Tuisnasies verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/412 |title=1984 Australia tour to UK and Ireland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Laaste jare van die amateurtydperk === [[Lêer:Argentina v england testmatch 1981.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Engeland en Argentinië tydens hul Suid-Amerikaanse toer in 1981, ''El grafico'']] Vir meer as ’n eeu was toetswedstryde op die Tuisnasies, Frankryk, Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika beperk, maar met die toenemende vestiging van die rugbyspel in ander lande kon dié eksklusiwiteit nie meer geregverdig word nie. In 1981 het Engeland sy eerste amptelike toer na [[Argentinië]] aangepak en twee toetswedstryde teen die [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] gespeel (’n oorwinning en ’n gelykop).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/353 |title=1981 England tour to Argentina |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nog suksesvolle premières het in 1985 teen [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] en in 1988 teen [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/413 |title=1984/85 Romania tour to England |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/464 |title=1988 England tour to Australia and Fiji |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarteenoor het die 1985-toer na Nieu-Seeland met twee nederlae geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/419 |title=1985 England tour to New Zealand and Fiji |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In dieselfde tyd het Engeland tydens die Vyfnasies-toernooi telkens in die laaste plekke geëindig, in 1983 en in 1987 sonder oorwinnings selfs in die laaste plek.<ref name="SNHistory" /> Op 15 Februarie 1986 is Engeland deur Skotland met 33–6 op [[Murrayfield-stadion]] verslaan; dit was die hoogste Skotse oorwinning in 102 ontmoetings en die ergste Engelse nederlaag in meer as ’n eeu.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=3bdAAAAAIBAJ&sjid=y6UMAAAAIBAJ&pg=4443%2C3815038 |title=Records tumble as Scots triumph |author=Bill McMurtie |publisher=The Herald |date=17 Februarie 1986 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende die 1980’s het die beheerliggame van Australië en Nieu-Seeland vir die invoering van ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi gepleit. Die RFU en die ander Tuisnasies se beheerliggame het die idee aanvanklik verwerp, aangesien hulle ’n verandering in die rugbyspel se amateurstatus gevrees het. Nadat tydens die beslissende IRVR-vergadering in Maart 1985 die Franse en Suid-Afrikaanse beheerliggame vir die voorstel gestem het, het die RFU se president [[John Kendall-Carpenter]] van mening verander, waarvolgens die voorstel goedgekeur is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.worldcupweb.com/rugby/results/history.asp |title=Rugby World Cup History |publisher=worldcupweb.com |date=13 Mei 2008 |accessdate=22 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170422111953/http://www.worldcupweb.com/rugby/results/history.asp |archive-date=22 April 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gevolglik het Australië en Nieu-Seeland die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] saam aangebied. Engeland is saam met Australië, [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] en die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] in Groep 1 geloot. Ná ’n 6–19-nederlaag teen die Wallabies het maklike oorwinnings oor die ander twee spanne gevolg. In die kwarteindstryd in [[Brisbane]] is Engeland deur Wallis met 16–3 uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/rugby_world_cup/history/2964265.stm |title=1987 (New Zealand/Australia) |publisher=[[BBC]] |date=25 September 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1989 het Engeland Frankryk met ’n 11–0 tuisoorwinning van die Grand Slam ontneem, maar hulle het die titel misgeloop, nadat hulle in die laaste wedstryd deur Wallis verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/that-1980s-sports-blog/2013/mar/20/remembering-england-cardiff-five-nations-1989 |title=Remembering England’s woe in Cardiff in the 1989 Five Nations |author=Steven Pyem |publisher=[[The Guardian]] |date=20 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1990 was Engeland blykbaar weer op die punt om die titel te wen, maar in die beslissende wedstryd op Murrayfield is hulle verrassend met 13–7 verslaan, wat aan die Skotte die Grand Slam besorg het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dailymail.co.uk/sport/rugbyunion/article-1162492/SIX-NATIONS-SPECIAL-A-trip-memory-lane-England-Scotland.html |title=SIX NATIONS SPECIAL: A trip down rugby's memory lane with England and Scotland |author=Nick Metcalfe |publisher=Daily Mail |date=20 Maart 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dié misgelope kanse het egter die begin van die Engelse rugby se Renaissance ingelui, wat in die volgende jare tot ’n beter wenrekord sou lei. Dit is veral deur ’n nuwe generasie aan spelers rondom Will Carling, Jeremy Guscott, Jason Leonard en Rory Underwood teweeggebring.<ref name="years">{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/follow/news-and-media/england-rugby-the-grand-slam-years |title=England Rugby: the Grand Slam years |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |date=19 Maart 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1991 het Engeland sy eerste titel sedert 1980 ingepalm, weer met ’n Grand Slam.<ref name="SNHistory" /> In dieselfde jaar was Engeland die nominale gasheer van die [[Rugbywêreldbeker 1991]] wat in al die Vyfnasies aangebied is. Engeland is in die eerste wedstryd naelskraap deur Nieu-Seeland verslaan, maar hulle het die volgende twee groepwedstryde teen Italië en die VSA maklik gewen. Ná oorwinnings oor Frankryk in die kwarteindstryd (met 19–10) en oor Skotland in die halfeindstryd (met 9–6) het Engeland in die eindstryd teen Australië te staan gekom, maar hulle is met 12–6 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die volgende jaar het Engeland sy nuwe sterkte gewys, nadat hulle tydens die Vyfnasies 1992 nog ’n Grand Slam ingepalm het.<ref name="years" /> In dieselfde jaar is op Twickenham die Springbokke, wat weens die onlangs geligte boikot slegs oor min wedstrydervaring beskik het, met 33–16 ongewoon maklik verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/553 |title=1992 South Africa tour to France and England |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1994 het Engeland dié prestasie herhaal, toe hulle die Springbokke in [[Pretoria]] geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/586 |title=1994 England tour to South Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Vyfnasies 1995 het Engeland gewen en die derde Grand Slam binne vyf jaar ingepalm, veral danksy Rob Andrew se uitstekende skoppe.<ref name="years" /> Gevolglik is Engeland voor die afskop van die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in Suid-Afrika as een van die gunstelinge beskou. Tydens die groepfase het Engeland Argentinië, Italië en [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]] verslaan, al was dit redelik naelskraap. In die kwarteindstryd het hulle teen die verdedigende kampioen Australië wraak geneem en die Wallabies met 25–22 verslaan. Engeland se halfeindstryd is egter oorheers deur die All Blacks en [[Jonah Lomu]] se vier drieë in die wedstryd wat hulle met 29–45 verloor het. Daarna het Engeland ook die klein finale om die derde plek teen Frankryk verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Van professionalisering tot die wêreldbekertitel === [[Lêer:England world cup winners.jpg|duimnael|Die Engelse rugbyspan tydens hul oorwinningsmars deur die middestad van London, hier op [[Trafalgarplein]] afgeneem]] [[Lêer:England world cup.jpg|duimnael|Feesvieringe op Trafalgarplein ná Engeland se [[Rugbywêreldbeker 2003]]-oorwinning]] In Augustus 1995 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) al die beperkinge rakende die spelers se betaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui. Tydens die Vyfnasies 1996 het Engeland sy titel saam met ’n Driekroon suksesvol verdedig.<ref name="SNHistory" /> In Julie dieselfde jaar het die RFU ’n eksklusiewe kontrak met British Sky Broadcasting gesluit, waarvolgens die Engelse tuiswedstryde uitsluitlik op dié betaalkanaal gebeeldsend sou word. Die beheerliggame van die ander deelnemende lande was verras en het aangekondig, as hul eise vir ’n billike ooreenkoms met al die deelnemende partye nie nagekom word nie, hulle nie meer teen Engeland sou speel nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/england-out-of-the-five-nations-1328755.html |title=England out of the Five Nations |author=Paul Trown |publisher=The Independent |date=14 Julie 1996 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná onderhandelinge agter geslote deure is Engeland in September 1996 hertoegelaat, nadat die RFU ingestem het om die inkomste vir die volgende tien jaar te deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/4392795.stm |title=Rugby professionalism timeline |publisher=[[BBC]] |date=31 Maart 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="threat">{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby-union-five-nations-threat-to-england-1074370.html |title=Rugby Union: Five Nations threat to England |author=Chris Rea, Paul Trow |publisher=The Independent |date=17 Januarie 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1997 en 1998 het Engeland nog twee driekrone ingepalm, maar tydens albei toernooie ná nederlae teen Frankryk die titel misgeloop.<ref name="SNHistory" /> Die vroeëre nasionale speler Clive Woodward, wat in September 1997 as nuwe hoofafrigter aangestel is, het opdrag gekry om Engeland na groot suksesse te neem. Aan die begin van sy ampstermyn was daarvan nog min te siene, aangesien die RFU gedurende somer 1998 weer in ’n groot konflik betrokke was. Die klubs van die Engelse Premierskap – waarvan veral Bath Rugby en Northampton Saints – het geweier om van hul spelers vir die nasionale span beskikbaar te stel. Hulle het op dié manier protes teen die beheerliggaam aangeteken, nadat geen ooreenkoms oor die finansies en die speldatums by die Europese toernooie bereik is nie. Die somertoer na Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika moes Woodward sonder die meeste sleutelspelers aanpak, wat die [[Rugby Australia|Australiese Rugbyunie]] as die “grootste verraad sedert [[Slag van Gallipoli|Gallipoli]]” bestempel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/351366.stm |title=Sport: Rugby Union Mutiny, expulsion and 'old farts' |publisher=[[BBC]] |date=24 Augustus 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die toer na die Suidelike Halfrond is ná drie swak nederlae die “toer uit die hel” (''Tour of Hell'') gedoop. Die 0–76-nederlaag teen Australië op 6 Junie 1998 is die ergste Engelse nederlaag in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/tour-from-hell-that-left-some-players-burnt-bf39t5hgpgw |title=Tour from Hell that left some players burnt |publisher=The Times |author=Mark Baldwin |date=9 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/english/6703425.stm |title=How do England bounce back? |publisher=[[BBC]] |author=Rob Hodgetts |date=30 Junie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Drie weke voor die afskop van die Vyfnasies 1999 was Engeland weer op die punt om uit die toernooi geskop te word, nadat die RFU die 1996-ooreenkoms bevraagteken het. Die Vyfnasies-toernooi se reëlingskomitee het gedreig om Engeland met Italië te vervang, wat in elk geval die volgende jaar by dié toernooi sou aansluit.<ref name="threat" /> Ná slegs een dag se onderhandelinge het die RFU en die reëlingskomitee ooreengekom om dié saak later billik te reël.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://mg.co.za/article/1999-01-22-in-out-then-in-again/ |title=In, out, then in again |publisher=Mail & Guardian |date=22 Januarie 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gevolglik het die Vyfnasies-toernooi soos beplan plaasgevind, en Engeland het beide die titel en Grand Slam op ’n uiters dramatiese manier misgeloop: In die laaste minuut van die laaste wedstryd het die Walliese speler Scott Gibbs deur Engelse duikslae gesny en die beslissende drie gedruk wat deur Neil Jenkins verdoel is. Gevolglik het Wallis dié wedstryd met 32–31 gewen en die titel aan Skotland besorg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/five_nations/316807.stm |title=Wales snatch glory from England |publisher=[[BBC]] |date=11 April 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]] in Wallis het Engeland nie oortuig nie. Hulle het hul groepwedstryde teen Italië en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] maklik gewen, maar Engeland is deur Nieu-Seeland verslaan en moes tydens die uitspeelrondte ’n bykomende wedstryd speel. Hulle het Fidji verslaan, maar in die kwarteindstryd het Engeland teen Suid-Afrika vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Met die aansluiting van Italië in 2000 het die jaarlikse Vyfnasies-toernooi die huidige Sesnasies-toernooi geword. Engeland het die eerste Sesnasies-toernooi gewen, maar ná ’n nederlaag teen Skotland in die laaste wedstryd die Grand Slam misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/698769.stm |title=Brave Scots defeat England |publisher=[[BBC]] |date=2 April 2000 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Sesnasies 2001 het op ’n soortgelyke manier verloop, maar dié keer het Ierland Engeland in ’n uitgestelde wedstryd met 20–14 verslaan om hulle by Lansdowne Road van die Grand Slam te ontneem. Dié toernooi kon egter eers in Oktober dieselfde jaar voltooi word, nadat die laaste wedstryde weens die [[Bek-en-klouseer]] in Ierland uitgestel moes word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://observer.guardian.co.uk/sixnationsrugby/story/0,,639954,00.html |title=The longest six nations … with a sting in the tail |publisher=[[The Guardian]] |author=Greg Wilcox |date=27 Januarie 2002 |accessdate=21 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110521075849/http://observer.guardian.co.uk/sixnationsrugby/story/0,,639954,00.html |archive-date=21 Mei 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/report?gameId=24072&league=180659 |title=Ireland rain on English parade |publisher=ESPNscrum |date=20 Oktober 2001 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Terwyl die 2002-Sesnasies-titel deur Frankryk gewen is, het Engeland as ’n troosprys die Driekroon gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2002/mar/24/rugbyunion.sixnations |title=Clive is reluctantly happy |publisher=[[The Guardian]] |author=Michael Aylwin |date=24 Maart 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 2002 het Engeland Argentinië in [[Buenos Aires]] verslaan en daarna ’n historiese prestasie behaal, toe hulle tydens die [[2002 jaareindrugbytoetsreeks]] in November binne 14 dae die drie groot spanne van die Suidelike Halfrond (die All Blacks, die Wallabies en die Springbokke) op Twickenham verslaan het. Vir die Springbokke was dit hul ergste nederlaag in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2060216.stm |title=Argentina beaten by England youngsters |publisher=[[BBC]] |date=22 Mei 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iht.com/articles/2002/11/11/rugby_ed3_.php |title=England make history as All Blacks plot future |publisher=iht.com |author=Peter Berlin |date=11 November 2002 |accessdate=12 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012154705/http://www.iht.com/articles/2002/11/11/rugby_ed3_.php |archive-date=12 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2484021.stm |title=England stun Aussies |publisher=[[BBC]] |author=Matt Majendie |date=16 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2506421.stm |title=England rout sorry Springboks |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=23 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2003 het Engeland vir die eerste keer sedert 1995 ’n Grand Slam behaal, hul altesaam twaalfde.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2896565.stm |title=England make away-day history |publisher=[[BBC]] |date=20 Maart 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Junie dieselfde jaar het hulle beide Australië en Nieu-Seeland weg verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/759 |title=2003 England tour to Australasia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Met dié prestasies het Engeland vir die eerste keer die eerste plek op die wêreldranglys behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2003/SPORT/09/10/rugby.rankings/ |title=England top rugby world rankings |publisher=[[CNN]] |date=11 September 2003 |accessdate=9 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211109161330/https://edition.cnn.com/2003/SPORT/09/10/rugby.rankings/ |archive-date=9 November 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die aanloop tot die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië was Engeland onder hul kaptein Martin Johnson een van die gunstelinge om die toernooi te wen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10459885 |title=RWC 2003: The All Blacks peak too early |publisher=[[The New Zealand Herald]] |author=Gregor Paul |date=26 Augustus 2007 |accessdate=24 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624231524/http://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10459885 |archive-date=24 Junie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die groepfase het Engeland sy wedstryde teen [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]], Suid-Afrika, Samoa en [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] deels maklik gewen. In die kwarteindstryd het hulle Wallis met 28–17 verslaan en in die halfeindstryd Frankryk met 24–7. Gevolglik het hulle in die eindstryd in [[Sydney]] teen die gasheer te staan gekom. Ná afloop van die gereelde speeltyd was die telling op 14–14. Enkele sekondes voor die afloop van [[ekstra tyd]] het [[Jonny Wilkinson]] die beslissende skepdoel aangeteken en Engeland die eindstryd met 20–17 laat beklink, waarvolgens hulle vir die eerste keer die [[Webb Ellis-beker]] omhoog gehou het, gelyk aan die eerste wêreldbekertitel vir ’n Europese span ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3228728.stm |title=England win Rugby World Cup |publisher=[[BBC]] |date=22 November 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Twee weke later is die Engelse span deur 750&nbsp;000 ondersteuners verwelkom op die [[Londen]]se [[Trafalgarplein]] tydens hul oorwinningsparade oppad na hul ontmoeting met [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|Koningin Elizabeth II]] in die [[Buckingham-paleis]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/uk/2003/dec/09/rugbyworldcup2003.rugbyunion |title=England 750,000, Australia nil |publisher=[[The Guardian]] |author=Andrew Anthony |date=9 Desember 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die spelers het verskeie toekennings deur die IRR ontvang, waaronder “span van die jaar”, Clive Woodward as “afrigter van die jaar” en Jonny Wilkinson as “speler van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/2003 |title=IRB Awards 2003 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Weens hul uitstekende prestasies voor en tydens die rugbywêreldbekertoernooi het die span in 2004 Laureus se toekenning as “beste span” gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2004/laureus-world-team-of-the-year/england-rugby-union-team |title=Team Of The Year 2004: England Rugby Union Team |publisher=Laureus World Sports Awards |date=2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens is die Engelse kaptein Jonny Wilkinson as “speler van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2004 |title=Laureus World Sports Awards 2004 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Twee nederlae tydens wêreldbekereindstryde === [[Lêer:England rugby training at bath arp.jpg|duimnael|Die Engelse rugbyspan tydens hul voorbereidings op die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] [[Lêer:Argentina vs England 2011 RWC (1).jpg|duimnael|Engeland teen Argentinië tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] [[Lêer:England vs Australia 2015 RWC (2).jpg|duimnael|Engeland teen Australië tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]]]] [[Lêer:Scoeng2.JPG|duimnael|Engeland teen Skotland tydens die Sesnasies 2016]] [[Lêer:2023 Rugby World Cup Argentina vs England (66).jpg|duimnael|Bronseindstryd tussen Argentinië en Engeland tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]]]] Ná die groot sukses het ’n aantal sleutelspelers hul uittrede uit internasionale rugby aangekondig, wat dadelik die nasionale span geraak het. Tydens die Sesnasies 2004 het Engeland teen beide Frankryk en Ierland verloor en toe derde geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3565059.stm |title=Six Nations: End of term report |publisher=[[BBC]] |author=Jonathon Moore |date=27 Maart 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ook die meeste wedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond het teleurstellend verloop, waarvolgens Clive Woodward op 2 September 2004 bedank het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3613610.stm |title=Woodward quits England |publisher=[[BBC]] |date=3 September 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sy opvolger Andy Robinson het nie daarin geslaag om die nasionale span te laat herstel nie en hulle het tydens die Sesnasies-toernooie in 2005 en 2006 slegs die vierde plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4822858.stm |title=Where now for England? |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=19 Maart 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná hul 26–16-oorwinning oor Australië<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4420364.stm |title=England 26–16 Australia |publisher=[[BBC]] |date=12 November 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> het Engeland die jaar 2005 met ’n 19–23-nederlaag teen die All Blacks afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/england/2368525/Englands-onslaught-ends-in-gallant-failure.html |title=England's onslaught ends in gallant failure |publisher=The Telegraph |author=Paul Ackford |date=19 November 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná hul nederlaag teen Suid-Afrika in die 2006-eindjaarrugbytoetsreeks<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6177734.stm |title=England 14–25 South Africa |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=25 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> het Engeland in dié jaar nege van twaalf toetswedstryde verloor – hul ergste verloorreeks in dié tyd. Onder andere het Argentinië op 11 November vir die eerste keer op Twickenham teen Engeland gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2006/nov/12/rugbyunion.sport2 |title=England on their knees after latest disaster |publisher=[[The Guardian]] |author=Christopher Lyles |date=12 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarna het die RFU in Desember 2006 Andy Robinson vervang met die aanvalsafrigter Brian Ashton wat vroeër die Ierse nasionale rugbyspan afgerig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/english/6185090.stm |title=Robinson is forced out by England |publisher=[[BBC]] |date=29 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.taipeitimes.com/News/sport/archives/2006/12/21/2003341389 |title=Ashton confirmed as new England rugby head coach |publisher=Taipei Times |date=21 Desember 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het die Sesnasies 2007 met ’n Calcuttabekeroorwinning oor Skotland afgeskop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6320339.stm |title=England 42–20 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Phil Harlow |date=3 Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dié toernooi het ook ’n geskiedkundige wedstryd op Croke Park teen Ierland ingesluit wat Engeland met 13–43 verloor het, hul ergste nederlaag in dié tyd teen Ierland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/2308240/England-suffer-record-defeat.html |title=England suffer record defeat |publisher=The Telegraph |date=24 Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nogtans het Engeland ’n goeie derde plek behaal. Dit het geblyk asof die afrigter Ashton die Engelse nie in ’n kragtige span kon omskep nie, veral nadat hulle gedurende somer 2007 twee toetswedstryde elk teen Suid-Afrika en Frankryk deels swak verloor het. Sommige deskundiges het self bevraagteken of die verdedigende kampioen Engeland tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk hoegenaamd van die groepfase na die uitklopfase sou kon vorder. ’n Verpletterende 0–36-nederlaag teen Suid-Afrika het dié menings glo onderstreep.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/english/6994767.stm |title=England 0-36 South Africa |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=14 September 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die span het onder hul kaptein Jonny Wilkinson egter in die verrassing van die toernooi ontpop. Hulle het ná oorwinnings oor die VSA, Samoa en Tonga die uitklopfase gehaal. Ná naelskraapse oorwinnings oor Australië (met 12–10) en Frankryk (met 14–9) het hulle in die eindstryd die Springbokke ontmoet. In ’n hoofsaaklik defensiewe wedstryd is hulle met 15–6 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7052822.stm |title=World Cup final 2007 |author=James Standley |publisher=[[BBC]] |date=20 Oktober 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> By die daaropvolgende Laureus Wêreldsporttoekenning 2008 is Jonny Wilkinson weer genomineer, dié keer as “terugkoms van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2008 |title=Laureus World Sports Awards 2008 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n wisselvallige Sesnasies 2008 – Engeland het as naaswenner ná Wallis geëindig – het die RFU in April 2008 die hoofafrigter Brian Ashton met die voormalige spankaptein Martin Johnson vervang. Dié stap was hoogs omstrede, aangesien Johnson destyds oor geen ondervinding as ’n afrigter beskik het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/english/7349845.stm |title=Johnson named as England supremo |publisher=[[BBC]] |date=16 April 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hy het aanvanklik gesukkel om sy sukses op die veld as afrigter te herhaal. Tydens die Sesnasies 2009 het Engeland weer as naaswenner geëindig, dié keer ná Ierland. Nadat Johnson twee en ’n half jaar as hoofafrigter gedien het, het Engeland die Sesnasies 2011 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2011/mar/21/ireland-england-six-nations |title=Six Nations 2011: England limp home after heavy defeat by Ireland |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=21 Maart 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland is Engeland saam met maklike teenstanders in een groep geloot. Hulle het die groepfase ná oorwinnings oor Argentinië, Georgië, Roemenië en Skotland eerste in die tabel afgesluit, maar hulle is in die kwarteindstryd deur Frankryk verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/15210221 |title=Rugby World Cup 2011: England 12-19 France |author=Tom Fordyce |publisher=[[BBC]] |date=11 Augustus 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die span het ook verskeie skandes buite die veld beleef: ''The Sun'' het onthul dat vier spelers heelnag in ’n kroeg in die toeristeoord [[Queenstown, Nieu-Seeland|Queenstown]] deurgebring het. Manu Tuilagi is deur die polisie aangehou nadat hy tydens ’n borguitstappie van ’n veerboot in die hawe van [[Auckland]] gespring het. Daarbenewens moes drie ander spelers om verskoning vra nadat hulle suggestiewe opmerkings teenoor ’n hotelklerk in [[Dunedin]] gemaak het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/15238395 |title=Rugby World Cup 2011: England's troubles on and off the pitch |publisher=[[BBC]] |date=10 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2011/oct/14/premiership-apologises-england-behaviour |title=Premiership Rugby apologises for England's World Cup transgressions |publisher=[[The Guardian]] |date=14 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Johnson het ná die mislukte Rugbywêreldbeker 2011 as hoofafrigter bedank. Op 29 Maart 2012 is Stuart Lancaster, die voormalige Elite Rugby-direkteur van Leeds Carnegie, deur die Rugbyvoetbalunie as Engeland se hoofafrigter aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/mar/29/stuart-lancaster-appointed-england-coach-rfu |title=Lancaster appointed England Coach |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=29 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Lancaster is voorheen vir ’n kort tydperk as hoofafrigter benoem en deur die sittende aanvalafrigters Graham Rowntree en Andy Farrell bygestaan. Lancaster is in sy eerste veldtog as Engelse afrigter as ’n sukses beskou – gedurende die Sesnasies 2012 het die verdedigende kampioen Engeland die tweede plek behaal nadat hulle met 19–12 teen Wallis op Twickenham verloor, maar die Calcuttabeker teen Skotland met 13–6 op Murrayfield suksesvol verdedig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/mar/22/the-breakdown-warren-gatland-lions |title=Six Nations leaves its protagonists with more questions than answers |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=22 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het die jaar met ’n hoogtepunt afgesluit, nadat hulle die 2011-wêreldbekerwenners Nieu-Seeland op 1 Desember met 38–21 verslaan het. Die All Blacks was vir 20 wedstryde onoorwonne, maar hulle is deur Engeland heeltemal gedomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.com/sport/0/rugby-union/20534229 |title=England 38-21 New Zealand |publisher=[[BBC]] |date=1 Desember 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/newzealand/9718512/England-beat-the-All-Blacks-New-Zealand-media-reaction.html |title=England beat the All Blacks |publisher=The Telegraph |author=Emily Benammar |location=Londen |date=3 Desember 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2013 het Engeland weer ná Wallis as naaswenner geëindig, nadat hulle ná ’n 3–30-nederlaag teen Wallis in Cardiff die moontlikheid om vir die eerste keer sedert 2003 Grand Slam-wenners te wees misgeloop het. Engeland het egter weer Skotland met 38–18 op Twickenham geklop en sodoende die Calcuttabeker behou. Dit was ook die eerste keer sedert 1974 wat elke span daarin geslaag het om minstens drie toernooipunte aan te teken (gelykstaande aan een oorwinning en een gelykopuitslag of drie gelykopuitslae).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2013/mar/17/six-nations-2013-wales-italy |title=Six Nations 2013: Wales worthy winners but Italy the real revelation |publisher=[[The Guardian]] |author=Andy Bull |date=17 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Vanweë die Britse en Ierse Leeus se gelyktydige toer na Australië het Lancaster vir hul 2013-somertoer na [[Suid-Amerika]] ’n “eksperimentele” en onervare span saamgeneem en ’n Suid-Amerikaanse verteenwoordigende XV geklop, gevolg deur ’n 2–0-wenreeks oor Argentinië; die eerste wegwenreeks teen Argentinië in 32 jaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/22923002 |title=England defeat Argentina |publisher=[[BBC]] |date=16 Junie 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ook in 2014 en 2015 het Engeland die Sesnasies as naaswenner afgesluit, telkens ná Ierland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/countries/italy/six-nations-2015-the-final-round-44061 |title=Six Nations 2015: The final round |publisher=Rugby World |date=21 Maart 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het die [[Rugbywêreldbeker 2015]] aangebied, maar hulle het nie daarin geslaag om aan die groot verwagtinge van die publiek te voldoen nie. Hulle is saam met Australië en Wallis in ’n soort “doodsgroep” geloot. Engeland het wel die wedstryde teen Fidji en Uruguay gewen, maar hulle is in die ander twee wedstryde verslaan en sodoende vir die eerste keer reeds in die groepfase uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/34438147 |title=England's Rugby World Cup: Where did it all go wrong? |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=4 Oktober 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hulle was egter nie die eerste gasheer wat op dié manier ’n toernooi moes verlaat nie, aangesien Wallis se veldtog tydens die Rugbywêreldbeker 1991 op ’n soortgelyke wyse verloop het. Ná die groot teleurstelling tydens die Rugbywêreldbeker 2015 is Eddie Jones in November 2015 as nuwe hoofafrigter aangestel en het die eerste buitelander in dié pos geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2015/nov/20/eddie-jones-appointed-england-coach-rfu |title=Eddie Jones appointed England head coach by RFU |publisher=[[The Guardian]] |date=20 November 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hy het die nasionale span dadelik na sukses teruggeneem en tydens die Sesnasies 2016 die titel saam met ’n Grand Slam ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2016/mar/19/england-win-six-nations-grand-slam-france-match-report |title=England win Six Nations grand slam for Eddie Jones against France |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=19 Maart 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die hele 2016 het Engeland onoorwonne gebly, waaronder ’n suiwer wenreeks oor Australië in Juniemaand in Sydney. In November dieselfde jaar het in Twickenham die vierde agtereenvolgende oorwinning oor die Wallabies gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2016/dec/03/england-v-australia-rugby-union-autumn-international-live?page=with%3Ablock-5842d34ee4b056d3d56ace34 |title=England 37–21 Australia: rugby union autumn international – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=Barry Glendenning |date=3 Desember 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens het hulle die wêreldrekord van 18 agtereenvolgende toetswenne met ’n indrukwekkende 61–21-oorwinning oor Skotland geëwenaar en gelyktydig die Sesnasies 2017 ingepalm. Dié wenreeks is egter in die volgende toetswedstryd deur Ierland beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/39223528 |title=Six Nations 2017: England 61–21 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=11 Maart 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Later die jaar het Engeland twee agtereenvolgende oorwinnings oor Argentinië aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2017/jun/17/argentina-v-england-international-test-match-live |title=England beat Argentina 35–25 to win second Test and series – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=Niall McVeigh |date=17 Junie 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ook in 2017 is die Engelse afrigter Jones deur Wêreldrugby aangewys as “afrigter van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/news/12321/11145973/englands-eddie-jones-named-world-rugby-coach-of-the-year |title=England's Eddie Jones named World Rugby Coach of the Year |publisher=[[Sky News]] |author=Matthew Treadwell |date=26 November 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die jaar 2018 het vir Engeland goed afgeskop, nadat hulle Italië met 46–15 en ’n taai wedstryd teen Wallis met 12–6 in die eerste twee rondtes van die Sesnasies-toernooi gewen het. Hulle het egter tot in Juniemaand nie bykomende oorwinnings aangeteken nie, nadat Engeland hul oorblywende wedstryde teen Skotland (met 13–25), Frankryk (met 16–22) en die latere Grand Slam-wenners Ierland (met 15–24) tuis op Twickenham verloor het. Daarop het ’n nederlaag in die nietoets teen die [[Britse Barbarians]] (met 45–63) gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/rugby-union/44273946 |title=England v Barbarians: Chris Ashton hat-trick inspires Baa-Baas to victory |publisher=[[BBC]] |date=27 Mei 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens hul 2018-somertoer na Suid-Afrika het Engeland die eerste twee wedstryde met 39–42 en met 12–23 verloor, nadat hulle in albei wedstryde gedurende die eerste helfte voorgeloop het; hulle het egter die derde toets teen ’n meestal tweede Springbokspan met 25–10 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/south-africa-vs-england/86868 |title=South Africa 10-25 England: Eddie Jones' men end losing streak |publisher=[[Sky News]] |date=24 Junie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dié herfs, ná die aansluiting van die voormalige afrigter van beide die All Blacks en die VSA Arende, John Mitchell by die afrigtingspan, het Engeland die terugwedstryd teen Suid-Afrika met ’n enkele punt (met 12–11) gewen en ’n ewe taai wedstryd teen Nieu-Seeland met 15–16 verloor, albei in omstrede omstandighede.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2018/nov/03/england-south-africa-autumn-international-match-report |title=Owen Farrell's kicks and hits help England overcome South Africa |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=3 November 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2018/nov/10/england-v-new-zealand-all-blacks-rugby-union-international-live |title=England 15–16 New Zealand: rugby union international – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=James Piercy |date=10 November 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het die jaar met oorwinnings oor Japan (met 35–15) en Australië (met 37–18) afgesluit. Hul oorwinning oor Australië het ’n ononderbroke reeks van ses oorwinnings oor die Wallabies onder die voormalige Australiese afrigter Eddie Jones voortgesit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/46293309 |title=England 37-18 Australia: May, Daly, Cokanasiga and Farrell all cross |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=24 November 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Voor die afskop van die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan was Engeland weer een van die gunstelinge om die toernooi te wen. Tydens die groepfase het Engeland maklik teen Tonga, die VSA en Argentinië gewen. Gevolglik het hulle hul groep voor Frankryk eerste afgesluit, danksy meer bonuspunte. Hul laaste groepwedstryd teen Frankryk is net soos twee ander wedstryde weens [[tifoon]] Hagibis se verwoestinge afgelas en as ’n 0–0-gelykop geag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/49995604 |title=Rugby World Cup: Typhoon Hagibis forces England-France off; Scotland wait & Ireland play |publisher=[[BBC]] |date=10 Oktober 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het die kwarteindstryd teen Australië met 40–16 gewen en sodoende wraak geneem vir die voortydige uitskakeling tydens die Rugbywêreldbeker 2015 se groepfase. Daarna het hulle in die halfeindstryd teen die verdedigende kampioen en groot gunsteling voor die toernooi, Nieu-Seeland, te staan gekom en gedurende die hele wedstryd die All Blacks gedomineer en met 19–7 verslaan. Die Engelse Rose kon egter nie in die eindstryd teen die Springbokke seëvier nie en is soos twaalf jaar gelede deur Suid-Afrika geklop (met 12–32).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/archive/2019/matches |title=Rugby World Cup 2019: Matches |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=27 Maart 2021}} {{dooie skakel}}</ref> Sedert 1999 het Engeland elk van sy vier ontmoetings teen Suid-Afrika in die laaste fase van ’n rugbywêreldbekertoernooi verloor. Tydens die Sesnasies 2020, wat vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] eers in Oktober afgesluit kon word, het Engeland sy altesaam 39ste titel met ’n Driekroon ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/54720100 |title=France 35–27 Ireland: England win Six Nations despite hosts sealing bonus-point win |publisher=[[BBC]] |author=Michael Morrow |date=31 Oktober 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die daaropvolgende Herfsnasiesbeker, wat pleks van die tradisionele [[eindjaarrugbytoetsreeks]] beslis is, het Engeland in die eindstryd teen Frankryk beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/55204300 |title=Autumn Nations Cup: England beat France in sudden death |publisher=[[BBC]] |author=Mike Henson |date=6 Desember 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Sesnasies 2021 het Engeland ná nederlae teen Skotland, Wallis en Ierland in die vyfde plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/rugby-union/2021/03/20/ireland-v-england-live-six-nations-2021-score-latest-updates/ |title=Tame England suffer third Six Nations defeat in comprehensive loss to Ireland |publisher=[[The Daily Telegraph]] |author=Gavin Mairs, Charles Richardson |date=20 Maart 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2021 eindjaarrugbytoetsreeks]] kon hulle oorwinnings oor Tonga, Australië en Suid-Afrika aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/59361364 |title=England clinch dramatic 27–26 win over South Africa at Twickenham |publisher=[[BBC]] |author=Mike Henson |date=20 November 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die [[2022 midjaarrugbytoetsreeks]] se wegreeks in Australië het Engeland met 2–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/jul/16/australia-england-third-test-rugby-union-match-report |title=Marcus Smith’s breakaway sparks England to series victory over Australia |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=16 Julie 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Desember 2022 is die hoofafrigter Eddie Jones met Steve Borthwick vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/64039136 |title=Steve Borthwick: New England coach signals new era |publisher=[[BBC]] |author=Chris Jones |date=20 Desember 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In hul laaste opwarmingswedstryd voor die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk het Engeland op Twickenham sy eerste nederlaag teen Fidji gely, gelyk aan hul eerste nederlaag teen ’n tweede-vlak-span ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/66629208 |title=England 22–30 Fiji: Pacific island nation beat England for first time |publisher=[[BBC]] |date=26 Augustus 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die hooftoernooi het Engeland sy eerste groepwedstryd teen die Poemas met 27–10 gewen, hoewel hulle vanweë ’n rooikaart van die derde minuut af een speler minder op die veld gehad het. Daarop het oorwinnings oor Japan (met 34–12), [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] (met 71–0) en Samoa (met 18–17) gevolg. In die kwarteindstryd het die Engelse teen die Fidjiane wraak geneem (met 30–24), maar hulle is in die halfeindstryd deur die verdedigende kampioen en latere wêreldkampioen Suid-Afrika naelskraap geklop (met 15–16). In die bronseindstryd het hulle vir die tweede keer Argentinië ontmoet en dié keer naelskraap met 26–23 gewen, waarmee hulle vir die eerste keer die bronsmedalje ingepalm het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/884028/england-rugby-world-cup-2023-review |title=England: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=28 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die toernooi het [[Owen Farrell]] [[Jonny Wilkinson]] se vorige rekord oortref en met 1237 punte Engeland se beste puntemaker geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/owen-farrell-england-points-record-jonny-wilkinson-b2417247.html |title=Owen Farrell breaks Jonny Wilkinson’s long-standing England record |publisher=[[The Independent]] |author=Harry Latham-Coyle |date=7 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2026 het die Engelse slegs Wallis geklop, maar vir die eerste keer ooit teen Italië verloor. Hulle het die toernooi in die voorlaaste plek, voor Wallis, geëindig, hul swakste prestasie sedert die Sesnasies se stigting.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/cjd9m3p55y7o |title=A finale worthy of the greatest Six Nations in history |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=15 Maart 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:England-Scotland-3-2-07-CC-6.jpg|duimnael|links|Engeland teen Skotland tydens die Calcuttabeker in 2007]] [[Lêer:Red Rose Badge of Lancaster.svg|duimnael|Die rooi roos van die [[Huis van Lancaster]]]] [[Lêer:Jonny Wilkinson 2009 08 england training 2.jpg|duimnael|links|Jonny Wilkinson met die Engelse span tydens ’n oefensessie op Twickenham, 12 Augustus 2009]] [[Lêer:Argentina England rugby.jpg|duimnael|Die Poemas tydens hul oorwinning oor Engeland (wit en rooi) op Twickenham in November 2006]] Engelse rugbyspelers speel gewoonlik in wit truie en ’n wit kortbroek met oorwegend donkerblou sokkies. Die embleem op die trui is ’n rooi [[roos]] pleks van die drie leeus op die truie van die [[Engelse nasionale sokkerspan|sokkerspan]] en die [[Engelse nasionale krieketspan|krieketspan]]. Die klere word deur Castore vervaardig en die truiborg is tans O<sub>2</sub>.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/countries/england-countries/castore-has-released-its-first-england-rugby-kit-here-is-what-it-looks-like-176725 |title=Castore has released its first England rugby kit, here is what it looks like |publisher=Rugby World |author=Joe Harvey |date=21 Mei 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die wegtrui is algemeen rooi of donkergrys (“antrasiet” genoem); voor die bekendstelling van die grystrui was rooi die tradisionele tweede kleur. Donkerblou is voorheen ook gebruik en is vir die 2016–17- asook die 2020–21-seisoene heringevoer. Pers is tydens die [[2009 jaareindrugbytoetsreeks]] gebruik en het die tradisionele kleure van die oorspronklike Engelse sweetpakke uit die 1960’s, 1970’s en 1980’s versinnebeeld. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland was die wegtrui vir die eerste keer swart. Die [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] (RFU) het die nasionale span se embleem voor die eerste wedstryd teen Skotland in [[Edinburg]] in 1871 ontwerp. ’n Rooi roos – glo dié van die [[Huis van Lancaster]] – is as die span se embleem gekies.<ref name="rose">{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbynetwork.net/main/s245/st74325.htm |title=England's Rose – The Official History |author=the Museum of Rugby, Twickenham |publisher=Unofficial England Rugby Union |date=3 Junie 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die nasionale span se wit trui is ontleen aan dié wat by die Rugby-skool gedra is.<ref name="rose" /> Die ontwerp en standardisering van die roos – wat tot 1920 in verskeie variasies uitgebeeld is – word aan Alfred Wright, ’n werknemer by die Rugbyvoetbalunie, toegeskryf.<ref name="rose" /> Wright se ontwerp is glo tot in die laat 1990’s met min veranderinge gebruik.<ref name="rose" /> Die roos is eers in 1997 verander, toe Nike die amptelike truiverskaffer geword het. In 2003 het Engeland eers ’n stywe trui gedra. Die doel was om dit vir die teenstander moeiliker te maak om aan die hemp tydens aksies vas te klou.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3190313.stm |title=England trial World Cup kit |publisher=[[BBC]] |date=29 Augustus 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die tuis- en wegtruie vir 2007 is op 15 Mei dié jaar bekendgemaak. Die materiaal was beter en het ’n beter prestasie teenoor die 2003-trui gebied. ’n Ingrypende rooi merk op die wit agtergrond het links bo ’n Sint Joriskruis gevorm, en ’n veranderde wegtrui (donkerblou pleks van rooi), het kritiek ontlok omdat daar glo ’n klem op die Sint Joriskruis pleks van die tradisionele rooi roos geplas is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dailymail.co.uk/sport/rugbyunion/article-454438/Seeing-red-Englands-new-World-Cup-shirt.html |title=Seeing red over England's new World Cup shirt |publisher=The Daily Mail |location=UK |date=13 Mei 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die nuwe trui is tydens Engeland se tuiswedstryd teen Wallis op 4 Augustus ingevoer, terwyl die wegtrui vir die eerste keer teen Frankryk op 18 Augustus gebruik is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rfu.com/News/2007/May/News%20Articles/NewEnglandNikeRugbyKitLaunched.aspx |title=New England Nike Rugby Kit Launched |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |date=15 Mei 2007 |accessdate=3 Junie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603122845/http://www.rfu.com/news/2007/may/news%20articles/newenglandnikerugbykitlaunched.aspx |archive-date=3 Junie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die voormalige tuistrui van Engeland was wit met ’n rooi strook om die nek en die wegtrui was swart (wat groot omstredenheid weens die beroemde ''All Black''-trui van Nieu-Seeland veroorsaak het), albei truie het ’n baanbrekende nuwe tegnologie in die vorm van ’n grypdruk gehad. ’n Besondere trui, wat aan dié van 1910 herinner het, is tydens die wedstryd teen Wallis tydens die 2010-Sesnasies-toernooi ter geleentheid van Twickenham se eeufees gedra. Die huidige trui vir die 2025–26-seisoen word deur Castore vervaardig. Dit bevat ’n eenvoudige wit kortbroek en ’n gewone wit hemp met rooi strepe aan albei sye. Die wegtrui is swart met blou strepe aan albei sye. Die broeke is ook wit. Die sokkies vir tuiswedstryde is swart, en die sokkies vir wegwedstryde is heeltemal swart. == Truiverskaffers en -borge == Sedert die professionalisering van rugby in 1995 het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" ! Tydperk !! Verskaffer !! Borg |- | ?–? |{{vlagikoon|Engeland}} [[Bukta]] | — |- | 1991–1997 | {{vlagikoon|Engeland}} [[Cotton Traders]] | [[BT Cellnet]] (1996–2002) |- | 1997–2012 | {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Nike (maatskappy)|Nike]] |rowspan=4| [[O2 (selfoonmerk)|O<sub>2</sub>]] (sedert 2002) |- | 2012–2020 | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Canterbury of New Zealand]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/retailandconsumer/9119457/Nike-loses-England-rugby-shirt-deal-to-Canterbury.html |title=Nike loses England rugby shirt deal to Canterbury |publisher=Daily Telegraph |author=Harry Wallop |date=2 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- | 2020–2025 | {{vlagikoon|Engeland}} [[Umbro]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/news/article/umbro-to-become-official-england-rugby-kit-partner |title=Umbro to become official England Rugby Kit partner |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |date=5 Mei 2020 |accessdate=6 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506232252/https://www.englandrugby.com/news/article/umbro-to-become-official-england-rugby-kit-partner |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ruck.co.uk/confirmed-england-announce-theyre-dumping-canterbury-for-new-kit-provider/ |title=Confirmed {{!}} England announce they’re dumping Canterbury for new kit provider |publisher=Ruck |date=5 Mei 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- | sedert 2025 | [[Castore]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://no.fashionnetwork.com/news/Castore-signs-major-kit-deal-with-england-rugby-ahead-of-women-s-world-cup,1722915.html |title=Castore signs major kit deal with England Rugby ahead of Women's World Cup |publisher=Fashion Network |author=Nigel Taylor |date=23 April 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |} == Tuisstadion == {{Hoofartikel|Twickenham-stadion}} [[Lêer:Stade de Twickenham à Londres.jpg|duimnael|’n Lugaansig van Twickenham-stadion in Londen]] [[Lêer:Twickenham Rugby Pitch - England vs Australia.png|duimnael|Binnekant van Twickenham-stadion]] Twickenham in die suidweste van [[Londen]] is die grootste suiwer rugbystadion wêreldwyd. In hul vroeë jare het die Engelse rugbyspan ’n aantal stadions dwarsdeur Engeland vir toetswedstryde gebruik, voordat Twickenham in 1910 hul tuiste geword het. Ná uitverkope wedstryde op Kristalpaleis se Nasionale Sportsentrum teen Nieu-Seeland in 1905 en Suid-Afrika in 1906 het die Rugbyvoetbalunie (RFU) besluit om in sy eie stadion te belê en met die krieketspeler en entrepreneur Billy Williams ooreengekom om ’n tuiste vir Engelse rugby te vind. Die grond vir die stadion is in 1907 vir £5&nbsp;572 12s en 6d aangekoop, en die sooi is die volgende jaar gespit.<ref name="Twickenhamhist">{{en}} {{cite web |url=http://www.rfu.com/TwickenhamStadium/WorldRugbyMuseum/RugbyHistory/StadiumChronology.aspx |title=Twickenham Stadium Time Line |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=15 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120115050016/http://www.rfu.com/TwickenhamStadium/WorldRugbyMuseum/RugbyHistory/StadiumChronology.aspx |archive-date=15 Januarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die eerste toetswedstryd op Twickenham was op 15 Januarie 1910 die wedstryd tussen Engeland en Wallis. Die tuisspan het ná ’n 11–6-oorwinning met die wins weggestap, nadat hulle Wallis vir die eerste keer sedert 1898 geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.twickenham-museum.org.uk/detail.php?aid=162&cid=1&ctid=2 |title=The Rugby ground |publisher=twickenham-museum.org.uk |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die stadion is in 1927 en weer in 1932 uitgebrei; maar tot in die 1990’s is die stadion nie verder opgeknap nie, toe nuwe pawiljoens in die noorde, ooste en weste gebou is;<ref name="Twickenhamhist" /> in 2005 en 2006 is ’n pawiljoen in die suide opgerig, waardeur die stadion ’n volledige bak met ’n kapasiteit van 82&nbsp;000 geword het. Engeland het sy eerste toetswedstryd in die herontwikkelde Twickenham op 5 November 2006 teen die All Blacks gespeel,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbynetwork.net/main/s245/st106836.htm |title=England v New Zealand Celebration Match Twickenham |publisher=rugbynetwork.net |author=Sally Price |date=29 Oktober 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> wat Nieu-Seeland met 41–20 gewen het, nadat hulle Engeland voor ’n rekordskare van 82&nbsp;076 gedomineer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/england/2349780/Ruthless-All-Blacks-make-England-pay.html |title=Ruthless All Blacks make England pay |publisher=The Daily Telegraph |location=Londen |author=Mick Cleary |date=6 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Alhoewel Engeland sy tuiswedstryde sedert 1910 byna uitsluitlik op Twickenham gespeel het, het hulle in 1998 twee keer op Huddersfield se [[Kirklees-stadion]], in 1997 op [[Old Trafford]] (teen Nieu-Seeland) en in 1992 op [[Wembley-stadion]] (teen Kanada) te staan gekom.<ref>{{en}} {{cite journal |title=Eeh-bah-scrum, Woody;Rugby Union |journal=The Sun |date=9 Desember 1997 |page=29}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |title=England not good enough |journal=The Sunday Times |location=Londen |author=Stephen Jones |date=22 November 1998}}</ref> Hulle het in Junie 2009 ook die eerste toets van ’n twee-toetsreeks teen Argentinië op Old Trafford gespeel; ’n wedstryd wat oorspronklik in Argentinië beplan was, maar deur dié land se rugbyunie weens finansiële omstandighede na Engeland verskuif is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/english/7867120.stm |title=England to play at Old Trafford |publisher=[[BBC]] |date=3 Februarie 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die grond van Twickenham is in Junie 2012 deur ’n hibride ''Desso''-tipe vervang wat gebruik maak van kunsvesels verweef met egte gras. Dit maak dit baie makliker om in nat omstandighede te speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/9327536/Twickenham-to-get-a-new-pitch-as-part-of-75m-makeover-in-major-modernisation-ahead-of-2015-World-Cup.html |title=Twickenham to get a new pitch as part of £75m makeover in major modernisation ahead of 2015 World Cup |publisher=The Telegraph |author=Gavin Mairs |location=Londen |date=12 Junie 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tot in 1910 het die Engelse span verskeie rugbystadions dwarsdeur Engeland gebruik: {| | * [[The Oval (Londen)|Kennington-ovaal]], [[Londen]] * Whalley Range, [[Manchester]] * St John’s Ground, [[Leeds]] * Rectory Field, [[Blackheath, Londen|Blackheath]] * Richardson’s Field, Blackheath | * Crown Flatt, [[Dewsbury]] * Athletic Ground, [[Richmond, Londen|Richmond]] * [[Headingley-stadion]], Leeds * [[Birkenhead Park]], [[Birkenhead, Verenigde Koninkryk|Birkenhead]] * Meanwood Road, Leeds | valign="top" | * [[Fallowfield-stadion]], Manchester * [[Kingsholm-stadion]], [[Gloucester]] * [[Welford Road-stadion]], [[Leicester]] * [[Ashton Gate-stadion]], Bristol * [[Crystal Palace National Sports Centre|Crystal Palace]], Londen |} === Rugbywêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1991|Rugbywêreldbeker 1999|Rugbywêreldbeker 2015}} [[Lêer:Rwc15 venues.png|duimnael|Stadions in Engeland tydens die Rugbywêreldbeker 2015]] Die Rugbywêreldbeker 1991 is deur die destydse Vyfnasies Engeland, Frankryk, Ierland, Skotland en Wallis saam aangebied, met Engeland wat sewe wedstryde op vier stadions gehuisves het. Groep 1 (wat Engeland ingesluit het) is dwarsdeur Engeland beslis. Twickenham in Londen het beide die openingswedstryd en die eindstryd tussen die Wallabies en Engeland gehuisves. Van Engeland se ander stadions tydens dié toernooi was: Welford Road-stadion in [[Leicester]], [[Kingsholm-stadion]] in [[Gloucester]] en Cross Green in Otley. Die Rugbywêreldbeker 1999 is ook deur die destydse Vyfnasies Engeland, Frankryk, Ierland, Skotland en Wallis saam aangebied, met Engeland wat nege wedstryde op vier stadions gehuisves het. Groep B (wat Engeland ingesluit het), asook Engeland se wedstryd tydens die uitspeelrondte en die twee halfeindwedstryde is op verskeie stadions dwarsdeur Engeland beslis. Twickenham in Londen het ses wedstryde tydens dié toernooi gehuisves. Van Engeland se ander stadions tydens dié toernooi was: Kirklees-stadion in Huddersfield, Ashton Gate-stadion in [[Bristol]] en Welford Road-stadion in [[Leicester]]. Die Rugbywêreldbeker 2015 is deur Engeland en Wallis saam aangebied, met elf stadions wat dwarsdeur Engeland vir 40 wedstryde gebruik is, terwyl in Wallis slegs die Millenium-stadion vir agt wedstryde gebruik is. Engeland se Twickenham is onder andere vir die openings- en die eindstryd tussen die All Blacks en die Wallabies gebruik. Van Engeland se ander stadions tydens dié toernooi was: [[Wembley-stadion]] en [[Olimpiese Stadion (Londen)|Olimpiese Stadion]] in [[Londen]], [[St. James’ Park]] in [[Newcastle upon Tyne]], [[Stad Manchester-stadion]] in [[Manchester]], [[Villa Park]] in [[Birmingham]], [[Elland Road]] in [[Leeds]], [[King Power-stadion]] in Leicester, [[Stadion MK]] in [[Milton Keynes]], [[Falmer-stadion]] in [[Brighton]], Kingsholm-stadion in Gloucester en [[Sandy Park]] in [[Exeter]]. == Toetswedstryde == [[Lêer:England IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Engeland se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Engeland het 470 van sy 842 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 55,82%. Engeland se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=1;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – England |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | align="left" | {{ARGru}} || 31 || 25 || 5 || 1 || 80,65 |- | align="left" | {{AUSru}} || 57 || 29 || 27 || 1 || 50,88 |- | {{geenvlag|[[Britse Barbarians|Barbarians]]}} || 18 || 10 || 8 || 0 || 55,56 |- | align="left" | {{CHIru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{FIJru}} || 11 || 10 || 1 || 0 || 90,91 |- | align="left" | {{FRAru}} || 113 || 61 || 45 || 7 || 53,98 |- | align="left" | {{GEOru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{IRLru}} || 144 || 81 || 55 || 8 || 56,25 |- | align="left" | {{ITAru}} || 33 || 32 || 1 || 0 || 96,97 |- | align="left" | {{JPNru}} || 6 || 6 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{CANru}} || 7 || 7 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Māori All Blacks || 4 || 2 || 2 || 0 || 50,00 |- | align="left" | {{NEDru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{NZLru}} || 47 || 9 || 36 || 2 || 19,15 |- | align="left" | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{geenvlag|Presidents XV}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | align="left" | {{ROMru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{SAMru}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{SCOru}} || 144 || 77 || 48 || 19 || 53,47 |- | align="left" | {{RSAru}} || 48 || 16 || 30 || 2 || 33,33 |- | align="left" | {{TGAru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{URUru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{USAru}} || 8 || 8 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{WALru}} || 144 || 71 || 61 || 12 || 49,31 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''842''' || '''470''' || '''320''' || '''52''' || '''55,82''' |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur die [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] (RFU) nieerkende wedstryde teen nielede het vir ’n lang tydperk nie die volle status van toetswedstryde geniet nie – selfs nie terugwerkend nie. Terwyl die wedstryde tydens die ''Victory Internationals'' nie as toetswedstryde beskou word nie, erken die RFU in teenstelling met ander beheerliggame al die wedstryde teen die [[Britse Barbarians|Barbarians]] as toetswedstryde. == Wedywering met ander nasionale spanne == [[Lêer:First international rugby 1871.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd ter wêreld: Engeland teen Skotland op 27 Maart 1871 in [[Edinburg]]]] [[Lêer:Frace england first rugby 1906.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Engeland en Frankryk op 22 Maart 1906 in [[Parys]]]] [[Lêer:England v australia 1909.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Engeland en Australië op 9 Januarie 1909 in [[Blackheath, Londen|Blackheath]]]] Veral met die nasionale spanne van die naburige Britse Tuisnasies handhaaf die Engelse ’n intensiewe wedywering. Die eerste toetswedstryd ter wêreld is in 1871 teen Skotland gespeel en sedert 1879 ding albei spanne mee om die Calcuttabeker, die oudste trofee in internasionale sport. Van die 144 toetswedstryde tot dusver het Engeland 77 gewen, Skotland 48, met 19 gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver twee keer ontmoet (in 1991 en 2011) en Engeland het albei wedstryde gewen. Daarbenewens is die toetswedstryd om die 1938-Calcuttabeker noemenswaardig. Dit was die eerste rugbywedstryd wat in televisie gebeeldsend is en is deur die [[BBC]] uitgesaai.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.radiotimesarchive.co.uk/pdf/RT-TV-1938.pdf |title=TELEVISION – Monday, March 14 to Saturday, March 19 |publisher=RadioTimes |date=11 Maart 1938 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland en Frankryk het tot dusver in 113 toetswedstryde ontmoet, waarvan Engeland 61 gewen het en Frankryk 45, met sewe gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver vyf keer ontmoet; Engeland het drie keer gewen en Frankryk twee keer. Wedstryde tussen albei spanne word deur die pers en die ondersteuners in albei lande ''Le Crunch'' genoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/570281 |title=Le Crunch: What is it? Where is it? And who wins it? |publisher=[[Rugbywêreldbeker]] |date=10 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Veral tydens rugbywêreldbekertoernooie is Engeland en Frankryk die suksesvolste spanne van die Noordelike Halfrond. Albei spanne het amper afwisselend die eindstryd behaal (slegs in 1995, 2015 en 2023 het spanne van die Suidelike Halfrond die [[Webb Ellis-beker]] beslis). Engeland het tot dusver in vier eindstryde gespeel, terwyl Frankryk tot dusver in drie eindstryde gespeel het, gedurende altesaam tien rugbywêreldbekertoernooie. Albei spanne beskik ook oor die finansieel sterkste ligas ter wêreld (die Engelse Premierskap en die Franse Top 14). Engeland en Ierland het tot dusver in 144 toetswedstryde ontmoet, waarvan Engeland 81 gewen het en Ierland 55, met agt gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver nog nie ontmoet nie. Sedert 1988 ding albei spanne mee om die Millenniumtrofee wat ter geleentheid van [[Dublin]] se 1000ste herdenking geskenk is.<ref name="Part One">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part One |publisher=ESPNscrum |date=29 Oktober 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190107/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Engeland het dié trofee tot dusver 22 keer gewen en Ierland 17 keer. Engeland en Wallis het tot dusver in 144 toetswedstryde ontmoet, waarvan Engeland 71 gewen het en Wallis 61, met twaalf gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver drie keer ontmoet, waarvan Engeland een gewen het en Wallis twee, met die laaste wedstryd in 2015. Wat die Sesnasies-toernooi aanbetref is beide Engeland en Wallis is die gesamentlik suksesvolste spanne met ’n algehele 39 titels elk. Net soos die ander rugbylande van die Noordelike Halfrond handhaaf Engeland ’n wedywering met die groot spanne van die Suidelike Halfrond. Eweneens het Engeland tydens al sy eindstrydverskynings teen spanne van die Suidelike Halfrond te staan gekom (twee keer teen die Wallabies en Springbokke elk). Teen die Wallabies het Engeland die eindstryde van 1991 en 2003 beslis, waarvan Engeland laasgenoemde gewen het. In 2007 en 2019 het hulle teen die Springbokke gespeel, maar hulle is in albei eindstryde verslaan. Gedurende wêreldbekertoernooie het Engeland teen Suid-Afrika slegs een oorwinning aangeteken: tydens die groepfase in 2003. Teen die All Blacks het Engeland gedurende wêreldbekertoernooie tot dusver vier wedstryde gespeel, waarvan Engeland die halfeindstryd in 2019 gewen het. Teen die Wallabies is hul wenrekord meer gebalanseerd: Van tot dusver sewe wedstryde het Engeland vier gewen en Australië drie. ’n Bykomende aspek in hul wedywering met die Wallabies is die sedert die laat 19de eeu bestaande intensiewe, sportiewe wedywering tussen Engeland en Australië, wat ook in ander sportsoorte (veral [[krieket]] en die [[Statebondspele]]) ’n besondere status geniet.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newstatesman.com/politics/sport/2017/11/why-england-and-australia-love-hate-each-other |title=Why England and Australia love to hate each other |publisher=New Statesman |author=Simon Barnes |date=25 November 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Van 1997 tot 2022 het Australië en Engeland meegeding om die Cookbeker (genoem na [[James Cook]]) en sedert 2008 ding Engeland en Nieu-Seeland mee om die Hillary-skild (genoem na [[Edmund Hillary]] wat in 2008 oorlede is).<ref name="Part One" /><ref name="Part Two">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part Two |publisher=ESPNscrum |date=5 November 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190101/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Cookbeker is in 2022 met die Ella-Mobbs-trofee (genoem na die Australiese rugbyspeler en [[Aborigines|Aborigine]] [[Mark Ella]], asook die Engelse rugbyspeler [[Edgar Mobbs]]) vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/doing-the-right-thing-ella-welcomes-cook-cup-name-change-20220616-p5aub8.html |title=‘Doing the right thing’: Ella welcomes Cook Cup name change |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Iain Payten |date=17 Junie 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:William Webb Ellis Cup.jpg|duimnael|upright|Engeland het in 2003 die [[Webb Ellis-beker]] omhoog gehou]] Engeland het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en die [[Webb Ellis-beker]], waarom vierjaarliks meegeding word, een keer omhoog gehou: tydens die vyfde Rugbywêreldbeker 2003 in Australië. Daarmee is Engeland die eerste en tot dusver enigste rugbyspan van die Noordelike Halfrond wat dié trofee ingepalm het. Tydens die eerste Rugbywêreldbeker 1987 is Engeland in die kwarteindstryd deur Wallis uitgeskakel. Tydens die Rugbywêreldbeker 1991 het Engeland die eindstryd gemaak, maar hulle is deur Australië verslaan. In 1995 het Engeland die halfeindstryd bereik, maar hulle is deur Nieu-Seeland geklop en is ook in die daaropvolgende klein finale om die derde plek deur Frankryk verslaan. Tydens die Rugbywêreldbeker 1999 is Engeland in die kwarteindstryd deur die Springbokke uitgeskakel. In 2003 het hulle hul grootste sukses aangeteken, toe Engeland in die eindstryd die gasheer Australië verslaan het. In 2007 is hulle in die eindstryd deur Suid-Afrika geklop. In 2011 is Engeland in die kwarteindstryd deur Frankryk uitgeskakel en tydens die Rugbywêreldbeker 2015 tuis reeds in die groepfase. In 2019 het hulle die uitslag van 2007 herhaal, toe hulle in die eindstryd deur Suid-Afrika geklop is. In 2023 het Engeland vir die eerste keer in die derde plek geëindig. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Kwarteindrondte |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Naaswenner |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Vierde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Kwarteindrondte |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || '''Kampioen''' |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Naaswenner |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Naaswenner |- style="background:#FFDAB9;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Derde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Tuisnasies / Vyfnasies / Sesnasies === [[Lêer:Calcutta Cup, England vs Scotland.jpg|duimnael|upright|Die Calcuttabeker is een van die oudste trofeë in die rugbywêreld en word sedert 1879 tussen Engeland en Skotland beslis]] Engeland se enigste jaarlikse toernooi is die [[Sesnasies-toernooi]] waartydens hulle teen vyf ander Europese lande speel: Frankryk, Ierland, Italië, Skotland en Wallis. Die Sesnasies het begin as die Tuisnasies-toernooi in 1883 wat Engeland met ’n Driekroon gewen het. Engeland het die titel tot dusver 29 keer ongedeeld gewen en die kampioenskap tien keer gedeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/tournaments/rugby-six-nations/six-nations-winners-106318 |title=Six Nations Winners List |publisher=Rugby World |author=Ryan Dabbs |date=16 Maart 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die span se langste tussenpose in titels was 18 jaar (1892–1910). Engeland het tot dusver 13 Grand Slams aangeteken, d.w.s. ’n Driekroon saam met ’n oorwinning oor Frankryk gedurende dieselfde toernooi.<ref name="SNHistory" /> As deel van die Sesnasies-toernooi ding hulle ook met Skotland mee om die Calcuttabeker wat Engeland vir die eerste keer in 1880 gewen het. Sedert 1988 ding Engeland tydens die Sesnasies-toernooi met Ierland mee om die Millenniumtrofee. Die wedstryde tussen Engeland en Frankryk word dikwels “Le Crunch” genoem.<ref>{{en}} ''The Irish Times'', 27 Mei 1981, bl. 27.</ref> * 29 ongedeelde titels (1883, 1884, 1892, 1910, 1913, 1914, 1921, 1923, 1924, 1928, 1930, 1934, 1937, 1953, 1957, 1958, 1963, 1980, 1991, 1992, 1995, 1996, 2000, 2001, 2003, 2011, 2016, 2017, 2020) * 10 gedeelde titels (1886, 1890, 1912, 1920, 1932, 1939, 1947, 1954, 1960, 1973) * 13 Grand Slams (1913, 1914, 1921, 1923, 1924, 1928, 1957, 1980, 1991, 1992, 1995, 2003, 2016) * 26 Driekrone (1883, 1884, 1892, 1913, 1914, 1921, 1923, 1924, 1928, 1934, 1937, 1954, 1957, 1960, 1980, 1991, 1992, 1995, 1996, 1997, 1998, 2002, 2003, 2014, 2016, 2020) {{Sesnasiesoorwinnings}} === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het Engeland maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Engeland getoer. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond en ander spanne buite die Sesnasies-toernooi tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Engeland na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree Engeland as gasheer op. As deel daarvan het Engeland van 1997 tot 2022 met Australië meegeding om die Cookbeker en sedert 2008 teen Nieu-Seeland om die Hillary-skild.<ref name="Part One" /><ref name="Part Two" /> Die Cookbeker is in 2022 met die Ella-Mobbs-trofee vervang. === Olimpiese Spele === Engeland is twee keer tydens Olimpiese rugbytoernooie deur ’n span verteenwoordig.<ref name="olympics" /> * [[Olimpiese Somerspele 1900|1900]]: Derde plek (verteenwoordig deur Moseley Wanderers RFC) * [[Olimpiese Somerspele 1908|1908]]: Tweede plek (verteenwoordig deur Cornwall se keurspan) == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Engelse span gevorm tydens die [[Sesnasies-toernooi]] 2026:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/follow/news-and-media/england-rugbys-2026-guinness-six-nations-squad-announced |title=England Rugby's 2026 Guinness Six Nations squad announced |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie]] |date=23 Januarie 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Alex Mitchell]] || [[Skrumskakel]] || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0}}27 |- | [[Ben Spencer]] || Skrumskakel || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0}}14 |- | [[Jack van Poortvliet]] || Skrumskakel || [[Leicester Tigers]] || style="text-align:center" | {{0}}21 |- | [[George Ford]] || [[Losskakel]] || [[Sale Sharks]] || style="text-align:center" | 105 |- | [[Marcus Smith]] || Losskakel || [[Harlequins]] || style="text-align:center" | {{0}}46 |- | [[Seb Atkinson]] || [[Senter]] || [[Gloucester Rugby|Gloucester]] || style="text-align:center" | {{0|00}}2 |- | [[Fraser Dingwall]] || Senter || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0|00}}7 |- | [[Max Ojomoh]] || Senter || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0|00}}2 |- | [[Henry Slade]] || Senter || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | {{0}}74 |- | [[Henry Arundell]] || [[Vleuel]] || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0}}11 |- | [[Immanuel Feyi-Waboso]] || Vleuel || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | {{0}}13 |- | [[Tommy Freeman]] || Vleuel || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0}}23 |- | [[Cadan Murley]] || Vleuel || [[Harlequins]] || style="text-align:center" | {{0|00}}4 |- | [[Elliot Daly]] || [[Heelagter]] || [[Saracens]] || style="text-align:center" | {{0}}74 |- | [[George Furbank]] || Heelagter || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0}}14 |- | [[Freddie Steward]] || Heelagter || [[Leicester Tigers]] || style="text-align:center" | {{0}}41 |} | | valign="top" | {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Luke Cowan-Dickie]] || [[Haker]] || [[Sale Sharks]] || style="text-align:center" | {{0}}53 |- | [[Theo Dan]] || Haker || [[Saracens]] || style="text-align:center" | {{0}}20 |- | [[Jamie George]] || Haker || [[Saracens]] || style="text-align:center" | 105 |- | [[Trevor Davison]] || [[Stut]] || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0|00}}3 |- | [[Ellis Genge]] || Stut || [[Bristol Bears]] || style="text-align:center" | {{0}}75 |- | [[Joe Heyes]] || Stut || [[Leicester Tigers]] || style="text-align:center" | {{0}}17 |- | [[Emmanuel Iyogun]] || Stut || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Bevan Rodd]] || Stut || [[Sale Sharks]] || style="text-align:center" | {{0}}10 |- | [[Billy Sela]] || Stut || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Ollie Chessum]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Leicester Tigers]] || style="text-align:center" | {{0}}30 |- | [[Arthur Clark]] || Slot || [[Gloucester Rugby|Gloucester]] || style="text-align:center" | {{0|00}}1 |- | [[Alex Coles]] || Slot || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0}}14 |- | [[Maro Itoje]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Slot || [[Saracens]] || style="text-align:center" | {{0}}97 |- | [[Chandler Cunningham-South]] || [[Losvoorspeler]] || [[Harlequins]] || style="text-align:center" | {{0}}20 |- | [[Tom Curry]] || Losvoorspeler || [[Sale Sharks]] || style="text-align:center" | {{0}}65 |- | [[Ben Earl]] || Losvoorspeler || [[Saracens]] || style="text-align:center" | {{0}}46 |- | [[Greg Fisilau]] || Losvoorspeler || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Guy Pepper]] || Losvoorspeler || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0|00}}7 |- | [[Henry Pollock]] || Losvoorspeler || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0|00}}5 |- | [[Sam Underhill]] || Losvoorspeler || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0}}45 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Edgar Mobbs.jpg|duimnael|upright|Edgar Mobbs (voor 1917)]] [[Lêer:Ronald Poulton-Palmer.jpg|duimnael|upright|Ronald Poulton (1911)]] [[Lêer:Wavell Wakefield, 1st Baron Wakefield of Kendal.jpg|duimnael|upright|Wavell Wakefield (1922)]] 17 voormalige Engelse spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Rob Andrew]] || [[Losskakel]] || 2017 |- | [[Bill Beaumont]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2014 |- | [[Will Carling]] || [[Senter]] || 2021 |- | [[William Percy Carpmael]] || Voorspeler || 2010 |- | [[Lawrence Dallaglio]] || [[Vleuel]], [[Agsteman]] || 2016 |- | [[Jeremy Guscott]] || [[Senter]] || 2016 |- | [[Alfred Hamersley]] || Voorspeler || 2013 |- | [[Richard Hill]] || [[Losskakel]] || 2025 |- | [[Martin Johnson]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2011 |- | [[John Kendall-Carpenter]] || Voorspeler || 2011 |- | [[Jason Leonard]] || [[Stut]] || 2014 |- | [[Edgar Mobbs]] || [[Vleuel]] || 2015 |- | [[Ronald Poulton]] || [[Vleuel]] || 2015 |- | [[Alan Rotherham]] || Agterspeler || 2010 |- | [[Harry Vassall]] || Voorspeler || 2010 |- | [[Wavell Wakefield]] || [[Losvoorspeler]] || 2015 |- | [[Jonny Wilkinson]] || [[Losskakel]], [[Senter]] || 2016 |} Daarbenewens is [[William Webb Ellis]] (glo die uitvinder van rugby), die Rugby-skool (die privaatskool waar die rugbyspel uitgedink is), die wêreldkampioenafrigter [[Clive Woodward]] en die [[Varsity-wedstryd]] (sedert 1872 jaarliks tussen die universiteite [[Universiteit van Cambridge|Cambridge]] en [[Universiteit van Oxford|Oxford]] beslis) ingeskryf. [[Wêreldrugby]] het een Engelse speler as speler van die jaar benoem: [[Jonny Wilkinson]] (in 2003).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/ |title=World Rugby Awards Past Winners |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Spelerkeuring === Terwyl die RFU toesig oor die nasionale span hou, is die nasionale spelers sedert die rugbyspel se professionalisering in 1995 deur kontrakte aan hul klubs in die Engelse Premierskap gebonde. Sedertdien is hulle deel van ’n magstryd ''club v country'' (“klub teen land”) tussen die klubs en die RFU.<ref>{{en}} {{cite book |author=Tuck, Jason |title=The Men in White: Reflections on Rugby Union, the Media and Englishness |publisher=International Review for the Sociology of Sport |edition=38 |series=2 |pages=195 |year=2003 |doi=10.1177/1012690203038002003}}</ref> Dié konflik het in 1998 vir die eerste keer die nasionale span geraak, toe ’n aantal klubs geweier het om spelers vir die nasionale span se toer na Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika beskikbaar te stel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby-union-woodward-embroiled-in-club-v-country-spat-rears-its-face-again-1148115.html |title=Woodward embroiled in club v country spat rears its face again |publisher=The Independent |author=Hewett, Chris |date=3 Maart 1998 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende dié “toer uit die hel” (''Tour of Hell'') is Engeland met tweede-keur-spelers in al die vier toetswedstryde verslaan, waaronder ’n 0–76-nederlaag teen Australië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/tour-from-hell-that-left-some-players-burnt-bf39t5hgpgw |title=Tour from Hell that left some players burnt |publisher=The Times |author=Baldwin, Mark |date=2 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Engelse klubs het ook uit die Heineken-beker 1998/99 onttrek, nadat met die RFU geen ooreenkoms oor die finansies en die speldatums bereik is nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Morgan, Michael |title=Optimizing the structure of elite competitions in professional sport – lessons from Rugby Union |publisher=Managing Leisure |edition=7 |pages=56 |year=2002 |doi=10.1080/13606710110117023}}</ref> In 2001 het van die klubs saam met die RFU die organisasie “England Rugby” gestig om die Engelse Premierskap met die nasionale span te koördineer. Albei partye het ooreengekom om die aantal liga- en toetswedstryde vir sleutelspelers (’n groep van 50 tot 60 spelers wat deur die RFU benoem is) te reduseer en sodoende beserings en uitputtings te voorkom.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/1454059.stm |title=New deal to protect England stars |publisher=[[BBC]] |date=24 Julie 2001 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In ruil vir geleende spelers het die klubs ’n vergoeding van die RFU ontvang. Dié ooreenkoms word as ’n baanbreker vir die nasionale span se sukses tydens die Rugbywêreldbeker 2003 beskou. In 2004 het Clive Woodward ná ’n ampstermyn van sewe jaar as hoofafrigter bedank, nadat hy nie toegang tot die spelers verkry het soos hy dit geëis het nie: ''I wanted more from the union – more training days with the players, more influence over the way they were treated – and ended up with less.'' (“Ek wou meer van die unie hê – meer oefendae met die spelers, meer invloed op die manier waarop hulle behandel is – en ek het uiteindelik minder gekry.”)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/woodward-i-wasnt-ready-to-compromise-i-wanted-more-and-i-got-less-551277.html |title=I wasn't ready to compromise. I wanted more and I got less... |publisher=The Independent |author=Hewett, Chris |date=4 September 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sy opvolger Andy Robinson het die gebrek aan beheer oor die nasionale spelers vir die negatiewe wenrekord van sy span aangevoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/the-big-interview-andy-robinson-k3lkthb2mkv |title=The Big Interview: Andy Robinson |publisher=The Times |author=David Walsh |date=5 Augustus 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Brian Ashton, wat Robinson as hoofafrigter opgevolg het, het sy span vir die Sesnasies-toernooi 2007 vroegtydig bekend gemaak, en gehoop dat die klubs in die week voor ’n toetswedstryd geen ligawedstryd sou speel nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rte.ie/sport/rugby/six-nations/2007/0213/214443-england/ |title=Ashton set to name side for Croker |publisher=rte.ie |date=14 Junie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die RFU en die Premierskap se klubs het toe ’n soortgelyke ooreenkoms soos dié van 2001 gesluit, wat die nasionale span van nasionale spelers uit die klubs vir toetswedstryde voorsien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/peace-deal-agreed-in-club-v-country-row-36hn0qlf07h |title=Peace deal agreed in club v country row |publisher=The Times |author=Cain, Nick |date=24 Junie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Spelerstatistieke === [[Lêer:Martin Johnson Leicester.jpg|duimnael|upright|Martin Johnson (2007)]] [[Lêer:Jonathan Peter Wilkinson London 2015 (4)-trimmed.jpg|duimnael|upright|Jonny Wilkinson (2015)]] [[Lêer:Jason Leonard 2018 cropped.jpg|duimnael|upright|Jason Leonard (2018)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Engeland se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Maart 2026)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=1;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Ben Youngs]] || 2010–2023 || 127 |- | {{0}}2 || [[Dan Cole]] || 2010–2025 || 118 |- | {{0}}3 || [[Jason Leonard]] || 1990–2003 || 114 |- | {{0}}4 || [[Owen Farrell]] * || 2012–2026 || 112 |- | {{0}}5 || [[Jamie George]] * || 2015–2026 || 109 |- | {{0}}6 || [[George Ford]] * || 2014–2026 || 108 |- | {{0}}7 || [[Courtney Lawes]] || 2009–2023 || 105 |- | {{0}}8 || [[Danny Care]] || 2008–2024 || 101 |- | {{0}}9 || [[Maro Itoje]] * || 2016–2026 || 109 |- | 10 || [[Dylan Hartley]] || 2008–2018 || {{0}}97 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=1;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Will Carling]] || 1988–1996 || 59 |- | {{0}}2 || [[Owen Farrell]] || 2018–2024 || 48 |- | {{0}}3 || [[Chris Robshaw]] || 2012–2017 || 42 |- | {{0}}4 || [[Martin Johnson]] || 1998–2003 || 39 |- | {{0}}5 || [[Dylan Hartley]] || 2012–2018 || 30 |- | {{0}}6 || [[Lawrence Dallaglio]] || 1997–2004 || 22 |- | {{0}}7 || [[Bill Beaumont]] || 1978–1982 || 21 |- | {{0}}8 || [[Steve Borthwick]] || 2008–2010 || 21 |- | {{0}}9 || [[Martin Corry]] || 2005–2007 || 17 |- | 10 || [[Phil Vickery]] || 2002–2008 || 15 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=1;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Owen Farrell]] * || 2012–2026 || 1237 |- | {{0}}2 || [[Jonny Wilkinson]] || 1998–2011 || 1179 |- | {{0}}3 || [[George Ford]] * || 2014–2026 || {{0}}496 |- | {{0}}4 || [[Paul Grayson]] || 1995–2004 || {{0}}400 |- | {{0}}5 || [[Rob Andrew]] || 1985–1997 || {{0}}396 |- | {{0}}6 || [[Marcus Smith]] * || 2021–2026 || {{0}}314 |- | {{0}}7 || [[Toby Flood]] || 2006–2013 || {{0}}301 |- | {{0}}8 || [[Jon Webb]] || 1987–1993 || {{0}}296 |- | {{0}}9 || [[Charlie Hodgson]] || 2001–2012 || {{0}}269 |- | 10 || [[Dusty Hare]] || 1974–1984 || {{0}}240 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=1;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Rory Underwood]] || 1984–1996 || 49 |- | {{0}}2 || [[Jonny May]] || 2013–2023 || 36 |- | {{0}}3 || [[Ben Cohen]] || 2000–2006 || 31 |- | {{0}}4 || [[Will Greenwood]] || 1997–2004 || 31 |- | {{0}}5 || [[Jeremy Guscott]] || 1989–1999 || 30 |- | {{0}}6 || [[Jason Robinson]] || 2001–2007 || 28 |- | {{0}}7 || [[Dan Luger]] || 1998–2003 || 24 |- | {{0}}8 || [[Anthony Watson]] || 2014–2024 || 23 |- | {{0}}9 || [[Josh Lewsey]] || 1998–2007 || 22 |- | 10 || colspan=3 | Vyf spelers met 20 drieë elk |} |} == Afrigters == [[Lêer:Clive Woodward.jpg|duimnael|upright|Clive Woodward (2013)]] [[Lêer:Eddie Jones Rugby.jpg|duimnael|upright|Eddie Jones (2009)]] Engeland het in 1969 sy eerste hoofafrigter benoem: Don White. Die huidige hoofafrigter is Steve Borthwick wat die pos in 2022 oorgeneem het. {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk !! % Gewen |- | Don White || 1969–1971 || 27 |- | John Elders || 1972–1974 || 38 |- | John Burgess || 1975 || 17 |- | Peter Colston || 1976–1979 || 33 |- | Mike Davis || 1979–1982 || 63 |- | Dick Greenwood || 1983–1985 || 24 |- | Martin Green || 1985–1987 || 36 |- | Geoff Cooke || 1988–1994 || 72 |- | Jack Rowell || 1994–1997 || 72 |- | Clive Woodward || 1997–2004 || 71 |- | Andy Robinson || 2004–2006 || 41 |- | Brian Ashton || 2006–2008 || 55 |- | Rob Andrew || 2008 || 0 |- | Martin Johnson || 2008–2011 || 55 |- | Stuart Lancaster || 2011–2015 || 61 |- | Eddie Jones || 2015–2022 || 72,8 |- | Richard Cockerill (tussentyds) || 2022 || 0 |- | Steve Borthwick || sedert 2022 || 60,5 |} == Toekennings == Die Italiaanse sporttydskrif ''Gazzetta dello Sport'' het die Engelse nasionale span in 2003 as “wêreldspan van die jaar” aangewys. Die Internasionale Rugbyraad, sedert 2014 Wêreldrugby, het England dieselfde jaar as “span van die jaar” benoem. Engeland het ook die Laureus Wêreldsporttoekennings as “span van die jaar” ontvang (in 2004). == Swing Low, Sweet Chariot == [[Lêer:SwingLowSweetChariot1873.jpg|duimnael|''Swing Low, Sweet Chariot'', gepubliseer in ''The Jubilee Singers'', 1873]] ''Swing Low, Sweet Chariot'' is ’n onder Engelse ondersteuners gewilde lied – veral tydens tuiswedstryde op Twickenham. Gedurende die 1988-seisoen se laaste wedstryd teen Ierland het Chris Oti drie drieë vir Engeland gedruk. ’n Groep leerlinge van die [[Benediktyne|Benediktynse]] skool Douai het die lied – soos dit tydens rugbywedstryde op die skool gebruiklik is – gedurende sy derde drie begin sing en ander ondersteuners in die stadion het begin saamsing.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2006/feb/05/rugbyunion.features |title=Blood, mud and aftershave |publisher=The Observer |author=Oliver Price |date=5 Februarie 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="SwingLow2">{{en}} {{cite web |url=http://www.everyhit.com/stories/swing_low_sweet_chariot.html |title=The story behind "Swing Low Sweet Chariot" and how it became a rugby anthem |publisher=everyhit.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedertdien word ''Swing Low, Sweet Chariot'' tydens Engelse tuiswedstryde deur rugby-ondersteuners gesing.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/7049496.stm#jokes |title=All you need to know about rugby: Rugby songs and jokes |publisher=[[BBC]] |author=Tom Geoghegan |date=19 Oktober 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1991 het die RFU se bemarkingsbestuurder, Mike Coley, opdrag gekry om ’n liedjie vir die komende Rugbywêreldbeker 1991 te vind. Hy het voorkeur gegee aan die liedjie ''Jerusalem'', wat egter reeds vir die Rugbyligawêreldbeker 1989–1992 gebruik is, waarvolgens hy sy voorstel spontaan in ''Swing Low'' verander het. Verskillende variante is opgeneem en die gepubliseerde weergawe het tydens die toernooi die top-40 van die Britse enkelsnittreffers behaal.<ref name="SwingLow2" /> In 2020 het die Wêreldrugbymuseum tot dusver onbekende argiefmateriaal uitgereik, waarin ''Swing Low'' op Twickenham gesing word, as Martin Offiah (met die bynaam “Chariots” na ’n woordspeel met die oorspronklike titel van die rolprent ''Chariots of Fire'' uit die jaar 1981), tydens die Middlesex Sewes-toernooi 1987 speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-51646140 |title=Swing Low, Sweet Chariot rugby 'mystery solved' |publisher=[[BBC]] |author=Lowbridge, Caroline |date=3 Julie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die museumdirekteur is van mening dat die Twickenham-skare die lied al geken het, aangesien dit sedert die 1960’s in rugbyklubs gesing is, met eenvoudige gebare wat die lirieke illustreer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/rugby-union/i-hate-swing-low-sweet-chariot-says-former-hooker-brian-moore-2890266 |title='I hate Swing Low Sweet Chariot' says former hooker Brian Moore |publisher=The Scotsman |author=Jamie Gardner |date=19 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die nasleep van die wêreldwye [[Black Lives Matter]]-beweging ná die dood van George Floyd het die RFU in Junie 2020 aangekondig dat hulle die gebruik van die lied deur rugby-ondersteuners sal ondersoek, aangesien dit oorspronklik ’n [[Afro-Amerikaners|Afro-Amerikaanse]] spirituele lied is. Beide die voormalige rugbyspeler Brian Moore en [[Prins Harry, Hertog van Sussex|Prins Harry]] het daarvoor gepleit die liedjie nie meer tydens rugbywedstryde te sing nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/prince-harry-backs-rugby-move-to-kick-out-slavery-song-swing-low-sweet-chariot-93bdw2qjk |title=Prince Harry backs rugby move to kick out slavery song Swing Low, Sweet Chariot |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/international/300039265/exengand-hooker-brian-moore-says-swing-low-sweet-chariot-must-go |title=Ex-Engand hooker Brian Moore says Swing Low, Sweet Chariot must go |publisher=Stuff |date=21 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Martin Offiah het hom kort daarna beywer om die liedjie te behou en dit as ’n geleentheid te gebruik om Engelse en rugby-ondersteuners van ander nasionaliteite oor diskriminasie en die geskiedenis van swartes in die [[Verenigde Koninkryk]] in te lig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/rugby-union/53096584 |title=Black Lives Matter: RFU reviewing use of slave song Swing Low, Sweet Chariot |publisher=[[BBC]] |date=18 Junie 202 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die voormalige nasionale speler Maggie Alphonsi het gesê: “Ek verwelkom die RFU se ondersoek van die liedjie, maar ek dink nie dat die liedjie verbied sal moet word nie”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/news/12321/12010398/swing-low-debate-a-chance-to-educate-will-greenwood-maggie-alphonsi-topsy-ojo-discuss |title='Swing Low debate a chance to educate' – Will Greenwood, Maggie Alphonsi, Topsy Ojo discuss |publisher=Sky |date=19 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die eerste minister [[Boris Johnson]] was van mening dat die lied nie verbied moes word nie en dat daar minder op die simbole van diskriminasie gefokus sou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/53096584 |title=Swing Low, Sweet Chariot: Boris Johnson says song should not be banned |publisher=[[BBC]] |date=19 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Engelse nasionale krieketspan]] * [[Engelse nasionale vrouerugbyspan]] * [[Engelse nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Barry Bowker |title=England Rugby |publisher=Cassell |year=1978 |isbn=978-0-304-30214-7}} * {{en}} {{cite book |author=Tony Collins |title=A Social History of English Rugby Union |url=https://archive.org/details/socialhistoryofe0000coll |publisher=Routledge |year=2009 |isbn=978-0-415-47660-7}} * {{en}} {{cite book |author=Stuart Farmer |title=The Official England Rugby Miscellany |url=https://archive.org/details/officialenglandr0000unse_x9c7 |publisher=Vision Sports Publishing Limited |year=2006 |isbn=978-1-905326-12-9 }} * {{en}} {{cite journal |author=Michael Morgan |title=Optimizing the structure of elite competitions in professional sport – lessons from Rugby Union |journal=Managing Leisure |volume=7 |pages=41–60 |year=2002 |doi=10.1080/13606710110117023}} * {{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black – 100 Years of All Black Test Rugby |url=https://archive.org/details/centuryinblack0000ronp |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers Limited |year=2003 |isbn=978-1-86958-937-0 }} * {{en}} {{cite journal |author=Jason Tuck |title=The Men in White: Reflections on Rugby Union, the Media and Englishness |journal=International Review for the Sociology of Sport |volume=38 |issue=2 |pages=177–199 |year=2003 |doi=10.1177/1012690203038002003}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|England national rugby union team|Engelse nasionale rugbyspan}} * {{en}} [http://www.englandrugby.com/ Amptelike webwerf van die Engelse Rugbyvoetbalunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/england Engeland by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/england/ Engeland op Planet Rugby] * {{en}} [http://www.sporting-heroes.net/rugby/ Spelerbiografieë] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Engeland]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Europa]] l0uvoe6kjhhc035wrakn01cm2do49wp Franse nasionale rugbyspan 0 25244 2975122 2974528 2026-10-03T21:00:20Z SpesBona 2720 Paar goed 2975122 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Franse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Franse nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Frankryk | beeld = France Rugby Logo.svg | unie = [[Franse Rugbyfederasie]] (FFR) | bynaam = ''XV de France'', ''Les Tricolores'' of ''Les Bleus'' | embleem = die Galliese hoenderhaan | kaptein = [[Antoine Dupont]] | afrigter = {{vlagikoon|Frankryk}} [[Fabien Galthié]] <small>(sedert 2020)</small> | stadion = [[Stade de France]], [[Parys]] | kapasiteit = 81&nbsp;338 | patroon_la1 = _whiteborder | patroon_b1 = _France2526h | patroon_ra1 = _whiteborder | patroon_sh1 = _France2526h | patroon_so1 = _Adidas_white | linkerarm1 = 2F5DBF | liggaam1 = 2F5DBF | regterarm1 = 2F5DBF | broek1 = FFFFFF | kouse1 = E63C34 | patroon_la2 = _France2526a | patroon_b2 = _France2526a | patroon_ra2 = _France2526a | patroon_sh2 = _France2526a | patroon_so2 = _Adidas_white | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = 2C2D61 | kouse2 = E3363A | statistiek = Statistiek | toetse = [[Fabien Pelous]] (118)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=9;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Thomas Ramos]] (563)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=9;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Damian Penaud]] (40)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=9;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | jongstespeler = | eerste = {{FRAru}} 8–38 {{NZLru-r}}<br />([[Parys]], [[Frankryk]]; 1 Januarie 1906) | grootwen = {{FRAru}} 96–0 {{NAMru-r}}<br />([[Marseille]], Frankryk; 21 September 2023) | grootverloor = {{NZLru}} 61–10 {{FRAru-r}}<br />([[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]], [[Nieu-Seeland]]; 9 Junie 2007) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Naaswenner in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] en [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] | url = | unieurl = www.ffr.fr }} Die '''Franse nasionale rugbyspan''' ([[Frans]]: ''Équipe de France de rugby à XV'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Frankryk]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Frankryk deur die [[Franse Rugbyfederasie]] (''Fédération française de rugby'', FFR) geadministreer. Frankryk neem aan die jaarlikse [[Sesnasies-toernooi]] deel, saam met [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]], [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]], [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]], [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]]. Frankryk het die kampioenskap reeds 20 keer gewen, insluitende tien [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slams]], en het nog agt ander kere die titel gedeel. Frankryk se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi wat sedert 1987 beslis word. Sedert die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] het Frankryk by elke toernooi tot die uitklopfase gevorder. Frankryk het die eindstryd drie keer gehaal, waar hulle in 1987 en [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] teen die [[All Blacks]] en in [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] teen [[Wallabies|Australië]] verloor het. Frankryk het die [[Rugbywêreldbeker 2007]] aangebied, maar hulle is soos tydens die [[Rugbywêreldbeker 2003]] deur Engeland in die halfeindrondte uitgeskakel. Frankryk het as gasheer van die [[Rugbywêreldbeker 2023]] opgetree. Al is Frankryk telkens een van die gunstelingspanne om die rugbywêreldbeker te verower, het dié eer hulle nog nie te beurt geval nie. Franse rugby dateer terug na 1872 toe dié sport deur Britse setlaars na Frankryk gebring is. Op [[Nuwejaarsdag]] 1906 het Frankryk sy eerste toetswedstryd teen Nieu-Seeland in [[Parys]] gespeel. Frankryk het toe sporadies teen die Tuisnasies begin speel, totdat die Franse in 1910 by die Tuisuniekampioenskap aangesluit het om die Vyfnasies (die huidige Sesnasies) te vorm. Frankryk het ook aan die rugbytoernooie van vroeë [[Olimpiese Somerspele]] deelgeneem, en die goue medalje in 1900 asook twee silwermedaljes in die 1920’s gewen. Die nasionale rugbyspan het in die 1950’s en 1960’s nog suksesse behaal en die Vyfnasies in 1959 vir die eerste keer gewen. Frankryk het hul eerste Grand Slam in 1968 ingepalm. Frankryk speel tradisioneel in blou truie met wit broeke en rooi sokkies – wat aan die kleure van die [[vlag van Frankryk]] ontleen is. Naas hul kortnaam ''XV de France'' (''XV'' of ''quinze'' verwys na die 15 spelers) dra die span dus die byname ''les tricolores'' of ''les bleus''. Die Franse embleem is ’n goue Galliese hoenderhaan op ’n rooi skild. Hul alternatiewe kleure bestaan uit ’n wit trui met donkerblou broeke en sokkies. Frankryk se internasionale wedstryde word op verskeie plekke dwarsdeur die land gespeel; die [[Stade de France]] in die Paryse voorstad [[Saint-Denis, Seine-Saint-Denis|Saint-Denis]] word tydens die Sesnasies-toernooi gebruik, en Frankryk het ’n indrukwekkende tuisrekord op die [[Stade Vélodrome]] in [[Marseille]] waar hulle slegs twee keer verloor het: teen [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]] in 2004 en Nieu-Seeland in 2009. In 2002 is Frankryk deur Wêreldrugby as die “span van die jaar” aangewys. 13 voormalige Franse rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Frankryk is tans (Maart 2026) vierde op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Franse Rugbyfederasie}} [[Lêer:Occitània - Rugbi.svg|duimnael|Ligging van al die spanne, wat reeds aan die Franse Top 14 deelgeneem het (rooi punte); binne die rooi lyn is [[Oksitanië]], die tradisionele sentrum van Franse rugby]] Die beheerliggaam vir rugby in Frankryk is die Franse Rugbyfederasie (''Fédération française de rugby'', FFR). Die FFR is op 13 Mei 1919 gestig en het die sportkommissie van die polisportiewe beheerliggaam, die Unie van Franse atletiese sportverenigings (''Union des sociétés françaises de sports athlétiques'', USFSA), vervang.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.ffr.fr/ffr/la_federation/presentation_de_la_federation |title=La Fédération |publisher=[[Franse Rugbyfederasie]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die FFR het op sy beurt in 1934 ''Fédération internationale de rugby amateur'' (FIRA; nou [[Rugby Europa]], RE) as ’n mededinger vir die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig;<ref name="rugbyfootballhistory">{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1930s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1930s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> hulle het eers in 1978 ’n lid van laasgenoemde geword.<ref name="Wêreldrugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/france |title=France |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> As gevolg van die baie groter gewildheid van rugby in Suid-Frankryk was dié sport veral in [[Oksitanië]] oor dekades heen deur ’n kleinskaalse strukturering gekenmerk. In die noorde van die land het elke plaaslike beheerliggaam toesig gehou oor ’n groter geografiese gebied. As deel van ’n fundamentele strukturele hervorming van die FFR in 2018 het die destydse 26 plaaslike beheerliggame 13 nuwes gevorm, wat nou amper met die geografiese uitbreiding van dié van die [[Franse geweste]] ooreenstem.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.ffr.fr/actualites/federation/reforme-territoriale-ligues-regionales |title=Réforme Territoriale : Ligues Régionales |publisher=[[Franse Rugbyfederasie]] |date=17 Oktober 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Drie plaaslike beheerliggame is oorgrens: Aan die ''Ligue régionale Auvergne-Rhône-Alpes de rugby'' behoort ook ’n Switserse span,<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lamontagne.fr/clermont-ferrand-63000/sports/decouvrez-l-incroyable-servette-de-geneve-prochain-adversaire-de-cusset_13536638/ |title=Découvrez l'incroyable Servette de Genève, prochain adversaire de Cusset |publisher=[[Franse Rugbyfederasie]] |date=11 April 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> terwyl [[Andorra]] en [[Monaco]] onderskeidelik onder toesig van die ''Ligue régionale Occitanie de rugby'' en die ''Ligue régionale Provence Alpes Côte d'Azur de rugby'' is. Die ''Ligue nationale de rugby'' reël die professionele spelbedryf in Frankryk; hulle hou toesig oor die twee belangrikste Franse rugbytoernooie, die Top 14 met 14 spanne en die Pro D2 met 16 spanne.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lnr.fr/ligue-nationale-rugby/qui-sommes-nous |title=Qui sommes-nous? |publisher=Ligue nationale de rugby |date=2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Bo die nasionale kampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Engeland, Ierland, Italië, Skotland en Wallis die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugby-uitdaagbeker beslis. Naas die amptelike nasionale span roep die FFR ook ander keurspanne byeen. Net soos ander rugbylande beskik Frankryk oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/france-u20/#latest |title=France U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=25 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325063644/https://www.sixnationsrugby.com/team/france-u20/#latest |archive-date=25 Maart 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.ffr.fr/ffr/ecol_ovale/informations_generales |title=Le rugby à l’école |publisher=[[Franse Rugbyfederasie]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert die 2017/18-seisoen is die Franse Barbarians die tweede nasionale span van Frankryk.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.ffr.fr/actualites/barbarians-francais/barbarians-francais-une-equipe-dexception |title=Barbarians Français : Une équipe d’exception |publisher=[[Franse Rugbyfederasie]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Vroeë jare === [[Lêer:France v great britain 1900.jpg|duimnael|Die Franse keurspan in hul eerste trui (wit met die USFSA se twee ringe), voordat hulle tydens die Olimpiese Somerspele 1900 teen Groot-Brittanje speel]] [[Lêer:France XV v New Zealand 1906.jpeg|duimnael|Die eerste Franse span wat op 1 Januarie 1906 in Parys in die eerste toetswedstryd teen Nieu-Seeland te staan gekom het]] Britse handelaars en studente wat in die [[Le Havre]]-streek van Frankryk gewoon het, het die rugbysport na Frankryk geneem en in 1872 die eerste Franse rugbyklub, Le Havre AC, gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.terrynorm.ic24.net/rugby%20union%20history.htm#rugbyinfrance |title=How Le Havre became the birthplace of French rugby |publisher=terrynorm.ic24.net |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kort daarna het die Britte die spel ook aan die Franse hoofstad [[Parys]] bekend gestel. Van dié stad het dit deur skole en universiteite oor die hele land begin versprei.<ref name="hundyears">{{en}} {{cite web |url=http://www.irb.com/EN/News/Features/061114+dk+fre+rugby+100.htm |title=100 years of French Test rugby: part one |publisher=[[Wêreldrugby]] |author=Chris Thau |date=14 November 2006 |accessdate=11 Julie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711235014/http://www.irb.com/EN/News/Features/061114%2Bdk%2Bfre%2Brugby%2B100.htm |archive-date=11 Julie 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Alhoewel rugby oorspronklik in Noord-Frankryk ingevoer is, is dit in Suid-Frankryk meer gewild. In Parys is rugby – net soos in Engeland – deur die hoër klas en die elitistiese [[bourgeoisie]] beoefen. In Suid-Frankryk het dit veral [[Boer (landbou)|boere]] en [[landbou]]werkers van wingerde betrek. Rugby is hier as ’n soort weerstand teen die kulturele oorheersing van die hoofstad Parys beskou. Veral laïsisties-gesinde plaaslike politici het die sport ondersteun, omdat die [[Rooms-Katolieke Kerk]] dit as ’n gewelddadige en sondige sport bestempel het. Die plaaslike bevolking het dit ook as ’n middel vir die handhawing van hul eeue oue wedywering tussen enkele valleie, dorpe en nedersettings gebruik.<ref name="secret">{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/badge-of-dishonour-french-rugbys-shameful-secret-5329198.html |title=Badge of dishonour: French rugby's shameful secret |author=John Lichfield |publisher=[[The Independent]] |date=6 September 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die beheerliggaam Unie van Franse atletiese sportverenigings (''Union des sociétés françaises de sports athlétiques'', USFSA), wat in 1890 gestig is en verskeie sportsoorte in Frankryk bestuur het, het in 1892 die eerste Rugbytoernooi aangebied (sonder spanne van buite die hoofstadgebied [[Île-de-France]], wat eers van 1898 af kon deelneem).<ref name="hundyears" /> Die volgende jaar het die USFSA uit spelers van die Paryse klubs Racing Club de France en Stade Français ’n nasionale keurspan saamgestel, wat wedstryde teen Engelse klubs gespeel het.<ref>{{fr}} {{cite web |url=http://rugby-nomades.qc.ca/info-nomades/histoire_tournament.php |title=Histoire du jeu |publisher=rugby-nomades.qc.ca |date=14 November 2006 |accessdate=17 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117120944/http://rugby-nomades.qc.ca/info-nomades/histoire_tournament.php |archive-date=17 Januarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[Olimpiese Somerspele 1900]] in Parys is ook ’n rugbytoernooi aangebied en die USFSA het weer ’n keurspan saamgestel. Ná oorwinnings oor Groot-Brittanje (met 27–8; verteenwoordig deur die Moseley Wanderers) en Duitsland (met 27–17; verteenwoordig deur die SC Frankfurt 1880) het Frankryk die goue medalje ingepalm.<ref name="olympics">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/olympics.htm |title=Rugby at the Olympics |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die destydse Franse span word egter nie as ’n amptelike nasionale span erken nie.<ref name="hundyears" /> Op 1 Januarie 1906 is voor ’n skare van 3&nbsp;000 toeskouers op die Paryse [[Parc des Princes]] die eerste toetswedstryd gespeel. Frankryk is deur die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] tydens hul Europatoer met 38–8 verslaan.<ref name="ABGame88">{{en}} {{cite web |url=https://stats.allblacks.com/match-centre/report/All-Blacks-France-01-January-1906 |title=All Blacks vs France |publisher=All Blacks |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Later het die Nieu-Seelandse spelers [[Dave Gallaher]] en Billy Stead in die tydskrif ''The Complete Rugby Footballer'' die volgende skynbaar profetiese sin oor die Franse rugby geskryf:<ref name="ABGame88" /> {{cquote|We are strongly of the opinion that the game will spread in their country and that in the course of time they will put a team in the field which will command the utmost respect of any other.}} {{cquote|Ons is oortuig daarvan dat die spel in hul land sal versprei en dat hulle mettertyd ’n span sal saamstel wat die grootste respek van enige ander sal kry.}} Op 22 Maart dieselfde jaar het Frankryk, weer in Parys, vir die eerste keer teen Engeland gespeel, en dié keer met 8–35 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.blog/2015/08/14/match-report-france-v-england-1906/ |title=Match report – France v England, 1906 |publisher=World Rugby Museum |date=14 Augustus 2015 |accessdate=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418230650/https://worldrugbymuseum.blog/2015/08/14/match-report-france-v-england-1906/ |archive-date=18 April 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Frankryk het op 5 Januarie 1907 sy eerste oorsese toetswedstryd op Athletic Ground in [[Richmond, Londen|Richmond]] gespeel, maar hulle is deur Engeland met 13–41 geklop. Dié wedstryd was die eerste tussen albei spanne in Engeland en is enkele dae voor die afskop van die Tuisnasies-toernooi 1907 gespeel, waarby die Franse drie jaar later sou aansluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/570281/le-crunch-what-is-it-where-is-it-and-who-wins-it |title=Le Crunch: What is it? Where is it? And who wins it? |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=12 Maart 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Twee dae vroeër het ’n ander Franse span op die Paryse [[Parc des Princes]] teen die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] te staan gekom. Die Franse span het uitsluitlik uit spelers van die twee Paryse klubs Stade Français en Racing Club de France bestaan. Aangesien die beste Franse spelers destyds in Engeland was, het dié wedstryd geen toetsstatus geniet nie. Net twee van die span wat teen die All Blacks gespeel het, het teen Suid-Afrika uitgedraf – die vleuel Paul Sagot en die flank Georges Jérôme – en geen uit die span teen Engeland nie. Die heelwat meer ervare Springbokke het 13 drieë gedruk en Frankryk met 55–6 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyrelics.com/Museum/countries/SA/tr-1906.htm |title=1906-07 Springboks tour |publisher=rugbyrelics.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Vyfnasies en Olimpiese Spele === [[Lêer:Stade de Colombes, 22.06.1919, jeux interalliés, rugby, match France contre Roumanie.JPG|duimnael|links|[[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] teen Frankryk tydens die Inter-Geallieerde Spele in 1919]] [[Lêer:France vs England 1914.jpg|duimnael|Die Franse nasionale rugbyspan voor die wedstryd teen Engeland in 1914]] [[Lêer:1924 France vs USA rugby match.jpg|duimnael|links|Rugbywedstryd tussen Frankryk en die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] tydens die Olimpiese Somerspele 1924]] [[Lêer:France rugby 1924.jpg|duimnael|Die nasionale rugbyspan wat Frankryk tydens die [[Olimpiese Somerspele 1924]] verteenwoordig het]] Frankryk het op 2 Maart 1908 vir die eerste keer [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] ontmoet, maar hulle is met 14–36 verslaan, en op 20 Maart 1909 het Frankryk vir die eerste keer teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] gespeel en met 8–19 verloor. Daarna het die beheerliggame van die Britse Tuisnasies die Franse vir hul jaarlikse toernooi genooi, waardeur die destydse Tuisnasies- die Vyfnasies-toernooi (vandag die [[Sesnasies-toernooi]]) geword het.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=218}}</ref> Kort voor hul vertrek vir die eerste wedstryd tydens die Vyfnasies-toernooi 1910 teen Wallis het slegs 14 spelers by die treinstasie Parys-Saint-Lazare byeengekom, een man te min vir ’n volledige rugbyspan. Die spanbestuurder kon net betyds in ’n nabygeleë skilderyversameling ’n aan hom bekende plaasvervanger kry en hom van die saamgaan na [[Swansea]] oortuig.<ref>{{fr}} {{cite web |url=http://rugby-nomades.qc.ca/info-nomades/histoire_pionniers.php |title=Joe Anduran : international contre un… Corot |publisher=Rugby Nomades |accessdate=27 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127163048/http://rugby-nomades.qc.ca/info-nomades/histoire_pionniers.php |archive-date=27 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende die toernooi het Frankryk vir die eerste keer teen [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] te staan gekom. Sy eerste Vyfnasies-oorwinning het Frankryk in 1911 teen Skotland aangeteken (’n naelskraapse 16–15), andersins het die Franse tydens die eerste ses toernooie slegs nederlae gely.<ref name="bbc391">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/1776391.stm |title=Six Nations history |publisher=[[BBC]] |date=28 Januarie 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 11 Januarie 1913 het die Springbokke tydens hul Europatoer Frankryk besoek; die eerste toetswedstryd tussen albei spanne het in ’n 38–5-oorwinning vir Suid-Afrika geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3984061.stm |title=History favours Springbok slam |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=5 November 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dié wedstryd het in ’n tydperk van 1911 tot 1920 geval, waarin Frankryk 18 agtereenvolgende wedstryde verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/southafrica/france/gamesplayed/3/ |title=South Africa vs France > Games Played |publisher=rugbydata.com |accessdate=9 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110656/http://www.rugbydata.com/southafrica/france/gamesplayed/3/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die internasionale spelbedryf vir vyf jaar stopgesit. Ses maande ná die wapenstilstand het die Franse op 11 Mei 1919 in ’n nieamptelike wedstryd teen die keurspan van die in Europa gestasioneerde Nieu-Seelandse Weermag te staan gekom en naelskraap met 13–14 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbymuseum.co.nz/tdih-may-11-1919-nz-army-team-leaves-europe/ |title=NZ Army team leaves Europe |publisher=New Zealand Rugby Museum |accessdate=25 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225021450/http://rugbymuseum.co.nz/tdih-may-11-1919-nz-army-team-leaves-europe/ |archive-date=25 Februarie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Twee dae later het die rugbykommissie van die USFSA afgestig en met die [[Franse Rugbyfederasie]] (FFR) sy eie beheerliggaam gestig. Tydens die Vyfnasies 1920 het Frankryk vir die eerste keer Ierland verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishexaminer.com/sport-columnists/arid-41221885.html |title=How France v Ireland became a sporting and cultural spectacle |publisher=Irish Examiner |author=Paul Rouse |date=7 September 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Olimpiese Somerspele 1920]] in [[Antwerpen]], [[België]], se rugbytoernooi was Frankryk saam met die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] die enigste deelnemers. In die enigste wedstryd van dié toernooi is die Franse verrassend met 8–0 verslaan, waarvolgens hulle net die silwermedalje gewen het.<ref name="olympics" /> In hul laaste wedstryd tydens die Vyfnasies 1921 het Frankryk teikens van ’n nuwe sterkte getoon en Ierland met 20–10 geklop. Alhoewel Frankryk in die volgende jaar nie een wedstryd gewen het nie, het hulle teen beide Skotland en Engeland gelykop gespeel.<ref name="SNHistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/6nations.htm#1999 |title=6 Nations History |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Olimpiese Somerspele 1924]] in Parys was rugbyunie vir die laaste keer op die program. Die gasheer Frankryk het in die eerste wedstryd teen [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] 13 drieë gedruk en hulle maklik met 59–3 verslaan; die vleuel Adolphe Jaureguy het vier drieë gedruk. In die eindstryd op 18 Mei 1924 op die Paryse Colombes-stadion het Frankryk weer teen die VSA te staan gekom. Die toernooi was baie omstrede: eers moes die Amerikaanse span twaalf ure waag voordat hulle toegelaat is om Frankryk binne te tree, en dan is aan hulle geen oefenveld aangebied nie. Met anti-Amerikaanse berigte het die Franse pers die situasie verder aangehits. In die eindstryd voor ’n oproerige skare van 30&nbsp;000 is Frankryk met 17–3 verslaan, alhoewel hulle die gunstelinge was. Die Amerikaanse spelers is tydens die oorhandiging van die medaljes bestook en moes deur die polisie uit die stadion begelei word.<ref name="olympics" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.californiagoldenblogs.com/2012/6/20/3067036/1924-rugby-a-wild-olympic-rematch |title=1924 Rugby: A Wild Olympic Rematch |publisher=California Golden Blogs |date=20 Junie 2012 |accessdate=26 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826002655/https://www.californiagoldenblogs.com/2012/6/20/3067036/1924-rugby-a-wild-olympic-rematch |archive-date=26 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Met dié mislukking het ’n reeks van 13 agtereenvolgende nederlae afgeskop. Onder andere is hulle in 1925 deur die All Blacks met 30–6 verslaan, wat die eerste keer sedert hul toets in 1906 weer na Europa getoer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/50 |title=1924/25 New Zealand tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Skorsing uit die Vyfnasies === [[Lêer:Philippe Marcombes-Equipe de France de rugby.jpg|duimnael|Die Franse nasionale rugbyspan in 1933]] Gedurende die tweede helfte van die 1920’s was die Franse meer en meer mededingend teenoor die ander deelnemende spanne en hulle het daarin geslaag om die afstand te laat krimp. In 1927 het Frankryk sy eerste oorwinning oor Engeland aangeteken en in 1928 oor Wallis.<ref name="SNHistory" /> In dieselfde jaar het hulle vir die eerste keer teen die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] te staan gekom en net naelskraap verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/57 |title=1927/28 New South Wales tour to Europe and Canada |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Teen 1930 het die Franse Rugbyfederasie egter beheer oor die Franse rugby verloor. Berigte oor ’n beweerde professionalisme in die destyds streng amateursport – veral betaling en stropery van spelers deur middel van geheime ooreenkomste – het die Internasionale Rugbyraad merkbaar omgekrap. ’n Bydraende faktor was die probleem, dat wedstryde toenemend in gevegte ontaard en ook die toeskouers gewelddadig begin optree het.<ref name="secret" /> Veral tydens die Vyfnasies 1931 was die geweld sigbaar, toe tydens die wedstryd tussen Frankryk en Wallis verskeie spelers beserings opgedoen het. Uit protes teen die situasie het 14 toonaangewende klubs die ''Union française de rugby amateur'' gestig, wat van 1930 tot 1932 bestaan het. Ondanks verskeie waarskuwings het die FFR nie teen die IRVR se tevredenheid reageer nie, waarvolgens Frankryk van 1932 af as ’n nielid van die IRVR nie meer vir die Vyfnasies genooi is nie (gevolglik het die Vyfnasies weer die Tuisnasies-toernooi geword).<ref name="bbc391" /><ref name="liberation">{{fr}} {{cite web |url=https://www.liberation.fr/sports/2019/03/16/1931-violence-amateurisme-marron-la-france-exclue-du-tournoi-des-cinq-nations_1714764 |title=1931 : violence, amateurisme marron, la France exclue du Tournoi des cinq nations |publisher=Libération |author=Gilles Dhers |date=16 Maart 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyworld.com/Story/0,18830,3551_1884973,00.html |title=2/3/4/5/6 Nations Winners |publisher=Rugby World |accessdate=6 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071006193153/http://www.rugbyworld.com/Story/0%2C18830%2C3551_1884973%2C00.html |archive-date=6 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ten einde van die spelbedryf se voortbestaan was die FFR op soek na nuwe vennote. Aangesien Frankryk sedert 1927 jaarliks minstens een toetswedstryd teen [[Duitse nasionale rugbyspan|Duitsland]] gespeel het, is dié beheerliggaam se voorstel, ’n nuwe internasionale beheerliggaam te stig, goed ontvang. Onder leiding van die FFR is in 1934 die ''Fédération internationale de rugby amateur'' (FIRA; nou [[Rugby Europa]], RE) met nege lede gestig, wat daarna die Europese Rugbybeker aangebied het.<ref name="rugbyfootballhistory" /> Die Franse nasionale rugbyspan het tydens dié toernooi uitsluitlik teen swakker spanne te staan gekom. Dit het tussen 1931 en 1937 tot ’n wenreeks van twaalf agtereenvolgende oorwinnings gelei – ’n rekord wat tot in 2022 bestaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/france/mostwinsinarow/ |title=France > Most Wins in a row |publisher=rugbydata.com |accessdate=9 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110649/http://www.rugbydata.com/france/mostwinsinarow/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1939 is die FFR deur die IRVR genooi, om vanaf die volgende jaar weer by die Tuisnasies aan te sluit. Die beplande Vyfnasies 1940 kon weens die [[Tweede Wêreldoorlog]] egter nie aangebied word nie.<ref name="liberation" /> Die internasionale spelbedryf is stopgesit, met een uitsondering: Op 25 Februarie 1940, twee en ’n half maande voor die Slag om Frankryk, het die nasionale span in Parys ’n wedstryd teen ’n keurspan van die [[Britse Weermag]] gespeel en is met 3–36 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/111894.html |title=Wooller inspires British Army triumph |publisher=ESPNscrum |author=Huw Richards |date=24 Februarie 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Met die swak nederlaag het die agteruitgang van die Franse rugby na vore getree. Tydens die skorsing het baie rugbyspelers by die professionele kode [[rugby league]] aangesluit. Tot in 1939 is binne enkele jare meer as 200 klubs gestig, wat bowendien meer toeskouers as rugby-unie-klubs gelok het. Voor die uitbreek van die oorlog was dit skynbaar onvermydelik, dat, soos in Australië, rugby league die dominante kode sou word. In Augustus 1940, net ses weke ná die insetting van die Vichy-regering deur die Duitse besetters, het die minister van sport, Jean Ybarnégaray, die verbod van rugby league aangekondig. Vier maande later het die maarskalk Philippe Pétain ’n dekreet onderteken, wat die onteiening van al die rugby-league-klubs en hul samesmelting met rugby-unie-klubs afgedwing het. Die regering wou met dié stap veral Frankryk se “morele waardes” laat “herleef” en die professionalisering in sport beëindig. Ander professionele sportsoorte soos [[sokker]], [[fietsry]] en [[boks]] is hierdeur egter nie geraak nie. Dekades later het aan die lig gekom dat die verbod veral aan die invloed van ampsdraers by die FFR te danke is, wat noue verhoudinge met die Vichy-regime gehandhaaf en die eerste geleentheid gegryp het om van die ernstige konkurrensie ontslae te raak. Rugby League kon ná die bevryding van Frankryk nooit van dié nekslag herstel nie en word vandag deur rugby unie oorheers.<ref name="secret" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://rl1908.com/Rugby-League-News/vichy.htm |title=French Rugby League – Still Awaiting An Apology |publisher=rl1908.com |accessdate=11 Mei 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060511184130/http://rl1908.com/Rugby-League-News/vichy.htm |archive-date=11 Mei 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Van hertoelating tot die eerste Grand Slam === [[Lêer:Rugby Italia Francia J Prat e Rosi.png|duimnael|Frankryk teen Italië in Rome, 1954, links Jean Prat]] [[Lêer:Argentina France rugby 1954.jpeg|duimnael|Wedstryd tussen Argentinië en Frankryk in 1954, voorblad van ''El grafico'']] [[Lêer:Rugby Italy vs France 1960.jpg|duimnael|Frankryk teen Italië in April 1960]] Gedurende die naoorlogse tydperk het die Franse rugby ’n ontwikkeling begin toon. In 1945 en 1946 is die ''Victory Internationals'' beslis – ’n reeks wedstryde teen nasionale en militêre keurspanne wat nie die volle toetsstatus geniet het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/players/after-the-war-the-victory-internationals-1945-46 |title=After the War: The Victory Internationals, 1945-46 |publisher=World Rugby Museum |author=J. R. Suber |date=10 Junie 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Van 1947 af het Frankryk weer aan die Vyfnasies deelgeneem. Frankryk het in 1948 Wallis vir die eerste keer in [[Cardiff]] verslaan en in 1951 Engeland in Londen.<ref>{{en}} {{cite book |authors=Alex Potter, Georges Duthen |title=The Rise of French Rugby |publisher=A.H. & A.W. Reed |location=Wellington |date=1961 |pages=99}}</ref> Ook in 1948 het hulle hul eerste oorwinning oor die Wallabies aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/97 |title=1947/48 Australia tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1949 het Frankryk as eerste Europese span [[Argentinië]] besoek en die toetsreeks van twee wedstryde teen die [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/104 |title=1949 France tour to Argentina |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1952 het Frankryk sy tweede wedstryd teen die Springbokke met 3–25 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/109 |title=1951/52 South Africa tour to Europe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Frankryk het in 1954 vir die eerste keer die Vyfnasies-titel met Engeland en Wallis gedeel.<ref name="SNHistory" /> In dieselfde jaar het Frankryk ook sy eerste 3–0-oorwinning oor Nieu-Seeland op die Stade de Colombes aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/15334046/loss-ended-generation-all-blacks |title=The loss that ended a generation of All Blacks |publisher=ESPNscrum |author=Huw Richards |date=18 Februarie 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Augustus 1954 het Frankryk Argentinië weer vir twee toetswedstryde besoek.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/121 |title=1954 France tour to South America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1955 het Frankryk Engeland, Ierland en Skotland verslaan, en ’n oorwinning oor Wallis sou aan hulle die eerste Grand Slam besorg het, d.w.s. oorwinnings oor al die deelnemende spanne gedurende dieselfde toernooi. Frankryk is egter deur Wallis met 16–11 op die Stade de Colombes in Parys geklop en van die historiese geleentheid ontneem; hulle het egter daarin geslaag om die Vyfnasies-titel te deel.<ref>{{fr}} {{cite book |authors=Pierre Salviac, Roger Couderc |title=Le tournoi des cinq nations: 1910–1980 Tous le matches, tous les résultats, tous les jouers |publisher=Éditions Nathan |location=Parys |year=1981 |pages=71–72}}</ref> Die boumeesters van die Franse rugbyrenaissance was die spankapteins [[Jean Prat]] en [[Lucien Mias]]. Laasgenoemde het die lynstaan se ingooi verder ontwikkel en ’n nuwe aanvallende dimensie by die voorspel gevoeg. Frankryk het in 1958 die eerste span van die [[Noordelike Halfrond]] geword om ’n toer na Suid-Afrika te onderneem. Hulle is voor die toer as groot buiteperde beskou, maar Frankryk het die Springbokke verras en die twee-toetsreeks gewen. Onder hul kaptein Lucien Mias, wat die beseerde toerkaptein Michel Celaya vervang het, het die onderskatte Franse span die eerste toets op [[Nuwelandstadion|Nuweland]] in [[Kaapstad]] 3–3 geëwenaar en toe nog ’n groter skok aan die Springbokke besorg deur Suid-Afrika op die [[Johannesburg]]se [[Ellispark-stadion|Ellispark]] met 9–5 te klop. Dié reeksoorwinning word as ’n keerpunt in die Franse rugbygeskiedenis beskou én het aangedui dat Frankryk nou ’n toprugbyland is. Nogtans het Frankryk aan die FIRA verbonde gebly en aan die onreëlmatige [[Europese Rugbykampioenskap|Europese Nasiesbeker]] deelgeneem. In die wedstryde tydens dié toernooie, wat amper almal deur Frankryk gewen is, het meestal die Franse reserwespanne uitgedraf; gevolglik word hulle nie as toetswedstryde beskou nie (behalwe vir die wedstryde teen die hoër geagte Roemene).<ref>{{en}} {{cite book |authors=Alex Potter, Georges Duthen |title=The Rise of French Rugby |publisher=A.H. & A.W. Reed |location=Wellington |date=1961 |pages=83–91}}</ref> Oorwinnings oor Skotland en Wallis op die Stade de Colombes, saam met ’n 3–3-gelykop teen Engeland op Twickenham, het aan Frankryk in 1959 die eerste alleenlike Vyfnasies-titel besorg. Hulle het in Dublin reeds as kampioen aangekom, en slegs die Grand Slam deur ’n 5–9-nederlaag afgestaan.<ref name="SNHistory" /> Tydens die Vyfnasies 1960 het ''Les Bleus'' op Cardiff Arms Park vier drieë gedruk en een afgestaan en daarna Ierland met ’n rekordtelling van 23–6 verslaan. Aangesien Frankryk se wedstryd teen Engeland vroeër gelykop geëindig het, moes dié twee spanne die trofee deel. Pierre Albaladejo het tydens die 23–6-oorwinning oor Ierland ’n nuwe rekord vir die meeste skepdoele aangeteken, naamlik drie.<ref name="SNHistory" /> Frankryk het toe vir ’n toer na Argentinië vertrek. In drie toetswedstryde het Frankryk in sy drie oorwinnings 78 punte aangeteken, teenoor die Poemas se twaalf punte.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/156 |title=1960 France tour to South America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1961 het Frankryk die Vyfnasies-trofee ongedeeld ingepalm.<ref name="SNHistory" /> Gelyktydig het die Springbokke hul Europatoer van 1960/61 onderneem en ’n Grand Slam aangeteken, nadat hulle die vier Tuisnasies – Skotland, Ierland, Engeland en Wallis – tydens dieselfde toer geklop het, maar hulle is deur Frankryk in ’n 0–0-gelykop op die Stade de Colombes vasgebind.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/157 |title=1960/61 South Africa tour to Europe and East Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nadat gevegte uitgebreek het, is dié wedstryd amper afgelas. Verskeie sportjoernaliste het na die wedstryd as “wedstryd van die eeu” verwys.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.cairn.info/revue-le-temps-des-medias-2007-2-page-121.htm |title=Le rugby n'est pas devenu un sport national grâce à la télévision ! |publisher=cairn.info |authors=Hubert Cahuzac, Guy Lochard, Joris Vincent |date=Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> ''Les Tricolours'' het in 1961 die eerste Europese span geword om na Nieu-Seeland te toer. ''Les Bleus'' het egter die helfte van die provinsiale wedstryde en al drie toetswedstryde teen die All Blacks verloor. Op pad huis toe het die Franse in Australië vasgemaak en in [[Sydney]] die eerste wegoorwinning oor die Wallabies (met 15–8) aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/160 |title=1961 France tour to Australasia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Frankryk het die 1962-Vyfnasies gewen, maar ná ’n nederlaag teen Wallis weer ’n Grand Slam in die vierde agtereenvolgende jaar misgeloop.<ref name="SNHistory" /> Eers in 1964 het die Franse span sy eerste nasionale afrigter gekry; voorheen het die spankaptein dié rol vervul. In dieselfde jaar het hulle weer na Suid-Afrika getoer. Hulle het net een van hul ses wedstryde verloor en Suid-Afrika in die enigste toetswedstryd met 8–6 verslaan. Die Suid-Afrikaanse afrigter [[Danie Craven]] was tot sy dood in 1993 daarvan oortuig dat dit die ergste toetswedstryd was waarin die Springbokke in dié tyd gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugby365.com/countries/france/springbok-tricolour-the-first-10-encounters |title=Springbok & Tricolour – the First 10 Encounters |publisher=rugby365.com |date=8 November 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Frankryk het tydens die Vyfnasies 1966 ’n rekordoorwinning oor Engeland (13–0) aanteken. Ná agtereenvolgende oorwinnings oor Wallis het Frankryk die 1967-Vyfnasies-titel ingepalm. Hulle het die titel in die laaste wedstryd teen Ierland op Lansdowne Road, wat Frankryk met 11–6 gewen het, beklink; net ’n 8–9-nederlaag teen Skotland in die eerste wedstryd het egter verhoed dat hulle ook ’n Grand Slam gewen het.<ref name="SNHistory" /> Frankryk het gedurende somer 1967 weer ’n toer na Suid-Afrika aangepak. Hulle is in [[Durban]] met 26–3 en tydens die “slag van [[Bloemfontein]]” met 16–3 geklop, maar hulle was in staat om te herstel en die derde toets in Johannesburg met 19–14 te wen en in die laaste in Kaapstad ’n 6–6-gelykop aan te teken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/188 |title=1967 France tour to South Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aan die begin van Januarie 1968 moes die nasionale span twee ernstige terugslae verwerk: Op Nuwejaarsdag het die nasionale speler [[Guy Boniface]] aan die gevolge van ’n motorongeluk beswyk. Vier dae later is Jean-Michael Capendeguy oorlede, toe hy op pad huis toe van Boniface se begrafnis ook in ’n noodlottige ongeluk dood is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/21931330/mercurial-french-centre-guy-boniface-remembered-50th-anniversary |title=Mercurial French centre Guy Boniface remembered on 50th anniversary |publisher=ESPNscrum |author=Huw Richards |date=1 Januarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dié tragiese gebeurtenisse het die span laat saam staan en tydens die daaropvolgende Vyfnasies 1968 het hulle nie net die toernooi gewen nie, maar ook vir die eerste keer ’n Grand Slam ingepalm. Die spankaptein [[Christian Carrère]] het daarna gemeen, dat die Franse voorheen net as gaste geduld is, maar daarna het die Britte hulle as ’t ware gerespekteer.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://sport24.lefigaro.fr/rugby/xv-de-france/actualites/il-y-a-cinquante-ans-le-xv-de-france-lancait-sa-revolution-894722 |title=Il y a cinquante ans, le XV de France lançait sa révolution |publisher=Le Figaro |author=David Reyrat |date=31 Maart 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Tweede Grand Slam en politieke inmenging === [[Lêer:Rugby argentina vs france.jpg|duimnael|Frankryk teen Argentinië tydens hul [[Suid-Amerika]]toer in 1974, voorblad van ''El grafico'']] Vier maande ná die historiese sukses het die Franse ’n maandelange toer na Australië en Nieu-Seeland onderneem. Hulle het al die drie toetswedstryde teen die All Blacks verloor en is ook in die vierde toetswedstryd deur die Wallabies verslaan (laasgenoemde met slegs een punt verskil).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/193 |title=1968 France tour to Australiasia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nog twee nederlae het in November 1968 gevolg, toe Suid-Afrika Frankryk besoek het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/197 |title=1968 South Africa tour to France |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Altesaam het ''Les Bleus'' sedert hul Grand Slam tien agtereenvolgende nederlae gely. Nadat hulle herstel het, het ''Les Bleus'' voortgegaan om as ’n belangrike meedinger in die Vyfnasies op te tree, die titel in 1970 gedeel, en in 1971 as naaswenner geëindig.<ref name="SNHistory" /> Vir hul 1971-toer na Suid-Afrika is die gekleurde speler [[Roger Bourgarel]] in ooreenstemming met die [[apartheid]]sbeleid aanvanklik deur die keurkommissie van die span uitgesluit, maar ná intervensie deur die FFR-president [[Albert Ferrasse]] weer vir die span gekeur. Die met Ferrasse bevriende Danie Craven, intussen president van die Suid-Afrikaanse beheerliggaam, het sy uitdruklike toestemming hiervoor gegee. Die twee toetswedstryde het in ’n gelykop en ’n oorwinning vir die Springbokke geëindig.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lequipe.fr/Rugby/Actualites/-le-respect-je-l-ai-gagne-sur-le-terrain/419378 |title=«Le respect, je l'ai gagné sur le terrain» |publisher=L’Équipe |author=Gilles Navarro |date=24 November 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> ’n Toetsreeks tuis teen die Wallabies gedurende laatherfs 1971 het in ’n oorwinning en ’n nederlaag geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/222 |title=1971 Australia tour to France and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1972 het Frankryk in die toetswedstryd op [[Stade Olympique Yves-du-Manoir|Yves du Manoir Stadium]] in Colombes ses drieë gedruk en slegs een drie afgestaan om sodoende hul hoogste oorwinning (met 37–12) in dié tyd oor die “aartsvyand” Engeland aan te teken. Dié toernooi kon weens die [[Noord-Ierland]]-konflik nie voltooi word nie, waardeur geen span die titel ingepalm het nie. Ná die Bloed-Sondag op 30 Januarie is die Britse ambassade in [[Dublin]] deur ’n woedende skare afgebrand en baie spelers het dreigbriewe, vermoedelik van die IRA, ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-rugby-team-faced-death-14308714 |title=When the Wales rugby team faced 'death threats' in Ireland before a performance from the gods |author=Mark Orders |publisher=Wales Online |date=19 Februarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarna het Frankryk vir sy teenbesoek na Australië getoer, waar hulle ’n gelykop en ’n naelskraapse oorwinning aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/227 |title=1972 France tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Vyfnasies 1973 het op ’n unieke manier geëindig: Ná twee oorwinnings en twee nederlae elk het al die vyf deelnemende spanne in dieselfde plek geëindig en die titel gedeel.<ref name="SNHistory" /> In 1974 het Frankryk twee toetswedstryde in Argentinië gewen, tydens die eerste teenbesoek van die Poemas die volgende jaar het nog twee oorwinnings gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/248 |title=1974 France tour to South America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/264 |title=1975 Argentina tour to France |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1975 het die Franse na Suid-Afrika getoer en elf wedstryde gespeel, waarvan hulle ses gewen het (in albei toetswedstryde het die Springbokke geseëvier). Tydens dié toer het Craven drie wedstryde teen swart en multietniese spanne gereël – ’n voorwaarde “sine qua non”, wat Ferrasse vir die Franse besoek geëis het.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=574–576}}</ref> Die Vyfnasies 1976 het vir Frankryk goed verloop, hul enigste nederlaag was teen Wallis en hulle het Engeland met 30–9 geklop.<ref name="SNHistory" /> Tydens die Vyfnasies 1977 het die Franse onder hul kaptein [[Jacques Fouroux]] hul tweede Grand Slam aangeteken. Hulle het die ander spanne heeltemal oorheers en gedurende die vier wedstryde geen enkele drie toegelaat nie, die eerste span in die toernooigeskiedenis wat daarin geslaag het; daarbenewens het hulle elke wedstryd met dieselfde beginspan aangepak.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.franceinter.fr/emissions/la-chronique-de-xavier-mauduit/la-chronique-de-xavier-mauduit-05-fevrier-2017 |title=Le Grand Chelem d’anthologie du XV de France en 1977 |publisher=France Inter |date=5 Februarie 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die toer in vroegsomer 1977 na Argentinië het Frankryk in die twee toetswedstryde ’n oorwinning en ’n gelykop aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/300 |title=1977 France tour to Argentina |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In November dieselfde jaar het Frankryk die All Blacks in [[Toulouse]] met 18–10 verslaan, maar hulle is in Parys met 15–3 geklop, waardeur dié toetsreeks gelykop geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/305 |title=1977 New Zealand tour to France and Italy |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1978 het Frankryk die kans op nog ’n Grand Slam gehad. In die laaste beslissende wegwedstryd in Cardiff het Wallis egter met 16–9 geseëvier en op sy beurt ’n Grand Slam ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/france/2294438/1978-Finest-hour-of-the-Welsh-golden-boys.html |title=1978: The finest hour of the Welsh golden boys |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Brendan Gallagher |date=14 Maart 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Maart 1978 het die Franse beheerliggaam uiteindelik ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword – 65 jaar nadat die USFSA se eerste aansoek op lidmaatskap verwerp is.<ref name="Wêreldrugby" /><ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburg |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |url=https://books.google.ch/books?id=-VhvJML6xa4C&printsec=frontcover&hl=de#v=onepage&q&f=false}}</ref> Gelyktydig het die FFR aan die FIRA verbonde gebly. Op 14 Julie 1979, die [[Franse Nasionale Dag]], het Frankryk die All Blacks weg in [[Auckland]] verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/320 |title=1979 France tour to New Zealand and Pacific |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> [[Lêer:Jean-Pierre Rives (1981).jpg|duimnael|upright|Jean-Pierre Rives, spankaptein in 1981]] In 1979 het die Franse regering ’n beplande toer van die Springboks na Frankryk verbied en verklaar dat dit “onvanpas” sou wees om Suid-Afrikaanse spanne te huisves.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=607}}</ref> Nadat die Visa-aansoeke vir die Suid-Afrikaanse spelers in September 1979 deur die Franse owerhede afgekeur is, het die buitelandse ministers van albei lande vergader. Daarna het die Suid-Afrikaanse buitelandse minister die Suid-Afrikaanse Rugbyraad (SARR) oor die Franse houding ingelig, waarvolgens tot minstens ná die [[Olimpiese Somerspele 1980]] ’n wedersydse ontmoeting op sportiewe vlak onmoontlik sou wees. Ten spyte van die Franse regering se protes het die Franse Rugbyfederasie daarop besluit om ’n uitnodiging van die SARR te aanvaar en in 1980 na Suid-Afrika te toer, maar ook om vooraf die stand van sake in Suid-Afrika te laat ondersoek.<ref>{{en}} [[Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudings|SAIRV]]: ''Survey of Race Relations in South Africa 1979''. Johannesburg 1980, bl. 592.</ref> Dié ontmoeting het in Oktober 1980 te midde van internasionale betogings plaasgevind. Ná afsluit van die Franse ondersoek in Suid-Afrika het die president van die Franse beheerliggaam, Albert Ferrasse, verklaar, dat hy nog nie met die vordering rakende die opheffing van rasseskeiding in die Suid-Afrikaanse rugbyspel tevrede was nie.<ref>{{en}} SAIRV: ''Survey of Race Relations in South Africa 1980''. Johannesburg 1981, bl. 598.</ref> In November 1980 het Frankryk in die laaste wedstryd teen Suid-Afrika gedurende die apartheidsera te staan gekom; in die sogenoemde “[[somer]]toets” teen die Springbokke op die Kaapstadse [[Nuwelandstadion]] is die Franse span onder hul kaptein [[Jean-Pierre Rives]] deur die Springbokke met 37–15 maklik verslaan. Op 8 April 1983 het die Franse regering al die sportbeheerliggame verbied om in verbinding met hul Suid-Afrikaanse eweknieë te tree, wat onder andere die skrapping van die Franse span se toer na Suid-Afrika tot gevolg gehad het.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=638–639}}</ref> === Laaste jare van die amateurtydperk === [[Lêer:Argentina francia peleando ingoal.jpg|duimnael|Argentinië teen Frankryk in 1988, ''El grafico'']] Jacques Fouroux is net voor die afskop van die Vyfnasies 1981 as Franse afrigter aangestel. Gedurende die tien jaar onder sy bestuur het Frankryk die Vyfnasies ses keer gewen, in 1983, 1986 en 1988 die titel met onderskeidelik Ierland, Skotland en Wallis gedeel en ook twee Grand Slams (in 1981 en 1987) ingepalm. In 1981 het Frankryk die Grand Slam op Twickenham beklink. Die Vyfnasies 1983 het in die laaste wedstryd teen die verdedigende kampioen Ierland op Lansdowne Road neergekom, wat Ierland met 22–16 gewen het. Skotland en Frankryk het die Grand Slam op Murrayfield beslis, wat die Skotte ingepalm het. Die 1986-Vyfnasies-titel is deur Skotland en Frankryk gedeel, nadat albei spanne drie wedstryde gewen en een elk verloor het.<ref name="SNHistory" /> Tydens die Vyfnasies 1989 het ’n 0–11-nederlaag teen Engeland die Franse van nog ’n Grand Slam ontneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/that-1980s-sports-blog/2013/mar/20/remembering-england-cardiff-five-nations-1989 |title=Remembering England’s woe in Cardiff in the 1989 Five Nations |publisher=[[The Guardian]] |author=Pyem Steven |date=20 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Frankryk se sukses was gegrond op hul sterk skrum. Dié taktiek het nie met die Franse se gewone spelstyl ooreengestem nie, want hulle het veral op wye gooie, feintjies en ’n algemeen lewendige spel met baie entoesiasme staat gemaak. Die feit het ’n aantal Franse kommentators, wat ’n meer tegniese benadering verkies het, ontstel. Teenoor die Britse pers het Fouroux sy resep vir sukses bondig met “geen skrum, geen oorwinning” (''no scrum, no win'') omskryf, wat ’n [[Gevleuelde uitdrukking|gevleuelde woord]] geword het.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lequipe.fr/Rugby/Article/Les-grandes-phrases-du-sport-6-6-jacques-fouroux-no-scrum-no-win/1095114 |title=Les grandes phrases du sport (6/6) – Jacques Fouroux : « No scrum, no win » |author=Francois-Guillaume Lemouton |publisher=L’Équipe |date=3 Januarie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Bekende name uit die tydperk sluit in Philippe Sella, Daniel Dubroca en Serge Blanco. Teen spanne van die Suidelike Halfrond het ''Les Bleus'' ook ’n aantal suksesse behaal, veral teen Argentinië en Australië. In teenstelling daarmee is hulle verskeie kere deur Nieu-Seeland verslaan. Veral die All Blacks se Frankryktoer gedurende herfs 1986 is noemenswaardig. Die Nieu-Seelanders het ’n grootliks onervare span ontbied, aangesien baie van die beste spelers ten spyte van ’n verbod as “Nieu-Seelandse Kavaliers” ’n nieamptelike toer na Suid-Afrika onderneem het en gevolglik geskors is. Die ''Baby Blacks'' het nogtans in Toulouse met 19–7 geseëvier. Frankryk het daarna in die “Slag in [[Nantes]]” wraak geneem en met 16–3 gewen. Drie dekades later het ’n aantal Nieu-Seelandse spelers aan die ondersoekjoernalis Pierre Ballester verklap dat dié die hardste en wreedste spel in hul lewe was. Die Franse was blykbaar “met amfetamiene toegegooi”. Alhoewel die bewerings nooit bevestig is nie, het dit vir die IRVR aanleiding gegee om voortaan die gebruik van opkikkers te bestry.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/all-blacks/66622194/france-loaded-on-drugs-for-infamous-1986-all-blacks-battle-of-nantes-test |title=France 'loaded' on drugs for infamous 1986 All Blacks 'Battle of Nantes' test |publisher=stuff.co.nz |date=25 Februarie 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná hul Grand Slam tydens die Vyfnasies 1987 het Frankryk die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] in Australië en Nieu-Seeland enkele maande later as een van die gunstelinge betree. Alhoewel hulle in die eerste groepwedstryd teen Skotland net gelykop gespeel het, het hulle maklik met Roemenië en [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Zimbabwe]] afgereken en sodoende hul groep gewen. In die kwarteindstryd het hulle [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] en in die halfeindstryd Australië met 30–24 verslaan (nadat hulle drie keer agterna was). Frankryk kon die prestasie in die eindstryd teen die gunstelinge Nieu-Seeland nie herhaal nie en is toe met 29–9 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1988 het Frankryk vier keer agtereenvolgens teen Argentinië te staan gekom (elk twee keer weg en tuis) en drie keer geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/467 |title=1988 France tour to South America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/478 |title=1988 Argentina tour to France |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1990 het Daniel Dubroca as afrigter oorgeneem, maar hy het nie oortuig nie. Onder andere het ''Les Bleus'' in dieselfde jaar twee keer elk teen Australië en Nieu-Seeland verloor, maar ook teen Roemenië.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/510 |title=1990 France tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/518 |title=1990 New Zealand tour to France |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1989%2F90 |title=1989/90 FIRA Trophy |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991]] het die span blykbaar weer herstel. Ná oorwinnings oor Roemenië, Fidji en [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] het die Franse hul groep gewen. Frankryk het egter in die kwarteindstryd teen Engeland vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gevolglik het met Pierre Berbizier nog ’n bekende voormalige nasionale speler uit die 1980’s die leisels oorgeneem. Nadat ná die einde van die apartheidstelsel Suid-Afrika se verbanning uit internasionale sport gelig is, het die Springbokke in 1992 na Frankryk getoer (’n nederlaag en ’n oorwinning elk).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/553 |title=1992 South Africa tour to France and England |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1993 het Frankryk sy teenbesoek na Suid-Afrika aangepak. Die toerkaptein Jean-Francois Tordo is in ’n wedstryd teen die [[Westelike Provinsie]] beseer en met Olivier Roumat vervang. Frankryk het die toetsreeks gewen, deur ’n gelykop en ’n oorwinning oor hul gashere aan te teken – hulle het met 18–17 op die [[Johannesburg]]se Ellispark gewen, nadat hulle in die vorige toetswedstryd in [[Durban]] met 20–20 gelykop gespeel het. Die reeksoorwenning was onverwags: Frankryk het voorheen teen ’n Suid-Afrikaanse B-span en die provinsiale span [[Blou Bulle|Noord-Transvaal]] verloor, en gelykop teen die Vrystaat gespeel.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=830–840}}</ref> Gedurende die vroeë 1990’s is Frankryk tydens die Vyfnasies-toernooi deur Engeland oorheers. Agt agtereenvolgende nederlae teen Will Carling se span, beginnende in 1989, het die Franse rugby se gebrek aan dissipline onderstreep. ’n Enkele Vyfnasies-titel is in 1993 ingepalm, nadat Engeland in beide Cardiff en Dublin verslaan is.<ref name="SNHistory" /> In 1992 het Argentinië Frankryk met 24–20 in Nantes laat verstom, die Poemas se eerste oorwinning op Franse bodem ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/558 |title=1992 Argentina tour to Europe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens hul somertoer 1994 na Nieu-Seeland het die Franse onder hul kaptein Philippe Saint-André ’n 2–0-reeksoorwinning oor die All Blacks aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/590 |title=1994 France tour to Canada and New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dié reeksoorwinning is deur die beroemde “drie aan die einde van die wêreld” (''essai du bout du monde'') tydens die tweede toetswedstryd op 3 Julie in Auckland verseël, toe die Franse kaptein [[Philippe Saint-André]] gedurende die laaste minute vanaf die Franse helfte ’n teenaanval begin en [[Jean-Luc Sadourny]] die wendrie gedruk het.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.liberation.fr/sports/1994/12/29/au-bout-de-la-terre-les-francais-marquent-un-essai-du-bout-du-monde_117447 |title=Au bout de la terre, les Français marquent un essai du bout du monde |publisher=Libération |author=Jacques Maigne |date=29 Desember 1994 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n gemengde Vyfnasies 1995 was die Franse voor die afskop van die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in Suid-Afrika nie een van die gunstelinge nie. ''Les Bleus'' het egter in een van die verassings van dié toernooi ontpop. Tydens die groepfase het hulle [[Ivoriaanse nasionale rugbyspan|Ivoorkus]] en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] verslaan, voordat hulle met ’n oorwinning oor Skotland hul groep gewen het. In die kwarteindstryd het hulle Ierland verslaan, voordat Frankryk in die halfeindstryd ná ’n naelskraapse nederlaag teen die latere kampioen Suid-Afrika uitgeskakel is. In die klein finale om die derde plek het Frankryk Engeland verslaan en sodoende ’n nederlaagreeks teen hul “aartsvyande”, wat in 1989 begin het, beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Van professionalisering tot die wêreldbeker op eie bodem === [[Lêer:France All Blacks 16-11-2002.jpg|duimnael|Frankryk huisves die [[All Blacks]] in die [[Stade de France]], [[Saint-Denis, Seine-Saint-Denis|Saint-Denis]], 2002]] [[Lêer:France Ecosse 6-02-2004.jpg|duimnael|Frankryk (in wit) teen Skotland in 2004]] [[Lêer:France-Wales 24022007 - 10.jpg|duimnael|Frankryk teen Wallis tydens die [[Sesnasies-toernooi]] 2007]] [[Lêer:2007 Corleto Paris.jpg|duimnael|Openingswedstryd van die [[Rugbywêreldbeker 2007]] tussen Argentinië en Frankryk]] [[Lêer:Ka mate.jpg|duimnael|Frankryk beantwoord die Nieu-Seelandse [[haka]] tydens die 2007-kwarteindstryd met ’n nabystaan – en sou die wedstryd later wen]] In Augustus 1995 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) al die beperkinge rakende die spelers se betaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui. Gedurende dié oorgangsfase het [[Jean-Claude Skrela]], nog ’n voormalige nasionale speler, die span afgerig. Sy doel was om die Engelse oorheersing te beëindig. Die Vyfnasies is veral deur Engeland gewen, wat die Vyfnasies-trofee in 1995 ingepalm en die titel in 1996 verdedig het. Tydens dié toernooi het Frankryk Engeland geklop, maar hulle is deur hul een-punt-nederlaag teen Wallis in die laaste wedstryd van die titel ontneem.<ref name="SNHistory" /> Ná die Vyfnasies het Frankryk Roemenië gehuisves en later vir ’n twee-toetsreeks na Argentinië vertrek; die Franse het al dié wedstryde gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/628 |title=1996 France tour to Argentina |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aan die einde van die jaar het hulle Wallis ontmoet, wat Frankryk in die laaste wedstryd van die Vyfnasies geklop het, maar dié keer het Frankryk met 40–33 gewen; dié prestasie is egter deur twee tuisnederlae teen die Springbokke opgevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/636 |title=1996 South Africa tour to Argentina, France and Wales |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nadat hulle die 1996-Vyfnasies-kampioenskap net-net misgeloop het, het Frankryk die nuwe seisoen met vertroue begin, tydens die Vyfnasies 1997 onoorwonne gebly en hul vyfde Grand Slam ingepalm.<ref name="SNHistory" /> Die beslissende wedstryd teen Skotland was ook die laaste Vyfnasies-wedstryd op die Paryse [[Parc des Princes]], aangesien die Franse sedert 1998 die nuwe [[Stade de France]] vir hul tuiswedstryde gebruik.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.rugbyrama.fr/rugby/6-nations/2017/flashback-le-france-ecosse-de-1997-un-match-pour-l-histoire_sto6051562/story.shtml |title=Flashback : Le France – Écosse de 1997, un match pour l'histoire |publisher=rugbyrama.fr |author=Grégory Letort |date=8 Februarie 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Een week ná die sukses het Frankryk vir die laaste keer in ’n wedstryd van die Europese Nasiesbeker te staan gekom. Hulle is vir die eerste keer deur die latere Vyfnasies-toetreder Italië met 40–32 verslaan en van die titel ontneem. Die Italianers het op hul beurt bewys, dat hulle aan die beste Europese rugbyspanne behoort.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.rugbyrama.fr/rugby/6-nations/2018/flashback-france-italie-1997-gueule-de-bois-a-grenoble_sto6638434/story.shtml |title=Flashback : France/Italie 1997, gueule de bois à Grenoble |publisher=rugbyrama.fr |author=Grégory Letort |date=20 Februarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n oorwinning oor Roemenië het Frankryk teen Australië vir ’n twee-toetsreeks gespeel, maar verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/649 |title=1997 France tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aan die einde van die jaar het Frankryk Italië, Roemenië en Argentinië tuis geklop; en weer Suid-Afrika vir ’n twee-toetsreeks gehuisves, maar albei wedstryde verloor, die tweede met meer as 40 punte.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/6?Stagione=1997 |title=1997 Latin Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/659 |title=1997 South Africa tour to Europe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ondanks hul swak vertoning tenoor die Suidelike Halfrond-spanne Australië en Suid-Afrika in 1997 het Frankryk sy Vyfnasies-titel in 1998 suksesvol en onoorwonne verdedig, en hul sesde Grand Slam ingepalm (vir die eerste keer in twee agtereenvolgende toernooie). In die beslissende wedstryd, wat weens bouwerk in Cardiff vir eens op die Londense [[Wembley-stadion]] aangebied is, was Wallis van die Franse offensiewe benadering oorweldig en is met 51–0 verneder.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.rugbyrama.fr/rugby/6-nations/2017/6-nations-flashback-pays-de-galles-france-1998-le-chef-d-oeuvre-de-wembley_sto6093765/story.shtml |title=Flashback : pays de Galles – France 1998, le chef d'oeuvre de Wembley |publisher=rugbyrama.fr |author=Grégory Letort |date=15 Maart 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Drie oorwinnings oor Argentinië het Frankryk se nuwe sterkte onderstreep.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/673 |title=1998 France tour to Argentina and Fiji |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Frankryk het aan die einde van dié jaar ook Australië gehuisves, maar die Wallabies het die toetswedstryd met 32–21 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/685 |title=1998 Australia tour to France and England |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hul verdediging van die Vyfnasies-titel in 1999 het swak begin, nadat Frankryk Ierland met slegs een punt geklop het. Daarna is Frankryk in al die ander wedstryde verslaan en het die toernooi vir die eerste keer met die “houtlepel” afgesluit.<ref name="SNHistory" /> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]] het die Franse weer heeltemal anders opgetree. Hulle het hul drie groepwedstryde teen Kanada, [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] en Fidji gewen. Daarna het hulle in die kwarteindstryd Argentinië verslaan en in die halfeindstryd teen die toernooigunsteling Nieu-Seeland te staan gekom. Teen al die verwagtinge het hulle die All Blacks met 43–31 verslaan, nadat Frankryk aan die begin van die tweede helfte met 14 punte agterna was, het Fabien Pelous se span ’n uitstaande vertoning van aanvallende rugby getoon en 30 agtereenvolgende punte aangeteken. Dié wedstryd word tot vandag toe as een van die bestes in die toernooigeskiedenis beskou.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.francetvinfo.fr/sports/rugby/coupe-du-monde/recit-coupe-du-monde-de-rugby-ce-jour-de-1999-ou-la-france-a-terrasse-l-ogre-neo-zelandais_1126089.html |title=France-Nouvelle-Zélande 1999 : dans les coulisses du "plus grand match" de l'histoire de la Coupe du monde du rugby |publisher=France Info |author=Pierre Godon |date=17 Oktober 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die onstuimige aanvalle het egter sy tribuut geëis, aangesien Frankryk sy moegheid gewys het toe hulle deur die Wallabies op Cardiff se nuwe [[Millennium-stadion]] oortuigend met 35–12 verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Teen die draai van die millennium het die amateurtydperk se tradisie van wekelange toere deur lande van die Suidelike Halfrond tot ’n vinnige einde gekom, aangesien die professionele spelbedtryd net min tyd oorgelaat het. Die toere is deur die eindjaarrugbytoetsreeks in Novembermaand en die midjaarrugbytoetsreeks in Juniemaand vervang. Tot op dié stadium was al die Franse nasionale afrigters deeltyds aangestel. Bernard Laporte, wat Stade Français ná 90 jaar weer die Franse kampioenskap laat wen het, het in November 1999 die eerste voltydse professionele hoofafrigter van Frankryk geword.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.liberation.fr/sports/1999/11/22/rugby-un-nouveau-coach-pour-le-xv-de-francebernard-laporte-l-homme-du-president_288773 |title=Rugby. Un nouveau coach pour le XV de France.Bernard Laporte, l'homme du président. |publisher=Libération |author=Philippe Rochette |date=22 November 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Met die aansluiting van Italië in 2000 het die jaarlikse Vyfnasies-toernooi die huidige Sesnasies-toernooi geword. Frankryk het aan die begin van die uitgebreide toernooi nie aan die verwagtinge voldoen nie, tydens die Sesnasies 2000 teen beide Engeland en Ierland nederlae gely en sodoende as naaswenner ná Engeland geëindig.<ref name="SNHistory" /> Nadat hulle Roemenië met 67–20 geklop het, het Frankryk Australië in Parys gehuisves en die Wallabies in die herontmoeting van die 1999-eindstryd met 18–13 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/705 |title=2000 Australia tour to Japan and Europe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarna het Frankryk in ’n twee-toetsreeks teen Nieu-Seeland te staan gekom, waarvan hulle een gewen en een verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/707 |title=2000 New Zealand tour to Japan and Europe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2001 het Frankryk weereens nie goed gevaar nie en teen Ierland, Wallis en Engeland verloor; hulle het slegs die vyfde plek behaal.<ref name="SNHistory" /> Aan die einde van die jaar het hulle egter beide Suid-Afrika en Australië verslaan, maar ook ’n indrukwekkende 77–10-oorwinning oor Fidji aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/727 |title=2001 South Africa tour to Europe and United States |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/722 |title=2001 Australia tour to Europe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/725 |title=2001 Fiji tour to Italy and France |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Frankryk het tydens die Sesnasies 2002 onoorwonne gebly en sodoende sy eerste Sesnasies-titel en die sewende Grand Slam ingepalm. Onder andere het Frankryk sy hoogste oorwinning in dié tyd oor Ierland aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2002/apr/08/rugbyunion.sixnationsrugby2002 |title=France masterclass in doing Le Slam |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=8 April 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarna het hulle egter twee toetswedstryde teen Australië verloor, maar Frankryk het daarin geslaag om Suid-Afrika te verslaan en teen Nieu-Seeland gelykop te speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/741 |title=2002 France tour to Argentina and Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/750 |title=2002 South Africa tour to Europe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/751 |title=2002 New Zealand tour to Europe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die spelers het verskeie toekennings deur die IRR ontvang, waaronder “span van die jaar”, Laporte as “afrigter van die jaar” en [[Fabien Galthié]] as “speler van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/2002 |title=IRB Awards 2002 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Frankryk het twee wedstryde tydens die Sesnasies 2003, waaronder hul openingswedstryd teen Engeland, verloor; Engeland sou tydens dié toernooi ’n Grand Slam inpalm. Frankryk het slegs die derde plek behaal.<ref name="SNHistory" /> In voorbereiding op die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië het Frankryk teen Argentinië, die All Blacks en Engeland gespeel, maar gemengde resultate aangeteken. Tydens die groepfase van die wêreldbeker het hulle teen Fidji, [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]], Skotland en die VSA onoorwonne gebly, en ook in die kwarteindstryd op die [[Telstra Dome]] in [[Melbourne]] Ierland met 43–21 verslaan. In die halfeindstryd op die [[Sydney Voetbalstadion|Telstra-stadion]] in [[Sydney]] is hulle egter deur die latere kampioen Engeland met 24–7 verslaan en ook in die klein finale om die derde plek op dieselfde stadion het Frankryk teen die All Blacks met 13–40 swak verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2004 het Frankryk onder sy afrigter [[Fabien Pelous]] al sy vyf wedstryde gewen en sy agtste Grand Slam ingepalm. Die beslissende wedstryd het in ’n 24–21-oorwinning oor die wêreldkampioen Engeland neergekom, wat op sy beurt die kans gehad het om die titel in te palm. Die skare van 79&nbsp;900 op die Stade de France was ’n nuwe toeskouerrekord, met ’n bykomende nege miljoen huishoudings agter die televisieskerms.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La légende du tournoi |publisher=Minerva |location=Parys |year=2005 |isbn=2-8307-0793-1 |pages=246}}</ref> Ná ’n kort suksesvolle toer na [[Noord-Amerika]] het Frankryk teen spanne van die Suidelike Halfrond te staan gekom: Australië, Argentinië en die All Blacks, maar teen die laaste twee nederlae gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/784 |title=2004 France tour to North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/789 |title=2004 Australia tour to British Isles and France |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/794 |title=2004 Argentina tour to France and Ireland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/792 |title=2004 New Zealand tour to Europe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Sesnasies 2005 het Frankryk as naaswenner ná Wallis afgesluit.<ref name="SNHistory" /> Frankryk het ’n twee-toetsreeks teen Suid-Afrika en een toetswedstryd teen Australië gedurende die middeljaar verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/806 |title=2005 France tour to South Africa and Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aan die einde van dié jaar het Frankryk sy nederlaagreeks teen die Wallabies voortgesit, en maklike oorwinnings oor Kanada en Tonga aangeteken, gevolg deur ’n taai oorwinning oor Suid-Afrika.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/807 |title=2005 Australia tour to France, UK and Ireland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/815 |title=2005 Canada tour to Europe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/813 |title=2005 Tonga tour to Italy and France |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/809 |title=2005 South Africa tour to Argentina and Europe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2006 het Frankryk sy derde Sesnasies-titel onder Laporte gewen, nadat hulle in die openingswedstryd deur Skotland met 16–20 verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4674072.stm |title=Scotland 20–16 France |publisher=[[BBC]] |date=5 Februarie 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die laaste Sesnasies voor die [[Rugbywêreldbeker 2007]] was Frankryk se verdediging van die titel weer suksesvol, alhoewel hulle eers in die laaste minute van die laaste wedstryd die titel beklink het. Om die titel te behou moes Frankryk teen Skotland meer punte aanteken as die Iere teen Italië. Hulle was suksesvol en het die toernooi met ’n verskil van vier punte gewen, maar Frankryk is ná ’n naelskraapse nederlaag teen Engeland van ’n Grand Slam ontneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2007/mar/18/sixnations2007.sixnations |title=Elvis is back and France are the kings |publisher=[[The Guardian]] |author=Michael Streeter |date=19 Maart 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In voorbereiding op die wêreldbeker tuis het ''Les Bleus'' onder andere twee wedstryde elk teen Nieu-Seeland en Engeland gespeel, met gemengde uitslae. Nietemin was die verwagtinge voor die afskop van die toernooi hoog. Tydens die openingswedstryd van die Rugbywêreldbeker 2007 het Argentinië Frankryk met 17–12 geklop, waardeur die gasheer nie meer die groep kon wen nie. Ná oorwinnings oor Namibië (die 87–10 was hul hoogste oorwinning in dié tyd), Ierland (met 25–3) en [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] het hulle nogtans die kwarteindstryd gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6990780.stm |title=France 87-10 Namibia |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=16 September 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In dié wedstryd het hulle teen die All Blacks te staan gekom en die groot gunstelinge met 20–18 verras. Hulle het egter in die halfeindstryd teen die verdedigende wêreldkampioen Engeland met 14–9 vasgeval. In die klein finale om die derde plek is Frankryk ’n tweede keer deur Argentinië (met 34–10) verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Derde eindstrydnederlaag en langdurige krisis === [[Lêer:RWC 2011 final FRA - NZL lineout.jpg|duimnael|Eindstryd van die [[Rugbywêreldbeker 2011]] tussen Frankryk en Nieu-Seeland]] [[Lêer:2015 Rugby World Cup, France vs. Romania (21048401024).jpg|duimnael|Frankryk teen Roemenië tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]]]] [[Lêer:Rugby France v Italy 2022 cropped.jpg|duimnael|Frankryk teen Italië tydens die Sesnasies 2022]] Marc Lièvremont het ná die wêreldbeker op eie bodem die nuwe nasionale afrigter van Frankryk geword.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.rugby365.fr/lievremont-aux-commandes-2152821.html |title=Lièvremont aux commandes |publisher=rugby365.fr |author=Thomas Mico |date=20 Julie 2011 |accessdate=21 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221101507/https://www.rugby365.fr/lievremont-aux-commandes-2152821.html |archive-date=21 Desember 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sowel in 2008 as in 2009 het Frankryk tydens die Sesnasies die derde plek behaal.<ref name="SNHistory" /> In Junie 2009 het hulle vir die eerste keer die Dave Gallaher-trofee omhoog gehou, nadat hulle die All Blacks weg geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.odt.co.nz/sport/rugby/all-blacks-beat-france-14-10-n1847qqo |title=All Blacks beat France 14-10 |publisher=Otago Daily Times |author=Hayden Meikle |date=25 Junie 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2010 het ''Les Bleus'' veral die skrum gedomineer, wat nie heeltemal met hul gewone benadering van die spel ooreengestem het nie. Met dié taktiek het hulle al die ander deelnemende spanne verslaan en ’n negende Grand Slam ingepalm.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.rugbyrama.fr/rugby/6-nations/2010/30-pour-un-grand-chelem_sto2261624/story.shtml |title=30 pour un grand chelem |publisher=rugbyrama.fr |date=20 Maart 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Frankryk het dié prestasie met ’n 12–10-oorwinning oor Engeland in die laaste wedstryd behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/england/7487203/Six-Nations-2010-France-12-England-10.html |title=France 12 England 10: match report |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Paul Ackford |date=30 Maart 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hul titelverdediging het die volgende jaar ná ’n 21–22-nederlaag teen Italië misluk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/sixnations/8378214/Italy-22-France-21-match-report.html |title=Italy 22 France 21: match report |publisher=[[Daily Telegraph]] |date=12 Maart 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Frankryk se veldtog tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland is deur onrus binne-in die span oorheers. Volgens berigte voor die toernooi het sowat 25 van die 30-spanlede oor die hoofafrigter Marc Lièvremont se benadering gekla.<ref name="Imanol postmortem">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/france/rugby/story/153440.html |title=Harinordoquy admits to French uprising |publisher=ESPNscrum |date=31 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die groepfase het Frankryk wenig indrukwekkende oorwinnings oor [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] en [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]], ’n verwagte nederlaag teen Nieu-Seeland, en ’n skoknederlaag teen Tonga gely. In dié stadium het Lièvremont die span in die media hewig gekritiseer en baie van sy spelers kwaad gemaak. Die [[agsteman]]veteraan Imanol Harinordoquy het Lièvremont openlik gekritiseer, omdat hy sy kritiek openbaar gemaak het pleks daarvan om dit met die span te bespreek.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/france/rugby/story/151169.html |title=Harinordoquy hits back at Lièvremont |publisher=ESPNscrum |date=4 Oktober 2011 |accessdate=17 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191117191540/http://en.espn.co.uk/france/rugby/story/151169.html |archive-date=17 November 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ondanks die nederlae het hulle tot die uitklopfase gevorder. Die spelers het teen dié tyd teen Lièvremont in opstand gekom, en Harinordoquy het vir die Franse rugbyverslaggewer ''Midi Olympique'' ná die toernooi vertel, dat “ons onsself van sy toesig moes bevry.”<ref name="Imanol postmortem" /> Die span het Engeland nogtans met 19–12 in die kwarteindstryd verslaan en op ’n omstrede manier Wallis met 9–8 in die halfeindstryd geklop, nadat die Walliese kaptein Sam Warburton met ’n rooi kaart van die veld gesit is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/15307018 |title=Wales 8–9 France |publisher=[[BBC]] |date=15 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/rugby-world-cup/8827806/Wales-8-France-9-match-report.html |title=Wales 8 France 9: match report |publisher=[[Daily Telegraph]] |date=15 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Franse het in die eindstryd bewonderenswaardige teenstanders gebly en naelskraap met 8–7 teen die gasheer Nieu-Seeland verloor,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> alhoewel hulle in die tweede helfte die spel meestal oorheers het; gevolglik het Frankryk vir die derde keer as naaswenner van ’n rugbywêreldbekertoernooi geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/15405316 |title=2011 Rugby World Cup final: New Zealand 8-7 France |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=23 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarna is [[Thierry Dusautoir]] deur die IRR as “speler van die jaar” benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/2002 |title=IRB Awards 2002 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Onder Lièvrement se opvolger Philippe Saint-André het ’n langdurige krisis begin, wat tot vandag toe aanhou. Onder andere het die Franse tydens die Sesnasies 2013 slegs die laaste plek behaal. Die grootste verrassing was hul 18–23-nederlaag teen Italië, die derde tot dusver.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/report/orquera-leads-italy-to-stunning-success-in-rome/#report |title=Orquera leads Italy to stunning success in Rome |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |date=3 Februarie 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Deur die jaar heen het hulle vier agtereenvolgende nederlae teen Nieu-Seeland gely, in 2014 is hulle drie keer agtereenvolgens deur Australië verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1051 |title=2013 France tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1054 |title=2013 New Zealand tour to Japan and Europe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1070 |title=2014 France tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland het Frankryk sy groepwedstryde teen Italië, Roemenië en Kanada gewen, maar sy wedstryd teen Ierland verloor, waardeur hulle die eerste plek in die groep se tabel misgeloop het. In die kwarteindstryd het hulle teen die verdedigende en latere kampioen Nieu-Seeland te staan gekom en is met 13–62 verneder.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná die teleurstellende wêreldbeker het Guy Novès die span begin afrig, maar hy het ook nie daarin geslaag om die afwaartse neiging om te keer nie. Onder hom het die Franse net een derde van hul wedstryde gewen (onder andere is hulle in 2017 in al vier die wedstryde teen Suid-Afrika verslaan), waarvolgens die FFR hom in Desember 2017 afgedank en met Jacques Brunel vervang het.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lequipe.fr/Rugby/Actualites/Xv-de-france-jacques-brunel-remplace-guy-noves-avec-fabien-galthie/861534 |title=XV de France : Jacques Brunel remplace Guy Novès, avec Fabien Galthié ? |publisher=L’Équipe |date=21 Desember 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Brunel se rekord was nie beter nie; onder andere het ''Les Bleus'' in 2018 al drie hul wedstryde teen Nieu-Seeland deels swak verloor, daarbenewens is hulle deur die andersins heeltemal swakker Fidjiane verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1425 |title=2018 France tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1432 |title=2018 Fiji tour to Europe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in [[Japan]] is Frankryk saam met Engeland en Argentinië in ’n sogenaamde “doodsgroep” geloot. Tydens die groepfase het hulle Argentinië, die VSA en Tonga verslaan en as gevolg van minder bonuspunte tweede in hul groep ná Engeland geëindig. Hul laaste groepwedstryd teen Engeland is net soos twee ander wedstryde weens [[tifoon]] Hagibis se verwoestinge afgelas en as ’n 0–0-gelykop geag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/49995604 |title=Rugby World Cup: Typhoon Hagibis forces England-France off; Scotland wait & Ireland play |publisher=[[BBC]] |date=10 Oktober 2019}}</ref> In die kwarteindstryd is Frankryk deur Wallis met 20–19 uitgeskakel, nadat hulle in die eerste helfte met 19–10 voorgeloop het. Sébastien Vahaamahina is kort ná die rustyd met ’n rooi kaart van die veld gesit, waarna Wallis die leisels oorgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/archive/2019/matches |title=Rugby World Cup 2019: Matches |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=27 Maart 2021}}</ref> [[Lêer:2023 Rugby World Cup – France vs New Zealand – 2.jpg|duimnael|Openingswedstryd van die Rugbywêreldbeker 2023 tussen die gasheer Frankryk en Nieu-Seeland]] Sedert die begin van 2020 word Frankryk deur Fabien Galthié afgerig en hy sal die span by ou suksesse laat aanknoop. Tydens die Sesnasies 2020, wat vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] eers in Oktober afgesluit kon word, het Frankryk die toernooititel slegs weens sy swakker punteverskil ná Engeland misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/54720100 |title=France 35–27 Ireland: England win Six Nations despite hosts sealing bonus-point win |publisher=[[BBC]] |author=Michael Morrow |date=31 Oktober 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die daaropvolgende Herfsnasiesbeker, wat pleks van die tradisionele [[eindjaarrugbytoetsreeks]] beslis is, het Frankryk die eindstryd gehaal, waar hulle deur Engeland geklop is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/55204300 |title=Autumn Nations Cup: England beat France in sudden death |publisher=[[BBC]] |author=Mike Henson |date=6 Desember 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2021 het die span ook die tweede plek behaal, dié keer ná Wallis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/rugby-union/2021/03/20/ireland-v-england-live-six-nations-2021-score-latest-updates/ |title=Tame England suffer third Six Nations defeat in comprehensive loss to Ireland |publisher=[[The Daily Telegraph]] |author=Gavin Mairs, Charles Richardson |date=20 Maart 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In November 2021 het hulle hul eerste oorwinning oor Nieu-Seeland in meer as twaalf jaar aangeteken, waarmee die Franse die Dave Gallaher-trofee vir ’n tweede keer ingepalm het, en [[Antoine Dupont]] is deur [[Wêreldrugby]] as “speler van die jaar” benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/2021 |title=World Rugby Awards 2021 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2021 midjaarrugbytoetsreeks]] het die Franse hul wegreeks teen die Wallabies met 1–2 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/wallabies-v-france-third-test-how-to-watch-chanel-live-blog-match-report-rugby-union-2021717 |title=Wallabies pull off famous win over France after Koroibete red card |publisher=[[Rugby Australia]] |author=Nathan Williamson |date=17 Julie 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2022 het die Franse in al vyf hul wedstryde onoorwonne gebly, waarmee hulle vir die eerste keer sedert 2010 met die titel weggestap en hul tiende Grand Slam aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/mar/19/france-england-six-nations-rugby-union-match-report |title=Antoine Dupont try sinks England and secures grand slam for France |publisher=[[The Guardian]] |date=19 Maart 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die daaropvolgende wegreeks in Japan en die [[2022 eindjaarrugbytoetsreeks]] het die Franse ook onoorwonne gebly.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://autumnnationsseries.com/report/penaud-and-jalibert-shine-as-france-finish-perfect-year-with-japan-win/#report |title=Penaud and Jalibert shine as France finish perfect year with Japan win |publisher=Autumn Nations Series |date=20 November 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2023 het hulle weer die tweede plek behaal, dié keer ná die Iere, teen wie hulle hul enigste nederlaag gely het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/mar/21/six-nations-2023-verdict-rugby-union |title=Six Nations verdict: dominant Ireland and super Dupont take the plaudits |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=21 Maart 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Weens hul uitstekende prestasies is die Franse in 2023 as Laureus se “span van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2023 |title=Laureus World Sports Awards 2023 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Frankryk was gasheer van die [[Rugbywêreldbeker 2023]], waar hulle vanweë hul goeie prestasies in die onlangse jare as een van die gunstelinge op die titel beskou is. In die openingswedstryd het die Franse die medegunsteling Nieu-Seeland hul grootste nederlaag in dié tyd tydens ’n toernooi en hul eerste in die groepfase toegedien (met 27–13). In die daaropvolgende groepwedstryd het die reserwespan teen Uruguay ietwat gesukkel (met 27–12). Daarna kon hulle teen Namibië hul grootste oorwinning in dié tyd aanteken (met 96–0) en teen Italië hul maklikste oorwinning oor dié teenstander (met 60–7). In die groepwedstryd teen Namibië het die sleutelspeler en kaptein [[Antoine Dupont]] egter ’n kake- en wangbeenfraktuur opgedoen, waarvolgens sy verskyning in die kwarteindstryd teen Suid-Afrika twyfelagtig was. In dié wedstryd het die gasheer teen die verdedigende en nuwe wêreldkampioen naelskraap met 28–29 vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/881295/france-rugby-world-cup-2023-review |title=France: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=17 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2024 het die Franse net soos in die vorige jaar die tweede plek ná Ierland behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/rugby-union/2024/03/08/six-nations-championship-2024-when-how-to-watch/ |title=Six Nations 2024 results: Final standings as Ireland crowned champions |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Will Conroy |date=16 Maart 2024 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Een jaar later het die span sy 27ste algehele titel ingepalm, maar die Grand Slam ná ’n naelskraapse nederlaag teen Engeland misgeloop. [[Louis Bielle-Biarrey]] het met sy agtste drie ’n nuwe rekord opgestel.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lequipe.fr/Rugby/Actualites/La-france-domine-l-ecosse-et-remporte-le-tournoi-des-6-nations/1547141 |title=La France domine l'Écosse et remporte le Tournoi des 6 Nations |publisher=L’Équipe |author=Laurent Campistron |date=15 Maart 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 2026 het die Franse tydens die Sesnasies hulle titel suksesvol ná ’n naelskraapse 48–46-oorwinning oor Engeland in die laaste wedstryd verdedig. Daarby het Bielle-Biarrey sy eie vorige rekord oortref en nege drieë gedruk.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.eurosport.fr/rugby/6-nations/2026/tournoi-des-six-nations-2026-le-meilleur-ailier-du-monde-il-marche-sur-les-traces-dantoine-dupont-louis-bielle-biarrey-na-aucune-limite_sto23280969/story.shtml |title=Tournoi des Six Nations 2026 – "Le meilleur ailier du monde", "il marche sur les traces d'Antoine" Dupont : Louis Bielle-Biarrey n'a aucune limite |publisher=Eurosport |author=Paul Citron |date=15 Maart 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:Logo XV de france.JPG|duimnael|links|Trui van die Franse rugbyspan tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] met die tradisionele hoenderhaan op]] {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 180 | header = | image1 = France tshirt museumrugby 1910.jpg | alt1 = | caption1 = Frankryk se rugbytrui in 1910, met die Galliese haan en die USFSA se twee ringe op | image2 = Rugby France shirt - 2007.jpg | alt2 = | caption2 = Frankryk se trui tydens die Rugbywêreldbeker 2007 | footer = }} Tot in 1912 was die trui van die Franse span wit met twee ringe (die simbool van ''Union des Sociétés Françaises de Sports Athlétiques'', die destydse beheerliggaam van die meeste sportsoorte in Frankryk). Nadat Frankryk sy eerste wedstryd teen Skotland in 1911 gewen het, het die Franse kaptein Marcel Communeau voorgestel dat die span die ''coq gaulois'' (Galliese haan), ’n historiese embleem van Frankryk, as sy simbool gebruik.<ref>{{fr}} {{cite web |url=http://rugby-nomades.qc.ca/info-nomades/histoire_1911.php |title=2 janvier 1911 : la naissance d'une Nation |publisher=Rugby Nomades |accessdate=20 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070920174513/http://rugby-nomades.qc.ca/info-nomades/histoire_1911.php |archive-date=20 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Galliese haan is waarskynlik deels gekies omdat dit as ’n trotse en dapper dier beskou word wat soms aggressief kan word; dit is egter reeds vroeër deur Franse spanne as ’n simbool gebruik – ’n voormalige [[sokker]]speler, Jean Rigal, het reeds in Mei 1910 ’n trui met dié simbool gedra.<ref>{{fr}} {{cite web |url=http://crdp.ac-bordeaux.fr/rugby/arts/5-01-02.pdf |title=Le coq dans le sport |publisher=Crdp.ac-bordeaux.fr |accessdate=15 Augustus 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815164225/http://crdp.ac-bordeaux.fr/rugby/arts/5-01-02.pdf |archive-date=15 Augustus 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die kenteken was oorspronklik wit en rooi, maar dit is ná 1945 in ’n veelkleurige, geborduurde beeld verander, en is sedert 1970 goud.<ref>{{fr}} {{cite web |url=http://crdp.ac-bordeaux.fr/rugby/arts/5-01-01.pdf |title=Le coq sportif |publisher=Crdp.ac-bordeaux.fr |accessdate=14 Junie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614043732/http://crdp.ac-bordeaux.fr/rugby/arts/5-01-01.pdf |archive-date=14 Junie 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Franse rugbyspan se simbool het gewild geword, en is later deur die Franse afvaardiging by die [[Olimpiese Somerspele 1920]] gebruik, waar die haan op vyf Olimpiese ringe geplaas is.<ref>{{fr}} {{cite web |url=http://www.museedusport.fr/histoire_objet.php |title=Ecusson en forme de coq, devenu emblème national |publisher=Musee du Sport |accessdate=10 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010023538/http://www.museedusport.fr/histoire_objet.php |archive-date=10 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die haan het sedertdien ’n bekende simbool van Franse sportspanne geword. Na Franse spelers word soms as ''les coqs'' (“die hane”) verwys en party Franse ondersteuners laat voor wedstryde hane op die speelveld rondloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2006/03/0302_060302_france_birdflu_2.html |title=Bird Flu Strikes at French Identity, Cuisine |publisher=[[National Geographic Society|National Geographic]] |author=James Owen |date=2 Maart 2006 |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303174041/http://news.nationalgeographic.com/news/2006/03/0302_060302_france_birdflu_2.html |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Franse rugbyspan dra gewoonlik blou truie, wit broeke, en rooi sokkies, die kleure van die [[Vlag van Frankryk|nasionale vlag]], en hulle word dus ''les tricolores'' (“die driekleuriges”) genoem. Aangesien die Franse span nou veral blou truie dra, word na die span, net soos baie ander Franse sportspanne, dikwels as ''les Bleus'' (“die bloues”) verwys. As die trui met dié van hul teenstanders ooreenstem – soos in wedstryde teen Argentinië, Skotland en Italië – dra Franse spelers wit. Vir die Rugbywêreldbeker 2007 is nuwe truie ontwerp, waarvan een donkerblou is. In Junie 2011 het hulle ’n ander trui bekend gestel met ’n blou hemp, blou broeke en blou sokkies vir hul tuistrui en ’n wit trui, wit broeke en wit sokkies vir hul wegtrui. In 2011 het die Franse Rugbyfederasie (FFR) aangekondig dat Adidas vir ’n tydperk van ses jaar hul nuwe vennoot sou wees, en die vervaardiging van die Franse nasionale rugbytrui van 1 Julie 2012 tot op 30 Junie 2018 sou oorneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyshirts.net/france-adidas-rugby-deal-5607.html |publisher=RugbyShirts.net |title=France into adidas for International Rugby from 2012 |date=9 Julie 2012 |accessdate=22 Februarie 2013 |archive-url=https://archive.is/20130222010308/http://rugbyshirts.net/france-adidas-rugby-deal-5607.html |archive-date=22 Februarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Van Julie 2018 af is die trui vir ’n tydperk van ses jaar deur die Franse uitruster [[Le Coq Sportif]] vervaardig.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lefigaro.fr/sports/rugby/xv-de-france/fil-info/le-coq-sportif-equipementier-du-xv-de-france-des-2018-862857 |title=Le Coq Sportif nouvel équipementier du XV de France à partir de 2018 |publisher=Le Figaro |date=6 Junie 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.midi-olympique.fr/breve/30188-xv-france-coq-sportif-remporte-sa-finale |title=XV de France : Le coq sportif remporte sa finale |publisher=Midi olympique |date=3 Junie 2017 |accessdate=4 Junie 2017}} {{dooie skakel}}</ref> In 2024 het die Duitse uitruster Adidas vir vier jaar as truiverskaffer teruggekeer.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lequipe.fr/Rugby/Actualites/Adidas-sera-l-equipementier-des-equipes-de-france-de-rugby-a-partir-de-2024/1402863 |title=Adidas sera l'équipementier des équipes de France de rugby à partir de 2024 |publisher=L’Équipe |date=15 Junie 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Onder die nuwe voorsitterskap van president Bernard Laporte het die federasie beoog om die trui aan ’n borg te verhuur. Die FFR het op 24 Januarie 2017 bekend gemaak dat hulle met die bemarking van die trui begin het. In Februarie dieselfde jaar is besluit om die trui te gebruik om Frankryk se aansoek vir die Rugbywêreldbeker 2023 deur ''#France2023'' op die voorkant van die trui te ondersteun.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.letelegramme.fr/sports/rugby/spanequipe-de-francespan-une-publicite-sur-le-maillot-pour-la-coupe-du-monde-2023-2925870.php |title=Équipe de France. Une publicité sur le maillot... pour la Coupe du monde 2023 |publisher=Le Télégramme |date=9 Februarie 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Maart 2017 het die Groupe Altrad sy ondersteuning vir Frankryk se bod getoon en die maatskappy se kenteken is by die ''#France2023'' op die Franse trui bygevoeg. Die groep het die eerste private maatskappy geword wat op ’n Franse nasionale trui verskyn het. Ná Frankryk se suksesvolle aansoek vir die Rugbywêreldbeker 2023 het Groupe Altrad ’n verdrag met die FFR onderteken en hul kenteken verskyn nou alleenlik op die truie.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.rugbyrama.fr/rugby/6-nations/2017/xv-de-france-le-nouveau-maillot-des-bleus-avec-le-logo-altrad_sto6084155/story.shtml |title=XV de France – Le nouveau maillot des Bleus avec le logo Altrad |publisher=Rugbyrama |date=7 Maart 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Truiverskaffers en -borge == Sedert 1970 het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" ! Tydperk !! Verskaffer !! Borg |- | 1970–1975 ||style=text-align:left| [[Le Coq Sportif]] ||rowspan=8| — |- | 1976–1979 ||style=text-align:left| [[Adidas]] |- | 1980–1986 ||style=text-align:left| Le Coq Sportif |- | 1985–1986 ||style=text-align:left| [[Nike (maatskappy)|Nike]] |- | 1986–1998 ||style=text-align:left| Adidas |- | 1998–2012 ||style=text-align:left| Nike |- | 2012–2017 ||style=text-align:left| Adidas |- | 2017–2018 ||style=text-align:left| Adidas |- | 2018–2024 ||style=text-align:left| Le Coq Sportif ||rowspan=2|Groupe Altrad |- | 2024–2028 ||style=text-align:left| Adidas |} == Tuisstadions == [[Lêer:07-09-07 Cérémonie d'ouverture (33).jpg|duimnael|Openingseremonie van die [[Rugbywêreldbeker 2007]] op die [[Stade de France]] in [[Saint-Denis, Seine-Saint-Denis|Saint-Denis]], naby [[Parys]]]] Net soos ander vername rugbylande soos Argentinië, Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika beskik Frankryk oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Franse gebruik vir hul toetse eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Frankryk. Wedstryde tydens die Sesnasies en vorige toernooie word egter altyd in die metropolitaanse gebied van Parys gehou. Voorheen het Frankryk sy internasionale wedstryde in stadions soos [[Parc des Princes]] en [[Stade Olympique Yves-du-Manoir|Stade Olympique de Colombes]], albei in Parys, gespeel.<ref>{{en}} {{cite journal |url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/p/pod/dod-idx?c=wsfh;idno=0642292.0035.014 |title=Crowd Control: Transforming Stadium Spectatorship in Interwar France |journal=Proceedings of the Western Society for French History |author=Rob Lewis |year=2007 |volume=35 |pages=219–232}}</ref> Die [[Stade Olympique Yves-du-Manoir|Stade Olympique de Colombes]] was die hoofstadion tydens die [[Olimpiese Somerspele 1924]], waartydens ook rugby aangebied is.<ref name="olympics" /> Sedert die Franse nasionale rugbyspan aan die einde van 1997 die Parc des Princes verlaat het, dien [[Stade de France]] in [[Saint-Denis, Seine-Saint-Denis|Saint-Denis]] as hul tuisstadion, en hier speel Frankryk ook sy tuiswedstryde tydens die jaarlikse Sesnasies-toernooi. Dit het ’n kapasiteit van 80&nbsp;000.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rbs6nations.com/stadium_france.htm |title=Stade de France |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=23 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323115906/http://www.rbs6nations.com/stadium_france.htm |archive-date=23 Maart 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sedert 2005 het Frankryk ook tuiswedstryde in ’n aantal ander stadions dwarsdeur die land gespeel: [[Stade Chaban-Delmas]] in [[Bordeaux]], [[Stade Pierre-Mauroy|Grand Stade Lille Métropole]] (nou bekend as Stade Pierre-Mauroy) in [[Villeneuve-d'Ascq]], [[Stade de Gerland]] in [[Lyon]], [[Stade Vélodrome]] in [[Marseille]], [[Stade de la Mosson]] in [[Montpellier]], [[Stade de la Beaujoire]] in [[Nantes]], [[Stade Auguste Bonal]] in [[Montbéliard]], [[Stadium Municipal (Toulouse)|Stadium Municipal]] in [[Toulouse]] en [[U Arena]] in [[Nanterre]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/france/gamesplayed/ |title=Games played by France |publisher=rugbydata.com |accessdate=29 Augustus 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180829125606/http://www.rugbydata.com/france/gamesplayed/ |archive-date=29 Augustus 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Junie 2012 het die FFR planne vir ’n nuwe rugbystadion in [[Évry, Essonne|Évry]], sowat 25&nbsp;km suid van Parys, bekend gemaak. Na verwagting sou die boukoste sowat 600&nbsp;miljoen&nbsp;€ beloop en die kapasiteit sou omtrent 82&nbsp;000 wees. Sy voltooiing was oorspronklik vir 2017 beplan,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/france/9365481/French-rugby-federation-chooses-new-82000-seater-stadium-south-of-Paris.html |title=French rugby federation chooses new 82,000-seater stadium south of Paris |publisher=The Telegraph |date=29 Junie 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> maar dit is later na 2021 of 2022 uitgestel.<ref>{{fr}} {{cite web |url=http://grandstaderugby.fr/le-stade/les-dates-cles/ |title=Le Stade: Les dates clés |publisher=[[Franse Rugbyfederasie]] |accessdate=24 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024144722/http://grandstaderugby.fr/le-stade/les-dates-cles/ |archive-date=24 Oktober 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Desember 2016 het FFR die stadionprojek amptelik laat vaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/news/12508/10695930/the-french-rugby-federation-abandon-plans-for-new-stadium |title=The French rugby federation abandon plans for new stadium |publisher=Sky Sports |author=Charlotte Bates |date=14 Desember 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Rugbywêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1991|Rugbywêreldbeker 1999|Rugbywêreldbeker 2007|Rugbywêreldbeker 2023}} [[Lêer:2007 Rugby Final England medals.jpg|duimnael|Die Stade de France-stadion net nadat die eindstryd van die Rugbywêreldbeker 2007 gespeel is]] Gedurende die Rugbywêreldbeker 1991 is wedstryde van Groep D (wat Frankryk ingesluit het) regdeur Frankryk aangebied, insluitende [[Béziers]], [[Bayonne]], [[Grenoble]], [[Toulouse]], [[Brive]] en [[Agen]]. Beide Parc des Princes en Stadium Municipal het ook een kwarteindstryd gehuisves.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.worldcupweb.com/WCrugby/1991.asp |title=1991 Rugby World Cup Results |publisher=worldcupweb.com |accessdate=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928025833/http://www.worldcupweb.com/WCrugby/1991.asp |archive-date=28 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Groep C-wedstryde tydens die Rugbywêreldbeker 1999 is regdeur Frankryk aangebied: Béziers, [[Bordeaux]] en Toulouse. ’n Tweede groepwedstryd is in [[Stade Félix-Bollaert]] gehuisves een een kwarteindstryd is op die Stade de France gehou; albei was ook 2007-stadions. Gedurende die Rugbywêreldbeker 2007 het Frankryk as die nominale gasheer opgetree en tydens dié toernooi is tien stadions dwarsdeur die land gebruik ([[Cardiff]] in Wallis en [[Edinburg]] in Skotland het ook enkele wedstryde aangebied).<ref name=wcvenues>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyworldcup.com/destinationFrance/index.html |title=Destination France |publisher=rugbyworldcup.com |accessdate=27 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071027111553/http://www.rugbyworldcup.com/destinationFrance/index.html |archive-date=27 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Van die Franse stede wat wedstryde gehuisves het, sluit in Bordeaux (Stade Chaban-Delmas), [[Lens, Pas-de-Calais|Lens]] (Stade Félix-Bollaert), Lyon (Stade Gerland), [[Marseille]] (Stade Vélodrome), [[Montpellier]] (Stade de la Mosson), [[Nantes]] (Stade de la Beaujoire), Parys (Stade de France, Saint-Denis en Parc des Princes), [[Saint-Étienne]] ([[Stade Geoffroy-Guichard]]) en [[Toulouse]] (Stadium Municipal).<ref name="wcvenues" /> Die eindstryd is op Stade de France beslis. Hulle het in 2023 weer as gasheer opgetree; dit was die vierde rugbywêreldbekertoernooi waartydens Franse rugbystadions gebruik is. == Toetswedstryde == [[Lêer:France IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Frankryk se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Frankryk het 465 van sy 834 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 55,76%. Frankryk se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=9;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – France |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | align="left" | {{ARGru}} || 56 || 40 || 15 || 1 || 71,43 |- | align="left" | {{AUSru}} || 54 || 23 || 29 || 2 || 42,59 |- | align="left" | {{BILru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | align="left" | {{GERru}} || 16 || 14 || 2 || 0 || 87,50 |- | align="left" | {{ENGru}} || 113 || 45 || 61 || 7 || 39,82 |- | align="left" | {{FIJru}} || 12 || 11 || 1 || 0 || 91,67 |- | align="left" | {{GEOru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{IRLru}} || 105 || 61 || 37 || 7 || 58,10 |- | align="left" | {{ITAru}} || 51 || 47 || 3 || 1 || 92,16 |- | align="left" | {{CIVru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{JPNru}} || 9 || 8 || 0 || 1 || 88,89 |- | align="left" | {{CANru}} || 9 || 8 || 1 || 0 || 88,89 |- | align="left" | {{NAMru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{NZLru}} || 68 || 15 || 52 || 1 || 22,06 |- | align="left" | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{ROMru}} || 52 || 42 || 8 || 2 || 80,77 |- | align="left" | {{SAMru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{SCOru}} || 105 || 61 || 41 || 3 || 58,10 |- | align="left" | {{RSAru}} || 47 || 12 || 29 || 6 || 25,53 |- | align="left" | {{TGAru}} || 6 || 4 || 2 || 0 || 66,67 |- | align="left" | {{CZEru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{URUru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{USAru}} || 9 || 7 || 2 || 0 || 77,78 |- | align="left" | {{WALru}} || 106 || 52 || 51 || 3 || 49,06 |- | align="left" | {{ZIMru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''834''' || '''465''' || '''335''' || '''34''' || '''55,76''' |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur die [[Franse Rugbyfederasie]] (FFR) nieerkende wedstryde teen nielede het vir ’n lang tydperk nie die volle status van toetswedstryde geniet nie – selfs nie terugwerkend nie. Die wedstryde tydens die ''Victory Internationals'' word nie as toetswedstryde beskou nie, die meeste wedstryde tydens die Europese Nasiesbeker, wat oorwegend deur die tweede span gespeel is, word ook nie as sulks erken nie. == Wedywering met ander nasionale spanne == [[Lêer:ParcdesPrincesParisFrance-NouvelleZélande1906.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Frankryk en Nieu-Seeland op 1 Januarie 1901 in [[Parys]]]] [[Lêer:Frace england first rugby 1906.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Engeland en Frankryk op 22 Maart 1906 in Parys]] Frankryk en Engeland het tot dusver in 113 toetswedstryde ontmoet, waarvan Engeland 61 gewen het en Frankryk 45, met sewe gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver vyf keer ontmoet; Engeland het drie keer gewen en Frankryk twee keer. Wedstryde tussen albei spanne word deur die pers en die ondersteuners in albei lande ''Le Crunch'' genoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/570281 |title=Le Crunch: What is it? Where is it? And who wins it? |publisher=[[Rugbywêreldbeker]] |date=10 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Veral tydens rugbywêreldbekertoernooie is Engeland en Frankryk die suksesvolste spanne van die Noordelike Halfrond. Albei spanne het amper afwisselend die eindstryd behaal (net in 1995, 2015 en 2023 het spanne van die Suidelike Halfrond die [[Webb Ellis-beker]] beslis). Engeland het tot dusver in vier eindstryde gespeel, terwyl Frankryk tot dusver in drie eindstryde gespeel het, gedurende altesaam tien rugbywêreldbekertoernooie. Albei spanne beskik ook oor die finansieel sterkste ligas ter wêreld (die Engelse Premierskap en die Franse Top 14). Net soos die ander rugbylande van die Noordelike Halfrond handhaaf Frankryk ’n wedywering met die groot spanne van die Suidelike Halfrond. Eweneens het Frankryk tydens al sy eindstrydverskynings teen spanne van die Suidelike Halfrond te staan gekom (twee keer teen die All Blacks en een keer teen die Wallabies). Teen die All Blacks het Frankryk die eindstryde van 1987 en 2011 beslis, maar geen gewen nie. In 1999 het hulle teen die Wallabies gespeel en is ook verslaan. Die Springbokke het Frankryk gedurende wêreldbekertoernooie twee keer ontmoet: in 1995 is hulle in die kwarteindstryd deur die gasheer verslaan en in 2023 het hulle in die kwarteindstryd teen die verdedigende en latere wêreldkampioen verloor. Teen die All Blacks het Frankryk gedurende wêreldbekertoernooie tot dusver agt wedstryde gespeel, waarvan Frankryk die halfeindstryd in 1999 en die kwarteindstryd in 2007 teen die gunsteling Nieu-Seeland gewen het. Teen die Wallabies is hul wenrekord meer gebalanseerd: Van tot dusver vier wedstryde het albei spanne twee elk gewen. == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:Coupe du monde rugby - tour Eiffel.JPG|duimnael|upright|Die Paryse [[Eiffeltoring]] tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] Frankryk het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en tydens drie toernooie die eindstryd gehaal, maar teen Nieu-Seeland (in 1987), Australië (in 1999) en weer Nieu-Seeland (in 2011) verloor. Daarmee is Frankryk die tweede mees suksesvolle span van die Noordelike Halfrond, net na Engeland wat die [[Webb Ellis-beker]] tot dusver een keer omhoog gehou het. Tydens die eerste Rugbywêreldbeker 1987 in Australië en Nieu-Seeland het Frankryk die eindstryd gemaak, maar hulle is deur Nieu-Seeland maklik verslaan. Tydens die tweede Rugbywêreldbeker 1991 in die destydse Vyfnasies is Frankryk in die kwarteindstryd deur Engeland uitgeskakel. In 1995 het Frankryk die halfeindstryd behaal, maar hulle is deur die gasheer en latere kampioen Suid-Afrika geklop, in die daaropvolgende klein finale om die derde plek het hulle Engeland verslaan. Tydens die Rugbywêreldbeker 1999, wat eweneens in die destydse Vyfnasies aangebied is, het Frankryk ná ’n sterk optrede teen Nieu-Seeland weer die eindstryd behaal, maar hulle is dié keer deur Australië verslaan. In 2003 is Frankryk in die halfeindstryd deur die latere kampioen Engeland geklop en is ook in die klein finale om die derde plek deur Nieu-Seeland maklik verslaan. Die Rugbywêreldbeker 2007 tuis het met ’n verrassende nederlaag teen sterk Argentyne afgeskop, maar Frankryk het nogtans die halfeindstryd behaal, waar hulle deur Engeland verslaan is; in die klein finale om die derde plek is hulle weereens deur Argentinië geklop. In 2011 het Frankryk ten spyte van die span se weerstand teen die nasionale afrigter die eindstryd behaal, maar hulle is naelskraap deur die gasheer Nieu-Seeland verslaan. Tydens die Rugbywêreldbeker 2015 is Frankryk in die kwarteindstryd deur die verdedigende en latere kampioen Nieu-Seeland maklik uitgeskakel. Tydens die Rugbywêreldbeker 2019 het Frankryk sy oorwinning in die kwarteindstryd teen Wallis uit die hand gegee en is naelskraap verslaan. Tydens die Rugbywêreldbeker 2023 is die gasheer in die kwarteindstryd naelskraap deur die verdedigende en latere wêreldkampioen Suid-Afrika uit die toernooi geskakel. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Naaswenner |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Kwarteindrondte |- style="background:#FFDAB9;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Derde plek |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Naaswenner |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Vierde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Vierde plek |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Naaswenner |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Vyfnasies / Sesnasies === [[Lêer:AAT Murrayfield.jpg|duimnael|upright|Tydens die Sesnasies-toernooi ding onder andere Frankryk en Skotland om die Auld Alliance-trofee mee]] Frankryk se enigste jaarlikse toernooi is die Sesnasies-toernooi waar hulle teen vyf ander Europese lande speel: Engeland, Ierland, Italië, Skotland en Wallis. Die Sesnasies het begin as die Tuisnasies-toernooi in 1883 en Frankryk het in 1910 by hulle aangesluit om sodoende die Vyfnasies te vorm. In 1932 is Frankryk weens beweerde professionaliteit in die destydse amateursport uit die toernooi gesit, maar het in 1947 weer by dié toernooi aangesluit. Hulle het die toernooi in 1954 vir die eerste keer gewen en die titel met beide Engeland en Wallis gedeel. In die volgende seisoen het Frankryk die titel weer met Wallis gedeel en in 1959 vir die eerste keer alleenlik ingepalm. Die span se langste tussenpose in titels was 37 jaar (1910–1954).<ref name="SNHistory" /> As deel van die Sesnasies-toernooi ding Frankryk sedert 2007 met Italië om die Giuseppe Garibaldi-trofee, sedert 2018 met Skotland om die Auld Alliance-trofee<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part One |publisher=ESPNscrum |date=29 Oktober 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190107/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en sedert 2026 met Ierland om die Solidarity-trofee mee.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.rugbyrama.fr/2026/02/02/6-nations-2026-un-nouveau-trophee-recompensera-les-vainqueurs-des-france-irlande-13203703.php |title=6 Nations 2026. Un nouveau trophée récompensera les vainqueurs des France-Irlande |publisher=Rugbyrama |author=Tristan Failler |date=2 Februarie 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Oor die hele geskiedenis van die toernooi heen is Frankryk die derde suksesvolste land, hulle het nege kampioenskappe minder as Engeland ingepalm. Daar moet egter in ag geneem word dat Frankryk in 34 toernooie minder as die Tuisnasies deelgeneem het. Frankryk het ook bykans dieselfde aantal toernooie gewen waaraan hulle deelgeneem het as Engeland oor dieselfde tydperk heen; Frankryk is ook die suksesvolste span in die naoorlogse tydperk (1945–hede). Frankryk het die titel tot dusver 20 keer gewen en die kampioenskap agt keer gedeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/tournaments/rugby-six-nations/six-nations-winners-106318 |title=Six Nations Winners List |publisher=Rugby World |author=Ryan Dabbs |date=16 Maart 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hulle het tot dusver met tien Grand Slams weggestap. Die wedstryde tussen Engeland en Frankryk word dikwels “Le Crunch” genoem.<ref>{{en}} ''The Irish Times'', 27 Mei 1981, bl. 27.</ref> * 20 ongedeelde titels (1959, 1961, 1962, 1967, 1968, 1977, 1981, 1987, 1989, 1993, 1997, 1998, 2002, 2004, 2006, 2007, 2010, 2022, 2025, 2026) * 8 gedeelde titels (1954, 1955, 1960, 1970, 1973, 1983, 1986, 1988) * 10 Grand Slams (1968, 1977, 1981, 1987, 1997, 1998, 2002, 2004, 2010, 2022) {{Sesnasiesoorwinnings}} === Ander toetswedstryde === [[Lêer:Rugby1.jpg|duimnael|Die Trophée des Bicentenaires]] Gedurende die amateurtydperk het Frankryk maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Frankryk getoer. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond en ander spanne buite die Sesnasies-toernooi tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Frankryk na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree Frankryk as gasheer op. As deel daarvan ding Frankryk sedert 1989 met Australië om die Trophée des Bicentenaires (geskenk ter geleentheid van die tweede eeufees van die [[Franse Rewolusie]]) en sedert 2000 teen Nieu-Seeland om die Dave Gallaher-trofee (genoem na David “Dave” Gallaher, die kaptein van die “Original All Blacks” van 1905/06, wat tydens die Eerste Wêreldoorlog in Frankryk gesneuwel het) mee.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part Two |publisher=ESPNscrum |date=5 November 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190101/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Olimpiese Spele === Frankryk het drie keer aan Olimpiese rugbytoernooie deelgeneem. Hulle is een keer as Olimpiese kampioen gekroon en twee keer in die eindstryd verslaan (in albei gevalle deur die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]]).<ref name="olympics" /> * [[Olimpiese Somerspele 1900|1900]]: '''Olimpiese kampioen''' * [[Olimpiese Somerspele 1920|1920]]: Naaswenner * [[Olimpiese Somerspele 1924|1924]]: Naaswenner === Europese Nasiesbeker === Die Franse nasionale span het tussen 1935 en 1954 aan die [[Europese Rugbykampioenskap|Europese Nasiesbeker]] deelgeneem en gedurende dié tydperk al die ses toernooie gewen. Aansluitend het die Franse beheerliggaam vanaf 1965 net met die reserwespan ''France A'' aan die Europese Nasiesbeker deelgeneem – met uitsondering van die wedstryde teen die hoër gekeurde span [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] – en tot hul uiteindelike onttrekking in 1997 nog 20 titels gewen. * Titeloorwinnings deur die nasionale span (6): 1935, 1936, 1937, 1938, 1952, 1954 * Titeloorwinnings deur ''France A'' (20): 1965/66, 1966/67, 1967/68, 1969/70, 1970/71, 1971/72, 1972/73, 1973/74, 1975/76, 1977/78, 1978/1979, 1979/80, 1981/82, 1983/84, 1984/85, 1985–1987, 1987–1989, 1989/90, 1990–1992, 1992–1994 === Mediterreense Spele === Tot op hede is tydens Mediterreense Spele vier rugbytoernooie aangebied. Die Franse nasionale span het aan al die toernooie deelgeneem en gedurende dié tydperk al die vier toernooie gewen. * Titeloorwinnings (4): 1955, 1979, 1983, 1993 == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Franse gevorm span tydens die [[Sesnasies-toernooi]] 2026:<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.ffr.fr/actualites/xv-de-france/xv-de-france-masculin-le-groupe-pour-preparer-le-tournoi-des-six-nations-2026 |title=XV de France masculin : Le groupe pour préparer le Tournoi des Six Nations 2026 |publisher=[[Franse Rugbyfederasie]] |date=26 Januarie 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(arrières)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Thibault Daubagna]] || [[Skrumskakel]] || [[Section Paloise|Pau]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Antoine Dupont]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Skrumskakel || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 59 |- | [[Baptiste Serin]] || Skrumskakel || [[RC Toulon|Toulon]] || style="text-align:center" | 46 |- | [[Matthieu Jalibert]] || [[Losskakel]] || [[Union Bordeaux Bègles|Bordeaux Bègles]] || style="text-align:center" | 35 |- | [[Ugo Seunes]] || Losskakel || [[Racing 92]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Fabien Brau-Boirie]] || [[Senter]] || [[Section Paloise|Pau]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Nicolas Depoortère]] || Senter || [[Union Bordeaux Bègles|Bordeaux Bègles]] || style="text-align:center" | {{0}}7 |- | [[Kalvin Gourgues]] || Senter || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Yoram Moefana]] || Senter || [[Union Bordeaux Bègles|Bordeaux Bègles]] || style="text-align:center" | 36 |- | [[Noah Nene]] || Senter || [[Stade Français]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Théo Attissogbe]] || [[Vleuel]] || [[Section Paloise|Pau]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Louis Bielle-Biarrey]] || Vleuel || [[Union Bordeaux Bègles|Bordeaux Bègles]] || style="text-align:center" | 22 |- | [[Gaël Dréan]] || Vleuel || [[RC Toulon|Toulon]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Aaron Grandidier-Nkanang]] || Vleuel || [[Section Paloise|Pau]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Grégoire Arfeuil]] || [[Heelagter]] || [[Section Paloise|Pau]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Romain Buros]] || Heelagter || [[Union Bordeaux Bègles|Bordeaux Bègles]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Thomas Ramos]] || Heelagter || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 47 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(avants)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Maxime Lamothe]] || [[Haker]] || [[Union Bordeaux Bègles|Bordeaux Bègles]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Julien Marchand]] || Haker || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 48 |- | [[Peato Mauvaka]] || Haker || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 42 |- | [[Dorian Aldegheri]] || [[Stut]] || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 23 |- | [[Uini Atonio]] || Stut || [[Stade Rochelais|La Rochelle]] || style="text-align:center" | 68 |- | [[Cyril Baille]] || Stut || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 57 |- | [[Georges-Henri Colombe]] || Stut || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Jean-Baptiste Gros]] || Stut || [[RC Toulon|Toulon]] || style="text-align:center" | 40 |- | [[Régis Montagne]] || Stut || [[ASM Clermont Auvergne|Clermont]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Rodrigue Neti]] || Stut || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Dany Priso]] || Stut || [[RC Toulon|Toulon]] || style="text-align:center" | 18 |- | [[Tevita Tatafu]] || Stut || [[Aviron Bayonnais|Bayonne]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Hugo Auradou]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Section Paloise|Pau]] || style="text-align:center" | 10 |- | [[Joshua Brennan]] || Slot || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Thibaud Flament]] || Slot || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 34 |- | [[Mickaël Guillard]] || Slot || [[Lyon Olympique Universitaire|Lyon]] || style="text-align:center" | 13 |- | [[Emmanuel Meafou]] || Slot || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 11 |- | [[Tom Staniforth]] || Slot || [[Castres Olympique|Castres]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Cameron Woki]] || Slot || [[Union Bordeaux Bègles|Bordeaux Bègles]] || style="text-align:center" | 31 |- | [[Paul Boudehent]] || [[Losvoorspeler]] || [[Stade Rochelais|La Rochelle]] || style="text-align:center" | 21 |- | [[François Cros]] || Losvoorspeler || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 39 |- | [[Alexandre Fischer]] || Losvoorspeler || [[Aviron Bayonnais|Bayonne]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Oscar Jégou]] || Losvoorspeler || [[Stade Rochelais|La Rochelle]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Anthony Jelonch]] || Losvoorspeler || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 35 |- | [[Temo Matiu]] || Losvoorspeler || [[Union Bordeaux Bègles|Bordeaux Bègles]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Lenni Nouchi]] || Losvoorspeler || [[Montpellier Hérault Rugby|Montpellier]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Charles Ollivon]] || Losvoorspeler || [[RC Toulon|Toulon]] || style="text-align:center" | 48 |- | [[Alexandre Roumat]] || Losvoorspeler || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 10 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Jo Maso.JPG|duimnael|upright|Jo Maso (2011)]] [[Lêer:Pierre Villepreux.jpg|duimnael|upright|Pierre Villepreux (1978)]] [[Lêer:Fabien Pelous - Moudenc's rallye, Toulouse town election, 2008 - 1295.jpg|duimnael|upright|Fabien Pelous (2008)]] [[Lêer:Serge Blanco cropped.jpg|duimnael|upright|Serge Blanco (2010)]] 13 voormalige Franse spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Abdelatif Benazzi]] || [[Agsteman]] || 2026 |- | [[Serge Blanco]] || [[Heelagter]], [[Vleuel]] || 2010 |- | [[André Boniface]] || [[Senter]], [[Vleuel]] || 2010 |- | [[Guy Boniface]] || [[Senter]] || 2010 |- | [[Marcel Communeau]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2015 |- | [[Thierry Dusautoir]] || [[Losvoorspeler]] || 2023 |- | [[Jo Maso]] || [[Senter]] || 2014 |- | [[Lucien Mias]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2010 |- | [[Fabien Pelous]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2017 |- | [[Jean Prat]] || [[Losvoorspeler]] || 2010 |- | [[Jean-Pierre Rives]] || [[Losvoorspeler]] || 2015 |- | [[Philippe Sella]] || [[Senter]] || 2008 |- | [[Pierre Villepreux]] || [[Heelagter]] || 2018 |} Daarbenewens is [[Pierre de Coubertin]] (vir sy invloed op die sport) ingeskryf.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees/704757 |title=Pierre de Coubertin |work=World Rugby Hall of Fame |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> [[Wêreldrugby]] het drie Franse spelers as speler van die jaar benoem: [[Fabien Galthié]] (in 2002), [[Thierry Dusautoir]] (in 2011) en [[Antoine Dupont]] (2021).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/ |title=World Rugby Awards Past Winners |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Spelerstatistieke === Vervolgens die belangrikste statistieke van Frankryk se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Maart 2026)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=9;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Fabien Pelous]] || 1995–2007 || 118 |- | {{0}}2 || [[Philippe Sella]] || 1982–1995 || 111 |- | {{0}}3 || [[Raphaël Ibañez]] || 1996–2007 || {{0}}98 |- | {{0}}4 || [[Gaël Fickou]] * || 2013–2026 || {{0}}98 |- | {{0}}5 || [[Serge Blanco]] || 1980–1991 || {{0}}93 |- | {{0}}6 || [[Olivier Magne]] || 1997–2007 || {{0}}90 |- | {{0}}7 || [[Damien Traille]] || 2001–2011 || {{0}}86 |- | {{0}}8 || [[Nicolas Mas]] || 2003–2015 || {{0}}85 |- | {{0}}9 || [[Sylvain Marconnet]] || 1998–2011 || {{0}}84 |- | 10 || [[Dimitri Szarzewski]] || 2004–2015 || {{0}}83 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=9;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Thierry Dusautoir]] || 2009–2015 || 56 |- | {{0}}2 || [[Fabien Pelous]] || 1997–2006 || 42 |- | {{0}}3 || [[Raphaël Ibañez]] || 1998–2007 || 41 |- | {{0}}4 || [[Jean-Pierre Rives]] || 1978–1984 || 34 |- | {{0}}5 || [[Philippe Saint-André]] || 1994–1997 || 34 |- | {{0}}6 || [[Guilhem Guirado]] || 2016–2019 || 33 |- | {{0}}7 || [[Antoine Dupont]] * || 2021–2026 || 32 |- | {{0}}8 || [[Daniel Dubroca]] || 1986–1988 || 25 |- | {{0}}9 || [[Fabien Galthié]] || 1999–2003 || 25 |- | 10 || [[Guy Basquet]] || 1948–1952 || 24 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=9;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Thomas Ramos]] * || 2019–2026 || 563 |- | {{0}}2 || [[Frédéric Michalak]] || 2001–2015 || 436 |- | {{0}}3 || [[Christophe Lamaison]] || 1996–2001 || 380 |- | {{0}}4 || [[Dimitri Yachvili]] || 2002–2012 || 373 |- | {{0}}5 || [[Morgan Parra]] || 2008–2019 || 370 |- | {{0}}6 || [[Thierry Lacroix]] || 1989–1997 || 367 |- | {{0}}7 || [[Didier Camberabero]] || 1982–1993 || 354 |- | {{0}}8 || [[Gérald Merceron]] || 1999–2003 || 267 |- | {{0}}9 || [[Jean-Pierre Romeu]] || 1972–1977 || 265 |- | 10 || [[Thomas Castaignède]] || 1995–2007 || 252 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=9;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Damian Penaud]] * || 2017–2026 || 40 |- | {{0}}2 || [[Serge Blanco]] || 1980–1991 || 38 |- | {{0}}3 || [[Vincent Clerc]] || 2002–2013 || 34 |- | {{0}}4 || [[Philippe Saint-André]] || 1990–1997 || 32 |- | {{0}}5 || [[Philippe Sella]] || 1982–1995 || 30 |- | {{0}}6 || [[Louis Bielle-Biarrey]] * || 2023–2026 || 29 |- | {{0}}7 || [[Philippe Bernat-Salles]] || 1992–2001 || 26 |- | {{0}}8 || [[Émile Ntamack]] || 1994–2000 || 26 |- | {{0}}9 || [[Christophe Dominici]] || 1998–2007 || 25 |- | 10 || colspan=3 | Twee spelers met 23 drieë elk |} |} === Spelerkeuring en -voorbereiding === [[Lêer:CNR de Linas-Marcoussis.jpg|duimnael|Oefenkamp in Marcoussis]] In Desember 2016 het die FFR-president Bernard Laporte ’n verandering in die keuringskriterias vir internasionale toernooie aangekondig, waarvolgens net spelers vir die nasionale span mag speel wat Franse staatsburgers is. Dié regulasie is bykomend tot Wêreldrugby se reëls, waarvolgens spelers vir nasionale spanne gekeur mag word, nadat hulle ten minste drie jaar rugby in die betrokke land gespeel het. Ná 31 Desember 2020 beloop die tydperk volgens die reël vyf jaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/245382 |title=World Rugby announces historic eligibility regulation reform |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=10 Mei 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Voor die verandering in die FFR se regulasies kon ook spelers met ’n Franse herkoms vir die nasionale span speel, al was hulle nie Franse staatsburgers nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/38389827 |title=France rugby team to stop selecting 'foreign' players, says Laporte |publisher=[[BBC]] |date=21 Desember 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> As gevolg daarvan het Frankryk tydens Sesnasies die minste aandeel buitelandse spelers in sy span.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americasrugbynews.com/2019/01/30/foreign-born-players-in-2019-six-nations/ |title=Foreign-Born Players in 2019 Six Nations |publisher=Americas Rugby News |date=30 Januarie 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert die 1970’s berei die nasionale span op sy tuiswedstryde in die fasiliteite van die Club Shell in Rueil-Malmaison voor. Vanaf 1980 tot 2002 het hulle die boedel La Voisine in Clairefontaine-en-Yvelines gebruik, wat in besit van die Pernod Ricard-groep en aan die Franse beheerliggaam beskikbaar gestel is. Dié kasteeltjie naby die ''Centre technique national Fernand-Sastre'' staan ook as ''Château Ricard'' bekend.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lesechos.fr/2001/04/chateau-ricard-domaine-reserve-du-xv-de-france-715205 |title=« Château Ricard », domaine réservé du XV de France |publisher=Les Échos |date=6 April 2001 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert 2002 word elke tuiswedstryd in die ''Centre national du rugby'' in [[Marcoussis]] voorberei, wat oor al die nodige fasiliteite beskik.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.ffr.fr/entreprises/offres-entreprises-et-stages-sportifs/stages-sportifs |title=Offres entreprises et stages sportifs |publisher=[[Franse Rugbyfederasie]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Afrigters == [[Lêer:Jubilé Chabal-Nallet - 20150604 - Bernard Laporte.jpg|duimnael|upright|Bernard Laporte (2015)]] [[Lêer:Fabien Galthié Feb 2023.jpg|duimnael|upright|Fabien Galthié (2023)]] Frankryk het in 1964 sy eerste hoofafrigter benoem: Jean Prat. Die huidige hoofafrigter is Fabien Galthié wat die pos in 2020 oorgeneem het. {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk !! % Gewen |- | Jean Prat || 1964–1968 || 66 |- | Fernand Cazenave || 1968–1973 || 32 |- | Jean Desclaux || 1973–1980 || 58 |- | Jacques Fouroux || 1981–1990 || 60 |- | Daniel Dubroca || 1990–1991 || 65 |- | Pierre Berbizier || 1991–1995 || 67 |- | Jean-Claude Skrela || 1995–1999 || 65 |- | Bernard Laporte || 1999–2007 || 63 |- | Marc Lièvremont || 2007–2011 || 60 |- | Philippe Saint-André || 2011–2015 || 44 |- | Guy Novès || 2015–2017 || 33 |- | Jacques Brunel || 2017–2019 || 42 |- | Fabien Galthié || sedert 2020 || 74 |} == Toekennings == Die Internasionale Rugbyraad, sedert 2014 Wêreldrugby, het Frankryk in 2002 as “span van die jaar” benoem. == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Franse nasionale vrouerugbyspan]] * [[Franse nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Philip Dine |title=French Rugby Football—Cultural History |url=https://archive.org/details/frenchrugbyfootb0000dine |publisher=Berg |year=2001 |isbn=978-1-85973-327-1}} * {{fr}} {{cite book |author=Ian Borthwick |title=France/All Blacks: 100 ans de rencontres |publisher=Au vent des îles |location=Papeete |year=2006 |isbn=2-915654-07-7}} * {{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1}} * {{en}} {{cite book |authors=Alex Potter, Georges Duthen |title=The Rise of French Rugby |publisher=A.H. & A.W. Reed |location=Wellington |year=1961 |pages=83–91}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|France national rugby union team|Franse nasionale rugbyspan}} * {{fr}} [http://www.ffr.fr/ Amptelike webwerf van die Franse Rugbyfederasie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/france Frankryk by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/france/ Frankryk op Planet Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Frankryk]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Europa]] oyv6pkff5vfb2uwl8n7xl77fxpxkwbt Walliese nasionale rugbyspan 0 25751 2975126 2974219 2026-10-03T21:00:34Z SpesBona 2720 Paar goed 2975126 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Walliese nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Walliese nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Wallis | beeld = Kenteken van die Walliese nasionale rugbyspan.svg | unie = [[Walliese Rugbyunie]] (WRU) | bynaam = Rooi Drake | embleem = [[Prins van Wallis]] se vere | kaptein = [[Dewi Lake]] | afrigter = {{vlagikoon|Wallis}} [[Steve Tandy]] <small>(sedert 2025)</small> | stadion = [[Millennium-stadion]], [[Cardiff]] | kapasiteit = 73&nbsp;931 | patroon_la1 = _redwhitecuffpiping | patroon_b1 = _redquarters14 | patroon_ra1 = _redwhitecuffpiping | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _redtop | linkerarm1 = FF0000 | liggaam1 = ed1c24 | regterarm1 = FF0000 | broek1 = FF0000 | kouse1 = ffffff | patroon_la2 = _redwhitecuffpiping | patroon_b2 = _blackcollar | patroon_ra2 = _redwhitecuffpiping | patroon_sh2 = | patroon_so2 = _whitetop | linkerarm2 = ffffff | liggaam2 = ffffff | regterarm2 = ffffff | broek2 = 000000 | kouse2 = 000000 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Alun Wyn Jones]] (158)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=4;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Neil Jenkins]] (1&nbsp;049)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=4;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Shane Williams]] (58)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=4;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | eerste = {{ENGru}} 8–0 {{WALru-r}}<br />(Blackheath, [[Engeland]]; 19 Februarie 1881) | grootwen = {{WALru}} 98–0 {{JPNru-r}}<br />([[Cardiff]], [[Wallis]]; 26 November 2004) | grootverloor = {{RSAru}} 96–13 {{WALru-r}}<br />([[Pretoria]], [[Suid-Afrika]]; 27 Junie 1998) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Derde plek in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] | url = | unieurl = www.wru.co.uk }} Die '''Walliese nasionale rugbyspan''' ([[Engels]]: ''Wales national rugby union team''; [[Wallies]]: ''Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Cymru'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Wallis]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Wallis deur die [[Walliese Rugbyunie]] (''Welsh Rugby Union'', WRU) geadministreer. Wallis neem aan die jaarlikse [[Sesnasies-toernooi]] deel, saam met [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]], [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]], [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]], [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] en [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]]. Wallis is ook een van die lande wat deel uitmaak van die [[Britse en Ierse Leeus]] – spelers wat vir Wallis mag speel mag dus ook gekies word vir die Leeus. Wallis se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi wat sedert 1987 beslis word. Sedert die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] het Wallis aan elke toernooi deelgeneem en sy beste uitslag tydens die eerste 1987-toernooi behaal, toe die span die klein finale om die derde plek teen die [[Wallabies]] gewen het. Wallis het tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]] as nominale gasheer opgetree, maar ook tydens die toernooie in [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]], [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] en [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] is wedstryde in Wallis aangebied. Wallis het sy eerste internasionale rugbywedstryd in 1881 teen Engeland gespeel. Sedert die voorganger van die Vyf- en Sesnasies-toernooi, die Tuisnasies, in 1883 ’n aanvang geneem het, het die span reeds 28 toernooie gewen, en nog elf ander kere die titel gedeel. Sedert Italië in 2000 by die kompetisie aangesluit het om die Sesnasies te vorm, het Wallis vyf titels verower, die laaste in 2021. Die beheerliggaam [[Wêreldrugby]] beskou Wallis as ’n vlak-een rugbyland. Veral Walliese spelers van die 1970’s word as van die beste in die geskiedenis van die spel beskou. Alhoewel verskeie swak vertonings in die laat 1980’s en 1990’s die span se reputasie baie skade toegedien het, het ’n herstel in die 2000’s en Sesnasies-titels saam met [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slams]] in 2005, 2008, 2012 en 2019 daartoe bygedra om die situasie om te keer. As gevolg van die sukses het Wallis die eerste Europese span ooit geword om ’n Grand Slam met meer weg- as tuiswedstryde te verower. Walliese spelers dra tradisioneel skarlakenrooi truie, wit broeke en rooi sokkies. Die span se tuisstadion is [[Millennium-stadion|Millennium]] in [[Cardiff]] waar hulle vir die eerste keer in 1999 gespeel het. 18 voormalige Walliese rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Wallis is tans (Maart 2026) efde op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys gelys.<ref name="ranglys">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Wallis is een van min lande waar rugby die hoofsport is. Slegs die [[Cookeilande]], [[Fidji]], [[Nieu-Seeland]], [[Samoa]] en [[Tonga]] kan soortgelyke bewerings maak.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.teivovo.com/history/index.html |title=Rugby History in Fiji |publisher=Teivovo |accessdate=14 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071114224240/http://www.teivovo.com/history/ |archive-date=14 November 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Walliese Rugbyunie}} [[Lêer:WalesRugbyRegions.png|duimnael|’n Kaart van die Walliese plaaslike beheerliggame en hul spanne]] Die beheerliggaam vir rugby in Wallis is die Walliese Rugbyunie (''Welsh Rugby Union'', WRU) wat in 1881 gestig is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/14148.php |title=WRU: History of the Welsh Rugby Union: A Brief History |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |date=2009 |accessdate=14 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814113115/http://www.wru.co.uk/14148.php |archive-date=14 Augustus 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1886 het die WRU saam met die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] (IRFU) en die [[Skotse Rugbyunie]] (SRU) die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig.<ref name="rugbyfootballhistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1880s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1880s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens het die WRU in 1999 by die vastelandse beheerliggaam FIRA-AER (nou [[Rugby Europa]], RE) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyeurope.eu/about-us |title=About us |publisher=[[Rugby Europa]] |date=2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die WRU hou toesig oor die vier professionele rugbyspanne [[Cardiff Blues]], [[Scarlets]], [[Dragons (rugbyspan)|Dragons]] en [[Ospreys]] wat aan die professionele Liga [[Verenigde Rugbykampioenskap]] deelneem, saam met spanne uit Ierland, Italië, Skotland en Suid-Afrika. Bo die nasionale kampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Engeland, Frankryk, Ierland, Italië en Skotland die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugbyuitdagingsbeker beslis. Benede die Verenigde Rugbykampioenskap word die Walliese Premierafdeling beslis, waaraan twaalf Walliese spanne deelneem. Naas die amptelike nasionale span roep die WRU ook ander keurspanne byeen. Die ''Wales A'' is die tweede nasionale span van Wallis, hulle het egter sedert 2000 in geen wedstryd meer te staan gekom nie. Net soos ander rugbylande beskik Wallis oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/wales-u20/#latest |title=Wales U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=16 Maart 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030220411/https://www.sixnationsrugby.com/team/wales-u20/#latest |archive-date=30 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20 |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Wallis beskik oor ’n nasionale span vir studente, die ''Schoolboys'', wat as ’n voorbereiding op die Walliese nasionale rugbyspan dien. Dit word as ’n groot prestasie beskou om saam met die [[Britse en Ierse Leeus]] na die [[Suidelike Halfrond]] te toer, waar hulle sowat al om die vier jaar teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]], die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] of die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionstour.com/ |title=British & Irish Lions |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Invoering van rugby in Wallis === [[Lêer:Wales1881.jpg|duimnael|Die Walliese 1881-span voor hul eerste internasionale wedstryd teen Engeland]] ’n Aan rugby en [[sokker]] ver verwante spel, ''Cnapan'' genoem, is sedert eeue in die grafskappe Carmarthenshire, Ceredigion en Pembrokeshire beoefen.<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Tony Collins, John Martin, Wray Vamplew |title=Cnapan |work=Encyclopedia of traditional British rural sports |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=2005 |isbn=0-415-35224-X |pages=66–67 |url=https://books.google.ch/books?id=NWu6sLJn7-kC&pg=PA66&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Rugby het in 1850 in Wallis posgevat, toe die [[dominee]] Rowland Williams die adjunkskoolhoof van St David’s-Kollege, Lampeter, geword en die sport, soos hy dit van gegradueerdes by die Rugby-skool leer ken het, daar bekend gemaak het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Owen Sheers |date=2013 |title=Calon: A Journey to the Heart of Welsh Rugby |publisher=Faber & Faber |url=https://books.google.com/books?id=5c2n07a6JxcC&pg=PA1984#v=onepage&q&f=false |isbn=978-0-571-29731-3 |pages=1984}}</ref> Vanaf hoërskole en universiteite het die rugbyspel gedurende die 1870’s veral in die [[nywerheid]]s- en [[mynbou]]stede van Suid-Wallis versprei.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |date=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=[https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit/page/11 11]–12}}</ref> Die in 1875 gestigte Suid-Walliese Voetbalklub (''South Wales Football Club'', SWFC) het probeer om ’n algemene stel reëls vas te lê en die sport te versprei.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |date=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=[https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit/page/14 14]}}</ref> In 1878 het die Suid-Walliese Voetbalunie (''South Wales Football Union'', SWFU) gevolg, wat van plan was om uit spelers van verskeie klubs ’n keurspan saam te stel. Die SWFU het daarin geslaag om verskeie wedstryde teen Engelse spanne te reël, maar dit was swak bestuur en die keuring is as ongemotiveerd beskou. Richard Mullock, die sekretaris van die Newport Athletic Club, het besluit om op sy eie en sonder afspraak met die SWFU ’n toetswedstryd teen [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] te reël.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |date=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=[https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit/page/34 34]–40}}</ref> Die eerste Walliese toetswedstryd is op 19 Februarie 1881 in Blackheath naby [[Londen]] gespeel. Aangevoer deur die spankaptein [[James Bevan]] het hulle met sewe doele, een skepdoel en ses drieë teenoor nul (82–0 sou die huidige telling gewees het) verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1880s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1880s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="WalesHistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/809_14148.php |title=A Brief History of the Welsh Rugby Union |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |accessdate=27 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120927174122/http://www.wru.co.uk/eng/thewru/history/index.php |archive-date=27 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Alhoewel die eerste Walliese nasionale rugbyspan volgens die geografiese verspreiding van die verteenwoordigende klubs taamlik gebalanseerd was, het dit blykbaar nie oor ’n hoë vaardigheidsvlak beskik nie. Die span het veral uit gegradueerdes van die universiteite [[Universiteit van Cambridge|Cambridge]] en [[Universiteit van Oxford|Oxford]] bestaan, en die plaaslike pers het die keuring ná die swak nederlaag skerp gekritiseer.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |date=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=[https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit/page/41 41]}}</ref> Drie weke later is op 12 Maart 1881 in die Castle Hotel in Neath die Walliese Voetbalunie (''Wales Football Union''; sedert 1934 die [[Walliese Rugbyunie]], ''Welsh Rugby Union'', WRU) gestig, en die SWFU het homself ontbind.<ref name="WalesHistory" /> In 1882 het Wallis vir die eerste keer teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] te staan gekom en ook dié wedstryd verloor. Van 1883 af het die beheerliggame van die vier Britse Tuisnasies die jaarlikse Tuisnasies-toernooi – nou bekend as die [[Sesnasies-toernooi]] – vir die eerste keer beslis. Tydens die eerste toernooi het Wallis ook geen oorwinning aangeteken nie, onder andere tydens die eerste toetswedstryd teen [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]].<ref name="6NHistory">{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/en/championship/history.php |title=History |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=1 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601150855/https://www.sixnationsrugby.com/en/championship/history.php |archive-date=1 Junie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="SNHistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/6nations.htm#1999 |title=6 Nations History |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1884 het hulle vir die eerste keer teen Ierland geseëvier, in 1888 is Skotland vir die eerste keer verslaan en in 1890 Engeland.<ref name="SNHistory" /> In 1886 het die Walliese beheerliggaam saam met sy Ierse en Skotse eweknieë die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig.<ref name="rugbyfootballhistory" /> === Eerste “goue tydperk” === [[Lêer:1895 Wales team cropped.jpg|duimnael|links|Die Walliese 1895-span voor hul wedstryd teen Engeland tydens die Tuisnasies-toernooi]] [[Lêer:Wales Rugby1905.jpg|duimnael|Die Walliese span voor hul oorwinning oor die ''Original''-[[All Blacks]] in 1905]] [[Lêer:Wales versus New Zealand scrum 1905 - cropped.jpg|duimnael|’n Skrum tydens Wallis se oorwinning oor die ''Original''-All Blacks in 1905]] [[Lêer:Wales france rugby 1908.jpg|duimnael|Die eerste wedstryd tussen Wallis en Frankryk in Cardiff in 1908]] Teen die 1890’s het die [[Walliesers]] die “vier vleuels”-formasie bedink – met sewe agterspelers en agt voorspelers pleks van die destyds algemene ses agterspelers en nege voorspelers – dit het die sport gerevolusioneer en is uiteindelik deur al die nasionale en klubspanne oorgeneem.<ref name="SNHistory" /> Met dié innovasie het Wallis die Tuisnasies-toernooi in 1893 vir die eerste keer gewen en hulle het ook met ’n Driekroon (''Triple Crown'') weggestap.<ref name="SNHistory" /> Die eerste superster van die Walliese rugby was [[Arthur Gould]], wat die nasionale span 18 keer as kaptein aangevoer het – ’n rekord, wat eers in 1994 deur [[Ieuan Evans]] verbeter is. Gould was ook die rede, hoekom Wallis in 1897 deur die ander Tuisnasies geboikot is. Hy het ’n finansiële vergoeding aanvaar wat as ’n oortreding van amateurisme beskou is. Eers met sy aftrede is die nasionale span die volgende jaar weer vir die toernooi toegelaat.<ref>{{en}} {{cite web |author=Huw Richards |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/15338572/arthur-gould-welsh-rugby-first-superstar |title=Arthur Gould: Welsh rugby's first superstar |publisher=ESPNscrum |date=22 Oktober 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die volgende Walliese toernooi-oorwinning het in 1900 gevolg, weer met ’n Driekroon, wat die eerste “goue tydperk” van Walliese rugby ingelui het wat tot in 1913 sou strek.<ref>{{en}} {{cite book |author=David Andrews |title=Welsh Indigenous! and British Imperial? – Welsh Rugby, Culture, and Society 1890–1914 |publisher=Journal of Sport History |edition=18 |series=3 |year=1991 |url=http://library.la84.org/SportsLibrary/JSH/JSH1991/JSH1803/jsh1803b.pdf |pages=343 |accessdate=12 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160912144841/http://library.la84.org/SportsLibrary/JSH/JSH1991/JSH1803/jsh1803b.pdf |archive-date=12 September 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In dié tydperk het hulle slegs sewe wedstryde verloor en was tuis onoorwonne. Hulle het in 1902 en 1905 nog twee Driekrone gewen, en in 1901, 1903 en 1904 as naaswenners geëindig.<ref name="SNHistory" /><ref name="6Nresults">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/six-nations-2014/rugby/page/87742.html |title=Six Nations Championship: Past Winners |publisher=ESPNscrum |accessdate=20 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220122750/http://en.espn.co.uk/six-nations-2014/rugby/page/87742.html |archive-date=20 Februarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Toe Wallis op 16 Desember 1905 teen die [[All Blacks]] op [[Cardiff Arms Park]] gespeel het, het hulle sedert 1899 nie een tuiswedstryd verloor nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Matt Elliott |title=Dave Gallaher – The Original All Black Captain |location=Londen |publisher=Harper Collins |year=2012 |isbn=978-1-86950-968-2 |pages=177–178}}</ref> Dié Nieu-Seelandse span – bekend as die ''Original All Blacks'' – was die eerste span van die [[Suidelike Halfrond]] wat [[Europa]] besoek het.<ref>{{en}} {{cite book |author=G. T. Vincent |year=1998 |title=Practical Imperialism: The Anglo‐Welsh Rugby Tour of New Zealand, 1908 |publisher=The International Journal of the History of Sport |edition=15 |series=1 |pages=124 |doi=10.1080/09523369808714015}}</ref> Hulle was op daardie stadium tydens hul toer ook onoorwonne, nadat hulle reeds Engeland, Ierland en Skotland verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/20 |title=1905/06 New Zealand tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Wallis was die 28ste wedstryd op Nieu-Seeland se toer, en op daardie stadium het die besoekers 801 punte aangeteken en slegs 22 afgestaan.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |year=1968 |title=Haka! The All Blacks Story |url=https://archive.org/details/hakaallblackssto0000wins |publisher=Pelham Books |location=Londen |pages=[https://archive.org/details/hakaallblackssto0000wins/page/46 46]}}</ref> Voor die wedstryd het die Nieu-Seelandse span ’n [[haka]] (’n [[Maori|Māori]]-oorlogsdans) opgevoer; die 47&nbsp;000-gehoor het met die Walliese [[volkslied]] – ''Hen Wlad Fy Nhadau'' (“Land van my vaders”) geantwoord – dit was die eerste keer wat ’n volkslied voor ’n sportwedstryd gesing is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymuseum.co.nz/asp/container_pages/normal_menu/rmArticle.asp?IDID=150 |title=The 1905/06 'Originals' |publisher=rugbymuseum.co.nz |accessdate=10 September 2012 |archive-url=https://archive.today/20120910224223/http://www.rugbymuseum.co.nz/asp/container_pages/normal_menu/rmArticle.asp?IDID=150 |archive-date=10 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Walliese [[vleuel]] Teddy Morgan het ’n drie gedruk en Wallis het toe met 3–0 voorgeloop. Nieu-Seeland se Bob Deans was toe van mening dat hy ook ’n drie gedruk het. Hy is oor die doellyn gesleep, voordat die skeidsregter by die toneel verskyn het. Die skeidsregter het aan Wallis ’n skrum toegeken en die telling het onveranderd gebly; Wallis het met 3–0 gewen.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |year=1968 |title=Haka! The All Blacks Story |url=https://archive.org/details/hakaallblackssto0000wins |publisher=Pelham Books |location=Londen |pages=[https://archive.org/details/hakaallblackssto0000wins/page/48 48]–49}}</ref> Dié nederlaag was die enigste in Nieu-Seeland se 35 wedstryde op die toer.<ref>{{en}} {{cite book |author=Matt Elliott |title=Dave Gallaher – The Original All Black Captain |location=Londen |publisher=Harper Collins |year=2012 |isbn=978-1-86950-968-2 |pages=198}}</ref> In 1906 het Wallis die Tuisnasies-titel met Ierland gedeel.<ref name="SNHistory" /> Op 1 Desember dieselfde jaar het hulle vir die eerste keer teen die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] te staan gekom. Voor die afskop is Wallis as gunsteling beskou,<ref>{{en}} {{cite book |author=David Parry-Jones |title=Prince Gwyn, Gwyn Nicholls and the First Golden Era of Welsh Rugby |year=1999 |publisher=seren |location=Bridgend |isbn=978-1-85411-262-0 |pages=180}}</ref> maar Suid-Afrika het Wallis met sy voorspelers oorheers en dié wedstryd met 11–0 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/5388786.stm |title=Mighty Boks: South African rugby |publisher=[[BBC]] |author=Sean Davies |date=28 September 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NZFL19070112.2.24.2 |title=Rugby Football |date=12 Januarie 1907 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Twee jaar later, op 12 Desember 1908, het Wallis vir die eerste keer teen die besoekende [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] gespeel en met 9–6 gewen.<ref name="BBCWalesAus">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4206152.stm |title=Wallaby wonders: Aussie rugby |publisher=[[BBC]] |author=Sean Davies |date=22 September 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1909 het Wallis ook die Tuisnasies-toernooi gewen. Van 1910 af het Frankryk aan die toernooi deelgeneem, wat toe die Vyfnasies-toernooi geword het. In 1911 het Wallis vir die eerste keer ’n amptelike Grand Slam ingepalm, nadat hulle al hul wedstryde teen die ander deelnemers – insluitende Frankryk – gedurende dieselfde toernooi gewen het.<ref name="SNHistory" /> Wallis het ook in 1908 en 1909 Frankryk geklop, maar aangesien Frankryk eers in 1910 by die toernooi aangesluit het, word dié jare nie as Grand Slam-jare erken nie.<ref name="SNHistory" /> Dit sou sowat 40 jaar neem voordat Wallis weer ’n Grand Slam sou kon behaal.<ref name="SNHistory" /> Engeland se oorwinning oor Wallis in 1913 was Wallis se eerste tuisnederlaag teen een van die Vyfnasies-spanne sedert 1899 en hul eerste tuisnederlaag teen Engeland sedert 1895.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=[https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit/page/198 198]}}</ref> Die [[Eerste Wêreldoorlog|Groot Oorlog]] het in 1914 uitgebreek en al die rugby is tydens dié oorlog opgeskort. Die enigste uitsondering was ’n nieamptelike wedstryd teen die [[Britse Barbarians]] in April 1915.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wru.wales/2003/05/wales-v-barbarians-classics-1915/ |title=Wales V Barbarians Classics – 1915 |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |date=26 Mei 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Krisis en herstel === [[Lêer:Ireland-v-Wales-1920.jpg|duimnael|links|1920-illustrasie van ’n wedstryd tussen Ierland en Wallis]] [[Lêer:France versus Wales in rugby union 1922 - cropped.jpg|duimnael|Wallis teen Frankryk tydens die 1922-Vyfnasies-toernooi]] [[Lêer:Starting-An-Attack-.jpg|duimnael|Skets van ’n wedstryd tussen Engeland en Wallis op Twickenham in 1931]] In die jare ná die Eerste Wêreldoorlog het die Walliese rugby ’n agteruitgang beleef. As gevolg van ’n ineenstorting in navraag vir [[steenkool]] is die land deur ’n swaar resessie geteister wat veral Suid-Wallis se mynboustreke geraak het. Die Walliese internasionale tellings in die 1920’s het die toestand van die ekonomie blykbaar weerspieël: van hul 42 wedstryde het Wallis slegs 17 gewen, met drie gelykopuitslae.<ref name="Smith204">{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=[https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit/page/204 204]}}</ref> ’n Halfmiljoen mense het Wallis tydens die [[Groot Depressie]] op soek na werk verlaat, wat die finansiële situasie van baie klubs dramaties vererger het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans |url=https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich_j0c0 |isbn=978-1-84596-016-2 |year=2006 |publisher=Mainstream Publishing |pages=[https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich_j0c0/page/123 123]}}</ref> Baie Walliese nasionale rugbyspelers het rugby unie verlaat en na die professionele spel [[rugby league]] oorgeskakel. Daarbenewens het sokker al hoe gewilder geword, wat voorheen veral in Noord-Wallis gespeel is en nou ook na die rugbygebiede van Suid-Wallis begin versprei het.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=[https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit/page/224 224]–225}}</ref> Tussen 1923 en 1928 het Wallis slegs sewe oorwinnings aangeteken – waaronder vyf teen Frankryk. Selfs Frankryk het daarin geslaag om Wallis in dié dekade te verslaan en in 1928 hul eerste oorwinning oor Wallis aangeteken. Hulle is in 1924 en 1927 ook maklik deur beide Nieu-Seeland en Australië geklop.<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans |url=https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich_j0c0 |isbn=978-1-84596-016-2 |year=2006 |publisher=Mainstream Publishing |pages=[https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich_j0c0/page/126 126]}}</ref> Wallis se keuringsbeleid het die omwentelinge in die middel van die 1920’s weerspieël. In 1924 is 35 verskeie spelers vir Wallis se vier wedstryde gekies, met ’n ander kaptein vir elke wedstryd; slegs die agterspeler Edward Watkins en die voorspeler Charlie Pugh het gedurende al vier wedstryde uitgedraf.<ref name="Smith204" /> Tydens die krisis is die grondslag vir die geleidelike herstel gelê, nadat die in 1923 gestigte ''Welsh Secondary Schools Rugby Union'' die sport aan sekondêre skole begin bevorder het. Oor die jare heen het dié skole ’n nuwe generasie spelers opgelewer. Wallis het sodoende die stelsel van Engeland en Skotland oorgeneem, waarvolgens talente vanaf hul jeug tot hul volwassenheid begelei is.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=[https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit/page/240 240]–244}}</ref> Aan die begin van die 1930’s het die Walliese rugby ’n opswaai begin toon, alhoewel die land nog onder die uitwerkinge van die groot depressie gely het en baie klubs gesukkel het om te oorleef.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=268}}</ref> Die WRU het wél daarin geslaag om rugby se gewildheid in Noord-Wallis te laat groei, maar hulle was in finansiële opsig nie goed gevestig nie en die enigste van die vier Tuisnasies wat nie oor sy eie stadion beskik het nie: Die Cardiff Arms Park moes gepag word en [[St Helen’s Rugby- en Krieketveld|St Helen’s]] in [[Swansea]] is net geleen.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=168}}</ref> Ten spyte van die moeilike omstandighede het Wallis in 1931 sy eerste kampioenskap in nege jaar gewen. In dié jaar het Wallis vir die eerste keer sedert die Eerste Wêreldoorlog dieselfde span vir twee agtereenvolgende wedstryde opgeroep, toe hulle teen Engeland en Skotland te staan gekom het.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=262}}</ref> In 1932 het Wallis sy volgende toernooititel ingepalm, wat des te meer noemenswaardig is, aangesien Frankryk (destyds die swakste span) uit die toernooi geskop is en vir die volgende jare weer die Tuisnasies-toernooi beslis is. In 1933 het Wallis, onder hul kaptein Watcyn Thomas, Engeland vir die eerste keer op [[Twickenham-stadion|Twickenham]] geklop.<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans |url=https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich_j0c0 |isbn=978-1-84596-016-2 |year=2006 |publisher=Mainstream Publishing |pages=[https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich_j0c0/page/135 135]}}</ref> In 1935 het Wallis die toerende Nieu-Seelandse All Blacks met 13–12 verslaan en Haydn Tanner het in sy eerste toets gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |author=Huw Richards |url=https://www.espn.co.uk/rugby/story/_/id/14404845/when-wales-beat-all-blacks-1935 |title=When Wales beat the All Blacks: 'Three kicks. Three lucky bounces. Three tries' |publisher=ESPNscrum |date=21 Desember 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nog twee toernooititels het in 1936 en 1939 gevolg. Alhoewel die Vyfnasies-toernooi tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] opgeskort is, het Wallis in 1940 ’n Rooikruisliefdadigheidswedstryd teen Engeland in Cardiff gespeel, maar met 9–18 verloor.<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans |url=https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich_j0c0 |isbn=978-1-84596-016-2 |year=2006 |publisher=Mainstream Publishing |pages=[https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich_j0c0/page/46 46]}}</ref> === Naoorlogse tydperk === [[Lêer:Jack Kyle - Ireland v Wales 1951 (3614583170).jpg|duimnael|Die wedstryd tussen Ierland teen Wallis tydens die Sesnasies 1951]] [[Lêer:Wales v Arg Squad Photo - Middle Row 2nd from Left.jpg|duimnael|Die Walliese span wat in 1968 na Argentinië getoer het]] [[Lêer:Rugby arg wales 1968.jpg|duimnael|Wallis teen [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]] op Estadio GEBA in September 1968]] In 1945 en 1946 is die ''Victory Internationals'' beslis – ’n reeks wedstryde teen nasionale en militêre keurspanne wat nie die volle toetsstatus geniet het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/players/after-the-war-the-victory-internationals-1945-46 |title=After the War: The Victory Internationals, 1945–46 |publisher=World Rugby Museum |author=J. R. Suber |date=10 Junie 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die jaarlikse toernooi is van 1947 af hervat en het ná die heraansluiting van Frankryk vir die volgende vyf dekades weer die Vyfnasies geword. In dieselfde jaar het Wallis die kampioenskap met Engeland gedeel, maar in 1948 het Wallis sy eerste tuisnederlaag teen Frankryk gely.<ref>{{en}} {{cite book |authors=Alex Potter; Georges Duthen |title=The Rise of French Rugby |publisher=A. H. & A. W. Reed |year=1961 |location=Wellington |pages=99}}</ref> Die ekonomiese situasie het in die naoorlogse tydperk aansienlik verbeter, wat ook tot groter gehore gelei het. Dié effek is met die eerste televisieuitsendings van toetswedstryde versterk. Die span se prestasies het ook aansienlik verbeter: In 1950 en 1952 Wallis die Vyfnasies saam met ’n Grand Slam gewen. Van 1954 tot 1956 het die Walliesers in drie agtereenvolgende toernooie geseëvier, waartydens hulle die titel in 1954 met Engeland en Frankryk asook in 1955 met Frankryk gedeel het.<ref name="SNHistory" /> Daarbenewens het hulle verskeie suksesse teen spanne van die Suidelike Halfrond behaal. In 1947 en 1958 het hulle Australië maklik verslaan, en in 1953 is Nieu-Seeland met 13–8 geklop.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |year=1968 |title=Haka! The All Blacks Story |url=https://archive.org/details/hakaallblackssto0000wins |publisher=Pelham Books |location=Londen |pages=[https://archive.org/details/hakaallblackssto0000wins/page/233 233]}}</ref> Daarteenoor het Wallis in 1951 ’n nederlaag teen Suid-Afrika met 3–6 gely, alhoewel hulle die lynstaan oorheers het.<ref name="smith233">{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=233}}</ref> Die Vyfnasies 1950 word nie net vir Wallis se eerste Grand Slam sedert 1911 onthou nie, maar ook vir die vliegtuigongeluk in Llandow.<ref name="SNHistory" /> Op 12 Maart 1950 het ’n groep Walliese ondersteuners, wat die beslissende wedstryd in [[Dublin]] bygewoon het, met ’n huurvlug teruggekeer. Tydens landing het die vliegtuig, ’n [[Avro Tudor]], neergestort, waarby 80 van die 83 passasiers aan boord dood is. Dit was die ergste siviele vliegtuigramp in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyrelics.com/Museum/exhibits/IvW-1950.htm |title=The 1950 Welsh Triple Crown & Llandow Air Disaster |publisher=World Rugby Museum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die nasionale span se tuiswedstryde was tydens die laaste sewe dekade amper gelyk tussen Cardiff en Swansea verdeel. In Junie 1953 het die WRU die vervalle toestand van St Helen’s in Swansea nie langer geduld nie en tydens sy algemene jaarvergadering daarop besluit om in 1955 vir die laaste keer op St Helen’s te speel en in die toekoms uitsluitlik die Cardiff Arms Park as sy amptelike tuisstadion te gebruik.<ref name="smith233" /> In 1956 het Wallis die Vyfnasies-titel ingepalm, maar daarna ’n swakker fase betree. Eers in 1964 het hulle weer ’n toernooi gewen, in 1965 en 1966 het nog twee titels gevolg.<ref name="SNHistory" /> As gevolg van die swaar nywerheid se geleidelike agteruitgang gedurende die 1960’s het die nasionale span minder op myn- en staalwerkers staat gemaak en meer leerlinge en onderwysers opgeroep. Oor dekades heen het Walliese spelers slegs na die Suidelike Halfrond getoer as hulle deur die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] opgeroep is. Dit het in 1964 verander, toe die WRU op hul eie ’n toer gereël het. Hulle het vir vyf wedstryde na Suid-Afrika getoer, waaronder ’n toetswedstryd teen die Springbokke in [[Durban]].<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=[https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit/page/368 368]}}</ref> Wallis is met 3–24 verslaan, hul ergste nederlaag in 40 jaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.englandrugby.com/news/world-rugby-1951-date-1288172/ |title=World Rugby 1951 – Date |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=23 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150623061113/http://www.englandrugby.com/news/world-rugby-1951-date-1288172/ |archive-date=23 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die WRU se daaropvolgende algemene jaarvergadering het die uittredende WRU-president D. Ewart Davies verklaar dat “uit die ervaring van die Suid-Afrikaanse toer blyk dit dat ’n baie meer positiewe houding binne die speel in Wallis nodig is&nbsp;... Spelers moet, tot die absolute punt van bemeestering, bereid wees om die basiese beginsels van rugby te leer en as ’t ware opnuut te leer”.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=[https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit/page/368 368]–369}}</ref> Dié toespraak het diepgaande hervormings in die afrigteropleiding ingelui. Die WRU se afrigtingskomitee – wat in die laat 1950’s van stapel gestuur is – het die taak gekry om die gehalte van afrigting te verbeter. In Januarie 1967 is Ray Williams as afrigtingsorganiseerder benoem.<ref name=Morgan44>{{en}} {{cite book |authors=Leighton Morgan, Scott Fleming |year=2003 |title=The Development of Coaching in Welsh Rugby Union Football |publisher=Football Studies |edition=6 |series=2 |url=http://www.la84foundation.org/SportsLibrary/FootballStudies/2003/FS0602f.pdf |pages=44–45 |accessdate=5 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305005833/http://www.la84foundation.org/SportsLibrary/FootballStudies/2003/FS0602f.pdf |archive-date=5 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die eerste nasionale afrigter, David Nash, is in 1967 aangestel om Wallis in dié seisoen te bestuur, maar hy het bedank nadat die WRU geweier het om hom as Walliese afrigter tydens hul 1968-toer na [[Argentinië]] te benoem.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=389}}</ref> Die WRU het hul besluit uiteindelik teruggeneem en Clive Rowlands as afrigter vir dié toer aangestel. Van hul ses wedstryde het Wallis drie gewen, in twee gelykop gespeel en een verloor.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=393}}</ref> === Tweede “goue tydperk” === [[Lêer:Los pumas vs gales en cardiff 04.jpg|duimnael|Die wedstryd tussen Argentinië en Walles in Cardiff in 1976, ''El grafico'']] Gedurende die 1970’s het Wallis ’n tweede “goue tydperk” beleef, met spelers van ’n wêreldklasgehalte soos Gareth Edwards, J.P.R. Williams, Gerald Davies, Barry John en Mervyn Davies in hul span.<ref name="ReesGoldenEra">{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/mar/16/six-nations-2012-wales |title=Wales grand slam can herald start of new golden age |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=17 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="Rewind1978">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/wales/rugby/story/257611.html |title=The greatest Welsh player of them all bows out |publisher=ESPNscrum |author=How Richards |date=26 Februarie 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/statsguru/rugby/player/7225.html |title=Gareth Edwards |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Wallis het tussen 1969 en 1979 rugby in die Noordelike Halfrond oorheers, en ’n ongesiene wenrekord aangeteken, aangesien hulle slegs sewe wedstryde in dié tydperk verloor het.<ref name="ReesGoldenEra" /> Die Walliese span van die 1970’s word as een van die bestes in die rugbygeskiedenis beskou. Hulle het nege van tien wedstryde teen Engeland gewen, agt van tien wedstryde teen Skotland en sewe van nege wedstryde teen Ierland (met een gelykop). Slegs die Franse was in staat om mee te ding, aangesien hulle in tien wedstryde drie oorwinnings en een gelykop aangeteken het. Wallis het in 1969 vir die eerste keer na Nieu-Seeland getoer, maar hulle is in albei wedstryde verslaan. In die tweede toets, wat hulle met 12–33 verloor het,<ref>{{en}} {{cite book |author=Terry McLean |year=1969 |title=Red Dragons of Welsh Rugby |url=https://archive.org/details/reddragonsofrugb0000mcle |publisher=A. H. & A. W. Reed |location=Wellington |isbn=978-0-589-00395-1 |pages=[https://archive.org/details/reddragonsofrugb0000mcle/page/144 144]}}</ref> het Nieu-Seeland se [[heelagter]] Fergie McCormick 24 punte aangeteken, in dié tyd ’n rekord.<ref>{{en}} {{cite book |author=Terry McLean |year=1969 |title=Red Dragons of Welsh Rugby |url=https://archive.org/details/reddragonsofrugb0000mcle |publisher=A. H. & A. W. Reed |location=Wellington |isbn=978-0-589-00395-1 |pages=[https://archive.org/details/reddragonsofrugb0000mcle/page/119 119]}}</ref> Aan die begin van die jaar 1970 het Wallis met 6–6 teen Suid-Afrika gelykop gespeel en daarna het hulle die Vyfnasies-titel met Frankryk gedeel.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=400}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1971 het Wallis sy eerste Grand Slam sedert 1952 ingepalm. Hulle het slegs 16 verskeie spelers vir vier wedstryde opgeroep.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/eng/wales/sixnations/slams/grand_slam_1971.php |title=Grand Slam 1971 |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |accessdate=27 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627081532/http://www.wru.co.uk/eng/wales/sixnations/slams/grand_slam_1971.php |archive-date=27 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die 1971-toernooi het Wallis sy merkwaardigste oorwinning oor Skotland aangeteken, nadat ’n drie deur Gerald Davies in die laaste minuut Skotland se voorsprong tot 18–17 laat krimp het. Die vleuel John Taylor het dié drie van die kantlyn verdoel waarna as “die beste doelskop sedert [[Paulus van Tarsus|Paulus die Apostel]]” verwys is en aan Wallis ’n 19–18-oorwinning besorg het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2631343.stm |title=Six Nations: Golden moments |publisher=[[BBC]] |date=24 Januarie 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/onthisday/rugby/story/109024.html |title=The greatest conversion since St. Paul |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Vir die Britse en Ierse Leeus se toer na Nieu-Seeland dieselfde jaar het Wallis meer spelers as enige ander span bygedra. Dié Leeus is die enigstes wat ’n toetsreeks in Nieu-Seeland gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/1971-australia-new-zealand/ |title=1971 Australia & New Zealand |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=16 Maart 2026}} {{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die Vyfnasies 1972 kon weens die [[Noord-Ierland]]-konflik nie voltooi word nie, waardeur geen span die titel ingepalm het nie. Ná die Bloed-Sondag op 30 Januarie is die Britse ambassade in Dublin deur ’n woedende skare afgebrand en baie spelers het dreigbriewe, vermoedelik van die IRA, ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-rugby-team-faced-death-14308714 |title=When the Wales rugby team faced 'death threats' in Ireland before a performance from the gods |author=Mark Orders |publisher=Wales Online |date=19 Februarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Wallis en Skotland het geweier om hul oorblywende wedstryde in Ierland te speel en die gebrek aan veiligheid aangevoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/1193077.stm |title=Sport in chaos as crisis deepens |publisher=[[BBC]] |date=27 Februarie 2001 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nadat die Vyfnasies 1973 tussen die vyf spanne heeltemal gelykop was en die titel vir die eerste keer deur al vyf die deelnemende spanne gedeel is, het die Walliesers Australië in Cardiff met 24–0 geklop.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=432}}</ref> Wallis het die Vyfnasies 1975 met slegs een nederlaag teen Skotland gewen en tydens die Vyfnasies 1976 het Wallis sy tweede Grand Slam van die dekade ingepalm. Soos in die eerste van die dekade in 1971 het hulle gedurende vier wedstryde slegs 16 verskeie spelers opgeroep.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/eng/wales/sixnations/slams/grand_slam_1976.php |title=Grand Slam 1976 |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |accessdate=26 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926132443/http://www.wru.co.uk/eng/wales/sixnations/slams/grand_slam_1976.php |archive-date=26 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle het dié prestasie in 1978 herhaal en gevolglik die eerste span geword wat drie agtereenvolgende Driekrone ingepalm het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/eng/wales/sixnations/slams/grand_slam_1978.php |title=RBS Six Nations: 11 Grand Slams: Grand Slam 1978 |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |accessdate=27 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627091459/http://www.wru.co.uk/eng/wales/sixnations/slams/grand_slam_1978.php |archive-date=27 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná hul laaste Vyfnasies-wedstryd in 1978 het beide Phil Bennett en Gareth Edwards uit al die vorms van rugby getree.<ref name="Rewind1978" /> Die Walliese toer na Australië in Junie 1978 het met ’n nederlaag in albei toetswedstryde geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/306 |title=1978 Wales tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Wallis het in November dieselfde jaar Nieu-Seeland op Cardiff Arms Park gehuisves, maar ná ’n laat strafdoel deur die plaasvervangende heelagter Brian McKechnie met 12–13 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/314 |title=1978 New Zealand tour to UK and Ireland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dié strafdoel was omstrede, aangesien die Nieu-Seelandse [[Slot (rugby)|slot]] Andy Haden van ’n lynstaan uitgeduik het om ’n strafdoel te verkry. Haden het later erken dat hy en Frank Oliver vooraf op dié taktiek besluit het, indien hulle in moeilikhede sou kom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/20463813 |title=Andy Haden has no regrets over line-out 'dive' against Wales |publisher=[[BBC]] |date=24 November 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="HadenDive">{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby-union-haden-dived-to-cheat-the-welsh-1179032.html |title=Haden 'dived' to cheat the Welsh |publisher=The Independent |author=Hugh Godwin |date=18 Oktober 1998 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Engelse [[skeidsregter]] Roger Quittenton is deur die pers gekritiseer, omdat hy die duik oor die hoof gesien het; hy het later beweer dat die strafdoel teen die Walliese slot Geoff Wheel weens sy sprong teen Oliver se skouer toegeken is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/england/rugby/player/8701.html |publisher=ESPNscrum |title=Roger Quittenton |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Quittenton het later beweer, “Haden se persepsie is dat sy duikslag die strafskop veroorsak het. Dit is ’n vullis”.<ref name="HadenDive" /> Wallis het toe die Vyfnasies 1979 met ’n Driekroon gewen.<ref name="SNHistory" /> === Moeilike jare === [[Lêer:Graham Henry 28 March 2011 Twickenham.jpg|duimnael|upright|Die Nieu-Seelander Graham Henry het Wallis tydens hul eerste toetsoorwinning oor Suid-Afrika in 1999 afgerig]] Die “goue tydperk” het stadig maar seker geëindig, omdat vir die uitstekende spelergenerasie te min gelykwaardige plaasvervangers beskikbaar was. Dit het van 1980 af tot ’n slegter wenrekord en gemengde resultate tydens die Vyfnasies gelei. In 1980 het die WRU sy eeufees gevier en Wallis het tydens dié geleentheid die All Blacks in Cardiff verwelkom, maar met 3–23 teen Nieu-Seeland verloor, nadat die gaste vier drieë teenoor nul gedruk het.<ref name="ABMagic">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4003989.stm |title=All Black magic: New Zealand rugby |publisher=[[BBC]] |author=Sean Davies |date=13 November 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1981 het Wallis Australië verslaan, maar hulle het tydens die Vyfnasies 1982 slegs die laaste plek behaal.<ref name="BBCWalesAus" /><ref name="SNHistory" /> ’n Erge laagtepunt was in Oktober 1983, toe die oorweldig lykende Walliese span in [[Boekarest]] in hul eerste toetswedstryd teen [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] met 6–24 verslaan is.<ref name="BBCWalesRom">{{en}} {{cite web |author=Sean Davies |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/5392460.stm |title=Weathered Oaks: Romanian rugby |publisher=[[BBC]] |date=29 September 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Net drie weke voorheen is hulle amper deur [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] veras, maar het in Cardiff met 29–24 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6157863.stm |title=Eastern Promise: Japanese rugby |publisher=[[BBC]] |author=Sean Davies |date=12 Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1984 is Wallis tuis deur Australië met 28–9 op Cardiff Arms Park verslaan.<ref name="BBCWalesAus" /> ’n Toer na [[Oseanië]] in Mei en Junie 1986 (die eerste in agt jaar) was met drie oorwinnings oor [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]], [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] en [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]] meer suksesvol,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/435 |title=1986 Wales tour to Pacific |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> terwyl die Europese toernooie veral deur nederlae gekenmerk is. Tydens die Vyfnasies 1987 het Wallis slegs een oorwinning aangeteken,<ref name="SNHistory" /> gevolglik was hulle voor die afskop van die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] in Australië en Nieu-Seeland nie een van die gunstelinge nie. Hulle het egter in een van dié toernooi se verassings ontpop en hul groep met oorwinnings oor Ierland, Tonga en [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] in die eerste plek beëindig. Nadat hulle in die kwarteindstryd Engeland uitgeskakel het,<ref>{{en}} {{cite book |author=Lance Peatey |title=In Pursuit of Bill: A Complete History of the Rugby World Cup |url=https://archive.org/details/inpursuitofbill0000peat |publisher=New Holland Publishers |year=2011 |isbn=978-1-74257-191-1 |pages=[https://archive.org/details/inpursuitofbill0000peat/page/36 36]–39}}</ref> het Wallis in die halfeindstryd teen Nieu-Seeland te staan gekom en is met 49–6 maklik verslaan. In die klein finale om die derde plek het Wallis Australië naelskraap met 22–21 geklop. Tot vandag toe is dit Wallis se beste uitlag tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Lance Peatey |title=In Pursuit of Bill: A Complete History of the Rugby World Cup |url=https://archive.org/details/inpursuitofbill0000peat |publisher=New Holland Publishers |year=2011 |isbn=978-1-74257-191-1 |pages=[https://archive.org/details/inpursuitofbill0000peat/page/246 246]–247}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1988 het hulle die titel met Frankryk gedeel en die eerste Driekroon sedert 1979 gewen.<ref name="SNHistory" /> In 1988 en 1989 is Wallis drie keer maklik deur Nieu-Seeland verslaan en het tuis teen Roemenië verloor.<ref name="ABMagic" /><ref name="BBCWalesRom" /> Aan die einde van die 1980’s het die rugbysport in Wallis weer ’n groot krisis beleef. Die merkbaar groeiende gewildheid van rugby league het daartoe gelei dat soveel spelers as nog nooit tevore nie na die professionele weergawe oorgeskakel het. Van die beste spelers was toe nie meer vir die nasionale span beskikbaar nie, aangesien ’n oorskakeling destyds tot ’n lewenslange uitsluiting uit die rugbysport gelei het. Tydens die Vyfnasies in 1990 en 1991 het Wallis nie een wedstryd gewen nie en slegs die “houtlepel” “gewen”.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/eng/news/10048.php |title=Wooden Spoon History |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |date=28 Maart 2003 |accessdate=2 Junie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602094821/http://www.wru.co.uk/eng/news/10048.php |archive-date=2 Junie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991]], wat nominal in Engeland aangebied is, het Wallis nog ’n teleurstelling beleef, alhoewel Wallis al sy groepwedstryde tuis gespeel het. In hul openingswedstryd is Wallis deur Wes-Samoa met 16–13 verslaan, waarna hulle die Argentynse [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] met 16–7 geklop het. Ná nog ’n nederlaag tydens die groepfase, ’n 3–38 teen Australië, het Wallis in die derde plek geëindig, waarmee hulle vir die eerste keer nie die uitklopfase gehaal het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="Peatey264">{{en}} {{cite book |author=Lance Peatey |title=In Pursuit of Bill: A Complete History of the Rugby World Cup |url=https://archive.org/details/inpursuitofbill0000peat |publisher=New Holland Publishers |year=2011 |isbn=978-1-74257-191-1 |pages=[https://archive.org/details/inpursuitofbill0000peat/page/264 264]–265}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1993 het Wallis weer slegs die laaste plek behaal, maar hulle het die volgende jaar baie beter vertoon en die Vyfnasies 1994 volgens punteverskil voor Engeland gewen.<ref name="SNHistory" /> In dieselfde jaar moes Wallis aan die kwalifisering vir die volgende rugbywêreldbekertoernooi deelneem, waarin hulle ná deels maklike oorwinnings oor [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]], [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]], Roemenië en [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] geslaag het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/compseasons/174?Stagione=1995 |title=1995 Rugby World Cup – European qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tussen die wêreldbekertoernooie het hulle egter nóg Australië, nóg Nieu-Seeland nóg Suid-Afrika verslaan. Tydens die Vyfnasies 1995 het Wallis ook al vier sy wedstryde verloor.<ref name="SNHistory" /> Gevolglik is Wallis nie as een van die groot mededingers vir die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in Suid-Afrika beskou nie.<ref name="Peatey264" /><ref>{{en}} {{cite book |author=Lance Peatey |title=In Pursuit of Bill: A Complete History of the Rugby World Cup |url=https://archive.org/details/inpursuitofbill0000peat |publisher=New Holland Publishers |year=2011 |isbn=978-1-74257-191-1 |pages=[https://archive.org/details/inpursuitofbill0000peat/page/81 81]}}</ref> Tydens die Rugbywêreldbeker 1995, ná ’n maklike oorwinning oor Japan, het Wallis swak teen Nieu-Seeland verloor; waarvolgens hulle in hul laaste groepwedstryd Ierland moes verslaan om tot die kwarteindrondte te vorder. Wallis is egter met 24–23 geklop en het daarmee versuim om vir die tweede agtereenvolgende keer die uitklopfase te haal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Lance Peatey |title=In Pursuit of Bill: A Complete History of the Rugby World Cup |url=https://archive.org/details/inpursuitofbill0000peat |publisher=New Holland Publishers |year=2011 |isbn=978-1-74257-191-1 |pages=[https://archive.org/details/inpursuitofbill0000peat/page/282 282]–283}}</ref> In Augustus 1995 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) al die beperkinge rakende die spelers se betaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui. Tydens dié oorgangstydperk het die WRU met Kevin Bowring Wallis se eerste voltydse hoofafrigter aangestel. Daarbenewens het baie voormalige nasionale spelers van rugby league teruggekeer, nadat oorskakelings tussen albei rugbykodes sonder probleme moontlik geword het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby-union-reenter-the-dragon-interview-kevin-bowring-1046133.html |title=Re-enter the Dragon; interview – Kevin Bowring |publisher=The Independent |author=Tim Glover |date=10 Januarie 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná rekordnederlae van 0–51 teen Frankryk en 13–96 teen Suid-Afrika het die WRU in 1998 die Nieu-Seelander Graham Henry as hoofafrigter benoem.<ref name="CoachArchive">{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/eng/wales/management/archive/16760.php |title=Graham Henry |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |accessdate=19 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140719131447/http://www.wru.co.uk/eng/wales/management/archive/16760.php |archive-date=19 Julie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="HenryDownfall">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/wales/rugby/story/259055.html |title=Graham Henry’s downfall as Wales coach |publisher=ESPNscrum |author=Huw Richards |date=12 Maart 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Henry was vanaf begin suksesvol en het Wallis na ’n reeks van tien agtereenvolgende oorwinnings geneem; dit sluit Wallis se eerste oorwinning oor Suid-Afrika, ’n 29–19-oorwinning gedurende die eerste wedstryde op die nuwe [[Millennium-stadion]] in Cardiff, in. Gevolglik het Henry deur die Walliese pers en ondersteuners die bynaam ''the Great Redeemer'' (“die groot verlosser”) verkry, ’n verwysing na die openingsreël van ''Cwm Rhondda'', ’n onder Walliese ondersteuners gewilde lied.<ref name="CoachArchive" /><ref name="HenryDownfall" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/rugbycup/Story/0,,202623,00.html |title=Henry the great redeemer |publisher=[[The Guardian]] |author=Eddie Butler |date=30 September 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die laaste wedstryd van die Vyfnasies 1999 het Wallis met ’n 32–31-oorwinning Engeland van die titel ontneem, wat deur Skotland ingepalm is. Dié toernooi is in die laaste minuut beslis, nadat [[Scott Gibbs]] die beslissende drie teen England gedruk het, wat toe deur [[Neil Jenkins]] verdoel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/rugby_union/five_nations/316807.stm |title=Wales snatch glory from England |publisher=[[BBC]] |date=11 April 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gevolglik was die verwagtinge voor die [[Rugbywêreldbeker 1999]], wat deur die Walliese beheerliggaam gereël is, hoog. Wallis het sy groep ná oorwinnings oor Argentinië, Samoa en Japan gewen, maar hulle het in die kwarteindstryd teen die latere wêreldkampioen Australië met 24–9 vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Lance Peatey |title=In Pursuit of Bill: A Complete History of the Rugby World Cup |url=https://archive.org/details/inpursuitofbill0000peat |publisher=New Holland Publishers |year=2011 |isbn=978-1-74257-191-1 |pages=[https://archive.org/details/inpursuitofbill0000peat/page/115 115]}}</ref> ’n Gebrek aan sukses gedurende die Vyf- en later Sesnasies (Italië het in 2000 by dié toernooi aangesluit), en veral ’n aantal swak nederlae teen Ierland, het in Februarie 2002 tot Henry se bedanking gelei; sy assistent Steve Hansen het by hom oorgeneem.<ref name="CoachArchive" /><ref name="HenryDownfall" /> Tydens Hansen se termyn het die WRU ’n wesenlike verandering in die struktuur van die plaaslike spel geïmplementeer en in 2003 is professionele spanne op ’n vlak bo die tradisionele klubgebaseerde strukture ingevoer, en die vyf (later vier) plaaslike spanne het die hoogste vlak van die plaaslike professionele rugby in die land begin vorm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2013/feb/01/bridgend-maesteg-death-welsh-rugby |title=Bridgend and Maesteg’s malaise symbolic of the decline of Welsh club rugby |publisher=[[The Guardian]] |author=Tom Jenkins |date=2 Februarie 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/20218179 |publisher=[[BBC]] |title=Damning report questions survival of Welsh rugby regions |date=7 November 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 2003 is Wallis vir die eerste keer deur Italië verslaan en het in die laaste plek geëindig.<ref name="SNHistory" /> Tydens die groepfase van die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië het Wallis Kanada, Tonga en Italië geklop, voordat hulle vier drieë in hul 37–53-nederlaag teen Nieu-Seeland gedruk het (hul hoogste aantal drieë teen die All Blacks in dié tyd).<ref>{{en}} {{cite book |author=Lance Peatey |title=In Pursuit of Bill: A Complete History of the Rugby World Cup |url=https://archive.org/details/inpursuitofbill0000peat |publisher=New Holland Publishers |year=2011 |isbn=978-1-74257-191-1 |pages=[https://archive.org/details/inpursuitofbill0000peat/page/323 323]–324}}</ref> In die kwarteindstryd het hulle teen die latere wêreldkampioen Engeland verloor, ondanks drie drieë teenoor een.<ref>{{en}} {{cite book |author=Lance Peatey |title=In Pursuit of Bill: A Complete History of the Rugby World Cup |url=https://archive.org/details/inpursuitofbill0000peat |publisher=New Holland Publishers |year=2011 |isbn=978-1-74257-191-1 |pages=[https://archive.org/details/inpursuitofbill0000peat/page/160 160]}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Herlewing === [[Lêer:Wales rugby team.jpg|duimnael|Die Walliese nasionale rugbyspan tydens die [[Sesnasies-toernooi]] in 2008 op die [[Millennium-stadion]], [[Cardiff]]]] [[Lêer:Wales vs Samoa 2011 RWC (2).jpg|duimnael|Wallis teen Samoa tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] [[Lêer:Millennium Stadium RWC2015.jpg|duimnael|Toneel voor die wedstryd teen Fidji tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]]]] [[Lêer:New Zealand national rugby 20191101d31.jpg|duimnael|Nieu-Seeland teen Wallis tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] se bronseindstryd]] Onder hul nuwe hoofafrigter Mike Ruddock het Wallis in 2005 sy eerste titel sedert 1994 en sy eerste Grand Slam sedert 1978 gewen. ’n Laat langafstand-strafskop deur Gavin Henson het hul oorwinning oor Engeland op die [[Millennium-stadion]] in Cardiff vir die eerste keer in 12 jaar laat beklink,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/six-nations-2014-class-2005-6556662 |title=Where the 2005 Grand Slam winners are now |publisher=Wales Online |author=Chris Pyke |date=24 Januarie 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> en ná oorwinnings oor Italië, Frankryk en Skotland het hulle teen Ierland op ’n volgepakte Millennium-stadion te staan gekom; Wallis het die Iere met 32–20 geklop en sodoende hul eerste kampioenskap sedert 1994 ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4366751.stm |title=Wonderful Wales exude joy of Six |publisher=[[BBC]] |author=Bryn Palmer |date=21 Maart 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dieselfde jaar, toe die WRU sy 125ste bestaansjaar gevier het, het Wallis ’n rekordnederlaag tuis gely, nadat hulle deur Nieu-Seeland met 41–3 geklop is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2005-11-06/all-blacks-step-up-a-gear-to-crush-wales/2139956 |title=All Blacks step up a Gear to crush Wales |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=6 November 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die elf wedstryde gedurende die jaar 2005 het hulle nogtans slegs twee nederlae gely (die tweede was teen Suid-Afrika). Ruddock het tydens die Sesnasies 2006 as hoofafrigter bedank<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4714378.stm |title=Ruddock steps down as Wales coach |publisher=[[BBC]] |date=14 Februarie 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> en is met [[Gareth Jenkins]] vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/welsh/4936698.stm |title=Wales unveil Jenkins as new coach |publisher=[[BBC]] |date=27 April 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2006 midjaarrugbytoetsreeks]] het Wallis vir die eerste keer ’n toetsreeks teen die Argentyne verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/5084264.stm |title=Argentina 45–27 Wales |publisher=[[BBC]] |date=17 Junie 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2007 is Wallis vir die tweede keer deur Italië verslaan en het met hul oorwinning oor Engeland in die laaste wedstryd die “houtlepel” vermy.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/six-nations/2007/0317/215669-walesrugby/ |title=Wales see off England in Cardiff |publisher=Raidió Teilifís Éireann |date=14 Junie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 10 Mei 2007 het beide die Walliese en Australiese beheerliggame met die stigting van die James Bevan-trofee daarop besluit om 100 jaar se toetsrugby tussen albei lande te herdenk.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/welsh/6643203.stm |title=New trophy for Wales v Australia |publisher=[[BBC]] |date=10 Mei 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit is genoem na die Australies-gebore Wallies-opgevoede man wat die Walliese span se eerste kaptein was; Australië het die eerste reeks om dié trofee met 2–0 beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/941 |title=2007 Wales tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk het Wallis maklik teen Kanada en Japan gewen, maar hulle is deur Australië met 20–32 verslaan. ’n Oorwinning oor Fidji in die laaste groepwedstryd sou aan hulle ’n plek in die kwarteindstryd besorg het, maar drie minute voor die eindfluitjie het Graham Dewes die beslissende drie gedruk en Fidji met 38–34 laat wen. Wallis het toe weer versuim om tot die uitklopfase te vorder en Jenkins was gevolglik sy pos kwyt.<ref>{{en}} {{cite book |author=Lance Peatey |title=In Pursuit of Bill: A Complete History of the Rugby World Cup |url=https://archive.org/details/inpursuitofbill0000peat |publisher=New Holland Publishers |year=2011 |isbn=978-1-74257-191-1 |pages=[https://archive.org/details/inpursuitofbill0000peat/page/186 186]–187}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/welsh/7029067.stm |title=Lewis explains Jenkins’ sacking |publisher=[[BBC]] |date=5 Oktober 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Nieu-Seelander Warren Gatland is as sy opvolger aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/welsh/7025721.stm |title=Gatland unveiled as Wales coach |publisher=[[BBC]] |date=8 November 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Wallis het gedurende Gatland se eerste wedstryd as afrigter op Twickenham teen Engeland te staan gekom, dit was ook hul eerste wedstryd tydens die Sesnasies 2008. Hulle het Engeland op daardie stadium vir die eerste keer sedert 1988 geklop, nadat Wallis die wedstryd met 26–19 beklink het. Wallis het later al sy wedstryde tydens die Sesnasies 2008 gewen en slegs twee drieë in die proses afgestaan om sodoende ook sy tiende Grand Slam in te palm.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://icwales.icnetwork.co.uk/rugbynation/rugby-news/2008/03/16/wales-prove-they-re-grand-masters-91466-20629966/ |title=Wales prove they’re Grand masters |publisher=Wales On Sunday |date=16 Maart 2008 |accessdate=22 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222023101/http://icwales.icnetwork.co.uk/rugbynation/rugby-news/2008/03/16/wales-prove-they-re-grand-masters-91466-20629966/ |archive-date=22 Februarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In dieselfde jaar het Wallis Australië in Cardiff met 21–18 geklop, maar het daarna ’n reeks van 23 wedstryde oor ses jaar sonder oorwinnings oor die drie spanne van die Suidelike Halfrond – Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika – betree.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/11262559/Wales-12-South-Africa-6-Warren-Gatlands-men-beat-southern-hemisphere-team-for-first-time-in-23-games.html |title=Wales 12 South Africa 6: Warren Gatland’s men beat southern hemisphere team for first time in 23 games |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=James Corrigan |date=29 November 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Later in 2008 is [[Shane Williams]] deur die IRR as “speler van die jaar” aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/2008 |title=IRB Awards 2008 |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Wallis se titelverdediging tydens die Sesnasies 2009 het met ’n oorwinning oor Skotland afgeskop, wat Wallis tot die vierde plek op die wêreldranglys laat vorder het, die hoogste plek van Wallis sedert die instelling van dié ranglys.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irb.com/rankings/news/newsid=2029048.html?cid=rssfeed&att |title=Wales secure highest ever position |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=9 Februarie 2009 |accessdate=26 Januarie 2013 |archive-url=https://archive.is/20130126112437/http://www.irb.com/rankings/news/newsid=2029048.html?cid=rssfeed&att |archive-date=26 Januarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die daaropvolgende wedstryd het Wallis Engeland geklop, hul agste agtereenvolgende oorwinning tydens die Sesnasies, waarmee hulle die vorige rekord tydens dié toernooi verbeter het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.walesonline.co.uk/rugbynation/rugby-news/2009/02/14/gatland-proud-as-wales-battle-on-91466-22930660/ |title=Gatland proud as Wales battle on |publisher=Wales Online |date=14 Februarie 2009 |accessdate=21 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090421121828/http://www.walesonline.co.uk/rugbynation/rugby-news/2009/02/14/gatland-proud-as-wales-battle-on-91466-22930660/ |archive-date=21 April 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland het Wallis sy eerste groepwedstryd teen Suid-Afrika naelskraap met 16–17 verloor. Die drie daaropvolgende oorwinnings oor Samoa, [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] en Fidji het Wallis tot die kwarteindrondte laat vorder. Wallis het toe Ierland met 22–10 verslaan en vir die eerste keer sedert 1987 het Wallis weer die halfeindrondte behaal. Hulle het egter naelskraap met 9–8 teen Frankryk vasgeval, nadat die kaptein Sam Warburton met ’n rooikaart van die veld gestuur is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/15307018 |title=Wales 8–9 France |publisher=[[BBC]] |date=15 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die klein finale om die derde plek is Wallis deur Australië met 21–18 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Voor hul laaste wedstryd tydens die Sesnasies 2012 het Wallis nog een oorwinning nodig gehad om hul derde Sesnasies-Grand Slam in agt jaar in te palm, waarin hulle ná ’n 16–9-oorwinning oor Frankryk geslaag het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/mar/17/rhys-priestland-wales-france-six-nations |title=Composed Rhys Priestland drives Wales to grand slam win over France |publisher=[[The Guardian]] |date=17 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit is onmiddellik deur ’n reeks van agt nederlae opgevolg, wat uiteindelik tydens die Sesnasies 2013 beëindig is,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2013/feb/09/france-wales-six-nations |title=Six Nations 2013: Wales win after George North turns screw on France |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=10 Februarie 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> waartydens Wallis die kampioenskap vir die eerste keer sedert 1979 verdedig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2013/mar/16/wales-england-six-nations |title=Wales bask in Six Nations title after slamming England in Cardiff rout |publisher=[[The Guardian]] |date=16 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2014 eindjaarrugbytoetsreeks]] is Wallis tuis in Cardiff deur Australië met 33–28 verslaan, hul tiende agtereenvolgende nederlaag teen die Wallabies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2014-11-09/wallabies-post-10th-straight-win-over-wales-with-33-28-triumph-/5877378 |title=Wallabies post 10th straight win over Wales with 33-28 triumph at Millennium Stadium |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=8 November 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Net ’n week later het Wallis egter sy eerste oorwinning oor Suid-Afrika sedert 1999 aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |author=Bruce Pope |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/30183266 |title=Wales 12-6 South Africa |publisher=[[BBC]] |date=29 November 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] is Wallis saam met Australië en die gasheer Engeland in ’n soort “doodsgroep” geloot. Ná hul oorwinning oor [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] in die eerste wedstryd het Wallis Engeland naelskraap met 28–25 verslaan. Hul daaropvolgende oorwinning oor Fidji het Wallis tot die kwarteindrondte laat vorder, wat ’n nederlaag teen die Wallabies nie kon verhoed nie. In die kwarteindstryd is hulle deur Suid-Afrika met 23–19 verslaan, nadat hulle teen halftyd met 13–12 voorgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |author=Richard Williams |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/34548763 |title=Rugby World Cup 2015: South Africa 23–19 Wales |publisher=[[BBC]] |date=17 Oktober 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 2016 het Wallis drie agtereenvolgende wegnederlae teen Nieu-Seeland gely, maar van 2016 tot 2018 vier agtereenvolgende oorwinnings oor Suid-Afrika aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |author=James Piercy |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2018/nov/24/wales-v-south-africa-rugby-union-international-match-live |title=Wales 20-11 South Africa – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |date=25 November 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2019 het Wallis sy altesaam twaalfde Grand Slam en sy vierde in 14 jaar beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/av/rugby-union/47598346 |title=Wales lift Six Nations trophy after completing Grand Slam |publisher=[[BBC]] |date=16 Maart 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n oorwinning oor Engeland tydens sy voorbereiding op die [[Rugbywêreldbeker 2019]] het Wallis op 19 Augustus 2019 vir die eerste keer die eerste plek op Wêreldrugby se wêreldranglys behaal en dié posisie vir twee weke beklee.<ref name="ranglys" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-officially-become-number-one-16771317 |title=Wales officially become number one in world rugby rankings after bouncing back against England |publisher=Wales Online |author=Katie Sands |date=17 Augustus 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Rugbywêreldbeker 2019 in Japan het Wallis al sy vier groepwedstryde teen [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]], Australië, Fidji en Uruguay gewen. In die kwarteindstryd het hulle Frankryk naelskraap met 20–19 uitgeskakel, maar Wallis het in die halfeindstryd teen die latere wêreldkampioen Suid-Afrika met 20–19 vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/50199557 |title=Rugby World Cup semi-final: Wales 16–19 South Africa |publisher=[[BBC]] |date=27 Oktober 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die klein finale om die derde plek is Wallis deur Nieu-Seeland geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/archive/2019/matches |title=Rugby World Cup 2019: Matches |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}} {{dooie skakel}}</ref> Tydens die Sesnasies 2021 het Wallis sy altesaam 39ste titel met ’n Driekroon ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/56545048 |title=Six Nations: Wales win title as Scotland beat France in Paris |publisher=[[BBC]] |author=Mike Henson |date=26 Maart 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 19 Maart 2022, die laaste rondte tydens die Sesnasies 2022, het die Walliesers met 21–22 hul eerste tuisnederlaag teen Italië ooit gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-v-italy-live-kick-23419127 |title=Wales 21–22 Italy: Italians break seven-year Six Nations losing streak in Cardiff |publisher=Wales Online |authors=Simon Thomas, Jon Doel |date=19 Maart 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2022 midjaarrugbytoetsreeks|midjaarrugbytoetsreeks]] het die Walliesers hul wegreeks teen die Springbokke met 1–2 verloor, hoewel hulle vir die eerste keer in Suid-Afrika ’n oorwinning aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/62191313 |title=South Africa 30–14 Wales: Hosts end tourists' dream in Cape Town |publisher=[[BBC]] |author=Gareth Griffiths |date=16 Julie 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die daaropvolgende [[2022 eindjaarrugbytoetsreeks|eindjaarrugbytoetsreeks]] is die Walliesers vir die eerste keer ooit deur die Georgiërs tuis geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://autumnnationsseries.com/report/georgia-make-history-with-sensational-win-over-wales/#report |title=Georgia make history with sensational win over Wales |publisher=Autumn Nations Series |author=Sarah Mockford |date=19 November 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aan die begin van Desember 2022 is die hoofafrigter Wayne Pivac ontslaan en met Warren Gatland vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/dec/05/warren-gatland-returns-to-wales-rugby-union-as-head-coach-with-wayne-pivac-sacked |title=Warren Gatland returns to Wales as head coach with Wayne Pivac sacked |publisher=[[The Guardian]] |author=Andy Bull |date=5 Desember 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk het die Walliesers hul groep ná oorwinnings oor Fidji (met 32–26), Portugal (met 28–8), Australië (met 40–6) en Georgië (met 43–19) gewen, maar hulle het in die kwarteindstryd hul eerste rugbywêreldbekernederaag teen Argentinië (met 17–29) gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/880072/wales-rugby-world-cup-2023-review |title=Wales: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=16 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2024 het die Walliesers vir die eerste keer sedert 2003 al vyf hul wedstryde verloor en in die laaste plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/68584938 |titel=Six Nations 2024: Wales 21–24 Italy – visitors consign Wales to first Wooden Spoon in 21 years |publisher=[[BBC]] |author=Gareth Griffiths |date=16 Maart 2024 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende die 2025-toernooi het Gatland as hoofafrigter bedank, nadat die span in die hele jaar 2024 geen oorwinning kon aanteken nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/cpwrj451k95o |title=Gatland leaves Wales head coach role during Six Nations |publisher=[[BBC]] |author=Gareth Griffiths |date=11 Februarie 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná die Sesnasies 2025, waar Wallis weer sonder ’n oorwinning gebly het, is hy opgevolg deur die Wallieser [[Steve Tandy]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/jul/21/wales-steve-tandy-head-coach-succession-warren-gatland-rugby-union |title=Wales appoint Steve Tandy as head coach to launch the post-Gatland era |publisher=[[The Guardian]] |date=21 Julie 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Kleure en embleem == [[Lêer:Wales alternative strip.jpg|duimnael|Wallis in hul alternatiewe trui tydens die Rugbywêreldbeker 2007]] [[Lêer:Prince of Wales's feathers Badge.svg|duimnael|Die [[Prins van Wallis]] se vere]] Wallis speel tradisioneel in skarlakenrooi truie, wit broeke en rooi sokkies. Vir die 2015–16-seisoen het die trui se ontwerp vir die eerste keer goud bevat. Op die truie is die [[Prins van Wallis]] se vere geborduur, dié vere is in die 19de eeu deur die WRU pleks van ’n ander Walliese simbool, die [[prei]]e, verkies om die land se lojaliteit aan die [[Verenigde Koninkryk]] te beklemtoon.<ref>{{en}} {{cite journal |author=David Andrews |title=Welsh Indigenous! and British Imperial? – Welsh Rugby, Culture, and Society 1890–1914 |journal=Journal of Sport History |volume=18 |issue=3 |year=1991 |url=http://library.la84.org/SportsLibrary/JSH/JSH1991/JSH1803/jsh1803b.pdf |pages=346 |accessdate=12 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160912144841/http://library.la84.org/SportsLibrary/JSH/JSH1991/JSH1803/jsh1803b.pdf |archive-date=12 September 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1991 is die oorspronklike generiese motief met ’n meer gestileerde weergawe vervang om van die toestel ’n handelsmerk te maak. Die oorspronklike leuse onder die vere was ''Ich dien'' ([[Duits]] vir: “Ek dien”), maar dit is in die nuwe ontwerp met die hoofletters “WRU” vervang.<ref>{{en}} {{cite news |title=Welsh rugby union strips talent from England – Cotton Traders |publisher=The Independent |date=6 Desember 1991 |page=32}}</ref> Wallis se wegtrui bestaan uit ’n groen trui, wit broeke en groen sokkies,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wru.wales/2019/07/new-wales-kit-revealed/ |title=New Wales kit revealed |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |author=Simon Rimmer |date=6 Julie 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> hoewel daar in die verlede ook verskeie ontwerpe met ander kleure was. Voormalige Walliese wegtriue het ook kleure soos swart, donkerblou, wit, geel en grys ingesluit.<ref name="BlackStrip">{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/10351_3611.php |title=Wales Out of Red and into Black |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |date=11 Oktober 2005 |accessdate=15 Junie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221003715/http://www.wru.co.uk/10351_3611.php |archive-date=21 Februarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Wallis het in 2005 swart truie ter geleentheid van die WRU se 125ste bestaansjaar gebruik. Dié trui is dié jaar teen Fidji en toe Australië gedra; die wedstryd teen die Wallabies was die eerste teen een van hul tradisionele teenstaanders waarin Wallis nie in hul rooi truie uitgedraf het nie.<ref name="BlackStrip" /> Van die [[2008 eindjaarrugbytoetsreeks]] af is die trui deur Under Armour vervaardig. Hulle het Reebok opgevolg wat die trui tussen laat 1996 en laat 2008 verskaf het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wru.co.uk/eng/thewru/partners/under_armour.php |title=Under Armour – Official Technical Partner |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |accessdate=20 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140720020554/https://www.wru.co.uk/eng/thewru/partners/under_armour.php |archive-date=20 Julie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Voormalige truiborge sluit in Brains Brewery, Admiral Insurance en Isuzu.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-unveil-new-graphite-away-6320327 |title=Player 'Selfies' Reveal New Change Kit |publisher=Wales Online |author=Simon Rimmer |date=19 November 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens rugbywêreldbekertoernooie mag die trui geen borge daarop hê nie – slegs die nasionale unie se embleem, die rugbywêreldbekertoernooi se kenteken en die kenteken van die truivervaardiger word toegelaat.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.stuff.co.nz/sport/10451697/NZRU-not-approached-about-2015-World-Cup-ad |title=NZRU not approached about 2015 World Cup ad |publisher=Stuff |date=2 September 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert 2020 dien Macron as nuwe truiverskaffer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/rugby-union/54176465 |title=Welsh Rugby Union announces Macron as new kit sponsor |publisher=[[BBC]] |date=16 September 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Truiverskaffers en -borge == Sedert die 1970’s het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" ! Tydperk !! Verskaffer !! Borg |- |1970’s–1991 |[[Umbro]] |rowspan=3| – |- |1991–1996 |[[Cotton Traders]] |- |1997–2000 |rowspan=4|[[Reebok (maatskappy)|Reebok]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3561941.stm |title=WRU extends Reebok deal |publisher=[[BBC]] |date=23 Maart 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- |2000–2002 |Redstone Telecom<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/wales/1008223.stm |title=New kit deal for Wales |publisher=[[BBC]] |date=5 November 2000 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- |2002–2004 |[[Rockport (maatskappy)|Rockport]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2207856.stm |title=New name for Welsh shirts |publisher=[[BBC]] |date=21 Augustus 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- |2004–2008 |rowspan=2|[[Brains Brewery]] |- |2008–2010 |rowspan=3|[[Under Armour]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/7245049.stm |title=WRU signs £10m deal for new kit |publisher=[[BBC]] |date=14 Februarie 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- |2010–2017 |[[Admiral Group|Admiral]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/8578031.stm |title=Insurance firm Admiral is new sponsor of Welsh rugby |publisher=[[BBC]] |date=20 Maart 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- |2017–2020 |rowspan=2|[[Isuzu]] <small>(tuistrui)</small><ref>{{en}} {{cite web |author=Simon Rimmer |url=https://www.wru.co.uk/eng/news/39089.php#.We8gGhNSyu4 |title=Wales pick-up historic Isuzu shirt deal |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |date=26 Junie 2017 |accessdate=1 Julie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701203943/https://www.wru.co.uk/eng/news/39089.php |archive-date=1 Julie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><br />[[Subaru]] <small>(wegtrui)</small> |- |2020–2021 |rowspan=3|[[Macron (maatskappy)|Macron]] |- |2021–2023 |[[Cazoo]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cazoo.co.uk/press/cazoo-becomes-headline-sponsor-of-welsh-rugby-union/ |title=Cazoo becomes headline sponsor of Welsh Rugby Union |publisher=Cazoo |accessdate=21 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621164818/https://www.cazoo.co.uk/press/cazoo-becomes-headline-sponsor-of-welsh-rugby-union/ |archive-date=21 Junie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |- |sedert 2023 |[[Vodafone]] |} == Tuisstadion == {{Hoofartikel|Cardiff Arms Park|Millennium-stadion}} [[Lêer:The National Stadium The Arms Park Cardiff.jpg|duimnael|links|Die Nasionale Stadion op Cardiff Arms Park, voormalige Walliese tuisstadion]] [[Lêer:MillenniumStadiumExterior.jpg|duimnael|Die Millennium-stadion in Cardiff, waar Wallis sy tuiswedstryde speel]] [[Lêer:Millennium Stadium before Wales vs Fiji.jpg|duimnael|Wallis se Millennium-stadion voor die wedstryd tussen Wallis en Fidji tydens die Rugbywêreldbeker 2015]] Wallis se eerste internasionale wedstryd op eie bodem is in 1882 op St Helen’s Ground in Swansea beslis. Gedurende die 1880’s en 1890’s het Wallis van sy tuiswedstryde in Cardiff, Swansea, Newport en Llanelli gespeel.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith; Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=474–480}}</ref> Swansea het tot in 1954 internasionale wedstryde gehuisves, toe Cardiff Arms Park Wallis se hooftuiste geword het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.liberty-stadium.com/liberty_stadium_introduction.php |title=Liberty Stadium – The Background |publisher=liberty-stadium.com |accessdate=3 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070803024225/http://www.liberty-stadium.com/liberty_stadium_introduction.php |archive-date=3 Augustus 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith; Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=114}}</ref> In 1881 is die eerste pawiljoen op Cardiff Arms Park opgerig en het in dié dekade sy kapasiteit verder uitgebrei.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith; Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=9}}</ref> Die toeskouers het aanhou groei en in 1902 het ’n wêreldrekordskare van 40&nbsp;000 die wedstryd tussen Wallis en Skotland bygewoon.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith; Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=139}}</ref> In 1911 het die eienaars van die Arms Park, die Marquess of Bute-gesin, Wallis se verblyfreg bevestig en gedurende die 1920’s en 1930’s het Wallis geleidelik toenemende beheer verkry.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith; Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=219}}</ref> Vir die 1933/34-seisoen is ’n nuwe pawiljoen opgerig waarmee Cardiff Arms Park se kapasiteit na 56&nbsp;000 verhoog is.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith; Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=284}}</ref> Teen 1958 het die WRU tot die gevolgtrekking gekom dat ’n nuwe nasionale stadion nodig is, aangesien die Arms Park gereeld deur oorstromings van die Taff-rivier geraak is.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith; Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=371}}</ref> Ná debatte en geskille tussen die WRU en verskeie ander partye, waaronder Cardiff RFC, is in die 1960’s besluit om ’n nuwe nasionale stadion op ’n nuwe veld aangrensend aan die Cardiffklub op te rig.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith; Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=372}}</ref> Die Nasionale Stadion, soos dit bekend gestaan het, is in 1970 amptelik geopen.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith; Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=371–373}}</ref> Sedert 1999 speel Wallis al sy tuiswedstryde op die Millennium-stadion in Cardiff – met ’n kapasiteit van 73&nbsp;931 – wat ook as Wallis se nasionale stadion dien.<ref>{{en}} {{cite web |author=Matt Hale |title=The Venue: The Millennium Stadium |url=https://www.thefa.com/England/SeniorTeam/NewsAndFeatures/Postings/2004/07/Wales_England_Venue_Millennium.htm |publisher=TheFA.com |date=30 Julie 2004 |accessdate=5 April 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050405074207/https://www.thefa.com/England/SeniorTeam/NewsAndFeatures/Postings/2004/07/Wales_England_Venue_Millennium.htm |archive-date=5 April 2005 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Millennium-stadion is in 1994 ontwerp, toe ’n herontwikkelingskomitee aangestel is. Daar is besluit om die Nasionale Stadion in Cardiff Arms Park te vervang, nadat ’n hersiening bevind het dat dié stadion verouderd is; en nuwe wetgewing ook vereis het dat al die stadions standvas moet wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.millenniumstadium.com/3473_3557.php |title=Background to the Millennium Stadium Project |publisher=millenniumstadium.com |accessdate=9 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071009115105/http://www.millenniumstadium.com/3473_3557.php |archive-date=9 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Bouwerk aan die nuwe stadion het in September 1997 begin, en is teen Junie 1999 voltooi, betyds vir die Rugbywêreldbeker in 1999. Die konstruksie, wat die WRU £126&nbsp;miljoen gekos het, is deur private beleggings befonds, £46&nbsp;miljoen van openbare fondse deur die Nasionale Lotery, die verkoop van skuldbriewe aan ondersteuners (wat kaartjies in ruil vir ’n rentevrye lening waarborg), en lenings.<ref>{{en}} {{cite news |title=Why is it taking so long? |publisher=Bristol Evening Post |date=28 Mei 2007 |page=8}}</ref> Tydens die oprigting van die nuwe stadion het Wallis die ou [[Wembley-stadion]] in [[Londen]] vir sy tuiswedstryde gebruik<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/england/rugby/ground/16615.html |title=Wembley Stadium |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> – ’n ooreenkoms wat tydens die konstruksie van die nuwe Wembley-stadion vergoed is, toe FA-bekereindstryde op die Millennium-stadion gehuisves is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thefa.com/competitions/facompetitions/thefacup/history/themillenniumyears |title=The Millennium Years |publisher=The Football Association |accessdate=6 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306181308/https://www.thefa.com/competitions/facompetitions/thefacup/history/themillenniumyear |archive-date=6 Maart 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Millennium-stadion is in besit van die maatskappy Millennium Stadium plc, ’n dogtermaatskappy van die WRU. Die eerste wedstryd is op 26 Junie 1999 gehou, toe Wallis vir die eerste keer die Suid-Afrikaanse Springbokke verslaan het. === Rugbywêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1991|Rugbywêreldbeker 1999|Rugbywêreldbeker 2007|Rugbywêreldbeker 2015}} Van Wallis se stadions is reeds tydens die rugbywêreldbekertoernooie in 1991, 1999, 2007 en 2015 gebruik. Tydens die 1991-toernooi is die Nasionale Stadion in Cardiff, Stradeypark in Llanelli, Pontypoolpark in Pontypool en Sardis Road in Pontypridd saam met ander stadions van die Vyfnasies vir wedstryde gebruik. Gedurende die 1999-toernooi het Wallis as nominale gasheer opgetree, alhoewel wedstryde in al die destydse Vyfnasies aangebied is. Wallis se hoofstadion was die nuut-opgerigte Millennium-stadion in Cardiff; van Wallis se ander stadions tydens dié toernooi was Racecourse Ground in Wrexham en Stradeypark in Llanelli. Die Walliese Millennium-stadion is ook tydens die Rugbywêreldbeker 2007 – met Frankryk as nominale gasheer en ook die Skotse Murrayfield-stadion – vir vier wedstryde gebruik. Gedurende die 2015-toernooi het Wallis saam met Engeland as gasheer opgetree en agt wedstryde is in Wallis se Millennium-stadion aangebied. == Toetswedstryde == [[Lêer:Wales IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Wallis se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Wallis het 407 van sy 809 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 50,31%. Wallis se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=4;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Wales |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | style="text-align:left" | {{ARGru}} || 24 || 14 || 9 || 1 || 58,33 |- | style="text-align:left" | {{AUSru}} || 49 || 14 || 34 || 1 || 28,57 |- | style="text-align:left" | {{geenvlag|[[Britse Barbarians]]}} || 4 || 2 || 2 || 0 || 50,00 |- | style="text-align:left" | {{ENGru}} || 144 || 61 || 71 || 12 || 42,36 |- | style="text-align:left" | {{FIJru}} || 16 || 13 || 2 || 1 || 81,25 |- | style="text-align:left" | {{FRAru}} || 106 || 51 || 52 || 3 || 48,11 |- | style="text-align:left" | {{GEOru}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 80,00 |- | style="text-align:left" | {{IRLru}} || 137 || 69 || 61 || 7 || 50,36 |- | style="text-align:left" | {{ITAru}} || 35 || 29 || 5 || 1 || 82,86 |- | style="text-align:left" | {{JPNru}} || 13 || 11 || 2 || 0 || 84,62 |- | style="text-align:left" | {{CANru}} || 13 || 12 || 1 || 0 || 92,31 |- | style="text-align:left" | {{NAMru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | style="text-align:left" | {{NZLru}} || 38 || 3 || 35 || 0 || 7,89 |- | style="text-align:left" | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | style="text-align:left" | {{PORru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | style="text-align:left" | {{ROMru}} || 8 || 6 || 2 || 0 || 75,00 |- | style="text-align:left" | {{SAMru}} || 10 || 6 || 4 || 0 || 60,00 |- | style="text-align:left" | {{SCOru}} || 132 || 75 || 54 || 3 || 56,82 |- | style="text-align:left" | {{ESPru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | style="text-align:left" | {{RSAru}} || 45 || 7 || 37 || 1 || 15,56 |- | style="text-align:left" | {{TGAru}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 100,00 |- | style="text-align:left" | {{URUru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | style="text-align:left" | {{USAru}} || 7 || 7 || 0 || 0 || 100,00 |- | style="text-align:left" | {{ZIMru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''809''' || '''407''' || '''372''' || '''30''' || '''50,31''' |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur die [[Walliese Rugbyunie]] (WRU) nieerkende wedstryde teen nielede het vir ’n lang tydperk nie die volle status van toetswedstryde geniet nie – selfs nie terugwerkend nie. Terwyl die wedstryde tydens die ''Victory Internationals'' nie as toetswedstryde beskou word nie, erken die WRU die destyds gekeurde spelers as nasionale spelers. == Wedywering met ander nasionale spanne == [[Lêer:Wales-v-New-Zealand-1905.jpg|duimnael|Wallis se eerste wedstryd teen die All Blacks in 1905]] Wallis handhaaf veral teen die buurland Engeland ’n intensiewe wedywering. Engeland en Wallis het tot dusver in 144 toetswedstryde ontmoet, waarvan Wallis 61 gewen het en Engeland 71, met twaalf gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver drie keer ontmoet, waarvan Engeland een gewen het en Wallis twee, met die laaste wedstryd in 2015. Wat die Sesnasies-toernooi aanbetref is beide Engeland en Wallis is die gesamentlik suksesvolste spanne met ’n algehele 39 titels elk. Net soos die ander rugbylande van die Noordelike Halfrond handhaaf Wallis ’n wedywering met die groot spanne van die Suidelike Halfrond. Wallis het al gedurende vier wêreldbekertoernooie teen die All Blacks te staan gekom, maar al sy wedstryde verloor (halfeindstryd in 1987, groepwedstryd in 1995, groepwedstryd in 2003 en die klein finale om die derde plek in 2019). Wallis se wenrekord teen die Springbokke gedurende wêreldbekertoernooie is ook negatief: Wallis is in al drie wedstryde verslaan (groepwedstryd in 2011, kwarteinstryd in 2015 en die halfeindstryd in 2019). Daarteenoor is hul wenrekord teen die Wallabies meer gebalanseerd: van agt wedstryde het hulle drie gewen (die klein finale om die derde plek in 1987 en ’n groepwedstryd elk in 2019 en 2023). == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:Cardiff Castle rugby ball 2015 RWC.jpg|duimnael|’n Reuse rugbybal, ''Match XV'' – die amptelike rugbybal van die Rugbywêreldbeker 2015 – by die Cardiff-kasteel in Wallis op die vooraand van die toernooi]] Wallis het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en tydens drie toernooie die halfeindstryd behaal, maar teen Nieu-Seeland (in 1987), Frankryk (in 2011) en Suid-Afrika (in 2019) verloor. Daarmee is Wallis een van die suksesvolste nasionale rugbyspanne van die Noordelike Halfrond. Tydens die eerste Rugbywêreldbeker 1987 in Australië en Nieu-Seeland het Wallis die halfeindstryd gehaal, maar hulle is deur Nieu-Seeland maklik verslaan; daarna het hulle in die klein finale om die derde plek Australië naelskraap geklop, Wallis se beste prestasie tot dusver. Tydens die tweede Rugbywêreldbeker 1991 in die destydse Vyfnasies is Wallis ná twee nederlae reeds in die groepfase uitgeskakel. Dieselfde lot het Wallis in 1995 toegeval, ook ná twee nederlae in die groepfase. Tydens die Rugbywêreldbeker 1999, wat weer in die destydse Vyfnasies aangebied is, het Wallis die kwarteindrondte bereik, maar hulle is deur die latere wêreldkampioen Australië verslaan. In 2003 het Wallis se toernooi op ’n soortgelyke manier verloop, nadat hulle in die kwarteindstryd deur die latere wêreldkampioen Engeland geklop is. In 2007 het Wallis ná twee oorwinnings en twee nederlae versuim om vir die kwarteindrondte te kwalifiseer. In 2011 het Wallis tot die halfeindrondte gevorder, maar hulle is naelskraap deur Frankryk verslaan en het die daaropvolgende klein finale om die derde plek teen Australië verloor. Tydens die Rugbywêreldbeker 2015, wat Wallis saam met Engeland aangebied het, het Wallis op koste van Engeland die kwarteindrondte gehaal, maar hulle is deur Suid-Afrika verslaan. Tydens die Rugbywêreldbeker 2019 het Wallis al sy groepwedstryde gewen en Frankryk in die kwarteindstryd naelskraap verslaan, maar hulle het in die halfeindstryd teen die latere wêreldkampioen Suid-Afrika vasgeval. In die klein finale om die derde plek is hulle deur Nieu-Seeland maklik verslaan. Tydens die Rugbywêreldbeker 2023 het Wallis weereens al sy groepwedstryde gewen, maar in die kwarteindstryd hul eerste toernooinederlaag teen Argentinië gely. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Derde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Vierde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Vierde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Tuisnasies / Vyfnasies / Sesnasies === Wallis se enigste jaarlikse toernooi is die Sesnasies-toernooi waar hulle teen vyf ander Europese lande speel: Engeland, Frankryk, Ierland, Italië en Skotland. Die Sesnasies het as die Tuisnasies-toernooi in 1883 as ’n wedstryd tussen die vier [[lande van die Verenigde Koninkryk]] afgeskop. Wallis het sy eerste titel in 1893 ingepalm, nadat hulle die Driekroon verower het.<ref name="SNHistory" /> Wallis het die kampioenskap tot dusver 28 keer gewen, en het 11 bykomende titels gedeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/tournaments/rugby-six-nations/six-nations-winners-106318 |title=Six Nations Winners List |publisher=Rugby World |author=Ryan Dabbs |date=16 Maart 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die span se langste tussenpose in titels was elf jaar (1994–2005). Wallis het sy eerste Grand Slam in 1908 beklink – alhoewel Frankryk tot in 1910 nie by die Tuisnasies-toernooi aangesluit het nie – en hul eerste Sesnasies-Grand Slam in 2005.<ref name="6NHistory" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wru.co.uk/eng/wales/sixnations/slams/17720.php |title=RBS 6 Nations: 11 Grand Slams – 2005 Grand Slam |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |accessdate=1 Desember 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141201083422/https://www.wru.co.uk/eng/wales/sixnations/slams/17720.php |archive-date=1 Desember 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hul mees onlangse Sesnasiestitel en Driekroon het Wallis in 2021 beklink. As deel van die Sesnasies-toernooi ding Wallis sedert 2018 met Skotland om die Doddie Weir-beker mee. * 28 ongedeelde titels (1893, 1900, 1902, 1905, 1908, 1909, 1911, 1922, 1931, 1936, 1950, 1952, 1956, 1965, 1966, 1969, 1971, 1975, 1976, 1978, 1979, 1994, 2005, 2008, 2012, 2013, 2019, 2021) * 11 gedeelde titels (1906, 1920, 1932, 1939, 1947, 1954, 1955, 1964, 1970, 1973, 1988) * 12 Grand Slams (1908, 1909, 1911, 1950, 1952, 1971, 1976, 1978, 2005, 2008, 2012, 2019) * 22 Driekrone (1893, 1900, 1902, 1905, 1908, 1909, 1911, 1950, 1952, 1965, 1969, 1971, 1976, 1977, 1978, 1979, 1988, 2005, 2008, 2012, 2019, 2021) {{Sesnasiesoorwinnings}} === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het Wallis maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Wallis getoer. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond en ander spanne buite die Sesnasies-toernooi tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Wallis na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree Wallis as gasheer op. As deel daarvan ding Wallis sedert 2007 met Australië mee om die James Bevan-trofee (geskenk ter herdenking van 100 jaar se toetswedstryde tussen albei lande en genoem na James Bevan)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/eng/news/14479.php#.V-4ZZZqa3oo |title=James Bevan Trophy unveiled in Sydney |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |date=24 Mei 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> en teen Suid-Afrika om die [[Prins William-beker]] (genoem na [[William, Prins van Wallis|prins William]]).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.principalitystadium.wales/2008/02/08/prince-william-cup-to-go-on-display/ |title=Prince William Cup to go on display |publisher=[[Millennium-stadion]] |date=8 Februarie 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Walliese span gevorm tydens die [[Sesnasies-toernooi]] 2026:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wru.wales/2026/01/tandy-names-first-wales-six-nations-squad/ |title=Tandy names first Wales Six Nations squad |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |author=Verity Williams |date=20 Januarie 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Kieran Hardy]] || [[Skrumskakel]] || [[Ospreys]] ||style="text-align:center"| 28 |- | [[Reuben Morgan-Williams]] || Skrumskakel || [[Ospreys]] ||style="text-align:center"| {{0}}2 |- | [[Tomos Williams]] || Skrumskakel || [[Gloucester Rugby|Gloucester]] ||style="text-align:center"| 67 |- | [[Sam Costelow]] || [[Losskakel]] || [[Scarlets]] ||style="text-align:center"| 19 |- | [[Dan Edwards]] || Losskakel || [[Ospreys]] ||style="text-align:center"| {{0}}7 |- | [[Jarrod Evans]] || Losskakel || [[Harlequins]] ||style="text-align:center"| 14 |- | [[Joe Hawkins]] || [[Senter]] || [[Scarlets]] ||style="text-align:center"| {{0}}7 |- | [[Louie Hennessey]] || Senter || [[Bath Rugby|Bath]] ||style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Eddie James]] || Senter || [[Scarlets]] ||style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Ben Thomas]] || Senter || [[Cardiff Blues|Cardiff]] ||style="text-align:center"| 17 |- | [[Owen Watkin]] || Senter || [[Ospreys]] ||style="text-align:center"| 43 |- | [[Josh Adams]] || [[Vleuel]] || [[Cardiff Blues|Cardiff]] ||style="text-align:center"| 65 |- | [[Mason Grady]] || Vleuel || [[Cardiff Blues|Cardiff]] ||style="text-align:center"| 15 |- | [[Louis Rees-Zammit]] || Vleuel || [[Bristol Bears]] ||style="text-align:center"| 35 |- | [[Tom Rogers]] || Vleuel || [[Scarlets]] ||style="text-align:center"| 13 |- | [[Gabriel Hamer-Webb]] || Vleuel || [[Leicester Tigers]] ||style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Blair Murray]] || [[Heelagter]] || [[Scarlets]] ||style="text-align:center"| 14 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Liam Belcher]] || [[Haker]] || [[Cardiff Blues|Cardiff]] ||style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Ryan Elias]] || Haker || [[Scarlets]] ||style="text-align:center"| 44 |- | [[Dewi Lake]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Haker || [[Ospreys]] ||style="text-align:center"| 26 |- | [[Rhys Carré]] || [[Stut]] || [[Saracens]] ||style="text-align:center"| 23 |- | [[Tomas Francis]] || Stut || [[Provence Rugby|Provence]] ||style="text-align:center"| 77 |- | [[Archie Griffin]] || Stut || [[Bath Rugby|Bath]] ||style="text-align:center"| 11 |- | [[Nicky Smith]] || Stut || [[Leicester Tigers]] ||style="text-align:center"| 58 |- | [[Gareth Thomas]] || Stut || [[Ospreys]] ||style="text-align:center"| 44 |- | [[Sam Wainwright]] || Stut || [[Cardiff Blues|Cardiff]] ||style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Adam Beard]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Montpellier Hérault Rugby|Montpellier]] ||style="text-align:center"| 61 |- | [[Ben Carter]] || Slot || [[Dragons (rugbyspan)|Dragons]] ||style="text-align:center"| 14 |- | [[Rhys Davies]] || Slot || [[Ospreys]] ||style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Dafydd Jenkins]] || Slot || [[Exeter Chiefs]] ||style="text-align:center"| 26 |- | [[Freddie Thomas]] || Slot || [[Gloucester Rugby|Gloucester]] ||style="text-align:center"| {{0}}7 |- | [[James Botham]] || [[Losvoorspeler]] || [[Cardiff Blues|Cardiff]] ||style="text-align:center"| 18 |- | [[Olly Cracknell]] || Losvoorspeler || [[Leicester Tigers]] ||style="text-align:center"| {{0}}2 |- | [[Harri Deaves]] || Losvoorspeler || [[Ospreys]] ||style="text-align:center"| {{0}}1 |- | [[Alex Mann]] || Losvoorspeler || [[Cardiff Blues|Cardiff]] ||style="text-align:center"| 11 |- | [[Josh Macleod]] || Losvoorspeler || [[Scarlets]] ||style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Taine Plumtree]] || Losvoorspeler || [[Scarlets]] ||style="text-align:center"| 11 |- | [[Aaron Wainwright]] || Losvoorspeler || [[Dragons (rugbyspan)|Dragons]] ||style="text-align:center"| 62 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Arthur Gould.jpg|duimnael|upright|Arthur Gould (1897)]] [[Lêer:Jack Matthews rugby 1950.jpg|duimnael|upright|Jack Matthews (1950)]] [[Lêer:Bleddyn Williams 1950.jpg|duimnael|upright|Bleddyn Williams (1950)]] 18 voormalige Walliese spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Phil Bennett]] || [[Losskakel]] || 2015 |- | [[Gerald Davies]] || Vleuel, Senter || 2015 |- | [[Mervyn Davies]] || [[Agsteman]] || 2015 |- | [[John Dawes]] || Senter || 2016 |- | [[Gareth Edwards]] || Skrumskakel || 2007 |- | [[Ieuan Evans]] || Vleuel || 2014 |- | [[Arthur Gould]] || Heelagter || 2016 |- | [[Frank Hancock]] || Senter || 2010 |- | [[Carwyn James]] || Losskakel || 2015 |- | [[Barry John]] || Losskakel || 2015 |- | [[Jack Matthews]] || Senter || 2013 |- | [[Cliff Morgan]] || Losskakel || 2009 |- | [[Gwyn Nicholls]] || Senter || 2015 |- | [[Keith Rowlands]] || Slot || 2014 |- | [[Bleddyn Williams]] || Senter || 2013 |- | [[Johnny Williams]] || Vleuel || 2015 |- | [[J. P. R. Williams]] || Heelagter, Losvoorspeler || 2014 |- | [[Shane Williams]] || Vleuel || 2016 |} Daarbenewens is die [[Cardiff RFC]] (vir sy invloed op die sport) ingeskryf.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees/706482 |title=Cardiff RFC |publisher=[[Wêreldrugby]] |work=World Rugby Hall of Fame |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> [[Wêreldrugby]] het een Walliese speler as speler van die jaar benoem: [[Shane Williams]] (in 2008).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/ |title=World Rugby Awards Past Winners |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Spelerstatistieke === [[Lêer:Alun Wyn Jones 2008 (cropped).jpg|duimnael|upright|Alun Wyn Jones (2008)]] [[Lêer:Ieuan Evans (cropped).jpg|duimnael|upright|Ieuan Evans (2010)]] [[Lêer:Gareth Thomas (rugby player).jpg|duimnael|upright|Gareth Thomas (2011)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Engeland se spelers. Die spelers wat met * gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Maart 2026)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=4;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Alun Wyn Jones]] || 2006–2023 || 158 |- | {{0}}2 || [[Gethin Jenkins]] || 2002–2016 || 129 |- | {{0}}3 || [[George North]] || 2010–2024 || 121 |- | {{0}}4 || [[Dan Biggar]] || 2008–2023 || 112 |- | {{0}}5 || [[Taulupe Faletau]] * || 2011–2026 || 109 |- | {{0}}6 || [[Stephen Jones (rugbyspeler)|Stephen Jones]] || 1998–2011 || 104 |- | {{0}}7 || [[Leigh Halfpenny]] || 2008–2023 || 101 |- | {{0}}8 || [[Gareth Thomas]] || 1995–2007 || 100 |- | {{0}}9 || [[Martyn Williams]] || 1996–2012 || 100 |- | 10 || [[Jonathan Davies]] || 2009–2022 || {{0}}96 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=4;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Sam Warburton]] || 2011–2016 || 49 |- | {{0}}2 || [[Alun Wyn Jones]] || 2009–2023 || 48 |- | {{0}}3 || [[Ryan Jones]] || 2008–2013 || 33 |- | {{0}}4 || [[Ieuan Evans]] || 1991–1995 || 28 |- | {{0}}5 || [[Colin Charvis]] || 2002–2004 || 22 |- | {{0}}6 || [[Rob Howley]] || 1998–1999 || 22 |- | {{0}}7 || [[Gareth Thomas]] || 2003–2007 || 21 |- | {{0}}8 || [[Jonathan Humphreys]] || 1995–2003 || 19 |- | {{0}}9 || [[Arthur Gould]] || 1889–1897 || 18 |- | 10 || [[Dewi Lake]] * || 2023–2026 || 17 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=4;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Neil Jenkins]] || 1991–2002 || 1049 |- | {{0}}2 || [[Stephen Jones (rugbyspeler)|Stephen Jones]] || 1998–2011 || {{0}}917 |- | {{0}}3 || [[Leigh Halfpenny]] || 2008–2023 || {{0}}801 |- | {{0}}4 || [[Dan Biggar]] || 2008–2023 || {{0}}631 |- | {{0}}5 || [[James Hook]] || 2006–2015 || {{0}}352 |- | {{0}}6 || [[Paul Thorburn]] || 1985–1991 || {{0}}304 |- | {{0}}7 || [[Shane Williams]] || 2000–2011 || {{0}}290 |- | {{0}}8 || [[George North]] || 2010–2024 || {{0}}235 |- | {{0}}9 || [[Arwel Thomas]] || 1996–2000 || {{0}}211 |- | 10 || [[Gareth Thomas]] || 1995–2007 || {{0}}200 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=4;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Shane Williams]] || 2000–2011 || 58 |- | {{0}}2 || [[George North]] || 2010–2024 || 47 |- | {{0}}3 || [[Gareth Thomas]] || 1995–2007 || 40 |- | {{0}}4 || [[Ieuan Evans]] || 1987–1998 || 33 |- | {{0}}5 || [[Josh Adams]] * || 2018–2026 || 24 |- | {{0}}6 || [[Colin Charvis]] || 1996–2007 || 22 |- | {{0}}7 || [[Liam Williams]] || 2012–2025 || 21 |- | {{0}}8 || [[Gerald Davies]] || 1966–1978 || 20 |- | {{0}}9 || [[Gareth Edwards]] || 1967–1978 || 20 |- | 10 || [[Tom Shanklin]] || 2001–2011 || 20 |} |} == Afrigters == [[Lêer:Steve Hansen 2012.jpg|duimnael|upright|Steve Hansen (2012)]] [[Lêer:Warren Gatland Wales coach at the Wales Grand Slam Celebration, Senedd 19 March 2012.png|duimnael|upright|Warren Gatland is in 2007 as Walliese hoofafrigter benoem en het Wallis na Sesnasies Grand Slams in 2008, 2012 en 2019 geneem, meer as enige ander afrigter<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/eng/wales/management/archive/2298.php |title=Warren Gatland |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |accessdate=2 Julie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702094143/http://www.wru.co.uk/eng/wales/management/archive/2298.php |archive-date=2 Julie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>]] Hierdie lys bevat ale afrigters sedert 1967, aangesien eers sedert dié jaar voltydse afrigters aangestel word. Die afrigters wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is net as sogenaamde verteenwoordigers benoem. Hulle het die pos net tydelik beklee, toe die hoofafrigter nie in staat was om sy amp te vervul nie, hetsy weens verpligtinge in klubs, Leeustoere of as gevolg van siektes. {| class="wikitable" ! Naam !! Tydperk !! Wedstryde !! Oorwinnings !! Gelykop !! Nederlae !! % Gewen |- | {{vlagikoon|Wallis}} David Nash || 1967–1968 || 5 || 1 || 1 || 3 || 20 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Clive Rowlands || 1968–1974 || 29 || 18 || 4 || 7 || 62,1 |- | {{vlagikoon|Wallis}} John Dawes || 1974–1979 || 24 || 18 || 0 || 6 || 75 |- | {{vlagikoon|Wallis}} John Lloyd || 1980–1982 || 14 || 6 || 0 || 8 || 42,9 |- | {{vlagikoon|Wallis}} John Bevan || 1982–1985 || 15 || 7 || 1 || 7 || 46,7 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Tony Gray || 1985–1988 || 18 || 9 || 0 || 9 || 50 |- | {{vlagikoon|Wallis}} John Ryan || 1988–1990 || 9 || 2 || 0 || 7 || 22,2 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Ron Waldron || 1990–1991 || 10 || 2 || 1 || 7 || 20 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Alan Davies || 1991–1995 || 35 || 18 || 0 || 17 || 51,4 |- | {{vlagikoon|Australië}} Alex Evans <nowiki>*</nowiki> || 1995 || 4 || 1 || 0 || 3 || 25 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Kevin Bowring || 1995–1998 || 29 || 15 || 0 || 14 || 51,7 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Dennis John <nowiki>*</nowiki> || 1998 || 2 || 1 || 0 || 1 || 50 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Graham Henry || 1998–2002 || 34 || 20 || 1 || 13 || 58,8 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Lynn Howells <nowiki>*</nowiki> || 2001 || 2 || 2 || 0 || 0 || 100 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Steve Hansen || 2002–2004 || 29 || 10 || 0 || 19 || 34,5 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Mike Ruddock || 2004–2006 || 20 || 13 || 0 || 7 || 65 |- | {{vlagikoon|Australië}} Scott Johnson <nowiki>*</nowiki> || 2006 || 3 || 0 || 1 || 2 || 0 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Gareth Jenkins || 2006–2007 || 20 || 6 || 1 || 13 || 30 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Nigel Davies <nowiki>*</nowiki> || 2007 || 1 || 0 || 0 || 1 || 0 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Warren Gatland || 2007–2019 || 151 || 87 || 2 || 62 || 57 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Robin McBryde <nowiki>*</nowiki> || 2009 || 6 || 5 || 0 || 1 || 83,3 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Rob Howley <nowiki>*</nowiki> || 2012, 2016–2017 || 20 || 10 || 0 || 10 || 50 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Wayne Pivac || 2019–2022 || 34 || 13 || 1 || 20 || 38 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Warren Gatland || 2022–2025 || 26 || 6 || 0 || 20 || 23 |- | {{vlagikoon|Engeland}} Matt Sherratt <nowiki>*</nowiki> || 2025 || 5 || 1 || 4 || 0 || 20 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Steve Tandy || sedert 2025 || 9 || 2 || 0 || 7 || 22,22 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Walliese nasionale vrouerugbyspan]] * [[Walliese nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite journal |author=David Andrews |title=Welsh Indigenous! and British Imperial? – Welsh Rugby, Culture, and Society 1890–1914 |journal=Journal of Sport History |volume=18 |issue=3 |pages=335–349 |year=1991 |url=http://library.la84.org/SportsLibrary/JSH/JSH1991/JSH1803/jsh1803b.pdf}} * {{en}} {{cite book |author=Matt Elliott |title=Dave Gallaher – The Original All Black Captain |location=Londen |publisher=Harper Collins |year=2012 |isbn=978-1-86950-968-2 }} * {{en}} {{cite journal |author=John Harris |title=Cool Cymru, rugby union and an imagined community |journal=International Journal of Sociology and Social Policy |volume=27 |issue=3/4 |pages=151–162 |year=2007 |doi=10.1108/01443330710741084 }} * {{en}} {{cite journal |authors=Leighton Morgan; Scott Fleming |year=2003 |title=The Development of Coaching in Welsh Rugby Union Football |journal=Football Studies |volume=6 |issue=2 |pages=39–51 |url=http://www.la84foundation.org/SportsLibrary/FootballStudies/2003/FS0602f.pdf }} * {{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |year=1968 |title=Haka! The All Blacks Story |url=https://archive.org/details/hakaallblackssto0000wins |publisher=Pelham Books |location=London }} * {{en}} {{cite journal |author=Martin Johnes |year=2008 |title=A Prince, a King, and a Referendum: Rugby, Politics, and Nationhood in Wales, 1969–1979 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-british-studies_2008-01_47_1/page/129 |journal=The Journal of British Studies |volume=47 |issue=1 |page=129 |doi=10.1086/522347 }} * {{en}} {{cite book |author=Terry McLean |year=1969 |title=Red Dragons of Welsh Rugby |url=https://archive.org/details/reddragonsofrugb0000mcle |publisher=A. H. & A. W. Reed |location=Wellington |isbn=978-0-589-00395-1 }} * {{en}} {{cite journal |author=Gareth Morgan |title=Rugby and Revivalism: Sport and Religion in Edwardian Wales |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-the-history-of-sport_2005-05_22_3/page/n123 |journal=The International Journal of the History of Sport |volume=22 |issue=3 |pages=434–456 |date=May 2005 |doi=10.1080/09523360500064057 }} * {{en}} {{cite book |author=David Parry-Jones |title=Prince Gwyn, Gwyn Nicholls and the First Golden Era of Welsh Rugby |year=1999 |publisher=seren |location=Bridgend |isbn=978-1-85411-262-0}} * {{en}} {{cite book |author=Lance Peatey |title=In Pursuit of Bill: A Complete History of the Rugby World Cup |url=https://archive.org/details/inpursuitofbill0000peat |publisher=New Holland Publishers |year=2011 |isbn=978-1-74257-191-1 }} * {{en}} {{cite book |authors=Alex Potter; Georges Duthen |title=The Rise of French Rugby |publisher=A. H. & A. W. Reed |year=1961 |location=Wellington }} * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans |url=https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich_j0c0 |isbn=978-1-84596-016-2 |year=2006 |publisher=Mainstream Publishing }} * {{en}} {{cite book |author=Owen Sheers |year=2013 |title=Calon: A Journey to the Heart of Welsh Rugby |publisher=Faber & Faber |url=https://books.google.com/books?id=5c2n07a6JxcC&pg=PA1984#v=onepage&q&f=false |isbn=978-0-571-29731-3}} * {{en}} {{cite book |authors=David Smith; Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 }} * {{en}} {{cite journal |author=G. T. Vincent |year=1998 |title=Practical Imperialism: The Anglo‐Welsh Rugby Tour of New Zealand, 1908 |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-the-history-of-sport_1998-04_15_1/page/123 |journal=The International Journal of the History of Sport |volume=15 |issue=1 |pages=123–140 |doi=10.1080/09523369808714015}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Wales national rugby union team|Walliese nasionale rugbyspan}} * {{en}} [http://www.wru.co.uk/ Amptelike webwerf van die Walliese Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/wales Wallis by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/wales/ Wallis op Planet Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Wallis]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Europa]] 6f7xqp3mok7d5utnw85hcvt028rpsmk Skotse nasionale rugbyspan 0 25889 2975125 2972182 2026-10-03T21:00:28Z SpesBona 2720 Paar goed 2975125 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Skotse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Skotse nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Skotland | beeld = Kenteken van die Skotse nasionale rugbyspan.svg | unie = [[Skotse Rugbyunie]] (SRU) | bynaam = die XV van die dissel | embleem = Dissel | kaptein = [[Sione Tuipulotu]] | afrigter = {{vlagikoon|Skotland}} [[Gregor Townsend]] <small>(sedert 2017)</small> | stadion = [[Murrayfield-stadion]], [[Edinburg]] | kapasiteit = 67&nbsp;144 | patroon_la1 = _ScotlandRU2024la1 | patroon_b1 = _ScotlandRU2024b1 | patroon_ra1 = _ScotlandRU2024ra1 | patroon_sh1 = _ScotlandRU2024sh1 | patroon_so1 = _ScotlandRU2024so1 | linkerarm1 = 101d42 | liggaam1 = 101d42 | regterarm1 = 101d42 | broek1 = ffffff | kouse1 = 101d42 | patroon_la2 = _ScotlandRU2024la2 | patroon_b2 = _ScotlandRU2024b2 | patroon_ra2 = _ScotlandRU2024ra2 | patroon_sh2 = _ScotlandRU2024sh2 | patroon_so2 = _ScotlandRU2024so2 | linkerarm2 = cbe1fe | liggaam2 = cbe1fe | regterarm2 = cbe1fe | broek2 = 0073ec | kouse2 = ffffff | statistiek = Statistiek | toetse = [[Ross Ford]] (110)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=2;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | toppuntebehaler = [[Chris Paterson]] (809)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=2;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Darcy Graham]] (37)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=2;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | eerste = (''ook die wêreld se eerste'')<br />{{SCOru}} 1–0 {{ENGru-r}}<br />([[Edinburg]], [[Skotland]]; 27 Maart 1871) | grootwen = {{SCOru}} 100–8 {{JPNru-r}}<br />([[Perth, Skotland|Perth]], Skotland; 13 November 2004) | grootverloor = {{SCOru}} 10–68 {{RSAru-r}}<br />(Edinburg, Skotland; 6 Desember 1997) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Vierde plek in [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] | url = | unieurl = www.scottishrugby.org }} Die '''Skotse nasionale rugbyspan''' ([[Engels]]: ''Scotland national rugby union team''; [[Skots-Gaelies]]: ''Sgioba nàiseanta rugbaidh na h-Alba'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Skotland]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Skotland deur die [[Skotse Rugbyunie]] (''Scottish Rugby Union'', SRU) geadministreer. Skotland neem aan die jaarlikse [[Sesnasies-toernooi]] deel, saam met [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]], [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]], [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]], [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] en [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]]. Skotland is ook een van die lande wat deel uitmaak van die [[Britse en Ierse Leeus]] – spelers wat vir Skotland mag speel mag dus ook gekies word vir die Leeus. Skotland se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi wat sedert 1987 beslis word. Sedert die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] het die span aan al tien toernooie deelgeneem. Hulle beste uitslag was in [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] toe Skotland die klein finale om die derde plek teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] verloor het. Skotse rugby dateer terug na 1871 toe Skotland Engeland in die eerste internasionale rugbywedstryd op Raeburn Place verslaan het. Sedert die voorganger van die Vyf- en Sesnasies-toernooi, die Tuisnasies, in 1883 ’n aanvang geneem het, het die span 15 keer die toernooi gewen – waaronder in die laaste Vyfnasies in 1999 – en nog nege ander kere die titel gedeel. Sedert Italië in 2000 by die kompetisie aangesluit het om die Sesnasies te vorm, het Skotland nog nie ’n titel verower nie. Daar is nog altyd strawwe wedywering tussen Skotland en hul Britse buurland Engeland. As deel van die Sesnasies-toernooi ding Skotland met England om die Calcuttabeker mee, die oudste trofee in rugby. Skotse spelers dra tradisioneel donkerblou [[Hemp|truie]], wit broeke en blou sokkies – wat aan die kleure van die [[vlag van Skotland]] ontleen is. Die span se tuisstadion is [[Murrayfield-stadion|Murrayfield]] in [[Edinburg]] waar hulle vir die eerste keer in 1925 gespeel het. Veral tydens tuiswedstryde skep die Skotse aanhangers, begelei deur tradisionele [[doedelsak]]ke, ’n unieke atmosfeer wanneer hulle ''The Flower of Scotland'' sing. Die beheerliggaam [[Wêreldrugby]] beskou Skotland as ’n vlak-een rugbyland. Tien voormalige Skotse rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Skotland is tans (Maart 2026) sewende op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Skotse Rugbyunie}} [[Lêer:Weststandmurrayfield.jpg|duimnael|Die wespawiljoen van Murrayfield toon die gewildheid van Skotse rugby tydens toetswedstryde]] Die beheerliggaam vir rugby in Skotland is die Skotse Rugbyunie (''Scottish Rugby Union'', SRU). Die SRU is in 1873 as Skotse Voetbalunie (''Scottish Football Union'', SFU) gestig<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scottishrugby.org/about/history |title=History |publisher=[[Skotse Rugbyunie]] |accessdate=31 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031093102/https://www.scottishrugby.org/about/history |archive-date=31 Oktober 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en is ná die [[Engelse Rugbyvoetbalunie]] (RFU) die tweede oudste beheerliggaam in die rugbygeskiedenis. In 1886 het die SFU saam met die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] (IRFU) en die [[Walliese Rugbyunie]] (WRU) die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig.<ref name="rugbyfootballhistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1880s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1880s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert 1924 gebruik die Skotse beheerliggaam sy huidige naam. Daarbenewens het die SRU in 1999 by die vastelandse beheerliggaam FIRA-AER (nou [[Rugby Europa]], RE) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyeurope.eu/about-us |title=About us |publisher=[[Rugby Europa]] |date=2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die belangrikste rugbyliga in Skotland is die [[Verenigde Rugbykampioenskap]], waaraan 14 spanne uit Ierland, Italië, Skotland, Suid-Afrika en Wallis deelneem, waaronder die twee Skotse spanne [[Edinburgh Rugby]] en [[Glasgow Warriors]]. Benede word die Skotse Premierskap tussen tien spanne beslis. Bo die nasionale kampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Engeland, Frankryk, Ierland, Italië en Wallis die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugbyuitdagingsbeker beslis. Naas die amptelike nasionale span roep die SRU ook ander keurspanne byeen. ''Scotland A'' is die tweede nasionale span van Skotland. Net soos ander rugbylande beskik Skotland oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/scotland-u20/#latest |title=Scotland U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=9 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009160521/https://www.sixnationsrugby.com/team/scotland-u20/#latest |archive-date=9 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Skotland beskik oor ’n nasionale span vir studente, die ''Schoolboys'', wat as ’n voorbereiding op die Skotse nasionale rugbyspan dien. Dit word as ’n groot prestasie beskou om saam met die [[Britse en Ierse Leeus]] na die [[Suidelike Halfrond]] te toer, waar hulle sowat al om die vier jaar teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]], die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] of die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionstour.com/ |title=British & Irish Lions |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Invoering van rugby in Skotland === [[Lêer:Scotland rugbyteam 1871.jpg|duimnael|Skotland voor hul eerste internasionale wedstryd teen [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] in [[Edinburg]], 1871]] Verskeie nuwe skole is gedurende die eerste helfte van die 19de eeu in Skotland gestig, waaronder die Edinburg Akademie (1824), Loretto (1827), Merchiston Kasteelskool (1833), Glasgow Akademie (1845) en Trinity College, Glenalmond (1847). Dit is bekend dat eenvoudige en kru vorme van voetbal by al dié skole beoefen is. Dit was egter in Edinburg waar die hanteerspel wortel geskiet en na die res van Skotland begin versprei het. Twee jong broers, Francis en Alexander Crombie, het in 1854 van Durham-skool na Edinburg gekom. Francis het by die Akademie aangesluit, maar Alexander het reeds sy skoolopleiding voltooi. Blykbaar het nie een van die twee broers by Durham-skool voetbal gespeel nie, maar hulle het hulle kennis van die reëls, soos wat dit by Rugby-skool gespeel is, na Skotland saamgeneem. Francis Crombie was die eerste skoolvoetbalspankaptein en Alexander was aan die stigting van die Edinburg Akademie se Voetbalklub aktief betrokke. Hy het vir lidmaatskap gekwalifiseer volgens ’n reël wat familielede van skoolleerlinge toegelaat het om aan te sluit. In 1858 het hy die eerste kaptein van die voetbalklub geword – ’n posisie wat hy vir agt jaar sou beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.edinburghaccies.com/the-club/160-years-of-rugby/ |title=Club history |publisher=Edinburgh Academical FC |accessdate=22 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122030350/https://www.edinburghaccies.com/the-club/160-years-of-rugby/ |archive-date=22 Januarie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Omtrent dieselfde tyd het nog ’n seun, genaamd Hamilton, in 1856 van ’n Engelse privaatskool na die Koninklike Hoërskool in Edinburg gekom en ’n kopie van die Reëls van Rugbyvoetbal, soos hy dit in die Suide geken het, saamgeneem. Dié dokument was instrumenteel in die aanpassing van die hoërskool se bestaande spel aan die nuwe vorm.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.royalhigh.co.uk/rhsfp_history.htm |title=RHSFP Rugby Club History |publisher=The Royal High School Club |archive-date=1 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101201820/http://www.royalhigh.co.uk/rhsfp_history.htm |accessdate=1 November 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die eerste gedokumenteerde interskolewedstryd in Skotland was die Koninklike Hoërskool teen Merchiston Kasteelskool wat op 13 Februarie 1858 gespeel is. Dié wedstryd is egter sonder eenvormige reëls en bal gespeel (die Koninklike Hoërskool het oor “reusagtige opgeblase koeëls met ’n groot omvang van ’n groot swaarheid” berig), wat die spelvloei gekniehalter het. Oor verskeie jare heen het die spel egter die Rugby-skool se weergawe oorgeneem. Vroeër was daar verskeie plaaslike weergawes wat binne-in wedstryde noodwendig tot dispute gelei het. Tot laat in die 1870’s het slegs die Edinburg Akademie, Merchiston Kasteelskool en die Koninklike Hoërskool ’n eenvormige vorm van die spel gespeel.<ref>{{en}} {{cite book |author=Allan Massie |title=A Portrait of Scottish Rugby |url=https://archive.org/details/portraitofscotti0000mass |publisher=Polygon |location=Edinburg |year=1984 |isbn=0-904919-84-6 |pages=[https://archive.org/details/portraitofscotti0000mass/page/2 2]}}</ref> Van die middel-1860’s af het seniorklubs met voormalige leerlinge in beide Edinburg en [[Glasgow]] begin vorm. Die klubs het teen mekaar begin speel en gebruik maak van die nuwe riglyne. In die vroeë klubwedstryde is spel gereeld onderbreek sodat kapteins en skeidsregters verskille in die reëls kon besleg; dit was egter nie ’n permanente toestand nie. ’n Stel vergaderings is deur die Edinburg Akademiese Voetbalklub gereël en in 1868 het dié klub, met die instemming van ander skole en klubs, reëls vir die spel in Skotland opgestel en gedruk. Die boekie wat saamgestel is, ''Laws of Football as played by the Principal Clubs in Scotland'', het bekend geword as die “Groen Boek“. Die reëlboekie se titel het egter nie die woord “Rugby” gebruik nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/news/12321/12104978/james-g-robertson-1854-82111900-the-worlds-first-black-rugby-player |title=James G Robertson (1854–1900): The world's first black rugby player |publisher=[[Sky News]] |date=17 Oktober 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === ’n Uitdaging aan Engeland === [[Lêer:First international rugby 1871.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd ter wêreld: Engeland teen Skotland op 27 Maart 1871 in [[Edinburg]]]] In Desember 1870, ná ’n reeks [[sokker]]wedstryde tussen Engeland en Skotland wat in [[Londen]] gespeel en almal deur Engeland gewen is, het ’n groep [[Skotte]] ’n uitdagingsbrief in die Skotse koerant ''The Scotsman'' en in die [[Londen]]se sportkoerant ''Bell’s Life'' gepubliseer, waarin hulle Engeland genooi het om ’n twintigtal vir ’n rugbywedstryd na Skotland te stuur. Die [[Engelse]] kon skaars só ’n uitdaging ignoreer, wat gelei het tot die eerste internasionale rugbywedstryd. Dit is op die [[krieket]]veld van die Edinburg Akademie, Raeburn Place, op Maandag 27 Maart 1871, gespeel.<ref>{{en}} {{cite book |author=Marshall, Francis |title=Football; the Rugby union game |url=https://archive.org/details/bub_gb_y-VAAAAAIAAJ |pages=[https://archive.org/details/bub_gb_y-VAAAAAIAAJ/page/140 140] |year=1892 |location=Londen, Parys, Melbourne |publisher=Cassell and company, limited}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Steve Lewis |title=One Among Equals: England's International Rugby Captains |url=https://archive.org/details/oneamongequalsen0000lewi |publisher=Vertical Editions |year=2008 |isbn=978-1-904091-31-8 |page=[https://archive.org/details/oneamongequalsen0000lewi/page/274 274]}}</ref><ref name="Rugby1870s">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1870s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1870s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit was nie net die eerste wedstryd tussen albei lande in enige sportsoort nie, maar ook die eerste internasionale rugbywedstryd ooit. Die Skotte het dié stryd voor ’n skare van 4&nbsp;000 met ’n doel en ’n drie gewen teenoor die enkele drie wat Engeland gedruk het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0007/print.shtml |title=The first international rugby match |publisher=[[BBC]] |author=Alex Gordon |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het egter die volgende jaar by die [[The Oval (Londen)|Kennington Ovaal]] in [[Londen]] wraak geneem en met 2–1 doele gewen. Die vroeë wedstryde het nie oor ’n gestruktureerde puntestelsel beskik nie; dit sou eers ná 1890 ingestel word nadat ’n geskikte formaat vir die puntestelsel ontwerp is.<ref name="Rugby1870s" /><ref>{{en}} {{cite book |author=Steve Lewis |title=One Among Equals: England's International Rugby Captains |url=https://archive.org/details/oneamongequalsen0000lewi |publisher=Vertical Editions |year=2008 |isbn=978-1-904091-31-8 |pages=[https://archive.org/details/oneamongequalsen0000lewi/page/274 274]}}</ref> Tot in 1875 is – soos in sokker – internasionale rugbywedstryde beslis deur die aangetekende aantal doele (beide doelskoppe en skepdoele), maar van 1876 af het die aantal drieë ’n wedstryd beslis as die spanne gelykop was.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/statsguru/rugby/page/79004.html |title=Scoring & Player Numbers Explanation |publisher=ESPNscrum |date=1 October 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Soos dit in die vroeë jare van rugby gebruiklik was, het vir albei spanne 20 spelers uitgedraf; die aantal spelers wat tydens een wedstryd vir een span mag uitdraf is eers in 1877 van 20 tot 15 verminder.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irishrugby.ie/history/css/arch_history_1.htm |title=Irish International Teams: Results, Scorers, Dates and Venues – 1874 to June 1999 |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=18 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071118215707/http://www.irishrugby.ie/history/css/arch_history_1.htm |archive-date=18 November 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Calcuttabeker en Tuisnasies-toernooi === [[Lêer:A Football Match.jpg|duimnael|links|Engeland teen Skotland in 1893]] [[Lêer:Calcuttacup.jpg|duimnael|Die Calcuttabeker in 1890]] [[Lêer:Scotland 1896.jpg|duimnael|links|Die Skotse span in 1896]] [[Lêer:Calcutta Cup 1892.jpg|duimnael|Die Calcuttabeker in 1892]] Verteenwoordigers van agt klubs het op 3 Maart 1873 in Glasgow vergader en die beheerliggaam Skotse Voetbalunie (''Scottish Football Union'') gestig, wat homself eers in 1924 in Skotse Rugbyunie hernoem het. Van die klubs was vyf lede van die Engelse Rugbyvoetbalunie wat op dié stadium nog nie op Engeland beperk was nie.<ref name="rfbh">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/scotland.html |title=Scotland |publisher=Rugby Football History |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1877 het Skotland vir die eerste keer teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] te staan gekom en met ses doele teenoor nul gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishexaminer.com/sport/rugby/arid-40241900.html |title=Ireland presented with opportunity to take the lead over Scotland for first time in history |publisher=Irish Examiner |author=Richard B. |date=10 Maart 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Calcuttabeker is in 1878 aan die Rugbyvoetbalunie geskenk deur lede van die kortstondige Calcutta Rugbyklub in die [[Indië|Indiese]] stad [[Kolkata]]. Die lede het besluit om die klub te ontbind. Die beker is geskep uit gesmelte [[silwer]]roepees wat beskikbaar geword het toe die klub se fondse uit die bank onttrek en gesmelt is. Die beker is uniek in die sin dat slegs Engeland en Skotland jaarliks daarom kompeteer; dit is die oudste rugbytrofee. Die eerste Calcuttabekerwedstryd is in 1879 in Edinburg gespeel en het gelykop geëindig. Engeland het die beker in 1880 vir die eerste keer verower en Skotland twee jaar later.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/england/scotland/game/1880/02/28 |title=28th February 1880 Whalley Range, Manchester, England. |publisher=rugbydata.com |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ch1n2YzI?url=http://www.rugbydata.com/england/scotland/game/1880/02/28 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1882 het die beheerliggame van Skotland, Engeland, Wallis en Ierland die Tuisnasies-toernooi gestig, die voorganger van die huidige [[Sesnasies-toernooi]]. Tydens die Tuisnasies-toernooi 1883, die eerste van sy aard, het Skotland vir die eerste keer teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] gespeel en met 1–0 doele gewen.<ref name="SNHistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/6nations.htm#1999 |title=6 Nations History |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1886 het die Skotse beheerliggaam saam met sy Ierse en Walliese eweknieë die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig.<ref name="rugbyfootballhistory" /> Ná drie agtereenvolgende tweede plekke het die Skotte tydens die Tuisnasies-toernooi 1886 hul eerste titel ingepalm (gedeel met die volgens punte gelykstaande Engelse). ’n Jaar later het tydens die Tuisnasies-toernooi 1887 die eerste ongedeelde titel gevolg. Tydens die Tuisnasies-toernooi 1890 het Engeland en Skotland weer die titel gedeel.<ref name="SNHistory" /> Die daaropvolgende jaar, tydens die Tuisnasies-toernooi 1891, het Skotland sy eerste Driekroon gewen – d.w.s. ’n titel saam met oorwinnings oor al drie die ander Tuisnasies. In 1895 het hulle dié sukses herhaal.<ref name="rfbh" /><ref name="SNHistory" /> Aan die begin van die 20ste eeu, toe die Engelse die afstigting van [[rugby league]] moes verwerk, het Skotland en Wallis om die jaarlikse toernooi se oorheersing gewedywer.<ref name="SNHistory" /> Skotland het die Tuisnasies-toernooi in 1901, 1903 en 1907 elk met ’n Driekroon ingepalm, in 1904 het nog ’n titel gevolg. Die 1907-titel sou egter die laaste in amper twee dekades wees, nadat Engeland ná ’n lang krisis herstel het.<ref name="SNHistory" /> Op 18 November 1905 het Skotland vir die eerste keer teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] te staan gekom en met 7–15 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/20 |title=1905/06 New Zealand tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die eerste toetswedstryd teen die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] het op 17 November 1906 gevolg en is met 6–0 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyrelics.com/Museum/countries/SA/tr-1906.htm |title=1906-07 Springboks tour |publisher=rugbyrelics.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nadat [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] genooi is om by die toernooi aan te sluit, het die Tuisnasies in 1910 die Vyfnasies geword. Skotland het tydens die Vyfnasies-toernooi 1910 vir die eerste keer teen die nuwe deelnemer gespeel en met 27–0 gewen. ’n Jaar later, tydens die Vyfnasies-toernooi 1911, was Skotland ook die eerste van die Tuisnasies wat deur Frankryk verslaan is.<ref name="SNHistory" /> === Tyd van die wêreldoorloë === [[Lêer:Eric Liddell.jpg|duimnael|upright|[[Eric Liddell]], Olimpiese kampioen in 400&nbsp;m, het in 1922 en 1923 vir Skotland gespeel]] Met die begin van die [[Eerste Wêreldoorlog]] moes die spelbedryf in Skotland grootliks ingeperk word, terwyl internasionale wedstryde vir die volgende jare volledig afgelas is. Tydens die oorlog se veldslae het 31 aktiewe of voormalige Skotse nasionale spelers gesneuwel, meer as by enige ander nasionale Vyfnasies-span. Onder andere het [[David Bedell-Sivright]], voormalige kaptein van die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]], en [[Eric Milroy]], die laaste Skotse kaptein voor die oorlog, gesterf.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Scotland Rugby Miscellany |url=https://archive.org/details/scotlandrugbymis0000bath |publisher=Vision Sports Publishing |location=Kingston upon Thames |year=2007 |isbn=1-905326-24-6 |pages=[https://archive.org/details/scotlandrugbymis0000bath/page/109 109]}}</ref> Ten spyte van dié groot verlies aan talentvolle spelers het Skotland die eerste toernooi ná die oorlog, die Vyfnasies 1920 se titel met Wallis en Engeland gedeel.<ref name="SNHistory" /> Toe die All Blacks in 1924/25, ná ’n onderbreking van 19 jaar, weer deur Europa getoer het, het die Skotte geweier om teen hulle te speel. Dié toer is deur die Engelse Rugbyvoetbalunie gereël en die Skotse beheerliggaam, bekend vir sy streng beleid van amateurisme, het beweer dat die Nieu-Seelanders vir hul toer vergoed is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black |url=https://archive.org/details/centuryinblack0000ronp |publisher=Hodder Moa Beckett |location=Auckland |year=2003 |isbn=978-1-86958-937-0 |pages=[https://archive.org/details/centuryinblack0000ronp/page/42 42]}}</ref> In 1897 het die SFU in Inverleith, Edinburg, grond aangekoop en sodoende die eerste van die vier Tuisnasies geword om sy eie grond te besit. Van 1899 af het die nasionale span al sy tuiswedstryde hier gespeel. Die eerste besoekende span was op 18 Februarie 1899 Ierland (Skotland 3–9 Ierland). Tot op 24 Januarie 1925 is op Inverleith internasionale rugby gespeel, met die laaste wedstryd teen Frankryk. Met die 25–4-oorwinning het Skotland die suksesvolle Vyfnasies 1925 afgeskop, waarop wegoorwinnings oor beide Wallis en Ierland gevolg het. Dié toernooi het op 21 Maart in die wedstryd teen Engeland neergekom. Voor ’n skare van 70&nbsp;000 op die nuwe [[Murrayfield-stadion]] (wat sedertdien as Skotland se tuisstadion dien) het die Skotte ná ’n drievoudige terugkoms die verdedigende kampioen Engeland met 14–11 verslaan en nie net die sesde Driekroon, maar ook die eerste [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slam]] ingepalm, nadat hulle al die deelnemende spanne, waaronder Frankryk, verslaan het.<ref name="rfbh" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0020/print.shtml |title=First Scottish Grand Slam |publisher=[[BBC]] |author=Paul MacDonald |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1926 het Skotland die eerste van die Vyfnasies geword wat Engeland op die [[Londen]]se [[Twickenham-stadion]] geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.readingchronicle.co.uk/sport/national/18320548.day-1926-scotland-beat-england-twickenham-first-time/ |title=On this day in 1926: Scotland beat England at Twickenham for first time |publisher=The Reading Chronicle |date=20 Maart 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In beide 1926 en 1927 het Skotland die titel met Ierland gedeel.<ref name="SNHistory" /> Op 17 Desember 1927 het hulle vir die eerste keer teen die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] gespeel en die gaste tydens hul Europatoer met 10–8 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/57 |title=1927/28 New South Wales tour to Europe and Canada |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ietwat meer as ’n jaar later, in 1929, het Skotland sy volgende titel gewen.<ref name="SNHistory" /> In 1932 het die Springbokke ná twee dekades weer Skotland besoek en met ’n 6–3-oorwinning weggestap.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/68 |title=1931/32 South Africa tour to UK and Ireland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In dieselfde jaar is Frankryk weens beweerde professionalisme en ’n gebreek aan bestuur deur sy beheerliggaam uit die jaarlikse toernooi geskop, wat weer die Tuisnasies geword het. Skotland het die toernooie in 1933 en 1938 beklink.<ref name="SNHistory" /> Die uitbraak van die [[Tweede Wêreldoorlog]] in September 1939 het die rugbybedryf in Skotland, soos in ander lande ook, stopgesit. Terwyl al die internasionale wedstryde weer afgelas is, het die SRU die klubs aangemoedig, om sover moontlik voort te gaan. Party klubs moes weens die gebreek aan spelers hulself ontbind, terwyl ander saamgesluit en verder teen ander Skotse klubs gespeel het. Af en toe is wedstryde teen spanne van die teenwoordige [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerdes]] gereël.<ref name="rfbh" /> In 1945 en 1946 is die ''Victory Internationals'' beslis – ’n reeks wedstryde teen nasionale en militêre keurspanne wat nie die volle toetsstatus geniet het nie.<ref name="rfbh" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/players/after-the-war-the-victory-internationals-1945-46 |title=After the War: The Victory Internationals, 1945–46 |publisher=World Rugby Museum |author=J. R. Suber |date=10 Junie 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens dié toernooi het Skotland in Januarie 1946 ’n sterk span van die Nieu-Seelandse Weermag met 11–6 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzhalloffame.co.nz/Inductees/0-9/2nd-New-Zealand-Expeditionary-Force-rugby-team.aspx |title=2nd New Zealand Expeditionary Force rugby team (1945–46) |publisher=New Zealand Sports Hall of Fame |accessdate=8 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208221341/https://www.nzhalloffame.co.nz/Inductees/0-9/2nd-New-Zealand-Expeditionary-Force-rugby-team.aspx |archive-date=8 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyredefined.com/2013/04/25/2nd-new-zealand-expeditionary-force-rugby-team/ |title=2nd New Zealand Expeditionary Force rugby team (1945–1946) |publisher=Rugby Redefined |accessdate=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925101122/http://rugbyredefined.com/2013/04/25/2nd-new-zealand-expeditionary-force-rugby-team/ |archive-date=25 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Moeilike naoorlogse tydperk === [[Lêer:Scotland rugby team vs england five nations 1949.jpg|duimnael|Die Skotse span tydens die Vyfnasies 1949]] [[Lêer:England vs scotland 1959.jpg|duimnael|Engeland teen Skotland tydens die Vyfnasies 1959]] Die jaarlikse toernooi is van 1947 af hervat en het ná die heraansluiting van Frankryk vir die volgende vyf dekades weer die Vyfnasies geword. Dié jaar het Skotland al sy wedstryde verloor en in die laaste plek geëindig.<ref name="SNHistory" /> Die jare ná die Tweede Wêreldoorlog was vir Skotland nie suksesvol nie. In 1947 is hulle deur die toerende Wallabies, in 1951 deur die Springbokke en in 1954 deur die All Blacks verslaan. Veral die wedstryd teen die Springbokke het die span se moeilikhede genadeloos ontbloot: Suid-Afrika het nege drieë gedruk en Skotland met 44–0 geklop, ’n rekordoorwinning in dié tyd (62–0 sou die hedendaagse telling gewees het).<ref>{{en}} {{cite book |author=Paul Gregor |title=Top 10 of Everything Rugby |date=Oktober 2012 |publisher=Exisle Publishing (Nieu-Seeland) |isbn=978-1-927147-52-8 |page=190 |url=https://books.google.de/books?id=YYvfUdBEQlUC&pg=PA190&lpg=PA190&dq=scotland+0+south+africa+44+1951&redir_esc=y&hl=de#v=onepage&q=scotland%200%20south%20africa%2044%201951&f=false |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Van Februarie 1951 tot Januarie 1955 het Skotland 17 agtereenvolgende nederlae gely en slegs 54 punte aangeteken: elf drieë, ses doelskoppe en vier strafdoele.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;spanmax2=31+Dec+1959;spanmin2=01+Jan+1950;spanval2=span;team=2;template=results;type=team;view=results |title=Rugby stats & records – Scotland 1950s |publisher=ESPNscrum |accessdate=14 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170214203243/http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;spanmax2=31+Dec+1959;spanmin2=01+Jan+1950;spanval2=span;team=2;template=results;type=team;view=results |archive-date=14 Februarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tussen 1955 en 1963 het Skotland weer beter presteer. Hulle het nie daarin geslaag om Engeland te verslaan nie, maar hulle het in drie wedstryde gelykop gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;opposition=1;spanmax1=31+Dec+1963;spanmin1=01+Jan+1953;spanval1=span;team=2;template=results;type=team;view=results |title=Rugby stats & records – Scotland v England – 1955–63 |publisher=ESPNscrum |accessdate=14 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170214204405/http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;opposition=1;spanmax1=31+Dec+1963;spanmin1=01+Jan+1953;spanval1=span;team=2;template=results;type=team;view=results |archive-date=14 Februarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Skotland het verskeie oorwinnings oor Wallis, Ierland en Frankryk aangeteken. Oor dekades heen het Skotse spelers slegs na die Suidelike Halfrond getoer, as hulle deur die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] opgeroep is. Dit het in 1960 verander, toe die SRU ’n toetswedstryd in Suid-Afrika gereël het. Op 30 April 1960 het die Skotte in [[Gqeberha|Port Elizabeth]] teen die Springbokke te staan gekom en is met 18–10 geklop. Hulle het baanbrekerswerk vir die Tuisnasies gedoen; maar Skotland het sy volgende toer eers 15 jaar later aangepak en ook daarna het hulle slegs min toere onderneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://scottishrugby.org/fanzone/on-this-day-a-tour-that-made-history/ |title=On this day: A tour that made history |publisher=[[Skotse Rugbyunie]] |date=30 April 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarop het ’n aantal jare met groot suksesse gevolg. In 1961, 1962, 1963, 1966 en 1967 het Skotland tydens die Vyfnasies die tweede plek behaal.<ref name="SNHistory" /> In 1964 het hulle hul eerste titel sedert 1938 (gedeel met Wallis) ingepalm en vir die eerste keer sedert 1950 Engeland van die Calcuttabeker ontneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.heraldscotland.com/default_content/12385773.pringle-fisher/ |title=Pringle Fisher |publisher=The Herald |date=29 April 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compsoverview/202 |title=Calcutta Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In dieselfde jaar het hulle die toerende All Blacks in ’n 0–0-gelykop vasgebind, die laaste internasionale wedstryd waarin geen punte aangeteken is nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/blogs/sport/story/322459.html |title=A rare scoreless rugby draw |publisher=ESPNscrum |author=John Griffiths |date=8 Julie 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In April 1965 het hulle die Springbokke tuis in Edinburg met 8–5 en in Desember 1966 die Wallabies met 11–5 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/178 |title=1965 South Africa tour to Ireland and Scotland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/184 |title=1966/67 Australia tour to Europe and Canada |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Augustus 1968 het ’n 9–3-oorwinning oor Australië en in Desember 1969 ’n 6–3-oorwinning oor Suid-Afrika gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/196 |title=1968 Australia tour to Ireland and Scotland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/204 |title=1969/70 South Africa tour to UK and Ireland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Springbokke se toer is begelei deur hewige anti-apartheidsproteste wat onder andere deur die latere Britse eerste minister [[Gordon Brown]] gereël is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2020/apr/23/protests-politics-and-a-bus-hijack-the-rugby-tour-that-gave-mandela-hope |title=Protests, politics and a bus hijack: the rugby tour that gave Mandela hope |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=23 April 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende die vroeë 1970’s het die SRU verskeie hervormings ingestel wat as rewolusionêr beskou is. Vroeër het hulle die aanstelling van ’n nasionale afrigter vermy, aangesien die SRU homself as ’n voog van ’n streng amateurisme beskou en gevrees het dat dié pos as eerste stap van ’n professionalisering beskou kon word. In 1971 het die SRU Bill Dickinson as eerste hoofafrigter aangestel, na sy pos is egter amptelik as ’n “raadgewer vir die kaptein” verwys. Dickinson was vir organisasie, motivering en taktiese opleiding verantwoordelik, terwyl bestuursamptenare nog steeds die spankeuring gedoen het.<ref name="bdc">{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-bill-dickinson-1371664.html |title=Obituary: Bill Dickinson |publisher=The Independent |author=Bill Leith |date=22 April 1994 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert die 1865/66-seisoen is ’n Skotse rugbykampioenskap beslis, maar dit is vir meer as ’n eeu nie deur die beheerliggaam erken nie en het gevolglik slegs nieamptelike status gehad (mededingende speletjies tussen klubs is in konserwatiewe rugbykringe as ’n voorloper van die veragte professionele sport beskou). In voorbereiding op die 1973/74-seisoen het die SRU as eerste beheerliggaam van die Tuisnasies ’n amptelike kampioenskap van stapel gestuur: die Skotse Premierskap wat sedertdien beslis word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://sportsheritagescotland.co.uk/index.php/rugby |title=Rugby &#124; Sports Heritage Scotland |publisher=sportsheritagescotland.co.uk |accessdate=23 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023102958/http://sportsheritagescotland.co.uk/index.php/rugby |archive-date=23 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Vyfnasies 1972 kon weens die [[Noord-Ierland]]-konflik nie voltooi word nie, waardeur geen span die titel ingepalm het nie. Ná die Bloed-Sondag op 30 Januarie is die Britse ambassade in [[Dublin]] deur ’n woedende skare afgebrand en baie spelers het dreigbriewe, vermoedelik van die IRA, ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-rugby-team-faced-death-14308714 |title=When the Wales rugby team faced 'death threats' in Ireland before a performance from the gods |author=Mark Orders |publisher=Wales Online |date=19 Februarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Wallis en Skotland het geweier om hul oorblywende wedstryde in Ierland te speel en die gebrek aan veiligheid aangevoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/1193077.stm |title=Sport in chaos as crisis deepens |publisher=[[BBC]] |date=27 Februarie 2001 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Vyfnasies 1973 het op ’n unieke manier geëindig: Ná twee oorwinnings en twee nederlae elk het al vyf die deelnemende spanne in dieselfde plek geëindig en die titel gedeel.<ref name="SNHistory" /> Op 1 Maart 1975 het ’n gehoor van sowat 104&nbsp;000 gesien hoe Skotland Wallis in ’n Vyfnasies-wedstryd op Murrayfield met 12–10 verslaan het. Dié bywoning was in dié tyd ’n wêreldrekord vir ’n rugbywedstryd en is nog steeds ’n rekordbywoning op Murrayfield.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.heraldscotland.com/sport/13201403.flashback-march-3-1975-notorious-occasion-record-crowd-packed-murrayfield/ |title=Notorious occasion when record crowd packed Murrayfield |publisher=Herald Scotland |author=Alasdair Reid |date=13 Februarie 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/scrum/rugby/records/team/highest_attendance.html?id=1;type=class |title=Rugby stats & records – Record attendances |publisher=ESPNscrum |accessdate=20 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181120011210/http://stats.espnscrum.com/scrum/rugby/records/team/highest_attendance.html?id=1;type=class |archive-date=20 November 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dié oorwinning was deel van ’n reeks van nege agtereenvolgende oorwinnings vir die nasionale span op Murrayfield gedurende die 1970’s; hulle was egter nie in staat om die prestasie buite Skotland op die veld te bring nie en het slegs een wegoorwinning in dié tydperk aangeteken.<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |date=November 2007 |publisher=Mainstream Publishing |isbn=978-1-84596-255-5 |url=https://books.google.de/books?id=-VhvJML6xa4C&pg=PA1978&lpg=PA1978&dq=Chronic+travel-sickness+was+Scotland%27s+1970s+affliction&redir_esc=y&hl=de#v=onepage&q=Chronic%20travel-sickness%20was%20Scotland's%201970s%20affliction&f=false |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1977 het Nairn MacEwan Bill Dickinson as nasionale afrigter opgevolg. Hy was egter net in staat om een internasionale oorwinning in sy ampstermyn van drie jaar aan te teken.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Scotland Rugby Miscellany |url=https://archive.org/details/scotlandrugbymis0000bath |date=Oktober 2007 |publisher=Vision Sports Publishing Ltd |isbn=978-1-905326-24-2 |page=[https://archive.org/details/scotlandrugbymis0000bath/page/133 133]}}</ref> Nogtans het rugby in Skotland ’n sterk ontwikkeling ondergaan. Die oprigting van die nasionale ligas in 1973/74 het begin vrugte afwerp; die vlak van klub en distrikrugby was hoër as ooit tevore en die spelers was meer gewoond daaraan om druk te ervaar in wedstryde waar die uitslag as ’t ware belangrik was. Minder spelers van Engelse klubs is gekies om Skotland op internasionale vlak te verteenwoordig, aangesien die plaaslike klubs vir die eerste keer sedert die Eerste Wêreldoorlog die nasionale span met ’n voldoende aantal spelers voorsien het wat geskik was vir internasionale wedstryde.<ref name="telfer">{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/the-age-of-telfer-2476840 |title=The age of Telfer |publisher=The Scotsman |date=28 Januarie 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Die amateurtydperk se laaste jare === [[Lêer:Scotland v england rugby 1980 01.jpg|duimnael|Skotland teen Engeland tydens die Vyfnasies 1980]] Jim Telfer het in 1980 die nasionale afrigter van ’n span met ’n groot potensiaal geword.<ref>{{en}} {{cite book |author=John Eunson |title=Sporting Scots: How Scotland Brought Sport to the World (And the World Wouldn't Let Us Win) |date=April 2012 |publisher=Black & White Publishing |isbn=978-1-84502-414-7 |url=https://books.google.de/books?id=VhQjAwAAQBAJ&pg=PT127&lpg=PT127&dq=jim+telfer+1980&redir_esc=y&hl=de#v=onepage&q=jim%20telfer%201980&f=false|accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="telfer" /> In Maart 1982 het Skotland vir die eerste keer in 20 jaar in Wallis gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;home_or_away=2;opposition=4;spanmax1=31+Dec+1982;spanmin1=01+Jan+1962;spanval1=span;team=2;template=results;type=team;view=results |title=Rugby stats & records – Wales v Scotland – 1962–82 |publisher=ESPNscrum |accessdate=14 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170214203106/http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;home_or_away=2;opposition=4;spanmax1=31+Dec+1982;spanmin1=01+Jan+1962;spanval1=span;team=2;template=results;type=team;view=results |archive-date=14 Februarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Vier maande later het Skotland na Australië getoer en hulle het die eerste van twee toetse gewen: Dit was Skotland se eerste oorwinning oor een van die groot drie spanne van die Suidelike Halfrond (Australië, Nieu-Seeland, Suid-Afrika).<ref>{{en}} {{cite book |author=Steve Jones |title=Rothmans Rugby Yearbook 1983–84 |url=https://archive.org/details/rothmansrugbyyea0000unse_r0b1 |year=1983 |isbn=978-0-356-09731-2 |page=[https://archive.org/details/rothmansrugbyyea0000unse_r0b1/page/55 55]}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/372 |title=1982 Scotland tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die 1983-seisoen het teleurstellend afgeskop, toe Skotland die eerste drie van sy Vyfnasies-wedstryde verloor het. Dié toernooi is egter met ’n hoogtepunt beëindig, nadat Skotland sy eerste oorwinning sedert 1938 oor Engeland op Twickenham aangeteken het.<ref name="SNHistory" /> In November 1983 het Skotland in ’n hard gevegte 25–25-gelykop teen die All Blacks gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/397 |title=1983 New Zealand tour to Scotland and England |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Onder die kapteinskap van Jim Aitken het Skotland tydens die Vyfnasies 1984 al vier sy wedstryde gewen en sodoende sy tweede Grand Slam, die eerste sedert 1925, ingepalm.<ref name="SNHistory" /> Die span het voordeel getrek uit ’n konsekwente seleksie – twaalf spelers het aan al vier Vyfnasies-wedstryde deelgeneem en van die 20 spelers wat altesaam gebruik is, was slegs twee uit klubs buite Skotland.<ref name="telfer" /> Jim Telfer het ná die Grand Slam bedank om op sy professionele loopbaan as ’n skoolmeester te kon fokus. Hy is deur sy assistent, die voormalige Hawick-[[losskakel]] Colin Telfer (nie ’n familielid nie), opgevolg.<ref name="telfer" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dailyrecord.co.uk/sport/rugby/watch-telfer-talk-scotland-legend-5306487 |title=Watch Telfer Talk as Scotland legend insists we CAN claim first Twickenham win in 32 years |publisher=Daily Record |author=David Ferguson |date=10 Maart 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sy ampstermyn was slegs een jaar, waartydens Skotland ses agtereenvolgende nederlae gely het. Onder andere is Skotland deur die toerende Wallabies geklop, wat op hul beurt hul eerste Grand Slam aangeteken het, nadat hulle tydens dieselfde toer al vier die Tuisnasies verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/412 |title=1984 Australia tour to UK and Ireland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarna is Telfer met Derrick Grant vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=ucJAAAAAIBAJ&sjid=36UMAAAAIBAJ&pg=4124%2C1632010 |title=Can Derrick swing it for Scotland? |publisher=The Glasgow Herald |author=Bill McMurtie |date=7 Oktober 1985 |accessdate=16 Maart 2026 |page=7}}</ref> In Januarie 1986 het Grant ’n proefwedstryd tussen “Blou” (spelers wat na verwagting in dieselfde jaar nog vir Skotland sou speel) en “Rooi” (opkomende spelers met ’n moontlike internasionale toekoms) gehou, wat in ’n verrassende 41–10-oorwinning vir “Rooi” geëindig het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Bill McLaren |title=My Autobiography |date=November 2005 |publisher=Bantam |isbn=978-0-553-81558-0 |page=309 |edition=Herdruk |url=https://books.google.de/books?id=saMTdok11GkC&pg=PA309&lpg=PA309&dq=scotland+blues+reds+trial+match&redir_esc=y&hl=de#v=onepage&q=scotland%20blues%20reds%20trial%20match&f=false |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die “Rooi” het spelers soos Gavin en Scott Hastings, Finlay Calder en David Sole ingesluit, almal sou nog in dieselfde jaar by die komende Vyfnasies-toernooi vir Skotland debuteer en oor die volgende jare belangrike rolle in die nasionale span inneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/interview-scott-hastings-scottish-rugby-legend-1-1499943 |title=Interview: Scott Hastings, Scottish rugby legend |publisher=The Scotsman |date=4 Februarie 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Skotland het die 1986-Vyfnasies-titel met Frankryk gedeel, nadat albei spanne drie van hul vier wedstryde elk gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=HrxAAAAAIBAJ&sjid=w6UMAAAAIBAJ&pg=4335%2C3916788 |title=Relieved Grant praises Scots' defence |author=Bill McMurtie |publisher=The Glasgow Herald |date=17 Maart 1986 |accessdate=16 Maart 2026 |page=9}}</ref> Tydens dié toernooi het Skotland Engeland op Murrayfield met 33–6 verneder; dit was Skotland se hoogste oorwinning in dié tyd oor die Engelse, destyds net een punt minder as in Skotland se rekordoorwinning in enige internasionale rugbywedstryd en Engeland se ergste nederlaag in meer as ’n eeu.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=3bdAAAAAIBAJ&sjid=y6UMAAAAIBAJ&pg=4443%2C3815038 |title=Records tumble as Scots triumph |publisher=The Glasgow Herald |author=Bill McMurtie |date=17 Februarie 1986 |accessdate=16 Maart 2026 |page=9}}</ref> Skotland het in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] aan die eerste [[rugbywêreldbeker]]toernooi in Australië en Nieu-Seeland deelgeneem. John Rutherford, die span se algemene en beherende invloed, het sy knie tydens ’n ongemagtigde toer na [[Bermuda]] beseer. Hy het binne die eerste 15 minute van die eerste speel teen Frankryk ineengestort en nooit ooit weer vir Skotland gespeel nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thenational.scot/sport/14853790.martin-hannan-dose-of-reality-needed-over-scots-rugby-world-cup-prospects/ |title=Martin Hannan: Dose of reality needed over Scots' Rugby World Cup prospects |publisher=The National |datum=10 Augustus 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Skotland het voorgeloop, maar dié wedstryd het met 20–20 gelykop geëindig. Daarna het Skotland die groepwedstryde teen [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Zimbabwe]] en [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] maklik gewen, waarop hulle die kwarteinrondte gehaal het. In die kwarteindstryd was Skotland sonder kanse en is deur die latere wêreldkampioen Nieu-Seeland met 30–3 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> [[Lêer:Gavin Hastings.jpg|duimnael|upright|Gavin Hastings het aan die Skotte ’n Grand Slam en die halfeindrondte van die [[Rugbywêreldbeker 1991]] besorg]] Op 27 Junie 1988 is Ian McGeechan as nuwe afrigter aangestel en het Derrick Grant, wat ná die teleurstellende 1988-Vyfnasies-toernooi bedank het, vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=9DNAAAAAIBAJ&sjid=T1kMAAAAIBAJ&pg=4084%2C7885826 |title=Ian is a natural to tackle coaching post |publisher=The Glasgow Herald |author=Bill McMurtie |date=28 Junie 1988 |accessdate=16 Maart 2026 |page=29}}</ref> 1990 word as Skotland se beste jaar in die moderne tydperk beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0062/page02.shtml |title=Grand Slam 1990 |publisher=[[BBC]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die laaste wedstryd van die Vyfnasies 1990 het hulle op Murrayfield teen die “ou vyand” Engeland te staan gekom. Op dié stadium het albei spanne al hul wedstryde tydens dié toernooi gewen en die pers het Engeland as gunsteling beskou, alhoewel hulle die gaste was. Ten spyte van die algemene verwagtinge het Skotland die wedstryd met 13–7 gewen en sodoende die toernooi saam met die derde Grand Slam beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dailymail.co.uk/sport/rugbyunion/article-1162492/SIX-NATIONS-SPECIAL-A-trip-memory-lane-England-Scotland.html |title=SIX NATIONS SPECIAL: A trip down rugby's memory lane with England and Scotland |publisher=[[Daily Mail]] |author=Nick Metcalfe |date=20 Maart 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die wedstryd teen Engeland was ook die eerste waartydens ''The Flower of Scotland'' op Murrayfield gespeel is, nadat dit vroeër die jaar Skotland se [[volkslied]] geword het.<ref name="anthem">{{en}} {{cite web |url=http://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/2009/02/07/the-perfect-rugby-anthem-flower-of-scotland-91466-22874358/ |title=The perfect rugby anthem – Flower of Scotland! |publisher=Wales Online |author=Steffan Rhys |date=7 Februarie 2009 |accessdate=10 Februarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210144117/http://walesonline.co.uk/news/wales-news/2009/02/07/the-perfect-rugby-anthem-flower-of-scotland-91466-22874358 |archive-date=10 Februarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Junie 1990 is Skotland deur die All Blacks weg in [[Auckland]] naelskraap met 21–18 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/509 |title=1990 Scotland tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Vyf maande later het hulle vir die eerste keer teen die [[Argentinië|Argentynse]] [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] te staan gekom en met 49–3 geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/519 |title=1990 Argentina tour to UK and Ireland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die tweede rugbywêreldbekertoernooi het in [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] plaasgevind, met wedstryde wat dwarsdeur die destydse Vyfnasies aangebied is. Skotland het die meeste van sy groepwedstryde tuis op Murrayfield gespeel. Ná oorwinnings oor [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]], Zimbabwe en Ierland het Skotland sy groep gewen. In die daaropvolgende kwarteindstryd het Skotland [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]] met 28–6 verslaan. Ná ’n naelskraapse 6–9-nederlaag in die halfeindstryd teen Engeland op Murrayfield het die Skotte in die klein finale om die derde plek teen Nieu-Seeland te staan gekom en is deur die All Blacks met 13–6 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0063/ |title=Scotland's Rugby World Cup 1991 |publisher=[[BBC]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarop het nog ’n kort swak tydperk gevolg. In 1994 het Skotland nie ’n enkele oorwinning aangeteken nie. In 1995 het hulle herstel en tydens die Vyfnasies hul eerste drie wedstryde gewen. Onder andere het Skotland Frankryk weg met 23–21 verslaan, danksy ’n verdoelde drie deur Gavin Hastings in die laaste minuut. Dit was Skotland se eerste oorwinning in Parys sedert 1969. Die laaste Vyfnasies-wedstryd was weer om die Grand Slam teen Engeland, maar dié keer het Engeland die Skotte met 24–12 geklop, veral te danke aan Rob Andrew se skopvermoeë.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scotland/rugby/story/180145.html |title=Hastings carries Scotland to victory |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sporting-heroes.net/rugby/scotland/gavin-hastings-3285/biography-of-his-rugby-union-career-for-scotland_a03224/ |title=Gavin Hastings |publisher=Sporting Heroes |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die derde rugbywêreldbekertoernooi is in [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] in Suid-Afrika gehou. Tydens die groepfase het Skotland [[Ivoorkus nasionale rugbyspan|Ivoorkus]] en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] maklik verslaan. In die derde groepwedstryd teen Frankryk het hulle tydens beseringstyd ’n drie afgestaan en Skotland het as naaswenner van sy groep geëindig. Hulle het die kwarteindstryd teen Nieu-Seeland met 30–48 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/timeline/rugby/story/79915.html |title=South Africa's triumphant homecoming |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Professionalisering en moeilike tye === [[Lêer:France Ecosse 6-02-2004.jpg|duimnael|Skotland teen Frankryk tydens die Sesnasies 2004]] [[Lêer:Scotland Romania Lineout.jpg|duimnael|’n Lynstaan tussen Skotland en Roemenië (November 2006)]] [[Lêer:Six Nations 2009 - Scotland vs Ireland 9.jpg|duimnael|Skotland teen Ierland tydens die Sesnasies 2009]] In Augustus 1995 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) al die beperkinge rakende die spelers se betaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui. Gevolglik het die SRU vier professionele plaaslike keurspanne gestig, wat in die nuwe Europese bekertoernooie sou meeding. Finansiële moeilikhede het in 1998 tot ’n vermindering op drie en in 2007 op twee spanne gelei ([[Glasgow Warriors]] en [[Edinburgh Rugby]]). Dié spanne het die meeste Skotse nasionale spelers ingesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotlandrugbynews.com/2019/11/can-scottish-rugby-afford-a-new-pro-team/ |title=Can Scottish Rugby afford a new pro team? |publisher=Scotland Rugby News |author=James Maclean |date=2019 |accessdate=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413214315/https://www.scotlandrugbynews.com/2019/11/can-scottish-rugby-afford-a-new-pro-team/ |archive-date=13 April 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Desember 1996 het Skotland vir die eerste keer teen [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] te staan gekom en tuis met 29–22 gewen, die eerste nederlaag teen die Italianers het Skotland in Januarie 1998 weg in [[Treviso]] gely. Nadat die Vyfnasies-toernooie in 1997 en 1998 met slegs een oorwinning oor Ierland elk teleurstellend verloop het, het Skotland die Vyfnasies 1999 op ’n oortuigende manier beklink; hulle het net teen Engeland naelskraap verloor. Dit was ook die laaste toernooi in die ou formaat, aangesien die volgende jaar met die aansluiting van Italië die Sesnasies gevorm is.<ref name="SNHistory" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/five_nations/316807.stm |title=Wales snatch glory from England |publisher=[[BBC]] |date=11 April 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die [[Rugbywêreldbeker 1999]] is opnuut dwarsdeur die destydse Vyfnasies aangebied en Skotland het sy groepwedstryde weer op Murrayfield gespeel. Ná ’n nederlaag teen Suid-Afrika in hul eerste wedstryd het Skotland [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] en [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] geklop. As tweede van hul groep moes Skotland aan die uitspeelrondte deelneem, waar hulle Samoa met 35–20 verslaan het. Soos vier jaar vroeër is Skotland in die kwarteindstryd deur Nieu-Seeland uitgeskakel, dié keer met 18–30.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_world_cup/teams/scotland/483408.stm |title=All Blacks end it for gutsy Scots |publisher=[[BBC]] |date=24 Oktober 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2000, die eerste van die uitgebreide jaarlikse toernooi, het die verdedigende kampioen nie oortuig nie. Hulle het die eerste vier wedstryde verloor, waaronder die openingswedstryd teen die nuweling Italië. Nogtans het hulle in die laaste wedstryd Engeland van ’n Grand Slam ontneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/698769.stm |title=Brave Scots defeat England |publisher=[[BBC]] |date=2 April 2000 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2002 eindjaarrugbytoetsreeks]] het Skotland die Springbokke tuis met 21–6 verrassend maklik verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2002/nov/25/rugbyunion.englandrugbyunionteam |title=England earn credit but Springboks only contempt |author=Robert Kitson |publisher=[[The Guardian]] |date=25 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Australiese afrigter Matt Williams het in 2003 die eerste buitelander geword om Skotland af te rig. Sy ampstermyn was egter omstrede en word as onsuksesvol beskou. Dit word veral vir ’n reeks swak uitslae en onderonsies tussen die afrigter en sy spelers onthou.<ref name="mwb">{{en}} {{cite book |author=Gregor Paul |title=Top 10 of Everything Rugby |date=Oktober 2012 |publisher=Exisle Publishing (Nieu-Seeland) |isbn=978-1-927147-52-8 |page=185 |url=https://books.google.de/books?id=YYvfUdBEQlUC&pg=PA185&lpg=PA185&dq=matt+williams+first+foreign+coach&redir_esc=y&hl=de#v=onepage&q=matt%20williams%20first%20foreign%20coach&f=false |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/my_club/ulster/7165088.stm |title=Williams accepts Ulster position |publisher=[[BBC]] |date=30 Desember 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="row">{{en}} {{cite web |url=http://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/scotland-players-say-sack-matt-williams-now-1-1051343 |title=Scotland players say sack Matt Williams now |publisher=Edinburgh Evening News |date=20 April 2005 |accessdate=12 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412192808/http://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/scotland-players-say-sack-matt-williams-now-1-1051343 |archive-date=12 April 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië het Skotland ná oorwinnings oor Japan, die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|VSA]] en [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] as naaswenner van sy groep ná Frankryk geëindig, maar hulle het in die kwarteindstryd teen die gasheer met 33–16 vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 2004 het Williams ’n omstrede “Kasteel Skotland”-beleid probeer implementeer, waarvolgens slegs spelers wat in Skotland speel vir die nasionale span in aanmerking sou kon kom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/scotland-tread-dangerous-path-to-2007-nhct8gn9wx7 |title=Scotland tread dangerous path to 2007 |publisher=The Sunday Times |date=4 April 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Intussen het die uitvoerende hoof Phil Anderton (weens sy vermaakskoue voor wedstryde “Firework Phil” genoem) die unie na finansiële solvensie probeer terugneem. Hy het groot hervormings geïmplementeer om die agteruitgang van rugby in Skotland te voorkom, maar hy is in Januarie 2005 afgedank nadat sy baas David Mackay deur die SRU se algemene komitee gedwing is om te bedank.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.heraldscotland.com/news/12408790.srus-giant-leap-backwards-departing-mackay-forecasts-tragedy-if-anderton-goes/ |title=SRU's giant leap backwards Departing Mackay forecasts 'tragedy' if Anderton goes |publisher=Herald Scotland |date=11 Januarie 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/2353702/Anderton-adds-to-SRU-turmoil.html |title=Anderton adds to SRU turmoil |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Alasdair Reid |date=13 Januarie 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Teen April 2005 het Skotland slegs drie van sy 17 wedstryde onder Williams gewen.<ref name="mwb" /> Ná ’n hersiening deur die SRU en openbare kritiek deur verskeie spelers<ref name="row" /> is Williams op 25 April 2005 afgedank.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4483233.stm |title=Williams sacked as Scotland coach |publisher=[[BBC]] |date=25 April 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Frank Hadden, die hoofafrigter van die Edinburgh Gunners, is as voorlopige afrigter vir die [[2005 midjaarrugbytoetsreeks]] teen die [[Britse Barbarians|Barbarians]] en [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] benoem,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4497327.stm |title=Hadden to lead Scots over summer |publisher=[[BBC]] |date=29 April 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> en het albei wedstryde gewen. Op 15 September 2005 is hy as nasionale afrigter van die Skotse span aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4249150.stm |title=Scotland appoint Hadden as coach |publisher=[[BBC]] |date=15 September 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2006 is Frankryk in die eerste wedstryd met 20–16 verslaan,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4674072.stm |title=Scotland 20–16 France |publisher=[[BBC]] |date=5 Februarie 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> dit was Skotland se eerste oorwinning oor die Franse sedert 1999.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2006/feb/06/sixnations2006.rugbyunion4 |title=Lamont launches Scotland into orbit as favourites fall flat at the first |publisher=[[The Guardian]] |author=Mike Averis |date=6 Februarie 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Skotland het ook Engeland tuis op Murrayfield met 18–12 geklop en sodoende die Calcuttabeker herower,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4745130.stm |title=Scotland 18–12 England |publisher=[[BBC]] |date=25 Februarie 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> maar hulle moes dié trofee een jaar later aan Engeland teruggee.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6320339.stm |title=England 42–20 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Phil Harlow |date=3 Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Februarie 2006 was Skotland die eerste Sesnasies-span wat tuis deur Italië (met 17–37) verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/scottish/6389855.stm |title=Scotland v Italy |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=24 Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit was Italië se hoogste oorwinning oor Skotland in dié tyd, beide tuis en weg. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk het Skotland ná oorwinnings oor [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]], Roemenië en Italië, maar ook ’n nederlaag teen Nieu-Seeland, tot die kwarteindrondte gevorder. Hulle is egter deur Argentinië met 19–13 uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |author=Clive Lindsay |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7030460.stm |title=Argentina 19–13 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Clive Lindsay |date=7 Oktober 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Skotland het die Sesnasies 2008 tuis met ’n 6–27-nederlaag teen Frankryk afgeskop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7222661.stm |title=Scotland 6–27 France |publisher=[[BBC]] |author=Phil Harlow |date=3 Februarie 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nadat hulle in die daaropvolgende wedstryde deur Ierland en Wallis verslaan is, het die druk op Frank Hadden toegeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/theres-no-robinson-pressure-insists-2196633 |title=There’s no Robinson pressure, insists Hadden |publisher=Wales Online |date=18 Februarie 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7260841.stm |title=Ireland 34 Scotland 13 |publisher=[[BBC]] |date=23 Februarie 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Skotland het Engeland ná ’n 15–9-oorwinning van die Calcuttabeker ontneem,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7282172.stm |title=Scotland 15–9 England |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=8 Maart 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> maar hulle is daarna deur Italië met 23–20 verslaan en het in die voorlaaste plek geëindig. Hulle het die “houtlepel” net volgens punteverskil vermy.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7294056.stm |title=Italy 23–20 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Nabil Hassan |date=15 Maart 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Sesnasies 2009 het op ’n soortgelyke manier teleurstellend verloop (slegs een oorwinning oor Italië), waarvolgens Hadden in April 2009 bedank het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.mirror.co.uk/sport/rugby-union/scotland-coach-frank-hadden-resigns-386029 |title=Scotland coach Frank Hadden resigns |publisher=[[Daily Mirror]] |date=3 April 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Drie maande later het die voormalige Engelse hoofafrigter Andy Robinson by hom oorgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/scottish/8082359.stm |title=Scots name Robinson as head coach |publisher=[[BBC]] |date=4 Junie 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2009 eindjaarrugbytoetsreeks]] het die Skotte tuis ’n noemenswaardige 9–8-oorwinning oor Australië aangeteken, hul eerste sukses oor die Wallabies in 27 jaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/scottish/8369615.stm |title=Scotland 9–8 Australia |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=21 November 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Opwaartse neiging === [[Lêer:Ecosse-France 2010.JPG|duimnael|’n Lynstaan tussen Skotland en Frankryk tydens die Sesnasies 2010]] [[Lêer:2012-03-17 ITA - SCO Lineout.jpg|duimnael|’n Lynstaan tussen Skotland en Italië tydens die Sesnasies 2012]] [[Lêer:Italia vs scotland Six Nations 2016.jpg|duimnael|Skotland teen Italië tydens die Sesnasies 2016]] Tydens die Sesnasies 2010 is Skotland deur Frankryk, Wallis en Italië geklop, voordat hulle teen Engeland in ’n gelykop gespeel het. In die laaste wedstryd op Crokepark het Skotland sy enigste oorwinning aangeteken, toe hulle Ierland met 23–20 ná ’n strafdoel deur Dan Parks in die laaste minuut verslaan het, waardeur die Iere van ’n Driekroon ontneem is en die Skotte die “houtlepel” vermy het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/8578135.stm |title=Ireland 20–23 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Richard Petrie |date=20 Maart 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2010 midjaarrugbytoetsreeks]] het Skotland na Argentinië getoer en hul eerste wegreeks teen die Poemas beklink, nadat hulle albei toetse met onderskeidelik 24–16 en 13–9 gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/scottish/8747358.stm |title=Argentina 9–13 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Andy Campbell |date=19 Junie 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2010 eindjaarrugbytoetsreeks]] het Skotland ’n swak nederlaag teen Nieu-Seeland gely, voordat hulle oorwinnings oor Suid-Afrika (met 21–17)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/Sport/Boks-trail-at-Murrayfield-20101120 |title=Boks' Grand Slam hopes end |publisher=[[Nuus24]] |date=20 November 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> en Samoa (met 19–16) aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby/2010/1127/273627-scotland_samoa/ |title=Scotland 19-16 Samoa |publisher=Raidió Teilifís Éireann |date=27 November 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2011 het Skotland slegs een wedstryd, ’n 21–8-oorwinning oor Italië, gewen en die laaste plek weer naelskraap vermy.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/9428170.stm |title=Scotland 21–8 Italy |publisher=[[BBC]] |author=Colin Moffat |date=19 Maart 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland het Skotland ook weinig beïndruk en gesukkel om [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] en [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] te verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/14809745 |title=Rugby World Cup 2011: Scotland 34–24 Romania |publisher=[[BBC]] |date=10 September 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/14811476 |title=Rugby World Cup 2011 Pool B: Scotland 15–6 Georgia |publisher=[[BBC]] |date=14 September 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nadat hulle deur Argentinië met 13–12 verslaan is,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/15041494 |title=Rugby World Cup 2011: Argentina 13–12 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Clive Lindsay |date=25 September 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> moes Skotland sy laaste groepwedstryd teen Engeland wen om tot die kwarteindrondte te vorder. Ná ’n uur se spel het hulle blykbaar gemaklik met 12–3 voorgeloop, maar hulle is ná ’n drie deur Chris Ashton met 16–12 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit was die eerste keer wat Skotland reeds in die groepfase van ’n rugbywêreldbekertoernooi uitgeskakel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dailymail.co.uk/sport/rugbyunion/article-2044332/RUGBY-WORLD-CUP-2011-Scotland-bounce--Andy-Robinson.html |title=Robinson determined to lead Scotland fightback after early World Cup exit |publisher=[[Daily Mail]] |date=2 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2012 het Skotland, ten spyte van baie belowende oomblikke, ná vyf nederlae in die laaste plek geëindig<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/mar/17/italy-scotland-six-nations |title=Scotland pick up Six Nations wooden spoon after losing to Italy |publisher=[[The Guardian]] |author=Stuart McAllister |date=17 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> en gevolglik na die twaalfde plek op Wêreldrugby se wêreldranglys teruggesak, Skotland se laagste plek in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/scotland/9173935/Scotland-stick-with-Andy-Robinson.html |title=Scotland stick with Andy Robinson |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Alasdair Reid |date=29 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Selfs ná dié swak toernooi het Skotland daarin geslaag om Australië tydens die [[2012 midjaarrugbytoetsreeks]] verrassend met 9–6 weg te verslaan. Dit was Skotland se eerste oorwinning in Australië sedert 1982 en die eerste keer in 30 jaar wat Skotland die Wallabies meer as een keer agtereenvolgens verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/18324263 |title=Australia 6–9 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Colin Moffat |date=5 Junie 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Skotland het ook wegoorwinnings oor beide Fidji en Samoa aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1024 |title=2012 Scotland tour to Oceania |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n nederlaag teen Tonga het Andy Robinson in November 2012 as afrigter bedank en is voorlopig met Scott Johnson vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/20484998 |title=Andy Robinson quits as Scotland's rugby coach |publisher=[[BBC]] |date=25 November 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/scotland/9757970/Scotland-appoint-Scott-Johnson-as-interim-head-coach-for-6-Nations-and-South-Africa-tour.html |title=Scotland appoint Scott Johnson as interim head coach for 6 Nations and South Africa tour. |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Alasdair Reid |date=20 Desember 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2013 het Skotland die derde plek behaal, hul beste prestasie in die toernooi sedert 2006.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/21817728 |title=Six Nations: Scott Johnson proud of Scotland defence |publisher=[[BBC]] |date=16 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 3 Mei 2013 is Johnson deur die Skotse Rugbyunie as die eerste rugbydirekteur benoem en was verantwoordelik vir die toesig oor al die rugby in die land.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/22401943 |title=Interim head coach Scott Johnson named director of rugby |publisher=[[BBC]] |author=Phil Goodlad |date=3 Mei 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 27 Mei 2013 is aangekondig dat Vern Cotter die nuwe hoofafrigter van Skotland sou word, maar die SRU moes tot in 2014 wag, aangesien die klub Clermont nie ’n ooreenkoms met die SRU om Cotter ’n jaar vroeër van sy kontrak te ontbind bereik het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scotland/rugby/story/183506.html |title=Cotter confirmed as new Scotland coach |publisher=ESPNscrum |date=16 Mei 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Sesnasies 2014 het vir Skotland teleurstellend verloop, nadat hulle slegs in Italië gewen het en deur Wallis met 51–3 verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://sport.stv.tv/blog/268709-more-six-nations-despair-for-scotland-but-new-era-under-vern-cotter-looms/ |title=More Six Nations despair for Scotland but new era under Vern Cotter looms |publisher=STV Sport |author=Finlay Morrison |date=17 Maart 2014 |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303233836/http://sport.stv.tv/blog/268709-more-six-nations-despair-for-scotland-but-new-era-under-vern-cotter-looms/ |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Vern Cotter het toe sy termyn as hoofafrigter begin en tydens die [[2014 midjaarrugbytoetsreeks]] het Skotland drie oorwinnings oor die Amerikas se beste spanne aangeteken, voordat Suid-Afrika Skotland met 55–6 verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/28073290 |title=South Africa 55–6 Scotland |publisher=[[BBC]] |date=28 Junie 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die toets op 22 November 2014 teen Tonga op Rugbypark, Kilmarnock, was die eerste internasionale rugbywedstryd wat op ’n kunsmatige oppervlak gespeel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/av/rugby-union/30163051 |title=Scotland 37–12 Tonga: Vern Cotter happy with display |publisher=[[BBC]] |date=22 November 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ondanks optimisme onder die spelers en ondersteuners voor die Sesnasies 2015 is Skotland deur al die deelnemende spanne geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/32027453 |title=Six Nations: Scotland must adapt after whitewash |publisher=[[BBC]] |author=Mike Blair |date=23 Maart 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die opwarmingswedstryde voor die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland het Skotland egter beter vertoon en dié toernooi met redelike selfvertroue aangepak.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://sport.stv.tv/rugby-world-cup/1328793-preview-cotters-scotland-a-team-with-potential-to-roar-at-rugby-world-cup/ |title=Preview: Cotter's Scotland a team with potential to roar at Rugby World Cup |publisher=STV Sport |author=Finlay Morrison |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234827/http://sport.stv.tv/rugby-world-cup/1328793-preview-cotters-scotland-a-team-with-potential-to-roar-at-rugby-world-cup/ |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die groepfase het hulle Japan, die VSA en Samoa verslaan, terwyl hulle deur Suid-Afrika geklop is. In die kwarteindstryd het Skotland teen Australië te staan gekom, en 30 sekondes voor die eindfluitjie voorgeloop, toe die skeidsregter [[Craig Joubert]] aan Australië ’n omstrede strafskop toegeken het, wat deur [[Bernard Foley]] verdoel is en die Wallabies met 35–34 laat wen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/rugby-world-cup/11938951/Australia-35-Scotland-34-match-report-Agony-for-Scots-as-last-minute-Bernard-Foley-penalty-snatches-late-victory.html |title=Australia 35 Scotland 34, match report: Agony for Scots as last-minute Bernard Foley penalty snatches late victory |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Mick Cleary |date=18 Oktober 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/34576756 |title=Rugby World Cup 2015: 'Craig Joubert wrong to award penalty' |publisher=[[BBC]] |date=19 Oktober 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2016 het Skotland sy eerste twee wedstryde verloor. Die langste nederlaagreeks sedert die 1950’s tydens die jaarlikse toernooi het sodoende oor nege wedstryde gestrek en is met ’n wegoorwinning oor Italië beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/italy-vs-scotland-match-report-scots-put-two-years-of-misery-behind-them-a6900166.html |title=Italy vs Scotland match report: Scots put two years of misery behind them |publisher=The Independent |author=Andy Newport |date=27 Februarie 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/35651242 |title=Six Nations 2016: Italy 20–36 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Tom English |date=27 Februarie 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarop het ’n tuisoorwinning oor Frankryk gevolg. Skotland se eerste oorwinning oor Frankryk sedert 2006 het ’n reeks van tien nederlae teen ''Les Bleus'' beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.six-nations-guide.co.uk/2016/scotland-v-france.html |title=Scotland 29–18 France |publisher=Six Nations Guide |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2016 eindjaarrugbytoetsreeks]] het Skotland sy derde agtereenvolgende oorwinning oor Argentinië aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.co.uk/rugby/report?gameId=289724&league=289234 |title=Scotland snatch victory at the death against Argentina |publisher=ESPNscrum |date=19 November 2016 |accessdate=14 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914130052/https://www.espn.co.uk/rugby/report?gameId=289724&league=289234 |archive-date=14 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Sesnasies 2017 het Skotland heelwat beter presteer en drie tuisoorwinnings aangeteken. Daarteenoor het Skotland ’n 21–61-rekordnederlaag teen Engeland gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/39223528 |title=Six Nations 2017: England 61–21 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=11 Maart 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Cotter het, soos vroeër bespreek, bedank en is in Junie 2017 met Gregor Townsend vervang, soos dit reeds tien maande vroeër aangekondig is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2016/aug/17/gregor-townsend-scotland-coach-vern-cotter-glasgow |title=Gregor Townsend to succeed Vern Cotter as Scotland coach in 2017 |publisher=[[The Guardian]] |date=17 Augustus 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Later dié jaar het Skotland Australië beide tuis en weg verslaan. Noemenswaardig was veral die tuiswedstryd op 25 November wat die Skotte met 53–24 gewen het; hul hoogste oorwinning oor die Wallabies in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/42059631 |title=Autumn international: Scotland 53-24 Australia |publisher=[[BBC]] |author=Tom English |date=25 November 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.co.uk/rugby/report?gameId=291174&league=289234 |title=Scotland make Wallabies pay for Kepu's moment of madness |publisher=ESPNscrum |date=25 November 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> ’n Week vroeër is Skotland naelskraap deur Nieu-Seeland geklop, nadat Skotland byna sy eerste oorwinning oor die All Blacks aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2017/nov/18/scotland-new-zealand-autumn-international-match-report |title=Stuart Hogg and Scotland denied at the last as New Zealand hold on |publisher=[[The Guardian]] |author=Michael Aylwin |date=18 November 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.co.uk/rugby/report?gameId=291189&league=289234 |title=All Blacks made to work for victory over plucky Scotland |publisher=ESPNscrum |date=18 November 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Skotte het tydens die Sesnasies 2018 Engeland tuis met 25–13 verslaan en sodoende vir die eerste keer sedert 2008 die Calcuttabeker gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/rugby-union/2018/02/24/scotland-vs-england-six-nations-2018-live-score-updates// |title=Rampant Scots bring auld rivals crashing down to earth to claim Calcutta Cup |publisher=[[The Daily Telegraph]] |date=24 Februarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens dieselfde toernooi het Skotland en Frankryk vir die eerste keer om die Auld Alliance trofee gespeel, wat in herinnering aan die nasionale spelers van albei spanne wat tydens die Eerste Wêreldoorlog gesneuwel het, geskenk is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://scottishrugby.org/auld-alliance-trophy-unveiled/ |title=Auld Alliance Trophy unveiled |publisher=[[Skotse Rugbyunie]] |date=2 Februarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die laaste wedstryd van die Sesnasies 2019 het Skotland weg op Twickenham die Calcuttabeker suksesvol verdedig; hulle het teen die Engelse met 38–38 gelykop gespeel, nadat hulle teen halftyd met 7–31 glo hopeloos agterna was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/47598676 |title=England and Scotland draw astonishing Test 38-38 in Six Nations |publisher=[[BBC]] |date=16 Maart 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan het vir Skotland teleurstellend verloop. Hulle het daarin geslaag om Samoa en [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] sonder teenpunte te klop, maar ná nederlae teen Ierland en die gasheer is hulle vroeg uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/rugby-world-cup/rwc-2019-japan/116539877/rugby-world-cup-2019-scots-accuse-all-blacks-of-undue-influence-in-games-cancellation-decision |title=Rugby World Cup 2019: Scotland accuse All Blacks of 'undue influence' in cancellation decision |publisher=Stuff |author=Richard Bath |date=13 Oktober 2019 |accessdate=7 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207190636/https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/rugby-world-cup/rwc-2019-japan/116539877/rugby-world-cup-2019-scots-accuse-all-blacks-of-undue-influence-in-games-cancellation-decision |archive-date=7 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Weens tifoon Hagibis se verwoestinge was die wedstryd teen Japan ernstig bedreig. Stellings deur die SRU se voorsitter, waarvolgens hy vir die kansellasie van dié wedstryd met regstappe gedreig het, het verontwaardiging veroorsaak. Wêreldrugby het die Skotse beheerliggaam toe met £70&nbsp;000 beboet, aangesien die wedstryd diskrediteer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/news/12505/11856427/scottish-rugby-union-fined-70000-by-world-rugby-over-typhoon-hagibis-comments |title=Scottish Rugby Union fined £70,000 by World Rugby over Typhoon Hagibis comments |publisher=[[Sky News]] |date=7 November 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2020 moes die Skotte ná ’n tuisnederlaag die Calcuttabeker weer aan Engeland oorhandig, waarna hulle tuisoorwinnings oor die Franse en Walliesers kon aanteken.<ref name="SNHistory" /> Skotland het tydens die Sesnasies 2021 met sy altesaam vyfde oorwinning op Twickenham die Calcuttabeker herower en nog beter gevaar, toe hulle ook Frankryk weg kon klop; dié prestasie het hulle laas in 1926 behaal.<ref name="SNHistory" /> Tydens die [[2021 eindjaarrugbytoetsreeks]] kon hulle Australië en Japan klop, maar hulle is deur Suid-Afrika verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/59360188 |title=Autumn Nations Series: Scotland 29-20 Japan – Stuart Hogg breaks try record in narrow win |publisher=[[BBC]] |author=Tom English |date=20 November 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2022 midjaarrugbytoetsreeks]] het Skotland sy wegreeks teen Argentinië met 1–2 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/62194161 |title=Argentina 34–31 Scotland: Tourists undone as Pumas fight back for series win |publisher=[[BBC]] |date=16 Julie 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sowel tydens die Sesnasies 2022 as by die Sesnasies 2023 kon die Skotte die Engelse klop.<ref name="SNHistory" /> Tydens die [[2022 eindjaarrugbytoetsreeks]] kon hulle Fidji en Argentinië klop, maar hulle het teen Australië en Nieu-Seeland verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/nov/19/scotland-argentina-autumn-nations-series-rugby-union-match-report |title=Graham and Russell inspire Scotland to punish Argentina after Kremer red |publisher=[[The Guardian]] |author=Michael Aylwin |date=19 November 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk is Skotland ondanks maklike oorwinnings oor Tonga (met 45–17) en Roemenië (met 84–0) ná nederlae teen die gunstelinge Suid-Afrika (met 3–18) en Ierland (14–36) reeds in die groepfase uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/876904/scotland-review |title=Scotland: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=9 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2024 kon die Skotte hul vierde agtereenvolgende oorwinning oor die Engelse aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/feb/23/how-scotland-have-cast-calcutta-cup-inferiority-complex-to-the-winds |title=How Scotland have cast Calcutta Cup inferiority complex to the winds |publisher=[[The Guardian]] |author=Bryn Palmer |date=23 Februarie 2024 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Twee jaar later het Skotland tot in die laaste rondte die kans gehad om die toernooi vir die eerste keer sedert die Sesnasies se stigting te wen, maar hulle is deur Ierland geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/cjd9m3p55y7o |title=A finale worthy of the greatest Six Nations in history |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=15 Maart 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Kleure, embleem en himne == [[Lêer:Cirsium vulgare 6214.jpg|duimnael|upright|Die dissel, die nasionale embleem van Skotland sedert die bewind van Alexander III van Skotland (1249–1286) en die embleem van die Skotse nasionale rugbyspan]] Die dissel is die nasionale blom van Skotland en ook die embleem van die Skotse nasionale rugbyspan. Volgens ’n legende het die “beskermende dissel” sy rol gespeel tydens die verdediging van Skotland teen ’n snagse aanval deur [[Noorweë|Noorse]] [[Wikings]], een van hulle skree van pyn toe hy kaalvoet op ’n dissel trap, wat die Skotse verdedigers waarsku. Die [[Latyn]]se ''Nemo me impune lacessit'' (“Niemand ontlok my ongestraf nie!” in [[Afrikaans]]) is ’n antieke leuse van die [[Koninkryk van Skotland|Skotse monarge]], en ook van die voorste ridderorde van Skotland, die oudste en edelste orde van die dissel, en van die Skotswagte (waarvan die twee laasgenoemde aan die monarg “behoort” het).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scottish-at-heart.com/scottish-thistle.html |title=The Scottish Thistle – Beautifully Bold! |publisher=Scottish at Heart |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> ''The Flower of Scotland'' dien sedert 1990 as Skotland se nieamptelike [[volkslied]]. Die teks is in 1967 deur Roy Williamson van die musiekgroep ''The Corries'' geskryf en deur die Skotse Rugbyunie as plaasvervanger vir “[[God Save the King|God Save the Queen]]” goedgekeur. In die eerste jaar waarin die Skotte ''The Flower of Scotland'' as hul himne gebruik het, het Skotland vir die beslissende wedstryd van die Vyfnasies 1990 teen Engeland te staan gekom. Dié kombinasie was plofbaar en Skotland het Engeland met 13–7 verslaan en die Vyfnasies-kampioenskap saam met ’n Grand Slam gewen. Tydens tuiswedstryde op Murrayfield word die opvoering van ''The Flower of Scotland'' tradisioneel deur [[doedelsak]]ke begelei, waardeur ’n unieke atmosfeer geskep word.<ref name="anthem" /> Skotland speel tradisioneel in donkerblou truie, wit broeke en blou sokkies, die kleure van die [[Vlag van Skotland|nasionale vlag]]. As Skotland die tuisspan is en die teenstander gewoonlik in donker kleure speel – soos in wedstryde teen Argentinië, Frankryk en Italië – sal Skotland sy alternatiewe trui aantrek. Dit is tradisioneel ’n wit trui met donkerblou broeke en sokkies. Vir ’n kort tydperk, met Cotton Oxford as klereborg, is die wit trui deur ’n helder oranje met blou hoepels om die moue vervang. Dit is vir die eerste keer op 14 November 1998 teen die Nieu-Seeland [[Maori|Māori]] gedra.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/rugby-fans-anger-over-scotlands-red-and-yellow-kit-2476607 |title=Rugby fans' anger over Scotland's red and yellow kit |publisher=The Scotsman |date=15 Junie 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dié wisselstrook is net twee jaar later met die tradisionele wit een vervang. Tydens dié borgskap is ook pers by die tradisionele blou trui bygevoeg. Dit was ’n belangrike afwyking van die tradisionele kleure blou en wit, alhoewel pers aan die disselblom ontleen was. In September 1993 is ’n borgskap met die handelsmerk ''The Famous Grouse'' van die [[whisky]]stokery Glenturret bekendgestel, wat daartoe gelei het dat vir die eerste keer ’n borgnaam by die truivervaardiger se naam bygevoeg is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.heraldscotland.com/news/12721224.cap-that-for-a-benefit-after-new-sponsorship-package/ |title=Cap that for a benefit after new sponsorship package |publisher=The Herald |date=1 September 1993 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> As gevolg van ’n nuwe kontrak in 1997 het die Famous Grouse-kenteken op die Skotse trui verskyn.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.heraldscotland.com/news/12285669.all-blacks-wrap-up-sale-of-the-century-sponsors-massive-30m-shirt-deal-puts-all-the-others-in-the-shade/ |title=All Blacks wrap up sale of the century. Sponsors' massive #30m shirt deal puts all the others in the shade |publisher=The Herald |date=21 Oktober 1997 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nog ooreenkomste het gevolg en dit het gevolglik die langste ooreenkoms met ’n borg in die rugbywêreld geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/famous-grouse-puts-sru-fears-to-flight-with-new-deal-2476595 |title=Famous Grouse puts SRU fears to flight with new deal |author=David Ferguson |publisher=The Scotsman |date=12 Mei 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens wedstryde in Frankryk moes die ''Famous Grouse''-kenteken weens die Evin-wet, waarvolgens in Frankryk enige alkoholreklame (insluitende sportbyeenkomste) verbied is, met die voorletters “TFG” vervang word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/1123252.stm |title=Firm have grouse about French |publisher=[[BBC]] |date=18 Januarie 2001 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Mei 2007, ná 17 jaar, het ''Famous Grouse'' sy borgskap met die Skotse span beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.heraldscotland.com/default_content/12777272.famous-grouse-ends-sponsor-deal-scots-rugby-team/ |title=Famous Grouse ends sponsor deal with Scots rugby team |author=Rob Robertson |publisher=The Herald |date=4 Mei 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarna het ''The Famous Grouse'' se verbintenis aan die SRU voortgegaan en was van 2013 tot 2016 die “amptelike drank van Skotse rugby”. Dié ooreenkoms was volgens ramings een tiende van die oorspronklike koste waard en het die SRU verbied om verdrae met ander whiskystokerye te sluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sportspromedia.com/news/the_famous_grouse_to_sponsor_scottish_rugby_again |title=The Famous Grouse to sponsor Scottish Rugby again |publisher=SportsPro |date=17 Januarie 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 3 September 2007 is aangekondig dat die destydse Glasgow Rangersvoorsitter, Sir David Murray, se maatskappy die nuwe truiborg sal word, nadat ’n ooreenkoms ter waarde van £2,7&nbsp;miljoen vir drie jaar onderteken is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/rangers-owner-says-rugby-is-in-his-heart-as-he-puts-ps27m-into-the-sru-2476606 |title=Rangers owner says rugby is in his heart as he puts £2.7m into the SRU |author=David Ferguson |publisher=The Scotsman |date=4 September 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Augustus 2011 het, nadat Sir David Murray se maatskappy besluit het om sy borgskap te beëindig, die Royal Bank of Scotland as hoofborg van Skotse rugby oorgeneem. BT het as deel van die £20&nbsp;miljoen-ooreenkoms wat in 2014 onderteken is, die hoofborg van die trui geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scottishrugby.org/news/15/04/14/bt-completes-scottish-rugby-portfolio-scotlands-front-shirt-sponsor |publisher=[[Skotse Rugbyunie]] |title=BT completes Scottish Rugby portfolio as Scotland's front of shirt sponsor |date=1 April 2015 |accessdate=13 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181113170058/http://scottishrugby.org/news/15/04/14/bt-completes-scottish-rugby-portfolio-scotlands-front-shirt-sponsor |archive-date=13 November 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Truiverskaffers en -borge == [[Lêer:England-Scotland-3-2-07-CC-4.jpg|duimnael|Die Skotse nasionale rugbyspan staan tydens die volkslied in ’n ry in hul tradisionele donkerblou truie, 2007]] Sedert die 1990’s het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" ! Tydperk !! Verskaffer !! Borg |- |1991–1994 ||[[Umbro]] || – |- |1994–1998 ||[[Pringle of Scotland|Pringle]] |rowspan=3|[[Glenturret|The Famous Grouse]] |- |1998–2000 |Cotton Oxford |- |2000–2008 |rowspan=3|[[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |- |2008–2011 ||[[David E. Murray|Murray]] |- |2011–2013 |rowspan=2|[[Royal Bank of Scotland|RBS]] |- |2013–2015 |rowspan=3|[[Macron (maatskappy)|Macron]] |- |2015–21 ||[[BT Group|BT]] |- |sedert 2021 ||[[Peter Vardy (ondernemer)|Peter Vardy Group]] |} == Tuisstadion == {{Hoofartikel|Murrayfield-stadion}} [[Lêer:Murrayfield Stadium 2005-05-13.jpg|duimnael|Die Murrayfield-stadion in Edinburg]] [[Lêer:Memorial Arche Murrayfield Stadium ZOOM Remembrance Eric Milroy and marcel Burgun - Auld Alliance Trophy.jpg|duimnael|Die gedenkteken ter nagedagtenis aan Skotse rugbyspelers wat tydens die twee wêreldoorloë gesneuwel het]] Die eerste internasionale wedstryd tussen twee nasionale rugbyspanne is in die Raeburn Place-stadion gehou. Die Skotse span, wat in Edinburg gesetel was, het op 27 Maart 1871 ’n wedstryd teen die Engelse span gewen. Van 1871 tot 1925 het die Skotse span, voordat hulle hulself in Murrayfield gevestig het, in verskeie Skotse stadions internasionale tuiswedstryde gespeel. Die destydse Skotse Voetbalunie (nou die Skotse Rugbyunie) moes aanvanklik verskeie [[krieket]]velde vir die Skotse rugbyspan huur, waarvolgens hulle besluit het om ’n eie stadion op te rig. Hul soektog het sewe jaar geneem; aangesien geen munisipaliteit die Skotse rugbyspan wou huisves nie, met die voorwendsel dat die ondersteuners op wedstryddae soos wilde hordes sou opdaag. In 1897 het hulle uiteindelik grond in Inverleith ter waarde van £&nbsp;3&nbsp;800 verkry, waarvolgens hulle die eerste van die vier Tuisnasies geword het om ’n eie speelveld te besit.<ref name="raeburn-stadium">{{en}} {{cite web |url=http://www.scottishrugby.org/sites/default/files/editor/docs/raeburn-stadium.pdf |title=From Raeburn Place to Murrayfield: a Past with a Future |publisher=[[Skotse Rugbyunie]] |accessdate=16 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181116085624/http://www.scottishrugby.org/sites/default/files/editor/docs/raeburn-stadium.pdf |archive-date=16 November 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die eerste wedstryd, wat oorspronklik teen Wallis beplan was, het op 18 Februarie 1899 plaasgevind en die Skotte is tuis deur Ierland (3–9) geklop. Inverleith het tot op 25 Januarie 1925 Skotland vir wedstryde gehuisves, toe die laaste wedstryd teen Frankryk hier gespeel is. Die Skotse rugbyspan het daarna, op 21 Maart dieselfde jaar, na Murrayfield verhuis. Die Skotse Rugbyunie het die grond in 1920 van die Edinburgh Polo Club gekoop, en met die oprigting van die eerste Murrayfield-stadion begin wat op 21 Maart 1925 ingewy is.<ref name="raeburn-stadium" /> Die eerste wedstryd op Murrayfield was Skotland teen Engeland voor ’n skare van 70&nbsp;000, wat die Skotte gewen het om sodoende hul eerste Grand Slam in te palm.<ref name="raeburn-stadium" /> Tydens die Tweede Wêreldoorlog is Murrayfield deur die [[Britse Lugmag]] as ’n bewaarplek gebruik. Skotse rugbyspele is toe twee jaar lank, tot in 1944, op Inverleith gespeel, toe die gebruik van die stadion deur die Britse Lugmag beëindig is. Die stadion kon in 1975 tot 104&nbsp;000 toeskouers huisves, maar die kapasiteit moes om veiligheidsredes verminder word. ’n Veldverwarmingstelsel is in die vroeë negentigerjare geïnstalleer en tydens die Rugbywêreldbeker 1991 gebruik. Dit vergemaklik wedstryde gedurende [[winter]]maande. Aan die suidoostekant van die stadion, naby die spoorwegbrug, is ’n gedenkteken ter nagedagtenis aan Skotse rugbyspelers wat tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] en die twee wêreldoorloë gesneuwel het, aangebring.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://warmemscot.s4.bizhat.com/warmemscot-ftopic454.html |title=The Scottish War Memorials |publisher=warmemscot.s4.bizhat.com |accessdate=6 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191206210216/http://warmemscot.s4.bizhat.com/warmemscot-ftopic454.html |archive-date=6 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sedert 2004 word tuiswedstryde teen “kleiner” nasionale spanne sporadies ook in [[Aberdeen, Skotland|Aberdeen]], [[Glasgow]], [[Kilmarnock]] en [[Perth, Skotland|Perth]] gehuisves. === Rugbywêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1991|Rugbywêreldbeker 1999|Rugbywêreldbeker 2007}} Skotland se Murrayfield-stadion is onder andere tydens die Rugbywêreldbeker 1991 en Rugbywêreldbeker 1999 (saam met wedstryde in die ander destydse Vyfnasies), asook die Rugbywêreldbeker 2007 (saam met die gasheer Frankryk en Cardiff se [[Millennium-stadion]]) gebruik. In 1999 is ook [[Glasgow]] se Hampdenpark en Galashiels se Netherdale gebruik. == Toetswedstryde == [[Lêer:Scotland IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Skotland se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Skotland het 342 van sy 773 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 44,24%. Skotland se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=2;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Scotland |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 24 || 12 || 12 || 0 || 50,00 |- | {{AUSru}} || 35 || 13 || 22 || 0 || 37,14 |- | {{CHIru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ENGru}} || 144 || 48 || 77 || 19 || 33,33 |- | {{FIJru}} || 13 || 10 || 3 || 0 || 76,92 |- | {{FRAru}} || 105 || 41 || 61 || 3 || 39,05 |- | {{GEOru}} || 6 || 6 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{IRLru}} || 144 || 65 || 73 || 6 || 45,14 |- | {{ITAru}} || 39 || 29 || 10 || 0 || 74,36 |- | {{CIVru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{JPNru}} || 9 || 8 || 1 || 0 || 88,89 |- | {{CANru}} || 6 || 5 || 1 || 0 || 83,33 |- | {{NZLru}} || 33 || 0 || 31 || 2 || 0,00 |- | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PORru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ROMru}} || 14 || 12 || 2 || 0 || 85,71 |- | {{RUSru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SAMru}} || 13 || 11 || 1 || 1 || 84,62 |- | {{ESPru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{RSAru}} || 31 || 5 || 26 || 0 || 16,13 |- | {{TGAru}} || 6 || 5 || 1 || 0 || 83,33 |- | {{URUru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{USAru}} || 8 || 7 || 1 || 0 || 87,50 |- | {{WALru}} || 132 || 54 || 75 || 3 || 40,91 |- | {{ZIMru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''773''' || '''342''' || '''397''' || '''34''' || '''44,24''' |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur die [[Skotse Rugbyunie]] (SRU) nieerkende wedstryde teen nielede het vir ’n lang tydperk nie die volle status van toetswedstryde geniet nie – selfs nie terugwerkend nie. Die wedstryde tydens die ''Victory Internationals'' word nie as toetswedstryde beskou nie, ook wedstryde teen die [[Britse Barbarians|Barbarians]] word nie as sulks erken nie. == Wedywering met ander nasionale spanne == [[Lêer:Calcutta Cup, England vs Scotland.jpg|duimnael|upright|Die Calcuttabeker is een van die oudste trofeë in die rugbywêreld en word sedert 1879 tussen Engeland en Skotland beslis]] Veral met die nasionale spanne van die naburige Britse Tuisnasies handhaaf die Skotte ’n intensiewe wedywering. Die eerste toetswedstryd ter wêreld is in 1871 teen Engeland gespeel en sedert 1879 ding albei spanne mee om die Calcuttabeker, die oudste trofee in internasionale sport. Van die 144 toetswedstryde tot dusver het Engeland 77 gewen, Skotland 48, met 19 gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver twee keer ontmoet (in 1991 en 2011), en Engeland het albei wedstryde gewen. Daarbenewens is die toetswedstryd om die 1938-Calcuttabeker noemenswaardig. Dit was die eerste rugbywedstryd wat in televisie gebeeldsend is en is deur die [[BBC]] uitgesaai.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.radiotimesarchive.co.uk/pdf/RT-TV-1938.pdf |title=TELEVISION – Monday, March 14 to Saturday, March 19 |publisher=RadioTimes |date=11 Maart 1938 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Naas Engeland is ook Ierland ’n belangrike mededinger.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/47164954 |title=Six Nations 2019: Scotland v Ireland – Five reasons behind the 'narkiness' between two nations |publisher=[[BBC]] |author=Tom English |date=7 Februarie 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dié wedywering tussen dié twee “[[Kelte|Keltiese]] nasies” is gekenmerk deur unieke gebeurtenisse oor dekades heen; ’n bydraende faktor is die wedersydse migrasie in die 19de en 20ste eeu. Skotland en Ierland het tot dusver in 144 toetswedstryde ontmoet, waarvan Ierland 73 gewen het en Skotland 65, met ses gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver drie keer ontmoet (groepwedstryde in 1991, 2019 en 2023), waarvan Skotland dié in 1991 gewen het en Ierland dié in 2019 asook 2023. Net soos die ander rugbylande van die Noordelike Halfrond handhaaf Skotland ’n wedywering met die groot spanne van die Suidelike Halfrond. Gedurende wêreldbekertoernooie het Skotland vyf keer teen die All Blacks te staan gekom, maar al sy wedstryde verloor (kwarteindstryd 1987, klein finale om die derde plek 1991, kwarteindstryd 1995, kwarteindstryd 1999 en groepwedstryd 2007). Skotland se wenrekord teen die Springbokke gedurende wêreldbekertoernooie is ook negatief: Skotland is in al drie groepwedstryde verslaan (in 1999, 2015 en 2023). Teen die Wallabies het Skotland ’n soortgelyke rekord behaal: Skotland is in beide die kwarteindstryd 2003 en die kwarteindstryd 2015 geklop. == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:Rugby World Cup 2007 - Scotland v Romania 177.jpg|duimnael|Skotse rugbyondersteuners tydens die wedstryd teen Roemenië gedurende die Rugbywêreldbeker 2007 op Murrayfield in Edinburg]] Skotland het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en een keer die vierde plek behaal (in 1991), Skotland se beste prestasie tot dusver, nadat hulle in die halfeindstryd deur Engeland en in die klein finale om die derde plek deur Nieu-Seeland verslaan is. Daarbenewens het Skotland tot dusver ses keer tot die kwarteindstryd gevorder, maar hulle is deur Nieu-Seeland (in 1987, 1995 en 1999), Australië (in 2003 en 2015) en Argentinië (in 2007) verslaan. Tydens drie rugbywêreldbekertoernooie (in 2011, 2019 en 2023) het Skotland ná twee oorwinnings en twee nederlae tydens die groepfase nie tot die uitklopfase gevorder nie. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Vierde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Tuisnasies / Vyfnasies / Sesnasies === [[Lêer:AAT Murrayfield.jpg|duimnael|upright|Die Auld Alliance-trofee]] Skotland se enigste jaarlikse toernooi is die [[Sesnasies-toernooi]] waartydens hulle teen vyf ander Europese nasies speel: Engeland, Frankryk, Ierland, Italië en Wallis. Die Sesnasies-toernooi het as die Tuisnasies-toernooi in 1883 begin, en Skotland het in 1886 die titel met Engeland gedeel, voordat hulle die titel een jaar later alleenlik gewen het. Skotland het die kampioenskap tot dusver 15 keer verower en het nege ander titels gedeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/tournaments/rugby-six-nations/six-nations-winners-106318 |title=Six Nations Winners List |publisher=Rugby World |author=Ryan Dabbs |date=16 Maart 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Skotland het drie Grand Slams gewen (insluitende die Driekroon) in 1925, 1984 en 1990, met nog sewe Driekrone. Skotland het die laaste Vyfnasies in 1999 gewen, voordat Italië by dié toernooi aangesluit het om die Sesnasies-toernooi te vorm.<ref name="SNHistory" /> As deel van die Sesnasies-toernooi ding hulle ook met Engeland mee om die Calcuttabeker wat Skotland vir die eerste keer in 1882 gewen het. Sedert 1989 ding Skotland tydens die Sesnasies met Ierland mee om die Centenary Quaich, sedert 2018 met Frankryk om die Auld-Alliance-trofee<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part One |publisher=ESPNscrum |date=29 Oktober 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190107/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> asook met Wallis om die Doddie Weir-beker, en sedert 2022 met Italië om die Cuttittabeker.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://scottishrugby.org/the-cuttitta-cup-is-unveiled/ |title=The Cuttitta Cup is unveiled |publisher=[[Skotse Rugbyunie]] |date=7 Maart 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> * 15 ongedeelde titels (1887, 1889, 1891, 1895, 1901, 1903, 1904, 1907, 1925, 1929, 1933, 1938, 1984, 1990, 1999) * 9 gedeelde titels (1886, 1888, 1890, 1920, 1926, 1927, 1964, 1973, 1986) * 3 Grand Slams (1925, 1984, 1990) * 10 Driekrone (1891, 1895, 1901, 1903, 1907, 1925, 1933, 1938, 1984, 1990) {{Sesnasiesoorwinnings}} === Ander toetswedstryde === [[Lêer:Hopetoun Cup.jpg|duimnael|upright|Die Hopetounbeker]] Gedurende die amateurtydperk het Skotland maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Skotland getoer. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond en ander spanne buite die Sesnasies-toernooi tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Skotland na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree Skotland as gasheer op. As deel daarvan ding Skotland sedert 1998 met Australië om die Hopetounbeker en sedert 2008 met Kanada om die Douglas Horn-trofee mee. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Skotse span gevorm tydens die [[Sesnasies-toernooi]] 2026:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://scottishrugby.org/news-and-features/townsend-names-scotland-squad-for-2026-guinness-six-nations/ |title=Townsend names Scotland squad for 2026 Guinness Six Nations |publisher=[[Skotse Rugbyunie]] |date=20 Januarie 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Jamie Dobie]] || [[Skrumskakel]] || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 17 |- | [[George Horne]] || Skrumskakel || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 40 |- | [[Gus Warr]] || Skrumskakel || [[Sale Sharks]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Ben White]] || Skrumskakel || [[RC Toulon|Toulon]] || style="text-align:center" | 31 |- | [[Fergus Burke]] || [[Losskakel]] || [[Saracens]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Adam Hastings]] || Losskakel || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 35 |- | [[Finn Russell]] || Losskakel || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | 89 |- | [[Rory Hutchinson]] || [[Senter]] || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | 11 |- | [[Huw Jones]] || Senter || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 58 |- | [[Tom Jordan]] || Senter || [[Bristol Bears]] || style="text-align:center" | 12 |- | [[Stafford McDowall]] || Senter || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 16 |- | [[Sione Tuipulotu]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Senter || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 33 |- | [[Darcy Graham]] || [[Vleuel]] || [[Edinburgh Rugby|Edinburgh]] || style="text-align:center" | 50 |- | [[Kyle Rowe]] || Vleuel || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 17 |- | [[Kyle Steyn]] || Vleuel || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 28 |- | [[Duhan van der Merwe]] || Vleuel || [[Edinburgh Rugby|Edinburgh]] || style="text-align:center" | 52 |- | [[Blair Kinghorn]] || [[Heelagter]] || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 62 |- | [[Ollie Smith]] || Heelagter || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 12 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Ewan Ashman]] || [[Haker]] || [[Edinburgh Rugby|Edinburgh]] || style="text-align:center" | 32 |- | [[Dave Cherry]] || Haker || [[RC Vannes|Vannes]] || style="text-align:center" | 16 |- | [[Gregor Hiddleston]] || Haker || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[George Turner]] || Haker || [[Harlequins]] || style="text-align:center" | 50 |- | [[Zander Fagerson]] || [[Stut]] || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 76 |- | [[Nathan McBeth]] || Stut || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Elliot Millar Mills]] || Stut || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | 11 |- | [[D’Arcy Rae]] || Stut || [[Edinburgh Rugby|Edinburgh]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Pierre Schoeman]] || Stut || [[Edinburgh Rugby|Edinburgh]] ||style="text-align:center" | 44 |- | [[Rory Sutherland]] || Stut || [[Glasgow Warriors]] ||style="text-align:center" | 46 |- | [[Gregor Brown]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 12 |- | [[Alex Craig]] || Slot || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Scott Cummings]] || Slot || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 45 |- | [[Grant Gilchrist]] || Slot || [[Edinburgh Rugby|Edinburgh]] || style="text-align:center" | 83 |- | [[Jonny Gray]] || Slot || [[Union Bordeaux Bègles|Bordeaux Bègles]] || style="text-align:center" | 81 |- | [[Max Williamson]] || Slot || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Josh Bayliss]] || [[Losvoorspeler]] || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | 14 |- | [[Magnus Bradbury]] || Losvoorspeler || [[Edinburgh Rugby|Edinburgh]] || style="text-align:center" | 21 |- | [[Rory Darge]] || Losvoorspeler || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 34 |- | [[Jack Dempsey]] || Losvoorspeler || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 29 |- | [[Freddy Douglas]] || Losvoorspeler || [[Edinburgh Rugby|Edinburgh]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Matt Fagerson]] || Losvoorspeler || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 59 |- | [[Liam McConnell]] || Losvoorspeler || [[Edinburgh Rugby|Edinburgh]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Jamie Ritchie]] || Losvoorspeler || [[USA Perpignan|Perpignan]] || style="text-align:center" | 61 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Bill-Maclagan.jpeg|duimnael|upright|Bill Maclagan (ca. 1878–1890)]] [[Lêer:David Bedell-Sivright 2.jpg|duimnael|upright|David Bedell-Sivright (voor 1915)]] Tien voormalige Skotse spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[David Bedell-Sivright]] || Voorspeler || 2013 |- | [[Gordon Brown (rugbyspeler)|Gordon Brown]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2015 |- | [[Jim Greenwood]] || [[Agsteman]], Losvoorspeler || 2014 |- | [[Ned Haig]] || Uitvinder van [[Sewesrugby]] || 2008 |- | [[Gavin Hastings]] || [[Heelagter]] || 2013 |- | [[Andy Irvine]] || [[Heelagter]] || 2015 |- | [[Bill Maclagan]] || [[Senter]] || 2009 |- | [[Phil Macpherson]] || [[Senter]] || 2016 |- | [[Ian McGeechan]] || [[Losskakel]], [[Senter]] || 2009 |- | [[Jim Telfer]] || [[Agsteman]] || 2021 |} Daarbenewens is die [[Melrose RFC]] (vir die uitvinding van [[Sewesrugby]]) en die sportkommentator [[Bill McLaren]] (vir sy invloed op die sport) ingeskryf.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees/704787 |title=Melrose RFC |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees/706565 |title=Bill McLaren |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Spelerstatistieke === [[Lêer:Jason White 03.jpg|duimnael|upright|Jason White (2010)]] [[Lêer:USO-Gloucester Rugby - 20141025 - Greig Laidlaw 1.jpg|duimnael|upright|Greig Laidlaw (2014)]] [[Lêer:2017.06.17.15.04.43-AUSvSCO anthems-0001 (34651888233) (Ross Ford cropped).jpg|duimnael|upright|Ross Ford (2017)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Skotland se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Maart 2026)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=2;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Ross Ford]] || 2004–2017 || 110 |- | {{0}}2 || [[Chris Paterson]] || 1999–2011 || 109 |- | {{0}}3 || [[Sean Lamont]] || 2004–2016 || 105 |- | {{0}}4 || [[Stuart Hogg]] || 2012–2023 || 100 |- | {{0}}5 || [[Finn Russell]] * || 2014–2026 || {{0}}93 |- | {{0}}6 || [[Scott Murray]] || 1997–2007 || {{0}}87 |- | {{0}}7 || [[Grant Gilchrist]] * || 2013–2026 || {{0}}86 |- | {{0}}8 || [[Mike Blair]] || 2002–2012 || {{0}}85 |- | {{0}}9 || [[Gregor Townsend]] || 1993–2003 || {{0}}82 |- | 10 || [[Jonny Gray]] * || 2013–2026 || {{0}}81 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=2;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Greig Laidlaw]] || 2013–2019 || 40 |- | {{0}}2 || [[David Sole]] || 1989–1992 || 25 |- | {{0}}3 || [[Stuart Hogg]] || 2020–2022 || 22 |- | {{0}}4 || [[Bryan Redpath]] || 1998–2003 || 21 |- | {{0}}5 || [[Gavin Hastings]] || 1993–1995 || 20 |- | {{0}}6 || [[Ian McLauchlan]] || 1973–1979 || 19 |- | {{0}}7 || [[Jason White]] || 2005–2008 || 19 |- | {{0}}8 || [[Rob Wainwright]] || 1995–1998 || 16 |- | {{0}}9 || [[John Barclay]] || 2017–2019 || 15 |- | 10 || [[Andy Irvine]] || 1980–1982 || 15 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=2;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Chris Paterson]] || 1999–2011 || 809 |- | {{0}}2 || [[Greig Laidlaw]] || 2010–2019 || 714 |- | {{0}}3 || [[Gavin Hastings]] || 1986–1995 || 667 |- | {{0}}4 || [[Finn Russell]] * || 2014–2026 || 494 |- | {{0}}5 || [[Andy Irvine]] || 1972–1982 || 269 |- | {{0}}6 || [[Dan Parks]] || 2004–2012 || 266 |- | {{0}}7 || [[Kenny Logan]] || 1992–2003 || 220 |- | {{0}}8 || [[Peter Dods]] || 1983–1991 || 210 |- | {{0}}9 || [[Darcy Graham]] * || 2018–2026 || 195 |- | 10 || [[Duhan van der Merwe]] * || 2020–2026 || 175 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=2;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Darcy Graham]] * || 2018–2026 || 37 |- | {{0}}2 || [[Duhan van der Merwe]] * || 2020–2026 || 35 |- | {{0}}3 || [[Stuart Hogg]] || 2012–2023 || 27 |- | {{0}}4 || [[Huw Jones]] * || 2016–2026 || 25 |- | {{0}}5 || [[Ian Smith (rugbyspeler)|Ian Smith]] || 1924–1933 || 24 |- | {{0}}6 || [[Tony Stanger]] || 1989–1998 || 24 |- | {{0}}7 || [[Chris Paterson]] || 1999–2011 || 22 |- | {{0}}8 || [[Tommy Seymour]] || 2013–2019 || 20 |- | {{0}}9 || [[Kyle Steyn]] * || 2020–2026 || 18 |- | 10 || colspan=3 | Drie spelers met 17 drieë elk |} |} == Afrigters == [[Lêer:Vern Cotter.jpg|duimnael|upright|Vern Cotter (2010)]] Skotland het in 1971 vir die eerste keer ’n hoofafrigter benoem: Bill Dickinson. Na sy pos is amptelik as “raadgewer vir die kaptein” verwys. Vroeër het die kaptein as afrigter fungeer.<ref name="bdc" /> Die huidige Skotse hoofafrigter is Gregor Townsend, nadat hy in 2017 aangestel is. {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk !! % Gewen |- | {{vlagikoon|Skotland}} Bill Dickinson || 1971–1977 || 51,85 |- | {{vlagikoon|Skotland}} Nairn McEwan || 1977–1980 || 7,14 |- | {{vlagikoon|Skotland}} Jim Telfer || 1980–1984 || 48,15 |- | {{vlagikoon|Skotland}} Colin Telfer || 1984–1985 || 0,00 |- | {{vlagikoon|Skotland}} Derrick Grant || 1985–1988 || 50,00 |- | {{vlagikoon|Skotland}} Ian McGeechan || 1988–1993 || 57,58 |- | {{vlagikoon|Skotland}} Jim Telfer || 1994–1999 || 39,62 |- | {{vlagikoon|Skotland}} Ian McGeechan || 2000–2003 || 41,86 |- | {{vlagikoon|Australië}} Matt Williams || 2003–2005 || 17,65 |- | {{vlagikoon|Skotland}} Frank Hadden || 2005–2009 || 39,02 |- | {{vlagikoon|Engeland}} Andy Robinson || 2009–2012 || 42,86 |- | {{vlagikoon|Australië}} Scott Johnson (voorlopig) || 2012–2014 || 31,25 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Vern Cotter || 2014–2017 || 52,78 |- | {{vlagikoon|Skotland}} Gregor Townsend || sedert 2017 || 54,93 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Skotse nasionale krieketspan]] * [[Skotse nasionale vrouerugbyspan]] * [[Skotse nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |url=https://archive.org/details/rugby0000rich |publisher=Seven Oaks Ltd |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} * {{en}} {{cite book |author=Richards Huw |title=A Game for Hooligans |url=https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich |publisher=Mainstream Publishing |year=2006 |place=Edinburg |isbn=978-1-84596-255-5}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Scotland national rugby union team|Skotse nasionale rugbyspan}} * {{en}} [https://www.scottishrugby.org/ Amptelike webwerf van die Skotse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/scotland Skotland by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/scotland/ Skotland op Planet Rugby] * {{en}} [http://www.sporting-heroes.net/rugby/ Spelerbiografieë] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Skotland]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Europa]] 1qwxdy9hb3dqvm8ow8v5ll6fip5r1xj Reykjavik 0 27235 2975094 2912077 2026-10-03T19:25:41Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975094 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''Reykjavik'''<br /> ---- <small>''Europese Kultuurhoofstad 2000''<br />''Menningarborg Evrópu 2000''</small><br /> ---- [[Lêer:Reykjavik Main Image.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Reykjavikurborg map.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Reykjavik Coat of Arms.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Reykjavik, Iceland.svg|90px|raam|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Ysland}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Administratiewe gewes''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Höfuðborgarsvæðið |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|64|09|N|21|56|W}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[1786]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 273 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 0 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2023) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 139&nbsp;875 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 510/vk km |- | &nbsp;- Metropolitaanse gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 247&nbsp;590 |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +0 (GMT) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Klimaat''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Tipe | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Polêre seeklimaat |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse temperatuur | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 4,7&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gem. temp. Januarie/Julie | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 0,0 / 11,2&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse neerslag | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 798,2&nbsp;mm |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Einar Þorsteinsson |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://reykjavik.is/ www.reykjavik.is] |} '''Reykjavik''' ([[Yslands]]: ''Reykjavík'', [ˈreiːcaˌviːk], {{Audio|Is-Reykjavík.oga|luister}}; letterlik: "Rookbaai") is die [[hoofstad]] van [[Ysland]] – en ook die wêreld se mees noordelik geleë hoofstad: Sy [[breedtegraad]] lê teen 64° 09' Noord net effens suid van die Noordpoolsirkel (66° 33'). Die stad met 'n bevolking van naastenby 140&nbsp;000 inwoners lê aan die voet van die bergpiek Esja met 'n hoogte van 900 meter en aan die suidoewer van die Faxaflóibaai, wat deel uitmaak van die [[Atlantiese Oseaan]], en fungeer as die administratiewe, kulturele en ekonomiese spilpunt van Ysland. Reykjavik huisves die meeste departemente van die Universiteit van Ysland en verskeie ander tersiêre instellings, teaters, museums en ander kulturele instellings. Die stad beskik daarnaas oor Ysland se belangrikste seehawe. [[Lêer:Reykjavík séð úr Hallgrímskirkju.jpeg|duimnael|links|'n Uitsig oor Reykjavik vanaf Hallgrímskirkja]] Daar word aangeneem dat Reykjavik die plek van die eerste menslike nedersetting in Ysland is wat na historiese oorlewerings in 870 deur Ingólfur Arnarson gestig is. Voor die laat 18de eeu het daar in die gebied egter geen stedelike ontwikkeling plaasgevind nie. Die huidige stad het eers in 1786 as 'n amptelike handelspos ontstaan en het in die volgende dekades stadig gegroei om eers tot 'n gewestelike en later ook nasionale handelsentrum te ontwikkel. Reykjavik vorm vandag die sentrum van Groter Reykjavik, 'n metropolitaanse gebied met 'n bevolking van meer as 200&nbsp;000. Dit is die grootste stad van Ysland en huisves sowat 37,5 persent van die land se totale bevolking. Reykjavik se inwoners trek voordeel uit die stad se moderne infrastruktuur en Ysland se eersterangse welvaartstelsel. Reykjavik is saam met agt ander stede aangewys as die Europese Kultuurhoofstad van die jaar 2000. As gevolg van sy ligging net suid van die Noordpoolsirkel kry Reykjavik gedurende [[midwinter]] slegs vier ure se daglig per dag, terwyl die nagte in midsomer byna so helder soos die dae bly. Reykjavik se Yslandse naam verwys vermoedelik na die stoomwolke wat by die warmwaterbronne in die omgewing opstyg en gaan moontlik terug op 'n vergissing van die eerste setlaar, Ingólfur Arnarson. == Etimologie == [[Lêer:Ingolf by Raadsig.jpg|duimnael|links|'n Moderne (1850) uitbeelding van die eerste Middeleeuse setlaars in Reykjavik]] Die naam "Reykjavik" is van [[Oudnoors]]e oorsprong, saamgestel uit die wortels ''reykr'' ("rook") en ''vík'' ("baai"). Die naam is glo ontleen van damp uit warmwaterbronne in die streek. Die oorspronklike naam was ''Reykja'''r'''-vík'', met 'n "r" as [[agtervoegsel]] vir die [[Genitief|genitiewe]] eenvoud van ''reykr''; die moderne weergawe ''reykja-'' gebruik die genitiewe meervoud. Die naambetekenis is steeds duidelik in beide Yslands en [[Noors]] (''røyk'' + ''vik''). Die naam het oorspronklik verwys na beide die baai aan die noordelike oewer van die moderne stadsentrum tussen ''Örfirisey'' en ''Laugarnes'', asook na die landgoed en plaas van Ingólfr Arnarson. Dié naamgebruik het egter dadelik ná die stigting in onbruik verval en na die landgoed is verwys as ''Vík á Seltjarnarnesi'' totdat die naam Reykjavik herleef is toe stedelike ontwikkeling eeue later begin het.<ref>{{is}} {{cite web |url=http://www.visindavefur.is/svar.php?id=2252 |title=Er eitthvert örnefni á höfuðborgarsvæðinu eða vík eða vogur, sem heitir Reykjavík? |publisher=Vísindavefurinn |accessdate=7 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107112309/https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2252 |archive-date=7 November 2017 |url-status=live}}</ref> == Geografie == [[Lêer:Videy 085.jpg|duimnael|Die eiland Viðey en die bergpiek Esja, soos gesien vanuit Reykjavik]] [[Lêer:Ellirardalur11.JPG|duimnael|Die Elliðaárivier naby Reykjavik]] Reykjavik lê op die [[skiereiland]] Reykjanesskagi in die suidweste van die [[eilandnasie]] Ysland, alhoewel die voorstede reeds verder oos- en suidwaarts uitgebrei het. Die landskapsvorme van Reykjavik se omgewing word deur skiereilande, inhamme, seestrate en eilande gekenmerk. Reykjavik beslaan danksy sy minder digbevolkte voorstede met ruim vrystaande gesinshuise 'n relatief groot oppervlakte. 10&nbsp;000 jaar gelede het die [[laaste glasiale tyd]], 'n besonders koue periode van 'n ystydperk, van die huidige [[ystydperk]] geëindig. Tydens die glasiale tyd het 'n groot [[gletser]] groot dele van die stadsgebied bedek, terwyl ander dele nog met seewater oorstroom was. In die warmer periodes teen die einde van die glasiale tyd was sommige bergspitse soos Öskjuhlíð nog eilande. Die vroeëre seevlak word deur afsaksels met mossels gekenmerk wat (soos naby Öskjuhlíð) tot 43 meter bo die huidige seevlak verrys. Bergspitse soos Öskjuhlíð en Skólavörðuholt is blykbaar oorblyfsels van vroeëre [[Skildvulkaan|skildvulkane]] wat tydens die warmer periodes van die ystydperk nog aktief was. Ná die glasiale tyd het die swaar gletsers begin afsmelt en die landmassa in die gebied het verrys en sy huidige gestalte gekry. Die hoofstadgebied is egter nog steeds deur aardbewings en vulkaanuitbarstings geskud. Tydens een van hierdie vulkaanuitbarstings het lawa deur die Elliðaárvallei tot by die Elliðavogurbaai gevloei. Die verskuiwing van [[Plaattektoniek|tektoniese plate]] wat dwarsdeur Ysland loop, raak ook die skiereiland Reykjanesskagi met kleiner [[aardbewing]]s. Die Elliðaá is die grootste rivier wat deur Reykjavik vloei. Alhoewel die rivier nie bevaarbaar is nie word dit nogtans as een van die beste Yslandse riviere vir salmhengelaars beskou word. Tjörnin, 'n klein meer in die stadsentrum, is een van die belangrikste broeiplekke vir watervoëls in die suidweste van Ysland. == Klimaat == [[Lêer:Esja01.jpg|duimnael|Die berg Esja in die [[winter]]]] Reykjavik word gekenmerk deur 'n polêre seeklimaat met relatief milde [[winter]]s en koel [[somer]]s, en oor die seisoene heen is daar min wisseling ten opsigte van die hoeveelheid neerslag. Ondanks sy ligging in die Noord-Atlantiese Oseaan is Reykjavik se temperature vanweë die matigende invloed van die [[Golfstroom]] op Ysland se kusgebiede nie laer as dié van byvoorbeeld [[Toronto]] of [[New York Stad|New York]] nie. Die absolute uiterste temperature beweeg op 'n skaal tussen sowat -17&nbsp;°C en +24&nbsp;°C; die kwik styg egter selde bo 20&nbsp;°C. As gevolg van sy ligging aan die kus is Reykjavik dikwels aan stormweer blootgestel. Daar word jaarliks sowat 1250 sonskynure en 210 reëndae aangeteken. {{Tabel weergemiddeldes | locatie = Reykjavik | bron = IMO (1981–2010)<ref>{{is}} [http://www.vedur.is/Medaltalstoflur-txt/Stod_001_Reykjavik.ManMedal.txt weergemiddeldes]</ref><ref>{{en}} [https://worldweather.wmo.int/097/c00189.htm Wêreldmeteorologiese Organisasie], in samewerking met die [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20070831221536/andvari.vedur.is/english/ ''Icelandic Meteorological Office'']</ref> <!-- maandeliks temperatuur – neerslaggemiddeldes --> | jan_gem= 0.0 | jan_gem_ns = 75.6 | feb_gem= 0.1 | feb_gem_ns = 71.8 | mrt_gem= 0.6 | mrt_gem_ns = 81.8 | apr_gem= 3.0 | apr_gem_ns = 58.3 | mei_gem= 6.6 | mei_gem_ns = 43.8 | jun_gem= 9.5 | jun_gem_ns = 50.0 | jul_gem= 11.2 | jul_gem_ns = 51.8 | aug_gem= 10.7 | aug_gem_ns = 61.8 | sep_gem= 8.0 | sep_gem_ns = 66.5 | okt_gem= 4.4 | okt_gem_ns = 85.6 | nov_gem= 1.9 | nov_gem_ns = 72.5 | dec_gem= 0.6 | dec_gem_ns = 78.7 | jaar_gem=4.7 | jaar_gem_ns = 798.2 <!-- gemiddelde minima en maksima --> | jan_gem_min= - 2.4 | jan_gem_max= 2.5 | feb_gem_min= - 2.4 | feb_gem_max= 2.8 | mrt_gem_min= -1.9 | mrt_gem_max= 3.4 | apr_gem_min= 0.5 | apr_gem_max= 6.1 | mei_gem_min= 3.8 | mei_gem_max= 9.7 | jun_gem_min= 7.0 | jun_gem_max= 12.4 | jul_gem_min= 8.8 | jul_gem_max= 14.2 | aug_gem_min= 8.4 | aug_gem_max= 13.6 | sep_gem_min= 5.7 | sep_gem_max= 10.9 | okt_gem_min= 2.2 | okt_gem_max= 7.0 | nov_gem_min= -0.5 | nov_gem_max= 4.2 | dec_gem_min= -1.8 | dec_gem_max= 3.1 | jaar_gem_min= 2.3 | jaar_gem_max= 7.5 <!-- maanduiterstes --> | jan_a_min= | jan_a_max= | feb_a_min= | feb_a_max= | mrt_a_min= | mrt_a_max= | apr_a_min= | apr_a_max= | mei_a_min= | mei_a_max= | jun_a_min= | jun_a_max= | jul_a_min= | jul_a_max= | aug_a_min= | aug_a_max= | sep_a_min= | sep_a_max= | okt_a_min= | okt_a_max= | nov_a_min= | nov_a_max= | dec_a_min= | dec_a_max= | jaar_a_min= | jaar_a_max= <!-- ure se sonskyn --> | zujan= 20 | zufeb= 57 | zumrt= 109 | zuapr= 163 | zumei= 199 | zujun= 176 | zujul= 172 | zuaug= 154 | zusep= 120 | zuokt= 91 | zunov= 38 | zudec= 12 | <!-- neerslagdae > 0,1&nbsp;mm --> | jan= | feb= | mrt= | apr= | mei= | jun= | jul= | aug= | sep= | okt= | nov= | dec= | jaar= }} <!--{| class="wikitable" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" | Maand ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="Januarie" | Jan ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="Februarie" | Feb ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="Maart" | Mar ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="April" | Apr ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mei ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="Junie" | Jun ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="Julie" | Jul ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="Augustus" | Aug ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="September" | Sep ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="Oktober" | Okt ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="November" | Nov ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="Desember" | Des ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jaar |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Gem. maksimum | style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 1,9<sup>°C</sup> | style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 2,8<sup>°C</sup> | style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 3,2<sup>°C</sup> | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 5,7<sup>°C</sup> | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 9,4<sup>°C</sup> | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 11,7<sup>°C</sup> | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 13,3<sup>°C</sup> | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 10,1<sup>°C</sup> | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 11<sup>°C</sup> | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 6,8<sup>°C</sup> | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 3,4<sup>°C</sup> | style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 2,2<sup>°C</sup> | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | '''6,8<sup>°C</sup>''' |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" | Gem. minimum | style="background: #FFFFFF; color: black;" | -3<sup>°C</sup> | style="background: #FFFFFF; color: black;" | -2,1<sup>°C</sup> | style="background: #FFFFFF; color: black;" | -2<sup>°C</sup> | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 0,4<sup>°C</sup> | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 3,6<sup>°C</sup> | style="background: #FFFF99; color: black;" | 6,7<sup>°C</sup> | style="background: #FFFF99; color: black;" | 8,3<sup>°C</sup> | style="background: #FFFF99; color: black;" | 7,9<sup>°C</sup> | style="background: #FFFF99; color: black;" | 5,0<sup>°C</sup> | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 2,2<sup>°C</sup> | style="background: #FFFFFF; color: black;" | -1,3<sup>°C</sup> | style="background: #FFFFFF; color: black;" | -2,8<sup>°C</sup> | style="background: #FFFFCC; color: black;" | '''1,9<sup>°C</sup>''' |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Neerslag | style="background: #6695ED;" | 75,6<small>mm</small> | style="background: #67CEEB;" | 71,8<small>mm</small> | style="background: #67CEEB;" | 81,8<small>mm</small> | style="background: #80FFC0;" | 58,3<small>mm</small> | style="background: #C0FFC0;" | 43,8<small>mm</small> | style="background: #C0FFC0;" | 50<small>mm</small> | style="background: #80FFC0;" | 51,8<small>mm</small> | style="background: #80FFC0;" | 61,8<small>mm</small> | style="background: #67CEEB;" | 66,5<small>mm</small> | style="background: #6695ED;" | 85,6<small>mm</small> | style="background: #6695ED;" | 72,5<small>mm</small> | style="background: #6695ED;" | 78,7<small>mm</small> | style="background: #FFFFFF;" | '''798,2<small>mm</small> ''' |}--> == Geskiedenis == === Die stigting van Reykjavik === [[Lêer:LandnamabokManuscriptPage.jpg|duimnael|upright|'n Velmanuskrip uit die ''Landnámabók'' wat die Noorse kolonisasie van Ysland in die 9de en 10de eeu beskryf]] Die kolonisasie van Ysland deur [[Noorweë|Noorse]] setlaars het sy aanvang in die 9de eeu geneem. In die tradisionele geskiedskrywing en historiese dokumente wat bewaar gebly het, word na Ingólfur Arnarson as die eerste permanente inwoner van Reykjavik verwys – hy het hom omtrent 870 n.C. in die gebied gevestig en by die huidige Hoofstraat 'n uitgestrekte boerdery opgerig. Vanweë die beskikbaarheid van moerasyster, turf (wat as brandstof gedien het), dryfhout en eiers van seevoëls wat maklik op die strande opgetel kon word, die akkergrond op die nabygeleë eilande, die warmwaterbronne en weivelde van die omgewing en die ryk visgronde langs die kus en riviere wat van salms gewemel het, was die baai van Reykjavik 'n uiters geskikte plek vir die stigting van 'n landgoed. [[Vis]] was dan ook die eerste setlaars se [[stapelvoedsel]]. Die manlike nakomelinge van Ingólfur en sy vrou Hallveig het vanweë hul status as nasate van die eerste setlaar-egpaar as 'n soort religieuse en wêreldlike leiers (Yslands ''Allsherjargoði'') gefungeer. Hulle het onder meer in 930 'n belangrike rol by die stigting van die eerste parlement, die ''Alþingi'', in Þingvellir gespeel. Ingólfur en Hallveig se kleinseun Þorkell máni het as Wetspreker of hoogste amptenaar van die parlement gedien, en sy seun Þormóður het later, toe die [[Yslanders]] die [[Christendom|Christelike]] geloof in omtrent 1000 aangeneem het, as ''Allsherjargoði'' gefungeer. Arnarson het aanvanklik vermoedelik 'n waaksame ogie oor sy uitgestrekte landgoed gehou en gehoop om self te bepaal watter setlaars hulle in sy invloedsfeer in die suidweste van Ysland mog vestig.<ref>{{en}} [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20050302054216/www.anok.is/arb/saga_reykjavikur/rvk_e/874-1200/ ''Ingólfur Arnarson and his Descendants''], deel van die [http://www.anok.is/arb/saga_reykjavikur/rvk_e/ History of Reykjavík] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071006033359/http://www.anok.is/arb/saga_reykjavikur/rvk_e/ |date= 6 Oktober 2007 }}. Verkry op 27 Desember 2007.</ref> Die oppervlakte van sy landgoed het egter geleidelik afgeneem, vermoedelik omdat die land onder sy erfgename verdeel is. In elk geval het naby Seltjarsnes nuwe landgoedere ontstaan wat ten opsigte van hulle oppervlakte met Reykjavik kon meeding. Ná die jaar 1000 het wolprodukte tot Ysland se belangrikste uitvoergoedere ontwikkel en Reykjavik, wat slegs op vissery as sy bron van inkomste kon steun, het sy ekonomiese belangrikheid geleidelik kwytgeraak. === Landbou en kloosterlewe === [[Lêer:ThingvellirAlmanagjaClouds.jpg|duimnael|Ysland pronk met een van die oudste wetgewende vergaderings in Europa. Op hierdie rots naby die Almanagjá-kloof is tradisioneel besluite oor wette geneem]] In die tydperk tussen 1200 en 1750 was daar net 'n aantal kleiner en groter boerderye in die huidige hoofstadgebied. Die baai, wat dikwels net Vík genoem is, was die tuiste van boere en veetelers. Vroeë bronne uit hierdie periode bevat min inligting oor hierdie boerderygemeenskappe, en eers in die laat Middeleeue het die bewoners volgens historiese dokumente as welvarende landeienaars, distrikhoofde en parlementslede bekend gestaan. Die eerste kerkgebou in die gebied het omtrent of selfs voor 1200 ontstaan. Die Augustyne-klooster, wat in 1226 op die eiland Viðey gestig is, het tot een van Ysland se welvarendste kerklike instellings gegroei. Die [[klooster]], wat aan die Jonkvrou Maria gewy is, het oor 'n beduidende biblioteek beskik en was 'n belangrike literêre sentrum waar talle boeke geskryf is. In die laat Middeleeue het die klooster ook tot 'n bedevaartsentrum ontwikkel. Die suidelike gedeelte van Faxaflóibaai in die suidweste het tot die politieke en handelsentrum begin ontwikkel; in hierdie gebied het ook die klooster, kerk en koning oor landgoedere beskik. Die koninklike goewerneur se amptelike setel is op die landgoed Bessastaðir gevestig. Die Reformasie in Denemarke het ook die Deense besitting Ysland geraak en die klooster is op [[Pinkster]]sondag 1539 deur die plaaslike verteenwoordiger van die Deense koning, Didrik von Minden, gekonfiskeer. Sy manne het die klooster geplunder en die monnike aangeval. Met die voltooiing van die Reformasie in Ysland is die klooster in 1550 ontbind en sy besittings aan die Deense koning oorgedra. Ná die afsterwe van die laaste onafhanklike landeienaar in Reykjavik in die vroeë 17de eeu is die landgoed deur die Deense Kroon aangekoop. === Ekonomiese groei tussen 1750 en 1800 === [[Lêer:Across faxafloi 2.jpg|duimnael|Reykjavik met die Faxaflóibaai in die agtergrond]] Met die opkoms van die ekonomiese ideologie van die merkantilisme in Europa het heersers die ekonomiese groei in hulle gebiede deur die opbou van plaaslike nywerhede en ander ondernemings begin bevorder. In Ysland het die Deense owerhede die sogenaamde ''Innréttingar'' ('n Yslandse leenvertaling van die Deense ''Indretninger'' of "ondernemings") in die lewe geroep, aan wie ook die landgoedere in Reykjavik en Örfirisey oorgedra is. Die oprigting van 'n plaaslike wolbedryf het ook aan die beginpunt van Reykjavik se ontwikkeling tot 'n dorp gestaan. Deense en Duitse ambagsmanne is genooi om Yslanders op te lei en die ''Innréttingar'' het vinnig oor opgeleide inheemse mannekrag beskik. Uiteindelik was hierdie instellings daarop gemik om 'n breed-gebaseerde ekonomiese opswaai in Ysland aan te spoor. Die visserybedryf, skeepsbou, landbou en swawelontginning in plaaslike myne was die eerste sektore wat danksy hierdie beleid beduidende vordering gemaak het. In Reykjavik het veral fabrieke vir die wolverwerking en wewerye ontstaan wat met ingevoerde spinwiele en weefstoele toegerus is. Ander belangrike nywerhede was die vervaardiging van toue en kuipe en looierye. Ná die jaar 1767 het die ''Innréttingar'' 'n ekonomiese agteruitgang ervaar, en slegs die wolbedryf het nog tot in die 19de eeu goed presteer. === Die 19de eeu === [[Lêer:Althingishusid.jpg|duimnael|Die ''Alþingishúsið'', Ysland se parlementsgebou]] [[Lêer:Reykjavik-downtown-1836-august-mayer.jpg|duimnael|Reykjavik in 1836]] Op 18 Augustus 1786 het die Deense koning die bestaande handelsmonopolie afgeskaf en op 17 November is eksklusiewe handelsregte aan ses gemeenskappe toegeken. Handelsregte was nogtans beperk tot onderdane van die Deense koning, sodat die plaaslike handel nog steeds deur Deense sakemanne oorheers is. Enkele jare later het 'n klein aantal Deense en Noorse handelaars hul sakegeboue in Reykjavik opgerig. Hul Yslandse ondernemings was merendeels filiaalmaatskappye wat met behulp van plaaslike bestuurders vanuit die hoofkantore in Denemarke en Noorweë bestuur is. Naas handelaars, agente en vakarbeiders was ook ambagsmanne daarop geregtig om hulle as vryburgers in Reykjavik te vestig. Die stad het vinnig spesialiste uit 'n groot aantal beroepsvelde gelok. Die tradisionele ruilhandel is egter eers in die laat 19de eeu deur 'n moderne geldekonomie vervang. 'n Ander belangrike gebeurtenis in die ekonomiese geskiedenis van Ysland was die invoering van vryehandel vir burgers van alle nasionaliteite in 1855. In die laaste twee dekades van die 19de eeu was gevolglik steeds meer handelsgoedere en dienste beskikbaar. Yslandse handelaars het 'n steeds belangriker rol begin speel en nuwe handelsbetrekkinge is met Noorweë en die [[Verenigde Koninkryk]] aangeknoop. Die feesvieringe in 1874 ter geleentheid van die eerste millennium van die Noorse kolonisasie was 'n belangrike gebeurtenis in die geskiedenis van Reykjavik. Die infrastruktuur, veral paaie, is opgeknap en uitgebou en die stad het kort daarna ook sy eerste straatverligting gekry. In 1881 is die parlementsgebou op die nuwe stadsplein opgerig. Die inwoners het nou baie trots gevoel op hul nasionale erfenis en by 'n groeiende aantal sosiale en kulturele aktiwiteite betrokke geraak. Ook die aantal plaaslike publikasies het vinnig toegeneem. Die nasionale trots het sy stempel ook op die plaaslike argitektuur afgedruk. Welvarende burgers het vir hulle indrukwekkende huise in die Neo-klassieke styl laat bou, terwyl landlose werkers hul tradisionele turfhuise met steengeboue vervang het. === Die 20ste eeu === [[Lêer:StjornaradidRvk.JPG|duimnael|Stjórnarráðið, die Yslandse regeringsgebou in Reykjavik]] [[Lêer:NesjavellirPowerPlant edit2.jpg|duimnael|Die [[Geotermiese energie|geotermiese]] kragsentrale Nesjavellir naby Reykjavik]] [[Lêer:Höfði.jpg|duimnael|Die spitsberaad van supermoondhede in 1986, waaraan die [[Sowjetunie|Sowjet]]-leier [[Michail Gorbatsjof]] en die Amerikaanse president [[Ronald Reagan]] deelgeneem het, het in Reykjavik se Höfði-huis plaasgevind]] [[Lêer:Bundesarchiv Bild 183-1986-1012-009, Reykjavik, Ronald Reagan, Michail Gorbatschow.jpg|duimnael|Ronald Reagan en Michail Gorbatsjof 1986 in Reykjavik]] Die wetenskaplike en tegnologiese vooruitgang van die laat 19de en vroeë 20ste eeu het ook die Yslandse ekonomie geraak. Reeds in 1897 is die eerste masjiene met keroseenenjins ingevoer, terwyl die visserybedryf in toenemende mate op gemotoriseerde en stoomaangedrewe bote gesteun het. Die bevolking van Reykjavik was in 1901 egter nog steeds net sowat 5000 mense.<ref>{{de}} ''Island. Polyglott APA Guide 2007/2008''. Berlyn en München: Langenscheidt 2007, bl. 156</ref> Die 20ste eeu het ook verreikende politieke veranderings meegebring. In 1904 het Ysland 'n outonome gebied geword met 'n eie minister wat aan die parlement verantwoordelik was en die eerste regeringsgeboue is in Reykjavik opgerig. Die stad het nou amptelik [[Kopenhagen]] as hoofstad van Ysland vervang. In 1918 het Ysland 'n selfregerende gebied onder die Deense Kroon geword. Die oorspronklik landelike bevolking het met die diepgrypende ekonomiese en politieke veranderings 'n verstedelikingsproses ondergaan wat van Reykjavik die grootste stad in die land gemaak het en waar uiteindelik sowat 'n derde van die Yslandse bevolking gekonsentreer was. Die industrialisasie en groeiende bevolkingsyfers het nuwe politieke instellings en 'n moderne infrastruktuur noodsaaklik gemaak. In 1908 is vir die eerste keer naas die bestaande stadsraad ook die amp van burgemeester ingevoer, en in die volgende jaar is met die watervoorsiening die eerste infrastruktuurprojek aangepak. 'n Dreinering- en rioolstelsel was deel van hierdie projek. Die plaaslike gasaanleg, wat in 1910 ingewy is, was Reykjavik se eerste kragsentrale. Die Elliðaár-waterkragsentrale het in 1921 gevolg. In 1912 was Austurstræti Reykjavik se eerste straat wat 'n teerblad gekry het en die eerste sypaadjies is aangelê. Nogtans was Reykjavik-hawe, wat in die tydperk tussen 1913 en 1917 gebou is, die stadsraad se grootste projek in die vroeë 20ste eeu. Hierdie hawe was in die tydperk tussen die twee wêreldoorloë die tuishawe van die meeste Yslandse treilers, en die vangste is merendeels plaaslik verwerk as soutvis. Ná die elektrifisering van visseryfabrieke in die vroeë 1920's was die grootskaalse uitvoer van bevrore vis na die Verenigde Koninkryk die tweede beduidende tegniese vernuwing in die visserybedryf. Vangste is nou oorwegend in dié land verkoop [[Geotermiese energie]] is vanaf 1930 vir verwarmingdoeleindes ingespan; warm water uit die bronne in Laugardalur, wat tot dusver eeue lank net gebruik is om wasgoed skoon te maak, is nou met pypleidings na Reykjavik vervoer. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die meeste huishoudings in die stad al oor geotermiese verwarming beskik. Motorvoertuie is eers ná die jaar 1913 in groter hoeveelhede ingevoer, alhoewel daar tot by die Tweede Wêreldoorlog oorwegend kommersiële voertuie soos huur- en vragmotors was. Reykjavik se busmaatskappy is in 1931 as 'n privaat onderneming gestig. In die [[lente]] van 1940 is Ysland deur Britse troepe beset: na die Duitse besetting van Denemarke op 9 April van daardie jaar het Brittanje neutrale Ysland vreedsaam beset in 'n poging om dit van die [[Duitsers]] te weerhou. Tot aan die einde van die Tweede Wêreldoorlog was byna net soveel soldate as burgerlikes in die stad. In 1941 het die Verenigde State die militêre beskerming van Ysland waargeneem. Die besetting deur buitelandse troepe het 'n groot aantal nuwe werkgeleenthede aan die plaaslike bevolking verskaf en die invoer van nuwe tegnologieë bevorder. In die jare ná die oorlog was Reykjavik in vergelyking met ander Europese hoofstede nog steeds eerder 'n groot dorp as 'n moderne [[metropool]]. Verbeterings in landboutegnologie het die aanvraag vir landarbeiders verminder en, gepaard met 'n bevolkingsgroei te danke aan die verbeterde lewensomstandighede, het talle jongmense hulle in die stad gevestig. Ysland was in hierdie tydperk steeds 'n baie geïsoleerde land waaraan min buitelandse toeriste 'n besoek afgelê het. Desondanks het die modernisme uiteindelik ook in Ysland posgevat. In 1950 is die Nasionale Teater in Reykjavik geopen en die Yslandse Simfonieorkes gestig. Die sestigerjare was 'n periode van ongekende groei. Steeds meer inwoners het oor hul eie motors beskik en as vakansiegangers na bestemmings in [[Suid-Europa]] gevlieg. Die Yslandse [[lugredery]], Loftleiðir, het transatlantiese verbindingsvlugte via Ysland aangebied en sodoende buitelandse toeriste gelok. Ysland se isolasie was nou iets van die verlede en die eerste internasionale hotelle is opgerig om buitelandse besoekers te huisves. Ook Reykjavik se kulturele lewe is bevorder. Kunsfeeste is vanaf 1970 jaarliks gehou en steeds meer internasionaal bekende kunstenaars het in Ysland opgetree. Die spyskaarte in plaaslike restaurante is met spesialiteite van ander kookkunste verryk en in die 1990's is 'n einde aan die verbod op die bediening van bier geplaas het (dié verbod het uit die vroeë 20ste eeu dateer). Die middestad van Reykjavik pronk nou met 'n groot aantal kroeë en ander vermaaklikhede. Reykjavik se internasionale status is met die spitsberaad van supermoondhede in 1986 bevestig wat in die plaaslike Höfði-huis gehou is. Hierdie ontmoeting tussen die Amerikaanse en Sowjet-leiers het die einde van die [[Koue Oorlog]] ingelui. Die plaaslike musiekbedryf het met internasionale popsterre soos [[Björk]] en [[Sigur Rós]] bekendheid verwerf. Reykjavik is daarnaas as een van nege Europese kulturele hoofstede van die jaar 2000 aangewys. Sedert die 1990's het Reykjavik – wat vroeër eerder as 'n vervoersentrum beskou is – met sy skitterende naglewe en eersterangse ontwerpersboetieke steeds meer buitelandse toeriste begin lok. Lae pryse vir sommige modeartikels het moontlik tot hierdie gewildheid bygedra, net soos die spitsberaad van 1986 en die daarmee gepaardgaande publisiteit, asook die plaaslike musieklewe.<ref name="apa">{{de}} ''Island. APA Guide 2007/2008'', bl. 160</ref> Alkohol- en dwelmmisbruik en (meestal kleinskaalse) misdaad kom tans ook soms in Reykjavik voor. Desondanks word Reykjavik onder die veiligste stede ter wêreld gereken.<ref name="apa" /> == Ekonomie en vervoer == [[Lêer:Engey beacon.jpg|duimnael|'n Vuurtoring buite Reykjavik-hawe]] [[Lêer:Reykjavik Airport aerial.jpg|duimnael|Lugbeeld van Reykjavik se lughawe]] In Reykjavík is veral ondernemings uit die dienstesektor en visserybedryf asook hoëtegnologie-nywerhede soos geen- en biotegnologiese laboratoria gesetel. Beduidende maatskappye sluit ''Síminn'' (Yslandse telekom), ''Eimskip'' (vervoer), ''FRISK Software International'' (antivirus-sagteware), ''HB Grandi'' (vissery), ''Stodir'' (bankdienste en vervoer), ''Glitnir'' (bankdienste), ''DeCODE Genetics'' (farmaka), ''Kaupþing banki'' (bankdienste), ''Landsbanki'' (bankdienste), ''Vodafone Iceland'' (telekommunikasie), ''Icelandair Group'' (reise) en ''CCP Games'' (rekenaarspele) in. Reykjavík het die hoogste aantal motors per capita van alle stede wêreldwyd en beskik intussen oor 'n aantal stedelike snelweë (waarvan sommige ses rylane het). Die "Ringstraat nommer 1" loop deur die voorstede en verder in oostelike rigting tot by Árborg, in noord-westelike rigting – rondom die bergmassief Esja – tot by Akranes en Borgarnes. Die staatsroete na die internasionale lughawe naby Keflavík word tans tot vier rylane uitgebrei. Daar is geen treinstasie in Reykjavík nie aangesien Ysland nie oor 'n spoorwegstelsel beskik nie, en ook tremlyne word weens die risiko van aardbewings nie gebou nie. Reykjavík beskik oor 'n doelgerigte openbare vervoerstelsel – busse bedien 'n aantal stedelike roetes met vyf desentrale busstasies en een sentrale busterminaal, die ''BSÍ''. Die gebruik van krag of waterstof as energiebron vir busse word tans oorweeg en getoets. Die lughawe van Reykjavík, wat tydens die Tweede Wêreldoorlog deur Britse magte net suid van die stadsentrum naby die Tjörnin-meer aangelê is, hanteer grotendeels binnelandse vlugte. Dit is die tweede grootste lughawe in die land; buitelandse bestemmings is veral Groenland en die Faröer-eilande. Die stad beskik oor twee seehawens – die ou seehawe naby die stadsentrum hanteer oorwegend vissersbote en plesierbote, terwyl Sundahöfn in die ooste die beduidendste vraghawe van Ysland is. == Argitektuur == === Yslandse boukuns === [[Lêer:CityhallReykjavik.JPG|duimnael|Die Raadsaal van Reykjavik]] Die Yslandse boukuns se kenmerkende karakter, wat duidelik van dié van ander Europese gebiede verskil, is te danke aan die tekort aan tradisionele boumateriale. Leem, wat vir die vervaardiging van bakstene gebruik was, is net so skaars soos hout (Ysland het 'n tekort aan bome) en eeue lank is vooraf-vervaardigde bouelemente en houthuise uit Noorweë ingevoer. Die oudste houthuise van Noorse oorsprong dateer uit die laat 18de eeu. Vooraf-vervaardigde Noorse houthuise in die [[Switserland|Switserse]] [[chalet]]-styl het dan ook 'n groot invloed op die Yslandse boukuns uitgeoefen. Yslandse boumeesters het selfs die katalogusse van die Noorse ''Strømmen trævarefabrik'' ("Strømmen-houtfabriek", wat vooraf-vervaardigde huise aangebied het) uit die tydperk tussen 1884 en 1929 bestudeer, om volgens die afbeeldings van houthuise, bouelemente en versierings hul eie boustyl te skep. Eers met die opkoms van [[beton]] was 'n goedkoop nuwe boutegnologie beskikbaar sodat moderne geboue uit inheemse boumateriale opgerig kon word. Ysland se woonbuurte in die [[Internasionale Styl]] van die 1930's en 1940's was 'n geslaagde poging om 'n tipies inheemse, selfstandige karakter aan die boustyl van die [[modernisme]] te gee. Yslandse motiewe soos die jaargetye, lig, water en massiwiteit vind ook in die moderne boukuns neerslag. Uitstekende voorbeelde van moderne Yslandse argitektuur is die Raadsaal van Reykjavik, wat deur die Brits-Yslandse ateljee, Studio Granda, ontwerp en in 1992 voltooi is, en die konsertsaal Harpa wat sy deure in 2011 geopen het. Sy ontwerp is deur Ysland se basaltkolomme geïnspireer. === Stadskarakter === [[Lêer:E 2011-10-27 Reykjavik harbour.jpg|duimnael|Aansig van ''Harpa''. Die konsertsaal is in 2011 ingewy]] [[Lêer:Lambhagi 025.JPG|duimnael|Nuwe woonhuise in die stadsdeel Grafarholt]] Die eerste setlaar, Ingólfur Arnarson, se plaashuis het in die Kvosin-vlakte tussen die huidige hawe en die Tjörninmeer ontstaan en destyds was stene en turf die hoofsaaklike boumateriale. Die huidige straat, Aðalstræti, was oorspronklik 'n paadjie wat die landgoed met die see verbind het. Met die vestiging van die wolbedryf het die eerste geboue, wat nie deel uitgemaak het van Arnarson se oorspronklike landgoed nie, in omtrent 1752 langs Aðalstræti ontstaan. Met die verskuiwing van die biskopsetel van Skálholt na Reykjavik in 1785 het die dorp tot 'n geestelike sentrum ontwikkel en net een jaar later ook stadstatus gekry. Die dorpie Grjótaðorp, wat uit die plaas Grjóti wes van Aðalstræti ontwikkel het, is in 1806 by Reykjavik ingesluit. Teen die middel van die 19de eeu was die stad reeds die administratiewe, opvoedkundige, kulturele en handelsentrum van Ysland. Een van die grootste destydse paaie was Laugarvegur, wat Reykjavik met die warmwaterbronne van Laugardalur verbind het – Reykjavik se natuurlike geotermiese "waskamer". Teen die einde van die 19de eeu het Reykjavik egter nog steeds slegs uit 99 geboue bestaan. Reykjavik het vanuit Krosin en langs die straat Vesturgata begin uitbrei. Ysland het in 1904 nuwe status as selfregerende gebied verkry en die oprigting van nuwe kulturele en opvoedkundige geboue was genoodsaak. Moderne stadsbeplanning het in 1927 'n aanvang geneem, en die Yslandse staatsargitek Guðjón Samúelsson het die eerste ruimtelike ontwikkelingsraamwerk saamgestel wat voorsiening gemaak het vir 'n nuwe stadsentrum met 'n aantal kulturele bouprojekte. Hierdie planne is egter later weer verwerp en in plaas van die beplande sitadel het in 1945 die boubedrywighede vir die Hallgrímskerk (Yslands: ''Hallgrímskirkja'') begin. Die stadswyke Norðurmýri en Melar is deur die stadsargitek Einar Sveinsson volgens funksionalistiese beginsels ontwerp. Reykjavik se argitektuur is dan ook tot in die middel van die 1950's deur dig beboude buurte met lae geboue, 'n kleiner aantal woonstelblokke met tot vier verdiepings en kleiner gesinshuise oorheers. Die eerste groot woonstelblokke met tussen agt en twaalf verdiepings het in 1955 in die Heimar-buurt ontstaan. Nogtans het die Deense stadsbeplanner Peter Bredsdorff in 1960 vir 'n beperking tot maksimaal drie verdiepings gepleit en sy voorstel is by die ontwerp van die nuwe stadsbuurte, Árbær, Breiðholt en Fossvogur, tot in die vroeë sewentigerjare in ag geneem. Intussen word die stadsentrum in toenemende mate deur moderne boukuns oorheers en groter boukomplekse soos die winkelsentrum Kringlan (1987) het ontstaan. Net soos in baie ander Europese stede het bewoners hulle in die 1970's teen die sloping van historiese geboue in die stadsentrum verset. Reykjavik se nuwe stadsbuurte soos Grafarholt en Borgarholt het gevolglik langs die kus uitgebrei, alhoewel die stad volgens die amptelike beplanning in die toekoms ook weer landinwaarts sal groei. === Sakrale boukuns === [[Lêer:Hallgrimskirkja Tower (22059031746).jpg|duimnael|Hallgrímskirkja]] [[Lêer:Domkirkjan-Reykjavík-Iceland-20030526.jpg|duimnael|Dómkirkja]] Die kerk Hallgrímskirkja, wat op 'n klein heuwel aan die beginpunt van die winkelstraat Skolavordustigur lê, is die bekendste baken van Reykjavik. Die kerk is van beton gebou en in 1943 deur die voormalige staatsargitek Guðjón Samúelsson ontwerp. Die gebou is ná meer as veertig jaar se boubedrywighede in 1986 voltooi en vernoem na die beroemde Yslandse digter en Lutherse predikant Hallgrímur Pétursson (1614–1674). Hallgrímskirkja is die grootste kerkgebou in Ysland en sy 73 meter-hoë toring het 'n onmisbare deel van Reykjavik se stadshorison geword. Dit beskik oor 'n [[hysbak]] wat besoekers na die spits neem en bied 'n pragtige uitsig oor die stad. Sy argitektuur versinnebeeld 'n tipiese verskynsel van Ysland se landskap: vulkaniese basaltsteenformasies. Die binneruimte is bekend vir sy helderheid en [[Gotiese argitektuur|Gotiese]] stylelemente. Die kerkvensters van deurskynende glas agter die hoofaltaar bied 'n ongewone uitsig oor die hemel en wolke bo-oor Reykjavik. Voor die kerk is 'n standbeeld ter herdenking van die Yslands-gebore Leifur Eiriksson opgerig, die eerste Europeër wat in omtrent 1000 die Amerikaanse vasteland ontdek het. Die Neo-klassieke Evangelies-Lutherse katedraal, Dómkirkja, is een van die oudste geboue in Reykjavik. Toe die Yslandse biskopsetel vanuit [[Skálholt]] na Reykjavik verskuif is en die eiland Ysland 'n bisdom geword het, was dit uiteindelik noodsaaklik om 'n nuwe katedraal in die stad op te rig. In die winter van 1788 is stene op die bouterrein opgehoop om voldoende boumateriaal vir die boubedrywighede in die somer te verkry. 'n Groep Deense ambagsmanne is vir die projek aangestel, maar aangesien hulle dikwels dronk was het die bouprojek slegs baie stadig gevorder.<ref>{{en}} [https://www.nat.is/travelguideeng/plofin_domkirkjan.htm ''Domkirkjan Lutheran Cathedral''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323223012/https://www.nat.is/travelguideeng/plofin_domkirkjan.htm |date=23 Maart 2019 }} by [http://www.nat.is/default.htm Nordic Adventure Travel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080103133630/http://www.nat.is/default.htm |date= 3 Januarie 2008 }}.</ref> Ondanks alle moeilikhede is die kerkgebou in 1796 voltooi en ingewy. Destyds het die katedraal nog sitplekke vir die hele stadsbevolking gebied. Die kerkdak het egter gelek en die gebou was so klam dat die gelowiges vir eers weggebly het. Daar is ontdek dat die hout wat vir die katedraal gebruik is al van die begin af gevrot het. Die doopvont, wat deur die Deense beeldhouer Bertel Thorvaldsen geskep is, is in 1839 ingewy en in 1840 is die katedraal ook van 'n kerkorrel voorsien. In die jare 1847 en 1848 is die kerk onder leiding van die Deense argitek L.A. Winstrup vergroot. Ná enkele dekades waartydens min herstelwerk gedoen is, het 'n Yslandse timmerman die kerk tot sy huidige vorm met sowat 600 sitplekke gerestoureer. Die katedraal se solder het tot 1881 ook Ysland se Nasionale Biblioteek, die Nasionale Museum en die Nasionale Argiewe gehuisves wat uiteindelik na die parlementsgebou verhuis het. Die laaste herstelwerk is in 1999 gedoen. === Sekulêre boukuns === [[Lêer:View From Perlan Viewing Deck.jpg|duimnael|links|Perlan se uitsigdek]] [[Lêer:HofdiRkvIce.JPG|duimnael|Höfði-huis dien tans as 'n gastehuis vir amptelike besoekers van die stadsregering.]] [[Lêer:Reykjavik-42-vom Hallgrimskirchturm-Harpa-2018-gje.jpg|duimnael|Die konsertsaal en konferensiesentrum Harpa is in Mei 2011 ingewy]] Höfði-huis was vroeër een van die bekendste geboue in Reykjavík.<ref>{{de}} ''Polyglott APA Guide: Island'' (2007), bl. 165–166</ref> Die statige huis is oorspronklik in 1909 vir die Franse konsul in Ysland opgerig en wys nog steeds talle kenmerke van sy vroeëre funksie soos die letters ''RF'' ('n afkorting vir ''République Française''), die konsul se naam en die jaar van sy oprigting bo-oor een van sy binnedeure. Later is die huis deur die Yslandse digter en sakeman Einar Benediktsson (1864–1940) en sy gesin bewoon. Die gebou het egter eers met die spitsberaad van supermoondhede in 1986, waaraan die Amerikaanse president Ronald Reagan en die Sowjetleier Michail Gorbatsjof deelgeneem het, internasionale bekendheid verwerf. 'n Japannese miljoenêr het self 'n namaaksel van die huis in sy tuisland laat oprig. Daar was egter ook ander internasionaal bekende persoonlikhede wat 'n besoek aan Höfði-huis afgelê het, soos koningin [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|Elizabeth]], die Britse eerste minister, [[Winston Churchill]], en die Duits-Amerikaanse aktrise en sangeres, [[Marlene Dietrich]]. Die gebou is tans in besit van die stad en word veral vir amptelike onthale en munisipale vergaderings gebruik. Die huis staan nie oop vir die publiek nie, maar mag van die buitekant af besigtig word. Perlan (letterlik "die Pêrel") is 'n unieke gebou wat in 1988 op die Öskjuhlið-heuwel opgerig is: 'n reuse-waterreservoir waarin sowat 24 miljoen liter natuurlike geotermiese warm water met 'n temperatuur van 85&nbsp;°C vir verwarmingdoeleindes gestoor kan word.<ref>{{de}} [https://www.eldey.de/Landschaft/Reykjavik/reykjavik.html www.eldey.de: ''Reykjavik'']</ref> In die winter verwarm geotermiese energie, naas Reykjavik se geboue, ook sy strate en sypaadjies. Bo-oor die watertenks is 'n glaskoepel waarin 'n roterende fynproewersrestaurant opgerig is. Die koepel huisves daarnaas ook 'n kafee, terwyl die uitsigdek aan die buitekant 'n panoramiese 360°-uitsig oor Reykjavik en sy omgewing bied. Onderaan die koepel en tussen die watertenks lê 'n ruim atrium waar verskeie uitstallings en ander gebeurtenisse gehou word. Die gebou besit daarnaas ook 'n klein kunsmatige geiser. Een van die watertenks bevat geen warm water nie, maar huisves die Saga-museum wat met sy waspoppe en multimediavertonings die Yslandse Wiking-tydperk en sleutelmomente in die Yslandse geskiedenis behandel.<ref>{{en}} [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041116120946/www.sagamuseum.is/enska/museum.html ''Sagamuseum – Perlan, Reykjavík'']</ref> Naby die Pêrel is Strokkur, 'n kunsmatige geiser wat die spuitende warmwaterbronne van Geysir in die hoogland van Suidwes-Ysland naboots. Die Öskjuhlið-heuwel is 'n beboste gebied met talle voetslaanpaaie. Aan sy voet lê die geotermiese strand van Nautholsvík. [[Lêer:Vista de Reikiavik desde el Paseo de la Bahía, Distrito de la Capital, Islandia, 2014-08-13, DD 150-153 PAN.jpg|duimnael|senter|750px|Panoramiese uitsig oor Reykjavik en die Atlantiese Oseaan op 'n Augustusaand]] == Kuns en kultuur == === Musea === ; Die Nasionale Museum (Þjóðminjasafn) [[Lêer:Þjóðmenningarhús01.jpg|duimnael|Die Nasionale Museum van Ysland]] [[Lêer:Reykjavik - Valthjofstadur Tür 1.jpg|duimnael|'n Gedeelte van die kerkdeur uit ValÞófsstaður (omstreeks 1200)]] [[Lêer:Arbaer museum farm house.jpg|duimnael|'n Plaashuis in die opelugmuseum Árbæjarsafn]] Die Nasionale Museum van Ysland is in 1863 gestig en word sedert 1955 in die huidige gebou gehuisves. Sy versamelings sluit waardevolle kunswerke en ander kulturele voorwerpe soos sierade, wapens, sakrale kuns en alledaagse gebruiksvoorwerpe in. Die beduidendste kunsskatte sluit 'n bronsstandbeeld van die Nordiese god Þór (Thor), 'n Thorshamer (Þórshamar) wat uit silwer vervaardig is en 'n kerkdeur uit ValÞófsstaður in wat met houtsnywerk versier is. Die Nasionale Museum is op 1 September 2004 na heelwat renovasie heropen en maak nou gebruik van moderne rekenaartegnologie om die Yslandse geskiedenis te verduidelik. ; Museum vir die kulturele Erfenis van Ysland (Þjóðmenningarhúsið) Die oorspronklike museumgebou, wat tussen 1906 en 1909 ontstaan het, het aanvanklik 'n groot verskeidenheid Yslandse kunsskatte en versamelings gehuisves, waaronder die Nasionale Biblioteek, die Nasionale Museum, die Nasionale Versameling Handskrifte en die Museum vir Natuurkunde. Mettertyd het die verskillende musea na hul eie geboue begin verhuis, en die Yslandse regering het besluit om die gebou ná sy renovasie as historiese monument te bewaar. In 2000 het dit 'n nuwe funksie as Museum vir die kulturele Erfenis van Ysland gekry. Met sy versameling van handskrifte, 'n groot aantal uitstallings en verskillende aanbiedinge van kulturele aard speel dit tans 'n belangrike rol as sentrum vir Yslandse kultuur en die nasionale kulturele erfenis. ; Die Nasionale Galery (Listasafn) Die Nasionale Galery is by die Tjörnin-meer geleë. Die oudste gedeelte van die gebou is in 1916 en 1917 as yshuis opgerig om vis te konserveer en tussen 1980 en 1988 met 'n nuwe gebou uitgebrei. Die galery vertoon halfjaarliks dele van sy versameling met meer as 5&nbsp;000 kunswerke. Die klemtoon word op werke van Yslandse kunstenaars gelê soos die skilders Ásgrímur Jónsson en Jóhannes Sveinsson Kjarval. Dit word aangevul deur wisselende uitstallings. ; Kjarvalsstaðir Die museum in die straat Flókagata is aan die rand van 'n park geleë en spits hom op werke van die skilder Jóhannes Sveinsson Kjarval (1885–1972) toe. Bykomende wisselende uitstallings behandel onder meer moderne installasiekuns. ; Ásmundarsafn Die museum in die Laugardalur vertoon hoofsaaklik kunswerke wat deur die beeldhouer Ásmundur Sveinsson (1893–1982) geskep is. Voor die huis is 'n skulpturetuin aangelê. ; Einar-Jónsson-Museum Die museum, wat in argitektoniese opsig aan die 1930's herinner, is net voor die Hallgrimskirkja geleë en spits hom op werke van die beeldhouer Einar Jónsson toe. Dit beskik eweneens oor 'n skulpturetuin. ; Árni-Magnússon-versameling van handskrifte Die geleerde Árni Magnússon het gedurende die 17de eeu duisende Middeleeuse handskrifte en ander historiese tekste versamel en hulle na Denemarke gebring. Ná 'n geskil wat jare voortgeduur het, het Denemarke in 1971 uiteindelik ingestem om hierdie beduidende kunsskatte aan Ysland terug te gee. Hulle word deur die Árni-Magnússon-stigting bewaar. Sommige van die handskrifte kan in 'n klein vertoonsaal deur die publiek besigtig word. Die kosbaarste handskrifte sluit die ''Flateyjarbók'' en die ''Codex Regius'' in. ; Die opelugmuseum Árbæjarsafn Hierdie groot opelugmuseum is in die stadsdeel Árbær, buite die stadsentrum, geleë. Hier kan sowat dertig burgerhuise en turfhutte uit die 19de eeu besigtig word. Die personeel dra historiese kleredrag. == Susterstede == * {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Lwif]], [[Oekraïne]], sedert 2023.<ref>{{is}} {{cite web |url=https://www.visir.is/g/20232419449d/reykvikingar-skipta-lviv-inn-fyrir-moskvu |title=Reykvíkingar skipta Lviv inn fyrir Moskvu |publisher=Vísir |author=Jakob Bjarnar |date=24 Mei 2023 |accessdate=5 Mei 2024}}</ref> * {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Seattle]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], sedert 1986.<ref name="Susterstede">{{is}} {{cite web |url=https://reykjavik.is/sites/default/files/skjol_borgarstjornarfundur/180914_minnisblad_reykjavikurborg_endurskodun_stefnu_i_erlendum_samskiptum.pdf |title=Minnisblað |publisher=Reykjavik |date=14 September 2018 |accessdate=5 Mei 2024}}</ref> * {{vlagikoon|Kanada}} [[Winnipeg]], [[Kanada]], sedert 1971.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Litaue}} [[Vilnius]], [[Litaue]], sedert 2006.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Pole}} [[Wrocław]], [[Pole]], sedert 2017.<ref name="Susterstede" /> Voormalige susterstede (ná [[LGBT-regte in Rusland|anti-LGBT-wetgewing in Rusland]] beëindig):<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rferl.org/a/russia-sister-cities-gay-law/25051513.html |title=Sister Cities Ramp Up Russia Boycott Over Antigay Law |publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |author=Claire Bigg |date=19 Julie 2013 |accessdate=5 Mei 2024}}</ref> * {{vlagikoon|Rusland}} [[Moskou]], [[Rusland]].<ref name="Susterstede" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == ; Geskiedenis * {{en}} [http://www.anok.is/arb/saga_reykjavikur/rvk_e/ ''History of Reykjavík''] ; Argitektuur ;; Yslandse boukuns * {{de}} [http://www.fh-bochum.de/presse/fhbojournal/archiv/nr-44-mai-2005/von-der-auslandserfahrung-zum-leben-und-arbeiten-im-ausland.html Hochschule Bochum / Bochum University of Applied Sciences (Duitsland): fhboJournal nommer 44, Mei 2005] ;; Stadskarakter * {{de}} Albrecht, Birgit: ''Architekturführer Island''. München: Deutsche Verlags-Anstalt 2000 ;; Sakrale boukuns * {{en}} [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20080324193512/www.visitreykjavik.is/desktopdefault.aspx/tabid-17/12_view-61/ Visit Reykjavík: ''Hallgrímskirkja Church''] * {{en}} [https://guidetoiceland.is/book-trips-holiday/day-tours/from-reykjavik Nordic Adventure Travel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323223012/https://www.nat.is/travelguideeng/plofin_domkirkjan.htm |date=23 Maart 2019 }} ;; Sekulêre boukuns * {{en}} [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20080324193603/www.visitreykjavik.is/desktopdefault.aspx/tabid-17/12_view-62/ Visit Reykjavik: ''Hofdi House''] * {{en}} [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20080324193204/www.visitreykjavik.is/desktopdefault.aspx/tabid-17/12_view-63/ Visit Reykjavik: ''The Pearl''] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Reykjavík}} * {{en}} {{Wikivoyage|Reykjavík}} * {{is}} [http://www.reykjavik.is/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Reykjavik|title=Reykjavík|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=5 Mei 2024}} {{Hoofstede in Europa}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in Ysland]] rieqcx1s2z2jz9xqpk1iumrrmash6be Harald V 0 30882 2975192 2963663 2026-10-04T06:54:27Z Jcwf 4 /* Voorouers */ 2975192 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Harald V |kleur = #FFEC8B |titel = ''Koning van Noorweë'' |beeld =Kong Harald åpner Sametinget 1993 (cropped).jpg |beeld_wydte =240px |beeld_onderskrif = Koning Harald V in 1993. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Periode |1 = 17 Januarie 1991 – 28 Augustus 2026 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Olav V van Noorweë|Olav V]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Haakon VIII van Noorweë|Haakon VIII]] |opskrif4 = Huis |4 = [[Huis van Sleeswyk-Holstein-Sonderburg-Glücksburg|Sleeswyk-Holstein-Sonderburg-Glücksburg]] |opskrif5 = Eggenoot |5 = [[Sonja Haraldsen van Noorweë|Sonja Haraldsen]] |opskrif6 = Kinders |6 = [[Haakon VIII van Noorweë|Haakon VIII]]<br />[[Märtha Louise, Prinses van Noorweë|Märtha Louise]] |opskrif7 = Vader |7 = [[Olav V van Noorweë|Olav V]] |opskrif8 = Moeder |8 = [[Märtha van Swede]] |opskrif9 = |9 = |opskrif10 = |10 = |opskrif11 = |11 = |opskrif12 = Gebore |12 = {{Geboortedatum|1937|2|21}}, [[Skaugum]] |opskrif13 = Oorlede |13 = {{Sterfdatum en ouderdom|1937|2|21|2026|8|28}}, [[Oslo]] |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} '''Harald V''' ([[21 Februarie]] [[1937]] – [[28 Augustus]] [[2026]]) was van 17 Januarie 1991 tot sy afsterwe koning en seremoniële staatshoof van [[Noorweë]]. == Funksies as staatshoof == [[Lêer:Norwegian Royal Family-Nobel Peace Prize ceremony 2025.jpg|duimnael|links|Harald V en die koninklike gesin tydens die [[Nobelprys vir Vrede]]-toekenning 2025 in [[Oslo]]]] Die Koninkryk Noorweë is 'n konstitusionele monargie, en as sy seremoniële staatshoof het Harald V ná belangrike konstitusionele verantwoordelikhede oorwegend representatiewe funksies uitgevoer. Die Noorse kabinet is – afhangende van die spesifieke parlementêre situasie – deur hom formeel bekragtig of ontslaan. Die Noorse parlement (''[[Storting (Noorse parlement)|Stortinget]]'') is volgens die Noorse grondwet elke jaar deur Harald V plegtig geopen en net soos die monarge van die [[Verenigde Koninkryk]] dra ook die Noorse koning die jaarlikse wetgewende program van die regering voor wat namens hom regeer. Hierdie toespraak staan as troonrede ([[Noors]]: ''trontale'') bekend. Die Noorse regering vergader gewoonlik elke Vrydag onder voorsitterskap van die koning en die kroonprins in die ''statsråd'' ("Staatsraad") in die koninklike kasteel in Oslo. Tydens hierdie byeenkomste lê die regering sy besluite aan die koning voor, en volgens die parlementêre en grondwetlike praktyk word die besluite deur die monarg bekragtig. Wetsontwerpe sonder sy handtekening is ongeldig. Die koning het teoreties die reg om wetsontwerpe van die regering, wat teen die Noorse grondwet indruis, te veto. Sedert die regeringstydperk van koning Haakon VII het egter geen Noorse monarg meer regstreeks by die politieke debatte betrokke geraak nie. Die koning voer daarnaas elke week 'n privaat gesprek met die Noorse eerste minister (Noors: ''statsminister'') en die minister van buitelandse sake (''utenriksminister'') waartydens hy oor die belangrikste perspektiewe van die land ten opsigte van die binne- en buitelandse beleid ingelig word. As die formele opperbevelhebber van die Noorse weermag handhaaf die koning daarnaas ook nou bande met die hoogste offisiere van die leër, die lugmag en die vloot. Harald V het self 'n militêre opleiding as offisier ontvang. As die opperhoof van die Evangelies-Lutherse Staatskerk van Noorweë het die koning ook noue bande met die biskoppe en kerkleiers van die land. == Lewe en koninklike gesin == [[Lêer:George W. Bush, Laura Bush, King Harald and Queen Sonja of Norway 2005.jpg|duimnael|Koning Harald V (links) en koningin Sonja op besoek by [[George W. Bush|George Walker]] en [[Laura Bush]], Februarie 2005]] Koning Harald V is die seun van Olav V en kroonprinses Märtha van Noorweë (Märtha van Swede) en 'n lid van die Duitse Huis Sleeswyk-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, 'n sylyn van die Huis Oldenburg. Hy was die eerste Noors-gebore koning sedert Olav IV in 1370. Sy leuse was ''Alt for Norge'' ("Alles vir Noorweë"). As 'n jong seun het prins Harald tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] eers enkele maande lank in [[Swede]] gebly en later na die Amerikaanse hoofstad [[Washington, D.C.]] verhuis. Op 7 Junie 1945 het hy egter weer na Noorweë teruggekeer. Hy het 'n openbare skool, ''Smestad skole'', en later ''Oslo Katedralskole'' bygewoon waar hy sy Examen Artium (matriek) afgelê het. Hy het sy opleiding aan die Noorse Militêre Akademie en aan die Balliol-kollege in [[Oxford]] (Verenigde Koninkryk) voltooi. Toe koning Haakon VII in 1957 oorlede is, het sy pa Olav V koning van Noorweë geword, terwyl Harald as kroonprins gefungeer het. Reeds in 1958 het hy tydens die afwesigheid van sy vader as kroonprinsregent in die Statsråd gefungeer. Kroonprins Harald het op 29 Augustus 1968 in die katedraal van Oslo met die nieadellike Sonja Haraldsen getrou. Sy vader het die huwelik eers ná nege jaar goedgekeur aangesien hy 'n nieadellike eg as 'n bedreiging vir die toekoms van die Noorse monargie beskou het. Harald en Sonja het twee kinders gehad, prinses Märtha Louise en kroonprins Haakon. Die egpaar het ook vyf kleinkinders. Hul seun, kroonprins Haakon, en sy eggenote, kroonprinses Mette-Marit, is sedert 21 Januarie 2004 ouers van prinses Ingrid Alexandra. Hul eerste seun, prins Sverre-Magnus, is op 3 Desember 2005 gebore. Harald se dogter, prinses Märtha Louise, het op 29 April 2003 moeder van haar eerste dogter Maud Angelica Behn, op 8 April 2005 van haar tweede dogter Leah Isadora Behn en op 29 September 2008 van haar derde dogter Emma Tallulah Behn geword. Net soos die kinders van die koning se suster voer ook die meisies geen adellike titels as prinsesse nie en word ook nie as "koninklike hooghede" aangespreek nie. Die laasgenoemde geld ook vir die jongste seun van die prinslike egpaar, prins Sverre. Koning Harald V is deur sy moeder, kroonprinses Märtha, verwant aan die Sweedse en Belgiese koningshuise (koning [[Albert II van België|Albert II]] van België was sy neef) en deur sy grootmoeder, koningin Maud, aan die Britse koningshuis. As agterkleinseun van koning [[Edward VII van die Verenigde Koninkryk|Edward VII van Engeland]] was hy op die Britse troonopvolgerlys. Die huidige Noorse koningshuis is 'n sylyn van die Deense koningshuis (sonder die reg tot troonopvolging in Denemarke). == Sportbedrywighede == [[Lêer:Harald V at the 1964 Winter Olympics (cropped).jpg|duimnael|upright|Harald tydens die [[Olimpiese Winterspele 1964]] in [[Innsbruck]]]] As 'n seiler het koning Harald V Noorweë verskeie kere by Olimpiese [[Seilvaart|seilwedvaarte]] verteenwoordig. By die [[Olimpiese Somerspele 1964|Olimpiese Spele van 1964]] in [[Tokio]] het hy ook die [[Vlag van Noorweë|Noorse vlag]] gedra. Die monarg was enkele dekades lank 'n geesdriftige en suksesvolle seiljagvaarder. In 1987 het hy met sy seiljag ''Fram X'' wêreldkampioen geword. In 2005 het hy met sy seiljag ''Fram XV'' in Swede Europakampioen geword. Harald V het in die sogenaamde ''Non-Corinthian Class'' en dus met 'n professionele seilspan geseil. Koning Harald V het hom intensief beywer vir die toekenning van die [[Olimpiese Winterspele 1994|Olimpiese Winterspele van 1994]] aan die Noorse stad [[Lillehammer]]. == Gesondheid == Op 1 Desember 2003 het die koningshuis die publiek daarvan in kennis gestel dat koning Harald V [[blaaskanker]] opgedoen het. Op 8 Desember het hy 'n operasie in die Noorse Radiumhospitaal ondergaan. Kroonprins Haakon het tussentyds die funksie van staatshoof van Noorweë uitgevoer. Op 13 April 2004 het die koning sy ampspligte weer self uitgevoer. Op 17 Maart 2005 het die koningshuis bekend gemaak dat die koning 'n operasie vir subvalvulêre aortastenose sou ondergaan. Die kroonprins het nog eens tot by 7 Junie 2005 die funksies van sy vader uitgevoer. As gevolg van sy siektes het die koning sy rookgewoontes gestaak en volgens die advies van sy dokters ook sy werklas aansienlik verminder. Op 17 Augustus 2026 is koning Harald V in die Rikshospitalet in Oslo met 'n hemolitiese anemie opgeneem en daar later ook weens 'n bakterielle infeksie van die bloedstroom behandel. Op 28 Augustus 2026 is Harald V op 89 jaar oorlede.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/articles/clykn5p5172o |title=Norway's King Harald dies aged 89: A beloved monarch buffeted by family crises |publisher=[[BBC]] |author=Mallory Moench |date=28 Augustus 2026 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> == Voorouers == {| class="wikitable" style="background:#FFDEAD; font-size:85%; text-align:center" |- bgcolor="#FF8800" !colspan="9"|Genealogiese tabel van koning Harald V van Noorweë |- |'''Tweede oorgrootouers''' |colspan="1"| Koning<br />[[Christiaan IX van Denemarke]] <br />(1818–1906)<br /> ∞ 1842<br /> Prinses<br />[[Louise van Hessen-Kassel (1817–1898)|Louise van Hessen-Kassel]] <br />(1817–1898)<br /> |colspan="1"| Koning<br />[[Karl XV van Swede]] (1826–1872)<br /> ∞ 1850<br /> Prinses<br />[[Luise van Oranje-Nassau]] (1828–1871) |colspan="1"| Prins<br />[[Albert van Sakse-Coburg en Gotha]] <br />(1819–1861)<br /> ∞ 1840<br /> Koningin<br />[[Victoria van die Verenigde Koninkryk|Victoria (Verenigde Koninkryk)]] <br />(1819–1901)<br /> |colspan="1"| Koning<br />[[Christiaan IX van Denemarke]] <br />(1818–1906)<br /> ∞ 1842<br /> Prinses<br />[[Louise van Hessen-Kassel (1817–1898)|Louise van Hessen-Kassel]] <br />(1817–1898)<br /> |colspan="1"| Koning<br />[[Oskar I van Swede]] (1799–1859)<br /> ∞ 1823<br /> Prinses<br />[[Joséphine de Beauharnais jr.|Josephine de Beauharnais van Leuchtenberg]] (1807–1876) |colspan="1"| Hertog<br />[[Willem I van Nassau]] (1792–1839)<br /> ∞ 1829<br /> Prinses<br />Pauline van Württemberg <br />(1810–1856)<br /> |colspan="1"| Koning<br />[[Christiaan IX van Denemarke]] <br />(1818–1906)<br /> ∞ 1842<br /> Prinses<br />[[Louise van Hessen-Kassel (1817–1898)|Louise van Hessen-Kassel]] <br />(1817–1898)<br /> |colspan="1"| Koning<br />[[Karl XV van Swede]] (1826–1872)<br /> ∞ 1850<br /> Prinses<br />[[Luise van Oranje-Nassau]] (1828–1871) |- |'''Oorgrootouers''' |colspan="2"| Koning<br />[[Frederik VIII van Denemarke]] <br />(1843–1912)<br /> ∞ 1869<br /> Prinses<br />[[Louise van Swede-Noorweë|Louise van Swede]] <br />(1851–1926) |colspan="2"| Koning<br />[[Edward VII van Engeland]] <br />(1841–1910)<br /> ∞ 1863<br /> Prinses<br />[[Alexandra van Denemarke]] (1844–1925)<br /> |colspan="2"| Koning<br />[[Oskar II van Swede]] <br />(1829–1907)<br /> ∞ 1857<br /> Prinses<br />[[Sophia van Nassau]] <br />(1836–1913) |colspan="2"| Koning<br />[[Frederik VIII van Denemarke]] <br />(1843–1912)<br /> ∞ 1869<br /> Prinses<br />[[Louise van Swede-Noorweë|Louise van Swede]] <br />(1851–1926) |- |'''Grootouers''' |colspan="4"| Koning [[Haakon VII van Noorweë]] (1872–1957)<br /> ∞ 1896<br /> Prinses<br />[[Maud van Sakse-Coburg en Gotha|Maud van Groot-Brittanje en Ierland]] (1869–1938) |colspan="4"| Prins Carl van Swede, hertog van Wesgotland (1861–1951)<br /> ∞ 1897<br /> Prinses [[Ingeborg Charlotte van Denemarke]] (1878–1958)<br /> |- |'''Ouers''' |colspan="8"| Koning [[Olav V van Noorweë]] (1903–1991)<br /> ∞ 1929<br /> Prinses [[Märtha van Swede]] (1901–1954)<br /> |- bgcolor="#FFAA00" |colspan="9"| '''Konig Harald V von Noorweë (1937–2026)''' |} == Verwysings == {{Vertaling/Verwysing|de|Harald V. (Norwegen)|vertaaldatum=13 Mei 2008}} {{Verwysings}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Harald-V|title=Harald V|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=28 Augustus 2026}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://www.royalcourt.no/ ''Die amptelike webwerf van die Noorse koningshuis''] {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1937]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Noorse monarge]] bwmdz3k3adq5dia6pp3g7sujvbfon8a Djakarta 0 37630 2975218 2973615 2026-10-04T08:58:50Z Sobaka 328 Sien ook 2975218 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Djakarta'''</span><br /> [[Lêer:Jakarta Montage 2024.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Jakarta Special Capital Region in Indonesia (special marker).svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Coat of arms of Jakarta.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Jakarta (vectorised).svg|90px|raam|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Indonesië}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|6|12|S|106|49|O|type:city}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 661,5 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 8 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2020) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 10&nbsp;562&nbsp;088 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 15&nbsp;907/vk km |- | &nbsp;- Metropolitaanse gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 33&nbsp;430&nbsp;285 |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +7 (WIB) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Goewerneur''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Anies Baswedan |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.jakarta.go.id/ ''jakarta.go.id''] |} '''Djakarta''' ([[Indonesies]]: ''Jakarta'', [dʒaˈkarta], {{Audio|Id-Jakarta.ogg|luister}}), amptelik die '''Spesiale Hoofstadstreek Djakarta''' (''Daerah Khusus Ibukota Jakarta''; ''DKI Jakarta''), is die [[hoofstad]] en grootste stad van [[Indonesië]]. Die oorspronklike naam van die stad is Sunda Kelapa (tot 1527). Die veldheer Fatahillah verower die stad in 1527 en die naam word Jayakarta (1527–1619). Batavia/Jakarta het van 'n klein hawe vinnig tot die grootste stad in Indonesië ontwikkel. [[Batavia]] is die naam wat die Indonesiese hoofstad in die Hollandse tydperk gedra het (1619–1942). Djakarta lê op die [[Java (eiland)|Java]]-eiland. Djakarta is ook die ekonomiese en finansiële sentrum van Indonesië en 'n spesiale provinsie. In die Metropolitaanse Hoofstadgebied van Djakarta is onder andere [[Tangerang]] en [[Suid-Tangerang]] geleë. == Geskiedenis == Djakarta is oorspronklik Sunda Kelapa genoem. Die stad is later verower deur Fatahillah, wat die stad Jayakarta genoem het (op 22 Junie 1527, steeds die amptelike stigtingsdatum van die stad), [[Jan Pieterszoon Coen]] het die stad in 1613 van die inwoners verower en vernietig. Hy het die nuwe fort en die nuwe stad gebou op die oorblyfsels. Aanvanklik wou hy dit Nieuw-Hoorn (na sy geboortedorp [[Hoorn]]) noem, maar die [[Here XVII]], die hoogste gesag van die [[VOC]], het anders besluit. Die stad is Batavia genoem en het so gebly tot 1942, die jaar dat die Nederlandse Oos-Indiese Eilande deur Japannese troepe beset is. Batavia is toe herdoop tot Djakarta. Na die onafhanklikheid van Indonesië het Djakarta die hoofstad van die nuwe land geword. In 1972 verander die spelling van die stadsnaam na Jakarta. == Besienswaardighede == [[Lêer:Central Jakarta.JPG|duimnael|links|Nieu-Jakarta]] [[Lêer:Stadhuis Batavia, Jakarta.jpg|duimnael|links|Oud-Jakarta]] * Monas (Nasionale Monument) * Sunda Kelapa (ou koloniale hawe) * Taman Impian Jaya Ancol * Taman Mini Indonesia Indah * Ragunan Dieretuin * Duisend eilande (Kepulauan Seribu) * Glodok (Chineese wyk) * Sea World * Oud-Stadhuis van Batavië (nou Museum Sejarah Jakarta) == Vervoer == * Djakarta het twee lughawens: Die [[Soekarno-Hatta Internasionale Lughawe]] en die plaaslike lughawe, "Halim". * Snelweë (Jalan Tol) na [[Bogor]] en [[Bandung]]. * [[Trein]]stasies op die roete na Bogor/Bandung en [[Cirebon]]/[[Surabaya]]. == Susterstede == * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Beijing]], [[Volksrepubliek China]] * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Berlyn]], [[Duitsland]] * {{vlagikoon|Turkye}} [[Istanboel]], [[Turkye]] * {{vlagikoon|Saoedi-Arabië}} [[Djedda]], [[Saoedi-Arabië]] * {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Los Angeles]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] * {{vlagikoon|Frankryk}} [[Parys]], [[Frankryk]] * {{vlagikoon|Nederland}} [[Rotterdam]], [[Nederland]] * {{vlagikoon|Suid-Korea}} [[Seoel]], [[Suid-Korea]] * {{vlagikoon|Japan}} [[Tokio]], [[Japan]] == Sien ook == * [[Thamrin Nine]] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Jakarta|Djakarta}} * {{en}} {{Wikivoyage|Jakarta|Djakarta}} * {{id}} [http://www.jakarta.go.id/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Jakarta|title=Jakarta|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=20 Januarie 2026}} {{Hoofstede in Asië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in Indonesië]] ib1k1s7fdfvfgp6da1z62e97caxsvqz Roelf Meyer 0 37934 2975110 2971270 2026-10-03T19:58:12Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975110 wikitext text/x-wiki {{Inligtingraampie Ampsbekleër | naam = Roelf Meyer | beeld = 2017 03 08 Negotiation and mediation skills training closes in Nairobi-5 (cropped).jpg | beeldonderskrif = Meyer in 2017 | geboortenaam = Roelof Petrus Meyer | geboortedatum = {{GDEO|1947|7|16}} | geboorteplek = [[Port Elizabeth]], [[Kaapprovinsie]], [[Unie van Suid-Afrika]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Nasionale Party]] (tot 1997)→<br/>[[United Democratic Movement]] (1997-2006)→<br/>[[African National Congress]] (sedert 2006) | orde = [[Lys van Suid-Afrikaanse ambassadeurs in die Verenigde State|Suid-Afrikaanse ambassadeur in die Verenigde State]] | termynaanvang = 14 April 2026 | termyneinde = | president = [[Cyril Ramaphosa]] | voorganger = [[Ebrahim Rasool]] | opvolger = | orde2 = Minister van Konstitusionele Ontwikkeling en Provinsiale Sake | termynaanvang2 = 1994 | termyneinde2 = 1996 | president2 = [[Nelson Mandela]] | voorganger2 = | opvolger2 = [[Mohammed Valli Moosa]] | orde3 = Minister van Konstitusionele Ontwikkeling en Kommunikasie | termynaanvang3 = 1992 | termyneinde3 = 1994 | president3 = [[F.W. de Klerk]] | voorganger3 = [[Gerrit Viljoen]] | opvolger3 = ''self, nuwe posbeskrywing'' | orde4 = Minister van Verdediging | termynaanvang4 = 1991 | termyneinde4 = 1992 | president4 = F.W. de Klerk | voorganger4 = [[Magnus Malan]] | opvolger4 = [[Gene Louw]] | eggenoot = Michèle Meyer | kinders = 6 | ouers = Hudson Meyer<br/>Hannah Meyer (gebore Van Heerden) | alma_mater = [[Universiteit van die Vrystaat]] | toekennings = Orde van die Baobab in Silwer | religie = | handtekening = }} '''Roelof Petrus (Roelf) Meyer''' (gebore [[16 Julie]] [[1947]], [[Port Elizabeth]]) is 'n [[Suid-Afrika]]anse politikus en sakeman. Hy was van 1979 tot 1997 'n parlementslid en die [[Nasionale Party]]regering se hoofonderhandelaar in die [[Onderhandelinge om apartheid te beëindig|onderhandelinge om apartheid te beëindig]]. In sy tyd in die parlement dien hy in die regerings van drie opeenvolgende staatspresidente: [[P.W. Botha]], [[F.W. de Klerk]] en [[Nelson Mandela]]. Ná sy bedanking uit die Nasionale Party in 1997 stig hy saam met [[Bantu Holomisa]] die [[United Democratic Movement]]. Hy sit van 1999 tot Januarie 2000 weer in die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]], waarna hy uit die aktiewe politiek getree het; in 2006 sluit hy by die [[African National Congress]] (ANC) aan. Hy het as sakeman en as raadgewer by vredesprosesse in verskeie lande opgetree, en president [[Cyril Ramaphosa]] stel hom in April 2026 as Suid-Afrika se [[Lys van Suid-Afrikaanse ambassadeurs in die Verenigde State|ambassadeur in die Verenigde State]] aan. ==Vroeë lewe en opleiding== Meyer is die jongste seun van Hudson Meyer, 'n boer in die [[Oos-Kaap]], en die onderwyseres Hannah Meyer (gebore Van Heerden).<ref name="history">{{Cite web |title=Roelof Petrus (Roelf) Meyer |url=https://www.sahistory.org.za/people/roelof-petrus-roelf-meyer |access-date=25 April 2014 |website=South African History Online}}</ref> Hy het die laerskool in [[Kareedouw]] bygewoon en, nadat die gesin verhuis het, die hoërskool in [[Ficksburg]], waar hy in [[1964]] matrikuleer. Aan die [[Universiteit van die Vrystaat]] voltooi hy 'n BComm (1968) en 'n LLB (1971).<ref name="cv">{{Cite web |title=Curriculum Vitae: Roelf Meyer |url=http://www.issafrica.org/AF/profiles/SouthAfrica/satpaxcdrom/files/CV%20Meyer.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927190852/http://www.issafrica.org/AF/profiles/SouthAfrica/satpaxcdrom/files/CV%20Meyer.pdf |archive-date=27 September 2007 |access-date=8 Februarie 2015 |website=Institute for Security Studies}}</ref> Op universiteit was hy president van die konserwatiewe [[Afrikaanse Studentebond]]. Sy diensplig doen hy in die weermagkoor wat as die "Kanaries" bekend gestaan het.<ref>{{Cite book |last=Potgieter |first=De Wet |title=Total Onslaught: Apartheid's Dirty Tricks Exposed |publisher=Zebra Press |year=2007 |isbn=978-1-77007-328-9 |location=Kaapstad |page=286}}</ref> Daarna praktiseer hy tot 1980 as prokureur in [[Pretoria]] en [[Johannesburg]].<ref name="cv" /> ==Parlementslid en minister== Sy politieke loopbaan het in [[1979]] begin, toe hy as Volksraadslid vir [[Johannesburg-Wes (kiesafdeling)|Johannesburg-Wes]] namens die Nasionale Party verkies is.<ref name="dw">{{Cite web |title=South Africa names new US ambassador amid tense Trump ties |url=https://www.dw.com/en/south-africa-appoints-veteran-afrikaner-politician-roelf-meyer-as-us-ambassador-amid-tense-trump-ties/a-76794872 |access-date=17 April 2026 |website=dw.com}}</ref><ref name="history" /> In die parlement het hy tot die ''verligte'', dus meer hervormingsgesinde, vleuel van die party behoort. Staatspresident P.W. Botha stel hom in 1986 as adjunkminister van Wet en Orde aan, 'n gewigtige pos: die Nasionale Gesamentlike Bestuursentrum, wat deur die adjunkminister van Wet en Orde voorgesit is, het ná die afkondiging van die noodtoestand die senupunt vir die koördinering van alle welsyns- en veiligheidsbeleid geword.<ref name="history" /> In 1988 word hy adjunkminister van Konstitusionele Ontwikkeling, 'n pos wat hy tot 1991 beklee.<ref name="boereseun">{{Cite web |last=Gevisser |first=Mark |date=9 Februarie 1996 |title=This boereseun’s a smooth operator |url=https://mg.co.za/article/1996-02-09-this-boereseuns-a-smooth-operator/ |access-date=29 Mei 2023 |website=The Mail & Guardian}}</ref><ref>{{Cite news |date=15 April 2026 |title=Veteran negotiator Roelf Meyer appointed as South Africa’s ambassador to the US |url=https://www.winnipegfreepress.com/world/2026/04/15/veteran-negotiator-roelf-meyer-appointed-as-south-africas-ambassador-to-the-us |work=Winnipeg Free Press}}</ref> In 1991 benoem staatspresident F.W. de Klerk hom as Minister van Verdediging in die plek van [[Magnus Malan]]. Hy kon na bewering nie in hierdie pos die generaals se agting wen nie, en ná nege maande in die amp bedank hy in Mei 1992.<ref name="dw" /><ref>{{Cite news |date=30 Julie 1991 |title=South Africa's De Klerk Ousts Cabinet Ministers |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1991/07/30/south-africas-de-klerk-ousts-cabinet-ministers/35a575fe-2f96-4cd4-9049-5484f7b6ed12/ |access-date=17 April 2026 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite news |date=31 Julie 1991 |title=De Klerk Seeks to Regain Credibility With New Cabinet |url=https://www.csmonitor.com/1991/0731/31072.html |access-date=17 April 2026 |work=Christian Science Monitor |issn=0882-7729}}</ref> Hy volg [[Gerrit Viljoen]] as Minister van Konstitusionele Ontwikkeling en Kommunikasie op, en in hierdie hoedanigheid raak hy by die onderhandelingsproses betrokke.<ref>{{Cite web |date=29 Julie 1991 |title=De Klerk reshuffles ministers implicated in scandal |url=https://www.upi.com/Archives/1991/07/29/De-Klerk-reshuffles-ministers-implicated-in-scandal/8144680760000/ |access-date=17 April 2026 |website=UPI}}</ref> Hy was ook voorsitter van die Beleidsgroep vir Hervorming.<ref>{{Cite news |date=8 Mei 2017 |title=The Convention for a Democratic South Africa (CODESA): CODESA 2 |url=http://www.sahistory.org.za/article/convention-democratic-south-africa-codesa-codesa-2 |access-date=23 Februarie 2018 |work=South African History Online}}</ref> ===Onderhandelinge om apartheid te beëindig=== Meyer word bekend as die regering se hoofonderhandelaar in die Veelparty Onderhandelingsforum van 1993, wat ná die mislukking van KODESA tot stand gekom het. Die doel van die forum was om die land na vrye verkiesings te lei. Daar bou hy 'n vriendskaplike en doeltreffende verhouding met Cyril Ramaphosa, die ANC se hoofonderhandelaar, op, en die twee het saam die einde van apartheid deur vreedsame onderhandeling verwesenlik.<ref name="dw" /><ref name="history" /><ref name="saho-onderhandeling">{{Cite news |date=16 Januarie 2012 |title=Chapter 9 – Negotiating the transition |url=http://www.sahistory.org.za/archive/chapter-9-negotiating-transition |access-date=23 Februarie 2018 |work=South African History Online}}</ref> In hierdie rol skakel hy ook nou met dr. [[Niël Barnard]], die [[Nasionale Intelligensiediens]] se destydse hoof, wat self 'n sterk ondersteuner van 'n onderhandelde skikking vir Suid-Afrika was.<ref>{{Cite book |last=Turton |first=Anthony Richard |title=Shaking Hands with Billy: The Private Memoirs of Anthony Richard Turton |url=https://books.google.com/books?id=q4sHfAEACAAJ |year=2010 |publisher=Just Done Productions Publishing |isbn=978-1-920315-58-0}}</ref><ref>{{Cite web |title=Biografie Meyers bei history.de |url=http://www.history.de/wissen/geschichte/zeitgeschichte/miracle-rising/biografien/roelf-meyer/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140725014750/http://www.history.de/wissen/geschichte/zeitgeschichte/miracle-rising/biografien/roelf-meyer/ |archive-date=25 Julie 2014 |access-date=8 Februarie 2015 |website=history.de |language=de}}</ref> Met die afsluiting van die onderhandelinge in November 1993 word hy die regering se hoofverteenwoordiger op die Uitvoerende Oorgangsraad.<ref name="saho-onderhandeling" /> ==Minister van Konstitusionele Ontwikkeling== Hierdie onderhandelinge het tot [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|Suid-Afrika se eerste demokratiese verkiesing]] in April 1994 gelei. Meyer word tot die nuwe Nasionale Vergadering verkies, en president Nelson Mandela stel hom as Minister van Konstitusionele Ontwikkeling en Provinsiale Sake in die [[Kabinet van Nelson Mandela|veelpartyregering van nasionale eenheid]] aan.<ref name="dw" /><ref name="history" /><ref>{{Cite news |last=Keller |first=Bill |date=12 Mei 1994 |title=Mandela Completes His Cabinet, Giving Buthelezi a Post |url=https://www.nytimes.com/1994/05/12/world/mandela-completes-his-cabinet-giving-buthelezi-a-post.html |access-date=29 Mei 2023 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> Sy ouer broer, Anton "Tobie" Meyer, was in dieselfde regering Adjunkminister van Landbou en Landsake.<ref>{{Cite web |date=11 Mei 1994 |title=Glance At Mandela's Cabinet With AM-South Africa |url=https://apnews.com/article/d74ce383d466e8a2f94ef55229ee9292 |access-date=29 Mei 2023 |website=AP News}}</ref> As minister werk hy weer met Ramaphosa saam, wat voorsitter van die Konstitusionele Vergadering was, die liggaam wat die [[Grondwet van Suid-Afrika|nuwe grondwet]] moes bekragtig.<ref>{{Cite web |title=Roelf Meyer & Cyril Ramaphosa 1995 |url=https://www.mandela.ac.za/Leadership-and-Governance/Honorary-Doctorates/Roelf-Meyer-Cyril-Ramaphosa-1995 |access-date=29 Mei 2023 |website=Nelson Mandela University}}</ref> ==Sekretaris-generaal van die Nasionale Party== In Februarie 1996 bedank Meyer uit die kabinet om sekretaris-generaal van die Nasionale Party te word.<ref>{{Cite web |date=9 Februarie 1996 |title=White-Led Party Appoints First Black to Cabinet Post |url=https://apnews.com/article/eb55f8a4fd262270ca7633e7e4b31de0 |access-date=13 April 2023 |website=AP News}}</ref> Kort daarna het die party uit die regering van nasionale eenheid getree.<ref name="history" /> Weens sy voortgesette belangstelling in die hervorming van die party het hy 'n ongewilde figuur onder die party se regtervleuel gebly, wat destyds informeel deur [[Hernus Kriel]] gelei is en met wie hy in die verlede al openlik gebots het.<ref name="boereseun" /><ref>{{Cite web |date=6 Januarie 1995 |title=Ministers in Nat power struggle |url=https://mg.co.za/article/1995-01-06-ministers-in-nat-power-struggle/ |access-date=29 Mei 2023 |website=The Mail & Guardian}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 Julie 1995 |title=National Party Searches for Role in New South Africa |url=https://apnews.com/article/96cbf700d183e4054c0f3f039dcd80f3 |access-date=29 Mei 2023 |website=AP News}}</ref> Hy kon nie daarin slaag om die party teen daardie weerstand op 'n koers te bring wat samewerking met die ANC-regering sou verseker nie.<ref name="history" /> In Februarie 1997 ontneem De Klerk, wat steeds leier van die Nasionale Party was, hom die pos van sekretaris-generaal. In wat as 'n degradasie beskou is, word hy in plaas daarvan aan die hoof van 'n interne taakgroep geplaas wat die party se politieke toekoms moes uitdink.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 1997 |title=Meyer hunts black NP leader |url=https://mg.co.za/article/1997-02-21-meyer-hunts-black-np-leader/ |access-date=29 Mei 2023 |website=The Mail & Guardian}}</ref> Ook daardie inisiatief is heftig deur sy konserwatiewe teenstanders teengestaan, en die taakgroep is binne drie maande ontbind.<ref>{{Cite web |date=9 Mei 1997 |title=How Roelf broke the rules |url=https://mg.co.za/article/1997-05-09-how-roelf-broke-the-rules/ |access-date=29 Mei 2023 |website=The Mail & Guardian}}</ref> Kort hierna, op 17 Mei 1997, kondig Meyer sy bedanking uit die Nasionale Party en daarmee ook uit die parlement aan.<ref name="irish">{{Cite web |date=22 Mei 1997 |title=New S Africa party planned |url=https://www.irishtimes.com/news/new-s-africa-party-planned-1.74723 |access-date=29 Mei 2023 |website=The Irish Times}}</ref> Hy bedank ook as die party se provinsiale leier in [[Gauteng]], waar [[Sam de Beer]] hom opgevolg het.<ref>{{Cite web |date=9 Junie 1997 |title=Police to probe fake bubbly scandal |url=https://mg.co.za/article/1997-06-09-police-to-probe-fake-bubbly-scandal/ |access-date=29 Mei 2023 |website=The Mail & Guardian}}</ref> ==United Democratic Movement== Die week ná sy bedanking kondig Meyer die New Movement Process aan, 'n poging om 'n nuwe politieke party te stig wat volgens sy hoop die volgende algemene verkiesing sou betwis.<ref name="irish" /> Later dieselfde jaar stig hy saam met Bantu Holomisa, die voormalige leier van [[Transkei]], die United Democratic Movement (UDM). By die party se eerste verkiesingskongres in 1998 word hy as adjunkpresident onder Holomisa verkies.<ref>{{Cite web |date=3 Julie 1998 |title=UDM: Strong on rhetoric, short on policy |url=https://mg.co.za/article/1998-07-03-udm-strong-on-rhetoric-short-on-policy/ |access-date=29 Mei 2023 |website=The Mail & Guardian}}</ref> Die UDM wen 14 van die 400 setels in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1999|algemene verkiesing van 1999]] en Meyer keer na die Nasionale Vergadering terug. Vroeg in 2000 kondig hy egter sy uittrede uit die politiek aan, wat volgens hom eerder 'n persoonlike as 'n politieke besluit was.<ref>{{Cite news |date=12 Januarie 2000 |title=UDM's Roelf Meyer quits politics |url=https://www.iol.co.za/news/politics/udms-roelf-meyer-quits-politics-22657 |access-date=29 Mei 2023 |work=IOL}}</ref> Hy verlaat die Nasionale Vergadering op 31 Januarie.<ref>{{Cite web |date=2 Junie 2002 |title=The National Assembly List of Resignations and Nominations |url=http://parliament.gov.za/na/resign.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20020602095739/http://parliament.gov.za/na/resign.htm |archive-date=2 Junie 2002 |access-date=2 April 2023 |website=Parliament of South Africa}}</ref> Volgens sy eie beskrywing was hy daarna "polities tuisloos", totdat hy in 2006 aankondig dat hy vir lidmaatskap van die ANC aansoek gedoen het.<ref name="mg-anc">{{Cite web |date=31 Augustus 2006 |title=Roelf Meyer to join ANC, but won’t re-enter politics |url=https://mg.co.za/article/2006-08-31-roelf-meyer-to-join-anc-but-wont-reenter-politics/ |access-date=29 Mei 2023 |website=The Mail & Guardian}}</ref><ref>{{Cite web |last=Blair |first=David |date=1 September 2006 |title=Strong opposition is a matter of urgency |url=http://blogs.telegraph.co.uk/news/davidblair/3631891/Strong_opposition_is_a_matter_of_urgency/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517104838/http://blogs.telegraph.co.uk/news/davidblair/3631891/Strong_opposition_is_a_matter_of_urgency/ |archive-date=17 Mei 2012 |access-date=22 November 2015 |work=Telegraph Blogs}}</ref> ==Latere loopbaan== Ná sy uittrede uit die politiek het Meyer sy sakebelange nagestreef, veral in die houtbedryf en in konsultasiewerk.<ref name="mg-anc" /> Van 2001 af was hy as sakeman by Tilca Infrastructure betrokke en het hy in die direksie van Armscor gedien.<ref name="history" /> Hy het op die Strategiese Komitee van die Project on Justice in Times of Transition aan die Tufts-universiteit gedien en was voorsitter van die Civil Society Initiative in Suid-Afrika. Hy tree ook as raadgewer by internasionale vredesprosesse en onderhandelinge op, onder meer in [[Noord-Ierland]], [[Sri Lanka]], [[Rwanda]], [[Kosovo]], [[Bolivië]] en [[Bahrein]] sowel as in die [[Baskeland|Baskiese gebied]] en die [[Midde-Ooste]].<ref name="cv" /><ref name="history" /> In [[2001]] was hy die voorsitter van die Tip O’Neill Vredesstudies by die [[Universiteit van Ulster]] in Noord-Ierland. Van 2012 tot 2014 was hy voorsitter van die Suid-Afrikaanse Verdedigingsoorsigkomitee,<ref>{{Cite web |title=Structure – Committee |url=http://www.sadefencereview2012.org/structure/structure.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150224062033/http://sadefencereview2012.org/structure/structure.htm |archive-date=24 Februarie 2015 |access-date=25 April 2014 |website=South African Defence Review 2012}}</ref> en in daardie tyd, in 2013, stig hy die In Transformation Initiative mee, 'n nieregeringsorganisasie ten gunste van demokrasie. Die organisasie was by die Suid-Afrikaanse grondvraagstuk<ref>{{Cite news |date=22 Mei 2017 |title=Govt sits on 4 000 farms, yet hints at expropriation |url=https://www.fin24.com/Companies/Agribusiness/govt-sits-on-4-000-farms-yet-hints-at-expropriation-20170522 |access-date=10 November 2017 |work=Fin24}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 Mei 2017 |title=Transformation needs commercial assistance |url=https://www.farmersweekly.co.za/agri-news/south-africa/transformation-needs-commercial-assistance/ |access-date=10 November 2017 |website=Farmer's Weekly}}</ref> sowel as by grondwetlike onderhandelinge in Sri Lanka betrokke.<ref>{{Cite news |date=1 November 2017 |title=Who is really behind the New Constitution-making process in Sri Lanka? |url=http://www.dailymirror.lk/article/Who-is-really-behind-the-New-Constitution-making-process-in-Sri-Lanka--139519.html |access-date=10 November 2017 |work=Daily Mirror}}</ref> Op 14 April 2026 benoem president Ramaphosa Meyer vir die vakante pos van Suid-Afrika se ambassadeur in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], in die plek van [[Ebrahim Rasool]].<ref>{{Cite news |date=14 April 2026 |title=Ramaphosa chooses Roelf Meyer as next ambassador to US |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2026-04-14-ramaphosa-chooses-roelf-meyer-as-next-ambassador-to-us/ |access-date=14 April 2026 |work=Times Live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ngcobo |first=Khanyisile |date=15 April 2026 |title=South Africa names apartheid-era politician as new ambassador to the US |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyjjjz8n8ko |access-date=15 April 2026 |work=BBC News |publisher=BBC |location=Londen}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peyton |first=Nellie |date=14 April 2026 |title=South African president appoints Roelf Meyer as next ambassador to US |url=https://www.reuters.com/world/south-african-president-chooses-roelf-meyer-next-ambassador-us-2026-04-14/ |access-date=15 April 2026 |work=Reuters |location=Londen}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 April 2026 |title=Roelf Meyer appointed SA ambassador to the US |url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/1120913-2/ |access-date=14 April 2026 |work=SABC News |publisher=SABC |location=Johannesburg}}</ref><ref>{{Cite web |last=Masilela |first=Sinenhlanhla |date=14 April 2026 |title=Ramaphosa appoints Roelf Meyer as South Africa's ambassador to the United States |url=https://iol.co.za/news/politics/2026-04-14-ramaphosa-appoints-roelf-meyer-as-south-africas-ambassador-to-the-united-states/ |access-date=14 April 2026 |work=IOL |publisher=Independent Media |location=Johannesburg}}</ref> Sy benoeming kom te midde van ernstige diplomatieke spanning tussen Suid-Afrika en die Verenigde State. Rasool is uit die land gesit, en 'n uitvoerende bevel het Amerikaanse hulp aan Suid-Afrika weens besorgdheid oor Suid-Afrikaanse buitelandse beleidstandpunte opgeskort, onder meer beweerde steun aan [[Iran]] en [[Hamas]].<ref>{{Cite news |agency=Associated Press |date=23 Maart 2025 |title=South African ambassador expelled from US welcomed home by supporters |url=https://www.theguardian.com/world/2025/mar/23/south-african-ambassador-expelled-from-us-welcomed-home-by-supporters |access-date=16 Mei 2026 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |last=Savage |first=Rachel |date=15 April 2026 |title=South Africa names apartheid-era negotiator as ambassador to US |url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/15/south-africa-names-ambassador-us-roelf-meyer |access-date=16 Mei 2026 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> ==Toekennings== {| class="wikitable" ! Jaar !! Toekenning |- | 1993 || Eredoktorsgraad in die regte van die Universiteit van Massachusetts, saam met Ramaphosa, vir hulle bydrae tot die demokratisering van Suid-Afrika<ref>{{Cite book |last=Gastrow |first=Shelagh |title=Who’s Who in South African Politics. Number 5 |publisher=Ravan Press |year=1995 |location=Johannesburg |page=259}}</ref> |- | 1995 || Golden Doves for Peace van Archivio Disarmo, toegeken deur IRIAD<ref>{{Cite web |title=Golden Doves for Peace |url=https://www.archiviodisarmo.it/golden-doves-for-peace.html |access-date=29 April 2025 |website=archiviodisarmo.it}}</ref> |- | 2004 || South African Breweries se Leadership and Service Award, saam met Ramaphosa<ref name="presidensie">{{Cite web |title=Roelf Petrus Meyer (1947 – ) |url=http://www.thepresidency.gov.za/national-orders/recipient/roelf-petrus-meyer-1947 |access-date=23 Februarie 2018 |website=The Presidency}} {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 2009 || Orde van die Baobab in Silwer<ref name="presidensie" /> |} Die Presidensie se motivering vir die Orde van die Baobab lui: "sy enorme bydrae deur besondere steun te verleen aan die geboorte van die nuwe demokratiese Suid-Afrika deur onderhandelinge, en deur te verseker dat Suid-Afrika 'n Grondwet het wat al sy burgers beskerm".<ref name="presidensie" /> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Eksterne skakels== * [https://www.pon.harvard.edu/events/south-africas-negotiated-revolution-and-mandelas-legacy-a-conversation-with-roelf-meyer-and-tim-phillips/ Paneelgesprek met Roelf Meyer en Tim Phillips oor die tyd rondom 1994 in Suid-Afrika] by pon.harvard.edu (Engels, video, 89 minute) {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Meyer, Roelf}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van verdediging]] [[Kategorie:Geboortes in 1947]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Lede van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Politici van die Nasionale Party]] [[Kategorie:Politici van die African National Congress]] [[Kategorie:Politici van die United Democratic Movement]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ambassadeurs in die Verenigde State]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van die Vrystaat]] 1yywu5jstqrga8qxpuowv8vbpg7k5ts Overberg-distriksmunisipaliteit 0 37990 2975020 2969062 2026-10-03T14:23:23Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975020 wikitext text/x-wiki {{Tabel_distrikte_van_Suid-Afrika |naam=Overberg |provinsie=[[Wes-Kaap]] |kode=DC3 |tipe=Distriksmunisipaliteit |munisipaliteite=[[Theewaterskloof Plaaslike Munisipaliteit|Theewaterskloof]], [[Swellendam Plaaslike Munisipaliteit|Swellendam]], [[Overstrand Plaaslike Munisipaliteit|Overstrand]], [[Kaap Agulhas Plaaslike Munisipaliteit|Kaap Agulhas]] |hoofstad=[[Bredasdorp]] |burgemeester=Andries Franken ([[Demokratiese Alliansie|DA]]) |bevolking=258 176 <small>(2011)</small> |tale=[[Afrikaans]], [[Xhosa]], [[Engels]] |area=12 241 |beeld_ligging=Map_of_the_Western_Cape_with_Overberg_highlighted_(2011).svg }} [[Lêer:Map_of_the_Overberg_district_with_local_municipalities_labelled_(2011).svg|duimnael|regs|300px]] Die '''Overberg-distriksmunisipaliteit''' is een van die 5 distriksmunisipaliteite van die [[Wes-Kaap]]. Die setel van die munisipaliteit is in [[Bredasdorp]]. Die meeste inwoners in die munisipale gebied is [[Afrikaans]]sprekend. Die munisipaliteit se kode is DC3. == Geografie == === Bure === * [[Kaapse Wynland-distriksmunisipaliteit|Kaapse Wynland]] (DC2) in die noorde * [[Tuinroete-distriksmunisipaliteit|Tuinroete]] (DC4) in die ooste * die [[Indiese oseaan]] in die suidooste * die [[Atlantiese oseaan]] in die suidweste * [[Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Kaapstad]] (CPT) in die weste === Plaaslike munisipaliteite === Die munisipaliteit bestaan uit die volgende 4 plaaslike munisipaliteite: {| class="wikitable" !Plaaslike munisipaliteit !Kode !Bevolking !% |- |[[Theewaterskloof Plaaslike Munisipaliteit|Theewaterskloof]] ||WC031 ||108 790 ||42.14% |- |[[Overstrand Plaaslike Munisipaliteit|Overstrand]] ||WC032 ||80 432 ||31.15% |- |[[Swellendam Plaaslike Munisipaliteit|Swellendam]] ||WC034 ||35 916 ||13.91% |- |[[Kaap Agulhas Plaaslike Munisipaliteit|Kaap Agulhas]] ||WC033 ||33 038 ||12.80% |} == Wapen == Die Overberg-streeksdiensteraad het in 1992 'n wapen by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer. Dit word deur sy opvolger, die Overberg-distriksmunisipaliteit, gevoer: ''Verhoogd tweelingkepersgewys deursnede, blou en groen, oor die snylyn heen 'n silwer tweelingkeper, die pieke gekanteel, gedeeltelik oor die tweelingkeper heen, 'n breee goue punt belaai met 'n regopgeplaaste swart anker; die skild oortop met 'n muurkroon met drie uitkomende torings, alles goud''. Die skildhouers is twee hoëveldskaapwagters [voëls] wat op 'n grasgrond besaai met fynbos staan, en die wapenspreuk is "Decus nostrum".<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa: Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref><ref name=odm>[http://www.odm.org.za Overberg-distriksmunisipaliteit se webwerf].</ref> == Politiek == === Verkiesingsuitslae === Verkiesingsuitslae vir die munisipaliteit in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2009]]. * Bevolking 18 en ouer: 118 135 [55.52% van die totale bevolking] * Totale stemme: 89 138 [41.89% van die totale bevolking] * Stempersentasie: 75.45% van die persentasie van die stemgeregtigdes {| class="wikitable" !Party !Stemme !% |- |[[Demokratiese Alliansie|DA]] ||40 887 ||45.87% |- |[[African National Congress|ANC]] ||31 758 ||35.63% |- |[[Onafhanklike Demokrate|OD]] ||5 626 ||6.31% |- |[[Congress of the People|Cope]] ||5 436 ||6.10% |- |[[Afrika Christen Demokratiese Party|ACDP]] ||1 591 ||1.78% |- |[[United Democratic Movement|UDM]] ||1 523 ||1.71% |- |[[Vryheidsfront Plus|VF+]] ||1 281 ||1.44% |- |[[African People's Convention|APC]] ||131 ||0.15% |- |[[Christen Demokratiese Alliansie|CDA]] ||130 ||0.15% |- |[[Great Kongress of South Africa|GKSA]] ||105 ||0.12% |- |[[Pan Africanist Congress of Azania|PAC]] ||89 ||0.10% |- |[[Movement Democratic Party|MDP]] ||84 ||0.09% |- |[[United Christian Democratic Party|UCDP]] ||67 ||0.08% |- |[[Azanian People's Organisation|Azapo]] ||60 ||0.07% |- |[[National Democratic Convention|Nadeco]] ||52 ||0.06% |- |[[Inkatha Vryheidsparty|IVP]] ||50 ||0.06% |- |[[Alliance of Free Democrats|AFD]] ||46 ||0.05% |- |[[Keep It Straight and Simple Party|KISS]] ||37 ||0.04% |- |[[New Vision Party|NVP]] ||30 ||0.03% |- |[[Women Forward|WF]] ||28 ||0.03% |- |[[United Indepentend Front|UIF]] ||24 ||0.03% |- |[[Al Jama-ah]] ||23 ||0.03% |- |[[Minority Front|MF]] ||23 ||0.03% |- |[[A Party]] ||23 ||0.03% |- |[[South African Democratic Congress|Sadeco]] ||20 ||0.02% |- |[[Pan Africanist Movement|PAM]] ||14 ||0.02% |- ! Totaal ||89 138 ||100.00% |} == Distriksbestuursgebied == [[Lêer:Map of the Western Cape with the Overberg DMA highlighted.svg|regs|duimnael|Kaart van die [[Wes-Kaap]] wat die Overberg DBG in rooi toon.]] 'n Gedeelte van die Overberg-distriksmunisipaliteit is 'n distriksbestuursgebied met die munisipale kode WCDMA03, wat geen plaaslike munisipaliteit het nie. Vanaf 2001 het die distriksbestuursgebied 'n bevolking van 256. Volgens die 2001-sensus word die distriksbestuursgebied deur 256 mense bewoon en bestaan uit 37 huishoudings. Die [[bevolkingsdigtheid]] is 0,42 mense/km². Die digtheid van die huishoudings beslaan 0,06 huise/km². Die rasse-samestelling van die munisipaliteit is 3,5% Swart, 55,5% Bruin, 0,0% Asiaties en 41,0% Wit. 40,9% van alle huishoudings bestaan uit meer as een individu en die gemiddelde huishouding bestaan uit 6,92 mense. In die distriksbestuursgebied word die bevolking as volg verdeel: 23,4% van die bevolking is jonger as 15 jaar, 16,4% is vanaf 15 tot 24 jaar oud, 31,6% vanaf 25 tot 44, 19,3% vanaf 45 tot 64 en 8,3% maak diegene uit wat 65 jaar of ouer is. Die gemiddelde ouderdom is 28 jaar. Vir elke 100 vroue is daar 151,0 mans; vir elke 100 vroue van 18 jaar of ouer is daar 201,8 mans. In die Distriksgebied praat 70,3% van alle inwoners [[Afrikaans]] as huistaal, 17,0% praat [[Xhosa]] en 6,8% praat [[Engels]]. 97,1% van die inwoners is [[Christene]], 2,9% [[Ateïsme|beoefen geen geloof]] nie. 0,0% van die inwoners van 20 jaar of ouer het geen onderwys ontvang nie, 6,3% het ’n bietjie laerskoolonderrig, 3,8% het slegs laerskool voltooi, 15,0% het ’n bietjie hoërskoolonderrig, 35,6% het slegs hoërskool voltooi en 39,4% het tersiêre onderwys ontvang. Oor die algemeen het 75,0% hul hoërskoolloopbaan voltooi. 51,4% van die wooneenhede beskik oor ’n [[telefoon]] en/of [[selfoon|sellulêre telefoon]] in die huis self, 40,0% het toegang tot ’n nabygeleë telefoon en 8,6% het geen toegang tot ’n telefoon nie. 100,0 % van alle huishoudings het ’n spoel- of chemiese toilet, 91,2% laat hul vullis ten minste een keer ’n week deur die munisipaliteit verwyder; 0,0% het geen vullisverwydering nie, 100,0% het lopende kraanwater binne hul huise, 100,0% het lopende kraanwater op hul erf, en 100,0% het toegang tot lopende kraanwater. 73,0% van die huishoudings gebruik elektrisiteit vir kookdoeleindes, 71,1% vir verhitting, en 75,7% vir beligting. 74,3% van die huishoudings beskik oor ’n radio, 62,2% het ’n televisie, 22,2% besit ’n rekenaar en 100,0% het ’n yskas. 2,4% van die bevolking tussen die ouderdom van 15 en 65 is werkloos. Van die werklose persone is 100,0% Bruinmense. 5,3% van Bruinmense is werkloos, 0,0% van Swartes, 0,0% van Asiërs en 0,0% van Blankes. Die mediaan jaarlikse inkomste van werkende volwassenes tussen die ouderdom van 15 tot 65 is R 55 200. Mans het ’n mediaaninkomste van R 59 727 teenoor R 38 298 wat deur vroue verdien word. Die mediaaninkomste per ras is R 28 806 vir Swartes, R 39 287 vir Kleurlinge, R 0 vir Asiërs en R 69 363 vir Blankes. {|class="wikitable" style="font-size:97%;" |+Verspreiding van Jaarlikse inkomste <ref>{{Cite web |url=http://www.statssa.gov.za/census01/Census/Database/Census%202001/Census%202001.asp |title=Statistics South Africa Census 2001 |access-date=18 Januarie 2011 |archive-date=11 April 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050411233106/http://www.statssa.gov.za/census01/Census/Database/Census%202001/Census%202001.asp |url-status=dead }}</ref> |- !Kategorie ! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! |- |Geen inkomste || bgcolor="Silver"| || colspan=40|2,2% |- |R 12 – R 4 800 || colspan=40|0% |- |R 4 812 – R 9 600 || bgcolor="Silver"| || colspan=40|2,2% |- |R 9 612 – R 19 200 || bgcolor="Silver" colspan=4| || colspan=36|9,7% |- |R 19 212 – R 38 400 || bgcolor="Silver" colspan=8| || colspan=32|20,9% |- |R 38 412 – R 76 800 || bgcolor="Silver" colspan=14| || colspan=26|34,3% |- |R 76 812 – R 153 600 || bgcolor="Silver" colspan=8| || colspan=32|20,9% |- |R 153 612 – R 307 200 || bgcolor="Silver" colspan=3| || colspan=38|7,5% |- |R 307 212 – R 614 400 || bgcolor="Silver" | || colspan=39|2,2% |- |R 614 412 of meer || colspan=40|0% |- |} '''Overberg beelde :''' <gallery> Image:Overberg-1.JPG| Image:Overberg-4.JPG| Image:Overberg-5.JPG| Image:Overberg-7.JPG| </gallery> == Eksterne skakels == * [http://www.odm.org.za/ Amptelike webruimte] * [http://www.capegateway.gov.za/eng/your_gov/12188 Overberg Distriksmunisipaliteit by Cape Gateway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100919213100/http://capegateway.gov.za/eng/your_gov/12188 |date=19 September 2010 }} * [http://www.overberginfo.com/ Elektroniese inligtingbron oor die Kaapse Overberg] * [http://www.overberg.co.za/ Overbergwebruimte] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Distrikte van Suid-Afrika}} {{Wes-Kaapse Munisipaliteite}} [[Kategorie:Distrikte van Suid-Afrika]] 4qop4hypdpyj1v40wppnte1z1b0dymv Sentraal Karoo-distriksmunisipaliteit 0 38147 2975158 2537786 2026-10-03T23:56:07Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975158 wikitext text/x-wiki {{Tabel distrikte van Suid-Afrika |naam=Sentraal Karoo |provinsie=[[Wes-Kaap]] |kode=DC5 |tipe=Distriksmunisipaliteit |munisipaliteite=[[Beaufort-Wes Plaaslike Munisipaliteit|Beaufort-Wes]], [[Laingsburg Plaaslike Munisipaliteit|Laingsburg]], [[Prins Albert Plaaslike Munisipaliteit|Prins Albert]] |hoofstad=[[Beaufort-Wes]] |burgemeester=Noel Constable (KDF) |bevolking=60 474 <small>(2001)</small> |tale=[[Afrikaans]], [[Xhosa]], [[Engels]] |area=38 853 |beeld_ligging=Map of the Western Cape with Central Karoo highlighted (2011).svg }} [[Lêer:Map of the Central Karoo district with local municipalities labelled (2011).svg|duimnael|regs|300px|Kaart van die Sentraal Karoo-distriksmunisipaliteit.]] Die '''Sentraal Karoo-distriksmunisipaliteit''' is een van die 5 distriksmunisipaliteite van die [[Wes-Kaap]]. Die setel van die munisipaliteit is in [[Beaufort-Wes]]. Die meeste inwoners in die munisipale gebied is [[Afrikaans]]sprekend. Die munisipaliteit se kode is DC5. == Geografie == === Bure === * [[Pixley ka Seme-distriksmunisipaliteit|Pixley ka Seme]] (DC7) in die noorde * [[Sarah Baartman-distriksmunisipaliteit|Sarah Baartman]] (DC10) in die ooste * [[Tuinroete-distriksmunisipaliteit|Tuinroete]] (DC4) in die suide * [[Kaapse Wynland-distriksmunisipaliteit|Kaapse Wynland]] (DC2) in die weste * [[Namakwa-distriksmunisipaliteit|Namakwa]] (DC6) in die noordweste === Plaaslike munisipaliteite === Die munisipaliteit bestaan uit die volgende plaaslike munisipaliteite: {| class="wikitable" !Plaaslike munisipalitteit !Kode !Bevolking !% |- |[[Laingsburg Plaaslike Munisipaliteit|Laingsburg]] ||WC051 ||6 674 ||11.04% |- |[[Prins Albert Plaaslike Munisipaliteit|Prins Albert]] ||WC052 ||10 501 ||17.36% |- |[[Beaufort-Wes Plaaslike Munisipaliteit|Beaufort-Wes]] ||WC053 ||37 139 ||61.41% |- |[[Sentraal Karoo-distriksmunisipaliteit #Distriksbestuursgebied|Sentraal Karoo Distriksbestuursgebied]] ||WCDMA05 ||6 160 ||10.19% |} == Wapen == Die Sentrale Karoo-streeksdiensteraad het in 1990 'n wapen by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer : ''In silwer, 'n rooi punt, die piek driebladvormig, tussen twee omgekeerde swart punte; die skild oortop met 'n muurkroon met drie uitkomende torings, alles silwer''. Die skildhouers is twee sekretarisvoëls, en die wapenspreuk is "Deus juvat".<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref> Die Sentraal-Karoo Distriksmunisipaliteit voer vandag dieselfde wapen.<ref name=skdm>[http://www.skdm.co.za Sentraal Karoo-distriksmunisipaliteit], skdm.co.za</ref> == Demografie == Die volgende statistiek is van die sensus in 2001. {| class="wikitable" !Taal !Bevolking !% |- |[[Afrikaans]] ||54 005 ||89.30% |- |[[Xhosa]] ||5 508 ||9.11% |- |[[Engels]] ||642 ||1.06% |- |[[Ander tale van Suid-Afrika|Ander]] ||139 ||0.23% |- |[[Suid-Sotho]] ||86 ||0.14% |- |[[Zoeloe]] ||33 ||0.05% |- |[[Venda (taal)|Venda]] ||19 ||0.03% |- |[[Tsonga]] ||18 ||0.03% |- |[[Tswana]] ||13 ||0.02% |- |[[Ndebele]] ||7 ||0.01% |- |[[Swazi]] ||4 ||0.01% |- |[[Noord-Sotho]] ||0 ||0.00% |} === Geslag === {| class="wikitable" !Geslag !Bevolking !% |- |Vroulik ||31 199 ||51.59% |- |Manlik ||29 275 ||48.41% |} === Etniese groepering === {| class="wikitable" !Etniese groepering !Bevolking !% |- |Kleurling ||46 490 ||76.88% |- |Swart ||7 266 ||12.02% |- |Blank ||6 664 ||11.02% |- |Asiaties ||54 ||0.09% |} === Ouderdom === {| class="wikitable" !Ouderdom !Bevolking !% |- |00 – 04 ||6 470 ||10.70% |- |05 – 09 ||6 432 ||10.64% |- |10 – 14 ||6 846 ||11.32% |- |15 – 19 ||5 929 ||9.80% |- |20 – 24 ||4 468 ||7.39% |- |25 – 29 ||4 440 ||7.34% |- |30 – 34 ||4 570 ||7.56% |- |35 – 39 ||4 239 ||7.01% |- |40 – 44 ||3 878 ||6.41% |- |45 – 49 ||3 155 ||5.22% |- |50 – 54 ||2 604 ||4.31% |- |55 – 59 ||2 005 ||3.32% |- |60 – 64 ||1 841 ||3.04% |- |65 – 69 ||1 352 ||2.24% |- |70 – 74 ||966 ||1.60% |- |75 – 79 ||610 ||1.01% |- |80 – 84 ||410 ||0.68% |- |85 plus ||259 ||0.43% |} == Politiek == === Verkiesingsuitslae === Verkiesingsuitslae vir die munisipaliteit in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2004]]. * Bevolking 18 en ouer: 36 989 [61.17% van die totale bevolking] * Totale stemme: 23 829 [39.40% van die totale bevolking] * Stempersentasie: 64.42% van die persentasie van die stemgeregtigdes {| class="wikitable" !Party !Stemme !% |- |[[African National Congress|ANC]] ||14 368 ||60.30% |- |[[Demokratiese Alliansie|DA]] ||3 999 ||16.78% |- |[[Onafhanklike Demokrate|OD]] ||2 583 ||10.84% |- |[[Nuwe Nasionale Party|NNP]] ||1 814 ||7.61% |- |[[Afrika Christen Demokratiese Party|ACDP]] ||384 ||1.61% |- |[[Vryheidsfront Plus|VF+]] ||306 ||1.28% |- |[[Pan Africanist Congress of Azania|PAC]] ||90 ||0.38% |- |[[Lys van Suid-Afrikaanse politieke partye|NA]] ||36 ||0.15% |- |[[United Democratic Movement|UDM]] ||28 ||0.12% |- |[[Inkatha Vryheidsparty|IVP]] ||28 ||0.12% |- |[[Azanian People's Organisation|Azapo]] ||27 ||0.11% |- |[[Lys van Suid-Afrikaanse politieke partye|CDP]] ||25 ||0.10% |- |[[United Christian Democratic Party|UCDP]] ||24 ||0.10% |- |[[Lys van Suid-Afrikaanse politieke partye|EMSA]] ||21 ||0.09% |- |[[Lys van Suid-Afrikaanse politieke partye|NLP]] ||20 ||0.09% |- |[[Lys van Suid-Afrikaanse politieke partye|PJC]] ||20 ||0.09% |- |[[Lys van Suid-Afrikaanse politieke partye|TOP]] ||14 ||0.06% |- |[[Lys van Suid-Afrikaanse politieke partye|SOPA]] ||13 ||0.05% |- |[[Lys van Suid-Afrikaanse politieke partye|UF]] ||13 ||0.05% |- |[[Keep It Straight and Simple Party|KISS]] ||12 ||0.05% |- |[[Minority Front|MF]] ||4 ||0.02% |- ! Totaal ||109 296 ||100.00% |} == Distriksbestuursgebied == [[Lêer:Map of the Western Cape with the Central Karoo DMA highlighted.svg|regs|duimnael|300px|Kaart van die [[Wes-Kaap]] wat die Sentraal Karoo DBG in rooi toon.]] 'n Gedeelte van die Sentraal Karoo-distriksmunisipaliteit is 'n distriksbestuursgebied met die munisipale kode WCDMA03, wat geen plaaslike munisipaliteit het nie. === Demografie van die DBG === Volgens die 2001-sensus word die distriksbestuursgebied deur 6&nbsp;184 mense bewoon en bestaan uit 1&nbsp;543 huishoudings. Die [[bevolkingsdigtheid]] is 1,11 mense/km². Die digtheid van die huishoudings beslaan 0,28 huise/km². Die rasse-samestelling van die munisipaliteit is 17,40% Swart, 75,31% Kleurling, 0,0% Asiaties en 7,29% Blank. 17,1% van alle huishoudings bestaan uit meer as een individu en die gemiddelde huishouding bestaan uit 4,01 mense. In die distriksbestuursgebied word die bevolking as volg verdeel: 36,8% van die bevolking is jonger as 15 jaar, 15,2% is vanaf 15 tot 24 jaar oud, 26,5% vanaf 25 tot 44, 15,7% vanaf 45 tot 64 en 5,9% maak diegene uit wat 65 jaar of ouer is. Die gemiddelde ouderdom is 23 jaar. Vir elke 100 vroue is daar 94,4 mans; vir elke 100 vroue van 18 jaar of ouer is daar 89,1 mans. In die Distriksgebied praat 91,0% van alle inwoners [[Afrikaans]] as huistaal, 2,0% praat [[Engels]], 5,2% praat [[Xhosa]], 0,0% praat enige van die ander amptelike landstale ([[Ndebele]], [[Zoeloe]], [[Noord-Sotho]], [[Suid-Sotho]], [[Tswana]], [[Swazi]], [[Venda]] of [[Tsonga]]) en 1,4% het 'n nie-amptelike taal as huistaal. 96,4% van die inwoners is [[Christene]] en 2,9% [[Ateïsme|beoefen geen geloof]] nie. 30,3% van die inwoners van 20 jaar of ouer het geen onderwys ontvang nie, 27,2% het ’n bietjie laerskoolonderrig, 8,6% het slegs laerskool klaargemaak, 18,6% het ’n bietjie hoërskoolonderrig, 6,3% het slegs hoërskool klaargemaak en 9,0% het tersiêre onderwys voortgesit. Oor die algemeen het 15,3% hul hoërskoolloopbaan voltooi. 28,9% van die wooneenhede beskik oor ’n [[telefoon]] en/of [[selfoon|sellulêre telefoon]] in die huis self, 56,3% het toegang tot ’n nabygeleë telefoon en 14,8% het geen toegang tot ’n telefoon nie. 79,3,0 % van alle huishoudings het ’n spoel- of chemiese toilet. 62,3% laat hul vullis deur die munisipaliteit ten minste een keer ’n week verwyder word; 0,5% het geen vullisverwydering nie. 36,9% het lopende kraanwater binne hul huise, 90,9% het lopende kraanwater op hul erf, en 98,3% het toegang tot lopende kraanwater. 34,2% van die huishoudings gebruik elektrisiteit vir kookdoeleindes, 23,2% vir verhitting, en 84,4% vir beligting. 71,3% van die huishoudings beskik oor ’n radio, 48,8% het ’n televisie, 4,9% besit ’n rekenaar, 43,1% het ’n yskas, en 16,4% ’n sellulêre telefoon. 17,7% van die bevolking tussen die ouderdom van 15 en 65 is werkloos. Van die werklose persone is 22,9% Swart, 75,0% Kleurling, 0,0% Asiaties en 1,9% Blankes. Die gemiddelde jaarlikse inkomste van werkende volwassenes tussen die ouderdom van 15 tot 65 is R7 033. Mans het ’n gemiddelde inkomste van R7 761 teenoor R4 362 wat deur vroue verdien word. Die gemiddelde inkomste per ras is R6 757 vir Swartes, R6 211 vir Kleurlinge, R 0 vir Asiërs en R41 611 vir Blankes. Die jaarlikse inkomsteverspreiding in die Sentraal Karoo DBG is: * No income – 2.6% * R12 – R4,800 – 32.0% * R4,812 – R9,600 – 33.2% * R9,612 – R19,200 – 13.6% * R19,212 – R38,400 – 7.1% * R38,412 – R76,800 – 6.7% * R76,812 – R153,600 – 3.3% * R153,612 – R307,200 – 0.3% * R307,212 – R614,400 – 0.7% * R614,412 of meer 0.4%<ref>{{Cite web |url=http://www.statssa.gov.za/census01/Census/Database/Census%202001/Census%202001.asp |title=Statistics South Africa Census 2001 |access-date=13 Mei 2011 |archive-date=11 April 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050411233106/http://www.statssa.gov.za/census01/Census/Database/Census%202001/Census%202001.asp |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Distrikte van Suid-Afrika}} {{Wes-Kaapse Munisipaliteite}} [[Kategorie:Distrikte van Suid-Afrika]] bvz7qb7u6fcjtvl55bgpcb5w6voqll3 Italiaanse nasionale rugbyspan 0 40615 2975124 2970719 2026-10-03T21:00:25Z SpesBona 2720 Paar goed 2975124 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Italiaanse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Italiaanse nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Italië | beeld = Kenteken van die Italiaanse nasionale rugbyspan.svg | unie = [[Italiaanse Rugbyfederasie]] (FIR) | bynaam = ''Gli Azzurri'' (“die [[Hemelblou]]es”) | embleem = Wapen van die Italiaanse Rugbyfederasie | kaptein = [[Michele Lamaro]] | afrigter = {{vlagikoon|Argentinië}} [[Gonzalo Quesada]] <small>(sedert 2024)</small> | stadion = [[Stadio Olimpico]], [[Rome]] | kapasiteit = 70&nbsp;634 | patroon_la1 = _Italy21h | patroon_b1 = _Italy21h | patroon_ra1 = _Italy21h | patroon_sh1 = _2021_rugby_italyh | patroon_so1 = | linkerarm1 = 2349B0 | liggaam1 = 2349B0 | regterarm1 = 2349B0 | broek1 = FFFFFF | kouse1 = 2349B0 | patroon_la2 = _Italy21a | patroon_b2 = _Italy21a | patroon_ra2 = _Italy21a | patroon_sh2 = _2021_rugby_italya | patroon_so2 = | linkerarm2 = 000066 | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = 000066 | broek2 = 2349B0 | kouse2 = FFFFFF | statistiek = Statistiek | toetse = [[Sergio Parisse]] (142)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=20;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | toppuntebehaler = [[Diego Dominguez]] (983)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=20;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Marcello Cuttitta]] (26)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=20;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | eerste = {{vlagikoon|Spanje|1785}} [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] 9–0 '''Italië''' {{vlagikoon|Italië|1861}}<br />([[Barcelona]], [[Spanje]]; 20 Mei 1929) | grootwen = {{ITAru}} 104–8 {{CZEru-r}}<br />(Viadana, [[Italië]]; 18 Mei 1994) | grootverloor = {{RSAru}} 101–0 {{ITAru-r}}<br />([[Durban]], [[Suid-Afrika]]; 19 Junie 1999) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Twee oorwinnings elk in [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]], [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]], [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]], [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] | url = | unieurl = www.federugby.it }} Die '''Italiaanse nasionale rugbyspan''' ([[Italiaans]]: ''Nazionale di rugby a 15 dell’Italia'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Italië]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Hulle staan ook bekend as ''gli Azzurri'' (Italiaans vir: “die [[Hemelblou]]es”). [[Savoiblou]] is die gewone kleur van die nasionale spanne wat Italië verteenwoordig, aangesien dit die tradisionele kleur van die [[Huis van Savoje]] was wat van 1860 tot 1946 oor die Koninkryk Italië regeer het. Rugby word in Italië deur die [[Italiaanse Rugbyfederasie]] (''Federazione Italiana Rugby'', FIR) geadministreer. Italië neem aan die jaarlikse [[Sesnasies-toernooi]] deel, saam met [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]], [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]], [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]], [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]]. Italië het sy eerste toetswedstryd in 1929 teen [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] gespeel. Italië was net soos [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] oor dekades heen een van die sterkste Europese spanne buite die destydse Vyfnasies. Hulle het tydens die [[Europese Rugbykampioenskap|Europese Nasiesbeker]] een titel ingepalm, nege keer as naaswenner en agt keer in die derde plek geëindig. Gedurende die 1990’s het die Italiaanse rugby ’n opswaai beleef, wat tot die aansluiting by die destydse Vyfnasies en hul uitbreiding tot die Sesnasies gelei het. Hulle het die een of ander prestasie behaal, maar nooit beter as die vierde plek gevaar nie. Italië se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi wat sedert 1987 beslis word. Sedert die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] het die span aan al nege toernooie deelgeneem, maar nog nie die uitklopfase gehaal nie. Die Italiaanse nasionale span het tot ’n konstante deelnemer ontwikkel. Sedert [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] het Italië tydens elke toernooi twee oorwinnings en twee nederlae aangeteken, genoeg om regstreeks vir die daaropvolgende toernooi te kwalifiseer. Italiaanse spelers dra tradisioneel blou [[Hemp|truie]], wit broeke en blou sokkies. Hul alternatiewe kleure bestaan uit ’n wit trui met blou broeke en wit sokkies. Italië se internasionale wedstryde word op verskeie plekke dwarsdeur die land gespeel; die [[Stadio Olimpico]] in [[Rome]] word tydens die Sesnasies-toernooi gebruik. Die beheerliggaam [[Wêreldrugby]] beskou Italië as ’n vlak-een rugbyland. Twee voormalige Italiaanse rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Die Italiaanse rugbyspan is tans (Maart 2026) tiende op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Italiaanse Rugbyfederasie}} [[Lêer:LocationPoRiver.PNG|duimnael|Die [[Povlakte]] in Noord-Italië word algemeen as die hartland van Italiaanse rugby beskou]] Die beheerliggaam vir rugby in Italië is die Italiaanse Rugbyfederasie (''Federazione Italiana Rugby'', FIR). Die FIR het in 1928<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.federugby.it/index.php?option=com_content&view=article&id=143&Itemid=668 |title=Federazione Italiana Rugby |publisher=[[Italiaanse Rugbyfederasie]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> uit die “Propagandakomitee” ontstaan en in 1987 ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref name="Wêreldrugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/italy |title=Italy |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens was die Italiaanse Rugbyfederasie in 1934 ’n stigterslid van die vastelandse beheerliggaam ''Fédération internationale de rugby amateur'' (FIRA; nou [[Rugby Europa]], RE).<ref name="rugbyfootballhistory">{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1930s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1930s |publisher=Rugby Football History |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die hoogste rugbyliga in Italië is die Campionato di Eccellenza, waaraan twaalf spanne deelneem. Van die spanne is veral uit die twee rugbyvestings [[Lombardye]] en [[Veneto]] afkomstig. Bo die nasionale kampioenskap word die internasionale liga [[Verenigde Rugbykampioenskap]] beslis, saam met spanne uit Ierland, Skotland, Suid-Afrika en Wallis, waaraan twee Italiaanse spanne ([[Benetton Rugby Treviso]] uit [[Treviso]] en [[Zebre]] uit [[Parma]]) deelneem. Bo die Verenigde Rugbykampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Engeland, Frankryk, Ierland, Ierland en Wallis die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugbyuitdagingsbeker beslis. Naas die amptelike nasionale span roep die FIR ook ander keurspanne byeen. ''Italia Emergenti'' (“Opkomende Italië”) is die tweede nasionale span van Italië. Net soos ander rugbylande beskik Italië oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/italy-u20/#latest |title=Italy U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120170027/https://www.sixnationsrugby.com/team/italy-u20/#latest |archive-date=20 November 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/u20 |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. == Geskiedenis == === Invoering van rugby in Italië === [[Lêer:Harpastum romain.jpg|duimnael|’n Romeinse muurskildery wat die antieke spel ''Harpastum'' toon]] [[Lêer:Calcio fiorentino 1688.jpg|duimnael|’n ''Calcio fiorentino''-spel op die Piazza Santa Croce te Florence in 1688]] Die oorspronklik uit [[Griekeland]] afkomstige en in die hele [[Romeinse Ryk]] beoefende spel ''Harpastum'' kan as ’n ver verwante, antieke voorloper van rugby beskou word. In berigte van historici en skrywers soos Athenaeus van Naucratis, [[Clemens van Alexandrië]], Iulius Pollux en [[Claudius Galenus]] word dit beskryf as ’n volkontaksport tussen twee spanne bestaande uit vyf tot twaalf spelers met die doel om op ’n reghoekige veld ’n bal agter die teenstander se doellyn te beweeg.<ref>{{en}} {{cite book |author=H. A. Harris |title=Sport in Greece and Rome |url=https://archive.org/details/sportingreecerom0000harr_z1a4 |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca |year=1972 |isbn=0-8014-0718-4 |pages=[https://archive.org/details/sportingreecerom0000harr_z1a4/page/86 86]–99}}</ref> Gedurende die [[Middeleeue]] het in Italië verskeie balsporte ontwikkel, wat nader verwant was aan rugby as aan [[sokker]], aangesien die balspel met die hande ’n sentrale kenmerk was. Die bekendste voorbeeld is die ''[[Calcio storico fiorentino]]'' wat uit die vroeë 16de eeu dateer en steeds in [[Florence]] gespeel word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://vault.si.com/vault/2008/08/04/balls-and-blood |title=Balls and Blood |publisher=Sports Illustrated |author=Jake Halpern |date=4 Augustus 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Britse seemanne, wat by die Genuese hawe aangedoen het, het rondom 1890 die in die [[Verenigde Koninkryk]] reeds gevestigde rugby aan Italië bekendgestel. Maar van die begin af is dit deur sokker oorskadu en was ’n nissport. Daar word vermoed dat die Britte aanvanklik veral onder mekaar verkeer het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |url=https://archive.org/details/rugby0000rich |publisher=Seven Oaks Ltd. |date=1997 |isbn=1-86200-013-1 |pages=[https://archive.org/details/rugby0000rich/page/68 68]}}</ref> Die eerste amptelike rugbywedstryd op Italiaanse bodem is op 2 April 1910 in [[Turyn]] tussen twee buitelandse klubs, die [[Parys]]e SCUF en die [[Genève|Geneefse]] RC Servette, beslis. Twee weke later is die eerste Italiaanse rugbyklub, RC Torino, gestig, maar hulle het ná slegs een wedstryd teen die sokkerklub FC Pro Vercelli hulself weer ontbind.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Gianluca Barca, Gian Franco Bellè |title=La sesta nazione. Ottant'anni di storia della Federazione Italiana Rugby |publisher=Grafiche Step editrice |location=Parma |year=2008 |pages=11}}</ref> ’n Jaar later het Stefano Bellandi, die bestuurder van die ''Teatro alla Scala'' in [[Milaan]], die beslissende impuls vir rugby se vestiging in Italië gelewer. Hy het, nadat hy ’n aantal jare in [[Frankryk]] deurgebring en die rugbysport leer ken het, na Italië teruggekeer en sy militêre diens gedoen. Saam met die hulp van ’n Franse vriend het hy ’n rugby-afdeling by die sportklub US Milanese gestig. Dit het op 2 April 1911 op die Arena Civica teen ’n span uit Voiron sy eerste wedstryd gespeel. Volgens ''La Gazzetta dello Sport'' was die toeskouers ten spyte van die 0–15-nederlaag opgewonde, waarna nog wedstryde gereël is.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=299–300}}</ref> Die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die ontwikkeling stopgesit. Ná die einde van die oorlog het Bellandi hom vir ’n herlewing van die Italiaanse rugbysport beywer en by die Milaanse ''Sport Club Italia'' ’n nuwe span saamgestel. Gevolglik is nog klubs gestig en middelgroot [[nywerheid]]sstede in die [[Povlakte]] soos Brescia, Parma, Rovigo en [[Treviso]] het in Italië se rugbyvestings ontwikkel (later het ook [[Rome]], [[Napels]] en L’Aquila gevolg). Op 26 Julie 1927 het Bellandi ’n “Propagandakomitee” gestig en die Franse joernalis Henri Desgrange, stigter van die [[Tour de France]], om ondersteuning gevra. Hy het gehelp om ’n aantal wedstryde van ’n nieamptelike Italiaanse keurspan teen verskeie Franse klubs te reël.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=303}}</ref> Enkele verteenwoordigers van die fascistiese Italiaanse regime het die propagandistiese waardes van die gewild wordende rugbysport raakgesien. Augusto Turati, sekretaris-generaal van die ''Partito Nazionale Fascista'' (PNF), het op 13 Mei 1928 die eerste wedstryd in die hoofstad gereël en die Stadio Nazionale del PNF beskikbaar gestel.<ref name="rav305">{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=305}}</ref> Enkele maande later, op 26 September, is uit die destydse Propagandakomitee die [[Italiaanse Rugbyfederasie]] (''Federazione Italiana Rugby'', FIR) gestig, wat vervolgens die eerste nasionale kampioenskap aangebied het.<ref name="coni">{{it}} {{cite web |url=https://www.coni.it/it/federazioni-sportive-nazionali/federazione-italiana-rugby-fir.html?view=minisito&layout=federazione |title=La storia della FIR |publisher=Comitato Olimpico Nazionale Italiano |date=2020 |accessdate=21 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121190415/https://www.coni.it/it/federazioni-sportive-nazionali/federazione-italiana-rugby-fir.html?view=minisito&layout=federazione |archive-date=21 Januarie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Die nasionale span se eerste jare === [[Lêer:Rugby Italia 1933.jpg|duimnael|Die Italiaanse nasionale rugbyspan in 1933]] [[Lêer:Rugby Italia 1942 Milano.jpg|duimnael|Die Italiaanse nasionale rugbyspan in 1942]] Die FIR het ook ’n amptelike nasionale span van stapel gestuur. Hul eerste toetswedstryd is op 29 Mei 1929 in [[Barcelona]] teen die eweneens debuterende [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] gehou. Voor ’n skare van 62&nbsp;000 op die Montjuicstadion en in teenwoordigheid van die Spaanse koning Alfons XIII<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.abc.es/archivo/periodicos/abc-madrid-19290521-49.html |title=España vence a Italia por nueve puntos a cero |publisher=ABC |date=29 Mei 1929 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> is hulle met 9–0 verslaan; die Spaanse span het uitsluitlik uit [[Katalane]] bestaan. ’n Jaar later het Italië wraak geneem en in Milaan hul eerste tuiswedstryd met 3–0 gewen.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=306}}</ref> Op 19 Oktober 1929 het die Olimpiese beheerliggaam ''Comitato Olimpico Nazionale Italiano'' (CONI) die FIR ná net een jaar se werk ontbind en die bestuur van die nasionale kampioenskap oorgeneem.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,5/articleid,1156_01_1929_0251_0005_24386420/anews,true/ |title=La soppressione della federazione di rugby |publisher=La Stampa |date=20 Oktober 1929 |accessdate=16 Maart 2026 |pages=5}}</ref> Die presiese rede is nie bekend nie, maar daar word vermoed dat die fascistiese regime die kulturele verskynsel rugby toenemend met misnoë bekyk het, aangesien dit van ’n Britse oorsprong was. Die onderdrukking van rugby het gepaard gegaan met pogings om ’n nuwe balsport, ''Volata'' genoem, af te dwing, wat volgens bewerings ’n nasaat van die Romeinse Harpastum was.<ref name="rav305" /> Volata het nie gewildheid verwerf nie, waarvolgens CONI die rugbybeheerligaam in Oktober 1932 herstig het, aanvanklik onder die Italiaaniseerde naam ''Federazione Italiana della Palla Ovale'' (“Italiaanse Ovaalbalbeheerliggaam”).<ref>{{it}} {{cite web |url=http://dlib.coninet.it/bookreader.php?&c=1&f=1023&p=4#page/4/mode/2up |title=La soppressione della federazione di rugby |publisher=Il Littoriale |date=12 Oktober 1932 |accessdate=16 Maart 2026 |pages=5}}</ref> In die daaropvolgende jaar het die beheerliggaam onder die amper oorspronklike naam ''Federazione Italiana Rugbi'' verkeer (van 1946 af is rugby weer met ’n y geskryf).<ref name="coni" /> As gevolg van beheerliggaamsgeskille het die nasionale span drie jaar lank onaktief gebly, maar van 1933 af teen die destydse sterkste spanne van die vastelandse Europa te staan gekom. Die lede van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) het egter oorwegend onder mekaar verkeer. Die [[Franse nasionale rugbyspan]] was tot in 1983 die enigste wêreldklasspan buite die IRVR en tot in 1988 die enigste van die destydse Vyfnasies wat amptelike toetswedstryde teen Italië gespeel het. Tydens die [[Europese Rugbykampioenskap|Europese Nasiesbeker]] is op 17 Oktober 1937 in Parys die eerste wedstryd tussen albei spanne gereël en het in ’n 5–43-nederlaag vir die Italianers geëindig. Die ''Fédération internationale de rugby amateur'' (FIRA; nou [[Rugby Europa]], RE) was verantwoordelik vir die reël van die Europese Nasiesbeker. Dié alternatiewe internasionale beheerliggaam is in 1934 op inisiatief van Frankryk gestig, nadat hulle uit die Vyfnasies geskop is. Die FIR was een van die stigterslede.<ref name="rugbyfootballhistory" /> Aan die begin van die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die spelbedryf in Italië amper sonder inperkings voortgesit. Die nasionale kampioenskap is tot in 1943 beslis, terwyl die nasionale span tussen 1940 en 1942 twee toetswedstryde teen Roemenië en een teen Nazi-Duitsland gespeel het. Die Fasciste, wat die rugbysport weens sy Britse herkoms aanvanklik verwerp en wou verdring het, het dit nou heeltemal ondersteun en as ’n voorbeeld van kameraadskap en veggees bevorder. Die PNF se partysekretaris Achille Starace het rugby beskryf as ’n “vegkuns wat deur die fascistiese jeug beoefen en wyd versprei moet word”. Die verdere verspreiding se belemmering ná die Tweede Wêreldoorlog word aan die politisering toegeskryf. Vir ’n tyd lank is rugby as ’n “fascistiese sportsoort” beskou. Die teenwoordigheid van die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerdes]] wat van 1943 af rugbywedstryde teen mekaar gereël het, kon die siening slegs ’n bietjie verander.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=310}}</ref> === Stagnasie en tydelike agteruitgang === [[Lêer:Rugby Italia Francia J Prat e Rosi.png|duimnael|Frankryk teen Italië in Rome, 1954]] [[Lêer:Rugby union Italy team June 1973.jpg|duimnael|Die Italiaanse nasionale rugbyspan voor hul Suid-Afrikaanse toer in 1973]] In 1946 het die FIR die nasionale kampioenskap hervat, terwyl die nasionale span eers van Maart 1948 af weer toetswedstryde kon speel. Die nasionale span is sedert sy begin deur ’n nasionale afrigter bestuur (in teenstelling met die Vyfnasies se spanne wat deur die spankaptein bestuur is), maar van die nasionale afrigters is so gereeld verander, dat net min kontinuïteit of ’n verbetering in die tegniese vaardighede kon plaasvind. Op die Europese vasteland het ’n soort driedeling ontstaan: Op die allesoorheersende Frankryk het met ietwat afstand Italië gevolg, wat op sy beurt al die ander nasionale spanne oorheers het. Byvoorbeeld het die ''Azzurri'' gedurende die 1950’s elke toetswedstryd teen Duitsland, Roemenië, Spanje en [[Tsjeggiese nasionale rugbyspan|Tsjeggo-Slowakye]] gewen, maar hulle het elke wedstryd teen Frankryk verloor – soms swak. Die beheerliggaam se bestuurders was bewus daarvan dat die Italiaanse rugby net in wedywering met die toonaangewende lande kon ontwikkel. In 1956 en 1958 het nieamptelike toere deur [[Wallis]], [[Engeland]] en [[Ierland]] plaasgevind, waartydens die nasionale span teen drie klubs elk te staan gekom het. Die 1960’s het min vordering gesien, afgesien van Roemenië se opkoms en hul wedywering om die tweede plek tydens die Europese Nasiesbeker. Die Roemene was self in staat om die een of ander keer Frankryk te klop, wat die Italianers eers enkele dekades later kon vermag. Op 14 April 1963 was die Italianers op die punt om Frankryk se oorheersing te beëindig: In [[Grenoble]] het hulle tot in die doodsnikke met 12–6 voorgeloop, maar Frankryk het twee drieë gedruk en dié wedstryd met 14–12 gewen.<ref>{{fr}} {{cite web |author=Robert Duthen |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/1963/04/16/une-pale-et-miraculeuse-victoire-du-quinze-de-france-sur-l-equipe-d-italie_2205825_1819218.html#CtpTsf5kVb7XWqr4.99 |title=Une pâle et miraculeuse victoire du Quinze de France sur l'équipe d'Italie |publisher=[[Le Monde]] |date=16 April 1963 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Baie het dié naelskraapse nederlaag as die begin van ’n verwagte, volhoubare vordering beskou, wat egter nie plaasgevind het nie. In 1965 het die FIRA die Europese Nasiesbeker hervorm en in verskeie vlakke verdeel. Italië het van 1965/66 af aan die toernooi se eerste afdeling deelgeneem en soos altyd as naaswenner ná Frankryk geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1965%2F66 |title=1965/66 FIRA Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die daaropvolgende toernooi in 1966/67 het Italië egter ’n agteruitgang beleef: Ná ’n naelskraapse oorwinning oor Portugal en twee swak nederlae teen Frankryk en Roemenië het Italië vir die eerste keer slegs die derde plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1966%2F67 |title=1966/67 FIRA Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gevolglik het die [[Franse Rugbyfederasie]] daarop besluit om vir wedstryde teen Italië slegs ’n tweede span pleks van die nasionale span te laat uitdraf. Die volgende amptelike toetswedstryd tussen albei lande sou eers drie dekades later volg. Italië het homself aan die Europese Nasiesbeker 1967/68 onttrek en is na die tweede afdeling gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1967%2F68 |title=1967/68 FIRA Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die daaropvolgende Europese Nasiesbeker 1968/69 het die Italianers al die mededingers oorheers en regstreekse promosie behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/144?Stagione=1968%2F69 |title=1968/69 FIRA Nations Cup – Division 2 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die beheerliggaam het tot die gevolgtrekking gekom dat die nasionale span ook buite Europa ondervinding moes versamel. In Mei 1970 het die ''Azzurri'' hul eerste amptelike toer buite Europa aangepak. Hulle het na [[Madagaskar]] getoer en twee toetswedstryde gespeel wat in naelskraapse oorwinnings geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/208 |title=1970 Italy tour to Madagascar |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná nederlae teen Frankryk, Marokko en Roemenië is Italië in 1971 weer na die tweede afdeling gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1970%2F71 |title=1970/71 FIRA Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende Junie en Julie 1973 het die ''Azzurri'', met die voormalige Springbokstut Amos Du Plooey, weer ’n toer na [[Suider-Afrika]] onderneem. Hulle het teen ’n aantal Suid-Afrikaanse keurspanne en [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Rhodesië]] te staan gekom. Laasgenoemde wedstryd se status as ’n toetswedstryd is omstrede, aangesien dié land se onafhanklikheid destyds nie erken is nie.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Paolo Pacitti, Francesco Volpe |title=Rugby 2018 |publisher=Grafica Zesi |location=Rome |date=2017 |isbn=978-0-244-93148-3 |pages=203–204}}</ref> Italië se enigste oorwinning was teen die [[Luiperds]], die nieamptelike nasionale span van die [[bruin mense]]. Ten spyte van agt nederlae is dié toer as ’n mylpaal beskou, aangesien Italië homself aan die algemene publiek van ’n land in die [[Suidelike Halfrond]] kon vertoon.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.solorugby.org/dondi-saluta-gli-azzurri-del--73-.htm |title=Dondi saluta gli azzurri del '73 |publisher=solorugby.com |date=13 Maart 2008 |accessdate=21 Augustus 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821223027/http://www.solorugby.org/dondi-saluta-gli-azzurri-del--73-.htm |archive-date=21 Augustus 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Stadige toenadering === [[Lêer:Italy Rugby ITA - FRA 1975.jpg|duimnael|’n Groepfoto van die Italiaanse nasionale rugbyspan voor hul wedstryd teen Frankryk in 1975]] [[Lêer:Italy v argentina rugby.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Italië en Argentinië in 1978, ''El grafico'']] [[Lêer:AllblacksItalia1980.jpg|duimnael|Italië teen die Junior All Blacks in 1980]] Ná drie toernooie in die tweede afdeling is Italië vir die 1974/75-seisoen weer na die Europese Nasiesbeker se eerste afdeling gepromoveer en het hulleself in dié afdeling gevestig. Onder andere het hulle ’n 3–3-gelykop weg teen die latere kampioen Roemenië aangeteken, wat enkele maande vroeër Frankryk verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1974%2F75 |title=1974/75 FIRA Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1974 en 1975 het twee kort toere na Groot-Brittanje gevolg, waartydens hulle county-keurspanne en die Engelse nasionale o/23-span ontmoet het.<ref name="storia379">{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=379}}</ref> Ná hul tweede plek tydens die Europese Nasiesbeker 1975/76, danksy ’n 13–12-tuisoorwinning oor Roemenië,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1975%2F76 |title=1975/76 FIRA Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> het op 4 November 1976 in Milaan hul eerste wedstryd teen die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] gevolg. Dié wedstryd was nie ’n amptelike toetswedstryd nie en het in ’n naelskraapse 15–16-nederlaag geëindig wat tot nuwe hoop op ’n verdere ontwikkeling gelei het.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/action,viewer/Itemid,3/page,0019/articleid,1104_01_1976_0243_0019_15964154/ |title=I rugbisti azzurri perdono per un punto |publisher=La Stampa |date=5 November 1976 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hul afsluiting van die Europese Nasiesbeker 1976/77 in die vierde plek het die verhoogde verwagtinge egter weer gedemp. Onder andere het die ''Azzurri'' op 1 Mei 1977 weg teen Roemenië met 0–69 verloor, gelyk aan hul ergste nederlaag in dié tyd.<ref>{{ro}} {{cite web |url=https://www.rugby.ro/palmares-romania-a-invins-italia-si-cu-69-0-12410.html |title=Palmares: Romania a invins Italia si cu 69-0! |publisher=rugby.ro |date=10 September 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Destyds het die Italiaanse klubs teen einde van ’n hoër spelkwaliteit buitelandse spelers (John Kirwan, [[Naas Botha]], David Campese, Michael Lynagh) en afrigters (Julien Saby, Roy Bish, Greenwood, [[Nelie Smith]]) in diens begin neem. Van hulle was veral [[Suid-Afrika]]ners, Australiërs en [[Nieu-Seeland]]ers, waarvan sommige van ’n Italiaanse herkoms was. Op 24 Oktober 1978 is in Rovigo die eerste wedstryd teen die Argentynse [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] gereël, wat Italië onverwags met 19–6 gewen het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1979–80 |publisher=Queen Anne Press |location=Royal Tunbridge Wells |year=1979 |isbn=0-354-09087-9 |pages=47–51}}</ref> Ander destydse noemenswaardige prestasies was ’n 6–6-gelykop teen die Engelse o/23-span op 16 Mei in Brescia en ’n bemoedigende 12–18-nederlaag op 28 November 1979 in Rovigo teen die oënskynlik oorweldigende Nieu-Seelandse [[All Blacks]] (dié wedstryd was egter geen toetswedstryd nie).<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/action,viewer/Itemid,3/page,0036/articleid,1461_02_1979_0317_0036_20755696/ |title=L’Italia fa vedere nero agli “All Black” |publisher=La Stampa |author=Cristiano Chiavegato |date=29 November 1979 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1980 het die ''Azzurri'' ’n toer na [[Oseanië]] onderneem en onder andere twee toetswedstryde teen [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] en die Cookeilande gespeel, maar hulle is in albei wedstryde verslaan.<ref name="storia379" /> Hulle het in 1981 nog ’n toer sonder toetswedstryd na Australië onderneem, wat met sewe oorwinnings in nege wedstryde baie suksesvol was.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/357 |title=1981 Italy tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Europese Nasiesbeker 1981/82 het Italië vir die eerste keer in ses jaar weer in die tweede plek geëindig, met hul enigste nederlaag soos gewoonlik teen die Franse reserwespan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1981%2F82 |title=1981/82 FIRA Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die daaropvolgende toernooi 1982/83 het die ''Azzurri'' vir die eerste keer voor hul Franse mededingers geëindig; ná ’n wegnederlaag teen Roemenië het hulle egter weer die tweede plek beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1982%2F83 |title=1982/83 FIRA Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die vroeë 1980’s het die Italiaanse rugby een van sy suksesvolste tydperk gedurende die afgelope vyf dekades beleef, wat deur die IRVR se lede in ’n toenemende mate erken is. Gedurende [[herfs]] 1983 het die Wallabies deur Europa getoer en die eerste van die “groot” rugbylande geword om teen die ''Azzurri'' ’n toetswedstryd te speel, wat op 23 Oktober in Rovigo beslis is. Italië het met 7–29 verloor, maar dié wedstryd is as ’n eerste stap beskou op pad na die wêreld se beste spanne.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=223}}</ref> Gedurende die 1980’s was tydens die Europese Nasiesbekers nie net Frankryk en Roemenië ernstige mededingers nie, maar ook die [[Russiese nasionale rugbyspan|Sowjetunie]], waardeur die Italianers die een of ander keer slegs die derde of selfs vierde plek behaal het. Gedurende [[somer]] 1983 het Italië vir die eerste keer na [[Noord-Amerika]] getoer, waartydens hulle ook twee toetswedstryde teen [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] gespeel het. Terwyl die eerste in ’n verrassende nederlaag geëindig het, het hulle in die tweede ’n maklike oorwinning aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/387 |title=1983 Italy tour to North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende somer 1985 het die ''Azzurri'' weer na Suider-Afrika getoer. Hulle het in twee toetswedstryde teen Zimbabwe (die voormalige Rhodesië) te staan gekom en albei gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/423 |title=1985 Italy tour to Zimbabwe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Mei 1986 het die Italianers ’n noemenswaardige prestasie behaal, toe hulle teen die Engelse nasionale o/23-span met 15–15-gelykop gespeel het. Daarna het hulle na Australië getoer en onder andere ’n toetswedstryd teen die Wallabies gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/434 |title=1986 Italy tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Eerste rugbywêreldbekertoernooie en verdere toenadering === In Mei 1985 het die IRVR op die invoering van die [[Rugbywêreldbeker]] besluit. Die nuwe toernooi sou oorspronklik vir die volle lede voorbehou wees, maar die president van die Franse beheerliggaam, Albert Ferrasse (wat ook as FIRA se president gedien het), het vir sy toestemming vereis dat ook nielede kon deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gevolglik is onder andere Italië vir deelname genooi; daarmee gepaard gegaan het die Italiaanse beheerliggaam se aansluiting by die voorheen redelik eksklusiewe IRVR.<ref name="Wêreldrugby" /> In die openingswedstryd van die [[Rugbywêreldbeker 1987|eerste toernooi in 1987]] het die ''Azzurri'' teen die medegasheer Nieu-Seeland te staan gekom; die All Blacks het die wedstryd heeltemal oorheers en aan hulle ’n 6–70-nederaag toegedien. Daarop het nog ’n nederlaag teen Argentinië en ’n naelskraapse oorwinning oor Fidji gevolg. Ondanks sy oorwinning het Italië die kwarteindrondte misgeloop, aangesien die aantal gedrukte drieë beslissend was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1987 het die nasionale speler Stefano Bettarello as destyds eerste Italianer ’n uitnodiging vir die tradisieryke keurspan [[Britse Barbarians|Barbarians]] ontvang. Saam met die aansluiting van die FIR by die IRVR dieselfde jaar is dit as ’n duidelike kenteken beskou vir die erkenning wat Italië intussen in die hoogste Britse rugbykringe geniet het.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1987/03/25/bettarello-convocato-tra-barbarians.html |title=Bettarello convocato tra i Barbarians |publisher=La Repubblica |date=25 Maart 1987 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{it}} {{cite web |url=http://archiviostorico.corriere.it/2003/maggio/25/Barbarians_leggenda_del_rugby_torna_co_0_030525150.shtml |title=Barbarians, la leggenda del rugby torna in meta |publisher=Corriere della Sera |author=Valerio Vecchiarelli |date=25 Maart 1987 |accessdate=25 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151025202010/http://archiviostorico.corriere.it/2003/maggio/25/Barbarians_leggenda_del_rugby_torna_co_0_030525150.shtml |archive-date=25 Oktober 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens ’n kort toer het hulle op 31 Desember 1988 vir die eerste keer teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] te staan gekom. Dié wedstryd in [[Dublin]], wat hulle met 15–31 verloor het, was die eerste toetswedstryd teen een van die “Tuisnasies” van die [[Britse Eilande]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/480 |title=1988/89 Italy tour to Ireland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Junie 1989 het hulle na Argentinië getoer, maar dit het met ’n nederlaag in die toetswedstryd teen die Poemas geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/487 |title=1989 Italy tour to Argentina |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Twee jaar later het weer ’n toer na Suider-Afrika gevolg, waartydens hulle twee toetswedstryde teen die pas onafhanklike [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] gespeel het, maar in albei verslaan is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1990–91 |url=https://archive.org/details/rothmansrugbyuni0000step |publisher=Queen Anne Press |location=Royal Tunbridge Wells |date=1991 |isbn=0-356-19162-1}}</ref> Die Namibië-toer het as ’n voorbereiding op die [[Rugbywêreldbeker 1991]] gedien. In hul eerste groepwedstryd het die ''Azurri'' die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] verslaan, gevolg deur ’n nederlaag in hul eerste ontmoeting met [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]]. Soos verwag het hulle teen Nieu-Seeland die vordering tot die kwarteindrondte misgeloop, maar die naelskraapse 21–31-nederlaag was meer as agbaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Italië het in die vroeë 1990’s gedurende die Europese Nasiesbeker hul afstand teenoor Frankryk stadigaan verminder. Onder andere het hulle tydens die Europese Nasiesbeker 1990/92 ná byna ’n dekade weer in die tweede plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1990%2F92 |titel=1990–92 FIRA Trophy |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nog suksesvoller was die toernooi van 1992 tot 1994. Op 11 November 1993 het die Italianers ’n noemenswaardige prestasie behaal, toe hulle in Treviso die Franse reserwespan met 16–9 verslaan het. Ná ’n nederlaag teen Roemenië in die laaste wedstryd het hulle die titel weereens misgeloop, maar net weens hul swakker punteverskil.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1992%2F94 |titel=1992–94 FIRA Trophy |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende somer 1994 het hulle weer na Australië getoer, waar hulle twee toetswedstryde teen die Wallabies gespeel het. Die ''Azzurri'' is in albei wedstryde verslaan, maar net naelskraap.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/591 |title=1994 Italy tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 12 Oktober dieselfde jaar het hulle tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering vir die eerste keer teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] te staan gekom en is weer naelskraap geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/compseasons/174?Stagione=1995 |title=1995 Rugby World Cup – European qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die vordering, wat hulle tydens wedstryde teen teenstaanders van ’n hoër vlak gemaak het, was voor die hand liggend: Op 6 Mei 1995 het Italië in Treviso teen Ierland te staan gekom en met 22–12 gewen, dit was hul eerste oorwinning oor een van die Britse Eilande se spanne.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1995/05/07/italrugby-batte-irlanda.html?ref=search |title=Italrugby batte l’Irlanda |publisher=La Repubblica |date=7 Mei 1995 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in [[Suid-Afrika]] het Italië sy eerste groepwedstryd teen [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] met 18–42 swak verloor. Teen Engeland was die ''Azzurri'' op die punt van ’n oorwinning, maar hulle het met 20–27 verloor en die kwarteindrondte opnuut misgeloop. In die laaste groepwedstryd het hulle Argentinië met 31–25 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Professionalisering en aansluiting by die Sesnasies === In Augustus 1995 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) al die beperkinge rakende die spelers se betaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui. Die instelling van ooreenstemmende strukture op klubvlak het in Italië ’n aantal jare geneem, waarvolgens baie spelers na die finansieel sterk spanne in Frankryk of Engeland oorgeskakel het. Terwyl hul toenadering aan die beste Europese spanne stadig maar seker plaasgevind het, was hul kwaliteitsverskil teenoor die [[Suidelike Halfrond]] se spanne steeds groot. Onder andere het die All Blacks in Oktober 1995 in [[Bologna]] met 70–6 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/620 |title=1995 New Zealand tour to Italy and France |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Twee weke later het die destydse wêreldkampioen, die Suid-Afrikaanse [[Springbokke]], vir die eerste keer ’n toetswedstryd teen die Italianers gespeel en met 40–21 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/622 |title=1995 South Africa tour to Italy and England |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1996 het wedstryde teen Wallis, Australië, Engeland en vir die eerste keer [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] gevolg, wat almal verlore gegaan het, maar deels net naelskraap. Destyds was Engeland op die punt om uit die Vyfnasies geskors en met Italië vervang te word, nadat die [[Engelse Rugbyvoetbalunie]] sonder afspraak met die ander beheerliggame ’n eksklusiewe verdrag met British Sky Broadcasting gesluit het. Ná onderhandelinge agter geslote deure het dit egter nie gebeur nie, maar die Italiaanse beheerliggaam het nou die doelwit gehad om by dié eksklusiewe groep aan te sluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby-union-five-nations-threat-to-england-1074370.html |title=Rugby Union: Five Nations threat to England |publisher=[[The Independent]] |authors=Chris Rea, Paul Trow |date=17 Januarie 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=361}}</ref> In 1997 het die ''Azzurri'' twee oorwinnings oor Ierland aangeteken: op 4 Januarie weg in [[Dublin]] met 37–29 en op 20 Desember met 37–22 tuis in [[Bologna]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby-world-cup-2019/2011/0929/285413-rwc_blog_italy_ireland_oshea/ |title=RWC Blog: Italy's Golden Era against Ireland |publisher=RTÉ |date=29 September 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tussen dié twee wedstryde het hulle nog ’n prestasie behaal en vir die eerste keer die Europese Nasiesbeker gewen. Veral hul 40–32-wegoorwinning oor Frankryk in [[Grenoble]] op 22 Maart was deurslaggewend; dit was Italië se eerste oorwinning oor Frankryk in ’n amptelike toetswedstryd.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=363}}</ref> Dit was selfs opmerkliker, aangesien Frankryk ’n week vroeër die Vyfnasies 1997 met ’n [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slam]] beklink het.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/marzo/23/Storica_meta_Italia_insegna_rugby_co_0_97032313300.shtml |title=Storica meta, l'Italia insegna rugby ai francesi |publisher=Corriere della Sera |date=23 Maart 1997 |accessdate=18 Februarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090218150136/http://archiviostorico.corriere.it/1997/marzo/23/Storica_meta_Italia_insegna_rugby_co_0_97032313300.shtml |archive-date=18 Februarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit sou egter hul enigste titel tydens die Europese Nasiesbeker bly, nadat beide die Italianers en die Franse hulle aan dié toernooi onttrek het, omdat die kwaliteitsverskil teenoor die ander deelnemende spanne te groot geword het en albei beheerliggame nie meer belanggestel het nie. Op 16 Januarie 1998 het die Vyfnasieskomitee daarop besluit om Italië van 2000 af aan die gesogte toernooi te laat deelneem, waarmee dit die Sesnasies geword het.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.corriere.it/sport/cards/rugby-20-anni-fa-italia-fu-invitata-sei-nazioni-percorso-azzurro-torneo/grandi-aspettative-ma_principale.shtml |title=Rugby, 20 anni fa l'Italia fu invitata al Sei Nazioni. Il percorso azzurro nel torneo |publisher=Corriere della Sera |author=Fiorenzo Radogna |date=16 Januarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Agt dae later het hul eerste oorwinning oor Skotland gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/50294.stm |title=Scots lose out to spirited Italy |publisher=[[BBC]] |date=24 Januarie 1998 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]]-kwalifisering dieselfde jaar het Italië in Huddersfield teen Engeland naelskraap met 15–23 verloor, maar hulle het aangevoer dat ’n drie van Alessandro Troncon nie deur die skeidsregter toegeken is nie. Omdat die Italianers net voorheen [[Nederlandse nasionale rugbyspan|Nederland]] met 60 punte verskil verslaan het, het hulle vir die toernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.love-rugby.com/rugby-memorabilia/rugby-Programmes/England-Italy-1998-rugby-Programmes-3407.php |title=England v Italy Rugby Programme 1998 – 1998 England Italy Rugby Programme |publisher=love-rugby.com |work=Mediaclan 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Italië het met wedstryde teen spanne van ’n hoër vlak voorberei, maar verskeie geskille tussen beheerliggaam, afrigter en spelers het die toer na Suid-Afrika in Junie 1999 oorskadu. Nadat die klubs geweier het om die benodigde spelers beskikbaar te stel, het ’n heeltemal onervare span vertrek. Die 0–101-nederlaag in [[Durban]] in die eerste van twee toetswedstryde teen die Springbokke was die ergste nederlaag in dié tyd vir die ''Azzurri''.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=365}}</ref> Tydens die Rugbywêreldbeker 1999 is Italië vir die derde agtereenvolgende keer in dieselfde groep met Nieu-Seeland geloot, saam met Engeland en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]]. Soos verwag is die ''Azzurri'' deur die All Blacks en Engeland maklik verslaan. Maar hulle is ook deur Tonga, teen wie hulle vir die eerste keer te staan gekom het, met 28–25 verslaan, waardeur Italië slegs die laaste plek behaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Begin van die Sesnasies-tydperk === [[Lêer:Italie Portugal 19-09-07 (8).jpg|duimnael|Italië teen Portugal tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] [[Lêer:camerapics file 2 the rugby game.jpg|duimnael|Italië teen die All Blacks op die uitverkope Giuseppe Meazza-stadion voor ’n skare van 80&nbsp;000, November 2009]] Italië het in 2000 uiteindelik by die Sesnasies-toernooi aangesluit, maar sy aansluiting het met die aftrede van ’n aantal van sy beste spelers saamgeval.{{en}} {{cite web| url=http://www.rugbyfootballhistory.com/6nations.htm#1999 |title=6 Nations History |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die voormalige Nieu-Seelandse nasionale speler Brad Johnstone het die Italiaanse span tydens hul eerste deelname aan die Sesnasies afgerig. In hul eerste wedstryd op die hoogste Europese vlak op 5 Februarie 2000 in Rome het hulle die Skotte (die wenners van die Vyfnasies 1999) oorheers en met 34–20 geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/six_nations/631993.stm |title=Scots destroyed in Italian debut |publisher=[[BBC]] |date=5 Februarie 2000 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarna het hulle teen die ander spanne egter nie beïndruk nie en ná vier agtereenvolgende nederlae in die laaste plek geëindig. Tydens die toernooie in 2001 en 2002 het hulle nie ’n oorwinning aangeteken nie en net met die “houtlepel” weggestap. Johnstone het probeer om aan ’n in die Franse kunsryke spelstyl spelende span ’n soort Angel-Saksiese dissipline oor te dra.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=374}}</ref><ref>{{it}} {{cite web |url=http://archiviostorico.corriere.it/2000/novembre/22/Johnstone_Italia_impara_dagli_All_co_0_0011228276.shtml |title=Johnstone: «Italia, impara dagli All Blacks» |publisher=Corriere della Sera |date=22 November 2000 |accessdate=16 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016192907/http://archiviostorico.corriere.it/2000/novembre/22/Johnstone_Italia_impara_dagli_All_co_0_0011228276.shtml |archive-date=16 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die voormalige Italiaanse nasionale speler en destydse president van die beheerliggaam, Marco Bollesan, het die afrigter se werk gekritiseer. Hulle het glo oor ’n mededingende span beskik, maar dit was om tegniese, karakterlike en sielkundige redes nie in staat om van hul beste eienskappe te vertoon nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://archiviostorico.corriere.it/2001/aprile/11/Bollesan_Sei_Nazioni_Gli_errori_co_0_0104114418.shtml |title=Bollesan e il Sei Nazioni «Gli errori di Johnstone hanno rovinato la festa» |publisher=Corriere della Sera |date=11 April 2001 |accessdate=16 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816081541/http://archiviostorico.corriere.it/2001/aprile/11/Bollesan_Sei_Nazioni_Gli_errori_co_0_0104114418.shtml |archive-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende herfs 2001 het hy nog ’n Nieu-Seelander, John Kirwan, ter ondersteuning aangestel, wat van die Sesnasies 2002 af die leisels oorgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2002/apr/27/rugbyunion.ianmalin1 |title=Kirwan just the job for Italy |publisher=[[The Guardian]] |author=Ian Malin |date=27 April 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Onder Kirwan het die span met twee oorwinnings oor Spanje en Roemenië maklik vir die [[Rugbywêreldbeker 2003]] gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/compseasons/174?Stagione=2003 |title=2003 Rugby World Cup – European qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarna het hulle hul eerste wedstryd tydens die Sesnasies 2003 teen Wallis gewen en gevolglik vir die eerste keer die laaste plek vermy.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/news/how-many-times-have-wales-lost-to-italy-in-the-six-nations-152115 |title=How many times have Wales lost to Italy in the Six Nations? |publisher=Rugby World |author=Josh Graham |date=9 Maart 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Rugbywêreldbeker 2003 in Australië is Italië soos verwag deur Nieu-Seeland verslaan. Ná twee oorwinnings oor Kanada en Tonga het hulle die realistiese kans gehad om die kwarteindrondte te haal, maar ná ’n 15–27-nederlaag in hul laaste wedstryd teen Wallis is hulle uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2004 het die Italianers weer die Skotte verslaan en voor hulle in die tabel geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/countries/italy/here-is-every-match-italy-have-won-in-the-mens-six-nations-173043 |title=Here is every match Italy have won in the Men’s Six Nations |publisher=Rugby World |author=Sarah Rendell |date=18 Desember 2024 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Soos in die jare tevore het hulle egter meer nederlae gely as oorwinnings aangeteken. Dit was ook van toepassing vir glo swakker teenstanders soos die Roemene, teen wie hulle tydens die 2004-midjaarrugbytoetsreeks verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theage.com.au/sport/rugby-union/romania-in-surprise-win-over-italy-20040627-gdy4m4.html |title=Romania in surprise win over Italy |publisher=The Age |date=27 Junie 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nadat die ''Azzurri'' die Sesnasies 2005 weer sonder ’n oorwinning afgesluit en in die laaste plek geëindig het, is John Kirwan met die Fransman Pierre Berbizier vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishexaminer.com/sport/rugby/arid-30198864.html |title=Berbizier named as new Azzurri boss |publisher=Irish Examiner |date=19 April 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Onder die nuwe hoofafrigter het die ''Azzurri'' tydens die 2005-midjaarrugbytoetsreeks ’n groot prestasie behaal, toe hulle tydens hul Argentinië-toer ’n toetswedstryd teen die Poemas met 30–29 gewen het. Dit was nie net hul eerste wegoorwinning oor dié teenstander nie,<ref>{{it}} {{cite web |url=https://archiviostorico.gazzetta.it/2005/giugno/19/Italia_spettacolo_Argentina_battuta_con_ga_10_0506196592.shtml |title=Italia spettacolo: Argentina battuta con tre mete |publisher=La Gazzetta dello Sport |date=19 Junie 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> maar ook die enigste oorwinning van ’n span uit die Noordelike Halfrond in die Suidelike Halfrond gedurende dié jaar. Tydens die Sesnasies 2006 het die Italianers weg teen Wallis met 18–18 gelykop geëindig, maar weereens nie beter as die laaste plek gevaar nie. Nogtans het hulle in die wedstryd teen Frankryk belowend vertoon, nadat hulle teen halftyd voorgeloop het.<ref name="SNHistory" /> Met twee maklike oorwinnings oor Portugal en [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] in Oktober 2006 het hulle sonder moeite vir die [[Rugbywêreldbeker 2007]] gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/compseasons/174?Stagione=2007 |title=2007 Rugby World Cup – European qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2007 het die ''Azzurri'' hul beste vertoning sedert hul aansluiting by dié toernooi gehad. Hulle het weg Skotland en tuis Wallis geklop en in die vierde plek geëindig. Die belangstelling in die rugbysport het nuwe hoogtes bereik, toe op die voorblaaie van die vernaamste Italiaanse koerante oor die Italiaanse sukses verslag gedoen is. Meer as 10&nbsp;000 aanhangers het die span ná die laaste wedstryd teen Ierland op die Romeinse Piazza del Popolo verwelkom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.eurosport.com/rugby/six-nations/2007/italy-salute-rugby-heroes_sto1121056/story.shtml |title=Italy salute Rugby heroes |publisher=Eurosport |date=18 Maart 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> [[Lêer:2011-03-12 Rugby ITA - FRA 6 Nations Italy celebrating 2.jpg|duimnael|Die Italiaanse span vier hul oorwinning oor Frankryk tydens die Sesnasies 2011]] Met die doelstelling om vir die eerste keer die kwarteindrondte te haal het die span vir die [[Rugbywêreldbeker 2007]] na Frankryk vertrek. Op die verwagte hoë nederlaag in hul eerste wedstryd teen Nieu-Seeland het twee oorwinnings oor Roemenië en Portugal gevolg, waardeur die laaste groepwedstryd in [[Saint-Étienne]] teen Skotland beslissend was. Alessandro Troncon het tydens die wedstryd die enigste drie gedruk, maar weens die gebrek aan dissipline het die Skotte ’n aantal strafskoppe aangeteken. Italië het eindelik met 16–18 verloor en is uit die toernooi geskakel, maar met hul derde plek het hulle regstreeks vir die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2011]] gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Pierre Berbizier het reeds in April aangekondig dat hy sy verdrag nie sou verleng nie. In Oktober 2007 het die FIR die Suid-Afrikaner [[Nick Mallett]] as sy plaasvervanger benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/rugby-mallett-gets-italian-job/UCO3ETTLCGBMSRLYFQ5Y5J24JA/ |title=Rugby: Mallett gets Italian job |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=3 Oktober 2007 |accessdate=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120170036/https://www.nzherald.co.nz/sport/rugby-mallett-gets-italian-job/UCO3ETTLCGBMSRLYFQ5Y5J24JA/ |archive-date=20 November 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Sesnasies 2008 het Italië weer in die laaste plek geëindig, maar hulle het nietemin ’n oorwinning oor Skotland aangeteken, terwyl die nederlae teen Ierland en Engeland redelik naelskraap was.<ref name="SNHistory" /> In Junie het die Italianers nog ’n verrassende wegoorwinning oor Argentinië aangeteken.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.repubblica.it/2008/06/sezioni/sport/rugby-argentina-italia/rugby-argentina-italia/rugby-argentina-italia.html |title=Rugby, l’Italia piega i Pumas. Gli azzurri vincono con il cuore |publisher=La Repubblica |date=28 Junie 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná dié sukses het egter ’n verloorreeks begin, wat oor ’n jaar sou streek. Tydens die 2008-eindjaarrugbytoetsreeks, die Sesnasies 2009 en die 2009 midjaarrugbytoetsreeks is die Italianers in elke wedstryd verslaan. Ná altesaam 13 nederlae het hulle eers einde November 2009 weer ’n oorwinning aangeteken, toe hulle in Ascoli Piceno vir die eerste keer teen [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] te staan gekom het.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Rugby/Testmatch2009/28-11-2009/-giorno-italia-samoa-602134069775.shtml |title=È il giorno di Italia-Samoa. Impresa azzurra: 24-6 |publisher=La Gazzetta dello Sport |author=Claudio Lenzi |date=28 November 2009 |accessdate= 28 Maart 2021}}</ref> === Stagnasie en ontbrekende verdere ontwikkeling === [[Lêer:2011-02-05 Rugby lineup ITA - IRL 6 Nations cropped.jpg|duimnael|Die Italiaanse span staan tydens die volkslied in ’n ry, 2011]] [[Lêer:2012-03-17 ITA - SCO Lineout.jpg|duimnael|Italië met ’n lynstaan teen Skotland tydens die Sesnasies 2012]] [[Lêer:Fans from Messina on their way to Murrayfield Stadium, Edinburgh.JPG|duimnael|Italiaanse ondersteuners op pad na Murrayfield om hul span teen Skotland tydens die Sesnasies in 2013 te sien]] [[Lêer:2019RWC Italy v Namibia 3.jpg|duimnael|Die Italiaanse rugbyspan tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] teen [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]]]] Ondanks ’n naelskraapse tuisoorwinning oor Skotland het Italië tydens die Sesnasies 2010 weer in die laaste plek geëindig.<ref name="SNHistory" /> In die ander wedstryde in 2010 het hulle slegs teen Fidji ’n oorwinning aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1009 |title=2010 Fiji tour to Italy |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ten spyte van hul laaste plek tydens die Sesnasies 2011 het die span tydens hul tuiswedstryde beïndruk. In hul eerste wedstryd teen Ierland het hulle voorgeloop, toe die Iere twee minute voor die eindfluitjie ’n skepdoel aangeteken en met 13–11 gewen het. Vyf weke later het hulle Frankryk naelskraap met 22–21 verslaan, nadat hulle ’n 6–18-agterstand ingehaal het. Die ''Azzurri'' het dus hul eerste oorwinning oor ''le Bleus'' sedert 1997 aangeteken en vir die eerste keer die Giuseppe Garibaldi-trofee ingepalm.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Rugby/6-nazioni/12-03-2011/per-orgoglio-mallett-80458569411.shtml |title=Italia-Francia: 22-21! Che impresa al Flaminio |publisher=La Gazzetta dello Sport |author=Claudio Lenzi |date=12 Maart 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in [[Nieu-Seeland]] het vir die Italianers soos die vorige toernooi verloop. Die eerste groepwedstryd teen Australië het hulle met 6–32 verloor, nadat hulle teen halftyd op 6–6 was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/14810954 |title=Rugby World Cup 2011: Australia 32-6 Italy |publisher=[[BBC]] |date=11 September 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarop het twee maklike oorwinnings oor Rusland en die Verenigde State gevolg, waardeur die laaste wedstryd beslissend was. Italië is deur die Iere oorheers en met 6–36 uit die toernooi geskakel, maar hul derde plek het die regstreekse kwalifisering vir die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2015]] verseker.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die beheerliggaam het reeds in Mei daarop besluit om die verdrag met Mallett nie te verleng nie; ná die Rugbywêreldbeker is hy met die Fransman Jacques Brunel vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2011/may/03/jacques-brunel-italy-coach-mallett |title=Jacques Brunel to succeed Nick Mallett as Italy coach after World Cup |publisher=[[The Guardian]] |date=3 Mei 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die tweede wedstryd tydens die Sesnasies 2012 was die ''Azzurri'' op die punt om Engeland te verslaan, toe hulle teen halftyd met 12–6 voorgeloop het, maar nogtans met 15–19 naelskraap geklop is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/16971190 |title=Six Nations: Italy 15-19 England |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=11 Februarie 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hulle het die laaste plek vermy, toe hulle in die laaste wedstryd die Skotte verslaan en voor hulle geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/mar/17/italy-scotland-six-nations |title=Scotland pick up Six Nations wooden spoon after losing to Italy |publisher=[[The Guardian]] |author=Stuart McAllister |date=17 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende die jaar het Italië vir die eerste keer sedert 1998 drie agtereenvolgende oorwinnings aangeteken: oor Kanada, die VSA en Tonga.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1026 |title=2012 Italy tour to America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1039 |title=2012 Tonga tour to Italy and British Isles |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die eerste wedstryd tydens die Sesnasies 2013 het Italië die Franse met 23–18 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/21279519 |title=Six Nations: Italy 23-18 France |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=6 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná dié groot prestasie het Italië in die laaste wedstryd ook Ierland met 22–15 verslaan. Dit was hul eerste Sesnasies-oorwinning oor die Iere en Italië het vir die eerste keer sedert 2007 weer in die vierde plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/21789586 |title=Six Nations 2013: Italy 22-15 Ireland |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=16 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Suid-Afrikaanse vierhoekige toernooi tydens die 2013 midjaarrugbytoetsreeks, waar die Italianers deur die Springbokke, Skotte en Samoane verslaan is, is later as ’n draaipunt beskou, waarvandaan hulle ’n afwaartse neiging getoon het.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://terzo-tempo.blogautore.repubblica.it/2015/09/27/il-ritratto-di-dorian-brunel/ |title=Il ritratto di Dorian Brunel |publisher=La Repubblica |author=Massimo Calandri |date=27 September 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit het tydens die Sesnasies 2014 duidelik na vore getree, toe die Italianers sonder ’n oorwinning in die laaste plek geëindig het.<ref name="SNHistory" /> Tot in Junie 2014 het hulle nege agtereenvolgende nederlae gely, waaronder vir die eerste keer teen [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/japan-beat-italy-for-10-rugby-wins-in-row-20140621-zshmc.html |title=Japan beat Italy for 10 rugby wins in row |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Alastair Himmer |date=21 Junie 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Met ’n naelskraapse 22–19-wegoorwinning oor Skotland tydens die Sesnasies 2015 het hulle die “houtlepel” vermy, maar hulle het teen die ander spanne nie beïndruk nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/31642502 |title=Scotland 19-22 Italy |publisher=[[BBC]] |author=Andy Burke |date=28 Februarie 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland het Italië soos tydens die twee vorige toernooie vertoon. Op die verwagte nederlaag in hul eerste wedstryd teen Frankryk het ’n verrassend naelskraapse 23–18-oorwinning oor Kanada gevolg. Met die 9–16-nederlaag in hul derde groepwedstryd teen Ierland is hulle uit die toernooi geskakel, waarvolgens hul 32–22-oorwinning oor Roemenië net kosmetiese waardes gehad het. Nietemin het hulle met hul derde plek weer regstreeks vir die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2019]] gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n baie swak prestasie tydens die Sesnasies 2016 is Brunel as hoofafrigter geskors en met die Ier Conor O’Shea vervang. Saam met hom het die FIR die ontwikkelingsbestuurder Stephen Aboud opdrag gegee om teen einde van ’n hoër gehalte in die Italiaanse rugby ’n jeugprogram van stapel te stuur.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.ie/sport/rugby/international-rugby/conor-oshea-recruits-irfu-development-chief-as-part-of-his-italy-backroom-team-34570187.html |title=Conor O'Shea recruits IRFU development chief as part of his Italy backroom team |publisher=Irish Independent |author=Brendan Fanning |date=24 Maart 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die 2016 midjaarrugbytoetsreeks het die ''Azzurri'' een van die onlangse dekades se grootste verrassinge in internasionale rugby behaal, toe hulle op 19 November in [[Florence]] die Suid-Afrikaanse Springbokke in ’n fisiese wedstryd met 20–18 verslaan het. Dit was hul eerste oorwinning oor Suid-Afrika in 13 toetswedstryde en hul eerste oorwinning oor een van die drie “groot” spanne van die Suidelike Halfrond (Australië, Nieu-Seeland, Suid-Afrika).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2016/nov/19/italy-beat-south-africa-first-time |title=Italy celebrate famous first win over sorry South Africa |publisher=[[The Guardian]] |date=9 November 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit was egter net ’n positiewe uitskieter, aangesien die daaropvolgende Sesnasies 2017 weer met vyf swak nederlae geëindig het. Die 10–63-tuisnederlaag teen Ierland was hul ergste in die Sesnasies-geskiedenis.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Rugby/6-nazioni/11-02-2017/rugby-sei-nazioni-italia-irlanda-10-63-travolti-onda-verde-180784311913.shtml |title=Rugby, Sei Nazioni: Italia-Irlanda 10-63. Travolti dall'onda verde |publisher=La Gazzetta dello Sport |date=11 Februarie 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Van hul elf toetswedstryde in 2017 het die ''Azzurri'' slegs dié teen Fidji gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1149 |title=2017 Fiji tour to Europe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die jare 2018 en 2019 het net ’n bietjie beter verloop: tydens die Sesnasies was Italië sonder enige kans en hulle het net enkele oorwinnings oor swakker spanne van die tweede vlak aangeteken. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in [[Japan]] het Italië aanvanklik beter vertoon en beide Namibië en Kanada maklik verslaan. Die daaropvolgende 3–49-nederlaag teen Suid-Afrika was egter teleurstellend. Hul laaste groepwedstryd teen Nieu-Seeland is net soos twee ander wedstryde weens [[tifoon]] Hagibis se verwoestinge afgelas en as ’n 0–0-gelykop geag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/update/505639 |title=Typhoon Hagibis impact on Rugby World Cup 2019 matches |publisher=Rugby World Cup |date=10 Oktober 2019 |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204124305/https://www.rugbyworldcup.com/update/505639 |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Met hul derde plek het Italië weer regstreeks vir die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2023]] gekwalifiseer. Ná die toernooi het O’Shea as hoofafrigter bedank en hy is met die Suid-Afrikaner [[Franco Smith]] vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.france24.com/en/20191121-franco-smith-appointed-interim-italy-rugby-head-coach |title=Franco Smith appointed interim Italy rugby head coach |publisher=France 24 |date=21 November 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die nuwe hoofafrigter was egter nie in staat om die algemene situasie om te keer nie; onder andere het die ''Azzurri'' in 2020 nie ’n oorwinning aangeteken nie. Die 10–50-nederlaag teen Frankryk in die eerste wedstryd tydens die Sesnasies 2021 was hul 28ste agtereenvolgende nederlaag tydens dié toernooi. Gevolglik het veral in die Britse en Ierse pers ’n groot debat oor Italië se mededingendheid binne die hoogste vlak begin. Byvoorbeeld het die voormalige Walliese spankaptein Sam Warburton ’n relegasiestelsel voorgestel. Dit sou ook aan ander spanne die kans gee om teen die sterkste spanne van Europa te speel. Hy het na Georgië verwys, wat sedert jare die Europese Rugbykampioenskap se eerste afdeling oorheers.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/55972682 |title=Six Nations: Italy should face prospect of relegation – Warburton |publisher=[[BBC]] |date=7 Februarie 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ander deskundiges het daarvoor gepleit om Italië met óf Suid-Afrika óf Argentinië te vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the42.ie/italy-six-nations-5367897-Feb2021/ |title=Italy's time is nearly up, get South Africa or Argentina into the Six Nations |publisher=The 42 |author=Gary Doyle |date=28 Februarie 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Im Mei 2021 is Franco Smith as leier van die Italiaanse rugby se hoëprestasie-afdeling benoem, terwyl die Nieu-Seelander Kieran Crowley as nuwe hoofafrigter aangestel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/31471362/italy-announce-former-all-black-crowley-new-head-coach |title=Italy announce former All Black Crowley as new head coach |publisher=ESPNscrum |date=19 Mei 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 19 Maart 2022, die laaste rondte tydens die Sesnasies 2022, het die Italianers ’n 22–21-wegoorwinning oor Wallis aangeteken, waarmee hulle ’n nederlaagreeks van 36 wedstryde by dié toernooi beëindig het; vir die Walliesers was dit hul eerste tuisnederlaag teen Italië ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-v-italy-live-kick-23419127 |title=Wales 21-22 Italy: Italians break seven-year Six Nations losing streak in Cardiff |publisher=Wales Online |authors=Simon Thomas, Jon Doel |date=19 Maart 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2022 midjaarrugbytoetsreeks]] het Italië sy eerste wegnederlaag teen Georgië gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/news/georgia-beat-italy-in-batumi-143980 |title=Georgia beat Italy in Batumi |publisher=Rugby World |author=Sarah Mockford |date=10 Julie 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarteenoor kon Italië tydens die [[2022 eindjaarrugbytoetsreeks]] Australië vir die eerste keer ooit klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://autumnnationsseries.com/report/capuozzo-double-inspires-italy-to-historic-success/#report |title=Capuozzo double inspires Italy to historic success |publisher=Autum Nations Series |date=12 November 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk het Italië eers Namibië maklik geklop (met 52–8), maar toe teen Uruguay (met 38–17) gesukkel en was teen die twee gunstelinge Nieu-Seeland (met 17–96) en die gasheer (met 7–60) sonder enige kans. Hul troosprys was weereens die regstreekse kwalifisering vir die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2027]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/876079/rwc-2023-review-italy |title=Italy: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=8 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert Januarie 2024 dien die Argentyn [[Gonzalo Quesada]] as hoofafrigter van Italië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/sport/rugby-union/article/italy-to-part-ways-with-coach-kieran-crowley-after-world-cup-lr3bhqlbx |title=Italy appoint Gonzalo Quesada after parting ways with Crowley |publisher=[[The Times]] |author=Mark Palmer |date=16 Junie 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2024 het die Italianers met oorwinnings oor Skotland en Wallis, asook ’n gelykop teen Frankryk hul beste uitslag in dié tyd behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.herald.wales/national-news/italy-record-their-best-ever-six-nations-campaign-with-a-24-21-win-over-wales/ |title=Italy record their best ever Six Nations campaign with a 24-21 win over Wales |publisher=Herald Wales |date=16 Maart 2024 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Twee jaar later het die span weer Skotland geklop, waarna hulle vir die eerste keer ooit Engeland verslaan het. Ná twee oorwinnings en drie nederlae het hulle die vierde plek beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/cjd9m3p55y7o |title=A finale worthy of the greatest Six Nations in history |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=15 Maart 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:Scudetto FIR 2023.jpg|duimnael|links|Die huidige embleem van die Italiaanse nasionale rugbyspan]] [[Lêer:Escudo Italia años treinta.jpg|duimnael|Die oorspronklike embleem van die Italiaanse nasionale rugbyspan, ontleen aan die [[Huis van Savoje]] se wapen]] Die Italiaanse span speel nie in die kleure van die [[Vlag van Italië|nasionale vlag]] nie, maar in blou, as ’n huldeblyk aan die koninklike familie van die [[Huis van Savoje]] wat onder andere die Koninkryk Italië regeer het.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.linternaute.com/sport/rugby/coupe-du-monde/2007/la-question-du-jour/9.shtml |title=Pourquoi l'Italie joue-t-elle en bleu |publisher=linternaute.com |accessdate=1 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171101081644/http://www.linternaute.com/sport/rugby/coupe-du-monde/2007/la-question-du-jour/9.shtml |archive-date=1 November 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die span se bynaam ''gli Azzurri'' (“die [[Hemelblou]]es”) is soos dié van die [[Italiaanse nasionale sokkerspan|Italiaanse sokkerspan]] afgelei van die hemelblou trui. Tussen 2000 en 2012 het Kappa die trui aan Italië verskaf.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.digitalsport.fr/2011/03/strategie-marketing-kappa/ |title=La marque Kappa revient dans la partie ! |publisher=digitalsport.fr |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert 2017 word die Italiaanse span deur Macron toegerus. Tydens tuiswedstryde speel hulle in ’n hemelblou trui met die drie bane van die Italiaanse vlag op die moue, wit broeke en donkerblou sokkies. Indien hul teenstander tradisioneel ook in ’n blou trui uitdraf – soos in wedstryde teen Argentinië, Frankryk en Skotland – speel Italië in ’n wit trui met rooi en groen strepe op die skouers, blou broeke en wit sokkies. Sedert 2022 is Vittoria Assicurazioni, ’n Italiaanse versekeringsmaatskappy, die hoofborg van die Italiaanse span. Voor elke wedstryd van die Italiaanse nasionale rugbyspan word ''Il Canto degli Italiani'' ([[Italiaans]] vir: “Die Lied van die Italianers”), die Italiaanse volkslied, gespeel.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.quirinale.it/qrnw/statico/simboli/inno/inno.htm |title=Fratelli d'Italia |publisher=quirinale.it |accessdate=19 Mei 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160519095549/http://www.quirinale.it/qrnw/statico/simboli/inno/inno.htm |archive-date=19 Mei 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Italië staan dié volkslied ook as ''L’inno di Mameli'' (“Mameli se volkslied”) bekend, en verwys na die outeur van die lirieke, Goffredo Mameli. Van die begin van die Italiaanse rugbyspan tot die einde van die Tweede Wêreldoorlog is die ou embleem op die trui aan die Italiaanse rugbyspan aan die Huis van Savoje se wapen ontleen. Die huidige embleem van Italië herinner aan die Italiaanse vlag (groen, wit en rooi), omring deur lourierblare, wat die grootsheid van die Romeinse geskiedenis en die oorwinnings van [[Julius Caesar]] in die oudheid simboliseer. Die lourierkrans is deur die Romeinse keisers gedra. Dit is ook as ’n beloning vir militêre oorwinnings aan die generaals toegeken.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.linternaute.com/sport/rugby/1004400-les-emblemes-des-equipes-de-rugby/1004410-les-lauriers-italiens |title=Les lauriers italiens |publisher=linternaute.com |author=Jérémy Talbot |accessdate=23 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170923013058/http://www.linternaute.com/sport/rugby/1004400-les-emblemes-des-equipes-de-rugby/1004410-les-lauriers-italiens |archive-date=23 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Truiverskaffers en -borge == [[Lêer:Italy national rugby union team kit.jpg|duimnael|upright|Italië se trui in 2011]] Sedert die 1980’s het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" ! Tydperk !! Verskaffer !! Borg |- |1981–1989 | [[Adidas]] |rowspan=9| – |- |1990–1993 | [[Lotto Sport Italia|Lotto]] |- |[[Rugbywêreldbeker 1991]] | – |- |1993–1995 | [[Gilbert Rugby|Gilbert]]<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.ilmuseodelrugby.it/index.php/nazionali-maschile/item/825-n1-andrea-castellani-italia |title=Museo del Rugby – N.1, Andrea Castellani, Italia |accessdate=24 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124065747/http://www.ilmuseodelrugby.it/index.php/nazionali-maschile/item/825-n1-andrea-castellani-italia |archive-date=24 November 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |- |[[Rugbywêreldbeker 1995]] | – |- |1996–1997 |rowspan=2| [[Reebok (maatskappy)|Reebok]] |- |Europese Nasiesbeker 1997 |- |1998–1999 | – |- |1999 | [[Cotton Oxford]] |- |Sesnasies 2000 – [[2000 midjaarrugbytoetsreeks]] | [[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |rowspan=2|[[Alliance UniChem]] |- |[[2000 eindjaarrugbytoetsreeks]] – [[2002 midjaarrugbytoetsreeks]] |rowspan=3| [[Kappa (maatskappy)|Kappa]] |- |[[2002 eindjaarrugbytoetsreeks]] – [[2006 eindjaarrugbytoetsreeks]] | [[Jaguar Cars|Jaguar]] |- |Sesnasies 2007 – [[2012 midjaarrugbytoetsreeks]] |rowspan=3|[[Cariparma]] |- |[[2012 eindjaarrugbytoetsreeks]] – [[2017 midjaarrugbytoetsreeks]] | [[Adidas]] |- |[[2017 eindjaarrugbytoetsreeks]] – [[2018 midjaarrugbytoetsreeks]] |rowspan=6| [[Macron (maatskappy)|Macron]] |- |[[2018 eindjaarrugbytoetsreeks]] – [[2021 eindjaarrugbytoetsreeks]] | [[Cattolica Assicurazioni]] |- |2021 eindjaarrugbytoetsreeks | [[Suzuki]] |- |Sesnasies 2022 | [[Bitpanda]] |- |2022 eindjaarrugbytoetsreeks |rowspan=2| Vittoria Assicurazioni |- |Sesnasies 2023 |} == Tuisstadion == [[Lêer:2007 Six Nations ITA v WAL.jpg|duimnael|links|Italië speel teen Wallis tydens die Sesnasies 2007 op Stadio Flaminio, Rome]] [[Lêer:2012-11-17 ITA-NZL Olympic Stadium.jpg|duimnael|Die [[Stadio Olimpico]] in Rome, tans die tuiste van die Italiaanse rugbyspan]] Voor hul aansluiting by die Sesnasies in 2000 het Italië nie oor ’n vaste tuisstadion beskik nie. Die tuiswedstryde is in meer as drie dosyn se verskeie stadions aangebied, met ’n voorkeur aan Rome en die streke Lombardye en Veneto. Sedert hul aansluiting by die Sesnasies is Rome die plek van al hul tuiswedstryde tydens dié toernooi, terwyl die FIR vir al die ander wedstryde verskeie plekke dwarsdeur die land gebruik. Van 2000 tot 2011 het Italië al sy Sesnasies-tuiswedstryde op die Stadio Flaminio in [[Rome]] gespeel. Met ’n kapasiteit van 32&nbsp;000 (waarvan 8&nbsp;000 onder ’n dak) was dit die kleinste van die Sesnasies-stadions. Dit is lankal nie meer as groot genoeg vir die Italiaanse nasionale rugbyspan beskou nie en daar was herhaaldelik berigte dat die nasionale span na óf [[Genua]] óf die [[Stadio Olimpico]] in Rome sou verhuis. Dié verandering is bevestig met die feit dat die Italiaanse Rugbyfederasie oor die gebroke beloftes van opknappings ontsteld geraak het. Oorspronklik is berig dat die FIR Sesnasies-wedstryde na die Stadio Artemio Franchi in [[Florence]] wou verskuif.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/12941136 |title=Italy to move Six Nations games from Rome to Florence |publisher=[[BBC]] |date=1 April 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Januarie 2010 het die Italiaanse Rugbyfederasie aangekondig, dat die Stadio Flaminio in Florence opgeknap sou word, waarvolgens sy kapasiteit na 42&nbsp;000 verhoog sou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/108729.html |title=Stadio Flaminio set for re-vamp |publisher=ESPNscrum |date=30 Januarie 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nadat die stad Rome uiteindelik met die beloofde opknappingswerk begin het, het FIR aangekondig dat die Sesnasies-wedstryde in Rome sal bly en in die Stadio Olimpico aangebied word;<ref>{{it}} {{cite web|url=https://www.federugby.it/index.php?option=com_content&view=article&id=3112:rbs-6-nazioni-allo-stadio-olimpico-ledizione-2012&catid=109:italia&Itemid=415 |title=RBS 6 Nazioni, allo Stadio Olimpico l'Edizione 2012 |publisher=[[Italiaanse Rugbyfederasie]] |date=13 Julie 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> hulle sal na die Flaminio terugkeer sodra dié stadion klaar is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rbs6nations.com/en/italy/19060.php |title=Italy switch stadium to Stadio Olimpico |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |date=14 Julie 2011 |accessdate=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104041651/http://www.rbs6nations.com/en/italy/19060.php |archive-date=4 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die opknapping van die Stadio Flaminio sou oorspronklik in 2014 voltooi gewees het, maar daar is min vordering gemaak en teen September 2016 was die stadion steeds in ’n verlate toestand.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.platform-blog.com/en/flaminio-abbandonato-pier-luigi-nervi/ |title=The Forgotten Story of Flaminio |publisher=platform-blog.com |author=Annalisa Guerisoli |date=21 Maart 2016 |accessdate=23 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423100136/http://www.platform-blog.com/en/flaminio-abbandonato-pier-luigi-nervi/ |archive-date=23 April 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> As gevolg van die gebrek aan vordering en die massief verhoogde koste het die FIR op 26 Februarie 2014 daarvan afstand gedoen om die Stadio Flaminio te gebruik en dit aan die sokkerbeheerliggaam Federazione Italiana Giuoco Calcio oorhandig.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.carteinregola.it/wp-content/uploads/2014/08/deliberazione-di-Giunta-Capitolina-n.-48-del-30-marzo-2017.pdf |title=Estratto dal verbale delle deliberazioni della Giunta Capitolina ― Deliberazione n. 36 |publisher=Stad Rome |date=26 Februarie 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert die 2010’s het rugbywedstryde nie net in Rome meer en meer toeskouers gelok nie, maar ook op ander plekke. Anders as in vorige jare, waar die meeste toeskouers ondersteuners van die Britse, Franse of Ierse spanne was, beskik Italië nou oor meer tuisskare. Sedert die Italianers na die Stadio Olimpico verhuis het, het die bywoning aansienlik toegeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/six-nations-2013/rugby/story/176595.html |title=Italy come of age |publisher=ESPNscrum |date=5 Februarie 2013 |accessdate=23 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423201830/http://en.espn.co.uk/six-nations-2013/rugby/story/176595.html |archive-date=23 April 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Italiaanse span lok sedert 2008 groot skares, veral gedurende Sesnasieswedstryde en wedstryde teen Nieu-Seeland. Net soos Argentinië is Italië die enigste vlak-een-rugbyland wat tot dusver nog nie ’n wedstryd tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi gehuisves het nie, alhoewel hulle vir beide die [[Rugbywêreldbeker 2015]] en [[Rugbywêreldbeker 2019]] aansoek gedoen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/heineken-cup-2012-13/rugby/story/170055.html |title=Italian rugby chief wades into euro row |publisher=ESPNscrum |date=20 September 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7564403.stm |title=IRB confirm 2015 & 2019 host bids |publisher=[[BBC]] |date=15 Augustus 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Toetswedstryde == [[Lêer:Italy IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Italië se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Italië het 203 van sy 520 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 39,04%. Italië se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=team;team=20;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Italy |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 24 || 5 || 18 || 1 || 20,83 |- | {{AUSru}} || 21 || 2 || 19 || 0 || 9,52 |- | {{BELru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BULru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CHIru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{COKru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{GERru}} || 20 || 15 || 4 || 1 || 75,00 |- | {{ENGru}} || 33 || 1 || 32 || 0 || 3,03 |- | {{FIJru}} || 13 || 7 || 6 || 0 || 53,85 |- | {{FRAru}} || 51 || 3 || 47 || 1 || 5,88 |- | {{GEOru}} || 4 || 3 || 1 || 0 || 75,00 |- | {{IRLru}} || 39 || 4 || 35 || 0 || 10,26 |- | {{JPNru}} || 11 || 8 || 3 || 0 || 72,72 |- | {{YUGru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CANru}} || 10 || 8 || 2 || 0 || 80,00 |- | {{CROru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{MADru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{MARru}} || 8 || 6 || 2 || 0 || 75,00 |- | {{NAMru}} || 6 || 4 || 2 || 0 || 66,67 |- | {{NEDru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NZLru}} || 18 || 0 || 18 || 0 || 0,00 |- | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{POLru}} || 7 || 6 || 1 || 0 || 85,71 |- | {{PORru}} || 13 || 11 || 1 || 1 || 84,62 |- | {{ROMru}} || 44 || 25 || 16 || 3 || 56,82 |- | {{RUSru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SAMru}} || 9 || 3 || 6 || 0 || 33,33 |- | {{SCOru}} || 39 || 10 || 29 || 0 || 25,64 |- | {{SOWru}} || 14 || 4 || 9 || 1 || 28,57 |- | {{ESPru}} || 27 || 23 || 3 || 1 || 85,19 |- | {{RSAru}} || 19 || 1 || 18 || 0 || 5,26 |- | {{CZEru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{vlagikoon|Tsjeggo-Slowakye}} Tsjeggo-Slowakye || 11 || 9 || 1 || 1 || 81,82 |- | {{TGAru}} || 6 || 4 || 2 || 0 || 66,67 |- | {{TUNru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{URUru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{USAru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{WALru}} || 35 || 5 || 29 || 1 || 14,29 |- | {{ZIMru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''520''' || '''203''' || '''306''' || '''11''' || '''39,04''' |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur die [[Italiaanse Rugbyfederasie]] (FIR) nieerkende wedstryde teen nielede het vir ’n lang tydperk nie die volle status van toetswedstryde geniet nie – selfs nie terugwerkend nie. Die wedstryde teen Frankryk tydens die Europese Nasiesbeker word nie as toetswedstryde beskou nie, aangesien die Franse hul wedstryde met ’n reserwespan gespeel het. == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Italië het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem, maar hulle is die enigste van die Sesnasies-spanne wat nog nie tot die uitklopfase gevorder het. Terwyl hulle tydens die eerste drie toernooie se groepfases net een oorwinning elk aangeteken het, het hulle tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]] geen oorwinning aangeteken nie. Daarna het hul prestasie tot ’n konstante vertoning van twee oorwinnings ontwikkel. Tot dusver was dit nog nie genoeg om tot die kwarteindrondte te vorder nie, maar is dit voldoende om regstreeks vir die daaropvolgende rugbywêreldbeker te kwalifiseer. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Europese Nasiesbeker === Die Italiaanse nasionale span het tussen 1935 en 1997 aan die [[Europese Rugbykampioenskap|Europese Nasiesbeker]] deelgeneem en gedurende hierdie tydperk een toernooi gewen. * Europese Kampioen: 1997 * Tweede plek: 1937, 1952, 1954, 1966, 1976, 1982, 1983, 1992, 1994 * Derde plek: 1936, 1967, 1970, 1975, 1977, 1980, 1984, 1985 === Mediterreense Spele === Tot op hede is tydens Mediterreense Spele vier rugbytoernooie aangebied. Die Italiaanse nasionale span het aan al die toernooie deelgeneem en gedurende hierdie tydperk al die vier toernooie in die tweede plek afgesluit. * Tweede plek: 1955, 1979, 1983, 1993 === Sesnasierekord === [[Lêer:Italian kickoff.jpg|duimnael|Italië skop af teen Skotland tydens die Sesnasies 2007]] [[Lêer:Cuttitta Cup March 2024.jpg|duimnael|upright|Tydens die Sesnasies-toernooi ding onder andere Italië en Skotland om die Cuttittabeker mee]] Italië se enigste jaarlikse toernooi is die Sesnasies-toernooi waar hulle teen vyf ander Europese lande speel: Engeland, Frankryk, Ierland, Skotland en Wallis. Italië het in 2000 by dié internasionale toernooi aangesluit wat toe die Sesnasies geword het; Italië kon sy eerste wedstryd tydens die Sesnasies 2000 teen Skotland met 34–20 wen. Hulle het tydens die Sesnasies 2003 vyfde geëindig, bo Wallis, nadat Italië hulle met 30–22 geklop het, en was die volgende jaar weer vyfde, dié keer bo Skotland, nadat Italië hulle met 20–14 verslaan het. In 2006 het Italië in ’n 18–18-gelykop teen Wallis op die [[Millennium-stadion]] in [[Cardiff]] gespeel. Italië se eerste drie oorwinnings tydens die Sesnasies, in 2000, 2003 en 2004, was voor ’n tuisskare op die Stadio Flaminio in Rome. Op 24 Februarie 2007 het hulle Skotland met 37–17 op [[Murrayfield-stadion|Murrayfield]] vir hul eerste wegwen verslaan. Twee weke later het Italië Wallis vir die tweede keer verslaan, met 23–20 tuis in Rome. Dit was die eerste keer wat Italië twee van sy vyf wedstryde tydens dieselfde toernooi gewen het, waarna hulle in die vierde plek geëindig het. Sedert 2007 ding Italië tydens die Sesnasies met Frankryk om die Giuseppe Garibaldi-trofee mee. Italië het die Giuseppe Garibaldi-trofee in 2011 vir die eerste keer gewen, nadat hulle Frankryk in ’n taai wedstryd met 22–21 verslaan het. Twee jaar later het Italië die trofee weer omhoog gehou, nadat hulle Frankryk met 23–18 geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part One |publisher=ESPNscrum |date=29 Oktober 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190107/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Italië het in 2013 sy eerste oorwinning oor Ierland aangeteken, toe hulle die Iere met 22–15 verslaan het en hulle het op die vierde plek geëindig. Op 28 Februarie 2015 het Italië sy tweede wegwen oor Skotland ná ’n taai wedstryd met 22–21 aangeteken. Hul daaropvolgende oorwinning het tydens die Sesnasies 2022 weg in Cardiff teen Wallis gevolg, nadat hulle met 22–21 geseëvier het. Tydens dié toernooi het Italië vir die eerste keer teen Skotland om die Cuttittabeker teen Skotland gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://scottishrugby.org/the-cuttitta-cup-is-unveiled/ |title=The Cuttitta Cup is unveiled |publisher=[[Skotse Rugbyunie]] |date=7 Maart 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 2024 kon Italië dié trofee vir die eerste keer inpalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/rugby-union/68520987 |title=Six Nations 2024: Italy 31–29 Scotland – Hosts earn first home win since 2013 |publisher=[[BBC]] |date=9 Maart 2024 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Teen Maart 2026 het Italië 18 Sesnasies-wedstryde gewen, waarvan nege teen Skotland, vyf teen Wallis, twee teen Frankryk en een elk teen Engeland en Ierland.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/italy/scotland/ |title=Italy v Scotland rugby stats |publisher=Rugbydata |accessdate=6 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906102203/http://www.rugbydata.com/italy/scotland/ |archive-date=6 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/italy/france/ |title=Italy v France rugby stats |publisher=Rugbydata |accessdate=20 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820101816/http://www.rugbydata.com/italy/france/ |archive-date=20 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/italy/wales/ |title=Italy v Wales rugby stats |publisher=Rugbydata |accessdate=20 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820101804/http://www.rugbydata.com/italy/wales/ |archive-date=20 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/italy/ireland/ |title=Italy v Ireland rugby stats |publisher=Rugbydata |accessdate=20 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820101759/http://www.rugbydata.com/italy/ireland/ |archive-date=20 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/italy/england/ |title=Italy v England rugby stats |publisher=Rugbydata |accessdate=6 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906113105/http://www.rugbydata.com/italy/england/ |archive-date=6 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> {{Sesnasiesoorwinnings}} === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het Italië maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Italië getoer. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond en ander spanne buite die Sesnasies-toernooi tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Italië na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree Italië as gasheer op. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Italiaanse span gevorm tydens die [[Sesnasies-toernooi]] 2026:<ref>{{it}} {{cite web |url=https://federugby.it/italrugby-gli-azzurri-convocati-per-il-raduno-di-verona-verso-il-guinness-sei-nazioni-2026/ |titel=Italrugby, gli Azzurri convocati per il raduno di Verona verso il Guinness Sei Nazioni 2026 |publisher=[[Italiaanse Rugbyfederasie]] |date=21 Januarie 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(tre quarti)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Alessandro Fusco]] || [[Skrumskakel]] || [[Zebre]] || style="text-align:center" | 20 |- | [[Alessandro Garbisi]] || Skrumskakel || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 20 |- | [[Stephen Varney]] || Skrumskakel || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | 36 |- | [[Giacomo Da Re]] || [[Losskakel]] || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Paolo Garbisi]] || Losskakel || [[RC Toulon|Toulon]] || style="text-align:center" | 49 |- | [[Ignacio Brex]] || [[Senter]] || [[RC Toulon|Toulon]] || style="text-align:center" | 49 |- | [[Leonardo Marin]] || Senter || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 17 |- | [[Damiano Mazza]] || Senter || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Tommaso Menoncello]] || Senter || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 34 |- | [[Paolo Odogwu]] || Senter || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}7 |- | [[Monty Ioane]] || [[Vleuel]] || [[Lyon Olympique Universitaire|Lyon]] || style="text-align:center" | 42 |- | [[Louis Lynagh]] || Vleuel || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Edoardo Todaro]] || Vleuel || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Matt Gallagher]] || [[Heelagter]] || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Lorenzo Pani]] || Heelagter || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(avanti)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Tommaso Di Bartolomeo]] || [[Haker]] || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Pablo Dimcheff]] || Haker || [[Colomiers Rugby|Colomiers]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Giacomo Nicotera]] || Haker || [[Stade Français (Rugby Union)|Stade Français]] || style="text-align:center" | 36 |- | [[Simone Ferrari]] || [[Stut]] || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 69 |- | [[Danilo Fischetti]] || Stut || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | 58 |- | [[Muhamed Hasa]] || Stut || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Mirco Spagnolo]] || Stut || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Giosuè Zilocchi]] || Stut || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 25 |- | [[Niccolò Cannone]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 58 |- | [[Riccardo Favretto]] || Slot || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Federico Ruzza]] || Slot || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 67 |- | [[Andrea Zambonin]] || Slot || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | 14 |- | [[Lorenzo Cannone]] || [[Losvoorspeler]] || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 33 |- | [[Alessandro Izekor]] || Losvoorspeler || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Michele Lamaro]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Losvoorspeler || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 49 |- | [[Samuele Locatelli]] || Losvoorspeler || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[David Odiase]] || Losvoorspeler || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Manuel Zuliani]] || Losvoorspeler || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 38 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Sergio Parisse 2017.jpg|duimnael|upright|Sergio Parisse (2017)]] [[Lêer:Diego Dominguez Roma 2021.jpg|duimnael|upright|Diego Dominguez (2021)]] Twee voormalige Italiaanse spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Diego Dominguez]] || [[Losskakel]] || 2026 |- | [[Sergio Parisse]] || [[Agsteman]] || 2024 |} === Spelerstatistieke === [[Lêer:Mirco Bergamasco 2017.jpeg|duimnael|upright|Mirco Bergamasco (2017)]] [[Lêer:Tommaso Allan 2018 Roma.jpg|duimnael|upright|Tommaso Allan (2018)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Italië se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Maart 2026)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=20;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Sergio Parisse]] || 2002–2019 || 142 |- | {{0}}2 || [[Martin Castrogiovanni]] || 2002–2016 || 119 |- | {{0}}3 || [[Alessandro Zanni]] || 2005–2020 || 118 |- | {{0}}4 || [[Marco Bortolami]] || 2001–2015 || 112 |- | {{0}}5 || [[Leonardo Ghiraldini]] || 2006–2020 || 107 |- | {{0}}6 || [[Mauro Bergamasco]] || 1998–2015 || 106 |- | {{0}}7 || [[Andrea Lo Cicero]] || 2000–2013 || 103 |- | {{0}}8 || [[Alessandro Troncon]] || 1994–2007 || 102 |- | {{0}}9 || [[Andrea Masi]] || 2000–2015 || {{0}}95 |- | 10 || colspan=3 | Twee spelers met 89 toetswedstryde elk |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=20;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Sergio Parisse]] || 2008–2019 || 93 |- | {{0}}2 || [[Michele Lamaro]] * || 2020–2026 || 43 |- | {{0}}3 || [[Marco Bortolami]] || 2002–2014 || 39 |- | {{0}}4 || [[Massimo Giovanelli]] || 1992–1999 || 38 |- | {{0}}5 || [[Marco Bollesan]] || 1968–1975 || 37 |- | {{0}}6 || [[Massimo Cuttitta]] || 1993–1999 || 22 |- | {{0}}7 || [[Alessandro Troncon]] || 2000–2007 || 21 |- | {{0}}8 || [[Marzio Innocenti]] || 1985–1988 || 20 |- | {{0}}9 || [[Alessandro Moscardi]] || 2000–2002 || 19 |- | 10 || [[Ambrogio Bona]] || 1978–1981 || 18 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=20;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Diego Domínguez]] || 1991–2003 || 983 |- | {{0}}2 || [[Tommaso Allan]] * || 2013–2026 || 554 |- | {{0}}3 || [[Stefano Bettarello]] || 1979–1988 || 483 |- | {{0}}4 || [[Paolo Garbisi]] * || 2020–2026 || 298 |- | {{0}}5 || [[Luigi Troiani]] || 1985–1995 || 294 |- | {{0}}6 || [[Ramiro Pez]] || 2000–2007 || 260 |- | {{0}}7 || [[Mirco Bergamasco]] || 2002–2012 || 256 |- | {{0}}8 || [[Luciano Orquera]] || 2004–2015 || 154 |- | {{0}}9 || [[David Bortolussi]] || 2006–2008 || 153 |- | 10 || [[Carlo Canna]] || 2015–2021 || 152 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=20;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Marcello Cuttitta]] || 1987–1999 || 26 |- | {{0}}2 || [[Paolo Vaccari]] || 1991–2003 || 23 |- | {{0}}3 || [[Carlo Checchinato]] || 1990–2004 || 21 |- | {{0}}4 || [[Manrico Marchetto]] || 1972–1981 || 21 |- | {{0}}5 || [[Monty Ioane]] * || 2020–2026 || 19 |- | {{0}}6 || [[Alessandro Troncon]] || 1994–2007 || 19 |- | {{0}}7 || [[Mirco Bergamasco]] || 2002–2012 || 17 |- | {{0}}8 || [[Ange Capuozzo]] * || 2022–2026 || 17 |- | {{0}}9 || [[Serafino Ghizzoni]] || 1977–1987 || 17 |- | 10 || [[Massimo Mascioletti]] || 1977–1990 || 17 |} |} == Afrigters == [[Lêer:Pierre Villepreux (1971).jpg|duimnael|upright|Pierre Villepreux (1971)]] [[Lêer:Brad Johnstone.jpg|duimnael|upright|Brad Johnstone (2020)]] [[Lêer:Sir John Kirwan 2013.jpg|duimnael|upright|John Kirwan (2013)]] [[Lêer:Jacques Brunel.jpg|duimnael|upright|Jacques Brunel (2016)]] [[Lêer:Kieran-Crowley-09-05-23.jpg|duimnael|upright|Kieran Crowley (2009)]] [[Lêer:Gonzalo Quesada - US Oyonnax vs. Stade français, 30th August 2014.jpg|duimnael|upright|Gonzalo Quesada (2014)]] Italië het in 1929 vir die eerste keer ’n hoofafrigter benoem: Arnaldo Cortese en John Thomas. Die huidige Italiaanse hoofafrigter is Gonzalo Quesada, nadat hy in 2024 aangestel is. {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk !! % Gewen |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Arnaldo Cortese<br />{{vlagikoon|Engeland}} John Thomas || 1929– || 0 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Arturo Cameroni<br />{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi || 1930– || 100 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi || 1932–1934 || 75 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Frankryk}} Julien Saby || 1934–1935 || 100 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Julien Saby || 1935–1936 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Frankryk}} Michel Boucheron || 1936 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Frankryk}} Julien Saby || 1937 || 40 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi || 1938 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Italië|1861}} Giuseppe Sessa || 1938–1940 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Romano Bonifazi || 1940–1941 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Italië|1861}} Franco Chiaserotti || 1941–1942 || – |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Italië|1861}} Franco Chiaserotti || 1942 || 100 |- |{{vlagikoon|Italië}} Tommaso Fattori || 1947–1949 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië}} Giorgio Briasco<br />{{vlagikoon|Italië}} Antonio Radicini || 1949–1950 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië}} Romano Bonifazi || 1950 || – |- |{{vlagikoon|Italië}} Francesco Vinci || 1950 || – |- |{{vlagikoon|Italië}} Renzo Maffioli || 1950–1951 || – |- |{{vlagikoon|Italië}} Renzo Maffioli<br />{{vlagikoon|Frankryk}} Julien Saby || 1951–1954 || 66,7 |- |{{vlagikoon|Italië}} Piermarcello Farinelli<br />{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici<br />{{vlagikoon|Italië}} Umberto Silvestri || 1954–1956 || 62,5 |- |{{vlagikoon|Italië}} Giulio Fereoli<br />{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici<br />{{vlagikoon|Italië}} Umberto Silvestri || 1956–1957 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië}} Sergio Barilari<br />{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici<br />{{vlagikoon|Italië}} Umberto Silvestri || 1957–1958 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië}} Sergio Barilari<br />{{vlagikoon|Italië}} Mario Battaglini<br />{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici || 1958–1960 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië}} Sergio Barilari<br />{{vlagikoon|Italië}} Romano Bonifazi || 1960–1962 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici || 1962–1965 || 28,5 |- |{{vlagikoon|Italië}} Sergio Barilari<br />{{vlagikoon|Italië}} Mario Martone || 1965–1967 || 42,8 |- |{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici || 1967–1970 || 87,5 |- |{{vlagikoon|Italië}} Giordano Campice || 1970 || 100 |- |{{vlagikoon|Italië}} Sergio Barilari || 1970–1971 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië}} Guglielmo Geremia || 1971 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici || 1971–1972 || – |- |{{vlagikoon|Italië}} Umberto Levorato || 1972 || 25 |- |{{vlagikoon|Italië}} Gianni Villa || 1972–1975 || 30 |- |{{vlagikoon|Wallis}} Roy Bish || 1975–1977 || 53,3 |- |{{vlagikoon|Italië}} Isidoro Quaglio || 1977 || 50 |- |{{vlagikoon|Wallis}} Gwyn Evans || 1977–1978 || 20 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Pierre Villepreux || 1978–1981 || 41,6 |- |{{vlagikoon|Italië}} Paolo Paladini<br />{{vlagikoon|Italië}} Marco Pulli || 1981–1985 || 57,1 |- |{{vlagikoon|Italië}} Marco Bollesan || 1985–1988 || 36,8 |- |{{vlagikoon|Italië}} Loreto Cucchiarelli || 1988–1989 || 14,3 |- |{{vlagikoon|Italië}} Loreto Cucchiarelli<br />{{vlagikoon|Frankryk}} Bertrand Fourcade || 1989 || 50 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Bertrand Fourcade || 1990–1993 || 59,3 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Georges Coste || 1993–1999 || 39,6 |- |{{vlagikoon|Italië}} Massimo Mascioletti || 1999 || 40 |- |{{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Brad Johnstone || 1999–2002 || 18,5 |- |{{vlagikoon|Nieu-Seeland}} John Kirwan || 2002–2005 || 31,3 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Pierre Berbizier || 2005–2007 || 40 |- |{{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Nick Mallett]] || 2007–2011 || 21,4 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Jacques Brunel || 2011–2016 || 22,0 |- |{{vlagikoon|Ierland|rugby}} Conor O’Shea || 2016–2019 || 23,1 |- |{{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Franco Smith]] || 2019–2021 || 0 |- |{{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Kieran Crowley || 2021–2023 || 31,50 |- |{{vlagikoon|Argentinië}} Gonzalo Quesada || sedert 2024 || 42,31 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Italiaanse nasionale krieketspan]] * [[Italiaanse nasionale vrouerugbyspan]] * [[Italiaanse nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{it}} {{cite book |author=Francesco Volpe |title=Il rugby sottosopra – Grenoble 1997, quando l'Italia ribaltò la Francia e il mondo |publisher=Absolutely Free |year=2014 |isbn=978-8868580124}} * {{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1}} * {{it}} {{cite book |author=Fabrizio Zupo |title=Inseguendo il paradiso del rugby |publisher=Editrice Nutrimenti |year=2007 |isbn=88-88389-85-7}} * {{it}} {{cite book |author=Flavia Sferragatta |title=Le mete dell’allenatore. Prospettive di psicologia dello sport per l’allenatore di rugby |publisher=FrancoAngeli |year=2013 |isbn=88-204-3153-X}} * {{it}} {{cite book |authors=Gianluca Barca, Gian Franco Bellè |title=La sesta nazione. Ottant'anni di storia della Federazione Italiana Rugby |publisher=Grafiche Step editrice |location=Parma |year=2008}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Italy national rugby union team|Italiaanse nasionale rugbyspan}} * {{it}} [https://www.federugby.it/ Amptelike webwerf van die Italiaanse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/italy Italië by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/italy/ Italië op Planet Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Italië]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Europa]] 3me22zbgl3g3it4wrzhb45nl9cud4cp 2975127 2975124 2026-10-03T21:10:19Z SpesBona 2720 /* Begin van die Sesnasies-tydperk */ Jammer! 2975127 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Italiaanse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Italiaanse nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Italië | beeld = Kenteken van die Italiaanse nasionale rugbyspan.svg | unie = [[Italiaanse Rugbyfederasie]] (FIR) | bynaam = ''Gli Azzurri'' (“die [[Hemelblou]]es”) | embleem = Wapen van die Italiaanse Rugbyfederasie | kaptein = [[Michele Lamaro]] | afrigter = {{vlagikoon|Argentinië}} [[Gonzalo Quesada]] <small>(sedert 2024)</small> | stadion = [[Stadio Olimpico]], [[Rome]] | kapasiteit = 70&nbsp;634 | patroon_la1 = _Italy21h | patroon_b1 = _Italy21h | patroon_ra1 = _Italy21h | patroon_sh1 = _2021_rugby_italyh | patroon_so1 = | linkerarm1 = 2349B0 | liggaam1 = 2349B0 | regterarm1 = 2349B0 | broek1 = FFFFFF | kouse1 = 2349B0 | patroon_la2 = _Italy21a | patroon_b2 = _Italy21a | patroon_ra2 = _Italy21a | patroon_sh2 = _2021_rugby_italya | patroon_so2 = | linkerarm2 = 000066 | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = 000066 | broek2 = 2349B0 | kouse2 = FFFFFF | statistiek = Statistiek | toetse = [[Sergio Parisse]] (142)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=20;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | toppuntebehaler = [[Diego Dominguez]] (983)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=20;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Marcello Cuttitta]] (26)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=20;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | eerste = {{vlagikoon|Spanje|1785}} [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] 9–0 '''Italië''' {{vlagikoon|Italië|1861}}<br />([[Barcelona]], [[Spanje]]; 20 Mei 1929) | grootwen = {{ITAru}} 104–8 {{CZEru-r}}<br />(Viadana, [[Italië]]; 18 Mei 1994) | grootverloor = {{RSAru}} 101–0 {{ITAru-r}}<br />([[Durban]], [[Suid-Afrika]]; 19 Junie 1999) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Twee oorwinnings elk in [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]], [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]], [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]], [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] | url = | unieurl = www.federugby.it }} Die '''Italiaanse nasionale rugbyspan''' ([[Italiaans]]: ''Nazionale di rugby a 15 dell’Italia'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Italië]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Hulle staan ook bekend as ''gli Azzurri'' (Italiaans vir: “die [[Hemelblou]]es”). [[Savoiblou]] is die gewone kleur van die nasionale spanne wat Italië verteenwoordig, aangesien dit die tradisionele kleur van die [[Huis van Savoje]] was wat van 1860 tot 1946 oor die Koninkryk Italië regeer het. Rugby word in Italië deur die [[Italiaanse Rugbyfederasie]] (''Federazione Italiana Rugby'', FIR) geadministreer. Italië neem aan die jaarlikse [[Sesnasies-toernooi]] deel, saam met [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]], [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]], [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]], [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]]. Italië het sy eerste toetswedstryd in 1929 teen [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] gespeel. Italië was net soos [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] oor dekades heen een van die sterkste Europese spanne buite die destydse Vyfnasies. Hulle het tydens die [[Europese Rugbykampioenskap|Europese Nasiesbeker]] een titel ingepalm, nege keer as naaswenner en agt keer in die derde plek geëindig. Gedurende die 1990’s het die Italiaanse rugby ’n opswaai beleef, wat tot die aansluiting by die destydse Vyfnasies en hul uitbreiding tot die Sesnasies gelei het. Hulle het die een of ander prestasie behaal, maar nooit beter as die vierde plek gevaar nie. Italië se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi wat sedert 1987 beslis word. Sedert die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] het die span aan al nege toernooie deelgeneem, maar nog nie die uitklopfase gehaal nie. Die Italiaanse nasionale span het tot ’n konstante deelnemer ontwikkel. Sedert [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] het Italië tydens elke toernooi twee oorwinnings en twee nederlae aangeteken, genoeg om regstreeks vir die daaropvolgende toernooi te kwalifiseer. Italiaanse spelers dra tradisioneel blou [[Hemp|truie]], wit broeke en blou sokkies. Hul alternatiewe kleure bestaan uit ’n wit trui met blou broeke en wit sokkies. Italië se internasionale wedstryde word op verskeie plekke dwarsdeur die land gespeel; die [[Stadio Olimpico]] in [[Rome]] word tydens die Sesnasies-toernooi gebruik. Die beheerliggaam [[Wêreldrugby]] beskou Italië as ’n vlak-een rugbyland. Twee voormalige Italiaanse rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Die Italiaanse rugbyspan is tans (Maart 2026) tiende op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Italiaanse Rugbyfederasie}} [[Lêer:LocationPoRiver.PNG|duimnael|Die [[Povlakte]] in Noord-Italië word algemeen as die hartland van Italiaanse rugby beskou]] Die beheerliggaam vir rugby in Italië is die Italiaanse Rugbyfederasie (''Federazione Italiana Rugby'', FIR). Die FIR het in 1928<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.federugby.it/index.php?option=com_content&view=article&id=143&Itemid=668 |title=Federazione Italiana Rugby |publisher=[[Italiaanse Rugbyfederasie]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> uit die “Propagandakomitee” ontstaan en in 1987 ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref name="Wêreldrugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/italy |title=Italy |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens was die Italiaanse Rugbyfederasie in 1934 ’n stigterslid van die vastelandse beheerliggaam ''Fédération internationale de rugby amateur'' (FIRA; nou [[Rugby Europa]], RE).<ref name="rugbyfootballhistory">{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1930s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1930s |publisher=Rugby Football History |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die hoogste rugbyliga in Italië is die Campionato di Eccellenza, waaraan twaalf spanne deelneem. Van die spanne is veral uit die twee rugbyvestings [[Lombardye]] en [[Veneto]] afkomstig. Bo die nasionale kampioenskap word die internasionale liga [[Verenigde Rugbykampioenskap]] beslis, saam met spanne uit Ierland, Skotland, Suid-Afrika en Wallis, waaraan twee Italiaanse spanne ([[Benetton Rugby Treviso]] uit [[Treviso]] en [[Zebre]] uit [[Parma]]) deelneem. Bo die Verenigde Rugbykampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Engeland, Frankryk, Ierland, Ierland en Wallis die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugbyuitdagingsbeker beslis. Naas die amptelike nasionale span roep die FIR ook ander keurspanne byeen. ''Italia Emergenti'' (“Opkomende Italië”) is die tweede nasionale span van Italië. Net soos ander rugbylande beskik Italië oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/italy-u20/#latest |title=Italy U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120170027/https://www.sixnationsrugby.com/team/italy-u20/#latest |archive-date=20 November 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/u20 |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. == Geskiedenis == === Invoering van rugby in Italië === [[Lêer:Harpastum romain.jpg|duimnael|’n Romeinse muurskildery wat die antieke spel ''Harpastum'' toon]] [[Lêer:Calcio fiorentino 1688.jpg|duimnael|’n ''Calcio fiorentino''-spel op die Piazza Santa Croce te Florence in 1688]] Die oorspronklik uit [[Griekeland]] afkomstige en in die hele [[Romeinse Ryk]] beoefende spel ''Harpastum'' kan as ’n ver verwante, antieke voorloper van rugby beskou word. In berigte van historici en skrywers soos Athenaeus van Naucratis, [[Clemens van Alexandrië]], Iulius Pollux en [[Claudius Galenus]] word dit beskryf as ’n volkontaksport tussen twee spanne bestaande uit vyf tot twaalf spelers met die doel om op ’n reghoekige veld ’n bal agter die teenstander se doellyn te beweeg.<ref>{{en}} {{cite book |author=H. A. Harris |title=Sport in Greece and Rome |url=https://archive.org/details/sportingreecerom0000harr_z1a4 |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca |year=1972 |isbn=0-8014-0718-4 |pages=[https://archive.org/details/sportingreecerom0000harr_z1a4/page/86 86]–99}}</ref> Gedurende die [[Middeleeue]] het in Italië verskeie balsporte ontwikkel, wat nader verwant was aan rugby as aan [[sokker]], aangesien die balspel met die hande ’n sentrale kenmerk was. Die bekendste voorbeeld is die ''[[Calcio storico fiorentino]]'' wat uit die vroeë 16de eeu dateer en steeds in [[Florence]] gespeel word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://vault.si.com/vault/2008/08/04/balls-and-blood |title=Balls and Blood |publisher=Sports Illustrated |author=Jake Halpern |date=4 Augustus 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Britse seemanne, wat by die Genuese hawe aangedoen het, het rondom 1890 die in die [[Verenigde Koninkryk]] reeds gevestigde rugby aan Italië bekendgestel. Maar van die begin af is dit deur sokker oorskadu en was ’n nissport. Daar word vermoed dat die Britte aanvanklik veral onder mekaar verkeer het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |url=https://archive.org/details/rugby0000rich |publisher=Seven Oaks Ltd. |date=1997 |isbn=1-86200-013-1 |pages=[https://archive.org/details/rugby0000rich/page/68 68]}}</ref> Die eerste amptelike rugbywedstryd op Italiaanse bodem is op 2 April 1910 in [[Turyn]] tussen twee buitelandse klubs, die [[Parys]]e SCUF en die [[Genève|Geneefse]] RC Servette, beslis. Twee weke later is die eerste Italiaanse rugbyklub, RC Torino, gestig, maar hulle het ná slegs een wedstryd teen die sokkerklub FC Pro Vercelli hulself weer ontbind.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Gianluca Barca, Gian Franco Bellè |title=La sesta nazione. Ottant'anni di storia della Federazione Italiana Rugby |publisher=Grafiche Step editrice |location=Parma |year=2008 |pages=11}}</ref> ’n Jaar later het Stefano Bellandi, die bestuurder van die ''Teatro alla Scala'' in [[Milaan]], die beslissende impuls vir rugby se vestiging in Italië gelewer. Hy het, nadat hy ’n aantal jare in [[Frankryk]] deurgebring en die rugbysport leer ken het, na Italië teruggekeer en sy militêre diens gedoen. Saam met die hulp van ’n Franse vriend het hy ’n rugby-afdeling by die sportklub US Milanese gestig. Dit het op 2 April 1911 op die Arena Civica teen ’n span uit Voiron sy eerste wedstryd gespeel. Volgens ''La Gazzetta dello Sport'' was die toeskouers ten spyte van die 0–15-nederlaag opgewonde, waarna nog wedstryde gereël is.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=299–300}}</ref> Die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die ontwikkeling stopgesit. Ná die einde van die oorlog het Bellandi hom vir ’n herlewing van die Italiaanse rugbysport beywer en by die Milaanse ''Sport Club Italia'' ’n nuwe span saamgestel. Gevolglik is nog klubs gestig en middelgroot [[nywerheid]]sstede in die [[Povlakte]] soos Brescia, Parma, Rovigo en [[Treviso]] het in Italië se rugbyvestings ontwikkel (later het ook [[Rome]], [[Napels]] en L’Aquila gevolg). Op 26 Julie 1927 het Bellandi ’n “Propagandakomitee” gestig en die Franse joernalis Henri Desgrange, stigter van die [[Tour de France]], om ondersteuning gevra. Hy het gehelp om ’n aantal wedstryde van ’n nieamptelike Italiaanse keurspan teen verskeie Franse klubs te reël.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=303}}</ref> Enkele verteenwoordigers van die fascistiese Italiaanse regime het die propagandistiese waardes van die gewild wordende rugbysport raakgesien. Augusto Turati, sekretaris-generaal van die ''Partito Nazionale Fascista'' (PNF), het op 13 Mei 1928 die eerste wedstryd in die hoofstad gereël en die Stadio Nazionale del PNF beskikbaar gestel.<ref name="rav305">{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=305}}</ref> Enkele maande later, op 26 September, is uit die destydse Propagandakomitee die [[Italiaanse Rugbyfederasie]] (''Federazione Italiana Rugby'', FIR) gestig, wat vervolgens die eerste nasionale kampioenskap aangebied het.<ref name="coni">{{it}} {{cite web |url=https://www.coni.it/it/federazioni-sportive-nazionali/federazione-italiana-rugby-fir.html?view=minisito&layout=federazione |title=La storia della FIR |publisher=Comitato Olimpico Nazionale Italiano |date=2020 |accessdate=21 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121190415/https://www.coni.it/it/federazioni-sportive-nazionali/federazione-italiana-rugby-fir.html?view=minisito&layout=federazione |archive-date=21 Januarie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Die nasionale span se eerste jare === [[Lêer:Rugby Italia 1933.jpg|duimnael|Die Italiaanse nasionale rugbyspan in 1933]] [[Lêer:Rugby Italia 1942 Milano.jpg|duimnael|Die Italiaanse nasionale rugbyspan in 1942]] Die FIR het ook ’n amptelike nasionale span van stapel gestuur. Hul eerste toetswedstryd is op 29 Mei 1929 in [[Barcelona]] teen die eweneens debuterende [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] gehou. Voor ’n skare van 62&nbsp;000 op die Montjuicstadion en in teenwoordigheid van die Spaanse koning Alfons XIII<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.abc.es/archivo/periodicos/abc-madrid-19290521-49.html |title=España vence a Italia por nueve puntos a cero |publisher=ABC |date=29 Mei 1929 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> is hulle met 9–0 verslaan; die Spaanse span het uitsluitlik uit [[Katalane]] bestaan. ’n Jaar later het Italië wraak geneem en in Milaan hul eerste tuiswedstryd met 3–0 gewen.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=306}}</ref> Op 19 Oktober 1929 het die Olimpiese beheerliggaam ''Comitato Olimpico Nazionale Italiano'' (CONI) die FIR ná net een jaar se werk ontbind en die bestuur van die nasionale kampioenskap oorgeneem.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,5/articleid,1156_01_1929_0251_0005_24386420/anews,true/ |title=La soppressione della federazione di rugby |publisher=La Stampa |date=20 Oktober 1929 |accessdate=16 Maart 2026 |pages=5}}</ref> Die presiese rede is nie bekend nie, maar daar word vermoed dat die fascistiese regime die kulturele verskynsel rugby toenemend met misnoë bekyk het, aangesien dit van ’n Britse oorsprong was. Die onderdrukking van rugby het gepaard gegaan met pogings om ’n nuwe balsport, ''Volata'' genoem, af te dwing, wat volgens bewerings ’n nasaat van die Romeinse Harpastum was.<ref name="rav305" /> Volata het nie gewildheid verwerf nie, waarvolgens CONI die rugbybeheerligaam in Oktober 1932 herstig het, aanvanklik onder die Italiaaniseerde naam ''Federazione Italiana della Palla Ovale'' (“Italiaanse Ovaalbalbeheerliggaam”).<ref>{{it}} {{cite web |url=http://dlib.coninet.it/bookreader.php?&c=1&f=1023&p=4#page/4/mode/2up |title=La soppressione della federazione di rugby |publisher=Il Littoriale |date=12 Oktober 1932 |accessdate=16 Maart 2026 |pages=5}}</ref> In die daaropvolgende jaar het die beheerliggaam onder die amper oorspronklike naam ''Federazione Italiana Rugbi'' verkeer (van 1946 af is rugby weer met ’n y geskryf).<ref name="coni" /> As gevolg van beheerliggaamsgeskille het die nasionale span drie jaar lank onaktief gebly, maar van 1933 af teen die destydse sterkste spanne van die vastelandse Europa te staan gekom. Die lede van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) het egter oorwegend onder mekaar verkeer. Die [[Franse nasionale rugbyspan]] was tot in 1983 die enigste wêreldklasspan buite die IRVR en tot in 1988 die enigste van die destydse Vyfnasies wat amptelike toetswedstryde teen Italië gespeel het. Tydens die [[Europese Rugbykampioenskap|Europese Nasiesbeker]] is op 17 Oktober 1937 in Parys die eerste wedstryd tussen albei spanne gereël en het in ’n 5–43-nederlaag vir die Italianers geëindig. Die ''Fédération internationale de rugby amateur'' (FIRA; nou [[Rugby Europa]], RE) was verantwoordelik vir die reël van die Europese Nasiesbeker. Dié alternatiewe internasionale beheerliggaam is in 1934 op inisiatief van Frankryk gestig, nadat hulle uit die Vyfnasies geskop is. Die FIR was een van die stigterslede.<ref name="rugbyfootballhistory" /> Aan die begin van die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die spelbedryf in Italië amper sonder inperkings voortgesit. Die nasionale kampioenskap is tot in 1943 beslis, terwyl die nasionale span tussen 1940 en 1942 twee toetswedstryde teen Roemenië en een teen Nazi-Duitsland gespeel het. Die Fasciste, wat die rugbysport weens sy Britse herkoms aanvanklik verwerp en wou verdring het, het dit nou heeltemal ondersteun en as ’n voorbeeld van kameraadskap en veggees bevorder. Die PNF se partysekretaris Achille Starace het rugby beskryf as ’n “vegkuns wat deur die fascistiese jeug beoefen en wyd versprei moet word”. Die verdere verspreiding se belemmering ná die Tweede Wêreldoorlog word aan die politisering toegeskryf. Vir ’n tyd lank is rugby as ’n “fascistiese sportsoort” beskou. Die teenwoordigheid van die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerdes]] wat van 1943 af rugbywedstryde teen mekaar gereël het, kon die siening slegs ’n bietjie verander.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=310}}</ref> === Stagnasie en tydelike agteruitgang === [[Lêer:Rugby Italia Francia J Prat e Rosi.png|duimnael|Frankryk teen Italië in Rome, 1954]] [[Lêer:Rugby union Italy team June 1973.jpg|duimnael|Die Italiaanse nasionale rugbyspan voor hul Suid-Afrikaanse toer in 1973]] In 1946 het die FIR die nasionale kampioenskap hervat, terwyl die nasionale span eers van Maart 1948 af weer toetswedstryde kon speel. Die nasionale span is sedert sy begin deur ’n nasionale afrigter bestuur (in teenstelling met die Vyfnasies se spanne wat deur die spankaptein bestuur is), maar van die nasionale afrigters is so gereeld verander, dat net min kontinuïteit of ’n verbetering in die tegniese vaardighede kon plaasvind. Op die Europese vasteland het ’n soort driedeling ontstaan: Op die allesoorheersende Frankryk het met ietwat afstand Italië gevolg, wat op sy beurt al die ander nasionale spanne oorheers het. Byvoorbeeld het die ''Azzurri'' gedurende die 1950’s elke toetswedstryd teen Duitsland, Roemenië, Spanje en [[Tsjeggiese nasionale rugbyspan|Tsjeggo-Slowakye]] gewen, maar hulle het elke wedstryd teen Frankryk verloor – soms swak. Die beheerliggaam se bestuurders was bewus daarvan dat die Italiaanse rugby net in wedywering met die toonaangewende lande kon ontwikkel. In 1956 en 1958 het nieamptelike toere deur [[Wallis]], [[Engeland]] en [[Ierland]] plaasgevind, waartydens die nasionale span teen drie klubs elk te staan gekom het. Die 1960’s het min vordering gesien, afgesien van Roemenië se opkoms en hul wedywering om die tweede plek tydens die Europese Nasiesbeker. Die Roemene was self in staat om die een of ander keer Frankryk te klop, wat die Italianers eers enkele dekades later kon vermag. Op 14 April 1963 was die Italianers op die punt om Frankryk se oorheersing te beëindig: In [[Grenoble]] het hulle tot in die doodsnikke met 12–6 voorgeloop, maar Frankryk het twee drieë gedruk en dié wedstryd met 14–12 gewen.<ref>{{fr}} {{cite web |author=Robert Duthen |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/1963/04/16/une-pale-et-miraculeuse-victoire-du-quinze-de-france-sur-l-equipe-d-italie_2205825_1819218.html#CtpTsf5kVb7XWqr4.99 |title=Une pâle et miraculeuse victoire du Quinze de France sur l'équipe d'Italie |publisher=[[Le Monde]] |date=16 April 1963 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Baie het dié naelskraapse nederlaag as die begin van ’n verwagte, volhoubare vordering beskou, wat egter nie plaasgevind het nie. In 1965 het die FIRA die Europese Nasiesbeker hervorm en in verskeie vlakke verdeel. Italië het van 1965/66 af aan die toernooi se eerste afdeling deelgeneem en soos altyd as naaswenner ná Frankryk geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1965%2F66 |title=1965/66 FIRA Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die daaropvolgende toernooi in 1966/67 het Italië egter ’n agteruitgang beleef: Ná ’n naelskraapse oorwinning oor Portugal en twee swak nederlae teen Frankryk en Roemenië het Italië vir die eerste keer slegs die derde plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1966%2F67 |title=1966/67 FIRA Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gevolglik het die [[Franse Rugbyfederasie]] daarop besluit om vir wedstryde teen Italië slegs ’n tweede span pleks van die nasionale span te laat uitdraf. Die volgende amptelike toetswedstryd tussen albei lande sou eers drie dekades later volg. Italië het homself aan die Europese Nasiesbeker 1967/68 onttrek en is na die tweede afdeling gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1967%2F68 |title=1967/68 FIRA Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die daaropvolgende Europese Nasiesbeker 1968/69 het die Italianers al die mededingers oorheers en regstreekse promosie behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/144?Stagione=1968%2F69 |title=1968/69 FIRA Nations Cup – Division 2 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die beheerliggaam het tot die gevolgtrekking gekom dat die nasionale span ook buite Europa ondervinding moes versamel. In Mei 1970 het die ''Azzurri'' hul eerste amptelike toer buite Europa aangepak. Hulle het na [[Madagaskar]] getoer en twee toetswedstryde gespeel wat in naelskraapse oorwinnings geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/208 |title=1970 Italy tour to Madagascar |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná nederlae teen Frankryk, Marokko en Roemenië is Italië in 1971 weer na die tweede afdeling gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1970%2F71 |title=1970/71 FIRA Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende Junie en Julie 1973 het die ''Azzurri'', met die voormalige Springbokstut Amos Du Plooey, weer ’n toer na [[Suider-Afrika]] onderneem. Hulle het teen ’n aantal Suid-Afrikaanse keurspanne en [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Rhodesië]] te staan gekom. Laasgenoemde wedstryd se status as ’n toetswedstryd is omstrede, aangesien dié land se onafhanklikheid destyds nie erken is nie.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Paolo Pacitti, Francesco Volpe |title=Rugby 2018 |publisher=Grafica Zesi |location=Rome |date=2017 |isbn=978-0-244-93148-3 |pages=203–204}}</ref> Italië se enigste oorwinning was teen die [[Luiperds]], die nieamptelike nasionale span van die [[bruin mense]]. Ten spyte van agt nederlae is dié toer as ’n mylpaal beskou, aangesien Italië homself aan die algemene publiek van ’n land in die [[Suidelike Halfrond]] kon vertoon.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.solorugby.org/dondi-saluta-gli-azzurri-del--73-.htm |title=Dondi saluta gli azzurri del '73 |publisher=solorugby.com |date=13 Maart 2008 |accessdate=21 Augustus 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821223027/http://www.solorugby.org/dondi-saluta-gli-azzurri-del--73-.htm |archive-date=21 Augustus 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Stadige toenadering === [[Lêer:Italy Rugby ITA - FRA 1975.jpg|duimnael|’n Groepfoto van die Italiaanse nasionale rugbyspan voor hul wedstryd teen Frankryk in 1975]] [[Lêer:Italy v argentina rugby.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Italië en Argentinië in 1978, ''El grafico'']] [[Lêer:AllblacksItalia1980.jpg|duimnael|Italië teen die Junior All Blacks in 1980]] Ná drie toernooie in die tweede afdeling is Italië vir die 1974/75-seisoen weer na die Europese Nasiesbeker se eerste afdeling gepromoveer en het hulleself in dié afdeling gevestig. Onder andere het hulle ’n 3–3-gelykop weg teen die latere kampioen Roemenië aangeteken, wat enkele maande vroeër Frankryk verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1974%2F75 |title=1974/75 FIRA Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1974 en 1975 het twee kort toere na Groot-Brittanje gevolg, waartydens hulle county-keurspanne en die Engelse nasionale o/23-span ontmoet het.<ref name="storia379">{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=379}}</ref> Ná hul tweede plek tydens die Europese Nasiesbeker 1975/76, danksy ’n 13–12-tuisoorwinning oor Roemenië,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1975%2F76 |title=1975/76 FIRA Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> het op 4 November 1976 in Milaan hul eerste wedstryd teen die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] gevolg. Dié wedstryd was nie ’n amptelike toetswedstryd nie en het in ’n naelskraapse 15–16-nederlaag geëindig wat tot nuwe hoop op ’n verdere ontwikkeling gelei het.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/action,viewer/Itemid,3/page,0019/articleid,1104_01_1976_0243_0019_15964154/ |title=I rugbisti azzurri perdono per un punto |publisher=La Stampa |date=5 November 1976 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hul afsluiting van die Europese Nasiesbeker 1976/77 in die vierde plek het die verhoogde verwagtinge egter weer gedemp. Onder andere het die ''Azzurri'' op 1 Mei 1977 weg teen Roemenië met 0–69 verloor, gelyk aan hul ergste nederlaag in dié tyd.<ref>{{ro}} {{cite web |url=https://www.rugby.ro/palmares-romania-a-invins-italia-si-cu-69-0-12410.html |title=Palmares: Romania a invins Italia si cu 69-0! |publisher=rugby.ro |date=10 September 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Destyds het die Italiaanse klubs teen einde van ’n hoër spelkwaliteit buitelandse spelers (John Kirwan, [[Naas Botha]], David Campese, Michael Lynagh) en afrigters (Julien Saby, Roy Bish, Greenwood, [[Nelie Smith]]) in diens begin neem. Van hulle was veral [[Suid-Afrika]]ners, Australiërs en [[Nieu-Seeland]]ers, waarvan sommige van ’n Italiaanse herkoms was. Op 24 Oktober 1978 is in Rovigo die eerste wedstryd teen die Argentynse [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] gereël, wat Italië onverwags met 19–6 gewen het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1979–80 |publisher=Queen Anne Press |location=Royal Tunbridge Wells |year=1979 |isbn=0-354-09087-9 |pages=47–51}}</ref> Ander destydse noemenswaardige prestasies was ’n 6–6-gelykop teen die Engelse o/23-span op 16 Mei in Brescia en ’n bemoedigende 12–18-nederlaag op 28 November 1979 in Rovigo teen die oënskynlik oorweldigende Nieu-Seelandse [[All Blacks]] (dié wedstryd was egter geen toetswedstryd nie).<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/action,viewer/Itemid,3/page,0036/articleid,1461_02_1979_0317_0036_20755696/ |title=L’Italia fa vedere nero agli “All Black” |publisher=La Stampa |author=Cristiano Chiavegato |date=29 November 1979 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1980 het die ''Azzurri'' ’n toer na [[Oseanië]] onderneem en onder andere twee toetswedstryde teen [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] en die Cookeilande gespeel, maar hulle is in albei wedstryde verslaan.<ref name="storia379" /> Hulle het in 1981 nog ’n toer sonder toetswedstryd na Australië onderneem, wat met sewe oorwinnings in nege wedstryde baie suksesvol was.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/357 |title=1981 Italy tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Europese Nasiesbeker 1981/82 het Italië vir die eerste keer in ses jaar weer in die tweede plek geëindig, met hul enigste nederlaag soos gewoonlik teen die Franse reserwespan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1981%2F82 |title=1981/82 FIRA Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die daaropvolgende toernooi 1982/83 het die ''Azzurri'' vir die eerste keer voor hul Franse mededingers geëindig; ná ’n wegnederlaag teen Roemenië het hulle egter weer die tweede plek beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1982%2F83 |title=1982/83 FIRA Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die vroeë 1980’s het die Italiaanse rugby een van sy suksesvolste tydperk gedurende die afgelope vyf dekades beleef, wat deur die IRVR se lede in ’n toenemende mate erken is. Gedurende [[herfs]] 1983 het die Wallabies deur Europa getoer en die eerste van die “groot” rugbylande geword om teen die ''Azzurri'' ’n toetswedstryd te speel, wat op 23 Oktober in Rovigo beslis is. Italië het met 7–29 verloor, maar dié wedstryd is as ’n eerste stap beskou op pad na die wêreld se beste spanne.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=223}}</ref> Gedurende die 1980’s was tydens die Europese Nasiesbekers nie net Frankryk en Roemenië ernstige mededingers nie, maar ook die [[Russiese nasionale rugbyspan|Sowjetunie]], waardeur die Italianers die een of ander keer slegs die derde of selfs vierde plek behaal het. Gedurende [[somer]] 1983 het Italië vir die eerste keer na [[Noord-Amerika]] getoer, waartydens hulle ook twee toetswedstryde teen [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] gespeel het. Terwyl die eerste in ’n verrassende nederlaag geëindig het, het hulle in die tweede ’n maklike oorwinning aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/387 |title=1983 Italy tour to North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende somer 1985 het die ''Azzurri'' weer na Suider-Afrika getoer. Hulle het in twee toetswedstryde teen Zimbabwe (die voormalige Rhodesië) te staan gekom en albei gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/423 |title=1985 Italy tour to Zimbabwe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Mei 1986 het die Italianers ’n noemenswaardige prestasie behaal, toe hulle teen die Engelse nasionale o/23-span met 15–15-gelykop gespeel het. Daarna het hulle na Australië getoer en onder andere ’n toetswedstryd teen die Wallabies gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/434 |title=1986 Italy tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Eerste rugbywêreldbekertoernooie en verdere toenadering === In Mei 1985 het die IRVR op die invoering van die [[Rugbywêreldbeker]] besluit. Die nuwe toernooi sou oorspronklik vir die volle lede voorbehou wees, maar die president van die Franse beheerliggaam, Albert Ferrasse (wat ook as FIRA se president gedien het), het vir sy toestemming vereis dat ook nielede kon deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gevolglik is onder andere Italië vir deelname genooi; daarmee gepaard gegaan het die Italiaanse beheerliggaam se aansluiting by die voorheen redelik eksklusiewe IRVR.<ref name="Wêreldrugby" /> In die openingswedstryd van die [[Rugbywêreldbeker 1987|eerste toernooi in 1987]] het die ''Azzurri'' teen die medegasheer Nieu-Seeland te staan gekom; die All Blacks het die wedstryd heeltemal oorheers en aan hulle ’n 6–70-nederaag toegedien. Daarop het nog ’n nederlaag teen Argentinië en ’n naelskraapse oorwinning oor Fidji gevolg. Ondanks sy oorwinning het Italië die kwarteindrondte misgeloop, aangesien die aantal gedrukte drieë beslissend was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1987 het die nasionale speler Stefano Bettarello as destyds eerste Italianer ’n uitnodiging vir die tradisieryke keurspan [[Britse Barbarians|Barbarians]] ontvang. Saam met die aansluiting van die FIR by die IRVR dieselfde jaar is dit as ’n duidelike kenteken beskou vir die erkenning wat Italië intussen in die hoogste Britse rugbykringe geniet het.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1987/03/25/bettarello-convocato-tra-barbarians.html |title=Bettarello convocato tra i Barbarians |publisher=La Repubblica |date=25 Maart 1987 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{it}} {{cite web |url=http://archiviostorico.corriere.it/2003/maggio/25/Barbarians_leggenda_del_rugby_torna_co_0_030525150.shtml |title=Barbarians, la leggenda del rugby torna in meta |publisher=Corriere della Sera |author=Valerio Vecchiarelli |date=25 Maart 1987 |accessdate=25 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151025202010/http://archiviostorico.corriere.it/2003/maggio/25/Barbarians_leggenda_del_rugby_torna_co_0_030525150.shtml |archive-date=25 Oktober 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens ’n kort toer het hulle op 31 Desember 1988 vir die eerste keer teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] te staan gekom. Dié wedstryd in [[Dublin]], wat hulle met 15–31 verloor het, was die eerste toetswedstryd teen een van die “Tuisnasies” van die [[Britse Eilande]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/480 |title=1988/89 Italy tour to Ireland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Junie 1989 het hulle na Argentinië getoer, maar dit het met ’n nederlaag in die toetswedstryd teen die Poemas geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/487 |title=1989 Italy tour to Argentina |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Twee jaar later het weer ’n toer na Suider-Afrika gevolg, waartydens hulle twee toetswedstryde teen die pas onafhanklike [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] gespeel het, maar in albei verslaan is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1990–91 |url=https://archive.org/details/rothmansrugbyuni0000step |publisher=Queen Anne Press |location=Royal Tunbridge Wells |date=1991 |isbn=0-356-19162-1}}</ref> Die Namibië-toer het as ’n voorbereiding op die [[Rugbywêreldbeker 1991]] gedien. In hul eerste groepwedstryd het die ''Azurri'' die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] verslaan, gevolg deur ’n nederlaag in hul eerste ontmoeting met [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]]. Soos verwag het hulle teen Nieu-Seeland die vordering tot die kwarteindrondte misgeloop, maar die naelskraapse 21–31-nederlaag was meer as agbaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Italië het in die vroeë 1990’s gedurende die Europese Nasiesbeker hul afstand teenoor Frankryk stadigaan verminder. Onder andere het hulle tydens die Europese Nasiesbeker 1990/92 ná byna ’n dekade weer in die tweede plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1990%2F92 |titel=1990–92 FIRA Trophy |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nog suksesvoller was die toernooi van 1992 tot 1994. Op 11 November 1993 het die Italianers ’n noemenswaardige prestasie behaal, toe hulle in Treviso die Franse reserwespan met 16–9 verslaan het. Ná ’n nederlaag teen Roemenië in die laaste wedstryd het hulle die titel weereens misgeloop, maar net weens hul swakker punteverskil.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/compseasons/39?Stagione=1992%2F94 |titel=1992–94 FIRA Trophy |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende somer 1994 het hulle weer na Australië getoer, waar hulle twee toetswedstryde teen die Wallabies gespeel het. Die ''Azzurri'' is in albei wedstryde verslaan, maar net naelskraap.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/591 |title=1994 Italy tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 12 Oktober dieselfde jaar het hulle tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering vir die eerste keer teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] te staan gekom en is weer naelskraap geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/compseasons/174?Stagione=1995 |title=1995 Rugby World Cup – European qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die vordering, wat hulle tydens wedstryde teen teenstaanders van ’n hoër vlak gemaak het, was voor die hand liggend: Op 6 Mei 1995 het Italië in Treviso teen Ierland te staan gekom en met 22–12 gewen, dit was hul eerste oorwinning oor een van die Britse Eilande se spanne.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1995/05/07/italrugby-batte-irlanda.html?ref=search |title=Italrugby batte l’Irlanda |publisher=La Repubblica |date=7 Mei 1995 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in [[Suid-Afrika]] het Italië sy eerste groepwedstryd teen [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] met 18–42 swak verloor. Teen Engeland was die ''Azzurri'' op die punt van ’n oorwinning, maar hulle het met 20–27 verloor en die kwarteindrondte opnuut misgeloop. In die laaste groepwedstryd het hulle Argentinië met 31–25 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Professionalisering en aansluiting by die Sesnasies === In Augustus 1995 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) al die beperkinge rakende die spelers se betaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui. Die instelling van ooreenstemmende strukture op klubvlak het in Italië ’n aantal jare geneem, waarvolgens baie spelers na die finansieel sterk spanne in Frankryk of Engeland oorgeskakel het. Terwyl hul toenadering aan die beste Europese spanne stadig maar seker plaasgevind het, was hul kwaliteitsverskil teenoor die [[Suidelike Halfrond]] se spanne steeds groot. Onder andere het die All Blacks in Oktober 1995 in [[Bologna]] met 70–6 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/620 |title=1995 New Zealand tour to Italy and France |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Twee weke later het die destydse wêreldkampioen, die Suid-Afrikaanse [[Springbokke]], vir die eerste keer ’n toetswedstryd teen die Italianers gespeel en met 40–21 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/622 |title=1995 South Africa tour to Italy and England |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1996 het wedstryde teen Wallis, Australië, Engeland en vir die eerste keer [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] gevolg, wat almal verlore gegaan het, maar deels net naelskraap. Destyds was Engeland op die punt om uit die Vyfnasies geskors en met Italië vervang te word, nadat die [[Engelse Rugbyvoetbalunie]] sonder afspraak met die ander beheerliggame ’n eksklusiewe verdrag met British Sky Broadcasting gesluit het. Ná onderhandelinge agter geslote deure het dit egter nie gebeur nie, maar die Italiaanse beheerliggaam het nou die doelwit gehad om by dié eksklusiewe groep aan te sluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby-union-five-nations-threat-to-england-1074370.html |title=Rugby Union: Five Nations threat to England |publisher=[[The Independent]] |authors=Chris Rea, Paul Trow |date=17 Januarie 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=361}}</ref> In 1997 het die ''Azzurri'' twee oorwinnings oor Ierland aangeteken: op 4 Januarie weg in [[Dublin]] met 37–29 en op 20 Desember met 37–22 tuis in [[Bologna]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby-world-cup-2019/2011/0929/285413-rwc_blog_italy_ireland_oshea/ |title=RWC Blog: Italy's Golden Era against Ireland |publisher=RTÉ |date=29 September 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tussen dié twee wedstryde het hulle nog ’n prestasie behaal en vir die eerste keer die Europese Nasiesbeker gewen. Veral hul 40–32-wegoorwinning oor Frankryk in [[Grenoble]] op 22 Maart was deurslaggewend; dit was Italië se eerste oorwinning oor Frankryk in ’n amptelike toetswedstryd.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=363}}</ref> Dit was selfs opmerkliker, aangesien Frankryk ’n week vroeër die Vyfnasies 1997 met ’n [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slam]] beklink het.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/marzo/23/Storica_meta_Italia_insegna_rugby_co_0_97032313300.shtml |title=Storica meta, l'Italia insegna rugby ai francesi |publisher=Corriere della Sera |date=23 Maart 1997 |accessdate=18 Februarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090218150136/http://archiviostorico.corriere.it/1997/marzo/23/Storica_meta_Italia_insegna_rugby_co_0_97032313300.shtml |archive-date=18 Februarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit sou egter hul enigste titel tydens die Europese Nasiesbeker bly, nadat beide die Italianers en die Franse hulle aan dié toernooi onttrek het, omdat die kwaliteitsverskil teenoor die ander deelnemende spanne te groot geword het en albei beheerliggame nie meer belanggestel het nie. Op 16 Januarie 1998 het die Vyfnasieskomitee daarop besluit om Italië van 2000 af aan die gesogte toernooi te laat deelneem, waarmee dit die Sesnasies geword het.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.corriere.it/sport/cards/rugby-20-anni-fa-italia-fu-invitata-sei-nazioni-percorso-azzurro-torneo/grandi-aspettative-ma_principale.shtml |title=Rugby, 20 anni fa l'Italia fu invitata al Sei Nazioni. Il percorso azzurro nel torneo |publisher=Corriere della Sera |author=Fiorenzo Radogna |date=16 Januarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Agt dae later het hul eerste oorwinning oor Skotland gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/50294.stm |title=Scots lose out to spirited Italy |publisher=[[BBC]] |date=24 Januarie 1998 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]]-kwalifisering dieselfde jaar het Italië in Huddersfield teen Engeland naelskraap met 15–23 verloor, maar hulle het aangevoer dat ’n drie van Alessandro Troncon nie deur die skeidsregter toegeken is nie. Omdat die Italianers net voorheen [[Nederlandse nasionale rugbyspan|Nederland]] met 60 punte verskil verslaan het, het hulle vir die toernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.love-rugby.com/rugby-memorabilia/rugby-Programmes/England-Italy-1998-rugby-Programmes-3407.php |title=England v Italy Rugby Programme 1998 – 1998 England Italy Rugby Programme |publisher=love-rugby.com |work=Mediaclan 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Italië het met wedstryde teen spanne van ’n hoër vlak voorberei, maar verskeie geskille tussen beheerliggaam, afrigter en spelers het die toer na Suid-Afrika in Junie 1999 oorskadu. Nadat die klubs geweier het om die benodigde spelers beskikbaar te stel, het ’n heeltemal onervare span vertrek. Die 0–101-nederlaag in [[Durban]] in die eerste van twee toetswedstryde teen die Springbokke was die ergste nederlaag in dié tyd vir die ''Azzurri''.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=365}}</ref> Tydens die Rugbywêreldbeker 1999 is Italië vir die derde agtereenvolgende keer in dieselfde groep met Nieu-Seeland geloot, saam met Engeland en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]]. Soos verwag is die ''Azzurri'' deur die All Blacks en Engeland maklik verslaan. Maar hulle is ook deur Tonga, teen wie hulle vir die eerste keer te staan gekom het, met 28–25 verslaan, waardeur Italië slegs die laaste plek behaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Begin van die Sesnasies-tydperk === [[Lêer:Italie Portugal 19-09-07 (8).jpg|duimnael|Italië teen Portugal tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] [[Lêer:camerapics file 2 the rugby game.jpg|duimnael|Italië teen die All Blacks op die uitverkope Giuseppe Meazza-stadion voor ’n skare van 80&nbsp;000, November 2009]] Italië het in 2000 uiteindelik by die Sesnasies-toernooi aangesluit, maar sy aansluiting het met die aftrede van ’n aantal van sy beste spelers saamgeval.<ref name="SNHistory">{{en}} {{cite web| url=http://www.rugbyfootballhistory.com/6nations.htm#1999 |title=6 Nations History |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die voormalige Nieu-Seelandse nasionale speler Brad Johnstone het die Italiaanse span tydens hul eerste deelname aan die Sesnasies afgerig. In hul eerste wedstryd op die hoogste Europese vlak op 5 Februarie 2000 in Rome het hulle die Skotte (die wenners van die Vyfnasies 1999) oorheers en met 34–20 geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/six_nations/631993.stm |title=Scots destroyed in Italian debut |publisher=[[BBC]] |date=5 Februarie 2000 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarna het hulle teen die ander spanne egter nie beïndruk nie en ná vier agtereenvolgende nederlae in die laaste plek geëindig. Tydens die toernooie in 2001 en 2002 het hulle nie ’n oorwinning aangeteken nie en net met die “houtlepel” weggestap. Johnstone het probeer om aan ’n in die Franse kunsryke spelstyl spelende span ’n soort Angel-Saksiese dissipline oor te dra.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=374}}</ref><ref>{{it}} {{cite web |url=http://archiviostorico.corriere.it/2000/novembre/22/Johnstone_Italia_impara_dagli_All_co_0_0011228276.shtml |title=Johnstone: «Italia, impara dagli All Blacks» |publisher=Corriere della Sera |date=22 November 2000 |accessdate=16 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016192907/http://archiviostorico.corriere.it/2000/novembre/22/Johnstone_Italia_impara_dagli_All_co_0_0011228276.shtml |archive-date=16 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die voormalige Italiaanse nasionale speler en destydse president van die beheerliggaam, Marco Bollesan, het die afrigter se werk gekritiseer. Hulle het glo oor ’n mededingende span beskik, maar dit was om tegniese, karakterlike en sielkundige redes nie in staat om van hul beste eienskappe te vertoon nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://archiviostorico.corriere.it/2001/aprile/11/Bollesan_Sei_Nazioni_Gli_errori_co_0_0104114418.shtml |title=Bollesan e il Sei Nazioni «Gli errori di Johnstone hanno rovinato la festa» |publisher=Corriere della Sera |date=11 April 2001 |accessdate=16 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816081541/http://archiviostorico.corriere.it/2001/aprile/11/Bollesan_Sei_Nazioni_Gli_errori_co_0_0104114418.shtml |archive-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende herfs 2001 het hy nog ’n Nieu-Seelander, John Kirwan, ter ondersteuning aangestel, wat van die Sesnasies 2002 af die leisels oorgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2002/apr/27/rugbyunion.ianmalin1 |title=Kirwan just the job for Italy |publisher=[[The Guardian]] |author=Ian Malin |date=27 April 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Onder Kirwan het die span met twee oorwinnings oor Spanje en Roemenië maklik vir die [[Rugbywêreldbeker 2003]] gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/compseasons/174?Stagione=2003 |title=2003 Rugby World Cup – European qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarna het hulle hul eerste wedstryd tydens die Sesnasies 2003 teen Wallis gewen en gevolglik vir die eerste keer die laaste plek vermy.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/news/how-many-times-have-wales-lost-to-italy-in-the-six-nations-152115 |title=How many times have Wales lost to Italy in the Six Nations? |publisher=Rugby World |author=Josh Graham |date=9 Maart 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Rugbywêreldbeker 2003 in Australië is Italië soos verwag deur Nieu-Seeland verslaan. Ná twee oorwinnings oor Kanada en Tonga het hulle die realistiese kans gehad om die kwarteindrondte te haal, maar ná ’n 15–27-nederlaag in hul laaste wedstryd teen Wallis is hulle uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2004 het die Italianers weer die Skotte verslaan en voor hulle in die tabel geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/countries/italy/here-is-every-match-italy-have-won-in-the-mens-six-nations-173043 |title=Here is every match Italy have won in the Men’s Six Nations |publisher=Rugby World |author=Sarah Rendell |date=18 Desember 2024 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Soos in die jare tevore het hulle egter meer nederlae gely as oorwinnings aangeteken. Dit was ook van toepassing vir glo swakker teenstanders soos die Roemene, teen wie hulle tydens die 2004-midjaarrugbytoetsreeks verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theage.com.au/sport/rugby-union/romania-in-surprise-win-over-italy-20040627-gdy4m4.html |title=Romania in surprise win over Italy |publisher=The Age |date=27 Junie 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nadat die ''Azzurri'' die Sesnasies 2005 weer sonder ’n oorwinning afgesluit en in die laaste plek geëindig het, is John Kirwan met die Fransman Pierre Berbizier vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishexaminer.com/sport/rugby/arid-30198864.html |title=Berbizier named as new Azzurri boss |publisher=Irish Examiner |date=19 April 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Onder die nuwe hoofafrigter het die ''Azzurri'' tydens die 2005-midjaarrugbytoetsreeks ’n groot prestasie behaal, toe hulle tydens hul Argentinië-toer ’n toetswedstryd teen die Poemas met 30–29 gewen het. Dit was nie net hul eerste wegoorwinning oor dié teenstander nie,<ref>{{it}} {{cite web |url=https://archiviostorico.gazzetta.it/2005/giugno/19/Italia_spettacolo_Argentina_battuta_con_ga_10_0506196592.shtml |title=Italia spettacolo: Argentina battuta con tre mete |publisher=La Gazzetta dello Sport |date=19 Junie 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> maar ook die enigste oorwinning van ’n span uit die Noordelike Halfrond in die Suidelike Halfrond gedurende dié jaar. Tydens die Sesnasies 2006 het die Italianers weg teen Wallis met 18–18 gelykop geëindig, maar weereens nie beter as die laaste plek gevaar nie. Nogtans het hulle in die wedstryd teen Frankryk belowend vertoon, nadat hulle teen halftyd voorgeloop het.<ref name="SNHistory" /> Met twee maklike oorwinnings oor Portugal en [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] in Oktober 2006 het hulle sonder moeite vir die [[Rugbywêreldbeker 2007]] gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/compseasons/174?Stagione=2007 |title=2007 Rugby World Cup – European qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2007 het die ''Azzurri'' hul beste vertoning sedert hul aansluiting by dié toernooi gehad. Hulle het weg Skotland en tuis Wallis geklop en in die vierde plek geëindig. Die belangstelling in die rugbysport het nuwe hoogtes bereik, toe op die voorblaaie van die vernaamste Italiaanse koerante oor die Italiaanse sukses verslag gedoen is. Meer as 10&nbsp;000 aanhangers het die span ná die laaste wedstryd teen Ierland op die Romeinse Piazza del Popolo verwelkom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.eurosport.com/rugby/six-nations/2007/italy-salute-rugby-heroes_sto1121056/story.shtml |title=Italy salute Rugby heroes |publisher=Eurosport |date=18 Maart 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> [[Lêer:2011-03-12 Rugby ITA - FRA 6 Nations Italy celebrating 2.jpg|duimnael|Die Italiaanse span vier hul oorwinning oor Frankryk tydens die Sesnasies 2011]] Met die doelstelling om vir die eerste keer die kwarteindrondte te haal het die span vir die [[Rugbywêreldbeker 2007]] na Frankryk vertrek. Op die verwagte hoë nederlaag in hul eerste wedstryd teen Nieu-Seeland het twee oorwinnings oor Roemenië en Portugal gevolg, waardeur die laaste groepwedstryd in [[Saint-Étienne]] teen Skotland beslissend was. Alessandro Troncon het tydens die wedstryd die enigste drie gedruk, maar weens die gebrek aan dissipline het die Skotte ’n aantal strafskoppe aangeteken. Italië het eindelik met 16–18 verloor en is uit die toernooi geskakel, maar met hul derde plek het hulle regstreeks vir die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2011]] gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Pierre Berbizier het reeds in April aangekondig dat hy sy verdrag nie sou verleng nie. In Oktober 2007 het die FIR die Suid-Afrikaner [[Nick Mallett]] as sy plaasvervanger benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/rugby-mallett-gets-italian-job/UCO3ETTLCGBMSRLYFQ5Y5J24JA/ |title=Rugby: Mallett gets Italian job |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=3 Oktober 2007 |accessdate=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120170036/https://www.nzherald.co.nz/sport/rugby-mallett-gets-italian-job/UCO3ETTLCGBMSRLYFQ5Y5J24JA/ |archive-date=20 November 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Sesnasies 2008 het Italië weer in die laaste plek geëindig, maar hulle het nietemin ’n oorwinning oor Skotland aangeteken, terwyl die nederlae teen Ierland en Engeland redelik naelskraap was.<ref name="SNHistory" /> In Junie het die Italianers nog ’n verrassende wegoorwinning oor Argentinië aangeteken.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.repubblica.it/2008/06/sezioni/sport/rugby-argentina-italia/rugby-argentina-italia/rugby-argentina-italia.html |title=Rugby, l’Italia piega i Pumas. Gli azzurri vincono con il cuore |publisher=La Repubblica |date=28 Junie 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná dié sukses het egter ’n verloorreeks begin, wat oor ’n jaar sou streek. Tydens die 2008-eindjaarrugbytoetsreeks, die Sesnasies 2009 en die 2009 midjaarrugbytoetsreeks is die Italianers in elke wedstryd verslaan. Ná altesaam 13 nederlae het hulle eers einde November 2009 weer ’n oorwinning aangeteken, toe hulle in Ascoli Piceno vir die eerste keer teen [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] te staan gekom het.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Rugby/Testmatch2009/28-11-2009/-giorno-italia-samoa-602134069775.shtml |title=È il giorno di Italia-Samoa. Impresa azzurra: 24-6 |publisher=La Gazzetta dello Sport |author=Claudio Lenzi |date=28 November 2009 |accessdate= 28 Maart 2021}}</ref> === Stagnasie en ontbrekende verdere ontwikkeling === [[Lêer:2011-02-05 Rugby lineup ITA - IRL 6 Nations cropped.jpg|duimnael|Die Italiaanse span staan tydens die volkslied in ’n ry, 2011]] [[Lêer:2012-03-17 ITA - SCO Lineout.jpg|duimnael|Italië met ’n lynstaan teen Skotland tydens die Sesnasies 2012]] [[Lêer:Fans from Messina on their way to Murrayfield Stadium, Edinburgh.JPG|duimnael|Italiaanse ondersteuners op pad na Murrayfield om hul span teen Skotland tydens die Sesnasies in 2013 te sien]] [[Lêer:2019RWC Italy v Namibia 3.jpg|duimnael|Die Italiaanse rugbyspan tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] teen [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]]]] Ondanks ’n naelskraapse tuisoorwinning oor Skotland het Italië tydens die Sesnasies 2010 weer in die laaste plek geëindig.<ref name="SNHistory" /> In die ander wedstryde in 2010 het hulle slegs teen Fidji ’n oorwinning aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1009 |title=2010 Fiji tour to Italy |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ten spyte van hul laaste plek tydens die Sesnasies 2011 het die span tydens hul tuiswedstryde beïndruk. In hul eerste wedstryd teen Ierland het hulle voorgeloop, toe die Iere twee minute voor die eindfluitjie ’n skepdoel aangeteken en met 13–11 gewen het. Vyf weke later het hulle Frankryk naelskraap met 22–21 verslaan, nadat hulle ’n 6–18-agterstand ingehaal het. Die ''Azzurri'' het dus hul eerste oorwinning oor ''le Bleus'' sedert 1997 aangeteken en vir die eerste keer die Giuseppe Garibaldi-trofee ingepalm.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Rugby/6-nazioni/12-03-2011/per-orgoglio-mallett-80458569411.shtml |title=Italia-Francia: 22-21! Che impresa al Flaminio |publisher=La Gazzetta dello Sport |author=Claudio Lenzi |date=12 Maart 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in [[Nieu-Seeland]] het vir die Italianers soos die vorige toernooi verloop. Die eerste groepwedstryd teen Australië het hulle met 6–32 verloor, nadat hulle teen halftyd op 6–6 was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/14810954 |title=Rugby World Cup 2011: Australia 32-6 Italy |publisher=[[BBC]] |date=11 September 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarop het twee maklike oorwinnings oor Rusland en die Verenigde State gevolg, waardeur die laaste wedstryd beslissend was. Italië is deur die Iere oorheers en met 6–36 uit die toernooi geskakel, maar hul derde plek het die regstreekse kwalifisering vir die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2015]] verseker.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die beheerliggaam het reeds in Mei daarop besluit om die verdrag met Mallett nie te verleng nie; ná die Rugbywêreldbeker is hy met die Fransman Jacques Brunel vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2011/may/03/jacques-brunel-italy-coach-mallett |title=Jacques Brunel to succeed Nick Mallett as Italy coach after World Cup |publisher=[[The Guardian]] |date=3 Mei 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die tweede wedstryd tydens die Sesnasies 2012 was die ''Azzurri'' op die punt om Engeland te verslaan, toe hulle teen halftyd met 12–6 voorgeloop het, maar nogtans met 15–19 naelskraap geklop is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/16971190 |title=Six Nations: Italy 15-19 England |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=11 Februarie 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hulle het die laaste plek vermy, toe hulle in die laaste wedstryd die Skotte verslaan en voor hulle geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/mar/17/italy-scotland-six-nations |title=Scotland pick up Six Nations wooden spoon after losing to Italy |publisher=[[The Guardian]] |author=Stuart McAllister |date=17 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende die jaar het Italië vir die eerste keer sedert 1998 drie agtereenvolgende oorwinnings aangeteken: oor Kanada, die VSA en Tonga.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1026 |title=2012 Italy tour to America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1039 |title=2012 Tonga tour to Italy and British Isles |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die eerste wedstryd tydens die Sesnasies 2013 het Italië die Franse met 23–18 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/21279519 |title=Six Nations: Italy 23-18 France |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=6 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná dié groot prestasie het Italië in die laaste wedstryd ook Ierland met 22–15 verslaan. Dit was hul eerste Sesnasies-oorwinning oor die Iere en Italië het vir die eerste keer sedert 2007 weer in die vierde plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/21789586 |title=Six Nations 2013: Italy 22-15 Ireland |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=16 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Suid-Afrikaanse vierhoekige toernooi tydens die 2013 midjaarrugbytoetsreeks, waar die Italianers deur die Springbokke, Skotte en Samoane verslaan is, is later as ’n draaipunt beskou, waarvandaan hulle ’n afwaartse neiging getoon het.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://terzo-tempo.blogautore.repubblica.it/2015/09/27/il-ritratto-di-dorian-brunel/ |title=Il ritratto di Dorian Brunel |publisher=La Repubblica |author=Massimo Calandri |date=27 September 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit het tydens die Sesnasies 2014 duidelik na vore getree, toe die Italianers sonder ’n oorwinning in die laaste plek geëindig het.<ref name="SNHistory" /> Tot in Junie 2014 het hulle nege agtereenvolgende nederlae gely, waaronder vir die eerste keer teen [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/japan-beat-italy-for-10-rugby-wins-in-row-20140621-zshmc.html |title=Japan beat Italy for 10 rugby wins in row |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Alastair Himmer |date=21 Junie 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Met ’n naelskraapse 22–19-wegoorwinning oor Skotland tydens die Sesnasies 2015 het hulle die “houtlepel” vermy, maar hulle het teen die ander spanne nie beïndruk nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/31642502 |title=Scotland 19-22 Italy |publisher=[[BBC]] |author=Andy Burke |date=28 Februarie 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland het Italië soos tydens die twee vorige toernooie vertoon. Op die verwagte nederlaag in hul eerste wedstryd teen Frankryk het ’n verrassend naelskraapse 23–18-oorwinning oor Kanada gevolg. Met die 9–16-nederlaag in hul derde groepwedstryd teen Ierland is hulle uit die toernooi geskakel, waarvolgens hul 32–22-oorwinning oor Roemenië net kosmetiese waardes gehad het. Nietemin het hulle met hul derde plek weer regstreeks vir die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2019]] gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n baie swak prestasie tydens die Sesnasies 2016 is Brunel as hoofafrigter geskors en met die Ier Conor O’Shea vervang. Saam met hom het die FIR die ontwikkelingsbestuurder Stephen Aboud opdrag gegee om teen einde van ’n hoër gehalte in die Italiaanse rugby ’n jeugprogram van stapel te stuur.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.ie/sport/rugby/international-rugby/conor-oshea-recruits-irfu-development-chief-as-part-of-his-italy-backroom-team-34570187.html |title=Conor O'Shea recruits IRFU development chief as part of his Italy backroom team |publisher=Irish Independent |author=Brendan Fanning |date=24 Maart 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die 2016 midjaarrugbytoetsreeks het die ''Azzurri'' een van die onlangse dekades se grootste verrassinge in internasionale rugby behaal, toe hulle op 19 November in [[Florence]] die Suid-Afrikaanse Springbokke in ’n fisiese wedstryd met 20–18 verslaan het. Dit was hul eerste oorwinning oor Suid-Afrika in 13 toetswedstryde en hul eerste oorwinning oor een van die drie “groot” spanne van die Suidelike Halfrond (Australië, Nieu-Seeland, Suid-Afrika).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2016/nov/19/italy-beat-south-africa-first-time |title=Italy celebrate famous first win over sorry South Africa |publisher=[[The Guardian]] |date=9 November 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit was egter net ’n positiewe uitskieter, aangesien die daaropvolgende Sesnasies 2017 weer met vyf swak nederlae geëindig het. Die 10–63-tuisnederlaag teen Ierland was hul ergste in die Sesnasies-geskiedenis.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Rugby/6-nazioni/11-02-2017/rugby-sei-nazioni-italia-irlanda-10-63-travolti-onda-verde-180784311913.shtml |title=Rugby, Sei Nazioni: Italia-Irlanda 10-63. Travolti dall'onda verde |publisher=La Gazzetta dello Sport |date=11 Februarie 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Van hul elf toetswedstryde in 2017 het die ''Azzurri'' slegs dié teen Fidji gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/1149 |title=2017 Fiji tour to Europe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die jare 2018 en 2019 het net ’n bietjie beter verloop: tydens die Sesnasies was Italië sonder enige kans en hulle het net enkele oorwinnings oor swakker spanne van die tweede vlak aangeteken. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in [[Japan]] het Italië aanvanklik beter vertoon en beide Namibië en Kanada maklik verslaan. Die daaropvolgende 3–49-nederlaag teen Suid-Afrika was egter teleurstellend. Hul laaste groepwedstryd teen Nieu-Seeland is net soos twee ander wedstryde weens [[tifoon]] Hagibis se verwoestinge afgelas en as ’n 0–0-gelykop geag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/update/505639 |title=Typhoon Hagibis impact on Rugby World Cup 2019 matches |publisher=Rugby World Cup |date=10 Oktober 2019 |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204124305/https://www.rugbyworldcup.com/update/505639 |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Met hul derde plek het Italië weer regstreeks vir die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2023]] gekwalifiseer. Ná die toernooi het O’Shea as hoofafrigter bedank en hy is met die Suid-Afrikaner [[Franco Smith]] vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.france24.com/en/20191121-franco-smith-appointed-interim-italy-rugby-head-coach |title=Franco Smith appointed interim Italy rugby head coach |publisher=France 24 |date=21 November 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die nuwe hoofafrigter was egter nie in staat om die algemene situasie om te keer nie; onder andere het die ''Azzurri'' in 2020 nie ’n oorwinning aangeteken nie. Die 10–50-nederlaag teen Frankryk in die eerste wedstryd tydens die Sesnasies 2021 was hul 28ste agtereenvolgende nederlaag tydens dié toernooi. Gevolglik het veral in die Britse en Ierse pers ’n groot debat oor Italië se mededingendheid binne die hoogste vlak begin. Byvoorbeeld het die voormalige Walliese spankaptein Sam Warburton ’n relegasiestelsel voorgestel. Dit sou ook aan ander spanne die kans gee om teen die sterkste spanne van Europa te speel. Hy het na Georgië verwys, wat sedert jare die Europese Rugbykampioenskap se eerste afdeling oorheers.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/55972682 |title=Six Nations: Italy should face prospect of relegation – Warburton |publisher=[[BBC]] |date=7 Februarie 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ander deskundiges het daarvoor gepleit om Italië met óf Suid-Afrika óf Argentinië te vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the42.ie/italy-six-nations-5367897-Feb2021/ |title=Italy's time is nearly up, get South Africa or Argentina into the Six Nations |publisher=The 42 |author=Gary Doyle |date=28 Februarie 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Im Mei 2021 is Franco Smith as leier van die Italiaanse rugby se hoëprestasie-afdeling benoem, terwyl die Nieu-Seelander Kieran Crowley as nuwe hoofafrigter aangestel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/31471362/italy-announce-former-all-black-crowley-new-head-coach |title=Italy announce former All Black Crowley as new head coach |publisher=ESPNscrum |date=19 Mei 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 19 Maart 2022, die laaste rondte tydens die Sesnasies 2022, het die Italianers ’n 22–21-wegoorwinning oor Wallis aangeteken, waarmee hulle ’n nederlaagreeks van 36 wedstryde by dié toernooi beëindig het; vir die Walliesers was dit hul eerste tuisnederlaag teen Italië ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-v-italy-live-kick-23419127 |title=Wales 21-22 Italy: Italians break seven-year Six Nations losing streak in Cardiff |publisher=Wales Online |authors=Simon Thomas, Jon Doel |date=19 Maart 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2022 midjaarrugbytoetsreeks]] het Italië sy eerste wegnederlaag teen Georgië gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/news/georgia-beat-italy-in-batumi-143980 |title=Georgia beat Italy in Batumi |publisher=Rugby World |author=Sarah Mockford |date=10 Julie 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarteenoor kon Italië tydens die [[2022 eindjaarrugbytoetsreeks]] Australië vir die eerste keer ooit klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://autumnnationsseries.com/report/capuozzo-double-inspires-italy-to-historic-success/#report |title=Capuozzo double inspires Italy to historic success |publisher=Autum Nations Series |date=12 November 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk het Italië eers Namibië maklik geklop (met 52–8), maar toe teen Uruguay (met 38–17) gesukkel en was teen die twee gunstelinge Nieu-Seeland (met 17–96) en die gasheer (met 7–60) sonder enige kans. Hul troosprys was weereens die regstreekse kwalifisering vir die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2027]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/876079/rwc-2023-review-italy |title=Italy: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=8 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert Januarie 2024 dien die Argentyn [[Gonzalo Quesada]] as hoofafrigter van Italië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/sport/rugby-union/article/italy-to-part-ways-with-coach-kieran-crowley-after-world-cup-lr3bhqlbx |title=Italy appoint Gonzalo Quesada after parting ways with Crowley |publisher=[[The Times]] |author=Mark Palmer |date=16 Junie 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2024 het die Italianers met oorwinnings oor Skotland en Wallis, asook ’n gelykop teen Frankryk hul beste uitslag in dié tyd behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.herald.wales/national-news/italy-record-their-best-ever-six-nations-campaign-with-a-24-21-win-over-wales/ |title=Italy record their best ever Six Nations campaign with a 24-21 win over Wales |publisher=Herald Wales |date=16 Maart 2024 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Twee jaar later het die span weer Skotland geklop, waarna hulle vir die eerste keer ooit Engeland verslaan het. Ná twee oorwinnings en drie nederlae het hulle die vierde plek beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/cjd9m3p55y7o |title=A finale worthy of the greatest Six Nations in history |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=15 Maart 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:Scudetto FIR 2023.jpg|duimnael|links|Die huidige embleem van die Italiaanse nasionale rugbyspan]] [[Lêer:Escudo Italia años treinta.jpg|duimnael|Die oorspronklike embleem van die Italiaanse nasionale rugbyspan, ontleen aan die [[Huis van Savoje]] se wapen]] Die Italiaanse span speel nie in die kleure van die [[Vlag van Italië|nasionale vlag]] nie, maar in blou, as ’n huldeblyk aan die koninklike familie van die [[Huis van Savoje]] wat onder andere die Koninkryk Italië regeer het.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.linternaute.com/sport/rugby/coupe-du-monde/2007/la-question-du-jour/9.shtml |title=Pourquoi l'Italie joue-t-elle en bleu |publisher=linternaute.com |accessdate=1 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171101081644/http://www.linternaute.com/sport/rugby/coupe-du-monde/2007/la-question-du-jour/9.shtml |archive-date=1 November 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die span se bynaam ''gli Azzurri'' (“die [[Hemelblou]]es”) is soos dié van die [[Italiaanse nasionale sokkerspan|Italiaanse sokkerspan]] afgelei van die hemelblou trui. Tussen 2000 en 2012 het Kappa die trui aan Italië verskaf.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.digitalsport.fr/2011/03/strategie-marketing-kappa/ |title=La marque Kappa revient dans la partie ! |publisher=digitalsport.fr |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert 2017 word die Italiaanse span deur Macron toegerus. Tydens tuiswedstryde speel hulle in ’n hemelblou trui met die drie bane van die Italiaanse vlag op die moue, wit broeke en donkerblou sokkies. Indien hul teenstander tradisioneel ook in ’n blou trui uitdraf – soos in wedstryde teen Argentinië, Frankryk en Skotland – speel Italië in ’n wit trui met rooi en groen strepe op die skouers, blou broeke en wit sokkies. Sedert 2022 is Vittoria Assicurazioni, ’n Italiaanse versekeringsmaatskappy, die hoofborg van die Italiaanse span. Voor elke wedstryd van die Italiaanse nasionale rugbyspan word ''Il Canto degli Italiani'' ([[Italiaans]] vir: “Die Lied van die Italianers”), die Italiaanse volkslied, gespeel.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.quirinale.it/qrnw/statico/simboli/inno/inno.htm |title=Fratelli d'Italia |publisher=quirinale.it |accessdate=19 Mei 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160519095549/http://www.quirinale.it/qrnw/statico/simboli/inno/inno.htm |archive-date=19 Mei 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Italië staan dié volkslied ook as ''L’inno di Mameli'' (“Mameli se volkslied”) bekend, en verwys na die outeur van die lirieke, Goffredo Mameli. Van die begin van die Italiaanse rugbyspan tot die einde van die Tweede Wêreldoorlog is die ou embleem op die trui aan die Italiaanse rugbyspan aan die Huis van Savoje se wapen ontleen. Die huidige embleem van Italië herinner aan die Italiaanse vlag (groen, wit en rooi), omring deur lourierblare, wat die grootsheid van die Romeinse geskiedenis en die oorwinnings van [[Julius Caesar]] in die oudheid simboliseer. Die lourierkrans is deur die Romeinse keisers gedra. Dit is ook as ’n beloning vir militêre oorwinnings aan die generaals toegeken.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.linternaute.com/sport/rugby/1004400-les-emblemes-des-equipes-de-rugby/1004410-les-lauriers-italiens |title=Les lauriers italiens |publisher=linternaute.com |author=Jérémy Talbot |accessdate=23 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170923013058/http://www.linternaute.com/sport/rugby/1004400-les-emblemes-des-equipes-de-rugby/1004410-les-lauriers-italiens |archive-date=23 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Truiverskaffers en -borge == [[Lêer:Italy national rugby union team kit.jpg|duimnael|upright|Italië se trui in 2011]] Sedert die 1980’s het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" ! Tydperk !! Verskaffer !! Borg |- |1981–1989 | [[Adidas]] |rowspan=9| – |- |1990–1993 | [[Lotto Sport Italia|Lotto]] |- |[[Rugbywêreldbeker 1991]] | – |- |1993–1995 | [[Gilbert Rugby|Gilbert]]<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.ilmuseodelrugby.it/index.php/nazionali-maschile/item/825-n1-andrea-castellani-italia |title=Museo del Rugby – N.1, Andrea Castellani, Italia |accessdate=24 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124065747/http://www.ilmuseodelrugby.it/index.php/nazionali-maschile/item/825-n1-andrea-castellani-italia |archive-date=24 November 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |- |[[Rugbywêreldbeker 1995]] | – |- |1996–1997 |rowspan=2| [[Reebok (maatskappy)|Reebok]] |- |Europese Nasiesbeker 1997 |- |1998–1999 | – |- |1999 | [[Cotton Oxford]] |- |Sesnasies 2000 – [[2000 midjaarrugbytoetsreeks]] | [[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |rowspan=2|[[Alliance UniChem]] |- |[[2000 eindjaarrugbytoetsreeks]] – [[2002 midjaarrugbytoetsreeks]] |rowspan=3| [[Kappa (maatskappy)|Kappa]] |- |[[2002 eindjaarrugbytoetsreeks]] – [[2006 eindjaarrugbytoetsreeks]] | [[Jaguar Cars|Jaguar]] |- |Sesnasies 2007 – [[2012 midjaarrugbytoetsreeks]] |rowspan=3|[[Cariparma]] |- |[[2012 eindjaarrugbytoetsreeks]] – [[2017 midjaarrugbytoetsreeks]] | [[Adidas]] |- |[[2017 eindjaarrugbytoetsreeks]] – [[2018 midjaarrugbytoetsreeks]] |rowspan=6| [[Macron (maatskappy)|Macron]] |- |[[2018 eindjaarrugbytoetsreeks]] – [[2021 eindjaarrugbytoetsreeks]] | [[Cattolica Assicurazioni]] |- |2021 eindjaarrugbytoetsreeks | [[Suzuki]] |- |Sesnasies 2022 | [[Bitpanda]] |- |2022 eindjaarrugbytoetsreeks |rowspan=2| Vittoria Assicurazioni |- |Sesnasies 2023 |} == Tuisstadion == [[Lêer:2007 Six Nations ITA v WAL.jpg|duimnael|links|Italië speel teen Wallis tydens die Sesnasies 2007 op Stadio Flaminio, Rome]] [[Lêer:2012-11-17 ITA-NZL Olympic Stadium.jpg|duimnael|Die [[Stadio Olimpico]] in Rome, tans die tuiste van die Italiaanse rugbyspan]] Voor hul aansluiting by die Sesnasies in 2000 het Italië nie oor ’n vaste tuisstadion beskik nie. Die tuiswedstryde is in meer as drie dosyn se verskeie stadions aangebied, met ’n voorkeur aan Rome en die streke Lombardye en Veneto. Sedert hul aansluiting by die Sesnasies is Rome die plek van al hul tuiswedstryde tydens dié toernooi, terwyl die FIR vir al die ander wedstryde verskeie plekke dwarsdeur die land gebruik. Van 2000 tot 2011 het Italië al sy Sesnasies-tuiswedstryde op die Stadio Flaminio in [[Rome]] gespeel. Met ’n kapasiteit van 32&nbsp;000 (waarvan 8&nbsp;000 onder ’n dak) was dit die kleinste van die Sesnasies-stadions. Dit is lankal nie meer as groot genoeg vir die Italiaanse nasionale rugbyspan beskou nie en daar was herhaaldelik berigte dat die nasionale span na óf [[Genua]] óf die [[Stadio Olimpico]] in Rome sou verhuis. Dié verandering is bevestig met die feit dat die Italiaanse Rugbyfederasie oor die gebroke beloftes van opknappings ontsteld geraak het. Oorspronklik is berig dat die FIR Sesnasies-wedstryde na die Stadio Artemio Franchi in [[Florence]] wou verskuif.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/12941136 |title=Italy to move Six Nations games from Rome to Florence |publisher=[[BBC]] |date=1 April 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Januarie 2010 het die Italiaanse Rugbyfederasie aangekondig, dat die Stadio Flaminio in Florence opgeknap sou word, waarvolgens sy kapasiteit na 42&nbsp;000 verhoog sou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/108729.html |title=Stadio Flaminio set for re-vamp |publisher=ESPNscrum |date=30 Januarie 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nadat die stad Rome uiteindelik met die beloofde opknappingswerk begin het, het FIR aangekondig dat die Sesnasies-wedstryde in Rome sal bly en in die Stadio Olimpico aangebied word;<ref>{{it}} {{cite web|url=https://www.federugby.it/index.php?option=com_content&view=article&id=3112:rbs-6-nazioni-allo-stadio-olimpico-ledizione-2012&catid=109:italia&Itemid=415 |title=RBS 6 Nazioni, allo Stadio Olimpico l'Edizione 2012 |publisher=[[Italiaanse Rugbyfederasie]] |date=13 Julie 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> hulle sal na die Flaminio terugkeer sodra dié stadion klaar is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rbs6nations.com/en/italy/19060.php |title=Italy switch stadium to Stadio Olimpico |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |date=14 Julie 2011 |accessdate=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104041651/http://www.rbs6nations.com/en/italy/19060.php |archive-date=4 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die opknapping van die Stadio Flaminio sou oorspronklik in 2014 voltooi gewees het, maar daar is min vordering gemaak en teen September 2016 was die stadion steeds in ’n verlate toestand.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.platform-blog.com/en/flaminio-abbandonato-pier-luigi-nervi/ |title=The Forgotten Story of Flaminio |publisher=platform-blog.com |author=Annalisa Guerisoli |date=21 Maart 2016 |accessdate=23 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423100136/http://www.platform-blog.com/en/flaminio-abbandonato-pier-luigi-nervi/ |archive-date=23 April 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> As gevolg van die gebrek aan vordering en die massief verhoogde koste het die FIR op 26 Februarie 2014 daarvan afstand gedoen om die Stadio Flaminio te gebruik en dit aan die sokkerbeheerliggaam Federazione Italiana Giuoco Calcio oorhandig.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.carteinregola.it/wp-content/uploads/2014/08/deliberazione-di-Giunta-Capitolina-n.-48-del-30-marzo-2017.pdf |title=Estratto dal verbale delle deliberazioni della Giunta Capitolina ― Deliberazione n. 36 |publisher=Stad Rome |date=26 Februarie 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert die 2010’s het rugbywedstryde nie net in Rome meer en meer toeskouers gelok nie, maar ook op ander plekke. Anders as in vorige jare, waar die meeste toeskouers ondersteuners van die Britse, Franse of Ierse spanne was, beskik Italië nou oor meer tuisskare. Sedert die Italianers na die Stadio Olimpico verhuis het, het die bywoning aansienlik toegeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/six-nations-2013/rugby/story/176595.html |title=Italy come of age |publisher=ESPNscrum |date=5 Februarie 2013 |accessdate=23 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423201830/http://en.espn.co.uk/six-nations-2013/rugby/story/176595.html |archive-date=23 April 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Italiaanse span lok sedert 2008 groot skares, veral gedurende Sesnasieswedstryde en wedstryde teen Nieu-Seeland. Net soos Argentinië is Italië die enigste vlak-een-rugbyland wat tot dusver nog nie ’n wedstryd tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi gehuisves het nie, alhoewel hulle vir beide die [[Rugbywêreldbeker 2015]] en [[Rugbywêreldbeker 2019]] aansoek gedoen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/heineken-cup-2012-13/rugby/story/170055.html |title=Italian rugby chief wades into euro row |publisher=ESPNscrum |date=20 September 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7564403.stm |title=IRB confirm 2015 & 2019 host bids |publisher=[[BBC]] |date=15 Augustus 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Toetswedstryde == [[Lêer:Italy IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Italië se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Italië het 203 van sy 520 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 39,04%. Italië se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=team;team=20;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Italy |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 24 || 5 || 18 || 1 || 20,83 |- | {{AUSru}} || 21 || 2 || 19 || 0 || 9,52 |- | {{BELru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BULru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CHIru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{COKru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{GERru}} || 20 || 15 || 4 || 1 || 75,00 |- | {{ENGru}} || 33 || 1 || 32 || 0 || 3,03 |- | {{FIJru}} || 13 || 7 || 6 || 0 || 53,85 |- | {{FRAru}} || 51 || 3 || 47 || 1 || 5,88 |- | {{GEOru}} || 4 || 3 || 1 || 0 || 75,00 |- | {{IRLru}} || 39 || 4 || 35 || 0 || 10,26 |- | {{JPNru}} || 11 || 8 || 3 || 0 || 72,72 |- | {{YUGru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CANru}} || 10 || 8 || 2 || 0 || 80,00 |- | {{CROru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{MADru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{MARru}} || 8 || 6 || 2 || 0 || 75,00 |- | {{NAMru}} || 6 || 4 || 2 || 0 || 66,67 |- | {{NEDru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NZLru}} || 18 || 0 || 18 || 0 || 0,00 |- | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{POLru}} || 7 || 6 || 1 || 0 || 85,71 |- | {{PORru}} || 13 || 11 || 1 || 1 || 84,62 |- | {{ROMru}} || 44 || 25 || 16 || 3 || 56,82 |- | {{RUSru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SAMru}} || 9 || 3 || 6 || 0 || 33,33 |- | {{SCOru}} || 39 || 10 || 29 || 0 || 25,64 |- | {{SOWru}} || 14 || 4 || 9 || 1 || 28,57 |- | {{ESPru}} || 27 || 23 || 3 || 1 || 85,19 |- | {{RSAru}} || 19 || 1 || 18 || 0 || 5,26 |- | {{CZEru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{vlagikoon|Tsjeggo-Slowakye}} Tsjeggo-Slowakye || 11 || 9 || 1 || 1 || 81,82 |- | {{TGAru}} || 6 || 4 || 2 || 0 || 66,67 |- | {{TUNru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{URUru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{USAru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{WALru}} || 35 || 5 || 29 || 1 || 14,29 |- | {{ZIMru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''520''' || '''203''' || '''306''' || '''11''' || '''39,04''' |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur die [[Italiaanse Rugbyfederasie]] (FIR) nieerkende wedstryde teen nielede het vir ’n lang tydperk nie die volle status van toetswedstryde geniet nie – selfs nie terugwerkend nie. Die wedstryde teen Frankryk tydens die Europese Nasiesbeker word nie as toetswedstryde beskou nie, aangesien die Franse hul wedstryde met ’n reserwespan gespeel het. == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Italië het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem, maar hulle is die enigste van die Sesnasies-spanne wat nog nie tot die uitklopfase gevorder het. Terwyl hulle tydens die eerste drie toernooie se groepfases net een oorwinning elk aangeteken het, het hulle tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]] geen oorwinning aangeteken nie. Daarna het hul prestasie tot ’n konstante vertoning van twee oorwinnings ontwikkel. Tot dusver was dit nog nie genoeg om tot die kwarteindrondte te vorder nie, maar is dit voldoende om regstreeks vir die daaropvolgende rugbywêreldbeker te kwalifiseer. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Europese Nasiesbeker === Die Italiaanse nasionale span het tussen 1935 en 1997 aan die [[Europese Rugbykampioenskap|Europese Nasiesbeker]] deelgeneem en gedurende hierdie tydperk een toernooi gewen. * Europese Kampioen: 1997 * Tweede plek: 1937, 1952, 1954, 1966, 1976, 1982, 1983, 1992, 1994 * Derde plek: 1936, 1967, 1970, 1975, 1977, 1980, 1984, 1985 === Mediterreense Spele === Tot op hede is tydens Mediterreense Spele vier rugbytoernooie aangebied. Die Italiaanse nasionale span het aan al die toernooie deelgeneem en gedurende hierdie tydperk al die vier toernooie in die tweede plek afgesluit. * Tweede plek: 1955, 1979, 1983, 1993 === Sesnasierekord === [[Lêer:Italian kickoff.jpg|duimnael|Italië skop af teen Skotland tydens die Sesnasies 2007]] [[Lêer:Cuttitta Cup March 2024.jpg|duimnael|upright|Tydens die Sesnasies-toernooi ding onder andere Italië en Skotland om die Cuttittabeker mee]] Italië se enigste jaarlikse toernooi is die Sesnasies-toernooi waar hulle teen vyf ander Europese lande speel: Engeland, Frankryk, Ierland, Skotland en Wallis. Italië het in 2000 by dié internasionale toernooi aangesluit wat toe die Sesnasies geword het; Italië kon sy eerste wedstryd tydens die Sesnasies 2000 teen Skotland met 34–20 wen. Hulle het tydens die Sesnasies 2003 vyfde geëindig, bo Wallis, nadat Italië hulle met 30–22 geklop het, en was die volgende jaar weer vyfde, dié keer bo Skotland, nadat Italië hulle met 20–14 verslaan het. In 2006 het Italië in ’n 18–18-gelykop teen Wallis op die [[Millennium-stadion]] in [[Cardiff]] gespeel. Italië se eerste drie oorwinnings tydens die Sesnasies, in 2000, 2003 en 2004, was voor ’n tuisskare op die Stadio Flaminio in Rome. Op 24 Februarie 2007 het hulle Skotland met 37–17 op [[Murrayfield-stadion|Murrayfield]] vir hul eerste wegwen verslaan. Twee weke later het Italië Wallis vir die tweede keer verslaan, met 23–20 tuis in Rome. Dit was die eerste keer wat Italië twee van sy vyf wedstryde tydens dieselfde toernooi gewen het, waarna hulle in die vierde plek geëindig het. Sedert 2007 ding Italië tydens die Sesnasies met Frankryk om die Giuseppe Garibaldi-trofee mee. Italië het die Giuseppe Garibaldi-trofee in 2011 vir die eerste keer gewen, nadat hulle Frankryk in ’n taai wedstryd met 22–21 verslaan het. Twee jaar later het Italië die trofee weer omhoog gehou, nadat hulle Frankryk met 23–18 geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part One |publisher=ESPNscrum |date=29 Oktober 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190107/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Italië het in 2013 sy eerste oorwinning oor Ierland aangeteken, toe hulle die Iere met 22–15 verslaan het en hulle het op die vierde plek geëindig. Op 28 Februarie 2015 het Italië sy tweede wegwen oor Skotland ná ’n taai wedstryd met 22–21 aangeteken. Hul daaropvolgende oorwinning het tydens die Sesnasies 2022 weg in Cardiff teen Wallis gevolg, nadat hulle met 22–21 geseëvier het. Tydens dié toernooi het Italië vir die eerste keer teen Skotland om die Cuttittabeker teen Skotland gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://scottishrugby.org/the-cuttitta-cup-is-unveiled/ |title=The Cuttitta Cup is unveiled |publisher=[[Skotse Rugbyunie]] |date=7 Maart 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 2024 kon Italië dié trofee vir die eerste keer inpalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/rugby-union/68520987 |title=Six Nations 2024: Italy 31–29 Scotland – Hosts earn first home win since 2013 |publisher=[[BBC]] |date=9 Maart 2024 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Teen Maart 2026 het Italië 18 Sesnasies-wedstryde gewen, waarvan nege teen Skotland, vyf teen Wallis, twee teen Frankryk en een elk teen Engeland en Ierland.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/italy/scotland/ |title=Italy v Scotland rugby stats |publisher=Rugbydata |accessdate=6 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906102203/http://www.rugbydata.com/italy/scotland/ |archive-date=6 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/italy/france/ |title=Italy v France rugby stats |publisher=Rugbydata |accessdate=20 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820101816/http://www.rugbydata.com/italy/france/ |archive-date=20 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/italy/wales/ |title=Italy v Wales rugby stats |publisher=Rugbydata |accessdate=20 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820101804/http://www.rugbydata.com/italy/wales/ |archive-date=20 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/italy/ireland/ |title=Italy v Ireland rugby stats |publisher=Rugbydata |accessdate=20 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820101759/http://www.rugbydata.com/italy/ireland/ |archive-date=20 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/italy/england/ |title=Italy v England rugby stats |publisher=Rugbydata |accessdate=6 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906113105/http://www.rugbydata.com/italy/england/ |archive-date=6 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> {{Sesnasiesoorwinnings}} === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het Italië maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Italië getoer. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond en ander spanne buite die Sesnasies-toernooi tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Italië na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree Italië as gasheer op. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Italiaanse span gevorm tydens die [[Sesnasies-toernooi]] 2026:<ref>{{it}} {{cite web |url=https://federugby.it/italrugby-gli-azzurri-convocati-per-il-raduno-di-verona-verso-il-guinness-sei-nazioni-2026/ |titel=Italrugby, gli Azzurri convocati per il raduno di Verona verso il Guinness Sei Nazioni 2026 |publisher=[[Italiaanse Rugbyfederasie]] |date=21 Januarie 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(tre quarti)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Alessandro Fusco]] || [[Skrumskakel]] || [[Zebre]] || style="text-align:center" | 20 |- | [[Alessandro Garbisi]] || Skrumskakel || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 20 |- | [[Stephen Varney]] || Skrumskakel || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | 36 |- | [[Giacomo Da Re]] || [[Losskakel]] || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Paolo Garbisi]] || Losskakel || [[RC Toulon|Toulon]] || style="text-align:center" | 49 |- | [[Ignacio Brex]] || [[Senter]] || [[RC Toulon|Toulon]] || style="text-align:center" | 49 |- | [[Leonardo Marin]] || Senter || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 17 |- | [[Damiano Mazza]] || Senter || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Tommaso Menoncello]] || Senter || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 34 |- | [[Paolo Odogwu]] || Senter || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}7 |- | [[Monty Ioane]] || [[Vleuel]] || [[Lyon Olympique Universitaire|Lyon]] || style="text-align:center" | 42 |- | [[Louis Lynagh]] || Vleuel || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Edoardo Todaro]] || Vleuel || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Matt Gallagher]] || [[Heelagter]] || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Lorenzo Pani]] || Heelagter || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(avanti)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Tommaso Di Bartolomeo]] || [[Haker]] || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Pablo Dimcheff]] || Haker || [[Colomiers Rugby|Colomiers]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Giacomo Nicotera]] || Haker || [[Stade Français (Rugby Union)|Stade Français]] || style="text-align:center" | 36 |- | [[Simone Ferrari]] || [[Stut]] || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 69 |- | [[Danilo Fischetti]] || Stut || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | 58 |- | [[Muhamed Hasa]] || Stut || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Mirco Spagnolo]] || Stut || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Giosuè Zilocchi]] || Stut || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 25 |- | [[Niccolò Cannone]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 58 |- | [[Riccardo Favretto]] || Slot || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Federico Ruzza]] || Slot || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 67 |- | [[Andrea Zambonin]] || Slot || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | 14 |- | [[Lorenzo Cannone]] || [[Losvoorspeler]] || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 33 |- | [[Alessandro Izekor]] || Losvoorspeler || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Michele Lamaro]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Losvoorspeler || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 49 |- | [[Samuele Locatelli]] || Losvoorspeler || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[David Odiase]] || Losvoorspeler || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Manuel Zuliani]] || Losvoorspeler || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 38 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Sergio Parisse 2017.jpg|duimnael|upright|Sergio Parisse (2017)]] [[Lêer:Diego Dominguez Roma 2021.jpg|duimnael|upright|Diego Dominguez (2021)]] Twee voormalige Italiaanse spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Diego Dominguez]] || [[Losskakel]] || 2026 |- | [[Sergio Parisse]] || [[Agsteman]] || 2024 |} === Spelerstatistieke === [[Lêer:Mirco Bergamasco 2017.jpeg|duimnael|upright|Mirco Bergamasco (2017)]] [[Lêer:Tommaso Allan 2018 Roma.jpg|duimnael|upright|Tommaso Allan (2018)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Italië se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Maart 2026)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=20;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Sergio Parisse]] || 2002–2019 || 142 |- | {{0}}2 || [[Martin Castrogiovanni]] || 2002–2016 || 119 |- | {{0}}3 || [[Alessandro Zanni]] || 2005–2020 || 118 |- | {{0}}4 || [[Marco Bortolami]] || 2001–2015 || 112 |- | {{0}}5 || [[Leonardo Ghiraldini]] || 2006–2020 || 107 |- | {{0}}6 || [[Mauro Bergamasco]] || 1998–2015 || 106 |- | {{0}}7 || [[Andrea Lo Cicero]] || 2000–2013 || 103 |- | {{0}}8 || [[Alessandro Troncon]] || 1994–2007 || 102 |- | {{0}}9 || [[Andrea Masi]] || 2000–2015 || {{0}}95 |- | 10 || colspan=3 | Twee spelers met 89 toetswedstryde elk |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=20;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Sergio Parisse]] || 2008–2019 || 93 |- | {{0}}2 || [[Michele Lamaro]] * || 2020–2026 || 43 |- | {{0}}3 || [[Marco Bortolami]] || 2002–2014 || 39 |- | {{0}}4 || [[Massimo Giovanelli]] || 1992–1999 || 38 |- | {{0}}5 || [[Marco Bollesan]] || 1968–1975 || 37 |- | {{0}}6 || [[Massimo Cuttitta]] || 1993–1999 || 22 |- | {{0}}7 || [[Alessandro Troncon]] || 2000–2007 || 21 |- | {{0}}8 || [[Marzio Innocenti]] || 1985–1988 || 20 |- | {{0}}9 || [[Alessandro Moscardi]] || 2000–2002 || 19 |- | 10 || [[Ambrogio Bona]] || 1978–1981 || 18 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=20;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Diego Domínguez]] || 1991–2003 || 983 |- | {{0}}2 || [[Tommaso Allan]] * || 2013–2026 || 554 |- | {{0}}3 || [[Stefano Bettarello]] || 1979–1988 || 483 |- | {{0}}4 || [[Paolo Garbisi]] * || 2020–2026 || 298 |- | {{0}}5 || [[Luigi Troiani]] || 1985–1995 || 294 |- | {{0}}6 || [[Ramiro Pez]] || 2000–2007 || 260 |- | {{0}}7 || [[Mirco Bergamasco]] || 2002–2012 || 256 |- | {{0}}8 || [[Luciano Orquera]] || 2004–2015 || 154 |- | {{0}}9 || [[David Bortolussi]] || 2006–2008 || 153 |- | 10 || [[Carlo Canna]] || 2015–2021 || 152 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=20;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Marcello Cuttitta]] || 1987–1999 || 26 |- | {{0}}2 || [[Paolo Vaccari]] || 1991–2003 || 23 |- | {{0}}3 || [[Carlo Checchinato]] || 1990–2004 || 21 |- | {{0}}4 || [[Manrico Marchetto]] || 1972–1981 || 21 |- | {{0}}5 || [[Monty Ioane]] * || 2020–2026 || 19 |- | {{0}}6 || [[Alessandro Troncon]] || 1994–2007 || 19 |- | {{0}}7 || [[Mirco Bergamasco]] || 2002–2012 || 17 |- | {{0}}8 || [[Ange Capuozzo]] * || 2022–2026 || 17 |- | {{0}}9 || [[Serafino Ghizzoni]] || 1977–1987 || 17 |- | 10 || [[Massimo Mascioletti]] || 1977–1990 || 17 |} |} == Afrigters == [[Lêer:Pierre Villepreux (1971).jpg|duimnael|upright|Pierre Villepreux (1971)]] [[Lêer:Brad Johnstone.jpg|duimnael|upright|Brad Johnstone (2020)]] [[Lêer:Sir John Kirwan 2013.jpg|duimnael|upright|John Kirwan (2013)]] [[Lêer:Jacques Brunel.jpg|duimnael|upright|Jacques Brunel (2016)]] [[Lêer:Kieran-Crowley-09-05-23.jpg|duimnael|upright|Kieran Crowley (2009)]] [[Lêer:Gonzalo Quesada - US Oyonnax vs. Stade français, 30th August 2014.jpg|duimnael|upright|Gonzalo Quesada (2014)]] Italië het in 1929 vir die eerste keer ’n hoofafrigter benoem: Arnaldo Cortese en John Thomas. Die huidige Italiaanse hoofafrigter is Gonzalo Quesada, nadat hy in 2024 aangestel is. {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk !! % Gewen |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Arnaldo Cortese<br />{{vlagikoon|Engeland}} John Thomas || 1929– || 0 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Arturo Cameroni<br />{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi || 1930– || 100 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi || 1932–1934 || 75 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Frankryk}} Julien Saby || 1934–1935 || 100 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Julien Saby || 1935–1936 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Frankryk}} Michel Boucheron || 1936 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Frankryk}} Julien Saby || 1937 || 40 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi || 1938 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Italië|1861}} Giuseppe Sessa || 1938–1940 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Romano Bonifazi || 1940–1941 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Italië|1861}} Franco Chiaserotti || 1941–1942 || – |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Italië|1861}} Franco Chiaserotti || 1942 || 100 |- |{{vlagikoon|Italië}} Tommaso Fattori || 1947–1949 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië}} Giorgio Briasco<br />{{vlagikoon|Italië}} Antonio Radicini || 1949–1950 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië}} Romano Bonifazi || 1950 || – |- |{{vlagikoon|Italië}} Francesco Vinci || 1950 || – |- |{{vlagikoon|Italië}} Renzo Maffioli || 1950–1951 || – |- |{{vlagikoon|Italië}} Renzo Maffioli<br />{{vlagikoon|Frankryk}} Julien Saby || 1951–1954 || 66,7 |- |{{vlagikoon|Italië}} Piermarcello Farinelli<br />{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici<br />{{vlagikoon|Italië}} Umberto Silvestri || 1954–1956 || 62,5 |- |{{vlagikoon|Italië}} Giulio Fereoli<br />{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici<br />{{vlagikoon|Italië}} Umberto Silvestri || 1956–1957 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië}} Sergio Barilari<br />{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici<br />{{vlagikoon|Italië}} Umberto Silvestri || 1957–1958 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië}} Sergio Barilari<br />{{vlagikoon|Italië}} Mario Battaglini<br />{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici || 1958–1960 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië}} Sergio Barilari<br />{{vlagikoon|Italië}} Romano Bonifazi || 1960–1962 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici || 1962–1965 || 28,5 |- |{{vlagikoon|Italië}} Sergio Barilari<br />{{vlagikoon|Italië}} Mario Martone || 1965–1967 || 42,8 |- |{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici || 1967–1970 || 87,5 |- |{{vlagikoon|Italië}} Giordano Campice || 1970 || 100 |- |{{vlagikoon|Italië}} Sergio Barilari || 1970–1971 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië}} Guglielmo Geremia || 1971 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici || 1971–1972 || – |- |{{vlagikoon|Italië}} Umberto Levorato || 1972 || 25 |- |{{vlagikoon|Italië}} Gianni Villa || 1972–1975 || 30 |- |{{vlagikoon|Wallis}} Roy Bish || 1975–1977 || 53,3 |- |{{vlagikoon|Italië}} Isidoro Quaglio || 1977 || 50 |- |{{vlagikoon|Wallis}} Gwyn Evans || 1977–1978 || 20 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Pierre Villepreux || 1978–1981 || 41,6 |- |{{vlagikoon|Italië}} Paolo Paladini<br />{{vlagikoon|Italië}} Marco Pulli || 1981–1985 || 57,1 |- |{{vlagikoon|Italië}} Marco Bollesan || 1985–1988 || 36,8 |- |{{vlagikoon|Italië}} Loreto Cucchiarelli || 1988–1989 || 14,3 |- |{{vlagikoon|Italië}} Loreto Cucchiarelli<br />{{vlagikoon|Frankryk}} Bertrand Fourcade || 1989 || 50 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Bertrand Fourcade || 1990–1993 || 59,3 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Georges Coste || 1993–1999 || 39,6 |- |{{vlagikoon|Italië}} Massimo Mascioletti || 1999 || 40 |- |{{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Brad Johnstone || 1999–2002 || 18,5 |- |{{vlagikoon|Nieu-Seeland}} John Kirwan || 2002–2005 || 31,3 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Pierre Berbizier || 2005–2007 || 40 |- |{{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Nick Mallett]] || 2007–2011 || 21,4 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Jacques Brunel || 2011–2016 || 22,0 |- |{{vlagikoon|Ierland|rugby}} Conor O’Shea || 2016–2019 || 23,1 |- |{{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Franco Smith]] || 2019–2021 || 0 |- |{{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Kieran Crowley || 2021–2023 || 31,50 |- |{{vlagikoon|Argentinië}} Gonzalo Quesada || sedert 2024 || 42,31 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Italiaanse nasionale krieketspan]] * [[Italiaanse nasionale vrouerugbyspan]] * [[Italiaanse nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{it}} {{cite book |author=Francesco Volpe |title=Il rugby sottosopra – Grenoble 1997, quando l'Italia ribaltò la Francia e il mondo |publisher=Absolutely Free |year=2014 |isbn=978-8868580124}} * {{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1}} * {{it}} {{cite book |author=Fabrizio Zupo |title=Inseguendo il paradiso del rugby |publisher=Editrice Nutrimenti |year=2007 |isbn=88-88389-85-7}} * {{it}} {{cite book |author=Flavia Sferragatta |title=Le mete dell’allenatore. Prospettive di psicologia dello sport per l’allenatore di rugby |publisher=FrancoAngeli |year=2013 |isbn=88-204-3153-X}} * {{it}} {{cite book |authors=Gianluca Barca, Gian Franco Bellè |title=La sesta nazione. Ottant'anni di storia della Federazione Italiana Rugby |publisher=Grafiche Step editrice |location=Parma |year=2008}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Italy national rugby union team|Italiaanse nasionale rugbyspan}} * {{it}} [https://www.federugby.it/ Amptelike webwerf van die Italiaanse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/italy Italië by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/italy/ Italië op Planet Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Italië]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Europa]] 475llsmlm1uou7ix2ks9f8eygopsnu0 Ierse nasionale rugbyspan 0 40621 2975123 2970744 2026-10-03T21:00:22Z SpesBona 2720 Paar goed 2975123 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Ierse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Ierse nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Ierland | beeld = Kenteken van die Ierse nasionale rugbyspan.svg | unie = [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] (IRFU) | bynaam = ''Men in green'' (“Mans in groen”) | embleem = [[Klawers|Klawerblaar]] | kaptein = [[Caelan Doris]] | afrigter = {{vlagikoon|Engeland}} [[Andy Farrell]] <small>(sedert 2019)</small> | stadion = [[Aviva-stadion]], [[Dublin]] | kapasiteit = 51&nbsp;700 | patroon_la1 = _thinwhiteborder | patroon_b1 = _whitecollar | patroon_ra1 = _thinwhiteborder | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _band_white | linkerarm1 = 009900 | liggaam1 = 009900 | regterarm1 = 009900 | broek1 = ffffff | kouse1 = 009900 | patroon_la2 = _thingreenborder | patroon_b2 = _greencollar | patroon_ra2 = _thingreenborder | patroon_sh2 = | patroon_so2 = _greentop | linkerarm2 = ffffff | liggaam2 = ffffff | regterarm2 = ffffff | broek2 = 000066 | kouse2 = 000066 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Cian Healy]] (137)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=3;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | toppuntebehaler = [[Jonathan Sexton]] (1&nbsp;108)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=3;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Brian O’Driscoll]] (46)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=3;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | eerste = {{ENGru}} 7–0 {{IRLru-r}}<br />([[Londen]], [[Engeland]]; 15 Februarie 1875) | grootwen = {{PORru}} 7–106 {{IRLru-r}}<br />([[Algés]], [[Portugal]]; 12 Julie 2025) | grootverloor = {{NZLru}} 60–0 {{IRLru-r}}<br />([[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]], [[Nieu-Seeland]]; 23 Junie 2012) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Kwarteindrondte in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]], [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]], [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]], [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]], [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] | url = | unieurl = www.irishrugby.ie }} Die '''Ierse nasionale rugbyspan''' ([[Engels]]: ''Ireland national rugby union team''; [[Iers-Gaelies]]: ''Foireann rugbaí náisiúnta na hÉireann'') is die nasionale [[rugby]]span wat die hele [[Ierland]] (beide die [[Republiek Ierland]] en [[Noord-Ierland]]) in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Ierland deur die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] (''Irish Rugby Football Union'', IRFU) geadministreer. Ierland neem aan die jaarlikse [[Sesnasies-toernooi]] deel, saam met [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]], [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]], [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]], [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]]. Ierland is ook een van die lande wat deel uitmaak van die [[Britse en Ierse Leeus]] – spelers wat vir Ierland mag speel mag dus ook gekies word vir die Leeus. Ierland se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi wat sedert 1987 beslis word. Sedert die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] het die span aan al tien toernooie deelgeneem en agt keer, behalwe vir [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] en [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]], die kwarteindrondte gehaal. Ierse rugby dateer terug na 1875 toe Ierland deur Engeland in hulle eerste internasionale rugbywedstryd geklop is. Sedert die voorganger van die Vyf- en Sesnasiestoernooi, die Tuisnasies in 1883 begin is, het die span 16 keer die toernooi gewen en het nog agt ander kere die titel gedeel. Sedert Italië in 2000 by die kompetisie aangesluit het om die Sesnasies te vorm, het Ierland ses titels verower, mees onlangs in 2024. Ierse spelers dra tradisioneel groen [[Hemp|truie]], wit broeke en groen sokkies. Die span se tuisstadion is [[Aviva-stadion|Aviva]] in [[Dublin]] waar hulle vir die eerste keer in 2010 gespeel het. Die beheerliggaam [[Wêreldrugby]] beskou Ierland as ’n vlak-een rugbyland. Die Ierse rugbyspan is tans (Maart 2026) derde op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys gelys<ref name="ranglys">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> en in 2018 is die Ierse rugbyspan deur Wêreldrugby as die “span van die jaar” aangewys. Twaalf voormalige Ierse rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Die Ierse nasionale rugbyspan is in die rugbywêreld uniek, aangesien dit die hele Ierland verteenwoordig en nie net een onafhanklike staat nie. Spelers uit beide die Republiek Ierland en Noord-Ierland, een van die vier [[Lande van die Verenigde Koninkryk|lande]] van die [[Verenigde Koninkryk]], mag vir die Ierse rugbyspan uitdraf. Gevolglik gebruik die Ierse rugbyspan nóg een van die lande se volksliedere, nóg een van hul vlae as ’n verteenwoordigende simbool; pleks daarvan gebruik die Ierse nasionale rugbyspan sy eie vlag – dié van die Ierse Rugbyvoetbalunie – en himne. Alternatiewelik betree die span die veld met beide die vlae van Ierland en [[Ulster]], waartoe die ses Ierse graafskappe in Noord-Ierland behoort. As gevolg van die gemeensame span vir beide die Republiek Ierland en Noord-Ierland word die Ierse nasionale rugbyspan, net soos die soortgelyke Ierse nasionale hokkiespan en die [[Ierse nasionale krieketspan]], as ’n belangrike simbool vir vrede en samewerking op die polities verdeelde eiland Ierland beskou. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Ierse Rugbyvoetbalunie}} [[Lêer:Map of IRFU provincial branches.svg|duimnael|Die vier provinsiale beheerliggame van die Ierse Rugbyvoetbalunie]] Die beheerliggaam vir rugby in Ierland is die Ierse Rugbyvoetbalunie (''Irish Rugby Football Union'', IRFU). Die IRFU het in 1879 met die samesluiting van twee beheerliggame ontstaan.<ref name="collins">{{en}} {{cite book |author=Tony Collins |title=The Oval World: A global history of rugby |url=https://archive.org/details/ovalworldglobalh0000coll |publisher=Bloomsbury |location=Londen |year=2018 |isbn=978-1-4088-4372-7 |pages=[https://archive.org/details/ovalworldglobalh0000coll/page/122 122]}}</ref> In 1886 het die IRFU saam met die [[Skotse Rugbyunie]] (SRU) en die [[Walliese Rugbyunie]] (WRU) die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig.<ref name="rugbyfootballhistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1880s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1880s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens het die IRFU in 1999 by die vastelandse beheerliggaam FIRA-AER (nou [[Rugby Europa]], RE) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyeurope.eu/about-us |title=About us |publisher=[[Rugby Europa]] |date=2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die IRFU bestaan uit die vier provinsiale beheerliggame [[Connacht Rugby]], [[Leinster Rugby]], [[Munster Rugby]] en [[Ulster Rugby]], wat elkeen met sy eie span deelneem aan die internasionale liga [[Verenigde Rugbykampioenskap]], saam met spanne uit Italië, Skotland, Suid-Afrika en Wallis. Benede word die All-Ireland League tussen 50 spanne uit die hele Ierland beslis. Bo die Verenigde Rugbykampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Engeland, Frankryk, Ierland, Italië en Wallis die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugbyuitdagingsbeker beslis. Naas die amptelike nasionale span roep die IRFU ook ander keurspanne byeen. ''Ireland Wolfhounds'' is die tweede nasionale span van Ierland, gevolg deur ''Emerging Ireland'' (“Opkomende Ierland”). Net soos ander rugbylande beskik Ierland oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/ireland-u20/#latest |title=Ireland U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=23 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823200135/https://www.sixnationsrugby.com/team/ireland-u20/#latest |archive-date=23 Augustus 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20 |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Ierland beskik oor ’n nasionale span vir studente, die ''Schoolboys'', wat as ’n voorbereiding op die Ierse nasionale rugbyspan dien. Dit word as ’n groot prestasie beskou om saam met die [[Britse en Ierse Leeus]] na die [[Suidelike Halfrond]] te toer, waar hulle sowat al om die vier jaar teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]], die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] of die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionstour.com/ |title=British & Irish Lions |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Invoering van rugby in Ierland === Ierland beskik oor ’n eeue oue tradisie aan balsporte wat aan moderne sportsoorte soos rugby, [[sokker]] en [[Gaeliese voetbal]] herinner. Die stel reëls was inkonsekwent en het na gelang van die streek soms heeltemal verskil. Die enigste gemeenskaplike beginsel was om ’n meestal ronde, uit diervelle of -blase vervaardigde bal van die een veldkant na die ander te beweeg. Van die oudste bekende verslae oor sulke spele in die graafskappe Meath, Louth en Dublin dateer uit die 17de eeu.<ref>{{en}} {{cite journal |author=Brian Lalor |title=Gaelic football |url=https://archive.org/details/encyclopaediaofi0000unse_y6y7 |work=The Encyclopaedia of Ireland |publisher=Gill & Macmillan |location=Dublin |year=2003 |isbn=978-0-7171-3000-9 |pages=[https://archive.org/details/encyclopaediaofi0000unse_y6y7/page/421 421]}}</ref> Verskeie Dublinse koerante doen in die jare van 1758 tot 1766 verslag oor wedstryde in die omliggende nedersettings. ’n Weergawe, wat veral in die graafskap Kerry gewild was, was [[Caid]], wat op ’n afgebakende gebied en met ’n bepaalde aantal spelers gespeel is. Caid het ook die een of ander ooreenkoms met die latere rugby getoon en veral die grondslag vir Gaeliese voetbal gevorm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.gaa.ie/news/football-history-and-evolution/ |title=Football – History and Evolution |publisher=[[Gaeliese Atletiekvereniging]] |date=15 Desember 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1854 het voormalige studente van die Rugby-skool en ander openbare skole by die Dublinse Trinity College die Dublinse Universiteitsvoetbalklub (''Dublin University Football Club'', DUFC) gestig, om die speel, wat hulle tydens hul skooldae in [[Engeland]] leer ken het, ook in Ierland te kon beoefen. Die presiese stigtingsdatum is onbekend, maar volgens ’n advertensie in die ''Daily Express'' op 1 Desember 1855 het die span reeds sedert meer as ’n jaar bestaan. Gevolglik word die DUFC as die oudste bestaande rugbyklub wêreldwyd beskou. Geen Dublinse span is toegelaat om teen die eerste span van die DUFC te speel solank hulle nie die tweede span verslaan het nie. Wedstryde teen ander Kollegespanne is gereeld gespeel; van hulle was die Koninklike Skools in [[Armagh]], [[Dungannon]] en [[Enniskillen]].<ref name="dufc">{{en}} {{cite web |url=https://www.dufc.ie/club-history/ |title=Club History |publisher=Dublinse Universiteitsvoetbalklub |date=2019 |accessdate=26 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226012529/https://www.dufc.ie/club-history/ |archive-date=26 Februarie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarna is verskeie ander klubs gestig, waarvan die meeste steeds bestaan, waaronder NIFC (1868), Wanderers (1869), Queen’s University (1869), Lansdowne (1873), Dungannon (1873), Co. Carlow (1873), UCC (1874) en Ballinasloe (1875); laasgenoemde het met Athlone saamgesmelt om Buccaneers te vorm.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irishrugby.ie/irfu/history/history.php |title=History of the Irish Rugby Football Union |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=28 Desember 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161228083639/http://www.irishrugby.ie/irfu/history/history.php |archive-date=28 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Januarie 1868 het Charles Burton Barrington van die DUFC ’n stel reëls gepubliseer. Dit het net min van die Engelse stel reëls verskil, maar dit het die verspreiding van die rugbysport oor die hele eiland vergemaklik en tot die stigting van talle klubs gelei.<ref name="dufc" /> In Desember 1874 is die beheerliggaam Ierse Voetbalunie (''Irish Football Union'') gestig, wat toesig gehou het oor [[Leinster]], [[Munster (Ierland)|Munster]] en dele van [[Ulster]]; ’n Maand later is die Noordelike Voetbalunie van Ierland (''Northern Football Union of Ireland'') gestig, wat in [[Belfast]] werksaam was. In 1879 het albei beheerliggame as die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] (''Irish Rugby Football Union'', IRFU) saamgesmelt.<ref name="collins" /> In 1884 het Michael Cusack in reaksie op die as ’n bedreiging geagte verspreiding van Engelse sportsoorte die Gaeliese Atletiekvereniging (''Gaelic Athletic Association'', GAA) gestig, ten einde van ’n identifikasie met die Ierse kultuur deur middel van sport. Vir meer as ’n eeu is volgens reël 42 van die GAA-statuut die deelname aan “vreemde spele” (''foreign games'') op die plekke van dié beheerliggaam verbied; “vreemd” het uitdruklik na rugby, sokker, [[veldhokkie]] en [[krieket]] verwys.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://gaelicfootball.eusu.ed.ac.uk/documents/GAA%20Official%20Guide%202003.pdf |title=Official Guide 2003 |publisher=[[Gaeliese Atletiekvereniging]] |date=2003 |accessdate=16 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816230315/http://gaelicfootball.eusu.ed.ac.uk/documents/GAA%20Official%20Guide%202003.pdf |archive-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tot in 1971 is GAA-lede volgens reël 27 self verbied om aan dié sportsoorte deel te neem of om sulke sportsoorte in stadions by te woon.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stairnaheireann.net/2016/04/11/1971-the-gaa-lifts-its-ban-on-members-playing-or-attending-foreign-sports-such-as-soccer-or-rugby-3/ |title=1971 – The GAA lifts its ban on members playing or attending ‘foreign’ sports such as soccer or rugby |publisher=Stair na hÉireann / History of Ireland |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Die nasionale span se eerste jare === [[Lêer:Ireland-First-Team-1875.jpg|duimnael|Die eerste Ierse nasionale rugbyspan op 15 Februarie 1875 by die Londense [[The Oval (Londen)|Kennington Oval]]]] [[Lêer:South africa ireland teams 1912.jpg|duimnael|Gesamentlike groepfoto van die Ierse en Suid-Afrikaanse spanne op 30 November 1912]] Albei rugbybeheerliggame het aan die begin van 1875 ’n gesamentlike Ierse keurspan saamgestel om teen die [[Engelse nasionale rugbyspan|Engelse span]] te speel. Die eerste toetswedstryd is op 15 Februarie 1875 op die Londense [[The Oval (Londen)|Kennington Oval]] aangebied en Ierland het met nul teenoor twee doele verloor.<ref>{{en}} {{cite book |author=Steve Lewis |title=One Among Equals: England's International Rugby Captains |url=https://archive.org/details/oneamongequalsen0000lewi |publisher=Vertical Editions |year=2008 |isbn=978-1-904091-31-8 |pages=[https://archive.org/details/oneamongequalsen0000lewi/page/274 274]}}</ref> Soos dit in die vroeë jare van rugby gebruiklik was, het vir albei spanne 20 spelers uitgedraf; die aantal spelers wat tydens een wedstryd vir een span mag uitdraf is eers in 1877 van 20 tot 15 verminder.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishrugby.ie/history/css/arch_history_1.htm |title=Irish International Teams: Results, Scorers, Dates and Venues – 1874 to June 1999 |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=21 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221100551/http://www.irishrugby.ie/history/css/arch_history_1.htm |archive-date=21 Desember 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ierland het sy eerste tuiswedstryd ook teen Engeland in dieselfde jaar op Leinster Krieketklub se Observatory Lanegrond in Rathmines beslis, aangesien Lansdowne Road – die tuisstadion van die Lansdowne Voetbalklub en later van die IRFU – nie as geskik geag is nie. Die eerste wedstryd op Lansdowne Road is op 11 Maart 1878 gehou, waarin Engeland Ierland met twee doele en ’n drie teenoor nul geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/lansdowne.html |title=Lansdowne Road |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> ’n Jaar vroeër, op 19 Februarie 1877, het die Iere in [[Belfast]] vir die eerste keer teen [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] te staan gekom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishexaminer.com/sport/rugby/arid-40241900.html |title=Ireland presented with opportunity to take the lead over Scotland for first time in history |publisher=Irish Examiner |author=Richard B. |date=10 Maart 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ierland het sy eerste toets (ná agt agtereenvolgende nederlae) op 19 Februarie 1881 gewen, toe die Iere Skotland op Ormeau in [[Belfast]] geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/rugby/international/six-nations-miscellany-ireland-and-scotland-renew-old-rivalry-1.4504441 |title=Six Nations miscellany: Ireland and Scotland renew old rivalry |publisher=The Irish Times |author=John O’Sullivan |date=9 Maart 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ierland het sy eerste wedstryd teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] in [[Cardiff]] op 28 Januarie 1882 gespeel, maar ’n nederlaag gely.<ref name="rugbyfootballhistory" /> In dieselfde jaar het die beheerliggame van Engeland, Ierland Skotland en Wallis die Tuisnasies-toernooi gestig, die voorloper van die huidige [[Sesnasies-toernooi]].<ref name="SNHistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/6nations.htm#1999 |title=6 Nations History |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1884 het Ierland vir die wedstryd teen Wallis in Cardiff met twee mans te min vir ’n volledige span opgedaag, waarvolgens twee Walliese plaasvervangers ingestem het om die Ierse span te voltooi.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishrugby.ie/history/css/arch_history_3.htm |title=1882–83 |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=25 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325141208/https://www.irishrugby.ie/history/css/arch_history_3.htm |archive-date=25 Maart 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1886 het die Ierse beheerliggaam saam met sy Skotse en Walliese eweknieë die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig.<ref name="rugbyfootballhistory" /> Ná ’n aantal nederlae tydens die eerste vier toernooie het die Iere op 5 Februarie 1887 in Dublin vir die eerste keer teen Engeland geseëvier, met twee doele teenoor nul. In die derde wedstryd in Maart 1888 het Ierland sy eerste oorwinning oor Wallis met ’n doel, ’n drie en ’n skepdoel teenoor nul aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishexaminer.com/sport-columnists/arid-20468345.html |title=A landmark day for Irish rugby — beating England for the first time |publisher=Irish Examiner |author=Paul Rouse |date=16 Maart 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende die 1890’s was rugby veral ’n speel vir die [[Protestantisme|Protestantse]] middelklas, alhoewel dié selfbeskouing wat deur die IRFU gekweek is, nie noodwendig met die feite ooreengestem het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irishrugby.ie/news/7889.php |title=Connacht Gear Up For Launch Of New Kits : Irish Rugby &#124; Official Website |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |date=19 Oktober 2011 |accessdate=1 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101182149/http://www.irishrugby.ie/news/7889.php |archive-date=1 Januarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Onder andere het Rooms-Katolieke instellings Leinster se studentekampioenskap, wat sedert 1887 beslis is, oorheers.<ref name="rugbywar">{{en}} {{cite web |url=https://hira.hope.ac.uk/id/eprint/683/1/Liam%20O%27Callaghan%20Irish%20Rugby_war.pdf |title=Irish Rugby and the First World War |author=Liam O’Callaghan |publisher=School of Health Sciences, Liverpool Hope University |date=2015 |accessdate=21 Julie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721120204/http://hira.hope.ac.uk/id/eprint/683/1/Liam%20O%27Callaghan%20Irish%20Rugby_war.pdf |archive-date=21 Julie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die destydse Protestantse oorheersing in die verenigingsbestuur het ook ’n invloed op die samestelling van die nasionale span gehad. Toe hulle in 1894 vir die eerste keer die jaarlikse toernooi gewen het, was Tom Crean die enigste Katoliek in die span. Boonop was die geografiese verspreiding beperk: Van die 18 spelers gedurende die drie Tuisnasies-wedstryde was 13 van drie Dublinse klubs – Wanderers, DUFC en Bective Rangers – en die oorblywende vyf was van [[Ulster]] in die noorde van die eiland. Ierland het die Walliese model gevolg en vir die eerste keer sewe agterspelers pleks van ses ingespan. Ná ’n oorwinning oor Engeland in Blackheath het Ierland vir die eerste keer agtereenvolgende tuis- en wegwedstryde gewen, nadat hulle op 24 Februarie hul eerste oorwinning oor Skotland behaal het. Ierland het toe Wallis in Belfast verslaan en vir die eerste keer ’n Driekroon (''Triple Crown'') ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://therugbyhistorysociety.co.uk/forrest.html |titel=Edmund George Forrest |publisher=The Rugby History Society |author=Patrick Casey |date=2010 |accessdate=24 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324012753/http://therugbyhistorysociety.co.uk/forrest.html |archive-date=24 Maart 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle het die Tuisnasies-toernooi voor die afloop van die eeu nog twee keer gewen (in 1896 en 1899), sodat teen 1901 al die vier Tuisnasies sukses behaal het in ’n sport wat gewildheid verwerf het onder beide spelers en toeskouers.<ref name="SNHistory" /> In Oktober 1899 het die IRFU ’n keurspan na [[Kanada]] – ná ’n uitnodiging deur ’n entrepreneur van Ierse herkoms wat die rugbysport wou ondersteun – gestuur. Tydens die vier weke se toer is elf wedstryde gespeel, waarvan Ierland tien gewen het; hul enigste nederlaag was teen [[Halifax, Nova Scotia|Halifax]] se span. Toetse is egter nie gespeel nie, aangesien destyds nog geen [[Kanadese nasionale rugbyspan]] bestaan het nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Tony Collins |title=The Oval World: A Global History of Rugby |publisher=Bloomsbury Sport |location=Londen |year=2016 |isbn=978-1-4088-3157-1 |url=https://books.google.ch/books?id=sTRJCgAAQBAJ&pg=PT126&dq=ireland+rugby+1899+canada&hl=de&sa=X&ved=2ahUKEwj33rLwwL7tAhV15eAKHT5bCWEQ6AEwAHoECAQQAg#v=onepage&q=ireland%20rugby%201899%20canada&f=false |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die belangstelling in die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] se eerste besoek op 26 November 1905 was groot en vir die eerste keer was ’n deur die IRFU gereëlde wedstryd uitverkoop. Ierland het die Nieu-Seelandse metode om soos ’n “rover” te speel aangepas en met slegs sewe voorspelers uitgedraf. Die Iere is voor ’n gehoor van 12&nbsp;000 egter met 15–0 verslaan; Ierland sou sy eerste oorwinning oor die All Blacks eers 111 jaar later aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/37886601 |title=Autumn internationals: Ireland 40-29 New Zealand |publisher=[[BBC]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Tuisnasieskampioenskap 1906 het Ierland die titel met Wallis gedeel.<ref name="SNHistory" /> Skaars ’n jaar ná die Nieu-Seelandse besoek het Ierland op 24 November 1906 die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] ontvang; in Belfast het die eerste wedstryd tussen albei spanne in ’n naelskraapse 12–15-nederlaag vir die Iere geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.blog/2019/09/20/the-1st-south-africa-tour-to-the-uk-and-france-1906-07/ |title=The 1st South Africa Tour to the UK and France 1906-07 |publisher=World Rugby Museum |date=20 September 2019 |accessdate=4 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304225305/https://worldrugbymuseum.blog/2019/09/20/the-1st-south-africa-tour-to-the-uk-and-france-1906-07/ |archive-date=4 Maart 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ierland het sy eerste wedstryd teen [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] op 20 Maart 1909 in Dublin met 19–8 gewen. Dit was Ierland se hoogste oorwinning in dié tyd in internasionale rugby, hul hoogste puntetelling en ’n nuwe rekord van vyf drieë.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=215}}</ref> Van 1910 af het die Franse aan die jaarlikse toernooi deelgeneem, wat toe die Vyfnasies geword het. In 1912 het die Iere weer die titel gedeel, dié keer met Engeland.<ref name="SNHistory" /> Op 30 November 1912 het Ierland in sy eerste wedstryd in Dublin teen die Springbokke te staan gekom. Ierland, wat met sewe nuwelinge uitgedraf het, is deur ’n rekordtelling van 38–0 oorweldig, in dié tyd ’n rekordnederlaag teen Suid-Afrika wat tien drieë gedruk het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.blog/2018/05/28/who-was-the-first-substitute-referee/ |title=Who was the first substitute referee? |publisher=World Rugby Museum |date=28 Mei 2018 |accessdate=5 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305015914/https://worldrugbymuseum.blog/2018/05/28/who-was-the-first-substitute-referee/ |archive-date=5 Maart 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Tyd van die wêreldoorloë en verdeling van Ierland === [[Lêer:Ireland-v-Wales-1920.jpg|duimnael|1920-illustrasie van ’n wedstryd tussen Ierland en Wallis]] Met die uitbreek van die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die IRFU die spelbedryf ingeperk, toetswedstryde is vir die volgende jare nie gespeel nie. In die veldslae van die oorlog het nege aktiewe of voormalige spelers gesneuwel. Al dié slagoffers het as vrywilligers aan die oorlog deelgeneem, aangesien in Ierland geen diensplig bestaan het nie – in teenstelling met Groot-Brittanje, waar dit in 1916 ingestel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.therugbyhistorysociety.co.uk/irishww1.html |title=Irish Internationals who Died in World War 1 |publisher=The Rugby History Society |author=Patrick Casey |date=2010 |accessdate=16 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916235132/http://www.therugbyhistorysociety.co.uk/irishww1.html |archive-date=16 September 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die IRFU het die klubs uitdruklik aangemoedig om soveel spelers as moontlik vir militêre diens te werf. Hulle het selfs hul eie vrywilligerkorps saamgestel, wat in die [[Slag van Gallipoli]] geveg het. Daarbenewens het die IRFU met ’n persveldtoeg rugbyspelers se bereidwilligheid in opofferings en verdediging probeer beklemtoon en hulle in vergelyking met ander, volgens bewerings minder “lojale” sportsoorte, probeer beter daarstel. Rugby is as ’n verpersoonliking van [[Victoriaanse tydperk|Victoriaanse]] en [[Edwardiaanse tydperk|Edwardiaanse]] ideale beskou: energiek, manlik, militaristies en patrioties. Volgens latere ondersoeke was die aandeel rugbyspelers onder die rekrute – ondanks die aanhoudende propaganda – net effens hoër as dié van ander bevolkingsgroepe.<ref name="rugbywar" /> Alhoewel die rugbysport aanhangers veral in die anglofiele en unionistiese dele van die Ierse bevolking gewerf het, het dit ook in die nasionalistiese-republikeinse kringe toenemende gewildheid ervaar, ondanks die sterk mededinging van die deur die GAA bevorderde sportsoorte. Byvoorbeeld was [[Éamon de Valera]], later langdienende [[Taoiseach]] (eerste minister) van die onafhanklike Republiek Ierland, in sy jeug ’n entoesiastiese rugbyspeler. Die leierskap van die beheerliggaam is nog ’n ruk lank deur verteenwoordigers van die Protestantse elite oorheers, maar die invloed van die Katolieke het stadigaan gegroei. Dit is een van die redes hoekom die IRFU ná die Ierse onafhanklikheidsoorlog van ’n wegbreek van die Noord-Ierse klubs gespaar is en ondanks die politieke verdeling die hele eiland bly verteenwoordig het. Verskeie ander sportsoorte het dié model gevolg, terwyl sokker die enigste belangrike uitsondering is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Anthony J. Jordan |title=Eamon de Valera 1882–1975. Irish: Catholic; Visionary |url=https://archive.org/details/eamondevalera1880000jord |publisher=Westport Books |location=Dublin |year=2010 |isbn=978-0-9524447-9-4 |pages=[https://archive.org/details/eamondevalera1880000jord/page/279 279]}}</ref> Ná die hervat van die Vyfnasies in 1920 het Ierland tydens drie agtereenvolgende toernooie slegs die laaste plek behaal; onder andere het die span in 1920 sy eerste tuisnederlaag teen Frankryk en in 1921 sy eerste wegnederlaag gely.<ref name="SNHistory" /> Die prestasies het geleidelik verbeter en tydens die Vyfnasies 1926 het Ierland die kans op sy eerste Grand Slam – d.w.s. ’n toernooi-oorwinning met seges oor al die ander deelnemende spanne – gehad. Ierland is in die laaste wedstryd egter deur Wallis met 11–8 verslaan en moes toe die titel met die Skotte deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/rugby/international/an-emblem-of-united-ireland-when-wales-crushed-ireland-s-1926-triple-crown-hopes-1.3824333 |title=‘An emblem of united Ireland’: When Wales crushed Ireland’s 1926 Triple Crown hopes |publisher=The Irish Times |author=Ruaidhrí Croke |date=14 Maart 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1927 het Ierland weer die titel met Skotland gedeel; ná hul enigste nederlaag teen Engeland het die Iere weer ’n Grand Slam misgeloop.<ref name="SNHistory" /> Op 12 November dieselfde jaar het Ierland vir die eerste keer die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] gehuisves; hulle is naelskraap met 5–3 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/57 |title=1927/28 New South Wales tour to Europe and Canada |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die toernooie van 1927 tot 1931 het Ierland tweede geëindig. Nadat Frankryk weens skynamateurisme uitgesluit is en die toernooi weer die Tuisnasies geword het, het in 1932 nog ’n gedeelde titel gevolg. Tydens die Tuisnasies 1935 het die Iere vir die eerste keer in 36 jaar die alleenlike kampioen geword, nog ’n gedeelde titel het in 1939 gevolg.<ref name="SNHistory" /> Die politieke verdeling van die eiland het tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] na vore getree: In die Republiek Ierland, wat ’n streng neutraliteit gehandhaaf het, is die spelbedryf in teenstelling met die Britse Noord-Ierland net min ingeperk. Agt Noord-Ierse nasionale spelers het in die oorlog gesneuwel, daarbenewens was [[Paddy Mayne]] (wie in ses toetswedstryde uitgedraf het) ’n stigterslid van die eenheid Spesiale Lugdiens.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://wartimeni.com/article/irish-rugby-internationals-at-war/ |title=Irish rugby internationals in World War Two |publisher=Wartime NI |datum=2020 |accessdate=5 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205022404/https://wartimeni.com/article/irish-rugby-internationals-at-war/ |archive-date=5 Desember 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Suksesvolle naoorlogse tydperk === [[Lêer:Hewitt sarandon rugby.jpg|duimnael|W. J. Hewitt en Miguel Angel Sarandón poseer saam tydens die Ierse span se 1952-toer na Argentinië]] In 1945 en 1946 is die ''Victory Internationals'' beslis – ’n reeks wedstryde teen nasionale en militêre keurspanne wat nie die volle toetsstatus geniet het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/players/after-the-war-the-victory-internationals-1945-46 |title=After the War: The Victory Internationals, 1945–46 |publisher=World Rugby Museum |author=J. R. Suber |date=10 Junie 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die jaarlikse toernooi is van 1947 af hervat en het ná die heraansluiting van Frankryk vir die volgende vyf dekades weer die Vyfnasies geword. Tydens die Vyfnasies 1947 het die Iere Engeland met 22–0 verslaan, in dié tyd hulle hoogste oorwinning oor die Engelse.<ref name="IRLvENG">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6389727.stm |title=Ireland v England |publisher=[[BBC]] |date=24 Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> As deurslaggewend vir dié sukses word die kaptein [[Con Murphy]] beskou – hy was die enigste speler wat voor en ná die oorlog vir die nasionale span uitgedraf het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/con-murphy-dies-aged-88-1.1084604 |title=Con Murphy dies aged 88 |publisher=The Irish Times |date=10 April 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n swak 3–16-nederlaag teen die besoekende Wallabies in Desember 1947<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/97 |title=1947/48 Australia tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> het tydens die daaropvolgende Vyfnasies 1948 die grootste sukses in dié tyd gevolg. Die Iere het weg oor Frankryk en Engeland en tuis oor Skotland en Wallis geseëvier. Daarmee het Ierland sy eerste Grand Slam beklink. Hierby het die taktiek van [[Jack Kyle]], wie as een van die beste Ierse spelers beskou word, ’n belangrike rol gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2009/mar/20/ireland-grand-slam-1948-six-nations |title=Sweet memories of an age when the grand slam was called a clean sweep |publisher=[[The Guardian]] |author=Eddie Butler |date=20 Maart 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1949 het Ierland die toernooi weer gewen, dié keer met ’n Driekroon.<ref name="SNHistory" /> Die Vyfnasies 1950 word vir die vliegtuigongeluk in Llandow onthou. Op 12 Maart 1950 het ’n groep Walliese ondersteuners, wat die beslissende wedstryd in [[Dublin]] bygewoon het, met ’n huurvlug teruggekeer. Tydens landing het die vliegtuig, ’n [[Avro Tudor]], neergestort, waarby 80 van die 83 passasiers aan boord dood is. Dit was die ergste siviele vliegtuigramp in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyrelics.com/Museum/exhibits/IvW-1950.htm |title=The 1950 Welsh Triple Crown & Llandow Air Disaster |publisher=World Rugby Museum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1951 het Ierland weer die kans op ’n Grand Slam gehad, nadat hulle die eerste drie wedstryde teen Frankryk, Engeland en Skotland naelskraap gewen het. Die beslissende wegwedstryd teen Wallis het egter met 3–3 gelykop geëindig, waarvolgens Ierland nie aan sy voorneme voldoen het nie; hulle het nogtans met die titel weggestap.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/when-slam-doors-shut-on-irish-hopes-1.353887 |title=When Slam doors shut on Irish hopes |publisher=The Irish Times |date=29 Maart 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná die Kanadatoer in 1899 het Ierse spelers oor dekades heen slegs na die Suidelike Halfrond getoer as hulle deur die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] opgeroep is. Dit het in 1952 verander, toe die IRFU oorsese toere weer begin reël het. Tydens die eerste toer in Augustus en September het Ierland Suid-Amerika besoek, maar dié toer se voortgang het aanvanklik onseker geblyk. Kort ná hul vertrek is [[Eva Perón]] oorlede, waarvolgens [[Argentinië]] in nasionale rou verkeer het. Al nege die beplande wedstryde in [[Buenos Aires]] het egter plaasgevind, waaronder twee wedstryde teen die [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]], die Argentynse nasionale span. Hulle het in ’n gelykop en ’n oorwinning vir Ierland geëindig, maar aan dié wedstryde is geen toetsstatus toegeken nie.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/uploads/1952.pdf |title=Memoria y Balance 1952 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=24 November 1952 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 27 Februarie 1954 het Ierland teen Skotland op Ravenhill in Belfast gespeel. Kaptein Jim McCarthy het die IRFU-president Sarsfield Hogan die vorige aand ingelig, dat die elf spelers uit die Republiek Ierland tydens die speel van ''[[God Save the King|God Save the Queen]]'' nie langs die Skotte sou staan nie. Tydens ’n geheim vergadering net voor die afskop is ooreengekom om ’n verkorte weergawe van die Britse himne – bekend as ''The Salute'' – te speel en in die toekoms nie meer wedstryde in Belfast aan te bied nie. Die vier Noord-Ierse spelers het eers later van die vergadering kennis geneem: Hulle is meegedeel dat die Katolieke in die span in die kleedkamer vir die ernstig siek [[pous Pius XII]] sou bid. Die IRFU het geen probleem met die kwytskelding van wedstryde in Belfast gehad nie: Eerstens het dit konflik tussen Unioniste en Republikeine vermy en tweedens het die veel groter stadion in Dublin in elk geval meer inkomste gegenereer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2007/feb/27/comment.gdnsport3 |title=How Ravenhill rebels made an issue out of an anthem |publisher=[[The Guardian]] |author=Frank Keating |date=27 Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Maer jare en Noord-Ierland-konflik === [[Lêer:Irlanda en argentina 1970.jpg|duimnael|Die Ierse 1970-span wat op Estadio Ferro Carril Oeste teen Argentinië gespeel het]] Gedurende die middel-1950’s het die Vyfnasies vir Ierland minder suksesvol verloop. Onder andere het Ierland in die jare 1955, 1958, 1960, 1961, 1962 en 1964 slegs die laaste plek behaal.<ref name="SNHistory" /> Uitblinkers in dié tyd was maar skaars. Byvoorbeeld het Ierland op 18 Januarie 1958 die Wallabies met 9–6 verslaan, die eerste oorwinning oor een van drie die groot spanne van die Suidelike Halfrond.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/140 |title=1957/58 Australia tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1959 het Ierland die Franse van hul Grand Slam ontneem, nadat die reeds amptelike titelhouer met 9–5 geklop is. Die Franse het tydens die Vyfnasies 1960 wraak geneem en Ierland met ’n rekordtelling van 23–6 verslaan.<ref name="SNHistory" /> Nog ’n oorsese toer is in 1961 na Suid-Afrika en [[Rhodesië]] gereël, maar die enigste toetswedstryd teen die Springbokke in [[Kaapstad]] het in ’n swak 8–24-nederlaag geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/158 |title=1961 Ireland tour to South Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende die middel-1960’s het Ierland se prestasies tydens die jaarlikse toernooi aansienlik verbeter, alhoewel hulle nie met die destyds oorheersende Walliesers en Franse kon meeding nie. Byvoorbeeld het die Iere tydens die Vyfnasies 1965 beide Engeland en Skotland verslaan, waarin hulle sedert 1951 nie meer geslaag het nie.<ref name="SNHistory" /> Daarna het hulle op 10 April 1965 Suid-Afrika tuis met 9–6 verslaan, hul eerste oorwinning oor die Springbokke.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/178 |title=1965 South Africa tour to Ireland and Scotland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1967 is die Wallabies twee keer geklop: in Januarie in Dublin en tydens die eerste Ierse toer na Australië in Mei in [[Sydney]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/184 |title=1966/67 Australia tour to Europe and Canada |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/186 |title=1967 Ireland tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die beplande ontmoeting met die All Blacks tydens Nieu-Seeland se Europatoer dieselfde jaar moes weens ’n uitbreek van die [[Bek-en-klouseer]] gekanselleer word.<ref name="beckons">{{en}} {{cite web |url=http://www.nzherald.co.nz/event/story.cfm?c_id=1500971&ObjectID=10357266 |title=Beach beckons as All Blacks celebrate history |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=27 November 2005 |accessdate=30 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930014500/http://www.nzherald.co.nz/event/story.cfm?c_id=1500971&ObjectID=10357266 |archive-date=30 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 26 Oktober 1968 het die Iere hul vierde agtereenvolgende oorwinning oor die Wallabies aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/196 |title=1968 Australia tour to Ireland and Scotland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Enkele maande later het hulle die kans gehad om die Vyfnasies saam met ’n Grand Slam te wen, maar hulle het die laaste wegwedstryd teen Wallis met 11–24 verloor.<ref name="SNHistory" /> Gedurende [[herfs]] 1969 het die IRFU daarop besluit om Ronnie Dawson as die eerste Ierse hoofafrigter aan te stel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.leinsterrugby.ie/dawson-inducted-into-irb-hall-of-fame/ |title=Dawson inducted into IRB Hall of Fame |publisher=[[Leinster Rugby]] |date=19 November 2013 |accessdate=6 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906064659/https://www.leinsterrugby.ie/dawson-inducted-into-irb-hall-of-fame/ |archive-date=6 September 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Springbokke se toer aan die begin van 1970 is deur hewige anti-apartheidsproteste begelei; op 10 Januarie het die Iere tuis in ’n 8–8-gelykop gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://comeheretome.com/2015/02/03/45-years-ago-the-controversial-visit-of-the-springbok-team-to-dublin/ |title=45 years ago: The controversial visit of the Springbok team to Dublin |publisher=Come here to me! |date=3 Februarie 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Vyfnasies 1972 kon weens die Noord-Ierland-konflik nie voltooi word nie, waardeur geen span die titel ingepalm het nie. Ná die Bloed-Sondag op 30 Januarie in [[Derry]], waartydens 13 ongewapende betogers deur Britse soldate doodgeskiet is, het groot betogings in Dublin plaasgevind. Die Britse ambassade is op 2 Februarie deur die woedende skare afgebrand. Op 14 Februarie het die [[Skotse Rugbyunie]] aangekondig, dat die Skotse span nie na Ierland sou vertrek nie. Dié beheerliggaam was bekommerd oor die spelers se veiligheid, nadat hulle dreigbriewe, vermoedelik van die IRA, ontvang het. Sowat twee weke later het ook die [[Walliese Rugbyunie]] sy onttrekking aangekondig, nadat Walliese spelers ook bedreig is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-rugby-team-faced-death-14308714 |title=When the Wales rugby team faced 'death threats' in Ireland |publisher=Wales Online |author=Mark Orders |date=19 Februarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die [[Franse Rugbyfederasie]] was egter onbeïndruk en het ’n bykomende vriendskaplike wedstryd op 29 April in Dublin gereël, waardeur die IRFU minstens ’n deel van die verlore inkomste kon maak.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/159995.html |title=Rewind to 1972: A troubled year |publisher=ESPNscrum |author=Huw Richards |date=24 Februarie 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1973 het Engeland ten spyte van soortgelyke dreigemente vir hul wedstryd in Dublin opgedaag en ná hul aankoms by die Lansdowne Road ’n staande applous van vyf minute lank ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/the-day-england-won-a-lansdowne-ovation-1.353883 |title=The day England won a Lansdowne ovation |publisher=The Irish Times |date=29 Mei 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ierland het dié wedstryd met 18–9 gewen. Die Engelse kaptein, John Pullin, het skertsend daarna verwys: “Ons is miskien nie baie goed nie, maar ten minste het ons opgedaag” (''We might not be very good but at least we turned up'').<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/england/2350186/Breaking-the-losing-streak.html |title=Breaking the losing streak |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Paul Ackford |date=12 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Vyfnasies 1973 het op ’n unieke manier geëindig: Ná twee oorwinnings en twee nederlae elk het al die vyf deelnemende spanne in dieselfde plek geëindig en die titel gedeel.<ref name="SNHistory" /> Tydens die toernooi het die All Blacks deur Europa getoer. Op 20 Januarie 1973 was Ierland op die punt om die All Blacks vir die eerste keer te verslaan, dié wedstryd het egter in ’n 10–10-gelykop geëindig.<ref name="beckons" /> === Aan die einde van die amateurtydperk === [[Lêer:Australia v Ireland 1979.jpg|duimnael|’n Ierse lynstaan tydens hul tweede toets teen die Wallabies in Sydney, 1979]] Tydens die Vyfnasies 1974 het die Ierse vir die eerste keer in 23 jaar ’n ongedeelde titel gewen. Gedurende die middel-1970’s het die prestasies van die span vir ’n rukkie weer verminder en in 1977 het hulle in die laaste plek geëindig, nadat Ierland in al vier sy wedstryde verslaan is.<ref name="SNHistory" /> Anders as oorspronklik verwag was die Australiese toer in Junie 1979 suksesvol: Ierland het albei toetse teen die Wallabies gewen en sodoende vir die eerste keer ’n toetsreeks beklink.<ref>{{en}} {{cite book |author=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1980–81 |url=https://archive.org/details/rothmansrugbyyea0000unse_e8x7 |publisher=Queen Anne Press |location=Royal Tunbridge Wells |year=1980 |isbn=0-362-02018-3 |pages=[https://archive.org/details/rothmansrugbyyea0000unse_e8x7/page/28 28]–32}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1981 kon die Iere weer geen oorwinning aanteken nie en hulle het in die laaste plek geëindig.<ref name="SNHistory" /> In 1977 het die regeringshoofde van die [[Britse Statebond]] die Gleneagles-ooreenkoms onderteken, ten einde van ’n sportiewe isolasie van die Suid-Afrikaanse [[apartheid]]stelsel. Aangesien Ierland geen lidland van die Britse Statebond is nie, het die IRFU dié ooreenkoms geïgnoreer en hulle het in Mei en Junie 1981 ’n toer na Suid-Afrika gereël. Dié voorneme is in die openbaar skerp gekritiseer. ’n Aantal sleutelspelers het aangekondig, dat ’n deelname teenstrydig met hul gewete sou wees, terwyl ander beroepsverpligtinge vir hul onttrekking gegee het. Politieke partye, [[Kerk (organisasie)|kerke]], vakbonde, studente-organisasies en sportverenigings het by die IRFU vir ’n kansellasie van die toer gepleit, omdat dit Ierland se goeie reputasie sou skade kon toedien. Die Ierse buitelandse minister, Brian Lenihan, het dit nie as ’n sportgebeurtenis beskou nie, maar as ’n suiwer politieke daad. Protes is ook deur die [[African National Congress]] en die [[Verenigde Nasies]] aangeteken. Die IRFU was egter onbeïndruk en het met hul omstrede voorneme voortgegaan en hulle het die vreemde oënskynlike standpunt ingeneem, die toer sou die apartheid nie ondersteun nie en dié stelsel eerder skade toedien. Ter vermyding van protes tydens hul vertrek aan die Dublinse lughawe het die spanlede in Engeland ontmoet en van daar af verder gereis. Op ’n sportiewe vlak was die toer minder suksesvol; die Iere is in vier van die sewe wedstryde verslaan, waaronder die twee toetse teen die Springbokke.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.ie/sport/rugby/answering-apartheids-call-29839040.html |title=Answering Apartheid's call |publisher=Irish Independent |author=Eamonn Sweeney |date=14 Desember 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> ’n Jaar later, tydens die Vyfnasies 1982, het die Ierse span die eerste Driekroon in 33 jaar ingepalm; ’n moontlike Grand Slam het hulle in die laaste wedstryd met ’n 9–22-wegnederlaag teen Frankryk misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbynetwork.net/main/s739/st181826.htm |title=Ireland in the Five Nations of 1982 |publisher=Rugby Network |author=Gary Watton |date=12 April 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1983 het Ierland die titel met die Franse gedeel en tydens die Vyfnasies 1985 het Ierland weer die alleenlike titel, saam met ’n Driekroon, ingepalm (hul laaste in die 20ste eeu). Frankryk het Ierland met ’n gelykopuitslag weer van ’n moontlike Grand Slam ontneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbynetwork.net/main/s739/st181837.htm |title=Ireland in the Five Nations of 1985 |publisher=Rugby Network |author=Gary Watton |date=12 April 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 1 November 1986 het die Iere rugbygeskiedenis gemaak: In hul eerste toets teen [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]], wat ’n halwe jaar vroeër die Vyfnasies-titelhouer Frankryk verslaan het, het Ierland tuis met 60–0 gewen en in dié proses tien drieë gedruk. Dit was die hoogste oorwinning in dié tyd deur ’n nasionale span.<ref>{{YouTube|sFnly53A_zg|Ireland 60 Romania 0 – November 1st 1986 – BBC News report}}</ref> Die IRVR het Ierland vir die [[Rugbywêreldbeker 1987]] in Australië en Nieu-Seeland uitgenooi, die eerste rugbywêreldbekertoernooi. Twee jaar vroeër was die IRFU gekant teen die invoering van rugbywêreldbekertoernooie, omdat hulle ’n stadige professionalisering en ’n oorgebruik van die werkende amateurspelers gevrees het. Die uiteindelik geklopte beheerliggaam het ’n tyd lank na dié toernooi as ’n “kompetisie om die [[Webb Ellis-beker]]” verwys en die benaming rugbywêreldbekertoernooi vermy. ’n Aanval deur die IRA het die Ierse voorbereiding op die toernooi oorskadu: Die Noord-Ierse spelers [[Nigel Carr]], [[David Irwin]] en [[Philip Rainey]] was op pad na ’n opleidingssessie in Dublin, toe hul motor net voor die grens van die Republiek Ierland deur die ontploffingsgolf van ’n afstandbeheerde motorbom getref is. Al drie insittendes het beserings opgedoen; Carr s’n was die ergste, waarvolgens hy sy sportloopbaan moes beëindig. Die teiken van dié aanval was die Here Regter [[Maurice Gibson]], wie op die teenoorgestelde rigting op pad was en saam met sy vrou Cecily dood is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.ie/sport/rugby/world-cup/comment/tony-wards-memories-of-1987-it-was-a-maiden-voyage-loaded-with-drama-26769792.html |title=Tony Ward's memories of 1987: It was a maiden voyage loaded with drama |publisher=Irish Independent |date=8 September 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ruck.co.uk/the-5-worst-rugby-disasters-in-history/2/ |title=The 5 worst rugby disasters in history – 4. IRA bombing |publisher=Ruck.co.uk |date=15 April 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ierland is in sy eerste wedstryd deur Wallis verslaan, hulle het ná maklike oorwinnings oor Kanada en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] op die tweede plek geëindig en vir die kwarteindrondte gekwalifiseer. Hulle is egter deur die medegasheer Australië met 33–15 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aan die einde van 1988 het Ierland vir die eerste keer teen [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]] en [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] te staan gekom en albei wedstryde gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/475 |title=1988 Western Samoa tour to Wales and Ireland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/480 |title=1988/89 Italy tour to Ireland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarteenoor het Ierland tydens die Vyfnasies ’n tyd lank gesukkel: Van 1988 tot in die laaste Vyfnasies 1999 het hulle nooit beter as die voorlaaste plek gevaar nie; in 1988, 1992, 1996, 1997 en 1998 het hulle in die laaste plek geëindig.<ref name="SNHistory" /> Suksesse was maar skaars; byvoorbeeld het Ierland op 27 Oktober 1990 tuis sy eerste amptelike toets teen Argentinië gewen, 38 jaar ná die eerste nieamptelike ontmoeting.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/rugby/time-to-recognise-uncapped-irish-internationals-who-tackled-the-pumas-1.3692549 |title=Time to recognise uncapped Irish internationals who tackled the Pumas |publisher=The Irish Times |author=John O’Sullivan |date=9 November 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hul eerste toer na die pas onafhanklike [[Namibië]] in Julie 1991 het egter teleurstellend verloop. Hulle is in albei toetse in [[Windhoek]] deur die [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibiese span]] verrassend verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/sport/rugby/my-namibia-nightmare-28062638.html |title=My Namibia nightmare |publisher=Belfast Telegraph |author=Gavin Mairs |date=4 Julie 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 1991]] in die destydse Vyfnasies kon Ierland twee van sy drie groepwedstryde in Dublin speel. Hulle het [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] en [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Zimbabwe]] maklik verslaan, maar hulle is in [[Edinburg]] naelskraap deur Skotland geklop. In die kwarteindstryd in Dublin het Ierland teen Australië vir die meeste tyd voorgeloop en was op die punt van ’n verrassende oorwinning. Nadat [[Michael Lynagh]] die beslissende drie gedruk het, is hulle egter met 19–18 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die laaste twee wedstryde tydens die rugbywêreldbekertoernooi was die begin van elf agtereenvolgende nederlae, wat tot in Maart 1993 sou streek en nog steeds ’n negatiewe rekord is. In November 1994 het Ierland vir die eerste keer ’n toets teen die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] gespeel en gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/600 |title=1994 United States tour to Ireland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in Suid-Afrika is Ierland in die eerste wedstryd deur Nieu-Seeland maklik verslaan en daarna het hulle Japan maklik geklop. ’n Naelskraapse 24–23-oorwinning in [[Johannesburg]] oor Wallis het die tweede plek in die groep verseker. Die Iere het in hul derde agtereenvolgende kwarteindstryd te staan gekom, maar hulle het teen die dominante Franse met 36–12 vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Begin van die professionele tydperk === [[Lêer:Ireland vs Romania rugby match.jpg|duimnael|Ierland teen Roemenië op Landsdowne Road, 26 November 2005]] [[Lêer:Croke park 2.jpg|duimnael|Ierland tydens die Sesnasies 2007 op Crokepark in Dublin]] [[Lêer:Paul O'Connell Ireland Rugby.jpg|duimnael|Paul O’Connell wen die lynstaan teen Argentinië in 2007]] [[Lêer:2009 Six Nations Champions - Ireland.jpg|duimnael|Brian O’Driscoll hou die 2009-Sesnasies Grand Slam-trofee omhoog]] In Augustus 1995 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) al die beperkinge rakende die spelers se betaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui. Die Iere het aan die begin van die professionale tydperk gesukkel. Naas die reeks nederlae tydens die Vyfnasies het hulle drie agtereenvolgende nederlae teen Italië gely; die Italianers was van voorneme om by die vernaamste Europese rugbylande aan te sluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby-world-cup-2019/2011/0929/285413-rwc_blog_italy_ireland_oshea/ |title=RWC Blog: Italy's Golden Era against Ireland |publisher=Raidió Teilifís Éireann |date=29 September 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1998 is die Nieu-Seelandse Warren Gatland as afrigter benoem en hy het die onsuksesvolle Brian Ashton vervang. Gatland het egter nie onmiddellike sukses behaal nie, aangesien Ierland tydens die Vyfnasies 1998 weer in die voorlaaste plek geëindig het.<ref name="gatland">{{en}} {{cite web |url=https://www.the42.ie/warren-gatland-1981914-Mar2015/ |title=The Gatland seasons: How Ireland fared during the four years when Warren was king |publisher=The 42 |date=9 Maart 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die [[Rugbywêreldbeker 1999]] is weer in die destydse Vyfnasies aangebied en Ierland het al sy groepwedstryde in Dublin gespeel. Hulle het, soos verwag, maklike oorwinnings oor die Verenigde State en Roemenië aangeteken, maar Ierland is ook deur die latere kampioen Australië met 23–3 verslaan. As tweede in hul groep moes Ierland in die uitspeelrondte vir die kwarteindstryd speel, waar hulle deur Argentinië met 28–24 geklop is en vir die eerste keer nie tot die kwarteindrondte kon vorder nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Van die laagtepunt het die Ierse rugby egter herstel. In die loop van professionalisering het die IRFU die vier tradisionele keurspanne van die provinsiale beheerliggame van [[Connacht Rugby|Connacht]], [[Leinster Rugby|Leinster]], [[Munster Rugby|Munster]] en [[Ulster Rugby|Ulster]] in professionele spanne omskep. Hulle was finansieel sterk genoeg om van die beste spelers in hul eie land te hou en te verhoed dat hulle na Engeland of Frankryk gaan. Daarbenewens het hulle ook noue verhoudings met amateurklubs en skole aangeknoop wat ’n konstante aanbod aan talent gewaarborg het. Die stigting van die Keltiese Liga in 2001 (nou die [[Verenigde Rugbykampioenskap]]) het die Ierse provinsiale spanne met gereelde rugbywedstryde van ’n hoë gehalte voorsien en tot ’n merkbare kwaliteitsverbetering gelei.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the42.ie/rugby-professional-new-breed-book-2290918-Aug2015/ |title=It's 20 years today since rugby turned professional and it's now a different beast |publisher=The 42 |date=26 Augustus 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Met die aansluiting van Italië by die jaarlikse toernooi in 2000 het dit die Sesnasies geword en die koms van die nuwe toernooiformaat het met die Ierse herlewing saamgeval. Tydens die Sesnasies 2001 het Ierland as naaswenner geëindig, hul beste prestasie in 15 jaar; slegs ’n wegnederlaag teen Skotland het hulle van die Grand Slam ontneem.<ref name="SNHistory" /> Ondanks dié sukses het die IRFU Warren Gatland se kontrak nie verleng nie en hulle het hom in November 2001 met sy adjunk Eddie O’Sullivan vervang.<ref name="gatland" /> Aan die einde van die jaar was [[Keith Wood]] die eerste wat deur die IRR as “speler van die jaar” benoem is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby/2001/1112/159979-woodk/ |title=Wood wins prestigious title |publisher=Raidió Teilifís Éireann |date=14 Junie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2003 het Ierland die beslissende tuiswedstryd om die Grand Slam teen Engeland op Lansdowne Road met 6–42 verloor, waardeur ’n reeks van tien agtereenvolgende oorwinnings op eie bodem sedert September 2002 beëindig is.<ref name="SNHistory" /> Ná ’n suksesvolle voorbereiding op die rugbywêreldbekertoernooi met oorwinnings oor Wallis, Italië en Skotland het die Iere vol selfvertroue na die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië vertrek. Tydens die groepfase het hulle Roemenië en Namibië maklik verslaan, naelskraap teen Argentinië met 16–15 gewen, en is daarna naelskraap deur die gasheer geklop. As naaswenner van hul groep het Ierland weer tot die kwarteindrondte gevorder, maar hulle is deur Frankryk met 43–21 uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2004 was Ierland die eerste span wat die wêreldkampioen Engeland verslaan het; daarmee het hulle hul eerste Driekroon in 19 jaar gewen en as naaswenner net ná Frankryk geëindig.<ref name="SNHistory" /> Tydens die [[2004 eindjaarrugbytoetsreeks]] het Ierland sy eerste oorwinning oor die Springbokke sedert 1965 aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2004/nov/15/rugbyunion.irelandrugbyunionteam |titel=O’Gara delivers payback to put record straight |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=15 November 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nog Driekrone het in 2006 en 2007 gevolg, nadat Frankryk in albei toernooie die Ierse titeloorwinning verhoed het.<ref name="SNHistory" /> Tussen albei toernooie het Ierland tydens die [[2006 eindjaarrugbytoetsreeks]] tuisoorwinnings oor beide Suid-Afrika en Australië aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/837 |title=2006 South Africa tour to England and Ireland |publisher=rugbyarchive.net |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/833 |title=2006 Australia tour to UK, Ireland and Italy |publisher=rugbyarchive.net |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Sesnasies 2007 was histories op verskeie maniere: Ná die sloping van die stadion Lansdowne Road was die span vir drie jaar van ’n vervangingslokaal in Dublin afhanklik. Die [[Gaeliese Atletiekvereniging]] (GAA) het onder toenemende druk verkeer om hul stadion [[Crokepark]] in dié tydperk beskikbaar te stel. Nie net die IRFU het daarop aanspraak gemaak nie, maar ook die Sokkervereniging van Ierland (''Football Association of Ireland'') wat saam met Skotland ’n gemeensame bod vir die aanbieding van die [[Europese Sokkerkampioenskap 2008]] beplan het. In September 2002 het die GAA nog steeds geweier om hul omstrede reël 42, wat die beoefening van “vreemde spele” verbied het, te verslaap.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/northern_ireland/2259736.stm |title=Croke Park ruled out for Euro 2008 |publisher=[[BBC]] |date=15 September 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Twee en ’n half jaar later het dié beheerliggaam van mening verander en in April 2005 het die GAA-kongres met die vereiste tweederdemeerderheid van die afgevaardigdes sokker en rugby uiteindelik toegelaat.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/news/2005/0416/62039-gaa/ |title=GAA Congress Rule 42 decision welcomed |publisher=Raidió Teilifís Éireann |date=16 April 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die eerste rugbywedstryd op Crokepark was op 11 Februarie 2007 die Sesnasies-wedstryd teen Frankryk. Die daaropvolgende wedstryd teen Engeland op 24 Februarie was omstrede, aangesien ''God Save the Queen'' op ’n plek gespeel sou word waar Britse soldate op Bloed-Sondag in 1920 14 toeskouers doodgeskiet het.<ref>{{en}} {{cite web |author=John A. Murphy |url=https://www.independent.ie/irish-news/god-save-the-queen-at-joness-road-a-remarkable-moment-26284813.html |title='God Save the Queen' at Jones's Road a remarkable moment |publisher=Irish Independent |date=18 Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Terwyl die Republican Sinn Féin voor die stadion protes aangeteken het, het die Ierse span met 43–13 geseëvier en hulle hoogste oorwinning oor Engeland in dié tyd aangeteken.<ref name="IRLvENG" /> Voor die afskop van die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk was Ierland een van die medegunstelinge, maar hul toernooi het heeltemal teleurstellend verloop. Ná twee naelskraapse oorwinnings oor die vermeende buiteperde Namibië en [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] is hulle deur Frankryk en Argentinië verslaan. Gevolglik is Ierland reeds in die groepfase uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2008 is Ierland drie keer verslaan, waarna O’Sullivan as hoofafrigter bedank het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/irish/7306032.stm |title=O’Sullivan quits as Ireland coach |publisher=[[BBC]] |date=19 Maart 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Aansluiting by die wêreldklas === [[Lêer:Australia vs Ireland 2011 RWC (2).jpg|duimnael|Ierland teen Australië tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] [[Lêer:Six nations 2014 France vs Ireland Remise de trophée.JPG|duimnael|Die Ierse nasionale rugbyspan nadat hulle die Sesnasies 2014 gewen het]] [[Lêer:Ireland vs Romania 2015 RWC (5).jpg|duimnael|Ierland teen Roemenië tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]]]] Onder O’Sullivan se opvolger Declan Kidney het Ierland tydens die Sesnasies 2009 nie net die titel gewen nie, maar ook hul tiende Driekroon en tweede Grand Slam (sedert 1948) ingepalm. Dié prestasies het hulle in die laaste wegwedstryd teen Wallis beklink, toe [[Ronan O’Gara]] drie minuut voor die eindfluitjie ’n skepdoel vir hul 17–15-sege aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7954758.stm |title=2009 Six Nations |publisher=[[BBC]] |date=22 Maart 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rte.ie/sport/rugby/sixnations/2009/0321/ireland.html |title=Wales 15–17 Ireland |publisher=Raidió Teilifís Éireann |date=21 Maart 2009 |accessdate=22 Maart 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322174905/http://www.rte.ie/sport/rugby/sixnations/2009/0321/ireland.html |archive-date=22 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná ’n gelykop teen Australië en oorwinnings oor Fidji en die destydse wêreldkampioen Suid-Afrika tydens die [[2009 eindjaarrugbytoetsreeks]] het Ierland vir die eerste keer gedurende die professionele tydperk ’n jaar onoorwonne afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/ten-out-of-ten-ireland-s-unbeaten-2009-in-rugby-1.781304 |title=Ten out of ten: Ireland's unbeaten 2009 in rugby |publisher=The Irish Times |date=3 Desember 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gevolglik is die Ierse afrigter Kidney deur die IRR aangewys as “afrigter van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/rugby/kidney-named-coach-of-the-year-1.1230270 |title=Kidney named Coach of the Year |publisher=[[The Irish Times]] |date=28 Junie 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In hul laaste wedstryd van die Sesnasies 2010, en die laaste wedstryd op Crokepark, is Ierland deur Skotland met 23–20 geklop en van ’n Driekroon ontneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/8578135.stm |title=Ireland 20–23 Scotland |publisher=[[BBC]] |date=20 Maart 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ierland het sy eerste tuiswedstryd op die nuwe Dublinse [[Aviva-stadion]] op 6 November 2010 teen Suid-Afrika gespeel; hulle is naelskraap met 21–23 verslaan.<ref name="IRLvRSA">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/irish/8296992.stm |title=SA to play in Aviva rugby opener |publisher=[[BBC]] |date=8 Oktober 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die wegwedstryd teen Wallis tydens die Sesnasies 2011 het Ronan O’Gara die eerste Ier en die vyfde rugbyspeler algeheel geword wat in toetswedstryde die mylpaal van 1&nbsp;000 punte behaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/9420401.stm |title=Wales 19-13 Ireland |publisher=[[BBC]] |author=Bruce Pope |date=12 Maart 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die daaropvolgende tuiswedstryd teen Engeland het [[Brian O’Driscoll]] nog ’n rekord aangeteken, toe hy sy 25ste drie tydens Sesnasies-toernooie gedruk het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/odriscoll-sets-alltime-try-record-20110320-1c1sh.html |title=O’Driscoll sets all-time try record |publisher=The Sydney Morning Herald |date=19 Maart 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Vir Ierland het die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland baie belowend afgeskop, nadat hulle in die groepfase die Verenigde State, Australië, [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] en Italië verslaan het. In die kwarteindrondte is hulle egter deur Wallis met 10–22 verras en uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/14830264 |title=Rugby World Cup 2011: Wales 22-10 Ireland |publisher=[[BBC]] |date=8 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2012 midjaarrugbytoetsreeks]] het hulle twee keer weg teen Nieu-Seeland te staan gekom. In die eerste toets is Ierland naelskraap met 19–22 verslaan, waarop in [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] met 0–60 hul ergste nederlaag in dié tyd gevolg het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irishrugby.ie/rugby/26771.php |title=Ireland End Tour With Heavy Loss |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |date=23 Junie 2012 |accessdate=28 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628113450/http://www.irishrugby.ie/rugby/26771.php |archive-date=28 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/18526474 |title=New Zealand 60-0 Ireland |publisher=[[BBC]] |author=Lyle Jackson |date=23 Junie 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Sesnasies 2013 het ook teleurstellend verloop. Ierland het sy eerste tuisnederlaag teen Engeland in tien jaar gely en hul eerste Sesnasies-nederlaag teen Italië ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irishrugby.ie/rugby/28351.php |title=Penalties Decide It As Ireland Lose Brutal Contest |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |date=10 Februarie 2013 |accessdate=12 Februarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130212101559/http://www.irishrugby.ie/rugby/28351.php |archive-date=12 Februarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/21789586 |title=Six Nations 2013: Italy 22–15 Ireland |publisher=[[BBC]] |date=16 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gevolglik het die IRFU daarop besluit om Kidney se kontrak nie te verleng nie en hulle het einde April Joe Schmidt as nuwe hoofafrigter benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irishrugby.ie/news/29026.php |title=IRFU Announce Joe Schmidt As Ireland Coach |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |date=10 Februarie 2013 |accessdate=1 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501233911/http://www.irishrugby.ie/news/29026.php |archive-date=1 Mei 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[2013 eindjaarrugbytoetsreeks]] het Ierland teen Nieu-Seeland te staan gekom en amper die hele wedstryd voorgeloop; hulle is egter met 24–22 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.com/sport/0/rugby-union/25037059 |title=New Zealand deny Ireland to win 24-22 and seal perfect year |publisher=[[BBC]] |date=24 November 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irishrugby.ie/rugby/30193.php |title=Last-Minute Try Denies Ireland Historic Win |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |date=24 November 2013 |accessdate=27 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127020010/http://www.irishrugby.ie/rugby/30193.php |archive-date=27 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ierland het die Sesnasies 2014 met oorwinnings oor Skotland en Wallis afgeskop, maar daarna is hulle deur Engeland met 10–13 verslaan, en hulle het die daaropvolgende wedstryde teen Italië (met 46–7) en Frankryk (met 22–20) gewen en sodoende met die titel weggestap.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rbs6nations.com/en/matchcentre/21619.php |title=Ireland win 2014 RBS 6 Nations in Paris thriller |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=10 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210233934/http://www.rbs6nations.com/en/matchcentre/21619.php |archive-date=10 Februarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die nederlaag teen Engeland was hul enigste in dié jaar: Tydens die [[2014 midjaarrugbytoetsreeks]] het die Iere Argentinië twee keer weg verslaan en tydens die [[2014 eindjaarrugbytoetsreeks]] onder andere Suid-Afrika en Australië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2014-06-15/ireland-beats-argentina-23-17-to-win-series/5524646 |title=Rugby Union: Ireland beats Argentina 23-17 to clinch series victory in Argentina for the first time |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=15 Junie 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/30161117 |title=Ireland 26-23 Australia: Schmidt's side complete autumn clean sweep |publisher=[[BBC]] |date=22 November 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2015 het Ierland sy titel, ten spyte van ’n nederlaag teen Wallis, op punteverskil verdedig. Dit was Ierland se 20ste Sesnasies-titel en vir enkele weke het Ierland net ná Nieu-Seeland die tweede plek op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys beklee, die span se beste posisie in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the42.ie/ireland-second-world-rankings-rugby-2015-2260560-Aug2015/ |title=Ireland have moved up to second in the world rankings for the first time ever |publisher=The 42 |date=9 Augustus 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gevolglik was die Iere voor die afskop van die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland een van die gunstelinge op die titel. Ierland het sy groep ná oorwinnings oor Kanada, Roemenië, Italië en Frankryk gewen. As groepwenner het Ierland in die kwarteindrondte teen Argentinië te staan gekom, maar hulle is deur die offensief optredende Poemas verras en met 20–43 uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/34561309 |title=Rugby World Cup 2015: Ireland 20-43 Argentina |publisher=[[BBC]] |author=John Haughey |date=18 Oktober 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> As gevolg van ’n deur beseerde sleutelspelers verswakte span het Ierland tydens die Sesnasies 2016 slegs die derde plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/35821697 |title=Six Nations 2016: England win Grand Slam with France victory |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=19 Maart 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2016 eindjaarrugbytoetsreeks]] het die Iere op 5 November op [[Chicago]] se [[Soldier Field]] ’n geskiedkundige prestasie behaal, toe hulle Nieu-Seeland met 40–29 geklop het. In hul 29ste ontmoeting was dit die Iere se eerste oorwinning oor die All Blacks; vroeër het hulle in 111 jaar, behalwe vir ’n gelykopuitslag in 1973, slegs nederlae gely. Dit was ook Nieu-Seeland se enigste nederlaag in dié jaar en het hul wenlopie van 18 agtereenvolgende toetsoorwinnings beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishexaminer.com/sport/rugby/how-history-was-made-as-ireland-beat-new-zealand-429363.html |title=How history was made as Ireland beat New Zealand |publisher=Irish Examiner |date=7 November 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ondanks die Nieu-Seelandse 21–9-oorwinning in die terugwedstryd die volgende week in Dublin het Ierland tot die vierde plek op Wêreldrugby se wêreldranglys teruggesak.<ref name="ranglys" /> Ierland het tydens die Sesnasies 2017 as naaswenner ná die verdedigende kampioen Engeland geëindig, nadat hulle die Engelse in die laaste wedstryd met 13–9 verslaan en sodoende Engeland se rekord van 18 agtereenvolgende oorwinnings sedert 2015 beëindig en boonop Engeland van ’n Grand Slam ontneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/39270065 |title=Six Nations 2017: Ireland 13-9 England |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=18 Maart 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aangesien baie van Ierland se eerstekeuse-spelers vir die Britse en Ierse Leeus se toer na Nieu-Seeland saamgeneem is, het Ierland met ’n ontwikkelingspan aan die [[2017 midjaarrugbytoetsreeks]] deelgeneem; dit het ’n 55–19-oorwinning oor die VSA en ’n 2–2-toetsreeksoorwinning oor Japan ingesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2017/jun/24/rugby-union-roundup-japan-ireland-scotland-fiji-south-africa-france |title=Gregor Townsend left disappointed as Scotland fall to defeat in Fiji |publisher=[[The Guardian]] |date=24 Junie 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2017 eindjaarrugbytoetsreeks]] was hul 38–3-oorwinning oor Suid-Afrika Ierland se grootste prestasie; dit is Ierland se hoogste oorwinning oor die Springbokke in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/41956300 |title=Autumn international: Ireland 38-3 South Africa |publisher=[[BBC]] |author=Richard Petrie |date=11 November 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2018 het Ierland al sy wedstryde gewen; hulle het sodoende ná die toernooititel ’n Driekroon en die derde Grand Slam ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.ie/sport/rugby/six-nations/the-perfect-grand-slam-schmidts-ireland-in-all-black-territory-after-ruthlessly-securing-six-nations-clean-sweep-36718818.html |title=The perfect Grand Slam: Schmidt's Ireland in All Black territory after ruthlessly securing Six Nations clean sweep |publisher=Irish Independent |date=19 Maart 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby/2018/0318/948458-how-does-2018-grand-slam-compare-to-delirium-of-2009/ |title=How does 2018 Grand Slam compare to delirium of 2009? |publisher=Raidió Teilifís Éireann |author=Conor Neville |date=19 Maart 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ierland het ná ’n 24–15-wegoorwinning oor Engeland met dié prestasie weggestap.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/43414537 |title=Six Nations: Ireland beat England 24-15 to win Grand Slam |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=17 Maart 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2018 midjaarrugbytoetsreeks]] het Ierland ’n toetsreeks van drie wedstryde teen die Wallabies met 2–1 beklink en tydens die [[2018 eindjaarrugbytoetsreeks]] het die Iere op 24 November hul tweede oorwinning oor Nieu-Seeland aangeteken, dié keer in Dublin.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2018/jun/24/ireland-defeat-australia-to-claim-lansdowne-cup-in-dramatic-third-test |title=Ireland defeat Australia to claim Lansdowne Cup in dramatic third Test |publisher=[[The Guardian]] |author=Gerard Meagher |date=23 Junie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2018/nov/17/ireland-new-zealand-autumn-international-match-report |title=Jacob Stockdale scores only try as Ireland earn historic win over All Blacks |publisher=[[The Guardian]] |date=17 November 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die spelers het verskeie toekennings deur Wêreldrugby ontvang, waaronder “span van die jaar”, Joe Schmidt as “afrigter van die jaar” en Johnny Sexton as “speler van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/2018 |title=World Rugby Awards 2018 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2019 het Ierland nie aan die hoë verwagtinge voldoen nie en slegs die derde plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the42.ie/joe-schmidt-review-hurting-ireland-4548529-Mar2019/ |title='We're hurting' – Schmidt hopes Six Nations lessons work out at World Cup |publisher=The 42 |date=18 Maart 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby/2019/0316/1036845-wales-27-0-ireland/ |title=Horror show for Ireland as Wales sail away with Slam |publisher=Raidió Teilifís Éireann |author=Micil Glennon |date=16 Maart 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Voor die afskop van die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan het Ierland ’n aantal opwarmingswedstryde gespeel en onder andere Wallis twee keer verslaan. Op 9 September 2019, net voor die afskop van die rugbywêreldbekertoernooi, het Ierland vir die eerste keer in hul geskiedenis die eerste plek op die wêreldranglys behaal en was gevolglik een van die gunstelinge op die titel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/448428 |title=Ireland top rankings going into Rugby World Cup 2019 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=9 September 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die groepfase het die Iere Skotland verslaan, maar hulle is daarna deur die gasheer Japan verrassend met 19–12 geklop. Ná nog twee oorwinnings oor Rusland en Samoa het Ierland as naaswenner ná die gasheer geëindig en sodoende die kwarteindrondte gehaal. Hulle is egter deur die verdedigende kampioen Nieu-Seeland maklik met 46–14 verslaan, waardeur die Iere vir die sewende keer in die kwarteindrondte uitgeskakel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/archive/2019/matches |title=Rugby World Cup 2019: Matches |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}} {{dooie skakel}}</ref> Soos een jaar vroeër aangekondig het Joe Schmidt ná die rugbywêreldbekertoernooi bedank en die span aan sy opvolger [[Andy Farrell]] oorhandig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the42.ie/andy-farrell-era-ireland-head-coach-4860450-Oct2019/ |title=The new Andy Farrell era will be fascinating, exciting and challenging |publisher=The 42 |date=21 Oktober 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2021 eindjaarrugbytoetsreeks]] het hulle weer ’n tuisoorwinning oor Nieu-Seeland aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/rugby-union/2021/11/13/ireland-v-new-zealand-live-score-autumn-internationals-2021/ |title=Sensational Ireland stun All Blacks to claim deserved victory |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Tom Cary, Jake Goodwill |date=13 November 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2022 het Ierland sy twaalfde Driekrooon ingepalm, maar hulle het weens ’n 24–30-tuisnederlaag teen Frankryk die toernooititel misgeloop (wat op sy beurt die titel met ’n Grand Slam ingepalm het).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/mar/19/france-england-six-nations-rugby-union-match-report |title=Antoine Dupont try sinks England and secures grand slam for France |publisher=[[The Guardian]] |date=19 Maart 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2022 midjaarrugbytoetsreeks]] kon Ierland Nieu-Seeland vir die eerste keer in ’n wegreeks met 2–1 verslaan. Dit was ook Ierland se eerste oorwinnings in Nieu-Seeland ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/jul/16/new-zealand-ireland-third-test-rugby-union-match-report |title=Ireland stun All Blacks again to make history with series triumph |publisher=[[The Guardian]] |author=Lee Calvert |date=16 Julie 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aan die einde van die jaar kon hulle ook Suid-Afrika, Fidji en Australië klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.autumn-internationals.co.uk/2022/ireland-fixtures.html |title=Ireland Autumn Internationals 2022 |publisher=Autumn Internationals |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies-toernooi 2023 het die Iere hul eerste toernooititel sedert 2018 beklink. Met oorwinnings oor al die ander spanne het hulle ook hul vierde Grand Slam en 13de Driekroon ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/64992479 |title=Six Nations 2023: Ireland 29–16 England – Irish seal Grand Slam in Dublin |publisher=[[BBC]] |author=Matt Gault |date=18 Maart 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk is die Iere vanweë hul goeie prestasies in die onlangse jare weer as een van die gunstelinge op die titel beskou. In die groepfase het Ierland maklike oorwinnings oor Roemenië (met 82–8), Tonga (met 59–16) en Skotland (met 36–14) aangeteken, maar ook die verdedigende en latere wêreldkampioen Suid-Afrika naelskraap geklop (met 13–8). In die kwarteindstryd het die Iere egter naelskraap teen Nieu-Seeland (met 24–28) vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/881135/ireland-rugby-world-cup-2023-review |title=Ireland: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=17 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die toernooi het [[Johnny Sexton]] [[Ronan O’Gara]] se vorige rekord oortref en met 1108 punte Ierland se beste puntemaker geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/johnny-sexton-ronan-ogara-ireland-points-record-b2412862.html |title=Johnny Sexton passes Ronan O’Gara as all-time leading Irish points scorer |publisher=The Independent |author=Harry Latham-Coyle |date=16 September 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aan die einde van die toernooi is die hoofafrigter Farrell deur Wêreldrugby as “afrigter van die jaar” benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/884118/world-rugby-awards-winners-2023 |title=Ardie Savea named World Rugby Men's Player of the Year 2023 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=29 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies-toernooi 2024 kon die Iere hul titel suksesvol verdedig, slegs teen Engeland het hulle ’n naelskraapse nederlaag gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/rugby-union/2024/03/08/six-nations-championship-2024-when-how-to-watch/ |title=Six Nations 2024 results: Final standings as Ireland crowned champions |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Will Conroy |date=16 Maart 2024 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Een jaar later kon die span ’n Driekroon wen, maar hulle is ná ’n swak tuisnederlaag teen Frankryk van die toernooititel ontneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/newsround/articles/cewk7xylxgwo |title=Six Nations 2025: France crowned champions |publisher=[[BBC]] |date=16 Maart 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2025 midjaarrugbytoetsreeks]] het die Iere vir die eerste keer [[Lissabon]] besoek, waar hulle vanweë die [[Britse en Ierse Leeus]] se gelyktydige Australiese toer egter met hul tweede span uitgedraf het. Nogtans het die besoekers met 106–7 hul grootste oorwinning in dié tyd aangeteken; vir die gashere was dit ’n nuwe rekordnederlaag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/lionsless-ireland-hit-rugby-century-against-portugal-2025713 |titel=Lions-less Ireland hit rugby century against Portugal |publisher=[[Rugby Australia]] |author=Nick Wasiliev |date=13 Julie 2025 |accessdate=13 Julie 2025}}</ref> In 2026 het die Iere weer ’n Driekroon gewen, maar die Franse het weereens met die titel weggestap.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/cjd9m3p55y7o |title=A finale worthy of the greatest Six Nations in history |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=15 Maart 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Kleure, vlae en himnes == [[Lêer:Irish clover.jpg|duimnael|links|Die [[Klawers|klawerblaar]], die nasionale simbool van Ierland. Volgens tradisie sou [[Sint Patrick]] in die 5de eeu die [[Christendom|Christelike]] [[Drie-eenheid]] vir die [[Iere]] met behulp van ’n klawerblaar verduidelik het]] [[Lêer:Four Provinces Flag.svg|duimnael|Vlag wat die hele eiland Ierland verteenwoordig; saamgestel uit die vlae van die vier Ierse provinsies Munster, Connacht, Leinster en Ulster]] [[Lêer:IRFU flag.svg|duimnael|Vlag van die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]]]] Ierland se tradisionele trui bestaan uit ’n groen hemp, wit broeke en groen sokkies, waarvan hul bynaam ''Men in Green'' (“Mans in groen”) afgelei is. Hul embleem bevat ’n klawerblaar (''Shamrock'') en ’n rugbybal; ’n klawerblaar is al tydens die eerste wedstryd van ’n Ierse span in 1874 op hul embleem vertoon. Van 1996 tot somer 2002 was Ierland se hoofklereborg Irish Permanent, wat ná ’n samesmelting Permanent TSB geword het, en tot in herfs 2006 die trui geborg het. O<sub>2</sub> was sedertdien tot in 2014 Ierland se hoofborg. Three Ireland was die spanborg tot in somer 2016, wanneer Vodafone as hoofborg oorgeneem het. Voor 1992 het Umbro die trui aan Ierland verskaf. Nike was die vervaardiger tussen 1992 en somer 2000. Canterbury het toe in somer 2000 oorgeneem en tot in Junie 2009 die trui vervaardig. In November 2009 het Puma as Ierland se truivervaardiger oorgeneem. In Januarie 2014 het die IRFU ’n kontrak met Canterbury onderteken en tussen November 2014 en 2020 die trui vervaardig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irishrugby.ie/ireland/30560.php |title=Canterbury Announced As New Kit Sponsors To IRFU |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |date=27 Januarie 2014 |accessdate=29 Januarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140129201841/http://www.irishrugby.ie/ireland/30560.php |archive-date=29 Januarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Ierse nasionale rugbyspan is een van min nasionale spanne op die eiland wat deur beide Ierse nasionaliste en Unioniste ondersteun word. Aangesien die span sy spelers uit twee aparte lande keur, het dit tot kwessies rondom die vlag en himne tydens hul internasionale wedstryde gelei. As Ierse wedstryde in alternatiewelik Belfast en Dublin gehou is, is die Britse volkslied ''God Save the Queen'' voor wedstryde in Belfast en die Ierse volkslied ''Amhrán na bhFiann'' voor wedstryde in Dublin gespeel. ''God Save the Queen'' word nie meer gespeel nie. Geen volkslied is voor wegwedstryde gespeel nie. Van 1954 tot 2007 het die IRFU, ter vermyding van konflikte tussen Nasionaliste en Unioniste in Noord-Ierland, nie toetse in Belfast gereël nie.<ref>{{en}} {{cite journal |author=Vic Rigby, Lima O’Callaghan |title=The Riddle of Ravenhill: The 1954 Irish Rugby International in Belfast |work=Ordinary Irish Life: Music, Sport and Culture |publisher=Irish Academic Press |location=Dublin |year=2007 |isbn=978-0-7165-3154-8 |pages=98–113}}</ref> Tydens die Rugbywêreldbeker 1987 het die tradisionele ballade ''The Rose of Tralee'' (in ’n vertolking deur [[James Last]]) as himne gedien.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rte.ie/sport/rugby/worldcup2007/moments1987.html |title=1987: Phil Orr and Donal Lenihan |publisher=Raidió Teilifís Éireann |accessdate=7 Oktober 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007213055/http://www.rte.ie/sport/rugby/worldcup2007/moments1987.html |archive-date=7 Oktober 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sedert April 1995 word voor Ierland se wegwedstryde uitsluitlik ''Ireland’s Call'' gespeel, ’n spesifiek deur [[Phil Coulter]] saamgestelde himne, wat na die vier historiese Ierse provinsies se gevoel van samehorigheid verwys en nie die politieke verdeling noem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sportacademy/hi/sa/learning_centre/newsid_2369000/2369769.stm |title=Ireland's Call |publisher=[[BBC]] |date=29 Oktober 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit het tot klagtes van ’n aantal spelers en ondersteuners uit die Republiek Ierland gelei dat ''Amhrán na bhFiann'' gespeel moet word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ucc.ie/students/unixpr/0405/11/20a.html |title=‘Ireland's Call’ is the right anthem |publisher=University College Cork |author=Kevin Barry |date=10 Maart 2005 |accessdate=8 Februarie 2007}} {{dooie skakel}}</ref> As gevolg daarvan word voor wedstryde in Dublin ''Ireland’s Call'' steeds saam met ''Amhrán na bhFiann'' gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.planet-rugby.com/Story/0,18259,5067_,00.html |title=Ireland Anthem |publisher=Planet Rugby |date=18 Mei 2001 |accessdate=29 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929111905/http://www.planet-rugby.com/Story/0%2C18259%2C5067_%2C00.html |archive-date=29 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit het op sy beurt in Augustus 2007 voor Ierland se voorbereidingswedstryd teen Italië in Belfast (die eerste wedstryd van die Iere in Belfast sedert 1953) in aanloop tot die Rugbywêreldbeker 2007 tot soortgelyke klagtes deur spelers en Unionistiese ondersteuners uit Noord-Ierland gelei. Hulle het vir die gebruik van ''God Save the Queen'' saam met ''Ireland’s Call'' gepleit, maar die versoek is deur die IRFU verwerp.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.breakingnews.ie/2006/08/21/story273217.html |title=Rugby bosses reject unionists' anthem argument |publisher=BreakingNews.ie |date=21 Augustus 2006 |accessdate=11 Augustus 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811211553/https://www.breakingnews.ie/2006/08/21/story273217.html |archive-date=11 Augustus 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die beheerliggaam het daarna verwys, dat beide ''Ireland’s Call'' en ''Amhrán na bhFiann'' slegs in Dublin saam gespeel word, en dat buite die Republiek Ierland slegs ''Ireland’s Call'' gebruik sal word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsletter.co.uk/news/monday-august-21-you-re-off-key-over-claim-on-anthem-says-rugby-body-1-1841218 |title=You're off key over claim on anthem, says rugby body |publisher=The News Letter |location=Belfast |date=21 Augustus 2006 |accessdate=23 Augustus 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160823032647/https://www.newsletter.co.uk/news/monday-august-21-you-re-off-key-over-claim-on-anthem-says-rugby-body-1-1841218 |archive-date=23 Augustus 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die [[vlag van Ierland]] word slegs tydens wedstryde in Dublin gehys, en dit net langs ’n vlag, wat die vier historiese provinsies van Ierland verteenwoordig ([[Connacht]], [[Leinster]], [[Munster]] en [[Ulster]]). Tydens wegwedstryde word slegs die beheerliggaam se vlag gehys. Dikwels word die tradisionele Ierse ''Shamrock''-embleem gebruik. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]], [[Rugbywêreldbeker 2015]] en [[Rugbywêreldbeker 2019]] het die Ierse span die veld met beide die Ierse driekleur en die vlag van Ulster, waartoe die ses Ierse graafskappe in Noord-Ierland behoort, betree.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://danieldcollins.wordpress.com/2015/10/21/is-irish-rugby-truly-the-beacon-of-inclusiveness-it-is-purported-to-be/ |title=Is Irish Rugby Truly the Beacon of Inclusiveness It Is Purported to Be? |publisher=Daniel Collins |date=21 Oktober 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Truiverskaffers en -borge == [[Lêer:March 431 ireland 2009 grand slam.jpg|duimnael|Die Ierse trui in 2009, toe O<sub>2</sub> die hoofborg was]] Sedert die 1990’s het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" ! Tydperk !! Verskaffer !! Borg |- |?–1991 |[[Umbro]] |rowspan=2| – |- |1992–1996 |rowspan=2|[[Nike (maatskappy)|Nike]] |- |1996–2000 |rowspan=2|[[Permanent TSB]] |- |2000–2006 |rowspan=2|[[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |- |2006–2009 |rowspan=2|[[O2 (selfoonmerk)|O<sub>2</sub>]] |- |2009–2014 |[[Puma (maatskappy)|Puma]] |- |2014–2016 |rowspan=2|Canterbury |[[3 (handelsmerk)|3]] |- |sedert 2016 |[[Vodafone Group|Vodafone]] |} == Tuisstadion == {{Hoofartikel|Lansdowne Road|Aviva-stadion}} [[Lêer:Leinster2006.jpg|duimnael|Lansdowne Road, die ou tuiste van Ierse rugby in Dublin]] Die tradisionele tuiste van Ierse rugby is Lansdowne Road in Dublin, waar die meeste van Ierland se tuiswedstryde gespeel is. Die stadion is in 2007 gesloop en in 2010 deur ’n nuwe stadion vervang. Die naamregte is aan ’n versekeringsmaatskappy verkoop, en die stadion staan nou bekend as die Aviva-stadion. Die oorspronklike stadion, wat aan die Ierse Rugbyvoetbalunie behoort het, is in 1872 opgerig, en was die eerste suiwer rugbystadion wêreldwyd, waar toetse aangebied is. In 1878 het die stadion sy eerste rugbytoets gehuisves, toe Ierland Engeland ontvang het (die eerste verteenwoordigende rugbywedstryd voor die toets was ’n wedstryd tussen [[Ulster Rugby|Ulster]] en [[Leinster Rugby|Leinster]]). Lansdowne Road het ’n kapasiteit van net meer as 49&nbsp;000 voor sy afbreking in somer 2007 gehad. Die opgeknapte stadion bied nou plek vir 51&nbsp;700 en is in Mei 2010 geopen. Die laaste Ierse toets voordat die opknappingswerk aan die stadion begin het, was teen die Pasifiese Eilanders in laat 2006. Aangesien Lansdowne Road as ’n bouterrein nie vir rugbywedstryde geskik was nie, was Ierland vir die daaropvolgende Sesnasies-toernooi sonder tuisstadion. Die Gaeliese Atletiekvereniging (GAA) se Crokepark (met ’n kapasiteit van 82&nbsp;500) is in 2007 vir Ierland se twee tuiswedstryde teen Frankryk en Engeland gebruik. Dit was die eerste keer wat rugby in dié stadion gehuisves is. Crokepark is ook vir Ierland se ander Sesnasies-wedstryde en verdere toetse gebruik totdat die stadion op Lansdowne Road klaar was. Die eerste Ierse wedstryd op die herboude stadion was teen die destydse wêreldbekerkampioen Suid-Afrika op 6 November 2010. Die Springbokke het die wedstryd met 23–22 gewen. Weens die historiese betekenis van dié wedstryd het Suid-Afrika aangekondig dat hulle in hul wegtrui sal uitdraf, sodat Ierland sy tuisklere kan aantrek; gewoonlik verander die tuisspan sy kleure indien dit met die besoekende span s’n sal bots.<ref name="IRLvRSA" /> === Rugbywêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1991|Rugbywêreldbeker 1999}} [[Lêer:Aviva Stadium by Night.jpg|duimnael|Aviva-stadion op Lansdowne Road]] Alhoewel Ierland nog nie op sy eie ’n volledige rugbywêreldbekertoernooi aangebied het nie, is verskeie wedstryde van beide die 1991- en 1999-toernooie in Ierland aangebied. Groep B in 1991 is hoofsaaklik in Ierland en Skotland beslis, waarvan twee wedstryde op Lansdowne Road (Ierland se wedstryde) en een (Zimbabwe teen Japan) op Ravenhill, Belfast, gehou is. ’n Kwarteindstryd en ’n halfeindstryd is ook in Dublin aangebied. ’n Soortgelyke formaat is in 1999 gebruik, waarby net soos Lansdowne en Ravenhill ook Thomondpark gebruik is. Lansdowne Road het ook in 1999 ’n kwarteindstryd gehuisves. Ierland sou ook wedstryde tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] op Lansdowne Road aanbied, maar weens skeduleringskonflikte as gevolg van die rekonstruksie van die stadion, het hulle daarop besluit om nie wedstryde aan te bied nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.worldcupweb.com/WCrugby/content/show_article.asp?id=461&cat=2 |title=Scotland looks to give up World cup matches at Murrayfield |publisher=WorldCupWeb.com |author=Tighthead |date=2 Desember 2005 |accessdate=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928025723/http://www.worldcupweb.com/WCrugby/content/show_article.asp?id=461&cat=2 |archive-date=28 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die regerings van die Republiek Ierland en Noord-Ierland het saam met die Ierse Rugbyvoetbalunie (IRFU) op 5 Desember 2014 hul belangstelling in die [[Rugbywêreldbeker 2023]] bekend gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby/2014/1205/664798-ireland-to-bid-for-2023-rugby-world-cup/ |title=Ireland confirms bid for 2023 Rugby World Cup |publisher=Raidió Teilifís Éireann |date=6 Desember 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Volgens eie verwagtinge het hul bod oor goeie kanse beskik, aangesien Ierland nog nooit as ’n gasheer op sy eie opgetree het nie en hulle ’n ooreenkoms bereik het, waarvolgens sommige stadions van die Gaeliese Atletiekvereniging (waaronder [[Crokepark]]) gebruik kon word. Hul bod het twaalf stadions in nege stede bevat: [[Belfast]], [[Castlebar]], [[Cork]], [[Derry]], [[Dublin]], [[Galway]], [[Killarney]], [[Kilkenny]] en [[Limerick]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irishrugby.ie/ireland2023/ |title=A tournament like no other |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |date=2016 |accessdate=24 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124182240/http://www.irishrugby.ie/ireland2023/ |archive-date=24 Januarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die ander kandidate tydens die stemming was Frankryk en Suid-Afrika. Tydens ’n spesiale vergadering van Wêreldrugby wat op 15 November 2017 in [[Londen]] gehou is, is Frankryk as die gasheer van die toernooi aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/41995220 |title=2023 Rugby World Cup: France beat South Africa and Ireland to host competition |publisher=[[BBC]] |date=15 November 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Toetswedstryde == [[Lêer:Ireland IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Ierland se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Ierland het 375 van sy 773 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 48,51%. Ierland se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=3;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Ireland |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 20 || 14 || 6 || 0 || 70,00 |- | {{AUSru}} || 40 || 17 || 22 || 1 || 42,50 |- | {{ENGru}} || 144 || 55 || 81 || 8 || 38,19 |- | {{FIJru}} || 6 || 6 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{FRAru}} || 105 || 37 || 61 || 7 || 35,24 |- | {{GEOru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ITAru}} || 39 || 35 || 4 || 0 || 89,74 |- | {{JPNru}} || 12 || 11 || 1 || 0 || 91,67 |- | {{CANru}} || 8 || 7 || 0 || 1 || 87,50 |- | {{NAMru}} || 4 || 2 || 2 || 0 || 50,00 |- | {{NZLru}} || 40 || 5 || 34 || 1 || 12,50 |- | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PORru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ROMru}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{RUSru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SAMru}} || 8 || 7 || 1 || 0 || 87,50 |- | {{SCOru}} || 144 || 73 || 65 || 6 || 50,69 |- | {{RSAru}} || 31 || 10 || 20 || 1 || 32,26 |- | {{TGAru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{WALru}} || 137 || 61 || 69 || 7 || 44,53 |- | {{USAru}} || 11 || 11 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ZIMru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''773''' || '''375''' || '''366''' || '''32''' || '''48,51''' |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] (IRFU) nieerkende wedstryde teen nielede het vir ’n lang tydperk nie die volle status van toetswedstryde geniet nie – selfs nie terugwerkend nie. Die wedstryde tydens die ''Victory Internationals'' word nie as toetswedstryde beskou nie, ook wedstryde teen die [[Britse Barbarians|Barbarians]] word nie as sulks erken nie. == Wedywering met ander nasionale spanne == Veral met die nasionale spanne van die naburige Britse Tuisnasies handhaaf die Iere ’n intensiewe wedywering, waarvan veral die wedywering met Engeland belangrik is. Van die 144 toetswedstryde tot dusver het Ierland 55 gewen, Engeland 81, met agt gelykopuitslae. Gedurende rugbywêreldbekertoernooie het albei spanne nog nie ontmoet nie. Naas Engeland is ook Skotland ’n belangrike mededinger.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/47164954 |title=Six Nations 2019: Scotland v Ireland – Five reasons behind the 'narkiness' between two nations |publisher=[[BBC]] |author=Tom English |date=7 Februarie 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dié wedywering tussen dié twee “[[Kelte|Keltiese]] lande” is gekenmerk deur unieke gebeurtenisse oor dekades heen; ’n bydraende faktor is die wedersydse migrasie in die 19de en 20ste eeu. Skotland en Ierland het tot dusver in 144 toetswedstryde ontmoet, waarvan Ierland 73 gewen het en Skotland 65, met ses gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver drie keer ontmoet (groepwedstryde in 1991, 2019 en 2023), waarvan Skotland dié in 1991 gewen het en Ierland dié in 2019 en 2023. Net soos die ander rugbylande van die Noordelike Halfrond handhaaf Ierland ’n wedywering met die groot spanne van die Suidelike Halfrond. Gedurende wêreldbekertoernooie het Ierland drie keer teen die All Blacks te staan gekom, maar al drie wedstryde verloor (groepwedstryd 1995, asook kwarteindstryde 2019 en 2023). Teen die Wallabies is hul wenrekord meer gebalanseerd: Van tot dusver vyf wedstryde het Ierland een gewen (groepwedstryd 2011) en Australië het die ander vier gewen (kwarteindstryd 1987 en 1991 asook groepwedstryde 1999 en 2003). Teen die Springbokke het Ierland gedurende rugbywêreldbekertoernooie een keer te staan gekom en die groepwedstryd in 2023 gewen. == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Ierland het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en agt keer die kwarteindrondte behaal, maar hulle is deur Australië (in 1987 en 1991), Frankryk (in 1995 en 2003), Argentinië (in 1999 en 2015), Wallis (in 2011) en Nieu-Seeland (in 2019 en 2023) verslaan. Tydens die Rugbywêreldbeker 1999 is Ierland in die uitspeelwedstryd deur Argentinië verslaan en het sodoende die kwarteindrondte misgeloop. Tydens die Rugbywêreldbeker 2007 is Ierland ná twee oorwinnings en twee nederlae reeds in die groepfase uit die toernooi geskakel. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Kwarteindrondte uitspelwedstryd |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Tuisnasies / Vyfnasies / Sesnasies === [[Lêer:Ireland 2009 6 nations triple crown.jpg|duimnael|Ierland het in 2009 die Sesnasies gewen en die Driekroon ingepalm]] Ierland se enigste jaarlikse toernooi is die Sesnasies-toernooi waar hulle teen vyf ander Europese nasies speel: Engeland, Frankryk, Italië, Skotland en Wallis. Die Sesnasies-toernooi het in 1883 as die Tuisnasies-toernooi tussen Engeland, Ierland, Skotland en Wallis begin. Frankryk het in 1910 by die toernooi aangesluit wat die Vyfnasies-toernooi geword het, voordat Italië die toernooi toegetree het wat die Sesnasies-toernooi geword het. Ierland het sy eerste titel in 1894 ingepalm, en gelyktydig die Driekroon (oorwinnings oor al die ander Tuisnasies) gewen. Sedertdien het Ierland die toernooi nog 15 keer gewen (mees onlangs in 2024), met altesaam vier Grand Slams (oorwinnings in al die wedstryde). Daarbenewens het Ierland nog agt keer die titel gedeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/tournaments/rugby-six-nations/six-nations-winners-106318 |title=Six Nations Winners List |publisher=Rugby World |author=Ryan Dabbs |date=16 Maart 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert 1988 ding Ierland tydens die Sesnasies met Engeland mee om die Millennium-trofee, sedert 1989 met Skotland om die Centenary Quaich<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part One |publisher=ESPNscrum |date=29 Oktober 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190107/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en sedert 2026 met Frankryk om die Solidarity-trofee.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.rugbyrama.fr/2026/02/02/6-nations-2026-un-nouveau-trophee-recompensera-les-vainqueurs-des-france-irlande-13203703.php |title=6 Nations 2026. Un nouveau trophée récompensera les vainqueurs des France-Irlande |publisher=Rugbyrama |author=Tristan Failler |date=2 Februarie 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> * 16 ongedeelde titels (1894, 1896, 1899, 1935, 1948, 1949, 1951, 1974, 1982, 1985, 2009, 2014, 2015, 2018, 2023, 2024) * 8 gedeelde titels (1906, 1912, 1926, 1927, 1932, 1939, 1973, 1983) * 4 Grand Slams (1948, 2009, 2018, 2023) * 15 Driekrone (1894, 1899, 1948, 1949, 1982, 1985, 2004, 2006, 2007, 2009, 2018, 2022, 2023, 2025, 2026) {{Sesnasiesoorwinnings}} === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het Ierland maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Ierland getoer. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond en ander spanne buite die Sesnasies-toernooi tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Ierland na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree Ierland as gasheer op. As deel daarvan ding Ierland sedert 1999 mee met Australië om die Lansdownebeker<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part Two |publisher=ESPNscrum |date=5 November 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190101/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en sedert 2012 met Argentinië om die Admiral Brown-trofee (genoem na die Iers-gebore admiral William Brown wat die [[Argentynse Vloot]] gestig het).<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.irishrugby.ie/2012/11/21/irlanda-v-argentina-la-copa-almirante-brown/ |title=Irlanda v Argentina: La Copa Almirante Brown |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |date=21 November 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Ierse span gevorm tydens die [[Sesnasies-toernooi]] 2026:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishrugby.ie/2026/01/21/farrell-names-ireland-squad-for-2026-guinness-mens-six-nations/ |title=Farrell Names Ireland Squad For 2026 Guinness Men’s Six Nations |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |date=21 Januarie 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Craig Casey]] || [[Skrumskakel]] || [[Munster Rugby|Munster]] || style="text-align:center" | {{0}}24 |- | [[Jamison Gibson-Park]] || Skrumskakel || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}46 |- | [[Nathan Doak]] || Skrumskakel || [[Ulster Rugby|Ulster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Harry Byrne]] || [[Losskakel]] || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}4 |- | [[Jack Crowley]] || Losskakel || [[Munster Rugby|Munster]] || style="text-align:center" | {{0}}30 |- | [[Ciarán Frawley]] || Losskakel || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}9 |- | [[Sam Prendergast]] || Losskakel || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}13 |- | [[Stuart McCloskey]] || [[Senter]] || [[Ulster Rugby|Ulster]] || style="text-align:center" | {{0}}23 |- | [[Jude Postlethwaite]] || Senter || [[Ulster Rugby|Ulster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Garry Ringrose]] || Senter || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}69 |- | [[Tom Farrell]] || Senter || [[Munster Rugby|Munster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}2 |- | [[Robert Baloucoune]] || [[Vleuel]] || [[Ulster Rugby|Ulster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}4 |- | [[James Lowe]] || Vleuel || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}43 |- | [[Tommy O’Brien]] || Vleuel || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}6 |- | [[Jacob Stockdale]] || Vleuel || [[Ulster Rugby|Ulster]] || style="text-align:center" | {{0}}40 |- | [[Jamie Osborne]] || [[Heelagter]] || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}10 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Rónan Kelleher]] || [[Haker]] || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}43 |- | [[Dan Sheehan]] || Haker || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}35 |- | [[Tom Stewart]] || Haker || [[Ulster Rugby|Ulster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}4 |- | [[Finlay Bealham]] || [[Stut]] || [[Connacht Rugby|Connacht]] || style="text-align:center" | {{0}}54 |- | [[Billy Bohan]] || Stut || [[Connacht Rugby|Connacht]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Tom Clarkson]] || Stut || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}10 |- | [[Tadhg Furlong]] || Stut || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}82 |- | [[Jeremy Loughman]] || Stut || [[Munster Rugby|Munster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}5 |- | [[Michael Milne]] || Stut || [[Munster Rugby|Munster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}2 |- | [[Tom O’Toole]] || Stut || [[Ulster Rugby|Ulster]] || style="text-align:center" | {{0}}17 |- | [[Tadhg Beirne]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Munster Rugby|Munster]] || style="text-align:center" | {{0}}65 |- | [[Edwin Edogbo]] || Slot || [[Munster Rugby|Munster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Cormac Izuchukwu]] || Slot || [[Ulster Rugby|Ulster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}3 |- | [[Joe McCarthy]] || Slot || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}19 |- | [[James Ryan]] || Slot || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}76 |- | [[Jack Conan]] || [[Losvoorspeler]] || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}55 |- | [[Caelan Doris]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Losvoorspeler || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}55 |- | [[Cian Prendergast]] || Losvoorspeler || [[Connacht Rugby|Connacht]] || style="text-align:center" | {{0|00}}8 |- | [[Nick Timoney]] || Losvoorspeler || [[Ulster Rugby|Ulster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}6 |- | [[Josh van der Flier]] || Losvoorspeler || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}75 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Basil MacLear.jpg|duimnael|upright|Basil Maclear (voor 1915)]] [[Lêer:Jack Kyle 1950.jpg|duimnael|upright|Jack Kyle (1950)]] [[Lêer:Tony O'Reilly 1959.jpg|duimnael|upright|Tony O’Reilly (1959)]] [[Lêer:Keith Wood 1989 cropped.jpg|duimnael|upright|Keith Wood (1989)]] Twaalf voormalige Ierse spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Ronnie Dawson]] || [[Haker]] || 2013 |- | [[Mike Gibson]] || [[Senter]] || 2010 |- | [[Tom Kiernan]] || [[Heelagter]] || 2015 |- | [[Jack Kyle]] || [[Losskakel]] || 2008 |- | [[Basil Maclear]] || [[Senter]], [[Vleuel]] || 2015 |- | [[Willie John McBride]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2009 |- | [[Syd Millar]] || [[Stut]] || 2009 |- | [[Brian O’Driscoll]] || [[Senter]] || 2016 |- | [[Ronan O’Gara]] || [[Losskakel]] || 2018 |- | [[Tony O’Reilly]] || [[Vleuel]] || 2009 |- | [[Fergus Slattery]] || [[Losvoorspeler]] || 2015 |- | [[Keith Wood]] || [[Haker]] || 2014 |} [[Wêreldrugby]] het drie Ierse spelers as speler van die jaar benoem: [[Keith Wood]] (in 2001), [[Jonathan Sexton]] (in 2018) en [[Josh van der Flier]] (in 2022).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/ |title=World Rugby Awards Past Winners |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Spelerstatistieke === Vervolgens die belangrikste statistieke van Ierland se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Maart 2026)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=3;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Cian Healy]] || 2009–2025 || 137 |- | {{0}}2 || [[Brian O’Driscoll]] || 1999–2014 || 133 |- | {{0}}3 || [[Ronan O’Gara]] || 2000–2013 || 128 |- | {{0}}4 || [[Conor Murray]] || 2011–2025 || 125 |- | {{0}}5 || [[Rory Best]] || 2005–2019 || 124 |- | {{0}}6 || [[Jonathan Sexton]] || 2009–2023 || 118 |- | {{0}}7 || [[Peter O’Mahony]] || 2012–2025 || 114 |- | {{0}}8 || [[Paul O’Connell]] || 2002–2015 || 108 |- | {{0}}9 || [[John Hayes (rugbyspeler)|John Hayes]] || 2000–2011 || 105 |- | 10 || [[Keith Earls]] || 2008–2023 || 101 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=3;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Brian O’Driscoll]] || 2002–2012 || 83 |- | {{0}}2 || [[Rory Best]] || 2009–2019 || 38 |- | {{0}}3 || [[Keith Wood]] || 1996–2003 || 36 |- | {{0}}4 || [[Jonathan Sexton]] || 2019–2023 || 30 |- | {{0}}5 || [[Paul O’Connell]] || 2004–2015 || 28 |- | {{0}}6 || [[Tom Kiernan]] || 1963–1973 || 24 |- | {{0}}7 || [[Ciaran Fitzgerald]] || 1982–1986 || 19 |- | {{0}}8 || [[Donal Lenihan]] || 1986–1990 || 17 |- | {{0}}9 || [[Fergus Slattery]] || 1979–1981 || 17 |- | 10 || colspan=3 | Drie spelers met 15 toetswedstryde elk |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=3;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Jonathan Sexton]] || 2009–2023 || 1108 |- | {{0}}2 || [[Ronan O’Gara]] || 2000–2013 || 1083 |- | {{0}}3 || [[David Humphreys]] || 1996–2005 || {{0}}560 |- | {{0}}4 || [[Mike Kiernan]] || 1982–1991 || {{0}}308 |- | {{0}}5 || [[Eric Elwood]] || 1993–1999 || {{0}}296 |- | {{0}}6 || [[Brian O’Driscoll]] || 1999–2014 || {{0}}245 |- | {{0}}7 || [[Jack Crowley]] * || 2022–2026 || {{0}}231 |- | {{0}}8 || [[Ollie Campbell]] || 1976–1984 || {{0}}217 |- | {{0}}9 || [[Paddy Jackson]] || 2013–2017 || {{0}}195 |- | 10 || [[Keith Earls]] || 2008–2023 || {{0}}180 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=3;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Brian O’Driscoll]] || 1999–2014 || 46 |- | {{0}}2 || [[Keith Earls]] || 2008–2023 || 36 |- | {{0}}3 || [[Tommy Bowe]] || 2004–2017 || 30 |- | {{0}}4 || [[Denis Hickie]] || 1997–2007 || 29 |- | {{0}}5 || [[Shane Horgan]] || 2000–2009 || 21 |- | {{0}}6 || [[Jacob Stockdale]] * || 2017–2026 || 20 |- | {{0}}7 || [[Girvan Dempsey]] || 1998–2008 || 19 |- | {{0}}8 || colspan=3 | Vyf spelers met 18 drieë elk |} |} == Afrigters == [[Lêer:Warren Gatland Wales coach at the Wales Grand Slam Celebration, Senedd 19 March 2012.png|duimnael|upright|Warren Gatland (2012)]] [[Lêer:Declan-Kidney-09-05-23.jpg|duimnael|upright|Decland Kidney (2015)]] Ierland het in 1968 vir die eerste keer ’n hoofafrigter benoem: Ronnie Dawson. Die huidige Ierse hoofafrigter is Andy Farrell, nadat hy in 2019 aangestel is. {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | Ronnie Dawson || 1969–1972 |- | Syd Millar || 1972–1975 |- | Roly Meates || 1975–1977 |- | Noel Murphy || 1977–1980 |- | Tom Kiernan || 1980–1983 |- | Willie John McBride || 1983–1984 |- | Mick Doyle || 1984–1987 |- | Jim Davidson || 1987–1990 |- | Ciaran Fitzgerald || 1990–1992 |- | Gerry Murphy || 1993–1995 |- | Murray Kidd || 1995–1997 |- | Brian Ashton || 1997–1998 |- | Warren Gatland || 1998–2001 |- | Eddie O’Sullivan || 2001–2008 |- | Michael Bradley || 2008 (voorlopig) |- | Declan Kidney || 2008–2013 |- | Les Kiss || 2013 (voorlopig) |- | Joe Schmidt || 2013–2019 |- | Andy Farrell || sedert 2019 |- | Simon Easterby || 2025 (voorlopig) |} == Toekennings == Wêreldrugby het Ierland een keer as “span van die jaar” benoem (in 2018). == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Ierse nasionale krieketspan]] * [[Ierse nasionale vrouerugbyspan]] * [[Ierse nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Tom English |title=No Borders: Playing Rugby for Ireland |url=https://archive.org/details/nobordersplaying0000engl |location=Dublin |publisher=Arena Sport |year=2018 |isbn=978-1-909715-18-9}} * {{en}} {{cite book |author=Edmund van Esbeck |title=Irish Rugby 1874–1999: A History |url=https://www.irishrugby.ie/irfu/history/archived-team-history/ |location=Dublin |publisher=Gill & Macmillan |year=1999 |pages=327—385, 399—406 |isbn=0-7171-2930-6}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Ireland national rugby union team|Ierse nasionale rugbyspan}} * {{en}} [https://www.irishrugby.ie/ Amptelike webwerf van die Ierse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/ireland Ierland by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/ireland/ Ierland op Planet Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Ierland]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Europa]] 5wd1w4kaolnbzy4uz2yzu3g29rcso9z Vlag van Tanzanië 0 44884 2975289 2764941 2026-10-04T11:06:03Z Ziv 115288 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flaggenentwurf Deutsch Ostafrika 1914.svg]] → [[File:Flaggenentwurf 3 Deutsch Ostafrika 1914.svg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] · Request from the original uploader 2975289 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Tanzanië | Artikel = | Beeld = Flag of Tanzania.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = | Ander_byname = | Gebruik = 111111 | Simbool = | Verhouding = 2:3 | Goedgekeur_op = [[30 Junie]] [[1964]] | Ontwerp = ’n Driekleur in groen, swart en blou met geel fraaiings langs die swart baan en die swart baan loop skuins oor die vlag. | Ontwerper = }} Die '''nasionale vlag van [[Tanzanië]]''' is op [[30 Junie]] [[1964]] amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon ’n driekleur in groen, swart en blou met geel fraaiings langs die swart baan wat skuins oor die vlag loop van onder in die vlagpaalkant tot bo in die wapperkant. == Simboliek == Groen stel die natuurlike plantegroei in die land voor, swart stel die inheemse [[Swahili (volk)|Swahili]]-bevolking van die land voor, blou stel die baie mere en riviere en die Indiese Oseaan voor en geel stel die land se minerale rykdom voor. == Ontwerp == Net soos die naam van die land ’n kombinasie is van Tanganjika en Zanzibar, so is die vlag ’n samestelling van die vlae van hierdie twee voormalige state. Die vlag van Tanganjika is horisontaal gestreep in groen, swart en groen met geel fraaiings om die swart baan, en die vlag van Zanzibar was tot 1964 ’n horisontaal gestreepte driekleur in swart, geel en blou. Sedert Januarie 2005 gebruik Zanzibar ’n blou, swart en groen driekleur met vlag van Tanzanië in die skildhoek. == Ander vlae == <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Reichskolonialflagge.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van [[Duits-Oos-Afrika]], 27 Februarie 1885 tot 25 November 1918. Lêer:Flag of Deutsch-Ostafrika.svg| {{FIAV|historical}} {{FIAV|proposal}} Voorgestelde vlag van Duits-Oos-Afrika (nooit gebruik), 1914. Lêer:Flaggenentwurf 4 Deutsch Ostafrika 1914.svg| {{FIAV|historical}} {{FIAV|proposal}} Voorgestelde vlag van Duits-Oos-Afrika (nooit gebruik), 1914. Lêer:Flaggenentwurf 3 Deutsch Ostafrika 1914.svg| {{FIAV|historical}} {{FIAV|proposal}} Voorgestelde vlag van Duits-Oos-Afrika (nooit gebruik), 1914. Lêer:Flag of Tanganyika (1923–1961).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Tanganjika, 1919 tot 1961 Lêer:Flag of Tanganyika (1961–1964).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Tanganjika, 1961 tot 1964 Lêer:Zanzibar-dec-1963-jan-1964.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Zanzibar, 10 Desember 1963 tot 12 Januarie 1964 Lêer:Flag of Zanzibar (January 1964).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Zanzibar, 12 tot 29 Januarie 1964 Lêer:Flag of the People's Republic of Pemba.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Volksrepubliek van Pemba, 18 Januarie tot 7 April 1964 Lêer:Zanzibar-jan-avr-1964.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Zanzibar en Pemba, 29 Januarie 1964 tot 26 April 1964 Lêer:Flag of Zanzibar.svg| Vlag van Zanzibar </gallery></center> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} * [[Vlag van Zanzibar]] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of Tanzania|Vlae van Tanzanië}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/tz.html Tanzanië] by ''Flags of the World''. * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Flag-of-Tanzania|title=Flag of Tanzania|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=15 Mei 2019}} {{Afrikavlae}} {{Unievlag}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Flag of Tanzania}} [[Kategorie:Nasionale vlae|Tanzanië]] [[Kategorie:Tanzanië]] qmcmpuvo7xwzwamco5vtkg9zogafclt Odusseia 0 45585 2975264 2969587 2026-10-04T10:14:07Z Jcb 223 2975264 wikitext text/x-wiki {{Skuins titel}} [[Lêer:Beginning Odyssey.svg|duimnael|Die nege beginverse van [[Homeros]] se ''Odusseia''.]] [[Lêer:John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|duimnael|''Odusseus en die Sirenes'', deur John William Waterhouse, 1891.]] Die '''''Odusseia''''' (ook geskryf '''''Odussee''''' of '''''Odyssee'''''<ref name="Pharos">Pharos-Afrikaans/Engels</ref> – [[Grieks]]: Ὀδύσσεια) is een van twee belangrike, [[Antieke Griekeland|antieke Griekse]] [[Epiek|epiese]] [[Poësie|gedigte]] wat met [[Homeros]] verbind word. Dit is een van die oudste letterkundige werke wat behoue gebly het en is by hedendaagse lesers steeds gewild. Dit is gedeeltelik ’n opvolg op die ''[[Ilias]]'', die ander werk wat waarskynlik deur Homeros geskryf is, en is soos die ''Ilias'' in 24 boeke verdeel. Dit is die tweede werk van die [[Weste|Westerse]] letterkunde (die ''Ilias'' is die eerste) en is vermoedelik geskryf aan die einde van die [[8ste eeu v.C.]]<ref name="The Odyssey 2003" /><ref name="bbc" /> Die hoofonderwerp van die gedig is [[Odusseus]] (of Odysseus<ref name="Pharos" />), die heldhaftige koning van [[Ithaka]], en sy lang reis huiswaarts ná die val van [[Troje]]. Dit neem hom tien jaar om terug te kom op Ithaka ná die tienjarige [[Trojaanse Oorlog]], en op die reis trotseer hy talle gevare en verloor hy sy hele bemanning. In sy afwesigheid is aangeneem dat hy dood is, en sy vrou, [[Penelope (mitologie)|Penelope]], en sy seun Telemachos moes in dié tyd hard probeer om ’n klomp onhebbelike vryers aan ’n lyntjie te hou wat graag met die "[[weduwee]]" wou trou. Die ''Odusseia'' is in Homeriese Grieks saamgestel, omstreeks die 8ste of [[7de eeu v.C.]]; teen die middel van die 6de eeu v.C. het dit reeds deel van die Griekse letterkundige kanon geword. In die oudheid is Homeros se outeurskap as vanselfsprekend aanvaar, maar die meeste hedendaagse vakkundiges neem aan dat die ''Ilias'' en die ''Odusseia'' onafhanklik van mekaar ontstaan het, elkeen as deel van ’n lang mondelinge tradisie. Omdat min mense kon lees en skryf, is die gedig deur ’n ''aoidos'' of rapsood vir ’n gehoor voorgedra. Die oorspronklike gedig is in ’n mondelinge tradisie geskep en was bedoel om gesing eerder as gelees te word.<ref name="The Odyssey 2003" /> Die ''Odusseia'' is geskryf in ’n streeklose poëtiese [[dialek]] van Grieks en bestaan uit 12 110 reëls van [[Daktilus (poësie)|daktiliese]] [[heksameter]].<ref name="fox" /> Belangrike temas in die epos sluit ''nostos'' ({{Lang|grc|νόστος}}; "terugkeer", tuiskoms), swerftog, ''xenia'' ({{Lang|grc|ξενία}}; "gasvriendskap"), toetsing en voortekens in. Vakkundiges bespreek die prominente plek wat sekere groepe in die gedig inneem, soos vroue en slawe, wat groter rolle speel as in ander werke uit die antieke letterkunde. Dit val veral op in vergelyking met die ''Ilias'', wat op die dade van soldate en konings tydens die Trojaanse Oorlog toegespits is. Die ''Odusseia'' word as een van die belangrikste werke van die [[Westerse kanon]] beskou. Die eerste volledige Engelse vertaling het in 1616 verskyn, en verwerkings en herverbeeldings word steeds in ’n wye verskeidenheid mediums geskep. == Agtergrond == === Datering === [[Lêer:Fragment Odyssee 2245 2.jpg|duimnael|Die oudste bekende manuskripfragment van die ''Odusseia'', in die 3de eeu v.C. in [[Ptolemeïese Ryk|Ptolemeïese Egipte]] vervaardig en by Medinet Ghoram opgegrawe.]] Daar is al baie voorstelle vir die datering van die samestelling van die ''Ilias'' en die ''Odusseia'' gemaak, maar daar is geen eenstemmigheid nie.{{Sfn|Wilson|2018|p=21}} Robert Lamberton sê die eposse het "die begin van wydverspreide geletterdheid" van die middel van die 5de eeu v.C. af oorspan,{{Sfn|Lamberton|2020|p=411}} maar die taal van die gedigte kan lank voor daardie tydperk gedateer word.{{Sfn|Wilson|2020|p=xiii}} Die Grieke het in die 8ste eeu v.C. ’n aangepaste weergawe van die [[Fenisiese alfabet]] begin gebruik om hul eie skryfstelsel te skep;{{Sfn|Wilson|2018|p=21}} as die Homeriese gedigte van die vroegste produkte van daardie geletterdheid was, sou hulle teen die einde van daardie eeu saamgestel gewees het.{{Sfn|Wilson|2018|p=23}}{{Efn|Op ’n kleibeker wat op [[Ischia (eiland)|Ischia]] in Italië gevind is, staan die woorde "Nestor se beker, lekker om uit te drink".{{Sfn|Higgins|2019}} Sommige vakkundiges, soos Calvert Watkins, verbind hierdie beker met ’n beskrywing van koning Nestor se goue beker in die ''Ilias''.{{Sfn|Watkins|1976|p=28}} As die beker ’n sinspeling op die ''Ilias'' is, kan daardie gedig se samestelling op minstens 700-750 v.C. gedateer word.{{Sfn|Wilson|2018|p=21}}}} Volgens Rudolf Pfeiffer is hulle waarskynlik neergeskryf, maar daar is geen bewyse van publikasie of fisiese verspreiding vir ’n geletterde gehoor nie.{{Sfn|Pfeiffer|1968|p=25}}{{Efn|[[Papirus]]fragmente van die ''Odusseia'' is in [[Egipte]] ontdek, waar die droë klimaat hulle bewaar het; dié dateer uit die 3de eeu v.C. en verskil van die middeleeuse weergawes.{{Sfn|Daley|2018}}}} Die datering word verder bemoeilik deurdat die Homeriese gedigte, of dele daarvan, honderde jare lank deur rapsode voorgedra is.{{Sfn|Wilson|2018|p=21}} === Samestelling en outeurskap === {{Hoofartikel|Homeriese kwessie}} Vakkundiges is dit eens dat die Homeriese eposse oor honderde jare as deel van ’n mondelinge tradisie ontwikkel het.{{Sfn|Pache|2020|p=xxvii}} Milman Parry en Albert Lord het in die vroeë 20ste eeu getoon dat hulle die kenmerke van mondelinge digkuns duidelik vertoon,{{Sfn|Wilson|2020|pp=xiv-xv}}{{Efn|Dit sluit in die paring van naamwoorde met byvoeglike epitete, tipetonele en chiastiese struktuur.{{Sfn|Dué|Marks|2020|p=588}}}} wat selfs ’n ongeletterde digter in staat sou stel om lang gedigte te improviseer{{Sfn|Hall|2008|pp=20-21}} en hulle al pratende saam te stel.{{Sfn|Wilson|2020|pp=xiv-xv}} Vakkundiges stem nie saam oor hoe die gedigte uit hierdie tradisie ontstaan het nie,{{Sfn|Wilson|2020|p=xiii}} en dit is nie duidelik of die mondelinge tradisie volle krediet vir die samestelling daarvan kan eis nie.{{Sfn|Finkelberg|2003|p=68}} In die 19de eeu het ’n reeks verwante vrae oor die outeurskap van die eposse as die [[Homeriese kwessie]] bekend geword.{{Sfn|Dué|Marks|2020|p=585}} Bronne uit die oudheid het mitiese vertellings geskep om Homeros te verklaar.{{Sfn|Nagy|2020|p=82}} Die debat oor baie van die Homeriese vrae duur vandag nog voort,{{Sfn|Wilson|2020|p=xiii}} byvoorbeeld oor die samestellingsverhouding tussen die ''Ilias'', die ''Odusseia'' en die grootliks verlore gedigte van die [[Epiese Siklus]]; oor die vraag of Homeros geleef het en, indien wel, wanneer;{{Sfn|Dué|Marks|2020|p=585}} en of die gedigte enige geografiese, historiese of kulturele werklikheid weerspieël.{{Sfn|Wilson|2020|p=xiii}} [[Herodotos]] skryf die ''Ilias'' en die ''Odusseia'' aan Homeros toe,<ref name="herodotos" /> maar ander werke, waaronder die ''Homeriese himnes'', is histories ook aan hom toegeskryf.{{Sfn|Nagy|2020|p=81}} Tekstuele rekonstruksies dui daarop dat die gedigte baie vorme aangeneem het.{{Sfn|Nagy|2020|p=92}} Omdat terugvoer ’n belangrike deel van ’n lewende voordrag is, kon die inhoud van die gedig van vertelling tot vertelling verskil.{{Sfn|Nagy|2020|p=81}} Hierdie konteks is belangrik om die eposse te verstaan en te interpreteer;{{Sfn|Myrsiades|Pinsker|1976|p=237}} John Miles Foley skryf dat voordrag ’n noodsaaklike deel van hul betekenis is.{{Sfn|Foley|2002|p=82}} Die voordrag van epiese poësie is ’n onderwerp in albei gedigte, en die ''Odusseia'' beeld selfs beroepsangers soos Femios en Demodokos uit.{{Sfn|Ebbott|2020|pp=9-10}} As dié voordragte binne die verhaal op die moderne begrip van die eposse se voordrag toegepas word, sou dit kon beteken dat hulle in die 2de en vroeë 1ste millennium v.C. by die huise van vername families as deel van feesmale of etes voorgedra is,{{Sfn|Ebbott|2020|pp=10-11}}{{Sfn|Ebbott|2020|p=12}} en dat toehoorders dit kon gerig het of daaraan kon deelgeneem het.{{Sfn|Ebbott|2020|pp=10-11}} Hulle is waarskynlik gereciteer, dit wil sê nie met musiek begelei nie.{{Sfn|Martin|2020|p=38}} Soos die ''Ilias'' is die ''Odusseia'' in vier-en-twintig dele verdeel.{{Efn|Om hierdie dele "boeke" te noem, is ’n anachronisme.{{Sfn|Muellner|2020|p=24}}}} Vroeë vakkundiges het gemeen dat dit met die 24 letters van die [[Griekse alfabet]] ooreenstem, maar dit word wyd as ahistories beskou.{{Sfn|González|2020|p=140}}{{Efn|Die Ioniese alfabet het in die Homeriese tydperk tussen 20 en 26 letters gehad.{{Sfn|Taplin|1995|p=285}}}} Die verdeling is waarskynlik lank ná die gedig se samestelling gemaak, maar word vandag algemeen as deel van die gedig se moderne struktuur aanvaar.{{Sfn|Lattimore|1951|p=14}} Daar is baie teorieë oor hoe dit ontstaan het. Sommige meen dit was ’n egte deel van die mondelinge tradisie, of dat dit deur [[Alexandrië|Alexandrynse]] vakkundiges bedink is.{{Sfn|Frame|2009|p=561}} Pseudo-Plutarchos het die verdelings aan Aristarchos van Samothrake toegeskryf, maar daar is getuienis hierteen.{{Sfn|Olson|1995|pp=228 n.1; 237-238}}{{Sfn|Jensen|1999|pp=5-90}}{{Sfn|Janko|2000}} Sommige vakkundiges verbind die segmentering van die eposse aan die voordragtradisie, byvoorbeeld as ’n skepping van die rapsode.{{Sfn|Jensen|1999|pp=5-34}}{{Sfn|Frame|2009|pp=561-562}} Albei eposse veronderstel ’n mate van voorkennis by hul gehore, byvoorbeeld oor die [[Trojaanse Oorlog]]. Dit dui sterk daarop dat die eposse met ’n reeds bestaande mitologiese tradisie in gesprek was.{{Sfn|Marks|2020|pp=49-50}} Hoewel die Trojaanse Oorlog vir albei belangrik is, verwys die ''Odusseia'' nie regstreeks na enige gebeure uit die ''Ilias'' se uitbeelding van die oorlog nie,{{Sfn|Monro|1901|p=325}}{{Efn|Hierdie waarneming staan as "Monro se wet" bekend, na die geleerde David Monro.{{Sfn|Marks|2020|p=50}}}} en daar word oor die algemeen aanvaar dat hulle onafhanklik van mekaar gevorm het.{{Sfn|Marks|2020|p=51}} Daar is argumente dat enigeen van die twee eposse eerste saamgestel is; dit is nie duidelik nie.{{Sfn|Marks|2020|p=51}} === Invloede === [[Lêer:Humbaba deamon-AO 9034-IMG 0655-black (cropped).jpg|duimnael|regs|Terracotta-plaket van die Mesopotamiese monster Humbaba, wat as ’n moontlike inspirasie vir die figuur van Polifemos beskou word.]] Vakkundiges merk sterk invloede van Nabye-Oosterse mitologie en letterkunde in die ''Odusseia'' op.{{Sfn|West|1997|p=403}} Martin West wys op aansienlike ooreenkomste tussen die ''[[Heldedig van Gilgamesj]]'' en die ''Odusseia''.{{Sfn|West|1997|pp=402-417}} Sowel Odusseus as [[Gilgamesj]] is bekend daarvoor dat hulle na die uithoeke van die aarde reis en op hul reise die land van die dooies besoek.{{Sfn|West|1997|p=405}} Op sy vaart na die onderwêreld volg Odusseus die aanwysings van [[Kirke]], wat aan die rand van die wêreld woon en met sonbeelde verbind word.{{Sfn|West|1997|p=406}} Soos Odusseus kry Gilgamesj aanwysings oor hoe om die land van die dooies te bereik van ’n goddelike helper: die godin Siduri, wat, soos Kirke, aan die see aan die uithoeke van die aarde woon en wie se huis eweneens met die son verbind word. Gilgamesj bereik Siduri se huis deur ’n tonnel onder die berg Mashu, die hoë berg waaruit die son in die hemel opkom.{{Sfn|West|1997|p=410}} West voer aan dat die ooreenkoms tussen Odusseus en Gilgamesj se reise na die uithoeke van die aarde die gevolg is van die Gilgamesj-epos se invloed op die ''Odusseia''.{{Sfn|West|1997|p=417}} Die klassieke volkskundige Graham Anderson wys op ander patrone: die helde van die ''Odusseia'' en ''Gilgamesj'' ontmoet vroue wat mense in diere kan verander, is betrokke by die dood van goddelike beeste, en geniet ná ’n reis deur die onderwêreld ongelukkig die geselskap van ’n "wulpse dame in ’n bo-aardse paradys".{{Sfn|Anderson|2000|p=127}} Vakkundiges het ondersoek of figure binne die gedig self ontstaan het en of hulle aan ’n tradisie buite die gedig behoort. Adrienne Mayor sê die Oostenrykse paleontoloog Othenio Abel het ongegronde bewerings gemaak dat die vyfde-eeuse v.C. filosoof [[Empedokles]] die [[sikloop]] met prehistoriese olifantskedels verbind het.{{Sfn|Mayor|2000|pp=6-7}} Of die epiese gedig die verhaal van Polifemos geskep, gewild gemaak of bloot oorvertel het, is ’n ou twispunt,{{Sfn|Anderson|2000|p=123}} maar Anderson sê daar is ’n mate van eenstemmigheid onder vakkundiges dat die verhaal apart van die epos bestaan het.{{Sfn|Anderson|2000|p=127}} William Bedell Stanford merk op dat daar aanduidings is dat Odusseus onafhanklik van Homeros bestaan het, hoewel dit nie afdoende is nie.{{Sfn|Stanford|1968|p=8}} === Geografie === Vakkundiges is verdeeld oor die vraag of enige van die plekke wat Odusseus besoek werklik bestaan.{{Sfn|Fox|2008}} Daar is al gesê dat die gebeure in die hoofverhaal van die ''Odusseia'' (buiten Odusseus se ingebedde vertelling van sy omswerwinge) oor die [[Peloponnesos]] en die Ioniese Eilande afspeel.<ref name="strabo" /> Baie mense het al probeer om Odusseus se reis op ’n kaart uit te lê, maar daar is grootliks eenstemmigheid dat die landskappe – veral dié wat in boeke 9 tot 11 beskryf word – te veel mitiese elemente bevat om werklik karteerbaar te wees.{{Sfn|Zazzera|2019}} Dit is byvoorbeeld moeilik om vas te stel of Odusseus se tuiste Ithaka dieselfde eiland is wat vandag {{Lang|grc|Ἰθάκη}} genoem word;<ref name="strabo" /> dieselfde geld vir die roete wat Odusseus aan die Phaiakiërs beskryf en vir hul eiland Scheria.{{Sfn|Fox|2008}} Die Britse klassikus Peter Jones skryf dat die gedig waarskynlik oor etlike eeue baie keer deur mondelinge verhaalvertellers bygewerk is voordat dit neergeskryf is, wat dit "feitlik onmoontlik" maak om te sê "in watter sin [die gedig] ’n historiese samelewing of akkurate geografiese kennis weerspieël".{{Sfn|Jones|1996|p=xi}} Moderne vakkundiges is geneig om Odusseus se reis eerder metafories as letterlik te ondersoek.{{Sfn|Pache|Dué|Lupack|Lamberton|2020|p=275}} == Opsomming == [[Lêer:Villa Romana de La Olmeda Mosaicos romanos 001 Ulises.jpg|duimnael|’n [[Mosaïek]] met Odusseus daarop, uit die villa van La Olmeda, Pedrosa de la Vega, Spanje, laat 4de tot 5de eeu n.C.]] Tien jaar nadat die Achajers (Grieke) die Trojaanse Oorlog gewen het, het Odusseus, koning van Ithaka, nog nie van Troje af huis toe gekom nie. In sy afwesigheid ding 108 onbeskofte vryers na die hand van sy vrou Penelope. Penelope sê vir hulle sy sal weer trou wanneer sy klaar ’n doodskleed vir Odusseus se bejaarde vader Laërtes geweef het, maar snags trek sy dit heimlik weer uit. Die godin [[Atena]], eers as Mentes en daarna as Mentor vermom, sê vir Odusseus se seun Telemachos om nuus oor sy vader te gaan soek. Die twee verlaat Ithaka en besoek Nestor, wat hulle vertel dat [[Agamemnon]], die bevelvoerder van die Griekse leër by Troje, kort ná die oorlog vermoor is. Telemachos reis na [[Sparta]] om Agamemnon se broer [[Menelaos]] te ontmoet, wat op sy beurt sy ontmoeting met die vormveranderende god, die Ou Man van die See, beskryf. Menelaos sê hy het by die Ou Man van die See verneem dat Odusseus nog leef, maar deur die [[nimf]] [[Kalipso (mitologie)|Kalipso]] gevange gehou word. Atena pleit by [[Zeus]] om Odusseus te red, en Zeus stuur [[Hermes]] om oor sy vrylating te onderhandel. Toe Odusseus Kalipso se eiland verlaat, vernietig [[Poseidon]] sy vlot met ’n storm. Die seenimf Ino beskerm Odusseus terwyl hy na Scheria, die tuiste van die Phaiakiërs, swem, en Atena lei die Phaiakiese prinses Nausikaä om hom te gaan haal. Aan die hof van Nausikaä se ouers, Arete en Alkinoös, blink Odusseus in atletiese spele uit en word hy deur emosie oorweldig wanneer die sanger Demodokos oor die Trojaanse Oorlog sing. Odusseus maak sy identiteit bekend en vertel van sy avonture ná die oorlog. [[Lêer:Odysseus vecht met de Kikonen De werken van Odysseus (serietitel), RP-P-OB-66.735.jpg|duimnael|links|Odusseus en sy soldate veg teen die Kikone – bondgenote van die Trojane – tydens die plundering van hul stad.]] Toe hulle Troje verlaat, het Odusseus se manne die Kikone, bondgenote van die Trojane, sonder sukses aangeval. Nadat hulle hul stad Ismaros onverhoeds ingeneem het, het Odusseus en sy manne dit [[Plunder|geplunder]] en die krygers doodgemaak. Hul buit het uit goedere, vee en vroue bestaan. Net Maron, die priester van Apollo, en sy gesin is deur Odusseus gespaar, en uit dankbaarheid het hy ’n vat [[wyn]] present gekry. Omdat hulle nie haastig was om dieselfde aand te vertrek nie, is Odusseus se manne deur die Kikone aangeval, wat by hul bure gaan hulp soek het. Nadat hy ses van sy manne verloor het, moes Odusseus haastig vlug.<ref name="greekmyths" /><ref name="christopoulos" /> Daarna het hulle op ’n eiland van lotuseters ’n bedwelmende vrug gevind wat hulle laat vergeet het om huis toe te gaan. Op ’n ander eiland is hulle deur die sikloop Polifemos gevange geneem. Odusseus, wat homself misleidend "Niemand" ({{Lang|grc|Οὔτις}}) genoem het, het ontsnap deur die sikloop dronk te maak en hom te verblind. Terwyl hy weggevaar het, het hy egter spoggerig sy ware naam bekend gemaak, en Polifemos het sy vader Poseidon gevra om wraak te neem. Odusseus se bemanning het amper Ithaka bereik, maar is van koers gewaai nadat hulle ’n sak winde oopgemaak het wat hulle van Aiolos gekry het. Daarna is al hul skepe op een na deur reusagtige kannibale, die Laistrugoniërs, vernietig. Op die eiland Aiaia het die godin Kirke Odusseus se manne in varke verander. Hermes het Odusseus gehelp om Kirke se towerkrag met die kruid ''moly'' te weerstaan, en Odusseus het haar gedwing om sy bemanning se menslike gedaantes te herstel. Odusseus en Kirke was daarna ’n jaar lank minnaars voordat hy verder huis toe vertrek het. Vervolgens het Odusseus na die rand van [[Okeanos]] gereis, waar die lewendes met die dooies kan praat. Die gees van die profeet Teiresias het vir Odusseus gesê hy sal huis toe kom, maar hy sal uiteindelik nog ’n reis moet onderneem. Odusseus het ook die geeste van sy moeder Antikleia en van sy voormalige strydmakkers Agamemnon en [[Achilles]] ontmoet. Odusseus se bemanning het daarna by die Sirenes verbygevaar, wie se verleidelike sang matrose tot hul dood gelok het. Sy manne het hul ore met byewas toegestop om hulle nie te hoor nie, terwyl Odusseus homself aan die skip se mas laat vasbind het. Daarna het hulle deur die nou vaarweg tussen die draaikolk Charubdis en die veelkoppige monster Skulla gevaar. Op die eiland Thrinakia het Odusseus se manne uiteindelik heilige beeste van die songod [[Helios]] geslag en geëet. Helios het Zeus gevra om hulle te straf, wat hy gedoen het deur hul laaste skip te vernietig. Odusseus, die enigste oorlewende, het op die eiland Ogigië uitgespoel. Daar het hy Kalipso ontmoet, wat hom as haar minnaar gevange gehou het totdat Hermes uiteindelik ingegryp het. Nadat hulle Odusseus se verhaal gehoor het, neem die Phaiakiërs hom na Ithaka, waar Atena hom as ’n bejaarde bedelaar vermom. Sonder om sy identiteit te ken, bied die varkwagter Eumaios hom verblyf en kos aan. Telemachos keer van Sparta af terug huis toe en ontwyk ’n lokval van die vryers. Odusseus maak homself aan sy seun bekend en die twee gaan huis toe, waar Odusseus se ou hond Argos, lank verwaarloos, hom ondanks sy vermomming herken; die ou hond het getrou op sy baas gewag en sterf vredig toe hy hom uiteindelik sien terugkeer. Die vryers spot met Odusseus en mishandel hom in sy eie huis. Hy en Telemachos versteek die vryers se wapens ter voorbereiding van wraak. Odusseus ontmoet ook weer vir Penelope en haar bediende Eurukleia, wat hom aan ’n litteken op sy been herken. Penelope kondig aan dat sy gereed is om weer te trou, en dat sy sal kies wie ook al ’n [[Boogskiet|boogskietwedstryd]] met Odusseus se boog wen. Nadat elke vryer nie eens daarin kon slaag om die boog te span nie, span Odusseus dit en skiet ’n pyl deur ’n ry byldoppe. Nadat hy die wedstryd gewen het, maak hy die vryers dood; Telemachos hang ’n groep slavinne op wat seksueel deur die vryers gebruik is. Odusseus maak sy identiteit aan Penelope bekend, en sy toets hom deur te vra dat hulle bed verskuif word. Hy sê tereg dat die bed, wat hy uit die stam van ’n olyfboom gekerf het, onverskuifbaar is, en die twee herenig liefdevol. Die volgende dag, nadat Odusseus homself aan sy vader Laërtes bekend gemaak het, kom die families van die vermoorde vryers bymekaar om wraak te neem. Atena gryp in en verhoed verdere bloedvergieting. == Styl == === Struktuur === [[Lêer:Odyssey-crop.jpg|duimnael|15de-eeuse manuskrip van Boek I, geskryf deur die skrywer Johannes Rhosos ([[Britse Museum]]).]] Die vertelling begin ''in medias res'' ("in die middel van die dinge"); die voorafgaande gebeure word deur [[Terugflits (narratief)|terugflitse]] en vertellings beskryf.{{Sfn|Foley|2007|p=19}} In [[Klassieke Griekeland]] het sommige boeke of gedeeltes hul eie titels gehad. Boeke 1 tot 4, wat op Telemachos se perspektief toegespits is, staan as die ''Telemachie'' bekend.{{Sfn|Willcock|2007|p=32}} Boeke 9 tot 12, waarin Odusseus ’n weergawe van sy avonture gee, staan as die ''Apologos'' of ''Apologoi'' bekend.{{Sfn|Pache|Dué|Lupack|Lamberton|2020|p=275}}{{Sfn|Most|1989|pp=15-16}} Boek 22 was as die ''Mnesterofonia'' bekend ({{Lang|grc|mnesteres}}, "vryers", en {{Lang|grc|phonos}}, "slagting").{{Sfn|Cairns|2014|p=231}} Daar word algemeen gesê dat boek 22 die Griekse [[Epiese Siklus]] afsluit, maar fragmente van ’n verlore opvolg, die ''[[Telegonie]]'', het behoue gebly.{{Sfn|Carne-Ross|1998|p=lxi}} Daar is debat oor wat die "oorspronklike" ''Odusseia'' behels. Sommige vakkundiges beskou die ''Telemachie'' as ’n latere toevoeging, terwyl ander daarop wys dat latere dele sonder daardie boeke nie sin maak nie.{{Sfn|Jones|1996|p=48}} Net so is die gedig se slot sedert die oudheid ’n onderwerp van debat: Aristarchos van Samothrake en Aristofanes van Bisantium het reëls 293-295 van boek 23 as die epos se werklike einde beskou. Soortgelyke debatte oor die gedig se slot duur vandag nog voort.{{Sfn|Wilson|2020|p=lv}} === Vertelling en taal === Die epos is in [[Daktilus (poësie)|daktiliese]] [[heksameter]], soms Homeriese heksameter genoem, saamgestel – ’n versmaat met ses versvoete.{{Sfn|Myrsiades|2019|p=3}}{{Sfn|Haslam|1976|p=203}} Die vorm van heksameter is katalekties, wat beteken dat dit ’n verwagte lettergreep in die laaste voet kortkom. Elke reël het tussen twaalf en sewentien lettergrepe en vorm gewoonlik ’n grammatikaal volledige sin.{{Sfn|Muellner|2020|p=24}} Die gedigte het moontlik sommige stilistiese tradisies geërf, maar ander self uitgedink.{{Sfn|Bremer|de Jong|Kalff|1987|p=vii}} Die vertelling word hoofsaaklik deur middel van gesprek oorgedra, dit wil sê karakters wat met hulself of met iemand anders praat.{{Sfn|Beck|2020|p=203}} Gevolglik tree hulle dikwels saam met die Homeriese verteller as vertellers op, en hul spraak is die vernaamste middel van karakterisering.{{Sfn|de Jong|2001|p=viii}} Die taal is eenvoudig, direk en vinnig.{{Sfn|Clarke|1967|p=102}} Dit is ook literêr van styl – die woordeskat was waarskynlik nooit die omgangstaal van enige Griekse bevolking nie.{{Sfn|Wilson|2020|p=ix}} ’n Belangrike kenmerk van die taal is die Homeriese [[Vergelykings (taalkunde)|vergelyking]]. Dit is vergelykende [[metafoor|metafore]] wat lank{{Efn|Tydens die twis tussen die Antiekes en die Modernes het die Modernes lang Homeriese vergelykings so onaangenaam gevind dat hulle dit ''comparisons à longue queuë'' ("vergelykings met ’n lang stert") genoem het.{{Sfn|Clarke|1981|p=126}}}} of kort kan wees,{{Sfn|Karanika|2020|p=201}} en gewoonlik uit die natuur of die alledaagse lewe kom. Irene de Jong beskryf hulle as "omnitemporeel": hulle kan die eenvoudige teenwoordige tyd gebruik, of die epiese tyd (wat verlede en hede vermeng), of hulle kan ’n tydlose waarheid weergee (die gnomiese aoristos).{{Sfn|de Jong|2001|p=xviii}} Hul funksies wissel; voorbeelde sluit karakterisering en die versterking van tema in.{{Sfn|de Jong|2001|p=49}} Tradisioneel is die Homeriese vergelyking as ’n voorloper van Europese literêre vergelykings beskou. Dit is betwis, onder meer deur Oliver Taplin.{{Sfn|Hardwick|2025|pp=41-42}} Moderne vakkundiges stem oor die algemeen saam dat die Homeriese vergelykings as deel van die eposse se mondelinge tradisie gevorm het, maar vroeëre skrywers het soms gesê dat hulle deur een of meer latere digters bygevoeg is.{{Sfn|Karanika|2020|p=202}} ’n Verdere belangrike element van Homeriese tekste is die gebruik van epitete, wat in vertaling dikwels as saamgestelde byvoeglike naamwoorde weergegee word.{{Sfn|Clarke|1967|p=103}} == Temas en patrone == === Tuiskoms === [[Lêer:Homerus - Odissea, 1794 - 3939651 F.jpg|duimnael|regs|’n Studente-uitgawe van die ''Odusseia'' uit 1794, met die ''Batrachomyomachia'' daarby ingesluit.]] Tuiskoms (Antieke Grieks: {{Lang|grc|νόστος}}, ''nostos'') is ’n sentrale tema van die ''Odusseia''.{{Sfn|Bonifazi|2009|pp=481, 492}} Die Griekse woord ''nostos'' dui sowel ’n tuisreis oor see as vertellings oor die tuiskoms aan.{{Sfn|Hall|2008|p=163}}{{Sfn|Bonifazi|2009|p=481}} Die klassikus Agathe Thornton merk op dat ''nostos'' vir die oorwinnende Achajers ná die val van Troje gegeld het, maar dat die verteller op Odusseus toespits en die ander Achajers se tuiskomste as deel van sy vertelling weergee.{{Sfn|Thornton|1970|pp=1-2}} Ná Agamemnon se tuiskoms maak sy vrou Klutaimnestra en haar minnaar Aigisthos hom dood. Agamemnon se seun Orestes maak Aigisthos uit wraak dood, wat die dood van die vryers met dié van Aigisthos parallel stel; Atena en Nestor gebruik Orestes as bekende voorbeeld vir Telemachos om hom tot dade aan te spoor.{{Sfn|Thornton|1970|pp=1-15}} Tydens Odusseus se reis na die onderwêreld vertel Agamemnon hom van Klutaimnestra se verraad. Nadat hy Ithaka bereik het, verander Atena Odusseus in ’n bedelaar sodat hy die lojaliteit van sy vrou Penelope kan toets.{{Sfn|Thornton|1970|pp=3-4}} Agamemnon prys Penelope uiteindelik omdat sy nie vir Odusseus doodgemaak het nie, en haar getrouheid verseker vir Odusseus sowel roem as ’n geslaagde tuiskoms in vergelyking met die ander Achajers. Agamemnon se mislukte tuiskoms het sy dood veroorsaak; Achilles het roem verwerf maar is oorlede en is ’n tuiskoms ontsê.{{Sfn|Thornton|1970|pp=7-9}} === Swerftog === Voor Odusseus se aankoms op Ithaka word net twee van sy avonture deur die verteller beskryf; die res word deur Odusseus self vertel. Die twee tonele wat die verteller beskryf, is Odusseus op Kalipso se eiland en Odusseus se ontmoeting met die Phaiakiërs. Hierdie tonele word deur die digter vertel om ’n belangrike oorgang in Odusseus se reis voor te stel: van verborge wees tot die terugkeer huis toe.{{Sfn|Thornton|1970|pp=16-37}} Kalipso se naam kom van die Griekse woord {{Lang|grc|καλύπτω}} (''kalúptō''), wat "bedek" of "versteek" beteken – gepas, want dit is presies wat sy met Odusseus doen.<ref name="etymonline" /> Kalipso hou Odusseus van die wêreld weg en verhinder hom om huis toe te gaan. Ná sy vertrek van Kalipso se eiland beskryf die digter Odusseus se ontmoetings met die Phaiakiërs – dié wat "alle mense ongedeerd oorvaar"{{Sfn|Lattimore|1975|loc=8.566}} – wat sy oorgang van nie-terugkeer na terugkeer voorstel.{{Sfn|Thornton|1970|pp=16-37}} Odusseus ontmoet op sy reis ook baie wesens wat naby aan die gode staan. Hierdie ontmoetings help om te verstaan dat Odusseus hom in ’n wêreld buite dié van die mens bevind, wat daartoe bydra dat hy nie kan huis toe kom nie.{{Sfn|Thornton|1970|pp=16-37}} Tot dié wesens behoort die Phaiakiërs, wat naby die siklope gewoon het{{Sfn|Lattimore|1975|loc=6.4-5}} en wie se koning, Alkinoös, die agterkleinseun van Eurumedon, die koning van die [[Gigant|gigante]], en die kleinseun van Poseidon is.{{Sfn|Thornton|1970|pp=16-37}} Van die ander karakters wat Odusseus teëkom, is die sikloop Polifemos, seun van Poseidon; Kirke, ’n towenares wat mans in diere verander; en die kannibalistiese reuse, die Laistrugoniërs.{{Sfn|Thornton|1970|pp=16-37}} === Gasvriendskap === [[Lêer:3115 - Athens - Stoà of Attalus - Allegory of the Odyssey - Photo by Giovanni Dall'Orto, Nov 9 2009.jpg|duimnael|Beeld wat die ''Odusseia'' voorstel, Museum van die Antieke Agora van [[Athene]].]] Deur die loop van die epos kom Odusseus verskeie voorbeelde van ''xenia'' ("gasvriendskap") teë, wat modelle bied van hoe ’n gasheer hom wel en nie behoort te gedra nie.{{Sfn|Reece|1993}}{{Sfn|Thornton|1970|pp=38-46}} Die Phaiakiërs toon voorbeeldige gasvriendskap deur Odusseus te voed, vir hom ’n slaapplek te gee en hom baie geskenke en ’n veilige vaart huis toe te gun – alles dinge wat ’n goeie gasheer behoort te doen. Polifemos toon swak gasvriendskap: sy enigste "geskenk" aan Odusseus is dat hy hom laaste sal opeet.{{Sfn|Thornton|1970|pp=38-46}} Kalipso is ook ’n voorbeeld van swak gasvriendskap omdat sy Odusseus nie toelaat om haar eiland te verlaat nie.{{Sfn|Thornton|1970|pp=38-46}} ’n Verdere belangrike faktor in gasvriendskap is dat koningskap vrygewigheid impliseer. Daar word aanvaar dat ’n koning die middele het om ’n vrygewige gasheer te wees en meer vrygewig met sy eie besittings is.{{Sfn|Thornton|1970|pp=38-46}} Dit blyk die beste wanneer Odusseus, as bedelaar vermom, vir Antinoös, een van die vryers, om kos smeek en Antinoös hom weier. Odusseus sê in wese dat Antinoös, hoewel hy soos ’n koning lyk, ver van ’n koning is omdat hy nie vrygewig is nie.{{Sfn|Lattimore|1975|loc=17.415-444}} Volgens J. B. Hainsworth volg gasvriendskap ’n baie bepaalde patroon:{{Sfn|Hainsworth|1972|pp=320-321}} # Die aankoms en ontvangs van die gas. # Die gas word gebaai of van skoon klere voorsien. # Die gas word van kos en drank voorsien. # Vrae mag aan die gas gestel word, en die gasheer behoort vermaak te verskaf. # Die gas moet ’n slaapplek kry, en sowel die gas as die gasheer gaan slaap. # Die gas en die gasheer ruil geskenke uit, die gas word ’n veilige reis huis toe gegun en hy vertrek. ’n Verdere belangrike faktor van gasvriendskap is om die gas nie langer te hou as wat hy wil bly nie, en ook om sy veiligheid te waarborg solank hy ’n gas in die gasheer se huis is.{{Sfn|Reece|1993}}{{Sfn|Edwards|1992|pp=284-330}} === Toetsing === [[Lêer:Odysseus und Penelope (Tischbein).jpg|duimnael|Penelope ondervra Odusseus om sy identiteit te bewys; skildery van 1802 deur Johann Heinrich Wilhelm Tischbein.]] Nog ’n tema deur die ''Odusseia'' heen is toetsing.{{Sfn|Thornton|1970|pp=47-51}} Dit gebeur op twee afsonderlike maniere: Odusseus toets die lojaliteit van ander, en ander toets Odusseus se identiteit. ’n Voorbeeld van Odusseus wat ander se lojaliteit toets, is wanneer hy huis toe kom.{{Sfn|Thornton|1970|pp=47-51}} In plaas daarvan om sy identiteit dadelik bekend te maak, arriveer hy as bedelaar vermom en bepaal hy dan wie in sy huis aan hom getrou gebly het en wie die vryers gehelp het. Nadat Odusseus sy ware identiteit bekend gemaak het, toets die karakters sy identiteit om te sien of hy werklik is wie hy sê hy is.{{Sfn|Thornton|1970|pp=47-51}} Penelope toets byvoorbeeld Odusseus se identiteit deur te sê dat sy die bed na die ander kamer sal laat skuif. Dit is ’n moeilike taak, want dit is uit ’n lewende boom gemaak wat afgekap sou moes word – ’n feit wat net die werklike Odusseus sou ken, en wat sy identiteit dus bewys.{{Sfn|Thornton|1970|pp=47-51}} Toetsing het ook ’n baie bepaalde tipetoneel wat daarmee gepaard gaan. Die toetsing van ander volg deur die hele epos ’n tipiese patroon:{{Sfn|Thornton|1970|pp=47-51}}{{Sfn|Edwards|1992|pp=284-330}} # Odusseus is huiwerig om ander se lojaliteit te bevraagteken. # Odusseus toets ander se lojaliteit deur hulle uit te vra. # Die karakters antwoord op Odusseus se vrae. # Odusseus maak sy identiteit bekend. # Die karakters toets Odusseus se identiteit. # Emosies loop hoog by die herkenning van Odusseus, gewoonlik geweeklaag of vreugde. # Ten slotte werk die versoende karakters saam. === Voortekens === [[Lêer:Odysseus and Euryclea by Johann Heinrich Wilhelm Tischbein.jpg|duimnael|regs|''Odusseus en Eurukleia'' deur Johann Heinrich Wilhelm Tischbein.]] Voortekens kom gereeld in die ''Odusseia'' voor. In die epiese gedig behels hulle dikwels voëls.{{Sfn|Thornton|1970|pp=52-57}} Volgens Thornton is dit die belangrikste wie elke voorteken ontvang en op watter manier dit hom voordoen. Voëlvoortekens word byvoorbeeld aan Telemachos, Penelope, Odusseus en die vryers getoon.{{Sfn|Thornton|1970|pp=52-57}} Telemachos en Penelope ontvang hul voortekens ook in die vorm van woorde, genies en drome.{{Sfn|Thornton|1970|pp=52-57}} Odusseus is egter die enigste karakter wat donderweer of weerlig as voorteken ontvang.{{Sfn|Lattimore|1975|loc=20.103-104}}{{Sfn|Lattimore|1975|loc=21.414}} Thornton beklemtoon dit as belangrik omdat weerlig, as simbool van Zeus, Odusseus se koningskap verteenwoordig.{{Sfn|Thornton|1970|pp=52-57}} Odusseus word deur sowel die ''Ilias'' as die ''Odusseia'' heen met Zeus verbind.{{Sfn|Kundmueller|2013|p=7}} Voortekens is nog ’n voorbeeld van ’n tipetoneel in die ''Odusseia''. Twee belangrike dele van ’n voortekentoneel is die ''herkenning'' van die voorteken, gevolg deur die ''interpretasie'' daarvan.{{Sfn|Thornton|1970|pp=52-57}} In die ''Odusseia'' toon al die voëlvoortekens – met die uitsondering van die eerste – groot voëls wat kleiner voëls aanval.{{Sfn|Thornton|1970|pp=52-57}}{{Sfn|Edwards|1992|pp=284-330}} By elke voorteken hoort ’n wens wat óf uitdruklik gestel word óf net geïmpliseer word.{{Sfn|Thornton|1970|pp=52-57}} Telemachos wens byvoorbeeld om wraak{{Sfn|Lattimore|1975|loc=2.143-145}} en dat Odusseus tuis sal wees,{{Sfn|Lattimore|1975|loc=15.155-159}} Penelope wens om Odusseus se terugkeer,{{Sfn|Lattimore|1975|loc=19.136}} en die vryers wens om Telemachos se dood.{{Sfn|Lattimore|1975|loc=20.240-243}} == Ontvangs == === Voorklassieke tydperk tot die laat oudheid === Homeros is in die Griekse samelewing wyd gevier as ’n indrukwekkend talentvolle en didaktiese digter wat gehore oor onderwerpe van filosofie tot wetenskap onderrig het.{{Sfn|Kim|2020|p=417}} Gehore is hoofsaaklik deur voordragte in sowel [[Argaïese Griekeland|Argaïese]] as [[Klassieke Griekeland]] aan die eposse blootgestel,{{Sfn|Dué|2020|p=6}} maar hul status onder gehore in die vroeë Argaïese tydperk (840-700 v.C.) is nie goed bekend nie.{{Sfn|Lamberton|2020|p=411}} Vakkundiges van minstens twee antieke biblioteke – die [[Biblioteek van Alexandrië]] en die Biblioteek van Pergamon{{Efn|Hierdie biblioteke was in die vroeë tweede eeu v.C. mededingers. Alexandrië het weens interne politieke onenigheid ’n uittog van geleerdes beleef. Die Romeinse Republiek het Pergamon in 133 v.C. oorgeneem.{{Sfn|Kim|2020|p=429}}}} – het antieke weergawes van die Homeriese eposse bestudeer.{{Sfn|Nagy|2020|p=92}} Onder die Alexandrynse vakkundiges was Zenodotos van Efese (vroeë derde eeu v.C.), Aristofanes van Bisantium (vroeë tweede eeu v.C.) en Aristarchos van Samothrake (middel van die tweede eeu v.C.).{{Sfn|Marks|2020|p=92}} Antieke vakkunde het ’n verskeidenheid onderwerpe ondersoek, waaronder narratiewe teenstrydighede.{{Sfn|Wilson|2020|p=315}} Allegorie was ’n besonder gewilde interpretasieskool{{Sfn|Wilson|2020|p=326}} wat, volgens Emily Wilson, vakkundiges in staat gestel het om "sin te maak van verwarrende of ontstellende tonele in die ''Odusseia''".{{Sfn|Wilson|2020|p=lxii}} Allegoriese argumente is ook gebruik om Homeros te verdedig teen bewerings dat hy die gode oneer aangedoen het{{Sfn|Clarke|1981|p=62}}{{Sfn|Browning|1992|p=134}} – ’n kritiek wat veral deur die vyfde- of sesde-eeuse v.C. filosoof [[Xenophanes]] uitgespreek is{{Sfn|Christensen|2020a|p=126}} – maar Alexandrynse vakkundiges het dit as te gerieflik verwerp.{{Sfn|Browning|1992|p=134}} Die Pergameense geleerde Krates van Mallos het die eposse ondersoek as draers van allegoriese insig in kosmologie en geografie.{{Sfn|Kim|2020|p=429}} Herakleitos (eerste eeu n.C.) en [[Porphyrius (filosoof)|Porphyrius]] (derde eeu n.C.) het ook allegoriese interpretasies geskryf.{{Sfn|Clarke|1981|p=62}}{{Sfn|Lamberton|1989|p=114}} In sy ''Homeriese vrae'' – die enigste omvattende werk oor Homeriese eksegese wat uit die oudheid behoue gebly het – het Porphyrius sy ontleding beperk tot vrae wat uit die Homeriese teks self opgeklaar kon word.{{Efn|Hierdie interpretasiebeginsel is veral deur Aristarchos van Samothrake toegepas;{{Sfn|Nünlist|2015|p=401}} of die eintlike spreuk wat Porphyrius gebruik het, {{Lang|grc|Hómēron ex Homḗrou saphēnízein}} (om Homeros uit Homeros te verklaar – dit wil sê, moenie elders na verklarings soek nie), ook aan Aristarchos toegeskryf kan word, word steeds gedebatteer.{{Sfn|Pfeiffer|1968|pp=225-227}}{{Sfn|Montanari|1997|pp=279-281}}{{Sfn|Nünlist|2015|p=385}}}}{{Sfn|Lamberton|1989|pp=108-109}} Hy sou hierdie metode later laat vaar ten gunste van ’n allegoriese benadering in sy latere werk ''Oor die grot van die nimfe'', waarin hy die nimfe se grotte as ’n voorstelling van die menslike lewe ondersoek het.{{Sfn|Pfeiffer|1968|p=226}}{{Sfn|Wilson|2020|p=326}} Herakleitos het aangevoer dat Telemachos se ontmoeting met Atena "die ontwikkeling van rasionaliteit" verteenwoordig namate hy ’n man word.{{Sfn|Wilson|2020|p=326}} Daar was baie antieke uitgawes van die Homeriese eposse, en die biblioteek van Alexandrië het ’n aantal daarvan besit.{{Sfn|Schironi|2020|p=114}} In materiaal wat uit die kommentaar van die eerste-eeuse v.C. geleerde Didumos afkomstig is, word antieke weergawes in "stadsuitgawes" en "individuele uitgawes" verdeel.{{Efn|Stadsuitgawes is wisselend ''ekdoseis kata poleis'', ''apo tōn poleōn'' of ''politikai'' genoem; individuele uitgawes was ''ekdoseis kat’andra''.{{Sfn|Kim|2020|p=112}}}} Stadsuitgawes is waarskynlik binne die stad geskep (miskien as "amptelike" weergawes), terwyl individuele uitgawes onafhanklik deur geleerdes voorberei is.{{Sfn|Schironi|2020|p=112}} Hy noem individuele weergawes wat aan Antimachos, Aristofanes van Bisantium, Sosigenes,{{Sfn|Schironi|2020|p=112}} Rhianos van Kreta, Kallistratos en Filemon behoort het.{{Sfn|Schironi|2020|p=112}} Stadsuitgawes is bekend vir Aiolis, Argos, [[Siprus]] en [[Marseille]].{{Efn|Hulle is onderskeidelik {{Lang|grc|hē Aiolikē}} (of {{Lang|grc|hē Aiolis}}), {{Lang|grc|hē Argolis}}, {{Lang|grc|hē Kypria}} en {{Lang|grc|hē Massaliōtikē}} genoem.{{Sfn|West|2001|p=67 n. 67}}}}{{Sfn|Schironi|2020|p=112}} Sowel die ''Ilias'' as die ''Odusseia'' was skooltekste op plekke waar Grieks gepraat is.{{Sfn|Lamberton|2010|pp=449-452}}{{Sfn|Browning|1992|pp=134-148}} Hulle was waarskynlik deel van die leerplan vir die elite van klassieke [[Athene]]{{Sfn|Kim|2020|pp=411, 417}} en in die [[Romeinse Ryk]]. Hulle is as leersaam vir retoriese vaardigheid{{Sfn|Kim|2020|p=431}}{{Efn|Homeros is deur die oudheid heen herhaaldelik "die vader van die redekuns" genoem, onder meer deur Telefos van Pergamon.{{Sfn|Lamberton|1989|pp=135-136}}}} en vir leeswerk beskou.{{Efn|Robert Browning skryf: "Dit mag vandag vreemd lyk dat kinders die leeskuns geleer word uit gedigte wat in ’n taalvorm saamgestel is wat niemand werklik gepraat het of ooit gepraat het nie, maar die Griekse samelewing was nie die enigste wat hulle so geleer het nie."{{Sfn|Browning|1992|p=134}}}} Die Trojaanse Oorlog en sy deelnemers was reeds belangrike mitologiese en historiese verwysings vir die Romeinse Ryk,{{Sfn|Lamberton|2020|p=417}} en die Romeine het Homeros geredelik in hul kultuur opgeneem en die epos oos en wes versprei.{{Sfn|Lamberton|2020|p=411}} [[Alexander die Grote]] se verowerings het [[Hellenistiese tydperk|Hellenistiese]] kulturele invloed deur die oostelike Middellandse See versprei, en die werk is deur elke skoolkind in die Griekse wêreld gelees.{{Sfn|Pache|Dué|Lupack|Lamberton|2020|p=417}} Teen die sesde eeu het die Homeriese gedigte ’n kanonieke plek binne die instellings van antieke Athene gehad.{{Sfn|Davison|1955|pp=7-8}} Die Atheense tiran Peisistratos of sy seun Hipparchos het ’n burgerlike en godsdienstige fees, die Panatenaia, ingestel wat waarskynlik voordragte van Homeriese poësie ingesluit het;{{Sfn|Davison|1955|pp=9-10}}{{Sfn|Kim|2020|p=420}}{{Efn|Mary Ebbott skryf: "Antieke bronne dui daarop dat rapsode van minstens die laat sesde eeu tot die laat vierde eeu v.C. in 'musiekwedstryde' (''mousikoi agōnes'') by die Panatenaia opgetree het."{{Sfn|Ebbott|2020|p=13}}}} ’n "korrekte" weergawe moes voorgedra word, wat moontlik daarop dui dat ’n weergawe van die teks gekanoniseer is.{{Sfn|Wilson|2018|p=21}}{{Efn|Volgens Mary Ebbott het rapsode gedeeltes uit die ''Ilias'' en die ''Odusseia'' voorgedra, wat mettertyd daartoe bygedra het dat Atheners net daardie gedigte as Homeros se werk beskou het.{{Sfn|Ebbott|2020|p=13}}}} Hulle het moontlik net gedeeltes van die gedigte voorgedra,{{Sfn|Ebbott|2020|p=13}} en dit is onwaarskynlik dat dit sonder onderbreking voorgedra is.{{Sfn|Fantuzzi|Tsagalis|2015a|p=15}} Trufiodoros het ’n lipogrammatiese ''Odusseia'' geskryf waarin elke boek doelbewus ’n ander enkele letter van die Griekse alfabet weggelaat het.<ref name="suda" /> === Ná die klassieke tydperk === [[Lêer:Odyssey manuscript.jpg|duimnael|Homeros, ''Odusseia'', manuskrip, 3de kwartaal van die 15de eeu (Britse Biblioteek).]] Buite die klassieke oudheid en tot in die Bisantynse tydperk het die verspreiding van die Griekse taal – en die gevolglike interne vertaling van die Homeriese tekste soos dit versprei het – die ''Odusseia'' se relevansie en status behou.{{Efn|Sommige vakkundiges voer aan dat godsdienstige spanning in hierdie tydperk deur die verspreiding van die [[Christendom]] veroorsaak is omdat Homeros toenemend as [[Paganisme|heidens]] beskou is, maar daar is geen akademiese eenstemmigheid nie.{{Sfn|Mavroudi|2020a|pp=445-446}}}} Armstrong sê die ''Ilias'' en die ''Odusseia'' sou andersins uit die kennis kon verdwyn het, en noem ''[[Beowulf]]'' as voorbeeld van so ’n lot.{{Sfn|Armstrong|2025|p=6}} Die ortodokse Bisantynse siening was dat Homeros die twee eposse saam met die ''Homeriese himnes'' en die ''Batrachomyomachia'' geskryf het, met ’n mate van filologiese skeptisisme oor laasgenoemde.{{Sfn|Mavroudi|2020a|p=444}} Die twee eposse is deur die [[Middeleeue]] heen wyd bestudeer en as skooltekste in die [[Bisantynse Ryk]] gebruik.{{Sfn|Lamberton|2010|pp=449-452}}{{Sfn|Browning|1992|pp=134-148}} Homeriese Grieks was vir Bisantynse studente moeilik en het parateks vereis om grammatikale en mitologiese verwysings te verduidelik.{{Sfn|Browning|1992|pp=136-137}} Baie van die Bisantynse vakkunde wat behoue gebly het, was oorspronklik as onderrigmateriaal bedoel.{{Sfn|Mavroudi|2020a|p=446}}{{Efn|Een werk van ’n anonieme Bisantynse geleerde het behoue gebly (in 1983 as ''Homeriese epimerismes'' gepubliseer), waarskynlik uit die middel van die 9de eeu.{{Sfn|Dyck|1983|p=7}}{{Sfn|Browning|1992|p=137}}}} Studente het waarskynlik nie fisiese eksemplare van die eposse gehad nie, maar sekere manuskripte is moontlik aan talentvolle studente beskikbaar gestel. Hulle het hoofsaaklik deur diktee en herhaling geleer.{{Sfn|Browning|1992|pp=138-139}} Volgens Lamberton het die gehoor van die eposse in die middel-Bisantynse tydperk verander. Waar dit eens die domein van grammatici en studente was, het volwassenes hulle vir plesier begin lees en gewonder hoe die vertellings van die ''Ilias'' en die ''Odusseia'' met die wyer Trojaanse verhaal verband hou.{{Sfn|Browning|1992|p=140}} Die twaalfde-eeuse digter [[Johannes Tzetzes]] het ''Homeriese allegorieë'' vir die gemalin van [[Manuel I Komnenos]] geskryf, wat die ''Odusseia'' en ander tekste opgesom het.{{Sfn|Browning|1992|p=140}} Mavroudi sê Tzetzes se werk het kulturele begrippe uit die Homeriese en die Bisantynse tydperke verenig; Tzetzes het Manuel I met die koninklike figure Zeus en Agamemnon vergelyk{{Sfn|Mavroudi|2020a|p=447}} en Odusseus met ’n uitpeulende maag uitgebeeld.{{Sfn|Stanford|1968|p=254}} Bisantynse interpretasie is via Neo-Pythagoreïese en Neoplatoniese geleerdes deur Porphyrius se ''Homeriese vrae'' beïnvloed.{{Sfn|Browning|1992|p=135}}{{Sfn|Lamberton|1989|p=112}} Die Bisantynse geleerde en aartsbiskop Eustathios van Thessalonika (ca. 1115-1195/6 n.C.) het omvattende kommentare op albei Homeriese eposse geskryf wat deur latere geslagte as gesaghebbend beskou is;{{Sfn|Lamberton|2010|pp=449-452}}{{Sfn|Browning|1992|pp=134-148}} sy kommentaar op die ''Odusseia'' alleen beslaan bykans 2 000 oorgroot bladsye in ’n 20ste-eeuse uitgawe.{{Sfn|Lamberton|2010|pp=449-452}} Die eerste gedrukte uitgawe van die ''Odusseia'', die ''editio princeps'',{{Efn|Die ''Odusseia'' was nie die enigste teks in hierdie uitgawe nie: dit het al die werke bevat wat klassiek aan Homeros toegeskryf is – die ''Ilias'', die ''Batrachomyomachia'' en die ''Homeriese himnes''.{{Sfn|Wolfe|2020|p=491}} Maria Mavroudi skryf Demetrios se versameling van alle moontlike Homeriese tekste vir sy uitgawe toe aan Bisantynse geleerdes se belangstelling in die interpretasie van die tekste eerder as in debatte oor die outeurskap daarvan.{{Sfn|Mavroudi|2020a|p=444}}}} is in 1488 deur die Griekse geleerde Demetrios Chalkokondyles vervaardig, wat in Athene gebore is en in [[Konstantinopel]] studeer het.{{Sfn|Lamberton|2010|pp=449-452}}{{Sfn|Browning|1992|pp=134-148}} Sy uitgawe is in [[Milaan]] deur ’n Griekse drukker, Antonios Damilas, gedruk.{{Sfn|Browning|1992|pp=134-148}} === Vroegmodern === [[Lêer:Thomas Degeorge Ulysse.jpg|duimnael|''Odusseus en Telemachos maak Penelope se vryers dood'' deur Thomas Degeorge (1812).]] Tydens die twis tussen die Antiekes en die Modernes – ’n artistieke debat in Frankryk aan die einde van die 17de en die begin van die 18de eeu – was die ''Odusseia'' en die ''Ilias'' twee van die vernaamste onderwerpe. Die Homeriese tekste is deur die skrywers Jean Desmarets, Pierre Bayle en Charles Perrault gekritiseer;{{Sfn|Clarke|1981|p=122}} Howard Clarke sê Perrault het hom daarvan weerhou om die gedigte direk te veroordeel by gebrek aan ’n Franse epos, en het Homeros "rituele lof" toegeswaai deur hom die "Vader van al die Kunste" te noem. Onder die verdedigers van die eposse en van Homeros was [[Jean de La Fontaine]] en Nicolas Boileau-Despréaux.{{Sfn|Clarke|1981|p=122}} Die debat het in 1700 kortstondig bedaar en later weer opgevlam tussen die Franse geleerde Anne Dacier, ’n vertaler en onwrikbare verdediger van Homeros, en die voorstander van die Modernes, Antoine Houdar de la Motte.{{Sfn|Clarke|1981|p=123}} Dacier se Homeriese vertalings het ’n inleiding van 90 bladsye bevat wat die kritiek van Perrault en ander Modernes aangespreek het; Houdar de la Motte het in sy verkorte vertaling van Homeros geantwoord, en Dacier het ’n weerlegging van 600 bladsye gelewer. ’n Retoriese wapenstilstand is in 1716 aangekondig.{{Sfn|Candler Hayes|2025|p=165}} As deel van die twis het vrae ontstaan oor die tradisionele siening van Homeros as ’n enkele digter.{{Sfn|Dué|Marks|2020|pp=585-586}} François Hédelin, abbé d’Aubignac, het Homeros se volgehoue tema en sy taal gekritiseer en opgemerk dat niks van sy lewe bekend was nie.{{Sfn|Clarke|1981|p=150}} Perrault het aangevoer dat die eposse deur verskillende digters geskryf is, moontlik uit elke stad wat daarop aanspraak gemaak het dat Homeros daar gebore is, en toe saamgevoeg is; hy het die teorie aan die oorlede Hédelin toegeskryf.{{Sfn|Clarke|1981|p=154}} Richard Bentley het aangevoer dat die Atheense tiran Peisistratos vyfhonderd jaar ná die aanvanklike samestelling verskillende liedere saamgevoeg het.{{Sfn|Dué|Marks|2020|p=587}} Sy navorsing het ook getoon dat Homeriese Grieks nie soos die Grieks van die klassieke tydperk gelyk het nie.{{Sfn|Wilson|2020|p=xiii}} === Modern === In die vroeë 20ste eeu het Milman Parry en Albert Lord getoon dat ongeletterde sangers formuletaal kon benut om lang gedigte te improviseer, net soos die Homeriese Grieks.{{Sfn|Hall|2008|pp=20-21}} Van die 27 803 reëls in die oorspronklike tekste is sowat 9 200 herhalings, wat wissel van woordgroepe tot hele gedeeltes.{{Sfn|Clarke|1981|p=264}} Hul navorsing het beslissend getoon dat die Homeriese tekste as mondelinge digkuns gevorm het.{{Sfn|Thornton|1970|p=xi}} Parry en Lord het die Suid-Slawiese epiese tradisie ondersoek, geïnspireer deur die werk van die filoloog Matija Murko.{{Sfn|Hall|2008|pp=20-21}} Parry se doktorale proefskrif het tradisionele Homeriese epitete ondersoek en op die werk van die Franse taalkundige Antoine Meillet gesteun, maar hy het die belang daarvan eers ten volle begryp nadat hy saam met Lord veldwerk in [[Joego-Slawië]] gaan doen het.{{Sfn|Dué|Nagy|2020|p=590}}{{Efn|Parry is op 33-jarige ouderdom aan ’n toevallige skietwond in die bors oorlede.{{Sfn|Wilson|2020|p=xv}}}} Vakkunde het in die laat 20ste eeu toenemend interdissiplinêr geword en letterkundige navorsing met argeologiese en godsdienstige bevindinge saamgevoeg.{{Sfn|Bremer|de Jong|Kalff|1987|p=vii}} == Nalatenskap == Die invloed van die Homeriese tekste is moeilik om op te som weens die groot uitwerking wat hulle op die openbare verbeelding en op kulturele waardes gehad het.{{Sfn|Kenner|1971|p=50}} Die ''Odusseia'' en die ''Ilias'' het die grondslag gevorm van die opvoeding van lede van die antieke Mediterreense samelewing. Daardie leerplan is deur Westerse humaniste oorgeneem,{{Sfn|Hall|2008|p=25}} wat beteken die teks was so deel van die kulturele weefsel dat dit selfs dié beïnvloed het wat dit nie gelees het nie.{{Sfn|Ruskin|1869|p=17}} Robert Browning sê die vakkunde wat by die Biblioteek van Alexandrië oor die Homeriese eposse gedoen is, het "die grondslag gelê" vir "Europese geletterdheid en filologiese studies".{{Sfn|Browning|1992|p=134}} Die eposse merk die begin van die Westerse letterkundige tradisie en het, volgens Corinne Ondine Pache, ongeëwenaarde invloed.{{Sfn|Pache|2020|p=xxvii}} Die ''Odusseia'' weerklink al meer as ’n millennium lank in die skryfkuns; toe ''BBC Culture'' in 2018 kenners regoor die wêreld gepols het om die letterkunde se mees blywende verhaal te vind, was die ''Odusseia'' boaan die lys.{{Sfn|Haynes|2018}} === Vertalings === Livius Andronicus het ’n [[Latyn|Latynse]] vertaling, die ''Odusia'', gemaak.{{Sfn|von Albrecht|1997|pp=113-114}} Min is oor die volledige werk bekend, wat waarskynlik nie bloot ’n vertaling was nie,{{Sfn|Stanford|1968|p=268}} maar die fragmente wat behoue gebly het, is formeler as die oorspronklike, en hy het Homeriese beelde van een deel van die gedig na ’n ander oorgedra.{{Sfn|von Albrecht|1997|pp=114-115}} Livius se ''Odusia'' het mettertyd ’n skoolteks vir Latynse studente geword; Michael von Albrecht sê sy vertaling is in ’n jong [[Horatius]] "ingeslaan".{{Sfn|von Albrecht|1997|p=117}} Nicholas Sigeros het [[Francesco Petrarca|Petrarca]] in 1354 van manuskripte van die ''Ilias'' en die ''Odusseia'' voorsien.{{Efn|Petrarca het in ’n brief geskryf: "Homeros is stom vir my, of eerder, ek is doof vir hom. Tog geniet ek dit om net na hom te kyk, en dikwels sê ek, terwyl ek hom omhels en sug: 'O groot man, hoe gretig sou ek na jou wou luister.'" Hy het tevergeefs probeer om Grieks te leer.{{Sfn|Clarke|1981|pp=56-57}}}} Petrarca se korrespondent [[Giovanni Boccaccio]] het ’n monnik, Leontius Pilatus, oorreed om vertalings in Latynse prosa te maak; hy het die ''Ilias'' voltooi, maar die ''Odusseia'' net bykans klaargekry.{{Sfn|Clarke|1981|pp=56-57}} Gedrukte vertalings in moderne Europese tale het in die 16de eeu ’n oplewing in gewildheid beleef,{{Sfn|Wolfe|2020|p=495}} hoewel baie daarvan slegs gedeeltelike vertalings was.{{Sfn|Wolfe|2020|p=496}} Die gewildste uitgawe van die eeu was ’n woordelikse Latynse vertaling deur Andreas Divus.{{Sfn|Wolfe|2020|p=495}} Die eerste voltooide [[Italiaans]]e ''Odusseia'', deur Girolamo Baccelli in vrye vers geskryf, is in 1582 gepubliseer.{{Sfn|Wolfe|2020|p=497}} Die eerste voltooide [[Frans]]e vertaling is deur Salomon Certon in aleksandrynse koeplette saamgestel en in 1604 gedruk.{{Sfn|Wolfe|2020|p=496}} Dit het openbare guns verloor ná die [[Académie française]] se taalhervormings in die 1630's en 1640's.{{Sfn|Candler Hayes|2025|p=164}} Arthur Hall was die eerste wat Homeros in [[Engels]] vertaal het: sy vertaling van die eerste tien boeke van die ''Ilias'', wat in 1581 gepubliseer is,{{Sfn|Wolfe|2020|p=497}} het op ’n Franse weergawe gesteun.{{Sfn|Lawton|2020|p=598}} George Chapman het die eerste skrywer geword wat ’n vertaling van albei eposse in Engels voltooi het toe hy sy vertaling van die ''Odusseia'' klaargemaak het.{{Sfn|Clarke|1981|p=57}} Hierdie vertalings is in 1616 saam gepubliseer, maar het vroeër in aflewerings verskyn, en was die eerste moderne vertalings wat wye sukses behaal het.{{Sfn|Fay|1952|p=104}} Hy het die grootste deel van sy lewe aan die vertaling van Homeros gewerk,{{Sfn|Brammall|2018}} en sy werk het later [[John Keats]] se sonnet "On First Looking into Chapman's Homer" (1816) geïnspireer.{{Sfn|Grafton|Most|Settis|2010|p=331}} Emily Wilson skryf dat byna al die prominente vertalers van Grieks-Romeinse letterkunde mans was,{{Sfn|Wilson Guardian|2017}} en voer aan dat dit die algemene begrip van die ''Odusseia'' beïnvloed het.{{Sfn|Wilson|2018|p=86}}{{Efn|Wilson voer aan dat dit die vertelling belaai het met konnotasies wat nie in die oorspronklike teks voorkom nie. Sy sê byvoorbeeld verskeie vertalers het die taal wat gebruik word om te verwys na die slavinne wat met die vryers seks gehad het – die vroulike lidwoord ''hai'' ("daardie vroulike mense") – as "slette" of "hoere" vertolk.{{Sfn|Wilson|2017}}}} Johann Heinrich Voss se 18de-eeuse vertalings van die eposse tel onder sy bekendste werke{{Sfn|Curran|1996|pp=173-175}}{{Efn|Voss het ook ander klassieke werke vertaal en uiteindelik sy weergawe van die ''Odusseia'' hersien, maar dié is minder gunstig ontvang.{{Sfn|Curran|1996|pp=173-175}}}} en het die [[Duits]]e taal diepgaande beïnvloed.{{Sfn|Steiner|1975|p=266}} [[Johann Wolfgang von Goethe]] het Voss se vertalings transformerende meesterstukke genoem wat belangstelling in Duitse Hellenisme aangewakker het.{{Sfn|Steiner|1975|p=259}} Anne Dacier het die ''Ilias'' en die ''Odusseia'' in Franse prosa vertaal;{{Efn|Dacier se ''Ilias'' is krities goed ontvang; sy het historiese en taalkundige kommentaar daarby verskaf.{{Sfn|Candler Hayes|2025|p=168}}}} dié het onderskeidelik in 1711 en 1716 verskyn{{Sfn|Candler Hayes|2025|p=164}} en was tot die laat 18de eeu die standaard Franse Homeros-vertaling.{{Sfn|Candler Hayes|2025|p=176}} Antoine Houdar de La Motte, wat nie Grieks kon lees nie, het Dacier se ''Ilias'' gebruik om sy eie verkorte weergawe van die ''Ilias'' te maak, en het Homeros in die voorwoord gekritiseer.{{Sfn|Clarke|1981|p=123}}{{Efn|Houdar de la Motte se vertaling was veel korter en gemoderniseer. Sy bewering dat hy op Homeros verbeter het, het Dacier vertoorn, wat ’n weerlegging van 600 bladsye geskryf het.{{Sfn|Candler Hayes|2025|pp=164-165}}}} Dacier se vertaling van die ''Odusseia'' het Alexander Pope se vertaling van die 1720's diepgaande beïnvloed,{{Sfn|Armstrong|2018|p=225}}{{Efn|Dacier kon nie Engels praat nie en het op ’n swak vertaling gesteun om Pope se ''Odusseia'' te lees; sy het dit veroordeel in ’n voorwoord tot ’n nuwe weergawe van haar ''Ilias''. Pope het Dacier bewonder en was gekrenk, maar sy is in 1720 oorlede voordat hy kon reageer.{{Sfn|Candler Hayes|2025|p=176}}}} wat hy om finansiële redes jare ná sy ''Ilias'' vervaardig het.{{Sfn|Baines|2000|p=25}} Hy het twaalf boeke self vertaal en die ander twaalf tussen Elijah Fenton en William Broome verdeel; laasgenoemde het ook aantekeninge verskaf.{{Sfn|Gray|1984|p=108}}{{Sfn|Barnard|2003|p=509}} Dié inligting het uiteindelik uitgelek en sy reputasie en winste geskaad.{{Sfn|Damrosch|1987|p=59}} Die eerste ''Odusseia'' in [[Russies]] was moontlik Vasili Zjoekofski se vertaling van 1849 in heksameter.{{Sfn|Cooper|2007|p=196}}{{Sfn|UOM|2012}} Luo Niansheng het in die laat 1980's begin om die eerste ''Ilias'' in [[Chinees]] te vertaal, maar hy is in 1990 oorlede voordat hy dit kon voltooi; sy student Wang Huansheng het die projek voltooi en dit is in 1994 gepubliseer. Wang se ''Odusseia'' het drie jaar later gevolg.{{Sfn|Zhang|2021|pp=353-354}} === Letterkunde === [[Lêer:JoyceUlysses2.jpg|duimnael|Voorblad van [[James Joyce]] se ''Ulysses'' (1922).]] Die klassikus Edith Hall sê die ''Odusseia'' is beskou as "die geboorteplek self van literêre fiksie"; in [[T. E. Lawrence]] se inleiding tot die epos van 1932 het hy dit "die grootste roman wat ooit geskryf is" genoem.{{Sfn|Hall|2008|p=46}} Dit word deur Westerse letterkundige kritici wyd as ’n tydlose klassieke werk beskou,<ref name="worldhistory" /> en dit bly een van die oudste letterkundige werke wat gereeld deur Westerse lesers gelees word.{{Sfn|North|2017}} Brian Stableford, wat dit as ’n soort voorloper van [[wetenskapsfiksie]] beskryf het, sê dit is meer as enige ander letterkundige werk as wetenskapsfiksie herverbeeld.{{Sfn|Stableford|2004|p=5}} In Canto XXVI van die ''[[Inferno (Dante)|Inferno]]'' ontmoet [[Dante Alighieri]] vir Odusseus in die agtste kring van die hel: Odusseus voeg ’n nuwe slot aan die epos toe waarin hy verder gaan avontuur soek en nie na Ithaka terugkeer nie.{{Sfn|Mayor|2000}} Edith Hall meen Dante se uitbeelding van Odusseus is verstaan as ’n manifestasie van [[Renaissance]]-[[kolonialisme]] en van die uitbeelding van die ander, met die sikloop wat "verhale van monsteragtige rasse aan die rand van die wêreld" verteenwoordig, en sy nederlaag wat "die Romeinse oorheersing van die westelike Middellandse See" simboliseer.{{Sfn|Reece|1993}} Sommige van Odusseus se avonture kom weer voor in die Arabiese verhale van Sindbad die Seeman.<ref name="britannica-sinbad" /><ref name="burton" /> Die Ierse skrywer [[James Joyce]] se epiese roman ''Ulysses'' (1922) is in ’n beduidende mate ’n herbewerking van die ''Odusseia'', wat Joyce in die [[Dublin]] van sy eie tyd geplaas het.<ref name="ellmann" /> Joyce het die figuur van Odusseus in Charles Lamb se ''Adventures of Ulysses'' teëgekom, ’n verwerking van die epiese gedig vir kinders, wat klaarblyklik die Latynse naam in Joyce se gedagtes gevestig het.{{Sfn|Gorman|1939|p=45}}{{Sfn|Jaurretche|2005|p=29}} ''Ulysses'' is in agtien afdelings ("episodes") verdeel wat ruweg op die vier-en-twintig boeke van die ''Odusseia'' afgebeeld kan word.<ref name="drabble" /> Joyce het beweer dat hy met die oorspronklike Homeriese Grieks vertroud was, maar dit is deur sommige vakkundiges betwis, wat sy swak begrip van die taal as teenbewys aanvoer.{{Sfn|Ames|2005|p=17}} Die boek, en veral die bewussynstroomprosa daarin, word wyd as grondleggend vir die [[Modernisme|modernistiese]] genre beskou.<ref name="williams" /> Joyce se gebruik van die mite het Joseph Campbell se ''The Hero with a Thousand Faces'' geïnspireer, wat aanvoer dat die meeste vertellings bewustelik of onbewustelik ’n "heldereis"-struktuur volg wat soortgelyk is aan dié van die ''Odusseia''. Campbell se ontleding het baie werke in die populêre kultuur sterk beïnvloed, maar die meeste vakkundiges beskou dit vandag as reduksionisties.<ref name="larsen" /><ref name="time-ulysses" /> Moderne skrywers het na die ''Odusseia'' teruggekeer om die gedig se vroulike karakters te belig. Die Kanadese skrywer [[Margaret Atwood]] het dele van die ''Odusseia'' vir haar novelle ''[[The Penelopiad]]'' (2005) verwerk. Die novelle fokus op Penelope en die twaalf slavinne wat aan die einde van die gedig opgehang word,<ref name="beard" /> ’n beeld wat Atwood bygebly het.<ref name="atwood-independent" /> Atwood se novelle lewer kommentaar op die oorspronklike teks, waarin Odusseus se geslaagde terugkeer na Ithaka die herstel van ’n [[patriargie|patriargale]] stelsel meebring.<ref name="atwood-independent" /> Net so besoek Madeline Miller se ''Circe'' (2018) die verhouding tussen Odusseus en Kirke op Aiaia opnuut.<ref name="guardian-circe" /> As leser was Miller gefrustreerd deur Kirke se gebrek aan motivering in die oorspronklike gedig en wou sy haar wispelturigheid verklaar.<ref name="npr-circe" /> Die roman verander die towenares se verandering van matrose in varke van ’n daad van kwaadwilligheid in een van selfverdediging, beïnvloed deur haar vorige ervaring met seksuele roofdiere.<ref name="nyt-circe" /> === Film en televisie === * ''L'Odissea'' (1911) is ’n Italiaanse stilfilm deur Giuseppe de Liguoro.<ref name="luzzi" /> * ''Ulysses'' (1954) is ’n Italiaanse verwerking met [[Kirk Douglas]] as Ulysses, Silvana Mangano as Penelope en Kirke, en [[Anthony Quinn]] as Antinoös.<ref name="wilsonherman" /> * ''L'Odissea'' (1968) is ’n Italiaans-Frans-Duits-Joego-Slawiese televisiereeks wat vir sy getroue weergawe van die oorspronklike epos geprys is.<ref name="morcillo" /> * ''Ulysses 31'' (1981-1982) is ’n Frans-Japannese animasiereeks vir televisie wat in die futuristiese 31ste eeu afspeel.<ref name="omc" /> * ''The Odyssey'' (1987) is ’n Australiese animasiefilm wat direk op video uitgereik is, vervaardig deur Burbank Films Australia, wat die ''Odusseia'' tot ’n verwerking van 55 minute vir kinders saamvat.<ref name="blanshard" /> * ''Nostos: The Return'' (1989) is ’n Italiaanse film oor Odusseus se tuiskoms. Dit is deur Franco Piavoli geregisseer, steun op visuele vertelling en fokus sterk op die natuur.<ref name="lapena" /> * ''Ulysses' Gaze'' (1995), geregisseer deur Theo Angelopoulos, bevat baie van die elemente van die ''Odusseia'' teen die agtergrond van die mees onlangse en die vorige Balkanoorloë.{{Sfn|Grafton|Most|Settis|2010|p=653}} * ''The Odyssey'' (1997) is ’n televisiereeks geregisseer deur Andrei Kontsjalofski, met [[Armand Assante]] as Odusseus en Greta Scacchi as Penelope.{{Sfn|Roman|2005|p=267}} * ''O Brother, Where Art Thou?'' (2000) is ’n misdaad-komediedrama wat deur die [[Coen-broers]] geskryf, vervaardig, mede-geredigeer en geregisseer is en baie los op Homeros se gedig gebaseer is.<ref name="siegel" /> * ''The Return'' (2024) is ’n film gebaseer op boeke 13-24, geregisseer deur Uberto Pasolini, met [[Ralph Fiennes]] as Odusseus en [[Juliette Binoche]] as Penelope.<ref name="variety" /> * ''[[The Odyssey]]'' (2026) is ’n film geskryf en geregisseer deur [[Christopher Nolan]], met [[Matt Damon]] as Odusseus en [[Anne Hathaway]] as Penelope.<ref name="deadline" /><ref name="radiotimes" /> === Opera en musiek === * ''Il ritorno d'Ulisse in patria'', wat in 1640 vir die eerste keer opgevoer is, is ’n [[opera]] deur [[Claudio Monteverdi]] wat op die tweede helfte van die ''Odusseia'' gebaseer is.<ref name="npr-monteverdi" /> * [[Gabriel Fauré]] se opera ''Pénélope'', wat eweneens op die latere gedeeltes van die ''Odusseia'' gebaseer is, het in 1913 première gehad.<ref name="berry" /> * Rolf Riehm het ’n opera oor die mite gekomponeer, ''Sirenen – Bilder des Begehrens und des Vernichtens'' ("Sirenes: Beelde van begeerte en vernietiging"), wat in 2014 by die Frankfurtse Opera première gehad het.<ref name="griffel" /> * Robert W. Smith se tweede simfonie vir konsertorkes, ''The Odyssey'', vertel vier van die vernaamste hoogtepunte van die verhaal in die werk se vier bewegings: "The Iliad", "The Winds of Poseidon", "The Isle of Calypso" en "Ithaca".<ref name="alfred" /> * Jean-Claude Gallotta se ballet ''Ulysse''<ref name="lemoal" /> is op sowel die ''Odusseia'' as James Joyce se ''Ulysses'' gebaseer.<ref name="romaeuropa" /> * Jorge Rivera-Herrans se deurgesongde werk ''Epic: The Musical'' vertel die verhaal van die ''Odusseia'' oor die loop van nege "sagas", wat by die einde van die Trojaanse Oorlog begin en tot by Odusseus se tuiskoms op Ithaka strek.<ref name="troysaga" /><ref name="musicreview" /> === Wetenskappe === Die psigiater Jonathan Shay het twee boeke geskryf, ''Achilles in Vietnam: Combat Trauma and the Undoing of Character'' (1994)<ref name="achilles" /> en ''Odysseus in America: Combat Trauma and the Trials of Homecoming'' (2002),<ref name="odysseus-america" /> wat die ''Ilias'' en die ''Odusseia'' in verband bring met [[Posttraumatiese stressteuring|posttraumatiese stresversteuring]] en morele besering soos dit in die rehabilitasiegeskiedenisse van veterane met gevegservaring voorkom. == Notas == {{Notelist}} == Verwysings == {{Verwysings|30em|verwysings= <ref name="The Odyssey 2003">D.C.H. Rieu se inleiding tot ''The Odyssey'' (Penguin, 2003), bl. ''xi''.</ref> <ref name="fox">{{Citation |title=The Classical World: An Epic History from Homer to Hadrian |last=Fox |first=Robin Lane |page=19 |publisher=Basic Books |year=2006 |isbn=046502496 }}</ref> <ref name="bbc">{{Cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-44779492?SThisFB= |title=Oldest extract of Homer's Odyssey found |access-date=21 Julie 2019 |work=[[BBC]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523135046/https://www.bbc.com/news/world-europe-44779492?SThisFB= |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="herodotos">[[Herodotos]], ''Historiae'', 2.116.</ref> <ref name="strabo">[[Strabo]], ''Geographica'', 1.2.15, aangehaal in {{Harvnb|Finley|1976|p=33}}.</ref> <ref name="greekmyths">{{Cite web |date=25 September 2020 |title=The Departure from Troy and the Raid on the Cicones: the end of all 'hard' work (Book IX) |url=https://www.greekmyths-interpretation.com/en/odyssey-cicones-interpretation/ |access-date=18 Julie 2026 |website=Greek Mythology Interpretation |language=en}}</ref> <ref name="christopoulos">{{Cite journal |last=Christopoulos |first=Ménélaos |date=8 Augustus 2019 |title=Formes de violence dans le monde d'Ulysse |url=https://shs.cairn.info/revue-dialogues-d-histoire-ancienne-2019-1-page-13 |journal=Dialogues d'histoire ancienne |language=fr |volume=451 |issue=1 |pages=13-22 |doi=10.3917/dha.451.0013 |issn=0755-7256}}</ref> <ref name="etymonline">{{Cite web |title=Calypso |url=https://www.etymonline.com/word/Calypso |website=Online Etymology Dictionary |language=en |access-date=16 September 2026}}</ref> <ref name="suda">[https://www.cs.uky.edu/~raphael/sol/sol-entries/tau/1111 Suda, Tryphiodorus] {{In lang|en}}</ref> <ref name="worldhistory">{{Cite web |last=Cartwright |first=Mark |date=15 Maart 2017 |title=Odyssey |url=http://www.worldhistory.org/Odyssey/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704162738/http://www.ancient.eu/Odyssey/ |archive-date=4 Julie 2017 |access-date=29 Julie 2022 |publisher=World History Encyclopedia |language=en}}</ref> <ref name="britannica-sinbad">{{Cite web |title=Sinbad the Sailor |url=https://www.britannica.com/topic/Sindbad-the-Sailor |website=Encyclopedia Britannica |language=en |access-date=12 November 2024 |archive-date=9 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709135335/https://www.britannica.com/topic/Sindbad-the-Sailor |url-status=live}}</ref> <ref name="burton">{{Cite book |last=Burton |first=Richard |title=The Book of the Thousand Nights and a Night, Volume VI |date=1885 |publisher=The Burton Club |page=40 |url=https://ia801607.us.archive.org/34/items/arabiantranslat06burtuoft/arabiantranslat06burtuoft.pdf}}</ref> <ref name="ellmann">{{Cite book |last=Ellmann |first=Richard |title=James Joyce Ulysses, with Ulysses: A Short History by Richard Ellmann |publisher=Penguin |year=1968 |pages=705, 708-710}}</ref> <ref name="drabble">{{Cite encyclopedia |editor-last=Drabble |editor-first=Margaret |year=1995 |encyclopedia=The Oxford Companion to English Literature |entry=Ulysses |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-866221-1 |page=1023}}</ref> <ref name="williams">{{Cite book |editor-last=Williams |editor-first=Linda R. |year=1992 |title=The Bloomsbury Guides to English Literature: The Twentieth Century |publisher=Bloomsbury |location=Londen |pages=108-109}}</ref> <ref name="larsen">{{Cite book |last1=Larsen |first1=Stephen |last2=Larsen |first2=Robin |title=Joseph Campbell: A Fire in the Mind |publisher=Inner Traditions |year=2002}}</ref> <ref name="time-ulysses">[https://time.com/archive/6858000/cinema-in-the-footsteps-of-ulysses/ "Cinema: In the Footsteps of Ulysses"], ''Time'', 18 Mei 1980.</ref> <ref name="beard">{{Cite news |last=Beard |first=Mary |date=28 Oktober 2005 |title=Review: Helen of Troy {{!}} Weight {{!}} The Penelopiad {{!}} Songs on Bronze |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2005/oct/29/highereducation.classics |issn=0261-3077 |archive-date=26 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160326055559/http://www.theguardian.com/books/2005/oct/29/highereducation.classics |url-status=live}}</ref> <ref name="atwood-independent">{{Cite web |date=28 Oktober 2005 |title=Margaret Atwood: A personal odyssey and how she rewrote Homer |url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/margaret-atwood-a-personal-odyssey-and-how-she-rewrote-homer-322675.html |website=The Independent |language=en |archive-date=7 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707112443/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/margaret-atwood-a-personal-odyssey-and-how-she-rewrote-homer-322675.html |url-status=live}}</ref> <ref name="guardian-circe">{{Cite web |date=21 April 2018 |title=Circe by Madeline Miller review – myth, magic and single motherhood |url=http://www.theguardian.com/books/2018/apr/21/circe-by-madeline-miller-review |website=The Guardian |language=en |archive-date=14 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614111203/https://www.theguardian.com/books/2018/apr/21/circe-by-madeline-miller-review |url-status=live}}</ref> <ref name="npr-circe">{{Cite news |title='Circe' Gets A New Motivation |url=https://www.npr.org/2018/04/15/602605359/circe-gets-a-new-motivation |website=NPR |language=en |archive-date=25 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180425180413/https://www.npr.org/2018/04/15/602605359/circe-gets-a-new-motivation |url-status=live}}</ref> <ref name="nyt-circe">{{Cite news |last=Messud |first=Claire |date=28 Mei 2018 |title=December's Book Club Pick: Turning Circe Into a Good Witch |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/05/28/books/review/circe-madeline-miller.html |issn=0362-4331 |archive-date=6 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200906104718/https://www.nytimes.com/2018/05/28/books/review/circe-madeline-miller.html |url-status=live}}</ref> <ref name="luzzi">{{Cite book |last=Luzzi |first=Joseph |url=https://books.google.com/books?id=EKPODwAAQBAJ&pg=PA11 |title=Italian Cinema from the Silent Screen to the Digital Image |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2020 |isbn=9781441195616}}</ref> <ref name="wilsonherman">{{Cite book |last1=Wilson |first1=Wendy S. |last2=Herman |first2=Gerald H. |url=https://books.google.com/books?id=wR1ru604KPYC&pg=PA3 |title=World History On The Screen: Film And Video Resources, grade 10-12 |publisher=Walch Publishing |year=2003 |isbn=978-0-8251-4615-2 |page=3 |archive-date=5 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200105061127/https://books.google.com/books?id=wR1ru604KPYC&pg=PA3 |url-status=live}}</ref> <ref name="morcillo">{{Cite book |last1=Garcia Morcillo |first1=Marta |last2=Hanesworth |first2=Pauline |last3=Lapeña Marchena |first3=Óscar |url=https://books.google.com/books?id=DaugBgAAQBAJ&pg=PA139 |title=Imagining Ancient Cities in Film: From Babylon to Cinecittà |date=11 Februarie 2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-01317-2 |page=139}}</ref> <ref name="omc">{{Cite web |title=Ulysses 31 [Ulysse 31] |url=http://omc.obta.al.uw.edu.pl/myth-survey/item/343 |access-date=8 Junie 2024 |website=Our Mythical Childhood Survey |language=en |archive-date=8 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240608213930/http://omc.obta.al.uw.edu.pl/myth-survey/item/343 |url-status=live}}</ref> <ref name="blanshard">{{Cite book |last=Blanshard |first=Alastair J. L. |title=Hellas on Screen: Cinematic Receptions of Ancient History, Literature and Myth |publisher=Bristol Classical Press |location=Londen |page=45 |year=2009 |isbn=9780715637746}}</ref> <ref name="lapena">{{Cite book |last=Lapeña Marchena |first=Óscar |year=2018 |chapter=Ulysses in the Cinema: The Example of ''Nostos, il ritorno'' (Franco Piavoli, Italy, 1990) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=N78-DwAAQBAJ&pg=PA98 |editor-last=Rovira Guardiola |editor-first=Rosario |title=The Ancient Mediterranean Sea in Modern Visual and Performing Arts: Sailing in Troubled Waters |location=Londen |publisher=Bloomsbury Academic |page=98 |isbn=978-1-4742-9859-9}}</ref> <ref name="siegel">{{Cite journal |last=Siegel |first=Janice |date=2007 |title=The Coens' O Brother, Where Art Thou? and Homer's Odyssey |url=https://muse.jhu.edu/article/247584 |journal=Mouseion: Journal of the Classical Association of Canada |language=en |volume=7 |issue=3 |pages=213-245 |doi=10.1353/mou.0.0029 |issn=1913-5416 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806081425/https://muse.jhu.edu/article/247584 |archive-date=6 Augustus 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="variety">{{Cite web |url=https://variety.com/2022/film/global/juliette-binoche-ralph-fiennes-the-return-pasolini-1235243530 |title='English Patient' Stars Juliette Binoche, Ralph Fiennes Will Reunite in 'The Return,' a Gritty Take on 'The Odyssey' |website=Variety |date=28 April 2023 |first=Manori |last=Ravindran |language=en |access-date=3 Junie 2023 |archive-date=16 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216174050/https://variety.com/2022/film/global/juliette-binoche-ralph-fiennes-the-return-pasolini-1235243530/ |url-status=live}}</ref> <ref name="deadline">{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=23 Desember 2024 |title=Christopher Nolan's Next Film Is An Adaptation Of Homer's 'The Odyssey,' Universal Reveals |url=https://deadline.com/2024/12/christopher-nolan-the-odyssey-confirmed-directors-new-film-universal-1236241340/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241223222535/https://deadline.com/2024/12/christopher-nolan-the-odyssey-confirmed-directors-new-film-universal-1236241340/ |archive-date=23 Desember 2024 |access-date=24 Desember 2024 |website=Deadline Hollywood |language=en}}</ref> <ref name="radiotimes">{{Cite web |title=The Odyssey cast: Full list of confirmed actors |url=https://www.radiotimes.com/movies/the-odyssey-cast/ |access-date=19 Julie 2026 |website=Radio Times |language=en}}</ref> <ref name="npr-monteverdi">{{Cite news |title=Monteverdi's 'The Return of Ulysses' |url=https://www.npr.org/2007/03/23/9078832/monteverdis-the-return-of-ulysses |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131808/http://www.npr.org/2007/03/23/9078832/monteverdis-the-return-of-ulysses |archive-date=24 Februarie 2017 |newspaper=NPR |language=en |date=23 Maart 2007}}</ref> <ref name="berry">{{Cite web |last=Berry |first=Mark |title=Pénélope at Bavarian State Opera |url=https://operatoday.com/2025/07/penelope-at-bavarian-state-opera/ |website=Opera Today |language=en}}</ref> <ref name="griffel">{{Cite book |last=Griffel |first=Margaret Ross |title=Operas in German: A Dictionary |publisher=Rowman & Littlefield |year=2018 |isbn=978-1-4422-4797-0 |page=448 |chapter=Sirenen |chapter-url=https://books.google.com/books?id=H-xEDwAAQBAJ&pg=PA448}}</ref> <ref name="alfred">{{Cite web |title=The Iliad (from The Odyssey (Symphony No. 2)) |url=https://www.alfred.com/the-iliad-from-the-odyssey-symphony-no-2/p/00-BDM00052/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808130104/https://www.alfred.com/the-iliad-from-the-odyssey-symphony-no-2/p/00-BDM00052/ |archive-date=8 Augustus 2020 |website=alfred.com |language=en}}</ref> <ref name="lemoal">[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k12005041/f629 Inskrywing ''Ulysse''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231125011539/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k12005041/f629 |date=25 November 2023}}, Philippe Le Moal, ''Dictionnaire de la danse'', Éditions Larousse, 1999, {{ISBN|2035113180}}, bl. 507. {{In lang|fr}}</ref> <ref name="romaeuropa">[http://www.romaeuropa.net/archivio/eventi/ulysse/stile.html ''Esiste uno stile Gallotta?''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070401213110/http://www.romaeuropa.net/archivio/eventi/ulysse/stile.html |date=1 April 2007}}, deur Marinella Guatterini, 1994, op Romaeuropa se webwerf. {{In lang|it}}</ref> <ref name="troysaga">{{Cite web |last=Rabinowitz |first=Chloe |title=Epic: The Troy Saga Passes 3 Million Streams in First Week of Release |url=https://www.broadwayworld.com/article/EPIC-THE-TROY-SAGA-Passes-3-Million-Streams-in-First-Week-of-Release-20230104 |access-date=30 November 2024 |website=BroadwayWorld |date=4 Januarie 2023 |language=en |archive-date=13 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113012848/https://www.broadwayworld.com/article/EPIC-THE-TROY-SAGA-Passes-3-Million-Streams-in-First-Week-of-Release-20230104 |url-status=live}}</ref> <ref name="musicreview">{{Cite web |last=McKinnon |first=Madeline |title=Music Review: 'Epic: The Musical' |url=https://ndsuspectrum.com/music-review-epic-the-musical/ |access-date=30 November 2024 |website=The Spectrum |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109021335/https://ndsuspectrum.com/music-review-epic-the-musical/ |url-status=live}}</ref> <ref name="achilles">{{Cite book |last=Shay |first=Jonathan |title=Achilles in Vietnam: Combat Trauma and the Undoing of Character |publisher=Scribner |year=1994 |isbn=978-0-684-81321-9}}</ref> <ref name="odysseus-america">{{Cite book |last=Shay |first=Jonathan |title=Odysseus in America: Combat Trauma and the Trials of Homecoming |location=New York |publisher=Scribner |year=2002 |isbn=978-0-7432-1157-4}}</ref> }} == Bibliografie == {{Refbegin|30em}} * {{Cite book |last=Anderson |first=Graham |year=2000 |title=Fairytale in the Ancient World |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-23702-4 |url=https://books.google.com/books?id=B2DAAlUrbBIC}} * {{Cite book |last=Armstrong |first=Richard H. |year=2025 |chapter=Introduction |title=A Companion to the Translation of Classical Epic |editor-last=Armstrong |editor-first=Richard H. |editor-last2=Lianeri |editor-first2=Alexandra |publisher=Wiley |isbn=9781119094265}} * {{Cite book |last=Baines |first=Paul |title=The Complete Critical Guide to Alexander Pope |publisher=Routledge |year=2000 |isbn=0-203-16993-X |oclc=48139753}} * {{Cite book |last=Barnard |first=John |title=Alexander Pope: The Critical Heritage |date=2003 |publisher=Taylor and Francis |isbn=978-0-203-19423-2 |location=Hoboken}} * {{Cite book |last=Beck |first=Deborah |year=2020 |chapter=Speech |title=The Cambridge Guide to Homer |editor-last=Pache |editor-first=Corinne Ondine |editor-last2=Dué |editor-first2=Casey |editor-last3=Lupack |editor-first3=Susan |editor-last4=Lamberton |editor-first4=Robert |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-22564-9}} * {{Cite book |last1=Bremer |first1=Jan Maarten |last2=de Jong |first2=Irene |last3=Kalff |first3=Jurriaan |title=Homer: Beyond Oral Poetry |date=1987 |publisher=B.R. Grüner |isbn=978-90-6032-215-4}} * {{Cite book |last=Browning |first=Robert |year=1992 |chapter=The Byzantines and Homer |title=Homer's Ancient Readers: The Hermeneutics of Greek Epic's Earliest Exegetes |editor-last=Lamberton |editor-first=Robert |editor-last2=Keaney |editor-first2=John J. |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-6916-5627-4}} * {{Cite book |last=Cairns |first=Douglas |year=2014 |title=Defining Greek Narrative |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-8010-8}} * {{Cite book |last=Candler Hayes |first=Julie |year=2025 |chapter=Anne Dacier's Homer: Epic Force |title=A Companion to the Translation of Classical Epic |editor-last=Armstrong |editor-first=Richard H. |editor-last2=Lianeri |editor-first2=Alexandra |publisher=Wiley |isbn=9781119094265}} * {{Cite book |last=Carne-Ross |first=D. S. |year=1998 |chapter=The Poem of Odysseus |title=The Odyssey |translator-last=Fitzgerald |translator-first=Robert |publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-52574-3}} * {{Cite book |last=Christensen |first=Joel P. |year=2020 |chapter=Gods and Goddesses |title=The Cambridge Guide to Homer |editor-last=Pache |editor-first=Corinne Ondine |editor-last2=Dué |editor-first2=Casey |editor-last3=Lupack |editor-first3=Susan |editor-last4=Lamberton |editor-first4=Robert |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-22564-9 |ref={{harvid|Christensen|2020a}}}} * {{Cite book |last=Clarke |first=Howard W. |title=The Art of the Odyssey |chapter=Appendix II: Translators and Translations |year=1967}} * {{Cite book |last=Clarke |first=Howard W. |title=Homer's Readers: A Historical Introduction to the Iliad and the Odyssey |publisher=University of Delaware Press |year=1981}} * {{Cite book |last=Damrosch |first=Leopold |url=https://archive.org/details/imaginativeworld0000damr/page/n5/mode/2up |title=The Imaginative World of Alexander Pope |date=1987 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-05975-7}} * {{Cite book |last=de Jong |first=Irene J. F. |title=A Narratological Commentary on the Odyssey |year=2001 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-46478-9}} * {{Cite book |last=Dué |first=Casey |year=2020 |chapter=Introduction (Part I) |title=The Cambridge Guide to Homer |editor-last=Pache |editor-first=Corinne Ondine |editor-last2=Dué |editor-first2=Casey |editor-last3=Lupack |editor-first3=Susan |editor-last4=Lamberton |editor-first4=Robert |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-22564-9}} * {{Cite book |last1=Dué |first1=Casey |last2=Marks |first2=Jim |year=2020 |chapter=Homeric Question |title=The Cambridge Guide to Homer |editor-last=Pache |editor-first=Corinne Ondine |editor-last2=Dué |editor-first2=Casey |editor-last3=Lupack |editor-first3=Susan |editor-last4=Lamberton |editor-first4=Robert |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-22564-9}} * {{Cite book |last1=Dué |first1=Casey |last2=Nagy |first2=Gregory |year=2020 |chapter=Milman Parry |title=The Cambridge Guide to Homer |editor-last=Pache |editor-first=Corinne Ondine |editor-last2=Dué |editor-first2=Casey |editor-last3=Lupack |editor-first3=Susan |editor-last4=Lamberton |editor-first4=Robert |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-22564-9}} * {{Cite book |editor-last=Dyck |editor-first=Andrew R. |title=Epimerismi Homerici |date=1983 |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-006556-5}} * {{Cite book |last=Ebbott |first=Mary |year=2020 |chapter=Homeric Epic in Performance |title=The Cambridge Guide to Homer |editor-last=Pache |editor-first=Corinne Ondine |editor-last2=Dué |editor-first2=Casey |editor-last3=Lupack |editor-first3=Susan |editor-last4=Lamberton |editor-first4=Robert |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-22564-9}} * {{Cite book |last1=Fantuzzi |first1=Marco |last2=Tsagalis |first2=Christos |year=2015 |chapter=Introduction |title=The Greek Epic Cycle and its Ancient Reception: A Companion |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-01259-2 |ref={{harvid|Fantuzzi|Tsagalis|2015a}}}} * {{Cite book |last=Finley |first=Moses |year=1976 |title=The World of Odysseus |publisher=Viking Compass |edition=hersiene}} * {{Cite book |last=Foley |first=John M. |title=How to Read an Oral Poem |date=2002 |publisher=University of Illinois Press |isbn=978-0-252-07082-2}} * {{Cite book |last=Fox |first=Robin Lane |year=2008 |chapter=Finding Neverland |title=Travelling Heroes in the Epic Age of Homer |publisher=Alfred A. Knopf}} * {{Cite book |last=Frame |first=Douglas |title=Hippota Nestor |year=2009 |publisher=Center for Hellenic Studies |url=https://chs.harvard.edu/read/frame-douglas-hippota-nestor-2 |archive-date=7 September 2025 |access-date=31 Julie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250907060342/https://chs.harvard.edu/read/frame-douglas-hippota-nestor-2/ |url-status=live}} * {{Cite book |last=González |first=José M. |year=2020 |chapter=Homer and the Alphabet |title=The Cambridge Guide to Homer |editor-last=Pache |editor-first=Corinne Ondine |editor-last2=Dué |editor-first2=Casey |editor-last3=Lupack |editor-first3=Susan |editor-last4=Lamberton |editor-first4=Robert |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-22564-9}} * {{Cite book |last=Gorman |first=Herbert Sherman |year=1939 |title=James Joyce |publisher=Rinehart |url=https://archive.org/details/jamesjoyce00gorm/ |oclc=1035888158}} * {{Cite book |last1=Grafton |first1=Anthony |last2=Most |first2=Glenn W. |last3=Settis |first3=Salvatore |title=The Classical Tradition |year=2010 |publisher=The Belknap Press of Harvard University Press |isbn=978-0-674-03572-0}} * {{Cite book |last=Hall |first=Edith |year=2008 |title=The Return of Ulysses: A Cultural History of Homer's Odyssey |publisher=I. B. Tauris & Co. |isbn=978-1-84511-575-3}} * {{Cite book |last=Hardwick |first=Lorna |year=2025 |chapter=Between Translation and Reception |title=A Companion to the Translation of Classical Epic |editor-last=Armstrong |editor-first=Richard H. |editor-last2=Lianeri |editor-first2=Alexandra |publisher=Wiley |isbn=9781119094265}} * {{Cite book |last=Jaurretche |first=Colleen |year=2005 |title=Beckett, Joyce and the Art of the Negative |publisher=Rodopi |isbn=978-90-420-1617-0 |series=European Joyce Studies |volume=16 |url=https://books.google.com/books?id=__8cwVnwFEoC&pg=PA29}} * {{Cite book |last=Jones |first=Peter V. |title=Homer's Odyssey: A Companion to the English Translation of Richmond Lattimore |date=1996 |publisher=Bristol Classical Press |isbn=978-1-85399-038-0}} * {{Cite book |last=Karanika |first=Andromache |year=2020 |chapter=Similes |title=The Cambridge Guide to Homer |editor-last=Pache |editor-first=Corinne Ondine |editor-last2=Dué |editor-first2=Casey |editor-last3=Lupack |editor-first3=Susan |editor-last4=Lamberton |editor-first4=Robert |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-22564-9}} * {{Cite book |last=Kenner |first=Hugh |year=1971 |title=The Pound Era |publisher=University of California Press}} * {{Cite book |last=Kim |first=Lawrence |year=2020 |chapter=Homer in Antiquity |title=The Cambridge Guide to Homer |editor-last=Pache |editor-first=Corinne Ondine |editor-last2=Dué |editor-first2=Casey |editor-last3=Lupack |editor-first3=Susan |editor-last4=Lamberton |editor-first4=Robert |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-22564-9}} * {{Cite book |last=Lamberton |first=Robert |title=Homer the Theologian: Neoplatonist Allegorical Reading and the Growth of the Epic Tradition |date=1989 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-06622-9}} * {{Cite book |last=Lamberton |first=Robert |year=2010 |chapter=Homer |title=The Classical Tradition |editor-last=Grafton |editor-first=Anthony |editor-last2=Most |editor-first2=Glenn W. |editor-last3=Settis |editor-first3=Salvatore |publisher=The Belknap Press of Harvard University Press |isbn=978-0-674-03572-0}} * {{Cite book |last=Lamberton |first=Robert |year=2020 |chapter=Introduction (Part III) |title=The Cambridge Guide to Homer |editor-last=Pache |editor-first=Corinne Ondine |editor-last2=Dué |editor-first2=Casey |editor-last3=Lupack |editor-first3=Susan |editor-last4=Lamberton |editor-first4=Robert |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-22564-9}} * {{Cite book |last=Lattimore |first=Richmond |year=1951 |title=The Iliad of Homer |publisher=The University of Chicago Press}} * {{Cite book |last=Lattimore |first=Richmond |year=1975 |title=The Odyssey of Homer |publisher=Harper & Row}} * {{Cite book |last=Lawton |first=David |year=2020 |chapter=Shakespeare and Homer |title=The Cambridge Guide to Homer |editor-last=Pache |editor-first=Corinne Ondine |editor-last2=Dué |editor-first2=Casey |editor-last3=Lupack |editor-first3=Susan |editor-last4=Lamberton |editor-first4=Robert |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-22564-9}} * {{Cite book |last=Marks |first=Jim |year=2020 |chapter=Epic Traditions |title=The Cambridge Guide to Homer |editor-last=Pache |editor-first=Corinne Ondine |editor-last2=Dué |editor-first2=Casey |editor-last3=Lupack |editor-first3=Susan |editor-last4=Lamberton |editor-first4=Robert |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-22564-9}} * {{Cite book |last=Martin |first=Richard P. |year=2020 |chapter=Homer in a World of Song |title=The Cambridge Guide to Homer |editor-last=Pache |editor-first=Corinne Ondine |editor-last2=Dué |editor-first2=Casey |editor-last3=Lupack |editor-first3=Susan |editor-last4=Lamberton |editor-first4=Robert |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-22564-9}} * {{Cite book |last=Mavroudi |first=Maria |year=2020 |chapter=Homer in Greece from the End of Antiquity: The Byzantine Reception of Homer and His Export to Other Cultures |title=The Cambridge Guide to Homer |editor-last=Pache |editor-first=Corinne Ondine |editor-last2=Dué |editor-first2=Casey |editor-last3=Lupack |editor-first3=Susan |editor-last4=Lamberton |editor-first4=Robert |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-22564-9 |ref={{harvid|Mavroudi|2020a}}}} * {{Cite book |last=Mayor |first=Adrienne |year=2000 |title=The First Fossil Hunters: Paleontology in Greek and Roman Times |publisher=Princeton University Press}} * {{Cite book |last=Monro |first=David |year=1901 |title=Homer's Odyssey: Books XIII-XXIV |publisher=Clarendon Press}} * {{Cite book |last=Montanari |first=Franco |date=1997 |chapter=The Fragments of Hellenistic Scholarship |editor-last=Most |editor-first=Glenn W. |title=Collecting Fragments / Fragmente sammeln |pages=273-288 |series=Aporemata |volume=1 |publisher=Vandenhoeck & Ruprecht |place=Göttingen |isbn=978-3-525-25900-9}} * {{Cite book |last=Muellner |first=Leonard |year=2020 |chapter=Homeric Poetics |title=The Cambridge Guide to Homer |editor-last=Pache |editor-first=Corinne Ondine |editor-last2=Dué |editor-first2=Casey |editor-last3=Lupack |editor-first3=Susan |editor-last4=Lamberton |editor-first4=Robert |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-22564-9}} * {{Cite book |last=Myrsiades |first=Kostas |year=2019 |title=Reading Homer's Odyssey |publisher=Rutgers University Press |isbn=978-1-68448-136-1}} * {{Cite book |last=Nagy |first=Gregory |year=2020 |chapter=From Song to Text |title=The Cambridge Guide to Homer |editor-last=Pache |editor-first=Corinne Ondine |editor-last2=Dué |editor-first2=Casey |editor-last3=Lupack |editor-first3=Susan |editor-last4=Lamberton |editor-first4=Robert |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-22564-9}} * {{Cite book |last=Olson |first=S. Douglas |title=Blood and Iron: Stories and Storytelling in Homer's ''Odyssey'' |chapter=Book-Divisions in the ''Odyssey'' |pages=228-239 |series=Mnemosyne Supplements |volume=148 |date=1995 |publisher=E. J. Brill |place=Leiden |issn=0169-8958 |isbn=978-90-04-10251-4 |doi=10.1163/9789004329539_013}} * {{Cite book |last=Pache |first=Corinne Ondine |year=2020 |chapter=General Introduction |title=The Cambridge Guide to Homer |editor-last=Pache |editor-first=Corinne Ondine |editor-last2=Dué |editor-first2=Casey |editor-last3=Lupack |editor-first3=Susan |editor-last4=Lamberton |editor-first4=Robert |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-22564-9}} * {{Cite book |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/9781139225649/type/book |title=The Cambridge Guide to Homer |date=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-22564-9 |editor-last=Pache |editor-first=Corinne Ondine |editor-last2=Dué |editor-first2=Casey |editor-last3=Lupack |editor-first3=Susan |editor-last4=Lamberton |editor-first4=Robert |doi=10.1017/9781139225649}} * {{Cite book |last=Pfeiffer |first=Rudolf |title=History of Classical Scholarship: From the Beginnings to the End of the Hellenistic Age |date=1968 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-814342-0 |url=https://archive.org/details/historyofclassic0000rudo/page/n7/mode/2up}} * {{Cite book |last=Reece |first=Steve |year=1993 |title=The Stranger's Welcome: Oral Theory and the Aesthetics of the Homeric Hospitality Scene |publisher=University of Michigan Press}} * {{Cite book |last=Roman |first=James W. |year=2005 |title=From Daytime to Primetime: The History of American Television Programs |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-313-31972-3 |url=https://books.google.com/books?id=h8AqrjoCueUC&pg=PA267}} * {{Cite book |last=Ruskin |first=John |year=1869 |title=The Mystery of Life and its Arts |publisher=John Wiley |location=New York |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101068585726&seq=29}} * {{Cite book |last=Schironi |first=Francesca |year=2020 |chapter=Early Editions |title=The Cambridge Guide to Homer |editor-last=Pache |editor-first=Corinne Ondine |editor-last2=Dué |editor-first2=Casey |editor-last3=Lupack |editor-first3=Susan |editor-last4=Lamberton |editor-first4=Robert |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-22564-9}} * {{Cite book |last=Stableford |first=Brian |title=Anatomy of Wonder: A Critical Guide to Science Fiction |date=2004 |publisher=Libraries Unlimited |isbn=978-1-59158-171-0 |editor-last=Barron |editor-first=Neil |edition=5de |chapter=The Emergence of Science Fiction, 1516-1914}} * {{Cite book |last=Stanford |first=W. B. |title=The Ulysses Theme: A Study in the Adaptability of the Traditional Hero |year=1968 |edition=2de |publisher=University of Michigan Press}} * {{Cite book |last=Steiner |first=George |title=After Babel: Aspects of Language and Translation |publisher=Oxford University Press |year=1975}} * {{Cite book |last=Taplin |first=Oliver |title=Homeric Soundings: The Shaping of the Iliad |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-815014-5 |edition=hersiene}} * {{Cite book |last=Thornton |first=Agathe |year=1970 |title=People and Themes in Homer's Odyssey |publisher=Methuen}} * {{Cite book |last=von Albrecht |first=Michael |title=A History of Roman Literature |date=1997 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-10711-3 |url=https://archive.org/details/historyofromanli0001albr/page/114/mode/2up}} * {{Cite book |last=West |first=Martin L. |year=1997 |title=The East Face of Helicon: West Asiatic Elements in Greek Poetry and Myth |publisher=Clarendon Press}} * {{Cite book |last=West |first=Martin L. |date=2001 |title=Studies in the Text and Transmission of the Iliad |publisher=K. G. Saur |place=München |isbn=978-3-598-73005-4 |doi=10.1515/9783110963120}} * {{Cite book |last=Willcock |first=Malcolm L. |year=2007 |title=A Companion to The Iliad: Based on the Translation by Richmond Lattimore |publisher=Phoenix Books |isbn=978-0-226-89855-1}} * {{Cite book |last=Wilson |first=Emily |year=2018 |chapter=Introduction: When Was The Odyssey Composed? |title=The Odyssey |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-0-393-08905-9}} * {{Cite book |last=Wilson |first=Emily |year=2020 |title=The Odyssey: A Norton Critical Edition |publisher=W. W. Norton and Company |isbn=9780393655063}} * {{Cite book |last=Wolfe |first=Jessica |year=2020 |chapter=Homer in Renaissance Europe (1488-1649) |title=The Cambridge Guide to Homer |editor-last=Pache |editor-first=Corinne Ondine |editor-last2=Dué |editor-first2=Casey |editor-last3=Lupack |editor-first3=Susan |editor-last4=Lamberton |editor-first4=Robert |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-22564-9}} {{Refend}} {{Refbegin|30em}} * {{Cite journal |last=Ames |first=Keri Elizabeth |year=2005 |title=Joyce's Aesthetic of the Double Negative and His Encounters with Homer's "Odyssey" |journal=European Joyce Studies |volume=16 |pages=15-48 |jstor=44871207 |issn=0923-9855}} * {{Cite journal |last=Armstrong |first=Richard H. |date=2018 |title=Review of Homer: The Odyssey |url=https://www.jstor.org/stable/26831950 |journal=Museum Helveticum |volume=75 |issue=2 |pages=225-226 |jstor=26831950 |issn=0027-4054}} * {{Cite journal |last=Bonifazi |first=Anna |date=2009 |title=Inquiring into Nostos and Its Cognates |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-philology_winter-2009_130_4/page/481 |journal=The American Journal of Philology |volume=130 |issue=4 |pages=481-510 |issn=0002-9475 |jstor=20616206}} * {{Cite journal |last=Brammall |first=Sheldon |date=1 Julie 2018 |title=Review: George Chapman: Homer's Iliad |journal=Translation and Literature |volume=27 |issue=2 |doi=10.3366/tal.2018.0339 |issn=0968-1361}} * {{Cite journal |last=Cooper |first=David L. |date=2007 |title=Vasilii Zhukovskii as a Translator and the Protean Russian Nation |url=https://www.jstor.org/stable/20620532 |journal=The Russian Review |volume=66 |issue=2 |pages=185-203 |doi=10.1111/j.1467-9434.2007.00437.x |jstor=20620532 |issn=0036-0341}} * {{Cite journal |last=Curran |first=Jane V. |date=1996 |title=Wieland's Revival of Horace |url=https://www.jstor.org/stable/30222268 |journal=International Journal of the Classical Tradition |volume=3 |issue=2 |pages=171-184 |doi=10.1007/BF02677914 |jstor=30222268 |issn=1073-0508}} * {{Cite news |last=Daley |first=Jason |date=11 Julie 2018 |title=Oldest Greek Fragment of Homer Discovered on Clay Tablet |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/oldest-greek-fragment-homer-discovered-clay-tablet-180969602/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123223253/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/oldest-greek-fragment-homer-discovered-clay-tablet-180969602/ |archive-date=23 Januarie 2019 |access-date=29 Julie 2022 |work=Smithsonian |language=en}} * {{Cite journal |last=Davison |first=John A. |date=1955 |title=Peisistratus and Homer |journal=Transactions and Proceedings of the American Philological Association |volume=86 |pages=1-21 |doi=10.2307/283605 |issn=0065-9711 |jstor=283605}} * {{Cite journal |last=Edwards |first=Mark W. |date=1992 |title=Homer and the Oral Tradition |url=https://archive.org/details/oral-tradition_1992-10_7_2/page/284 |journal=Oral Tradition |volume=7 |issue=2 |pages=284-330}} * {{Cite journal |last=Fay |first=H. C. |date=1952 |title=George Chapman's Translation of Homer's 'Iliad' |url=https://www.jstor.org/stable/640882 |journal=Greece & Rome |volume=21 |issue=63 |pages=104-111 |doi=10.1017/S0017383500011578 |jstor=640882 |issn=0017-3835}} * {{Cite journal |last=Finkelberg |first=Margalit |date=2003 |title=Neoanalysis and Oral Tradition in Homeric Studies |journal=Oral Tradition |volume=18 |issue=1 |pages=68-69 |doi=10.1353/ort.2004.0014 |issn=1542-4308 |doi-access=free}} * {{Cite journal |last=Foley |first=John Miles |date=2007 |title="Reading" Homer through Oral Tradition |url=https://archive.org/details/sim_college-literature_spring-2007_34_2/page/n14 |journal=College Literature |volume=34 |issue=2 |pages=1-28 |issn=0093-3139 |jstor=25115419}} * {{Cite journal |last=Gray |first=James |date=1984 |title="Postscript to the 'Odyssey'": Pope's Reluctant Debt to Milton |url=https://www.jstor.org/stable/24464409 |journal=Milton Quarterly |volume=18 |issue=4 |pages=105-116 |doi=10.1111/j.1094-348X.1984.tb00295.x |jstor=24464409 |issn=0026-4326}} * {{Cite journal |last=Hainsworth |first=J. B. |date=Desember 1972 |title=The Odyssey – Agathe Thornton: People and Themes in Homer's Odyssey |url=https://archive.org/details/sim_classical-review_1972-12_22_3/page/320 |journal=The Classical Review |volume=22 |issue=3 |pages=320-321 |doi=10.1017/s0009840x00996720 |issn=0009-840X}} * {{Cite journal |last=Haslam |first=M. W. |date=1976 |title=Homeric Words and Homeric Metre: Two Doublets Examined |journal=Glotta |volume=54 |issue=3/4 |pages=201-211 |issn=0017-1298 |jstor=40266365}} * {{Cite web |last=Haynes |first=Natalie |date=22 Mei 2018 |title=The Greatest Tale Ever Told? |url=https://www.bbc.com/culture/article/20180521-the-greatest-tale-ever-told |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619135051/https://www.bbc.com/culture/article/20180521-the-greatest-tale-ever-told |archive-date=19 Junie 2020 |website=BBC |language=en}} * {{Cite news |last=Higgins |first=Charlotte |date=13 November 2019 |title=From Carnage to a Camp Beauty Contest: The Endless Allure of Troy |url=http://www.theguardian.com/culture/2019/nov/13/carnage-camp-beauty-contest-endless-allure-troy-british-museum |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200109174814/https://www.theguardian.com/culture/2019/nov/13/carnage-camp-beauty-contest-endless-allure-troy-british-museum |archive-date=9 Januarie 2020 |work=The Guardian |language=en}} * {{Cite journal |last=Janko |first=Richard |year=2000 |title=Review: 'Dividing Homer: When and How were the Iliad and the Odyssey divided into songs?' |url=https://bmcr.brynmawr.edu/2000/2000.01.25/ |journal=Bryn Mawr Classical Review |issn=1055-7660 |archive-date=14 Junie 2025 |access-date=31 Julie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250614170108/https://bmcr.brynmawr.edu/2000/2000.01.25/ |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Jensen |first=Minne Skafte |year=1999 |title=Dividing Homer: When and How were the Iliad and the Odyssey divided into songs? |journal=Symbolae Osloenses |volume=74}} * {{Cite journal |last=Kundmueller |first=Michelle |date=2013 |title=Following Odysseus Home: an Exploration of the Politics of Honor and Family in the Iliad, Odyssey, and Plato's Republic |journal=American Political Science |pages=1-39 |url=https://ssrn.com/abstract=2301247}} * {{Cite journal |last=Most |first=Glenn W. |date=1989 |title=The Structure and Function of Odysseus' Apologoi |url=https://www.jstor.org/stable/284257 |journal=Transactions of the American Philological Association |volume=119 |pages=15-30 |doi=10.2307/284257 |jstor=284257 |issn=0360-5949}} * {{Cite journal |last1=Myrsiades |first1=Kostas |last2=Pinsker |first2=Sanford |date=1976 |title=A Bibliographical Guide to Teaching the Homeric Epics in College Courses |url=https://www.jstor.org/stable/25111144 |journal=College Literature |volume=3 |issue=3 |pages=237-259 |issn=0093-3139 |jstor=25111144}} * {{Cite news |last=North |first=Anna |date=20 November 2017 |title=Historically, men translated the Odyssey. Here's what happened when a woman took the job |url=https://www.vox.com/identities/2017/11/20/16651634/odyssey-emily-wilson-translation-first-woman-english |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627123124/https://www.vox.com/identities/2017/11/20/16651634/odyssey-emily-wilson-translation-first-woman-english |archive-date=27 Junie 2020 |access-date=29 Julie 2022 |work=Vox |language=en}} * {{Cite journal |last=Nünlist |first=René |date=2015 |title=What does Ὅμηρον ἐξ Ὁμήρου σαφηνίζειν actually mean? |journal=Hermes |volume=143 |issue=4 |pages=385-403 |issn=0018-0777 |doi=10.25162/hermes-2015-0026 |jstor=43652974}} * {{Cite web |date=30 September 2012 |title=The Wanderings of a Translation: From Greek to German to Russian |work=Translation at Michigan |publisher=University of Michigan |url=https://sites.lsa.umich.edu/translation/2012/09/30/the-wanderings-of-a-translation-from-greek-to-german-to-russian/ |access-date=30 Julie 2025 |language=en |ref={{harvid|UOM|2012}} |archive-date=8 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250908133043/https://sites.lsa.umich.edu/translation/2012/09/30/the-wanderings-of-a-translation-from-greek-to-german-to-russian/ |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Watkins |first=Calvert |date=1976 |title=Observations on the 'Nestor's Cup' Inscription |journal=Harvard Studies in Classical Philology |volume=80 |pages=25-40 |doi=10.2307/311231 |issn=0073-0688 |jstor=311231}} * {{Cite news |last=Wilson |first=Emily |date=7 Julie 2017 |title=Found in Translation: How Women are Making the Classics Their Own |url=https://www.theguardian.com/books/2017/jul/07/women-classics-translation-female-scholars-translators |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729234906/https://www.theguardian.com/books/2017/jul/07/women-classics-translation-female-scholars-translators |archive-date=29 Julie 2020 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077 |ref={{harvid|Wilson Guardian|2017}}}} * {{Cite magazine |last=Wilson |first=Emily |date=8 Desember 2017 |title=A Translator's Reckoning With the Women of The Odyssey |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/a-translators-reckoning-with-the-women-of-the-odyssey |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806144049/https://www.newyorker.com/books/page-turner/a-translators-reckoning-with-the-women-of-the-odyssey |archive-date=6 Augustus 2020 |access-date=29 Julie 2022 |magazine=The New Yorker |language=en}} * {{Cite web |last=Zazzera |first=Elizabeth Della |date=27 Februarie 2019 |title=The Geography of the Odyssey |url=https://www.laphamsquarterly.org/roundtable/geography-odyssey |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008231344/https://www.laphamsquarterly.org/roundtable/geography-odyssey |archive-date=8 Oktober 2020 |access-date=29 Julie 2022 |website=Lapham's Quarterly |language=en}} * {{Cite journal |last=Zhang |first=Wei |date=2021 |title=Reading Homer in Contemporary China (From the 1980s Until Today) |url=https://www.jstor.org/stable/48698763 |journal=International Journal of the Classical Tradition |volume=28 |issue=3 |pages=353-379 |doi=10.1007/s12138-020-00558-z |jstor=48698763 |issn=1073-0508}} {{Refend}} == Eksterne skakels == {{Commonscat|Odyssey|Odusseia}} * [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0135:book=1:card=1 ''Die Odusseia''] in Antieke Grieks by die Perseus-projek * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p004y297 BBC-klankgreep] – ''In Our Time'', BBC Radio 4 (besprekingsprogram, 45 minute) {{In lang|en}} {{Normdata}} [[Kategorie:Griekse mitologie]] [[Kategorie:Epiese gedigte]] l4t4jfsbzrfnt0uwepgasm9ojae63ae Spoorvervoer in Suid-Afrika 0 48506 2975197 2965223 2026-10-04T08:11:58Z AFM 21229 /* Sien ook */ 2975197 wikitext text/x-wiki [[Lêer: X'trapolis Mega on Kalk Bay bridge Dec 2023.jpg|duimnael|250px|regs|'n [[Metrorail]]-trein verlaat die [[Kalkbaai]]-stasie oppad na [[Kaapstad]].]] '''Spoorvervoer in Suid-Afrika''' is 'n belangrike komponent van die land se vervoerinfrastruktuur. Alle groot stede is per spoor verbind en [[Suid-Afrika]] se spoornetwerk is die gevorderdste in [[Afrika]].<ref name="southafrica2002">[http://www.international.icomos.org/risk/2002/southafrica2002.htm South Africa - ICOMOS World Report on Monuments and Sites in Danger 2002: Heritage @ Risk<!-- Bot generated title -->]</ref> == Geskiedenis == Die eerste spoorlyn vir stoomaangedrewe lokomotiewe was 'n lyn van 3,2&nbsp;km in [[KwaZulu-Natal]] wat die dorp [[Durban]] met die hawe verbind het en wat op 26 Junie 1860 in gebruik geneem is.<ref name="talbot-606">{{cite book|last=Talbot|first=Frederick Arthur Ambrose|title=Railway wonders of the world|publisher=Cassell and Company, limited|pages=606|url=http://www.archive.org/stream/railwaywondersof00talb4#page/606/mode/1up/search/cape}}</ref> Kaapstad het reeds in 1859 'n 72&nbsp;km lyn begin bou wat die stad met [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] sou verbind. Vertragings het egter meegebring dat die eerste deel van die lyn tot by [[Eersterivier]] eers op 13 Februarie 1862 geopen kon word. [[Transvaal]] en [[Oranje-Vrijstaat]] het eers later spoorlyne begin bou, maar die verskillende spoorweë is in 1898 met mekaar verbind en het 'n nasionale spoornetwerk gevorm.<ref>{{Cite web |url=http://mysite.mweb.co.za/residents/grela/transnet.html |title=SAR & Transnet History |access-date=23 Junie 2010 |archive-date=16 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716122624/http://mysite.mweb.co.za/residents/grela/transnet.html |url-status=dead }}</ref> Met die versmelting van die vier state in die [[Unie van Suid-Afrika]] in 1910 is die spoorlyne oor die unie ook versmelt in die ''Suid-Afrikaanse Spoorweë'' en werk aan hierdie netwerk was teen 1910 reeds grotendeels voltooi.<ref name="southafrica2002" /> Alhoewel spoorlyne ook buite Suid-Afrika uitgebrei het — so ver as die hedendaagse [[Zambië]]<ref>{{Cite web |url=http://orangemarmtrading.com/SA_Railway_History.html |title=SA Railway History |access-date=23 Junie 2010 |archive-date= 5 Maart 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080305183603/http://orangemarmtrading.com/SA_Railway_History.html |url-status=dead }}</ref> — het die visie van [[Cecil John Rhodes]] om 'n [[Kaap-tot-Kairo-spoorlyn|spoornetwerk]] te hê wat van Kaapstad tot in [[Kaïro]] strek, nooit gematerialiseer nie. Die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawes was die regeringsagentskap wat vir die land se spoorwegstelsel verantwoordelik was. In 1981 is die ''Suid-Afrikaanse Spoorweë'' se naam verander na die ''Suid-Afrikaanse Vervoerdienste''. Later gedurende die 1980's is die vervoerbedryf herorganiseer. In plaas daarvan om 'n direkte regeringsagentskap te wees, is dit volgens besigheidsmodelle gestruktureer en in 'n regeringsbeheerde korporasie genaamd [[Transnet]] omskep. Transnet Freight Rail (voorheen Spoornet) is die divisie van Transnet wat die spoorstelsel bedryf.<ref>{{Cite web |url=http://www.spoornet.co.za/SpoornetWebContentSAP/html/about/history.htm |title=Spoornet history<!-- Bot generated title --> |access-date=23 Junie 2010 |archive-date=25 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071225183106/http://www.spoornet.co.za/SpoornetWebContentSAP/html/about/history.htm |url-status=dead }}</ref> Alhoewel daar nie tans planne op die tafel is om die regeringsbesit van die spoornetwerk te beëindig nie, is daar in onlangse verwikkelinge wel klein dele van die spoorstelsel geprivatiseer.<ref name="britannica-260132">[http://www.britannica.com/eb/article-260132/South-Africa South Africa :: Railways and roads - Britannica Online Encyclopedia]</ref> == Netwerk == [[Lêer:South Africa rail network map with cities.svg|duimnael|250px|Die Suid-Afrikaanse spoornetwerk]] [[Lêer:Shosholoza Meyl roete 2012.svg|duimnael|250px|Spoornetwerk van die Shosholoza Meyl]] [[Transnet]] (en voorheen Spoornet en sy voorgangers) het beroemd geword vir sy luukse passasiersdienste, veral die [[Bloutrein]], wat van [[Kaapstad]] tot in [[Pretoria]] loop. Die Bloutrein is gereeld as die beste luuksetrein ter wêreld aangewys en die 1&nbsp;600&nbsp;km rit bly vandag nog 'n gewilde toeriste-aantreklikheid vir besoekers aan Suid-Afrika.<ref name="britannica-260132"/> Verbeterde nasionale dekking deur Suid-Afrika se snelweë het egter tot 'n vermindering in langafstandvervoer per trein in die land bygedra. Alhoewel vele pendelaars steeds hul daaglikse pendel per spoor aflê, word slegs die helfte van die land se 20&nbsp;000&nbsp;km spoor ten volle benut, terwyl ongeveer 35% van die spoor geen of bykans geen aktiwiteit dra.<ref name="southafrica2002"/> Gevolglik het Transnet sy fokus op vragvervoer geplaas in 'n poging om die spoorstelsel winsgewend te hou. === Sneltreine === Planne om luukse pendeltreine in bedryf te stel, het in 2006 begin vorm aanneem. Metrorail se visie was om die publiek se siening van spoorvervoer te verander deur die gemak en gerief van treinreise te demonstreer, aan pendelaars 'n keuse van spoordienste te verskaf, die waardigheid van spoorreise te herstel, en om te reageer op verbruikers se bereidwilligheid om vir 'n voortreflike diens te betaal. Suid-Afrika se eerste luukse pendeltrein is in 2007 in die Wits Metrorail-gebied by die Naledi-stasie in [[Soweto]] bekend gestel en het hoogs suksesvol presteer. Gevolglik is 'n gewilde besigheidsneldiens in [[Khayelitsha]] geopen, waarna ook een tussen [[Strand, Wes-Kaap|Strand]] en [[Kaapstad]] in die [[Wes-Kaap]] en tussen [[Pretoria]] en [[Johannesburg]] in [[Gauteng]]. Vroeg in 2010 is die Khayelitsha-stel van diens onttrek vir klein opknappingswerk. Sedert April 2010 staan hierdie ses-rytuig stel bekend as die "Boland Business Express" en bied hy vir 294 passasiers die kans om in 70 minute tussen Hugenot- ([[Paarl]]) en [[Kaapstad]]-stasies te pendel.<ref>{{Cite web |url=http://www.capemetrorail.co.za/Communication/External_Communication/BusinessExpress/Boland_Business_Express_Flyer_Apr2010.pdf |title=argiefkopie |access-date=11 Februarie 2011 |archive-date= 5 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205132817/http://www.capemetrorail.co.za/Communication/External_Communication/BusinessExpress/Boland_Business_Express_Flyer_Apr2010.pdf |url-status=dead }}</ref> Die sneltreine het 'n nuwe kleurskema en kan maklik onderskei word van die lopende vloot. Om die luukse beeld te versterk, bevat hierdie treine gemakliker sitplekke, gordyne en matte. Aanboorddienste sluit in kajuit- en veiligheidspersoneel, 'n komplimentêre dagblad, en verfrissings. Die Strand-Kaapstad-express het ook twee LCD-skerms per wa vir aanboordkommunikasie-doeleindes. Daar word ook tans aan ander, soortgelyke sneltreine beplan, maar [[PRASA]] se finansiële omstandighede verhoed hierdie en ander projekte. == Spesifikasies == === Spoorlyne === Die eerste twee spoorlyne wat in Natal en Kaapstad gebou was, was 1 435mm (4 voet 8 ½ duim) wyd terwyl 'n latere spoorlyn in die Noordwes-Kaap 'n wydte van slegs 762 mm (2 voet ses duim) gehad het. Gedurende 1873 het die Kaapse regering besluit dat alle spoorlyne voortaan 'n wydte van 1 065 mm (3 voet ses duim) sal wees, ook bekend as [[Kaapspoor]] ("Cape Gauge").<ref>{{cite web |title=Freight Rail International Joint Ventures |publisher=Transnet - Freight Rail |url=http://www.transnet.co.za/FreightRail.aspx |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100822044434/http://www.transnet.co.za/FreightRail.aspx |archive-date=22 Augustus 2010 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=23 Junie 2010 }}</ref><ref>{{cite web |title=Rail Engineering Wheels Business |publisher=Transnet - Rail Engineering |url=http://www.transwerk.co.za/wheels.htm |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307173555/http://transwerk.co.za/wheels.htm |archive-date=7 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web | title = Railway Transportation in South Africa | publisher = Global View | url = http://globalview.uic.asso.fr/cd-rom3_sans/transnet_background.pdf | access-date = 23 Junie 2010 | archive-date = 29 Desember 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091229083130/http://globalview.uic.asso.fr/cd-rom3_sans/transnet_background.pdf | url-status = dead }}</ref> Hierdie wydte is gekies om die koste van spoorbou deur die land se bergagtige landskap te verminder.<ref name="britannica-260132" /> Die [[Gautrein]] gebruik egter standaardspoor (1&nbsp;435&nbsp;mm) en die vooruitsig is dat landwye oorskakeling na standaardspoor ook spoor se potensiaal as vragvervoermiddel sal verbeter. === Koppelings === Suid-Afrikaanse treine verbind deur die AAR-koppeling wat in die laat 19de eeu in die [[Verenigde State]] ontwikkel is. Suid-Afrika het lank reeds [[Europa]] voorgebly wat koppelingstelsels betref, maar die land het agtergebly met betrekking tot remstelsels; die meeste treine in Suid-Afrika gebruik steeds vakuumremme, alhoewel die oorskakeling na lugremme onlangs uiteindelik begin het. === Elektrifisering === Tussen 50% en 80% van die spoorlyne in Suid-Afrika is geëlektrifiseer.<ref name="britannica-260132"/> Verskillende potensiaalverskille word vir verskillende tipes treine gebruik. Die meeste geëlektrifiseerde treine loop op 3&nbsp;000&nbsp;V gelykstroom oorhoofs — dit word hoofsaaklik by pendellyne aangetref en is sedert die 1920's in gebruik. Gedurende die 1980's is hoër potensiaalverskille (25 kV wisselstroom en, minder gereeld, 50 kV wisselstroom — beide oorhoofs) vir vragvervoerlyne gebruik. Dit word hoofsaaklik vir die vervoer van minerale aangewend, waarvan die [[Sishen-Saldanha Spoorlyn|Sishen-Saldanha ysterertslyn]] en die Mpumalanga-Richardsbaai-steenkoollyn die bekendste voorbeelde is. === Lokomotiewe === Gedurende die eerste paar jaar van die [[Suid-Afrikaanse Spoorweë]] het die Hoofmeganiese Ingenieur<ref>* Paxton, Leith & Bourne, David''Locomotives of the South African Railways''. Struik. Kaapstad. {{ISBN|0 86977 211 2}}</ref> die taak gehad om spesifikasies daar te stel vir lokomotief ontwerpe. Die eerste ingenieur was David H. Hendrie (1910-1922). Hy is opgevolg deur Kol. F.R. Collins (1922-1929) wat 'n voorstaander was van die [[Garratt-stoomlokomotief]]. Collins is opgevolg deur A.G. Watson (1929-1936). Hy was weer gekant teen die gebruik van die Garratt-tipe lokomotiewe. Watson is opgevolg deur W.A.J. Day. == Sien ook == * [[Kaapse Regeringspoorweë]] * [[Natalse Regeringspoorweë]] * [[Oranje Vrijstaatsche Gouvernementsspoorwegen]] * [[Nederlands-Suid-Afrikaanse Spoorwegmaatskappy]] * [[Imperiale Militêre Spoorweë]] * [[Kaffrarian Rifles-monument]] * [[Sentraal-Suid-Afrikaanse Spoorweë]] * [[Gautrein]] * [[Metroblitz]] * [[Metrorail]] * [[Shosholoza Meyl]] * [[Treinrampe in Suid-Afrika]] * [[Lady Duncan-trofee]] * [[Peretrein]] * [[Kaapspoor]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == * Burman, Jose: Early railways at the Cape. Kaapstad: Human & Rousseau,1984. {{ISBN|0-7981-1760-5}} * Green, Lawrence G.: A decent fellow doesn't work. Kaapstad: Howard Timmins, 1982. {{ISBN|0-86978-241-X}} * The Birth of Railways in South Africa. In: Lantern.Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 23, nr. 1, September 1973 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Rail transport in South Africa}} * [https://www.seat61.com/SouthAfrica.htm seat61.com - ''Train travel in South Africa''] {{en}} * [https://web.archive.org/web/20061005135531/http://www.cam.ac.uk/societies/curc/eagle/61/sa.htm "A gricer's guide to the railways of South Africa" deur Luke Ripley] {{en}} * [http://www.info.gov.za/speeches/2002/020206246p1001.htm Spoorongelukke in Suid-Afrika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930181151/http://www.info.gov.za/speeches/2002/020206246p1001.htm |date=30 September 2007 }} {{en}} * [http://grela.rrpicturearchives.net/ Suid-Afrikaanse treine - 'n foto-ensiklopedie] {{en}} === Kaarte === * [http://www.un.org/Depts/Cartographic/map/profile/southafr.pdf Verenigde Nasies-kaart van Suid-Afrika se vervoernetwerk, insluitend spoorweë] * [http://www.unhcr.org/publ/PUBL/3f3ca3032.pdf UNHCR-kaart] {{Normdata}} [[Kategorie:Spoorvervoer in Suid-Afrika| ]] exs056sa0wfs5nv3yga4bbboympu9xr 2975204 2975197 2026-10-04T08:28:03Z Aliwal2012 39067 /* Sien ook */ 2975204 wikitext text/x-wiki [[Lêer: X'trapolis Mega on Kalk Bay bridge Dec 2023.jpg|duimnael|250px|regs|'n [[Metrorail]]-trein verlaat die [[Kalkbaai]]-stasie oppad na [[Kaapstad]].]] '''Spoorvervoer in Suid-Afrika''' is 'n belangrike komponent van die land se vervoerinfrastruktuur. Alle groot stede is per spoor verbind en [[Suid-Afrika]] se spoornetwerk is die gevorderdste in [[Afrika]].<ref name="southafrica2002">[http://www.international.icomos.org/risk/2002/southafrica2002.htm South Africa - ICOMOS World Report on Monuments and Sites in Danger 2002: Heritage @ Risk<!-- Bot generated title -->]</ref> == Geskiedenis == Die eerste spoorlyn vir stoomaangedrewe lokomotiewe was 'n lyn van 3,2&nbsp;km in [[KwaZulu-Natal]] wat die dorp [[Durban]] met die hawe verbind het en wat op 26 Junie 1860 in gebruik geneem is.<ref name="talbot-606">{{cite book|last=Talbot|first=Frederick Arthur Ambrose|title=Railway wonders of the world|publisher=Cassell and Company, limited|pages=606|url=http://www.archive.org/stream/railwaywondersof00talb4#page/606/mode/1up/search/cape}}</ref> Kaapstad het reeds in 1859 'n 72&nbsp;km lyn begin bou wat die stad met [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] sou verbind. Vertragings het egter meegebring dat die eerste deel van die lyn tot by [[Eersterivier]] eers op 13 Februarie 1862 geopen kon word. [[Transvaal]] en [[Oranje-Vrijstaat]] het eers later spoorlyne begin bou, maar die verskillende spoorweë is in 1898 met mekaar verbind en het 'n nasionale spoornetwerk gevorm.<ref>{{Cite web |url=http://mysite.mweb.co.za/residents/grela/transnet.html |title=SAR & Transnet History |access-date=23 Junie 2010 |archive-date=16 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716122624/http://mysite.mweb.co.za/residents/grela/transnet.html |url-status=dead }}</ref> Met die versmelting van die vier state in die [[Unie van Suid-Afrika]] in 1910 is die spoorlyne oor die unie ook versmelt in die ''Suid-Afrikaanse Spoorweë'' en werk aan hierdie netwerk was teen 1910 reeds grotendeels voltooi.<ref name="southafrica2002" /> Alhoewel spoorlyne ook buite Suid-Afrika uitgebrei het — so ver as die hedendaagse [[Zambië]]<ref>{{Cite web |url=http://orangemarmtrading.com/SA_Railway_History.html |title=SA Railway History |access-date=23 Junie 2010 |archive-date= 5 Maart 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080305183603/http://orangemarmtrading.com/SA_Railway_History.html |url-status=dead }}</ref> — het die visie van [[Cecil John Rhodes]] om 'n [[Kaap-tot-Kairo-spoorlyn|spoornetwerk]] te hê wat van Kaapstad tot in [[Kaïro]] strek, nooit gematerialiseer nie. Die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawes was die regeringsagentskap wat vir die land se spoorwegstelsel verantwoordelik was. In 1981 is die ''Suid-Afrikaanse Spoorweë'' se naam verander na die ''Suid-Afrikaanse Vervoerdienste''. Later gedurende die 1980's is die vervoerbedryf herorganiseer. In plaas daarvan om 'n direkte regeringsagentskap te wees, is dit volgens besigheidsmodelle gestruktureer en in 'n regeringsbeheerde korporasie genaamd [[Transnet]] omskep. Transnet Freight Rail (voorheen Spoornet) is die divisie van Transnet wat die spoorstelsel bedryf.<ref>{{Cite web |url=http://www.spoornet.co.za/SpoornetWebContentSAP/html/about/history.htm |title=Spoornet history<!-- Bot generated title --> |access-date=23 Junie 2010 |archive-date=25 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071225183106/http://www.spoornet.co.za/SpoornetWebContentSAP/html/about/history.htm |url-status=dead }}</ref> Alhoewel daar nie tans planne op die tafel is om die regeringsbesit van die spoornetwerk te beëindig nie, is daar in onlangse verwikkelinge wel klein dele van die spoorstelsel geprivatiseer.<ref name="britannica-260132">[http://www.britannica.com/eb/article-260132/South-Africa South Africa :: Railways and roads - Britannica Online Encyclopedia]</ref> == Netwerk == [[Lêer:South Africa rail network map with cities.svg|duimnael|250px|Die Suid-Afrikaanse spoornetwerk]] [[Lêer:Shosholoza Meyl roete 2012.svg|duimnael|250px|Spoornetwerk van die Shosholoza Meyl]] [[Transnet]] (en voorheen Spoornet en sy voorgangers) het beroemd geword vir sy luukse passasiersdienste, veral die [[Bloutrein]], wat van [[Kaapstad]] tot in [[Pretoria]] loop. Die Bloutrein is gereeld as die beste luuksetrein ter wêreld aangewys en die 1&nbsp;600&nbsp;km rit bly vandag nog 'n gewilde toeriste-aantreklikheid vir besoekers aan Suid-Afrika.<ref name="britannica-260132"/> Verbeterde nasionale dekking deur Suid-Afrika se snelweë het egter tot 'n vermindering in langafstandvervoer per trein in die land bygedra. Alhoewel vele pendelaars steeds hul daaglikse pendel per spoor aflê, word slegs die helfte van die land se 20&nbsp;000&nbsp;km spoor ten volle benut, terwyl ongeveer 35% van die spoor geen of bykans geen aktiwiteit dra.<ref name="southafrica2002"/> Gevolglik het Transnet sy fokus op vragvervoer geplaas in 'n poging om die spoorstelsel winsgewend te hou. === Sneltreine === Planne om luukse pendeltreine in bedryf te stel, het in 2006 begin vorm aanneem. Metrorail se visie was om die publiek se siening van spoorvervoer te verander deur die gemak en gerief van treinreise te demonstreer, aan pendelaars 'n keuse van spoordienste te verskaf, die waardigheid van spoorreise te herstel, en om te reageer op verbruikers se bereidwilligheid om vir 'n voortreflike diens te betaal. Suid-Afrika se eerste luukse pendeltrein is in 2007 in die Wits Metrorail-gebied by die Naledi-stasie in [[Soweto]] bekend gestel en het hoogs suksesvol presteer. Gevolglik is 'n gewilde besigheidsneldiens in [[Khayelitsha]] geopen, waarna ook een tussen [[Strand, Wes-Kaap|Strand]] en [[Kaapstad]] in die [[Wes-Kaap]] en tussen [[Pretoria]] en [[Johannesburg]] in [[Gauteng]]. Vroeg in 2010 is die Khayelitsha-stel van diens onttrek vir klein opknappingswerk. Sedert April 2010 staan hierdie ses-rytuig stel bekend as die "Boland Business Express" en bied hy vir 294 passasiers die kans om in 70 minute tussen Hugenot- ([[Paarl]]) en [[Kaapstad]]-stasies te pendel.<ref>{{Cite web |url=http://www.capemetrorail.co.za/Communication/External_Communication/BusinessExpress/Boland_Business_Express_Flyer_Apr2010.pdf |title=argiefkopie |access-date=11 Februarie 2011 |archive-date= 5 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205132817/http://www.capemetrorail.co.za/Communication/External_Communication/BusinessExpress/Boland_Business_Express_Flyer_Apr2010.pdf |url-status=dead }}</ref> Die sneltreine het 'n nuwe kleurskema en kan maklik onderskei word van die lopende vloot. Om die luukse beeld te versterk, bevat hierdie treine gemakliker sitplekke, gordyne en matte. Aanboorddienste sluit in kajuit- en veiligheidspersoneel, 'n komplimentêre dagblad, en verfrissings. Die Strand-Kaapstad-express het ook twee LCD-skerms per wa vir aanboordkommunikasie-doeleindes. Daar word ook tans aan ander, soortgelyke sneltreine beplan, maar [[PRASA]] se finansiële omstandighede verhoed hierdie en ander projekte. == Spesifikasies == === Spoorlyne === Die eerste twee spoorlyne wat in Natal en Kaapstad gebou was, was 1 435mm (4 voet 8 ½ duim) wyd terwyl 'n latere spoorlyn in die Noordwes-Kaap 'n wydte van slegs 762 mm (2 voet ses duim) gehad het. Gedurende 1873 het die Kaapse regering besluit dat alle spoorlyne voortaan 'n wydte van 1 065 mm (3 voet ses duim) sal wees, ook bekend as [[Kaapspoor]] ("Cape Gauge").<ref>{{cite web |title=Freight Rail International Joint Ventures |publisher=Transnet - Freight Rail |url=http://www.transnet.co.za/FreightRail.aspx |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100822044434/http://www.transnet.co.za/FreightRail.aspx |archive-date=22 Augustus 2010 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=23 Junie 2010 }}</ref><ref>{{cite web |title=Rail Engineering Wheels Business |publisher=Transnet - Rail Engineering |url=http://www.transwerk.co.za/wheels.htm |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307173555/http://transwerk.co.za/wheels.htm |archive-date=7 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web | title = Railway Transportation in South Africa | publisher = Global View | url = http://globalview.uic.asso.fr/cd-rom3_sans/transnet_background.pdf | access-date = 23 Junie 2010 | archive-date = 29 Desember 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091229083130/http://globalview.uic.asso.fr/cd-rom3_sans/transnet_background.pdf | url-status = dead }}</ref> Hierdie wydte is gekies om die koste van spoorbou deur die land se bergagtige landskap te verminder.<ref name="britannica-260132" /> Die [[Gautrein]] gebruik egter standaardspoor (1&nbsp;435&nbsp;mm) en die vooruitsig is dat landwye oorskakeling na standaardspoor ook spoor se potensiaal as vragvervoermiddel sal verbeter. === Koppelings === Suid-Afrikaanse treine verbind deur die AAR-koppeling wat in die laat 19de eeu in die [[Verenigde State]] ontwikkel is. Suid-Afrika het lank reeds [[Europa]] voorgebly wat koppelingstelsels betref, maar die land het agtergebly met betrekking tot remstelsels; die meeste treine in Suid-Afrika gebruik steeds vakuumremme, alhoewel die oorskakeling na lugremme onlangs uiteindelik begin het. === Elektrifisering === Tussen 50% en 80% van die spoorlyne in Suid-Afrika is geëlektrifiseer.<ref name="britannica-260132"/> Verskillende potensiaalverskille word vir verskillende tipes treine gebruik. Die meeste geëlektrifiseerde treine loop op 3&nbsp;000&nbsp;V gelykstroom oorhoofs — dit word hoofsaaklik by pendellyne aangetref en is sedert die 1920's in gebruik. Gedurende die 1980's is hoër potensiaalverskille (25 kV wisselstroom en, minder gereeld, 50 kV wisselstroom — beide oorhoofs) vir vragvervoerlyne gebruik. Dit word hoofsaaklik vir die vervoer van minerale aangewend, waarvan die [[Sishen-Saldanha Spoorlyn|Sishen-Saldanha ysterertslyn]] en die Mpumalanga-Richardsbaai-steenkoollyn die bekendste voorbeelde is. === Lokomotiewe === Gedurende die eerste paar jaar van die [[Suid-Afrikaanse Spoorweë]] het die Hoofmeganiese Ingenieur<ref>* Paxton, Leith & Bourne, David''Locomotives of the South African Railways''. Struik. Kaapstad. {{ISBN|0 86977 211 2}}</ref> die taak gehad om spesifikasies daar te stel vir lokomotief ontwerpe. Die eerste ingenieur was David H. Hendrie (1910-1922). Hy is opgevolg deur Kol. F.R. Collins (1922-1929) wat 'n voorstaander was van die [[Garratt-stoomlokomotief]]. Collins is opgevolg deur A.G. Watson (1929-1936). Hy was weer gekant teen die gebruik van die Garratt-tipe lokomotiewe. Watson is opgevolg deur W.A.J. Day. == Sien ook == * [[Kaapse Regeringspoorweë]] * [[Natalse Regeringspoorweë]] * [[Oranje Vrijstaatsche Gouvernementsspoorwegen]] * [[Nederlands-Suid-Afrikaanse Spoorwegmaatskappy]] * [[Imperiale Militêre Spoorweë]] * [[Kaffrarian Rifles-monument]] * [[Sentraal-Suid-Afrikaanse Spoorweë]] * [[Peretrein|Apple Express]] * [[Gautrein]] * [[Metroblitz]] * [[Metrorail]] * [[Shosholoza Meyl]] * [[Treinrampe in Suid-Afrika]] * [[Lady Duncan-trofee]] * [[Kaapspoor]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == * Burman, Jose: Early railways at the Cape. Kaapstad: Human & Rousseau,1984. {{ISBN|0-7981-1760-5}} * Green, Lawrence G.: A decent fellow doesn't work. Kaapstad: Howard Timmins, 1982. {{ISBN|0-86978-241-X}} * The Birth of Railways in South Africa. In: Lantern.Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 23, nr. 1, September 1973 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Rail transport in South Africa}} * [https://www.seat61.com/SouthAfrica.htm seat61.com - ''Train travel in South Africa''] {{en}} * [https://web.archive.org/web/20061005135531/http://www.cam.ac.uk/societies/curc/eagle/61/sa.htm "A gricer's guide to the railways of South Africa" deur Luke Ripley] {{en}} * [http://www.info.gov.za/speeches/2002/020206246p1001.htm Spoorongelukke in Suid-Afrika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930181151/http://www.info.gov.za/speeches/2002/020206246p1001.htm |date=30 September 2007 }} {{en}} * [http://grela.rrpicturearchives.net/ Suid-Afrikaanse treine - 'n foto-ensiklopedie] {{en}} === Kaarte === * [http://www.un.org/Depts/Cartographic/map/profile/southafr.pdf Verenigde Nasies-kaart van Suid-Afrika se vervoernetwerk, insluitend spoorweë] * [http://www.unhcr.org/publ/PUBL/3f3ca3032.pdf UNHCR-kaart] {{Normdata}} [[Kategorie:Spoorvervoer in Suid-Afrika| ]] bizjsnoxexw0m67sm2wj29un6erwkpf Podsending 0 52164 2975119 2764334 2026-10-03T20:48:37Z Sobaka 328 /* Sien ook */ skakel 2975119 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Feed-icon.svg|128px|duimnael|'n [[RSS]]-ikoon, word algemeen gebruik om 'n webvoer vir 'n podsending aan te dui.]] 'n '''Podsending''' of '''potgooi''' (Engels: ''podcast'') is 'n reeks digitale medialêers (klank of video) wat periodiek op die internet vrygestel word en dan deur gebruikers beluister of bekyk word. Gebruikers kan meestal inteken op podsendings, sodat nuwe episodes outomaties deur middel van websindikasie afgelaai word op die gebruiker se eie rekenaar, mobiele toestel (soos 'n selfoon of tablet), of draagbare mediaspeler. == Etimologie == Die woord "podsending" is 'n [[versmelting]] van die woord "[[iPod]]" ([[Apple]] se draagbare mediaspeler) en "uitsending". Alhoewel die tegnologie nie slegs met iPods gebruik word nie, het Apple se tegnologie 'n belangrike rol gespeel in die ontwikkeling en uiteindelike sukses van podsendings. Die stam "send-" word dikwels in mediakontekste gebruik, soos byvoorbeeld "beeldsend(ing)", "(kortgolf)sender", "warsender", ensovoorts. Die woord "podsend" (as selfstandige naamwoord én werkwoord) is vir die eerste keer in 2009 in die ''[[Afrikaanse woordelys en spelreëls]]'' (AWS) opgeneem. In die 2017 uitgawe van die AWS word "podsend" én "podsending" (meervoud: "podsendings") naas die informeler "potgooi" (meervoud: "potgooie") erken. Ook word die selfstandige naamwoorde "podsender" en "potgooier", en die werkwoorde "podsend" en "potgooi" (verledetydsvorm: "gepotgooi") in dié AWS erken. == Sien ook == * [[Lys van Suid-Afrikaanse podsendings]] * [[Shawn Ryan (podsender)|Shawn Ryan]] == Bronnelys == * {{cite web |title=Lesingpodsendings in Afrikaans om inklusiwiteit te bevorder |first=Janus |last=Van As |url=https://www.litnet.co.za/lesingpodsendings-in-afrikaans-om-inklusiwiteit-te-bevorder/ |language=af |work=[[LitNet Akademies]] |date=10 Junie 2020 |access-date=15 Junie 2020}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Podcasting}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Internet]] 28b7jajfm9zpwli94y3d6aierm6wms9 Riebeek-Kasteel 0 52312 2975100 2917869 2026-10-03T19:36:58Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975100 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Riebeek-Kasteel | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = NG Kerk, 1863. Riebeek-Kasteel 03.jpg | beeldbyskrif = NG Kerk Riebeek-Kasteel (1863) | duimdrukkeretiketposisie= regs | latd = 33 |latm = 23 |lats = 7 | longd = 18 |longm = 53 |longs = 55 | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Weskus | munisipaliteit = Swartland | stigtingsdatum = | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = <ref name=census2011>Som van die hoofplekke [http://census2011.adrianfrith.com/place/164011 Riebeek-Kasteel] en [http://census2011.adrianfrith.com/place/164012 Esterhof] ''Sensus 2011''.</ref> | oppervlak_totaal_km2 = 6.9 | hoogte_m = | bevolking_totaal = 4761 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = <ref name=census2011 /> | demografie1_voetnotas = <ref name=census2011 /> | persent_swart = 12.4% | persent_kleurling = 70.9% | persent_asiër = 0.8% | persent_wit = 15.2% | persent_ander = 0.7% | demografie2_voetnotas = <ref name=census2011 /> | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 83.6% | demografie2_titel2 = [[Xhosa]] | demografie2_info2 = 6.8% | demografie2_titel3 = [[Engels]] | demografie2_info3 = 6.5% | demografie2_titel4 = Other | demografie2_info4 = 3.1% | demografie2_titel5 = | demografie2_info5 = | poskode = 7307 | poskode2 = | skakelkode = 022 | sensuskode = | webwerf = }} [[Lêer:Jan van Riebeeck.jpg|duimnael|links|160px|[[Jan van Riebeeck]] uit die skildery ''De Stichter'' deur E.C. Godée Molsbergen.]] '''Riebeek-Kasteel''' is 'n skilderagtige dorpie aan die voet van die 946&nbsp;m hoë vrystaande Kasteelberg in die distrik [[Swartland]], [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. Die eerste Europeërs wat die vallei besoek het, was 'n geselskap onder leiding van korp. Cruythoff, uitgestuur deur [[Jan van Riebeeck]], na wie die berg, dorpie en aanliggende [[Riebeek-Wes]] genoem is. == Wapen == Riebeeck-Kasteel is in 1975 tot munisipaliteit geproklameer. Die munisipale raad het in 1978 'n wapen by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer. Dit is op [[Jan van Riebeeck]] se familiewapen gebaseer : ''In rooi, drie goue ringe en 'n gekanteelde skildhoof, alles van goud''. Die helmteken was 'n rooi muurkroon, en die wapenspreuk "Vires in arduis".<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref> == NG gemeente == : ''Vir hoofartikel sien [[NG gemeente Riebeek-Kasteel]]'' Die kerkraad van die [[NG gemeente Swartland|moedergemeente Swartland]] (op [[Malmesbury]]) het in 1854 besluit om vir die lidmate wat agter die Riebeek-Kasteelberg (soos dit onder meer destyds genoem is) 'n hulpkerk op te rig. Ds. J.C. Moorrees, wat 48 jaar lank leraar van Swartland was en na wie [[Moorreesburg]] genoem is, het die hulpkerk op [[15 Mei]] [[1856]] ingewy, een maal per maand daar buitekerk gehou en een maal elke drie maande die sakramente bedien. In 1862 rig die plaaslike NG lidmate 'n versoekskrif aan die kerkraad waarin hulle vra dat Riebeek-Kasteel afgestig moet word. Die kerkraad het die versoek die volgende haar toegestaan. By gebrek aan fondse en omdat die lidmate maar min was, het ds. Moorrees, as konsulent, die gemeente nog tot 1880 bedien. Ds. J.S. Human, voorheen van [[NG gemeente Namakwaland]], is op 8 April 1881 op Riebeek-Kasteel as eerste leraar bevestig. Hy dien tot 1908. Sy opvolger, ds. [[Pieter de Waal]], dien van 1909 tot 1920, en dit was in sy dienstyd dat die huidige kerkgebou, wat bo die dorpie uittroon, teen 'n totale koste van £6&nbsp;000 ingewy is. Die lidmaattal het teen omstreeks 1950 op sowat 450 gestaan en teen 2010 op sowat 500. == Toerisme == Riebeek-Kasteel huisves jaarliks die Olyffees wat honderde besoekers van oral lok. Die Royal Hotel is smaakvol opgeknap en langs die geskiedkundige kerkgebou geleë. Die vallei beskik oor talle wynplase, onder meer Allesverloren, olyfboerderye, gastehuise en restaurante. Dit is 'n gewilde naweek-toevlugsoord vir stedelinge en ook 'n slaapdorp vir [[Pendeldorp|pendelaars]] wat elders werk. == Galery == <gallery style="text-align:center;" mode="packed" heights="210px"> Lêer:Winkels Riebeek-Kasteel.jpg|duimnael|Enkele geboue op Riebeek-Kasteel wat in 'n outydse styl opgerig is. Lêer:NG kerk Riebeek-Kasteel, April 2016.jpg|Die [[NG gemeente Riebeek-Kasteel|NG kerk Riebeek-Kasteel]]. Lêer:Uitsig Riebeek-Kasteel.jpg|Uitsig oor die vallei en Kasteelberg vanaf die Royal Hotel. </gallery> == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] * [[Pieter Cruythoff-monument]] == Bronne == * [[T.V. Bulpin|Bulpin, T.V.]], 2001. ''Discovering Southern Africa''. Cape Town: Discovering Southern Africa Publications cc. * [[Eric Rosenthal|Rosenthal, Eric]], 1978. [[Encyclopaedia of Southern Africa]]. Cape Town and Johannesburg: Juta and Company Limited. * [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]] (samesteller), 1952. ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.riebeekvalley.info/ Toeriste-inligting] {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC1}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] 5lmpooihp4ul6c9znl5e85w4ozux0kq Riebeek-Wes 0 52314 2975101 2917868 2026-10-03T19:37:00Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975101 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Riebeek-Wes | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = Riebeek Wes PICT3382.JPG | beeldbyskrif = Riebeek-Wes | duimdrukkeretiketposisie= regs | latd = 33 |latm = 21 |lats = 1.69 | longd = 18 |longm = 52 |longs = 2.52 | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Weskus | munisipaliteit = Swartland | stigtingsdatum = | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 5.1% | persent_kleurling = 83.6% | persent_asiër = 0.6% | persent_wit = 10.5% | persent_ander = 0.2% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 93.6% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 4.2% | demografie2_titel3 = | demografie2_info3 = | demografie2_titel4 = | demografie2_info4 = | demografie2_titel5 = 2.3% | demografie2_info5 = | poskode = 7306 | poskode2 = | skakelkode = 022 | sensuskode = 164008 | webwerf = }} [[Lêer:Jan van Riebeeck.jpg|duimnael|links|160px|[[Jan van Riebeeck]] uit die skildery ''De Stichter'' deur E.C. Godée Molsbergen.]] [[Lêer:George Malan.jpg|duimnael|links|160px|Ds. [[George Stephanus Malan|GS Malan]], een van vier agtereenvolgende plaaslike predikante wat later moderator van onderskeidelik al vier die destydse NG sinodes geword het, in sy geval van Natal.]] [[Lêer:Genl JC Smuts.jpg|duimnael|links|160px|Genl. [[Jan Christian Smuts]] het sy lewe lank met die [[Swartland]]se bry gepraat.]] [[Lêer:DFMalanPortret.jpg|duimnael|links|160px|Dr. [[Daniël François Malan]], die 4de Eerste Minister van Suid-Afrika, was 'n boorling van Riebeek-Wes.]] '''Riebeek-Wes''' is 'n dorpie in die distrik [[Swartland]] van die provinsie [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. Soos die buurdorp, [[Riebeek-Kasteel]], lê Riebeek-Wes aan die voet van Kasteelberg, 'n sowat 940&nbsp;m hoë vrystaande berg wat sy naam gekry het omdat dit na 'n kasteel lyk. Die naam "Riebeeck Casteel" kom vir die eerste keer voor in die "Journaelse aentyckeninge, gehouden by den onder chirurgyn Pieter van Meerhoff", wat in 1661 deelgeneem het aan 'n ontdekkingsreis na die binneland, wat [[Jan van Riebeeck]] in Januarie 1661 onder korporaal Pieter Cruythoff as kommandeur uitgestuur het. In die verte het hulle 'n hoë berg soos 'n eensame piramide sien staan en dit op [[3 Februarie]] [[1661]] beklim en "Riebeeck Casteel" ter ere van die kommandeur genoem. Riebeek-Wes is bekend as die geboorteplek van twee agtereenvolgende eerste ministers van die [[Unie van Suid-Afrika]], genl. [[Jan Smuts]] en dr. [[D.F. Malan]]. Die opstal van die plaas Ongegund waarin Smuts gebore is, lê sowat 3&nbsp;km noordwes van Riebeek-Wes aan die R311 en is 'n nasionale gedenkwaardigheid. Albei die latere eerste ministers het plaaslik skoolgegaan en nadat die koshuisskool Maria van Riebeeck en die seunskool saamgesmelt het, het dit die naam Hoërskool Smuts-Malan gekry. Die Wes-Kaapse onderwysdepartement het die skool amptelik op [[31 Desember]] [[2010]] gesluit<ref>{{Cite web |url=http://www.capegateway.gov.za/other/2011/1/prov-gaz_6840.pdf |title=''Wes-Kaapse Provinsiale Koerant'' |access-date= 5 Augustus 2011 |archive-date= 2 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110902182438/http://www.capegateway.gov.za/other/2011/1/prov-gaz_6840.pdf |url-status=dead }}</ref> == Wapen == Riebeek-Wes se munisipale raad het in 1977 'n wapen by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer. Dit is op [[Jan van Riebeeck]] se familiewapen gebaseer : ''In rooi, 'n gebonde koringgerf aan weerskante vergesel van twee regopstaande uitgerukte blare, tussen drie ringe, alles van goud''. Die helmteken was 'n druiwetros op 'n groen grond, en die wapenspreuk "Altoos vrugbaar".<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref> == NG gemeente == Die NG gemeente Riebeek-Wes is in 1858 van die [[NG gemeente Sutherland|moedergemeente Swartland]] (gesetel op [[Malmesbury]]) afgestig. In 1863 het die NG gemeente op [[Riebeek-Kasteel]] ook van Swartland afgestig. Latere leraars het destyds getuig: "As daar wedersydse inskiklikheid was, sou 'n mens 'n enkele bloeiende gemeente kon gehad het." Riebeek-Kasteel is tot 1880 deur die leraar van Swartland bedien omdat die gemeente te klein en behoeftig was om sy eie predikant te bekostig, maar Riebeek-Wes kry darem reeds in 1863 sy eerste leraar in die persoon van ds. B.H. de Vries, wat die gemeente tot en met sy dood in 1884 bedien. Dit is merkwaardig dat die volgende vier leraars elkeen latere jare moderator was van elkeen van die destydse vier Sinodes van die NG Kerk. Ds. [[Attie Louw|A.J. Louw]] is in 1889 bevestig en was etlike male moderator van die destydse Nederduitse Hervormde of Gereformeerde Sinode in Transvaal. Ds. C. Bam kom in 1889 en was later moderator van die [[NG Kerk Vrystaat|NG Sinode in die Vrystaat]]. In 1895 volg ds. G.J. Hugo hom op en was later moderator van die NG Sinode van die Kaapse Kerk. In 1903 kom ds. [[George Stephanus Malan|G.S. Malan]] en word later moderator van die NG Sinode van Natal. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Galery == <gallery> NG kerksaal Riebeek-Wes, Danie Theron, 2016.jpg|Die kerksaal van die NG gemeente Riebeek-Wes, opgerig in 1905. </gallery> == Bronne == * Leigh, Maxwell, 1987. ''The Pictorial Motoring Atlas of South Africa''. Cape Town: C. Struik (Pty) Ltd. * [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]] (samesteller), 1952. ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers. * [[T.V. Bulpin|Bulpin, T.V.]] (2001). ''Discovering Southern Africa''. Cape Town: Discovering Southern Africa Publications cc. * [[Eric Rosenthal|Rosenthal, Eric]], 1978. ''Encyclopaedia of Southern Africa''. Cape Town and Johannesburg: Juta and Company Limited. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC1}} [[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika|*]] [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] lm8t30pgq8fa29bajwu2lwb6ey8hvg0 Rawsonville 0 54610 2975082 2903054 2026-10-03T18:56:18Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975082 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Rawsonville | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = Rawsonville-aerial.jpg | beeldbyskrif = Lugfoto van Rawsonville en die Smalblaarrivier | duimdrukkeretiketposisie= | latd = 33 |latm = 41 |lats = 4.9 | longd = 19 |longm = 18 |longs = 54 | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Kaapse Wynland | munisipaliteit = Breedevallei | stigtingsdatum = | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = Robert Blom | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = 223 | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 8.5% | persent_kleurling = 66.8% | persent_asiër = 0.2% | persent_wit = 23.9% | persent_ander = 0.6% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 95.2% | demografie2_titel2 = [[Xhosa]] | demografie2_info2 = 1.7% | demografie2_titel3 = [[Engels]] | demografie2_info3 = 1.5% | demografie2_titel4 = | demografie2_info4 = | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 1.5% | poskode = 6845 | poskode2 = | skakelkode = 023 | sensuskode = 168008 | webwerf = www.breedekloof.co.za }} [[Lêer:NG kerk Goudini.JPG|duimnael|links|200px|Die NG kerk Goudini, op Rawsonville.]] [[Lêer:Rawsonville.jpg|duimnael|300px|regs|Wingerde en die Slanghoekberge, net buite Rawsonville]] '''Rawsonville''' is 'n dorp in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]], 16&nbsp;km suidwes van [[Worcester]]. Volgens die 2011-sensus het die dorp 'n bevolking van 3&nbsp;100 gehad, waarvan 263 (24%) Blank was.<ref name="census2011"/> == Geskiedenis == Die dorp is in [[1858]] gestig as 'n kommersiële sentrum vir die Goudinistreek. Goudini is die vervorming van 'n Khoikhoi uitdrukking wat ''vallei van die bitter heuning'' beteken. Die nuwe nedersetting is na sir Rawson W Rawson, [[koloniale sekretaris]] aan die Kaap (1854-1864), vernoem. == Wapen == Die munisipale raad het in 1995 'n wapen by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer: ''In silwer, 'n groen kasteel met vier torings in perspektief; 'n blou hoekige skildhoof van vier stukke''. Die helmteken was 'n tros druiwe, en die wapenspreuk "Labor omnia vincit".<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa: Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref> == Omgewing == [[Druiwe]] is die belangrikste produk wat verbou word met verskeie koöperatiewe wynkelders in die omgewing. Die [[Goudini Spa]] is ongeveer 6&nbsp;km van Rawsonville; die water bereik die oppervlakte teen 40&nbsp;°C. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Bron == * [[Op Pad in Suid-Afrika]]. [[B.P.J. Erasmus]]. 1995. {{ISBN|1-86842-026-4}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC2}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] tbvzh5uk5ug03xwe99petldjtavaapb Saldanhabaai Plaaslike Munisipaliteit 0 55095 2975136 2863365 2026-10-03T21:53:29Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975136 wikitext text/x-wiki {{Tabel_Plaaslike Munisipaliteite_van_Suid-Afrika |naam=Saldanhabaai |provinsie=[[Wes-Kaap]] |distriksmunisipaliteit=[[Weskus-distriksmunisipaliteit|Weskus]] |kode=WC014 |tipe=Plaaslike Munisipaliteit |hoofstad=[[Vredenburg]] |bevolking=99,193 <small>(2011)</small> |tale=[[Afrikaans]], [[Xhosa]], [[Engels]] |area= 2 015 |beeld_ligging=Map of the Western Cape with Saldanha Bay highlighted (2011).svg |burgemeester = [[André Truter]] (DA) }} [[Lêer:ISS006-E-37010 - View of South Africa.jpg|duimnael|regs|Die omgewing van [[Vredenburg]] en [[Langebaan]] uit die ruimte gesien]] Die '''Saldanhabaai Plaaslike Munisipaliteit''' is een van die plaaslike munisipaliteite in die [[Weskus-distriksmunisipaliteit]] in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. == Uitslag van munisipale verkiesings == Vanweë 'n toename in die gebied se bevolking is die getal raadsetels voor die munisipale verkiesing van 2016 met drie van 24 tot 27 vermeerder. {| class="wikitable" |- ! Party!! 2011 !! 2016 !! 2021 |- | [[ANC]]|| 8 || 8 || 6 |- | [[COPE]]|| 1 || 0 || – |- | [[DA]]|| 15 || 17 || 13 |- | [[GOOD|Good]] || – || – || 4 |- | [[EFF]]|| 0 || 1 || 1 |- | Saldanhabaai Inwonersalliansie || 0 || 1 || – |- | [[Patriotic Alliance|PA]] || – || – || 1 |- | [[Vryheidsfront Plus|VF+]] || – || 0 || 1 |- | [[Cape Coloured Congress]] || – || – || 1 |- |} == Nedersettings == Nedersettings in die munisipaliteit: * [[Brittaniabaai]] * [[Hopefield]] * [[Jacobsbaai]] * [[Langebaan]] * [[Paternoster]] * [[Saldanha]] * [[St. Helenabaai]] * [[Vredenburg]] (setel) == Wapen en vlag == [[Lêer:Flag of Saldanha Bay.png|duimnael|regs|Vlag van die munisipaliteit wat in 2004 aanvaar is]] Die munisipale raad het in 2004 'n wapen by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer: ''Geboë deursnede en geknobbel na benede silwer en groen, op die hartpunt 'n Weskus-visserskuit in vooraansig van natuurlike kleur en in die skildvoet 'n Khoisan-kleipot van natuurlike kleur, opwaarts uitkomend uit sy flanke twee goue Namakwalandse madeliefies, rooi gesaad; op 'n blou skildhoof drie uitkomende silwer Karoogewels''. Die helmteken is 'n swart adelaar uitkomend uit 'n goue muurkroon en die wapenspreuk is "Ubi concordia ubi victoria".<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl Nasionale Argief van Suitd-Afrika: Data van die Buro van Heraldiek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref> Die raad het terselfdertyd 'n vlag, met dieselfde ontwerp as die wapenskild, ook geregistreer.<ref name=bvh /><ref name=fotw>[https://flagspot.net/flags/za-wc-sb.html Flags of the World].</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Wes-Kaapse Munisipaliteite}} [[Kategorie:Plaaslike Munisipaliteite in die Wes-Kaap]] hovn83g99fvsm9akil5g64sq1apfkuo Riviersonderend 0 55895 2975104 2909752 2026-10-03T19:44:07Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975104 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Riviersonderend | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = NG kerk Riviersonderend.JPG | beeldbyskrif = NG kerk Riviersonderend | duimdrukkeretiketposisie= onderkant | latd = 34 |latm = 09 |lats = 01 | longd = 19 |longm = 54 |longs = 52 | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Overberg | munisipaliteit = Theewaterskloof | stigtingsdatum = | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 12.6% | persent_kleurling = 75.4% | persent_asiër = 0.5% | persent_wit = 10.9% | persent_ander = 0.6% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 86.5% | demografie2_titel2 = [[Xhosa]] | demografie2_info2 = 8.3% | demografie2_titel3 = [[Engels]] | demografie2_info3 = 3.1% | demografie2_titel4 = Ander | demografie2_info4 = 2.1% | demografie2_titel5 = | demografie2_info5 = | poskode = 7250 | poskode2 = | skakelkode = 028 | sensuskode = 171007 | webwerf = }} '''Riviersonderend''' is 'n dorpie in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. Die dorpie is geleë op die [[N2]] nasionale pad. == Geskiedenis == Die dorpie is in 1925 gestig op die suidelike oewer van die [[Riviersonderend (rivier)|rivier met dieselfde naam]] om die boeregemeenskap te bedien. Die belangrikste produkte wat verbou word is [[wol]], [[koring]] en [[vrugte]]. Die gebied is eens op 'n tyd deur 'n groot getal [[Hessekwa]] Khoikhoi bewoon. Toe [[Vaandrig]] [[Isaq Schrijver]] in 1689 op een van sy ontdekkingstogte gegaan het was die gebied nog bekend as ''Tygerhoek''. Hierdie naam is behou toe die plek vroeg in die 18de eeu een van die [[VOC|Nederlandse-Oos-Indiese Kompanjie]] se [[vee]]- en houtposte geword het. == Wapen == Riviersonderend se munisipale raad het in 1970 'n wapen by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer: ''In rooi, 'n golwende regterskuinsbalk van [[silwer (kleur)|silwer]] in die skildhoof vergesel van 'n aansiende merino-ramkop en in die skildvoet van 'n koringaar skuinsregs geplaas, albei van [[goud (kleur)|goud]]''. Die helmteken was 'n [[ui]] tussen twee rooi/silwer/rooi vlerke; die skildhouers was twee [[steenbok]]ke; en die wapenspreuk was "Deur water lewe".<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref> == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Bron == * [[B.P.J. Erasmus]]: ''[[Op Pad in Suid-Afrika]]''. 1995 {{ISBN|1-86842-026-4}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC3}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] 00v6ny9o2iogg7rvik5msfz8o92hjz4 Utøya 0 56257 2975156 1538758 2026-10-03T23:45:29Z Pynappel 70858 2975156 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Eilande | naam = Utøya | beeld naam = Tyrifjorden map Utøya highlight.png | beeld byskrif = Ligging van Utøya in die Tyrifjorden | beeld grootte = | liggingkaart = | inheemse naam = Utøya | inheemse naam skakel = | bynaam = | ligging = [[Noorweë]], noordwes van [[Oslo]] | koördinate = {{Koördinate|60|01|N|10|15|O|aansig=inlyn,titel}} | argipel = | totale eilande = | hoofeilande = | oppervlak = 0,106 [[Vierkante kilometer|vk km]] | hoogste berg = | hoogte = 89 m | land = Noorweë | land admin afdelingstitel = Provinsie | land admin afdelings = [[Buskerud]] | land admin afdelingstitel 1 = | land admin afdelings 1 = | land admin afdelingstitel 2 = | land admin afdelings 2 = | land hoofstad = | land grootste stad = | land grootste stad bevolking = | land leiertitel = | land leiernaam = | land 1 = | land 1 admin afdelingstitel = | land 1 admin afdelings = | land 1 hoofstad = | land 1 grootste stad = | land 1 grootste stad bevolking = | land 1 leiertitel = | land 1 leiernaam = | land 2 = | land 2 admin afdelingstitel = | land 2 admin afdelings = | land 2 hoofstad = | land 2 grootste stad = | land 2 grootste stad bevolking = | land 2 leiertitel = | land 2 leiernaam = | bevolking = | bevolking as of = | digtheid = | etniese groepe = | addisionele inligting = }} [[Lêer:Thorvald stoltenberg.jpg|duimnael|links|Thorvald Stoltenberg, 'n voormalige minister en diplomaat, tydens die AUF-somerkamp in 2006]] '''Utøya''' is 'n eiland in die Tyrifjord in die munisipaliteit (''kommune'') Hole van die [[Noorweë|Noorse]] [[fylke]] [[Buskerud]], sowat 30 kilometer noordwes van die hoofstad [[Oslo]]. Dit is in besit van AUF, die jeugorganisasie van die Noorse Arbeidersparty en word deur die aandelemaatskappy ''Utøya AS'' bestuur. AUF reël 'n jaarlikse politieke somerkamp op die eiland. Ná 'n bomontploffing in die middestad van Oslo op [[22 Julie]] [[2011]] is 69 jongmense in 'n [[Aanvalle in Noorweë op 22 Julie 2011|skietaanval]] op Utøya deur [[Anders Behring Breivik]] vermoor. Op dié tydstip was daar 560 jongmense op die eiland. == Eksterne skakels == * [http://www.utoya.no/ ''Die webtuiste van Utøya''] * [http://www.auf.no/ ''Die webtuiste van AUF''] {{Saadjie}} {{DEFAULTSORT:Utoya}} [[Kategorie:Eilande van Noorweë]] h1tvc5poy5uaopuvk8rk2ysjl2hthwq Pacaltsdorp 0 56650 2975022 2869925 2026-10-03T14:36:52Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975022 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Pacaltsdorp | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = Church in Pacaltsdorp.JPG | beeldbyskrif = Kerk op Pacaltsdorp | duimdrukkeretiketposisie= onderkant | latd = 34 |latm = 1 |lats = | longd = 22 |longm = 27 |longs = | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Tuinroete | munisipaliteit = George | stigtingsdatum = | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 4.7% | persent_bruin = 93.3% | persent_asiër = 0.6% | persent_wit = 0.7% | persent_ander = 0.7% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 92.2% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 4.4% | demografie2_titel3 = [[Xhosa]] | demografie2_info3 = 1.7% | demografie2_titel4 = | demografie2_info4 = | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 1.7% | poskode = | poskode2 = | skakelkode = 044 | sensuskode = 177006035 | webwerf = }} '''Pacaltsdorp''' is 'n voorstad van [[George]], [[Wes-Kaap|Wes Kaap]]. In die Apartheidsera is dit die bruinwoonbuurt wat met George geassosieer, maar onafhanklik geadministreer is. Die [[N2]] nasionale pad gaan daardeur. Die dorpie het ontstaan uit 'n sendingstasie wat hier begin is in 1813 deur eerwaarde [[Carl August Pacalt]] van Duitse oorsprong. Die dorp is na hom vernoem uit erkenning van sy werk in die gemeenskap. == Wapens == '''Munisipaliteit (1)''' — Die dorpsraad se eerste wapen was : ''In vier gedeeld, die snylyn golwend, I in goud 'n rooi toring; II in groen 'n aronskelk van natuurlike kleur; III in groen twee akkers op 'n enkele tak van natuurlike kleur; IV in goud 'n suikerbekkie sittend op 'n tak van natuurlike kleur; die skild oortop met 'n rooi muurkroon''. Aan weerskante van die skild was twee groen blare. Die wapenspreuk was "Vigilate". Raadslid Andy Lamont het die wapen ontwerp. '''Munisipaliteit (2)''' — 'n Nuwe wapen is in 1990 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer : ''Gewelfd deursnede, groen en silwer, in die skildhoof drie akkers aan 'n enkele geblaarde stingel, alles goud, in die skildvoet 'n kortbeksuikerbekkie van natuurlike kleur, sittend op 'n rooi tak''. Die helmteken was 'n groen muurkroon. Die wapenspreuk het "Vigilate" gebly.<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa: Data of the Bureau of Heraldry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260624144322/http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=24 Junie 2026 }}.</ref> == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} * [[Op Pad in Suid-Afrika]]. [[B.P.J. Erasmus]]. 1995 {{ISBN|1-86842-026-4}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC4}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] 1zmmaodmaow9h9gyko7ob6g2i81dak1 Bosvark 0 59665 2975239 2852762 2026-10-04T09:28:16Z Aliwal2012 39067 2975239 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Bosvark | image = Southern Bush Pig.jpg | image_caption = Bosvark (''P. larvatus koiropotamus'') by die San Diego-dieretuin. | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{IUCN2008|assessors=Seydack. A.|year=2008|id=41770|title=Potamochoerus larvatus|downloaded=5 April 2009}}</ref> | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Cetartiodactyla]] | familia = [[Suidae]] | genus = ''[[Potamochoerus]]'' | species = '''''P. larvatus''''' | binomial = ''Potamochoerus larvatus'' | binomial_authority = ([[F. Cuvier]], 1822) | range_map = Potamochoerus larvatus map.svg }} Die '''bosvark''' (''Potamochoerus larvatus'') is 'n dier wat aan die ooskusgebied van [[Suid-Afrika]], die [[Limpoporivier]] en oor feitlik die hele [[Zimbabwe]] en [[Mosambiek]] voorkom. Die dier lyk meer soos 'n [[vlakvark]] as na 'n gewone vark. == Bou en kleur == Die [[kleur]] varieer van [[grys]]bruin tot [[donkerbruin]] en word donkerder met die jare. Die maanhare is ligter en kan opgelig word. Die gesig is ligter van kleur en onder na die bene word dit [[swart]]. Die slagtande is kort en skerp. Hulle verskil verder van vlakvarke omdat hulle nie sulke prominente vratte het nie, die tande is kleiner, die snoete is smaller en die ore skerper gepunt. == Bere == Die bere word tot 82&nbsp;kg swaar en is swaarder as die sôe. == Sôe == Die sôe het 'n dratyd van ±4 maande en tussen [[November]] en [[Januarie]] word van drie tot agt kleintjies gebore. == Ander feite == Hulle natuurlike vyande is [[luiperd]]s. Bosvarke vreet hoofsaaklik wortelstokke, bolle, knolle maar ook [[blare]], [[groente]], [[Erdwurm|erdwurms]] en [[vrugte]]. Hulle vorm troppe van 6 tot 12 diere en kom voor in, of naby, ruigtes, rivierbosse en rietkolle naby [[water]]. Subspesies sluit in: * ''Potamochoerus larvatus larvatus'' * ''Potamochoerus larvatus edwardsi'' * ''Potamochoerus larvatus hassama'' * ''Potamochoerus larvatus koiropotamus'' * ''Potamochoerus larvatus nyasae'' * ''Potamochoerus larvatus somaliensis'' == Sien ook == * [[Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name]] * [[Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes]] == Bron == {{Commonskat|Potamochoerus larvatus}} {{Wikispecies|Potamochoerus larvatus}} * Die Soogdiergids van Suider-Afrika. Burger Cillié. {{ISBN|978 1 875093 46 5}}. 2009 == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Dierelewe van Afrika]] [[Kategorie:Varke]] kdorro13tkdtxo4zvtg7j9u6nlkjrqh Gebruikerbespreking:Aliwal2012 3 63675 2975024 2974975 2026-10-03T15:39:09Z Jcb 223 /* 1973 Oostenrykse Grand Prix */ nuwe afdeling 2975024 wikitext text/x-wiki {{argiefboks|12 | argief1 = [[/argief2012|2012]] | argief2 = [[/argief2013|2013]] | argief3 = [[/argief2014|2014/15]] | argief4 = [[/argief2016|2016]] | argief5 = [[/argief2017|2017]] | argief6 = [[/argief2018|2018/19]] | argief7 = [[/argief2020|2020/21]] | argief8 = [[/argief2022|2022]] | argief9 = [[/argief2023|2023]] | argief10 = [[/argief2024|2024]] | argief11 = [[/argief2025|2025]] | argief12 = [[/argief2026|2026]] }}<!-- [[Lêer:Honda, Paris Motor Show 2018, Paris (1Y7A1803).jpg|links|duimnael|230px|Honda Civic Type R]]--> [[Lêer:Army.mil-2008-04-18-100048.jpg|230px|duimnael|links|"Die perd se bek"!]] [[Lêer:Charline the cat and her kittens.jpg|200px|duimnael|center|Charline die kat met haar kroos]] [[Lêer:30+68 German Air Force Eurofighter Typhoon EF2000 ILA Berlin 2016 06.jpg|duimnael|links|220px|30+68 German Air Force Eurofighter Typhoon]] [[Lêer:Tuna salad sandwich.jpg|duimnael|center|220px|Tunatoebroodjie en slaai]] {{clr}} == [[Nelson Piquet]] == {{Gebruikervoorblad|Nelson Piquet}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 7 Junie 2026 (UTC) : Geluk Gert! Net 'n paar van ons weet wat se harde werk dit is! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:58, 7 Junie 2026 (UTC) ::Dankie menere, waardeer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:14, 8 Junie 2026 (UTC) == [[David Coulthard]] == {{Gebruikervoorblad|David Coulthard}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ja, slegs 'n paar van ons weet watse harde werk dit verg! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 12 Julie 2026 (UTC) : Geluk Gert! Altyd harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:56, 12 Julie 2026 (UTC) ::Dankie, ek waardeer dit! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:49, 13 Julie 2026 (UTC) == Sjabloon F1GP 1950–1959 == Hallo Aliwal, hoekom het jy my F1GP 1950–1959-sjabloon van Wikipedia verwyder? Dit het my nogal lank geneem om dit te skep, en jy het dit verwyder sonder om my te raadpleeg? Hoekom? Al hoe meer historiese wedrenne word bygevoeg, so daar is nog geen rede om daardie sjabloon nou al te verwyder nie. [[Gebruiker:Balenda|Balenda]] ([[Gebruikerbespreking:Balenda|kontak]]) 17:43, 19 Augustus 2026 (UTC) :Hi Balenda, jy gaan nooit al hierdie ou GP artikels kan skep nie! Ons wil nie sulke rooi skakels soos op {{sj|F1GP 1950–1959}} hier sien nie....hou asb op daarmee! Groete in Nederland. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 19 Augustus 2026 (UTC) == [[Lando Norris]] == {{Gebruikervoorblad|Lando Norris}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dié keer mis ek 'n bietjie teks vir 'n geskikte lokartikel. Besluit maar of dit reg is. Terloops, daar is nog 'n verwysingsfout (ref name=":0"), ek weet nie watter een korrek is nie? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 30 Augustus 2026 (UTC) :Dankie, ek het die verwysingsfout reggestel. Groete! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:16, 30 Augustus 2026 (UTC) == Dwerggeitjies == Die verwysing sê platgeitjie, nie dwerggeitjie nie. Hulle gebruik 'dwerggeitjies' vir die genus Lygodactylus. Kan jy dit deur 'n beter verwysing vervang asseblief? [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 09:23, 3 Oktober 2026 (UTC) == [[1973 Oostenrykse Grand Prix]] == Waarvoor is daardie spasie? Dit lyk nie of dit die posisie in die kategorie verander nie. Dit word egter as 'n sintaksfout herken. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:39, 3 Oktober 2026 (UTC) lwcyds3lf6ejog2jbn98z9jtr3kf5mv 2975026 2975024 2026-10-03T15:44:34Z Aliwal2012 39067 /* 1973 Oostenrykse Grand Prix */ Antwoord 2975026 wikitext text/x-wiki {{argiefboks|12 | argief1 = [[/argief2012|2012]] | argief2 = [[/argief2013|2013]] | argief3 = [[/argief2014|2014/15]] | argief4 = [[/argief2016|2016]] | argief5 = [[/argief2017|2017]] | argief6 = [[/argief2018|2018/19]] | argief7 = [[/argief2020|2020/21]] | argief8 = [[/argief2022|2022]] | argief9 = [[/argief2023|2023]] | argief10 = [[/argief2024|2024]] | argief11 = [[/argief2025|2025]] | argief12 = [[/argief2026|2026]] }}<!-- [[Lêer:Honda, Paris Motor Show 2018, Paris (1Y7A1803).jpg|links|duimnael|230px|Honda Civic Type R]]--> [[Lêer:Army.mil-2008-04-18-100048.jpg|230px|duimnael|links|"Die perd se bek"!]] [[Lêer:Charline the cat and her kittens.jpg|200px|duimnael|center|Charline die kat met haar kroos]] [[Lêer:30+68 German Air Force Eurofighter Typhoon EF2000 ILA Berlin 2016 06.jpg|duimnael|links|220px|30+68 German Air Force Eurofighter Typhoon]] [[Lêer:Tuna salad sandwich.jpg|duimnael|center|220px|Tunatoebroodjie en slaai]] {{clr}} == [[Nelson Piquet]] == {{Gebruikervoorblad|Nelson Piquet}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 7 Junie 2026 (UTC) : Geluk Gert! Net 'n paar van ons weet wat se harde werk dit is! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:58, 7 Junie 2026 (UTC) ::Dankie menere, waardeer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:14, 8 Junie 2026 (UTC) == [[David Coulthard]] == {{Gebruikervoorblad|David Coulthard}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ja, slegs 'n paar van ons weet watse harde werk dit verg! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 12 Julie 2026 (UTC) : Geluk Gert! Altyd harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:56, 12 Julie 2026 (UTC) ::Dankie, ek waardeer dit! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:49, 13 Julie 2026 (UTC) == Sjabloon F1GP 1950–1959 == Hallo Aliwal, hoekom het jy my F1GP 1950–1959-sjabloon van Wikipedia verwyder? Dit het my nogal lank geneem om dit te skep, en jy het dit verwyder sonder om my te raadpleeg? Hoekom? Al hoe meer historiese wedrenne word bygevoeg, so daar is nog geen rede om daardie sjabloon nou al te verwyder nie. [[Gebruiker:Balenda|Balenda]] ([[Gebruikerbespreking:Balenda|kontak]]) 17:43, 19 Augustus 2026 (UTC) :Hi Balenda, jy gaan nooit al hierdie ou GP artikels kan skep nie! Ons wil nie sulke rooi skakels soos op {{sj|F1GP 1950–1959}} hier sien nie....hou asb op daarmee! Groete in Nederland. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 19 Augustus 2026 (UTC) == [[Lando Norris]] == {{Gebruikervoorblad|Lando Norris}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dié keer mis ek 'n bietjie teks vir 'n geskikte lokartikel. Besluit maar of dit reg is. Terloops, daar is nog 'n verwysingsfout (ref name=":0"), ek weet nie watter een korrek is nie? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 30 Augustus 2026 (UTC) :Dankie, ek het die verwysingsfout reggestel. Groete! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:16, 30 Augustus 2026 (UTC) == Dwerggeitjies == Die verwysing sê platgeitjie, nie dwerggeitjie nie. Hulle gebruik 'dwerggeitjies' vir die genus Lygodactylus. Kan jy dit deur 'n beter verwysing vervang asseblief? [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 09:23, 3 Oktober 2026 (UTC) == [[1973 Oostenrykse Grand Prix]] == Waarvoor is daardie spasie? Dit lyk nie of dit die posisie in die kategorie verander nie. Dit word egter as 'n sintaksfout herken. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:39, 3 Oktober 2026 (UTC) :Die spasie forseer 'n korrekte sortering vir '''O'''ostenrykse Grand Prix in die kategorie "Sort in 1973", anders lys dit onder '''1'''973. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:44, 3 Oktober 2026 (UTC) t21gzwqw7gwdl3hd2k98f8i05ivnr5q 2975027 2975026 2026-10-03T15:45:13Z Aliwal2012 39067 /* 1973 Oostenrykse Grand Prix */ 2975027 wikitext text/x-wiki {{argiefboks|12 | argief1 = [[/argief2012|2012]] | argief2 = [[/argief2013|2013]] | argief3 = [[/argief2014|2014/15]] | argief4 = [[/argief2016|2016]] | argief5 = [[/argief2017|2017]] | argief6 = [[/argief2018|2018/19]] | argief7 = [[/argief2020|2020/21]] | argief8 = [[/argief2022|2022]] | argief9 = [[/argief2023|2023]] | argief10 = [[/argief2024|2024]] | argief11 = [[/argief2025|2025]] | argief12 = [[/argief2026|2026]] }}<!-- [[Lêer:Honda, Paris Motor Show 2018, Paris (1Y7A1803).jpg|links|duimnael|230px|Honda Civic Type R]]--> [[Lêer:Army.mil-2008-04-18-100048.jpg|230px|duimnael|links|"Die perd se bek"!]] [[Lêer:Charline the cat and her kittens.jpg|200px|duimnael|center|Charline die kat met haar kroos]] [[Lêer:30+68 German Air Force Eurofighter Typhoon EF2000 ILA Berlin 2016 06.jpg|duimnael|links|220px|30+68 German Air Force Eurofighter Typhoon]] [[Lêer:Tuna salad sandwich.jpg|duimnael|center|220px|Tunatoebroodjie en slaai]] {{clr}} == [[Nelson Piquet]] == {{Gebruikervoorblad|Nelson Piquet}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 7 Junie 2026 (UTC) : Geluk Gert! Net 'n paar van ons weet wat se harde werk dit is! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:58, 7 Junie 2026 (UTC) ::Dankie menere, waardeer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:14, 8 Junie 2026 (UTC) == [[David Coulthard]] == {{Gebruikervoorblad|David Coulthard}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ja, slegs 'n paar van ons weet watse harde werk dit verg! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 12 Julie 2026 (UTC) : Geluk Gert! Altyd harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:56, 12 Julie 2026 (UTC) ::Dankie, ek waardeer dit! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:49, 13 Julie 2026 (UTC) == Sjabloon F1GP 1950–1959 == Hallo Aliwal, hoekom het jy my F1GP 1950–1959-sjabloon van Wikipedia verwyder? Dit het my nogal lank geneem om dit te skep, en jy het dit verwyder sonder om my te raadpleeg? Hoekom? Al hoe meer historiese wedrenne word bygevoeg, so daar is nog geen rede om daardie sjabloon nou al te verwyder nie. [[Gebruiker:Balenda|Balenda]] ([[Gebruikerbespreking:Balenda|kontak]]) 17:43, 19 Augustus 2026 (UTC) :Hi Balenda, jy gaan nooit al hierdie ou GP artikels kan skep nie! Ons wil nie sulke rooi skakels soos op {{sj|F1GP 1950–1959}} hier sien nie....hou asb op daarmee! Groete in Nederland. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 19 Augustus 2026 (UTC) == [[Lando Norris]] == {{Gebruikervoorblad|Lando Norris}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dié keer mis ek 'n bietjie teks vir 'n geskikte lokartikel. Besluit maar of dit reg is. Terloops, daar is nog 'n verwysingsfout (ref name=":0"), ek weet nie watter een korrek is nie? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 30 Augustus 2026 (UTC) :Dankie, ek het die verwysingsfout reggestel. Groete! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:16, 30 Augustus 2026 (UTC) == Dwerggeitjies == Die verwysing sê platgeitjie, nie dwerggeitjie nie. Hulle gebruik 'dwerggeitjies' vir die genus Lygodactylus. Kan jy dit deur 'n beter verwysing vervang asseblief? [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 09:23, 3 Oktober 2026 (UTC) == [[1973 Oostenrykse Grand Prix]] == Waarvoor is daardie spasie? Dit lyk nie of dit die posisie in die kategorie verander nie. Dit word egter as 'n sintaksfout herken. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:39, 3 Oktober 2026 (UTC) :Die spasie forseer 'n korrekte sortering vir '''O'''ostenrykse Grand Prix in die kategorie "Sport in 1973", anders lys dit dit onder '''1'''973. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:44, 3 Oktober 2026 (UTC) elodqyb2tjb70qjxwmmk7ojxx228dkq 2975048 2975027 2026-10-03T17:19:24Z Jcb 223 /* 1973 Oostenrykse Grand Prix */ Antwoord 2975048 wikitext text/x-wiki {{argiefboks|12 | argief1 = [[/argief2012|2012]] | argief2 = [[/argief2013|2013]] | argief3 = [[/argief2014|2014/15]] | argief4 = [[/argief2016|2016]] | argief5 = [[/argief2017|2017]] | argief6 = [[/argief2018|2018/19]] | argief7 = [[/argief2020|2020/21]] | argief8 = [[/argief2022|2022]] | argief9 = [[/argief2023|2023]] | argief10 = [[/argief2024|2024]] | argief11 = [[/argief2025|2025]] | argief12 = [[/argief2026|2026]] }}<!-- [[Lêer:Honda, Paris Motor Show 2018, Paris (1Y7A1803).jpg|links|duimnael|230px|Honda Civic Type R]]--> [[Lêer:Army.mil-2008-04-18-100048.jpg|230px|duimnael|links|"Die perd se bek"!]] [[Lêer:Charline the cat and her kittens.jpg|200px|duimnael|center|Charline die kat met haar kroos]] [[Lêer:30+68 German Air Force Eurofighter Typhoon EF2000 ILA Berlin 2016 06.jpg|duimnael|links|220px|30+68 German Air Force Eurofighter Typhoon]] [[Lêer:Tuna salad sandwich.jpg|duimnael|center|220px|Tunatoebroodjie en slaai]] {{clr}} == [[Nelson Piquet]] == {{Gebruikervoorblad|Nelson Piquet}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 7 Junie 2026 (UTC) : Geluk Gert! Net 'n paar van ons weet wat se harde werk dit is! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:58, 7 Junie 2026 (UTC) ::Dankie menere, waardeer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:14, 8 Junie 2026 (UTC) == [[David Coulthard]] == {{Gebruikervoorblad|David Coulthard}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ja, slegs 'n paar van ons weet watse harde werk dit verg! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 12 Julie 2026 (UTC) : Geluk Gert! Altyd harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:56, 12 Julie 2026 (UTC) ::Dankie, ek waardeer dit! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:49, 13 Julie 2026 (UTC) == Sjabloon F1GP 1950–1959 == Hallo Aliwal, hoekom het jy my F1GP 1950–1959-sjabloon van Wikipedia verwyder? Dit het my nogal lank geneem om dit te skep, en jy het dit verwyder sonder om my te raadpleeg? Hoekom? Al hoe meer historiese wedrenne word bygevoeg, so daar is nog geen rede om daardie sjabloon nou al te verwyder nie. [[Gebruiker:Balenda|Balenda]] ([[Gebruikerbespreking:Balenda|kontak]]) 17:43, 19 Augustus 2026 (UTC) :Hi Balenda, jy gaan nooit al hierdie ou GP artikels kan skep nie! Ons wil nie sulke rooi skakels soos op {{sj|F1GP 1950–1959}} hier sien nie....hou asb op daarmee! Groete in Nederland. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 19 Augustus 2026 (UTC) == [[Lando Norris]] == {{Gebruikervoorblad|Lando Norris}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dié keer mis ek 'n bietjie teks vir 'n geskikte lokartikel. Besluit maar of dit reg is. Terloops, daar is nog 'n verwysingsfout (ref name=":0"), ek weet nie watter een korrek is nie? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 30 Augustus 2026 (UTC) :Dankie, ek het die verwysingsfout reggestel. Groete! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:16, 30 Augustus 2026 (UTC) == Dwerggeitjies == Die verwysing sê platgeitjie, nie dwerggeitjie nie. Hulle gebruik 'dwerggeitjies' vir die genus Lygodactylus. Kan jy dit deur 'n beter verwysing vervang asseblief? [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 09:23, 3 Oktober 2026 (UTC) == [[1973 Oostenrykse Grand Prix]] == Waarvoor is daardie spasie? Dit lyk nie of dit die posisie in die kategorie verander nie. Dit word egter as 'n sintaksfout herken. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:39, 3 Oktober 2026 (UTC) :Die spasie forseer 'n korrekte sortering vir '''O'''ostenrykse Grand Prix in die kategorie "Sport in 1973", anders lys dit dit onder '''1'''973. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:44, 3 Oktober 2026 (UTC) ::Dis vreemd. Volgens die handleiding behoort daardie spasie nie nodig te wees nie. Ek sal kyk of ek kan uitvind wat aangaan. Indien nie, sal ek die fout rapporteer. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 17:19, 3 Oktober 2026 (UTC) ilwb0ryymswwl9wn0dn4vdajcr1ub91 2975050 2975048 2026-10-03T17:21:52Z Jcb 223 /* 1973 Oostenrykse Grand Prix */ Antwoord 2975050 wikitext text/x-wiki {{argiefboks|12 | argief1 = [[/argief2012|2012]] | argief2 = [[/argief2013|2013]] | argief3 = [[/argief2014|2014/15]] | argief4 = [[/argief2016|2016]] | argief5 = [[/argief2017|2017]] | argief6 = [[/argief2018|2018/19]] | argief7 = [[/argief2020|2020/21]] | argief8 = [[/argief2022|2022]] | argief9 = [[/argief2023|2023]] | argief10 = [[/argief2024|2024]] | argief11 = [[/argief2025|2025]] | argief12 = [[/argief2026|2026]] }}<!-- [[Lêer:Honda, Paris Motor Show 2018, Paris (1Y7A1803).jpg|links|duimnael|230px|Honda Civic Type R]]--> [[Lêer:Army.mil-2008-04-18-100048.jpg|230px|duimnael|links|"Die perd se bek"!]] [[Lêer:Charline the cat and her kittens.jpg|200px|duimnael|center|Charline die kat met haar kroos]] [[Lêer:30+68 German Air Force Eurofighter Typhoon EF2000 ILA Berlin 2016 06.jpg|duimnael|links|220px|30+68 German Air Force Eurofighter Typhoon]] [[Lêer:Tuna salad sandwich.jpg|duimnael|center|220px|Tunatoebroodjie en slaai]] {{clr}} == [[Nelson Piquet]] == {{Gebruikervoorblad|Nelson Piquet}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 7 Junie 2026 (UTC) : Geluk Gert! Net 'n paar van ons weet wat se harde werk dit is! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:58, 7 Junie 2026 (UTC) ::Dankie menere, waardeer! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:14, 8 Junie 2026 (UTC) == [[David Coulthard]] == {{Gebruikervoorblad|David Coulthard}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ja, slegs 'n paar van ons weet watse harde werk dit verg! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 12 Julie 2026 (UTC) : Geluk Gert! Altyd harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:56, 12 Julie 2026 (UTC) ::Dankie, ek waardeer dit! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:49, 13 Julie 2026 (UTC) == Sjabloon F1GP 1950–1959 == Hallo Aliwal, hoekom het jy my F1GP 1950–1959-sjabloon van Wikipedia verwyder? Dit het my nogal lank geneem om dit te skep, en jy het dit verwyder sonder om my te raadpleeg? Hoekom? Al hoe meer historiese wedrenne word bygevoeg, so daar is nog geen rede om daardie sjabloon nou al te verwyder nie. [[Gebruiker:Balenda|Balenda]] ([[Gebruikerbespreking:Balenda|kontak]]) 17:43, 19 Augustus 2026 (UTC) :Hi Balenda, jy gaan nooit al hierdie ou GP artikels kan skep nie! Ons wil nie sulke rooi skakels soos op {{sj|F1GP 1950–1959}} hier sien nie....hou asb op daarmee! Groete in Nederland. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:46, 19 Augustus 2026 (UTC) == [[Lando Norris]] == {{Gebruikervoorblad|Lando Norris}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dié keer mis ek 'n bietjie teks vir 'n geskikte lokartikel. Besluit maar of dit reg is. Terloops, daar is nog 'n verwysingsfout (ref name=":0"), ek weet nie watter een korrek is nie? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 30 Augustus 2026 (UTC) :Dankie, ek het die verwysingsfout reggestel. Groete! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:16, 30 Augustus 2026 (UTC) == Dwerggeitjies == Die verwysing sê platgeitjie, nie dwerggeitjie nie. Hulle gebruik 'dwerggeitjies' vir die genus Lygodactylus. Kan jy dit deur 'n beter verwysing vervang asseblief? [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 09:23, 3 Oktober 2026 (UTC) == [[1973 Oostenrykse Grand Prix]] == Waarvoor is daardie spasie? Dit lyk nie of dit die posisie in die kategorie verander nie. Dit word egter as 'n sintaksfout herken. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:39, 3 Oktober 2026 (UTC) :Die spasie forseer 'n korrekte sortering vir '''O'''ostenrykse Grand Prix in die kategorie "Sport in 1973", anders lys dit dit onder '''1'''973. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:44, 3 Oktober 2026 (UTC) ::Dis vreemd. Volgens die handleiding behoort daardie spasie nie nodig te wees nie. Ek sal kyk of ek kan uitvind wat aangaan. Indien nie, sal ek die fout rapporteer. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 17:19, 3 Oktober 2026 (UTC) :::Kan jy weer kyk of dit nou op die regte plek is? Myne is netjies onder die O. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 17:21, 3 Oktober 2026 (UTC) qby3iw0xq72u5nt8fd7c6hvzxaxeq8s Anders Behring Breivik 0 64506 2975298 2974199 2026-10-04T11:48:22Z Pynappel 70858 Werk by uit Engels 2975298 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Noorse terroris (gebore 1979)}} {{Inligtingskas misdadiger | naam = Anders Behring Breivik | beeld = Anders Behring Breivik - Self-Portrait in Fake Police Uniform.jpeg | breedte = | onderskrif = Selfportretfoto van Breivik uit 2011 | gebore = {{Birth date and age|1979|2|13|df=y}} | oorlede = | doodsrede = | verdwyn = | land = Noorweë | beroep = | andername ={{ubl|Anders Breivik|Andrew Berwick (skuilnaam)|Fjotolf Hansen (2017-2025)|Far Skaldigrimmr Rauskjoldr av Northriki (2025-2026)|Jan Johansen (sedert 2026)}} | plek = Oslo, Noorweë | datums = 22 Julie 2011 | misdaad = Terrorisme; massamoord | slagoffers = 77 dood, 300+ gewond | metode = ANFO-motorbom; vuurwapenaanval | motief = * Anti-immigrasie * Islamofobie * Wit oppergesag * Geloof in die "wit volksmoord"-, "Kulturele Marxisme"- en "Eurabië"-samesweringsteorieë * Vergelding vir die NAVO-bombardement van [[Joego-Slawië]] | beweging = | voorganger = | opvolger = | aangekeer = 22 Julie 2011 | vonnisdatum = 24 Augustus 2012 | vonnis = 21 jaar preventiewe aanhouding (Noorweë), met moontlikheid van onbepaalde verlenging | vrygelaat = | status = Gevangene in Ringerike-gevangenis }} '''Anders Behring Breivik''' (gebore [[13 Februarie]] [[1979]]; sedert 2026 wettig '''Jan Johansen''')<ref name=":0">{{Cite web|url=https://news.inbox.lv/1506kxc-terrorist-anders-breivik-has-changed-his-name-again-now-he-is-jan-johansen|title=Terrorist Anders Breivik Has Changed His Name Again: Now He Is Jan Johansen|date=28 April 2026|website=News feed at Inbox.lv|access-date=28 April 2026}}</ref> is ’n [[Noorweë|Noorse]] [[Massamoord|massamoordenaar]], [[Neo-Nazisme|neonazi]] en binnelandse [[Terrorisme|terroris]]. Hy word met verregse en [[Antisemitisme|antisemitiese]] samesweringsteorieë soos "Kulturele Marxisme" en die "Groot Vervanging" geassosieer, wat op die idee gebaseer is dat [[Wit mense|wit]] en [[Christendom|Christelike]] mense in hul lande van oorsprong deur nie-wit mense en [[Islam|Moslems]] vervang word.<ref name="DiePresse">{{Cite journal |last=Anne-Catherine Simon |author2=Christoph Saiger |author3=Helmar Dumbs |date=29 Julie 2011 |title=Die Welt, wie Anders B. Breivik sie sieht |url=http://diepresse.com/home/politik/aussenpolitik/682112/Die-Welt-wie-Anders-B-Breivik-sie-sieht?direct=680247&_vl_backlink=/home/politik/index.do&selChannel=100 |journal=Die Presse |language=de}}</ref> Hy het op 22 Julie [[2011]] probeer om teen immigrasie en Islam te veg deur ’n motorbom in die regeringswyk van sentrale [[Oslo]] te laat ontplof, waarin agt mense dood is, en kort daarna geklee as ’n polisiebeampte ’n massaskietery op die eiland [[Utøya]] uit te voer, waar ’n somerkamp van die jeugvleuel van die regerende Noorse [[Arbeidersparty]] aan die gang was en waar hy 69 mense, hoofsaaklik jongmense, vermoor het. Altesaam 77 mense is in die twee aanvalle dood en meer as 300 is beseer. Op die dag van die aanvalle het Breivik ’n bundel tekste met die titel "2083: ’n Europese Onafhanklikheidsverklaring" per e-pos versprei, waarin hy sy militante ideologie uiteensit.<ref name="link">{{cite news|last=Taylor|first=Matthew|date=26 Julie 2011|title=Breivik sent 'manifesto' to 250 UK contacts hours before Norway killings|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/26/breivik-manifesto-email-uk-contacts|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728023247/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/26/breivik-manifesto-email-uk-contacts|archive-date=28 Julie 2011|access-date=27 Julie 2011|work=The Guardian|location=UK}}</ref> Dit bestaan uit 1&nbsp;518 bladsye en word aan "Andrew Berwick" toegeskryf, ’n verengelsing van Breivik se naam.<ref>{{cite web|url=https://fas.org/programs/tap/_docs/2083_-_A_European_Declaration_of_Independence.pdf|title=2083: A European Declaration of Independence|publisher=Federation of American Scientists|archive-url=https://web.archive.org/web/20120522200040/http://www.fas.org/programs/tap/_docs/2083_-_A_European_Declaration_of_Independence.pdf|archive-date=22 Mei 2012|access-date=24 April 2012|url-status=live}} Ook beskikbaar by die [https://archive.org/details/2083AEuropeanDeclarationOfIndependence Internet Archive].</ref> Twee groepe forensiese psigiaters het hom voor die verhoor ondersoek en tot botsende gevolgtrekkings gekom: die eerste het paranoïede [[skisofrenie]] gediagnoseer en die tweede ’n [[Narsisme|narsistiese]] en ’n [[Antisosiale persoonlikheidsversteuring|antisosiale persoonlikheidsversteuring]].<ref name="BBC100412">{{cite news|title=Norway's mass killer Breivik 'declared sane'|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17663958|work=BBC News|date=10 April 2012|access-date=10 April 2012}}</ref> Ná ’n verhoor in 2012 is hy toerekenbaar en op al die aanklagte skuldig bevind. Hy is tot 21 jaar preventiewe aanhouding gevonnis, wat onbepaald verleng kan word solank hy as ’n gevaar vir die samelewing beskou word.<ref>{{cite web|url=http://rapsinews.com/judicial_news/20120824/264386101.html|title=Mass killer Anders Breivik sentencing - live text coverage, RAPSInews.com, 24 Augustus 2012|work=RAPSI|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026165608/http://rapsinews.com/judicial_news/20120824/264386101.html|archive-date=26 Oktober 2019|access-date=13 September 2014|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Breivik word in die Ringerike-gevangenis van die ander gevangenes geïsoleer en het slegs met gesondheidswerkers en wagte kontak.<ref>{{cite web|url=http://www.news.com.au/world/europe/mass-murderer-anders-behring-breivik-to-sue-norway-over-jail-conditions/story-fnh81p7g-1227572463645|title=Mass murderer Anders Behring Breivik to sue Norway over jail conditions|date=17 Oktober 2015|website=News.com.au}}</ref> Sy herhaalde hofsake oor sy aanhoudingsomstandighede en sy versoeke om [[parool]] het misluk. In die tronk het hy openlik begin om [[Nasionaal-Sosialisme]] te bepleit, iets waarmee hy oorspronklik nie geassosieer wou word nie,<ref name="BBCNaziSalute">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-35807961|title=Breivik gives Nazi salute in court return to challenge jail isolation|date=15 Maart 2016|website=BBC News|language=en|access-date=28 April 2026}}</ref> en hy het sy naam drie keer verander.<ref name=":0" /> == Lewe == === Kinderjare === [[Lêer:Nedre silkestraa.jpg|duimnael|Breivik het van 1982 tot 1994 saam met sy moeder in hierdie woonblok in die Skøyen-buurt van Oslo gewoon.]] Breivik is op 13 Februarie 1979 in Oslo gebore.<ref>{{cite news|last=Rayment|first=Sean|title=Modest boy who became a mass murderer|url=https://www.smh.com.au/national/modest-boy-who-became-a-mass-murderer-20110724-1hvh0.html|access-date=25 Julie 2011|newspaper=Sydney Morning Herald|date=25 Julie 2011}}</ref> Sy pa, Jens Breivik (gebore 1935), was ’n [[ekonoom]] wat as diplomaat by die Noorse ambassade in [[Londen]] en later in [[Parys]] gewerk het, en sy ma, Wenche Elisabeth Behring (1946-2013), ’n verpleeghulp. Hy het ’n halfsuster aan moederskant, Elisabeth, en drie halfbroers en -susters aan vaderskant: Erik, Jan en Nina. Breivik het tot op een jaar oud in Londen gewoon, waarna sy ouers geskei het. Behring is sy ma se nooiensvan.<ref>{{cite news|last=Allen|first=Peter|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657928/Norway-Killer-Father-horrified-by-Anders-Behring-Breivik-killing-spree.html|title=Norway Killer: Father horrified by Anders Behring Breivik killing spree|work=The Daily Telegraph|date=23 Julie 2011|access-date=27 Julie 2011|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726041007/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657928/Norway-Killer-Father-horrified-by-Anders-Behring-Breivik-killing-spree.html|archive-date=26 Julie 2011|url-status=live}}</ref> Toe Breivik vier jaar oud was, is twee verslae opgestel waarin kommer oor sy geestesgesondheid uitgespreek is. In een daarvan het ’n [[sielkundige]] sy eienaardige glimlag aangeteken en gemeen dit is nie in sy gevoelens gewortel nie, maar eerder ’n doelbewuste reaksie op sy omgewing.<ref name="Mummysboy">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8659746/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-was-a-mummys-boy.html|title=Mummy's boy who lurched to the Right was 'privileged' son of diplomat but despised his liberal family|newspaper=The Daily Telegraph|first1=Peter|last1=Allen|first2=Nick|last2=Fagge|first3=Tamara|last3=Cohen|date=25 Julie 2011|location=London}}</ref> In ’n verslag van Noorweë se Nasionale Sentrum vir Kinder- en Jeugpsigiatrie (SSBU) is sy ma beskryf as ’n vrou met ’n uiters moeilike grootwordjare, ’n grenslyn-persoonlikheidsversteuring en ’n deurdringende maar slegs gedeeltelik sigbare depressie, wat haar eie primitiewe aggressiewe en seksuele fantasieë op haar seun projekteer.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/9592433/Anders-Behring-Breiviks-mother-sexualised-him-when-he-was-four.html|title=Anders Behring Breivik's mother 'sexualised' him when he was four|newspaper=The Daily Telegraph|first1=Richard|last1=Orange|date=7 Oktober 2012|location=London}}</ref> In Februarie 1983 het Breivik se ma op haar bure se aanbeveling hulp by die SSBU gaan soek, waar sy en haar seun ongeveer ’n maand lank as buitepasiënte deurgebring het. Teenoor die hoogs eisende kind wat sy beskryf het, het die psigiaters ’n kind gevind wat min gevoel gewys het, nie geluk getoon of gehuil het wanneer hy seerkry nie, geen poging aangewend het om met ander kinders te speel nie, buitengewoon skoon was en angstig geword het wanneer sy speelgoed nie in orde was nie. Hulle het afgelei dat hy gestraf is wanneer hy gevoelens gewys het, en dat hy uit vrees vir straf ’n obsessief-kompulsiewe versteuring ontwikkel het.<ref name="TV2-2016">{{cite news|last1=Olsen|first1=Asbjørn|title=Breivik was 'already damaged by the age of two'|url=https://www.tv2.no/a/8241631/|access-date=1 Desember 2019|agency=TV 2|date=20 April 2016}}</ref> Die slotsom van die waarneming was dat die gesin dringend hulp nodig het, dat Breivik uit die gesin verwyder en in [[Noorweë|Noorse]] pleegsorg geplaas moet word, en dat vroeg ingegryp moet word om ’n ernstig skewe ontwikkeling in die seun af te weer. Die kinderwelsynsdiens het nie die aanbeveling gevolg nie en hom slegs oor naweke in korttermynsorg geplaas.<ref name="TV2-2016" /> Toe Breivik se pa van die toestand te hore kom, het hy om voogdyskap aansoek gedoen, maar die saak het verval omdat die welsynsdiens nie oor genoeg bewyse vir ’n pleegsorgplasing in die hof beskik het nie. ’n Belangrike rede hiervoor was die getuienis van die personeel van die Vigelandsparken-kleuterskool, wat hom as ’n gelukkige kind beskryf het. By ’n verhoor voor die munisipale kinderwelsynskomitee in 1984 oor sy ma se voogdyskap het die kinderwelsynsdiens die saak verloor; daar is slegs gelas dat die gesin onder toesig geplaas word, en selfs daardie toesig is ná drie besoeke gestaak.<ref name="TV2-2016" /><ref>{{cite web|last=Olsen|first=Asbjørn|title=Breivik var skadet allerede som toåring|website=TV 2|date=16 Maart 2016|url=https://www.tv2.no/a/8142855/|language=nb|access-date=15 Februarie 2026}}</ref> === Jeug === Breivik was ’n leerling aan die Smestad-laerskool, Ris-hoërskool en die Oslo Handelsgimnasium.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/25/norway-gunman-father-speaks|title=Norway gunman's father speaks out: 'He should have taken his own life'|last=Willsher|first=Kim|date=26 Julie 2011|work=The Guardian|access-date=25 Maart 2022}}</ref> Hy het saam met sy ma en ouer halfsuster in die weste van Oslo gewoon en sy pa en stiefma, wat intussen na Frankryk verhuis het, gereeld besoek totdat hulle geskei het toe hy twaalf was. Sy ma is met ’n offisier in die Noorse weermag getroud.<ref name="Mummysboy" /> Op vyftien het Breivik gekies om in die [[Lutheranisme|Lutherse]] Kerk van Noorweë gekonfirmeer te word.<ref>{{cite news|first=David|last=Gibson|title=Is Anders Breivik a 'Christian' terrorist?|work=Times Union|url=http://www.timesunion.com/news/article/Is-Anders-Breivik-a-Christian-terrorist-1624540.php|access-date=29 Julie 2011|date=28 Julie 2011}}</ref> As tiener was Breivik se gedrag opstandig. Hy was ’n ywerige [[graffiti]]kunstenaar en deel van die [[Hip-hop-musiek|hiphop]]gemeenskap in Wes-Oslo. Hy het sy graffiti baie ernstiger as sy maats opgeneem, is by verskeie geleenthede deur die polisie gevang en twee keer beboet, en die kinderwelsynsdiens is weer eens in kennis gestel.<ref name="Dagbladet_2012-04-03">{{Cite news|author1=Meldalen, Sindre Granly |author2= Brustad, Line |author3= Kristiansen, Arnhild Aass |author4= Sandli, Hansen |author5=Espen Frode |author6=Krokfjord, Torgeir P. | display-authors= 3| title=Breivik planla tagging som militær operasjon|trans-title= Breivik het graffiti (tagging) as ’n militêre operasie beplan.|url=https://www.dagbladet.no/2012/04/02/nyheter/terror_i_oslo/innenriks/terrorangrepet/anders_behring_breivik/20946724/|newspaper=Dagbladet|language=no|date=2 April 2012|access-date=3 April 2012}}</ref> Volgens sy ma het sy pa ná die eerste arrestasie, toe Breivik sestien was, alle kontak met hom verbreek.<ref name="Dagbladet_2012-04-03" /><ref>{{cite news|title=Anders Behring Breivik's father: 'My son should have taken his own life'|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8660397/Anders-Behring-Breiviks-father-My-son-should-have-taken-his-own-life.html|work=The Daily Telegraph|location=London|access-date=24 Augustus 2011|date=25 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110729021013/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8660397/Anders-Behring-Breiviks-father-My-son-should-have-taken-his-own-life.html|archive-date=29 Julie 2011|url-status=dead}}</ref> Sy pa het dit egter betwis en gesê dat dit sy seun was wat die kontak beëindig het: "Ek was altyd bereid om [Anders] te sien ten spyte van sy destruktiewe bedrywighede."<ref>{{Cite news|title=Anders Behring Breivik trial: the father's story|last=Henley |first=Jon|url=https://www.theguardian.com/world/2012/apr/13/anders-behring-breivik-norway|newspaper=The Guardian|date=13 April 2012|access-date=13 April 2012|location=London}}</ref> In dieselfde tyd het hy met sy beste vriend gebots en sy bande met die hiphopgemeenskap verbreek. Van sy tienerjare af het Breivik sy vrye tyd aan gewigoptel gewy en anabole [[steroïed]]e begin gebruik, met ’n sterk fokus op sy voorkoms en krag.<ref name="Dagbladet-steroide">{{cite web|url=https://www.dagbladet.no/2011/07/27/nyheter/utoya/massedrap/innenriks/17459033/|title=Skrøt av egen briljans, utseende, kjærester og penger|website=Dagbladet|date=27 Julie 2011|access-date=29 November 2011|language=no}}</ref> === Grootmenslewe === Breivik is van diensplig in die Noorse weermag vrygestel en het geen militêre opleiding ontvang nie.<ref name="NRK-32">{{Cite news|url=https://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7723548|newspaper=NRK|title=32-åringen skal tilhøre høyreekstremt miljø|last=Aune|first=Oddvin|place=Oslo|language=no|date=23 Julie 2011}}</ref> Die Noorse departement van verdedigingsveiligheid, wat die keuring doen, het hom by die verpligte keuringsessie as "ongeskik vir diens" bevind.<ref name="Dagbladet-steroide" /> Ná sy een-en-twintigste het Breivik in die kliëntediensafdeling van ’n maatskappy gewerk, waar hy met "mense uit alle lande" te doen gekry het en "vriendelik teenoor almal" was.<ref name="DN-besparingar">{{cite web|title=Breivik lade alla besparingar på terrorattentaten|last=Sujay Dutt|publisher=Dagens Nyheter|url=http://www.dn.se/nyheter/varlden/breivik-lade-alla-sina-besparingar-pa-sitt-projekt|language=sv|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807025337/http://www.dn.se/nyheter/varlden/breivik-lade-alla-sina-besparingar-pa-sitt-projekt|archive-date=7 Augustus 2011}}</ref> ’n Gewese kollega het hom ’n "uitstaande kollega" genoem, terwyl ’n goeie vriend gesê het hy het gewoonlik ’n groot ego gehad. Volgens bekendes het hy in sy vroeë twintigs plastiese chirurgie aan sy ken, neus en voorkop ondergaan en was hy met die uitslag tevrede.<ref name="Dagbladet-steroide" /> In die jare voor die aanvalle het hy na berigte tot 24 lande besoek,<ref>{{cite news|url=https://www.dagbladet.no/nyheter/passet-avslorte-breiviks-verdensturne/63364096|title=Passet avslørte Breiviks verdensturne|date=3 Februarie 2012|work=Dagbladet|language=no}}</ref> waaronder [[Belarus]] in 2005, volgens die Noorse vervolgingsgesag om ’n vrou te ontmoet wat hy op ’n ontmoetingswebwerf leer ken het.<ref>{{cite web|url=https://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7940088|title=Breivik var på konejakt i Hviterussland|publisher=NRK|location=Norway|date=4 Januarie 2012|access-date=9 Januarie 2012|language=no}}</ref> == Aanvalle van 2011 == {{Hoofartikel|Aanvalle in Noorweë op 22 Julie 2011}} === Beplanning === Breivik het beweer dat hy in 2002, op drie-en-twintig, met ’n negejaarplan begin het om die aanvalle te finansier, en dat hy sy eie [[rekenaarprogrammering]]sonderneming op die been gebring het terwyl hy by ’n kliëntediensmaatskappy gewerk het. Volgens hom het die maatskappy tot ses werknemers en "verskeie buitelandse bankrekenings" gegroei en het hy op vier-en-twintig sy eerste miljoen [[Noorse kroon|kroon]] gemaak. In sy manifes het hy geskryf dat hy 2&nbsp;miljoen kroon op aandelespekulasie verloor het, maar steeds ongeveer 2&nbsp;miljoen gehad het om die aanval te finansier.<ref name="Guardian-business">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/25/norway-gunman-attack-funding-claim|title=Norway gunman claims he had a nine-year plan to finance attacks|first=Matthew|last=Taylor|newspaper=The Guardian|date=25 Julie 2011|location=London}}</ref> Die maatskappy is later bankrot verklaar en Breivik is vir verskeie oortredings van die wet aangekla.<ref>{{cite web|url=https://www.hegnar.no/okonomi/article634070.ece|title=Terrorsiktede Anders Behring Breivik tappet selskapet like før det gikk konkurs|website=Hegnar.no|access-date=27 Julie 2011|language=no}}</ref> Hy het daarna by sy ma gaan woon om geld te spaar. Volgens die Noorse belastinggesag het hy in 2009 geen inkomste verklaar nie en het sy bates 390&nbsp;000 kroon beloop.<ref name="DN-besparingar" /> In Mei 2009 het hy Breivik Geofarm gestig,<ref>{{cite web|location=NO|url=http://w2.brreg.no/enhet/sok/detalj.jsp?orgnr=994089269|title=Brønnøysundregistrene - Nøkkelopplysninger fra Enhetsregisteret|work=Brønnøysund Business Register|publisher=Ministry of Trade and Industry|date=18 Mei 2009|access-date=22 Julie 2011|language=no}}</ref> ’n eenmansboerdery wat na bewering waatlemoene en wortelgewasse sou kweek.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14259989|title=Profile: Norway attacks suspect Anders Behring Breivik|website=BBC.co.uk|date=25 Julie 2011}}</ref> Volgens sy manifes het hy die maatskappy as dekmantel gebruik om groot hoeveelhede [[kunsmis]] en ander chemikalieë vir die vervaardiging van [[Springstof|plofstof]] langs wettige weg te bekom: drie ton om plofstof te maak en drie ton van ’n onskadelike soort om verdenking te vermy.<ref name="link" /><ref name="VG-perp">{{cite news|title=Pågrepet 32-åring kalte seg selv nasjonalistisk|url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080610|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726101259/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080610|archive-date=26 Julie 2011|access-date=22 Julie 2011|work=Verdens Gang|language=no}}</ref> ’n Landbouverskaffer het in Mei 2011 ses ton kunsmis aan sy maatskappy verkoop.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-norway-blast-fertiliser-idUSTRE76M16820110723|title=Oslo bomb suspect bought 6 tonnes fertiliser: supplier|date=23 Julie 2011|work=Reuters|access-date=23 Julie 2011}}</ref> In 2010 het Breivik [[Praag]] besoek om onwettige wapens te koop, maar die poging was vrugteloos en hy het toe besluit om eerder van wettige kanale in Noorweë gebruik te maak.<ref>{{Cite web|url=http://www.ceskapozice.cz/en/news/society/oslo-killer-sought-weapons-prague%E2%80%99s-underworld|title=Oslo killer sought weapons from Prague's underworld|publisher=Czech Position|date=25 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222162821/http://www.ceskapozice.cz/en/news/society/oslo-killer-sought-weapons-prague%E2%80%99s-underworld|archive-date=22 Februarie 2014}}</ref> Hy het een semi-outomatiese 9&nbsp;mm Glock 34-[[pistool]] wettig bekom deur sy lidmaatskap van ’n pistoolklub in sy aansoek om ’n wapenlisensie aan te toon,<ref>{{cite web|url=https://www.dagbladet.no/nyheter/gjorde-seg-ikke-bemerket-i-pistolklubb/63568321|title=Gjorde seg ikke bemerket i pistolklubb|website=Dagbladet|access-date=11 April 2021|language=no}}</ref> en ’n semi-outomatiese Ruger Mini-14-[[geweer]] op sterkte van ’n [[jag]]lisensie.<ref>{{cite news|url=https://www.dagbladet.no/2011/08/29/kultur/debatt/kronikk/22_juli/vapentilgang/17867238/|title=Skytternes taushet|work=Dagbladet|access-date=2 September 2011|language=no}}</ref> Op 23 Junie 2011, ’n maand voor die aanvalle, het hy die uitstaande bedrae op sy nege kredietkaarte betaal sodat hy tydens sy voorbereidings toegang tot geld kon hê.<ref name="Guardian-business" /> Laat in Junie of vroeg in Julie 2011 het Breivik na ’n plattelandse gebied noord van Åsta in die munisipaliteit Åmot verhuis, ongeveer 140&nbsp;km noordoos van Oslo, waar sy plaas was.<ref name="VG-perp" /> Nadat hy ’n klein hoeveelheid plofstofslaglading by ’n aanlynwinkel in [[Pole]] gekoop het, is sy naam deur die Noorse doeanediens as een van sestig kopers aan die Noorse polisie se veiligheidsdiens (PST) deurgegee, maar die diens het niks verdag daarin gesien nie.<ref name="VG-PST">{{cite web|url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080771|title=Anders Behring Breivik sto på PST-liste over kjemikaliekjøpere|work=VG Nett|date=22 Julie 2011|access-date=27 Julie 2011|language=no}}</ref> Hy het die koste van die voorbereidings op €317&nbsp;000 gestel, waarvan €130&nbsp;000 uit sy eie sak gekom het en die res verlore inkomste oor drie jaar was.<ref name="DN-besparingar" /> === Die aanvalle === [[Lêer:Oslo view of city after July 2011 bombing.jpg|duimnael|links|Uitsig oor Oslo 33 minute nadat Breivik se motorbom by die staatsgeboue ontplof het]] Die eerste aanval was ’n motorbom wat om 15:25 op 22 Julie 2011 in Regjeringskvartalet, Noorweë se regeringswyk in Oslo, ontplof het.<ref>{{cite web|title=Eksplosjonen i Oslo sentrum 22. juli 2011|url=http://www.jordskjelv.no/cgi-bin/showpage.cgi?type=siste&id=1311425084|language=no|trans-title=Die ontploffing in Oslo, 22 Julie 2011|date=23 Julie 2011|access-date=1 Augustus 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120328060125/http://www.jordskjelv.no/cgi-bin/showpage.cgi?type=siste&id=1311425084|archive-date=28 Maart 2012|url-status=dead}}</ref> Die bom is in ’n bestelwa<ref>{{cite news|title=Her er restene av bombebilen|url=https://nrk.no/nyheter/norge/1.7851932|newspaper=NRK|language=no|trans-title=Hier is die oorblyfsels van die motor|date=29 Oktober 2011}}</ref> langs die toringblok geplaas waarin die kantoor van die eerste minister, [[Jens Stoltenberg]], was.<ref>{{cite news|title=Ble sett av ti kameraer|url=http://www.abcnyheter.no/nyheter/110916/ble-sett-av-10-kameraer|newspaper=ABC Nyheter|language=no|trans-title=Is deur tien kameras gesien|date=16 September 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111211102519/http://www.abcnyheter.no/nyheter/110916/ble-sett-av-10-kameraer|archive-date=11 Desember 2011}}</ref> Agt mense is in die ontploffing dood en ten minste 210 is beseer, twaalf van hulle ernstig.<ref name="NRK-tiltale">{{cite news|title=Dette er Breivik tiltalt for|url=https://www.nrk.no/nyheter/norge/1.8024605|publisher=NRK|language=no|trans-title=Breivik se akte van beskuldiging|date=7 Maart 2012}}</ref><ref name="SJTREM">{{cite news|title=Oslo government district bombing and Utøya island shooting July 22, 2011: The immediate prehospital emergency medical service response|url=http://www.sjtrem.com/content/20/1/3|publisher=Scandinavian Journal of Trauma, Resuscitation and Emergency Medicine|date=26 Januarie 2012}}</ref> Die tweede aanval het minder as twee uur later by ’n jeugsomerkamp op die eiland Utøya in Tyrifjorden in [[Buskerud]] plaasgevind. Die kamp is deur die AUF, die jeugvleuel van die regerende sosiaal-demokratiese Noorse Arbeidersparty, gereël. Breivik, geklee in ’n selfgemaakte polisie-uniform en met ’n valse identiteitsbewys,<ref>{{cite news|title=Slik skaffet han politiuniformen|url=https://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7725557|newspaper=NRK|language=no|trans-title=Hoe hy die uniform bekom het|date=24 Julie 2011}}</ref> het per motor en boot na die eiland gereis en op die deelnemers begin skiet. Hy het oor meer as ’n uur 69 mense stelselmatig doodgeskiet en 33 beseer.<ref name="SJTREM" /><ref>{{cite web|title=Læring for bedre beredskap; Helseinnsatsen etter terrorhendelsene 22. juli 2011|url=http://helsedirektoratet.no/publikasjoner/lering-for-bedre-beredskap-/Sider/default.aspx|language=no|date=9 Maart 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029075640/http://helsedirektoratet.no/publikasjoner/lering-for-bedre-beredskap-/Sider/default.aspx|archive-date=29 Oktober 2013}}</ref> Onder die dooies was vriende van Stoltenberg en die stiefbroer van Noorweë se destydse kroonprinses, Mette-Marit.<ref>{{cite news|title=Norway killings: Princess's brother Trond Berntsen among dead|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8659298/Norway-killings-Princesss-brother-Trond-Berntsen-among-dead.html|newspaper=The Daily Telegraph|location=London|first=Raf|last=Sanchez|date=25 Julie 2011}}</ref> === Inhegtenisneming en aanklag === Toe die polisie se taktiese eenheid Delta op die eiland aankom en hom in die oë gestaar het, het hy hom sonder weerstand oorgegee. Hy is daarna op die eiland aangehou en deur die nag ondervra voordat hy na ’n aanhoudingsel in Oslo oorgeplaas is.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|title=Anders Behring Breivik: 'It was a normal arrest'|date=27 Julie 2011|author1=Helen Pidd|author2=James Meikle|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/27/anders-behring-breivik-arrest-norway|location=London}}</ref> Breivik het die misdade bely en gesê die doel van die aanval was om Wes-Europa van ’n Moslem-oorname te red, en dat die Arbeidersparty "die prys moes betaal" omdat dit "Noorweë en die Noorse volk in die steek gelaat het".<ref>{{cite web|url=https://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7725980|title=Arbeiderpartiet har sveket landet og prisen fikk de betale fredag|date=25 Julie 2011|publisher=NRK|language=no|access-date=27 Julie 2011}}</ref> Ná sy inhegtenisneming het hy na homself as "die grootste monster sedert [[Vidkun Quisling|Quisling]]" verwys.<ref>Grivi, Jarle Brenna e.a. "Jeg er det største monsteret siden Quisling", ''Verdens Gang'', 2 Januarie 2012.</ref> Op 25 Julie 2011 is Breivik van ’n oortreding van paragraaf 147a van die Noorse strafwet aangekla,<ref name="Fengsling2011">{{cite web|url=http://www.domstol.no/upload/OBYR/Internett/Nyheter/Fengslingskjennelsen.pdf|title=Ruling on holding Anders Behring Breivik in custody|publisher=Oslo District Court|date=25 Julie 2011|access-date=2 Desember 2011|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314005341/http://www.domstol.no/upload/OBYR/Internett/Nyheter/Fengslingskjennelsen.pdf|archive-date=14 Maart 2012|url-status=dead}}</ref> naamlik die "ontwrigting of vernietiging van basiese funksies van die samelewing" en die "wekking van ernstige vrees onder die bevolking", wat albei na Noorse reg dade van terrorisme is.<ref name="Haaretz">{{cite news|url=https://www.haaretz.com/news/world/norway-massacre-suspect-appears-to-be-insane-his-lawyer-says-1.375379|archive-url=https://web.archive.org/web/20130918010124/http://www.haaretz.com/news/world/norway-massacre-suspect-appears-to-be-insane-his-lawyer-says-1.375379|url-status=dead|archive-date=18 September 2013|title=Norway massacre suspect appears to be insane, his lawyer says|agency=Reuters|date=26 Julie 2011|newspaper=Haaretz|access-date=30 Mei 2015}}</ref> Hy is agt weke lank aangehou, die eerste vier in alleenaanhouding, hangende verdere verrigtinge.<ref name="Fengsling2011" /> Die akte van beskuldiging was vroeg in Maart 2012 gereed. Die direkteur van openbare vervolging het eers besluit om die slagoffers se name en die besonderhede van hul dood uit die openbare dokument te laat, maar het dié besluit ná openbare reaksie herroep.<ref>{{Cite news|title=Sladder ikke tiltalen|url=http://www.an.no/Innenriks/article5954609.ece|newspaper=Avisa Nordland|language=no|agency=ANB-NTB|date=2 Maart 2012|access-date=3 Maart 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105164424/http://www.an.no/Innenriks/article5954609.ece|archive-date=5 November 2013|url-status=dead}}</ref> By ’n voorverhoor in Februarie 2012 het Breivik ’n voorbereide verklaring voorgelees waarin hy geëis het dat hy vrygelaat en as ’n held behandel word vir sy "voorkomende aanval op verraaiers", wat hy daarvan beskuldig het dat hulle kulturele volksmoord beplan.<ref>{{Cite news|title=Total mangel på respekt|date=6 Februarie 2012|access-date=6 Februarie 2012|url=http://www.an.no/Innenriks/article5916280.ece|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20120229054454/http://www.an.no/Innenriks/article5916280.ece|archive-date=29 Februarie 2012|url-status=dead}}</ref> == Psigiatriese ondersoek == Breivik is in 2011 vir die eerste keer deur hofaangestelde forensiese psigiaters ondersoek. Hulle het hom met paranoïede skisofrenie gediagnoseer en bevind dat hy die versteuring oor tyd ontwikkel het en sowel tydens die aanvalle as tydens die waarneming psigoties was. Hulle het hom gevolglik ontoerekenbaar bevind.<ref name="FORENSIC01">{{cite web|url=http://pub.tv2.no/multimedia/TV2/archive/00927/Breivik_rapport_927719a.pdf|title=Forensic psychiatric statement Breivik, Anders Behring|author1=Torgeir Huseby|author2=Synne Sørheim|publisher=TV 2|language=no|date=29 November 2011|access-date=2 Desember 2011}}</ref><ref name="BBC-insane">{{cite news|last=Liss Goril Anda|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-15936276|title=Norway massacre: Breivik declared insane|work=BBC News|date=25 November 2011|access-date=29 November 2011}}</ref> Volgens die verslag het hy ’n ongepaste en afgestompte affek en ’n ernstige gebrek aan empatie getoon, onsamehangend in neologismes gepraat en dwangmatig uit ’n wêreld van bisarre, grandiose en waanagtige gedagtes gehandel. Hy het na homself as die toekomstige regent van Noorweë en meester van lewe en dood verwys, hom "oormatig liefdevol" en "Europa se volmaakste ridder sedert die Tweede Wêreldoorlog" genoem, en planne beskryf om duisende "verraaiers van kategorie A, B en C" te laat teregstel, die psigiaters inbegrepe. Die psigiaters het hom as selfmoord- sowel as moordgeneig beskou.<ref name="FORENSIC01" /> Die uitslag is hewig onder Noorweë se geestesgesondheidskundiges gedebatteer, sowel oor die bevinding self as oor die land se omskrywing van ontoerekenbaarheid. ’n Uitgebreide paneel van die Noorse raad vir geregtelike geneeskunde het die verslag "sonder wesenlike opmerkings" goedgekeur.<ref>{{cite web|url=http://www.domstol.no/upload/OBYR/Internett/Nyheter/Terrorsaken/DRKs%20uttalelse.pdf|title=Breivik, Anders Behring. Rettspsykiatrisk erklæring|publisher=Oslo Tingrett|author=Den rettsmedisinske kommisjon|language=no|date=20 Desember 2011|access-date=26 Desember 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120724153205/http://www.domstol.no/upload/OBYR/Internett/Nyheter/Terrorsaken/DRKs%20uttalelse.pdf|archive-date=24 Julie 2012|url-status=dead}}</ref> Intussen het dit geblyk dat die psigiatriese personeel wat die gevangenes by die Ila-gevangenis behandel, niks opgemerk het wat op psigose, depressie of selfmoordneigings dui nie. Volgens die senior psigiater Randi Rosenqvist, wat deur die gevangenis aangestel is om hom te ondersoek, het hy eerder persoonlikheidsversteurings gehad.<ref>{{Cite news|title=Norway killer Anders Behring Breivik 'is not psychotic'|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8993195/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-is-not-psychotic.html|work=The Daily Telegraph|location=London|date=4 Desember 2012|access-date=5 Desember 2012}}</ref> Op 13 Januarie 2012 het die Oslo-distrikshof ná groot openbare druk ’n tweede paneel gelas om sy geestestoestand te ondersoek.<ref>{{cite news|title=Court Orders New Psychiatric Review for Breivik|work=Der Spiegel|url=http://www.spiegel.de/international/europe/0,1518,809035,00.html|date=13 Januarie 2012}}</ref> Indien die hof die oorspronklike diagnose bekragtig het, kon Breivik nie tot ’n tronkstraf gevonnis gewees het nie en kon die vervolging slegs om sy aanhouding in ’n psigiatriese hospitaal gevra het.<ref name="BBC-insane" /> Die tweede psigiatriese verslag, wat op 10 April 2012 gepubliseer is, het bevind dat Breivik nie psigoties was nie, nóg tydens die aanvalle nóg tydens die ondersoek, en dat hy aan ’n antisosiale en ’n narsistiese persoonlikheidsversteuring ly.<ref name="BBC100412" /><ref>{{cite news|last1=Lewis|first1=Mark|last2=Cowell|first2=Alan|date=16 April 2012|title=Norwegian Man Claims Self-Defense in Killings|newspaper=The New York Times|location=New York City}}</ref> Breivik het in ’n brief aan verskeie Noorse koerante kort voor sy verhoor gehoop om toerekenbaar bevind te word en oor die vooruitsig van ’n psigiatriese saal geskryf: "Ek moet erken dat dit die ergste is wat met my kon gebeur, want dit is die uiterste vernedering. Om ’n politieke aktivis na ’n sielsieke-inrigting te stuur is sadisties en boosaardiger as om hom dood te maak. Dit is ’n lot erger as die dood."<ref>{{cite news|title=Diagnosis of insanity would be 'worse than death,' Norway killer says|agency=Reuters|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/diagnosis-of-insanity-would-be-worse-than-death-norway-killer-says/article2391583/|newspaper=The Globe and Mail|date=4 April 2012|access-date=10 April 2012|location=Toronto|archive-date=4 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304212016/http://www.theglobeandmail.com/news/world/diagnosis-of-insanity-would-be-worse-than-death-norway-killer-says/article2391583/|url-status=dead}}</ref> Op 8 Junie 2012 het die psigiatrieprofessor Ulrik Fredrik Malt as kundige getuie in die hof verklaar dat hy dit onwaarskynlik vind dat Breivik skisofrenie het. Volgens Malt het Breivik hoofsaaklik Asperger se sindroom, [[Tourettesindroom|Tourette se sindroom]] en ’n narsistiese persoonlikheidsversteuring, en moontlik ook ’n paranoïede psigose. Hy het onder meer na Breivik se afwykende gedrag as kind, sy uiterste spesialisasie in die studie van wapens en bomtegnologie, sy vreemde gesigsuitdrukking, sy merkwaardige manier van praat en sy obsessie met getalle verwys.<ref>{{cite web|url=https://www.dagbladet.no/2012/06/09/nyheter/innenriks/terror/anders_behring_breivik/breivik/21997495/|title=Dette er diagnosene på Breivik|publisher=Dagbladet.no|date=9 Junie 2012|access-date=23 September 2015|language=no}}</ref> Eirik Johannesen, wat Breivik meer as twintig uur lank waargeneem en met hom gepraat het, het nie saamgestem nie en bevind dat Breivik lieg en nie waanagtig of psigoties is nie.<ref>{{cite news|last=Orange|first=Richard|date=11 Junie 2012|title=Anders Behring Breivik is lying, not delusional|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/9324267/Anders-Behring-Breivik-is-lying-not-delusional.html|access-date=9 Oktober 2013|newspaper=The Daily Telegraph|location=London}}</ref> == Verhoor en skuldigbevinding == Breivik se strafverhoor het op 16 April 2012 in die Oslo-hofgebou onder die jurisdiksie van die Oslo-distrikshof begin. Inga Bejer Engh en Svein Holden was die aangestelde staatsaanklaers en Geir Lippestad het as sy hoofverdediger opgetree. Die slotargumente is op 22 Junie aangebied.<ref>{{cite web|url=https://nrk.no/227/dag-for-dag/rettssaken---aktoratets-prosedyre-1.8213456|title=Rettssaken - Aktoratets prosedyre|trans-title=Die verhoor: die vervolging se slotargumente|publisher=NRK|date=22 Junie 2012|access-date=22 Junie 2012|language=no}}</ref> Die akte van beskuldiging het 77 aanklagte van moord met voorbedagte rade, 42 van poging tot moord en twee van terrorisme ingesluit, benewens die veroorsaking van ’n gevaarlike ontploffing.<ref name="NRK-tiltale" /> Op 24 Augustus 2012 is Breivik toerekenbaar bevind ten tyde van die misdade en tot 21 jaar preventiewe aanhouding gevonnis, die swaarste straf in Noorweë, met ’n minimum nie-parooltydperk van tien jaar, die langste minimum vonnis wat beskikbaar is.<ref>{{cite news|title=Anders Behring Breivik: Norway court rules him sane|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-19365616|access-date=24 Augustus 2012|newspaper=BBC News|date=24 Augustus 2012}}</ref> Die vonnis laat die hof toe om sy aanhouding onbepaald voort te sit, vyf jaar op ’n keer, so lank as wat die vervolgingsgesag dit nodig ag om die samelewing te beskerm.<ref>{{cite web|url=https://www.nrk.no/nyheter/distrikt/ostafjells/1.8293189|title=En modig dom|publisher=NRK|date=24 Augustus 2012|access-date=13 September 2014|language=no}}</ref> Breivik het onskuldig gepleit, maar nie teen die vonnis geappelleer nie: hy het aangekondig dat hy die hof se gesag nie erken nie en daarom nie die besluit aanvaar nie, en dat ’n appèl die Oslo-distrikshof se gesag sou wettig.<ref>{{cite web|url=https://www.tv2.no/nyheter/innenriks/22-juli-terror-oslo-og-utoya/lippestad-breivik-bekrefter-at-han-ikke-anker-3859354.html|title=Lippestad: - Breivik bekrefter at han ikke anker|work=TV 2|date=24 Augustus 2012|access-date=13 September 2014|language=no}}</ref> Die uitspraak het op 8 September 2012 finaal geword.<ref>{{cite web|last=Andreas Bakke Foss|url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/22juli/Na-er-dommen-mot-Breivik-rettskraftig-6985579.html|title=Nå er dommen mot Breivik rettskraftig|work=Aftenposten|date=31 Januarie 2014|access-date=26 Maart 2016|language=no}}</ref> == Tronklewe == [[Lêer:Skien fengsel.jpg|duimnael|upright|Die ingang van die Skien-gevangenis, waar Breivik in 2012 ’n tyd lank aangehou is]] Breivik word sedert Augustus 2011 in ’n SHS-afdeling aangehou, ’n afdeling met "besonder hoë veiligheid".<ref name="Dom2016">{{cite web|title=Dom i saken om soningsforhold|trans-title=Uitspraak in die saak oor die aanhoudingsomstandighede|url=http://www.dagbladet.no/f/domisakenomsoningsforhold15107496tviotirabbstaten.pdf|access-date=25 April 2016|language=no|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429020641/http://www.dagbladet.no/f/domisakenomsoningsforhold15107496tviotirabbstaten.pdf|archive-date=29 April 2016}}</ref> Hy is op 23 Julie 2012 van die Ila-aanhoudings- en veiligheidsgevangenis in [[Bærum]] na die Skien-gevangenis oorgeplaas, op 28 September 2012 na Ila terug, en in Maart 2022 na die SHS-afdeling van die Ringerike-gevangenis.<ref name="Dom2016" /><ref>{{Cite web|title=Breivik flyttet over til nytt fengsel|url=https://direkte.vg.no/nyhetsdognet/news/breivik-flyttet-over-til-nytt-fengsel.jWqo_86OZ|access-date=7 Augustus 2024|website=VG Nå|language=no}}</ref> In die afdeling was daar nog ’n gevangene, maar Breivik is volkome van hom geskei.<ref>{{Cite web|date=10 Januarie 2024|title=Retten på befaring i Breiviks celle|url=https://www.dagsavisen.no/nyheter/innenriks/2024/01/10/retten-pa-befaring-i-breiviks-celle/|access-date=7 Augustus 2024|website=Dagsavisen|language=no}}</ref> Die soort afsondering waarin hy verkeer, is wat die Europese Hof vir die Menseregte ''relatiewe sosiale isolasie'' noem, volgens ’n uitspraak van die Oslo-distrikshof in 2016.<ref name="Dom2016" /> In November 2020 het hy vir die eerste keer met ’n ander gevangene omgegaan, in die teenwoordigheid van minstens sewe bewaarders: die twee het ’n uur of twee lank kaart gespeel en gesels, waarna die ander gevangene nie ’n derde ontmoeting wou hê nie.<ref>{{cite web|last1=Braaten|first1=Magnus|last2=Fossheim|first2=Kenneth|title=Ronny (43) hadde hemmelige møter med Breivik: - Jeg ble brukt|website=TV 2|date=11 November 2021|url=https://www.tv2.no/nyheter/innenriks/ronny-43-hadde-hemmelige-moter-med-breivik-jeg-ble-brukt/11838607/|language=nb|access-date=15 Februarie 2026}}</ref> Dit is in Noorweë nie ongewoon om vergoedende maatreëls aan gevangenes toe te staan wat jare lank in afsondering aangehou word nie. Sedert 2021 het hy tussen 09:00 en 14:30 in sy sel toegang tot ’n persoonlike rekenaar waarmee hy briewe skryf en wat verseël is om ongemagtigde oopmaak te verhinder.<ref>{{cite web|last1=Ighoubah|first1=Farid|last2=Viken|first2=Vetle Ravn|title=Anders Behring Breivik ble anbefalt å lese Se og Hør i fengsel|website=Nettavisen|date=9 Januarie 2024|url=https://www.nettavisen.no/nyheter/anders-behring-breivik-ble-anbefalt-a-lese-se-og-hor-i-fengsel/s/5-95-1566403|language=no|access-date=15 Februarie 2026}}</ref> Vroeër berigte uit 2016 het gemeld dat hy ’n elektriese tikmasjien en ’n Xbox sonder internetverbinding in sy sel het.<ref>{{cite web|last=Holland|first=Tom Erik|url=https://www.ta.no/nyheter/marius-emberland/anders-behring-breivik/kort-og-godt-en-svart-farlig-mann/s/5-50-192226|title=Kort og godt en svært farlig mann|publisher=Telemarksavisa|date=15 Maart 2016|access-date=26 Maart 2016|language=no}}</ref> Breivik het vir ’n baccalaureusgraad in [[politieke wetenskap]] aan die Universiteit van Oslo ingeskryf en twee kursusse in 2015 geslaag,<ref name="NRK-saksoker">{{cite web|url=https://www.nrk.no/nyheter/breivik-saksoker-staten-1.12617825|title=Breivik saksøkte staten|trans-title=Breivik dagvaar die staat|work=NRK|date=23 Oktober 2015|access-date=20 April 2016|language=no}}</ref> maar het later in ’n brief beweer dat die strawwe aanhoudingsomstandighede hom gedwing het om sy studie te laat vaar.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-34401166|title=Norway killer Anders Breivik threatens hunger strike|work=BBC News|date=30 September 2015}}</ref> Sy ma het hom vyf keer besoek voor haar dood aan komplikasies van [[kanker]] in Maart 2013, en die navorser Mattias Gardell het hom in 2014 ondervra, maar geen ander besoeker wat hy aangevra het, het toegang gekry nie.<ref name="Dom2016" /><ref>{{cite web|url=https://www.expressen.se/kvallsposten/breiviks-hyllning-till-seriemordaren-mangs/|title=Anders Behring Breiviks hyllning till seriemördaren Peter Mangs|website=Expressen.se|date=6 November 2015|access-date=22 Julie 2016|language=sv}}</ref> Hy het gevra om sy ma se begrafnis by te woon, maar die versoek is geweier.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/9955101/Anders-Behring-Breivik-denied-permission-to-attend-mothers-funeral.html|title=Breivik denied permission to attend mother's funeral|date=26 Maart 2013|work=The Daily Telegraph|access-date=13 September 2014}}</ref> Sedert 2023 wil hy geen verdere besoeke ontvang nie, ook nie van die militêre kapelaan wat hom van 2015 af elke twee weke besoek het nie.<ref>{{Cite web|last=Ighoubah|first=Farid|date=10 Januarie 2024|title=Anders Behring Breivik vraket besøksvenn gjennom ni år på telefon fra fengselet|url=https://www.nettavisen.no/5-95-1570553|access-date=13 Januarie 2024|website=Nettavisen|language=no}}</ref> Soos met alle gevangenes word Breivik se briewe gekeur voordat dit gestuur word, om verdere misdade te verhoed. Hy het in 2016 in die hof getuig dat slegs vyf van die 300 briewe wat hy sedert sy aankoms by die Skien-gevangenis gestuur het, nie gekonfiskeer is nie.<ref name="NRK-saksoker" /> Noorse politici het in 2012 teen sy bedrywighede in die tronk beswaar gemaak, omdat hulle dit gesien het as ’n voortsetting van sy ideologie en moontlik ’n aanhitsing tot verdere misdade.<ref>{{Cite news|author1=Brenna, Jarle|author2=Utheim, Eric Brekstad|author3=Grøttum, Eva-Therese|title=Breivik sender brev til høyreekstreme støttespillere|trans-title=Breivik stuur briewe aan verregse ondersteuners|url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/22-juli/artikkel.php?artid=10059330|newspaper=Verdens Gang|language=no|date=26 Julie 2012|access-date=26 Julie 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120729040858/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/22-juli/artikkel.php?artid=10059330|archive-date=29 Julie 2012|url-status=live}}</ref> In 2014 het hy gedreig om homself te laat verhonger as sy jongste lys eise, waaronder toegang tot ’n rusbank, ’n groter gimnasium en beter videospeletjies, geweier word.<ref>{{Cite news|agency=Associated Press|title=Mass killer Anders Behring Breivik demands better video games, amenities|url=https://www.cbc.ca/news/world/mass-killer-anders-behring-breivik-demands-better-video-games-amenities-1.2541994|work=CBC News|date=18 Februarie 2014|access-date=20 Februarie 2014}}</ref> === Regsgedinge === Breivik het die Noorse staat herhaaldelik oor sy aanhouding hof toe gesleep en het ook twee keer om parool gevra. Hy het aangevoer dat sy alleenaanhouding, die oormatige gebruik van handboeie, die gereelde deursoeking van sy liggaam en sy sel, ook in die nag, en die ontneming van kontak met ander mense sy gesondheid skaad en sy menseregte skend.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/03/16/world/europe/anders-breivik-nazi-prison-lawsuit.html|title=Anders Behring Breivik, Killer in 2011 Norway Massacre, Says Prison Conditions Violate His Rights|date=16 Maart 2016|work=The New York Times|access-date=20 April 2016}}</ref> Die staat se advokaat het daarteenoor aangevoer dat die staat se vernaamste taak is om sy burgers te beskerm en dat dit gevaarlik is om ’n skuldigbevinde terroris toe te laat om ’n netwerk op te bou.<ref>{{cite news|author1=Bjørgulv Braanen|title=I går var det tid for sluttprosedyrer. Ved veis ende|publisher=Klassekampen|date=19 Maart 2016|page=9|language=no}}</ref> {| class="wikitable" ! Jaar !! Saak !! Uitkoms |- | 2016 || Siviele eis teen die staat oor sy aanhoudingsomstandighede, in die Oslo-distrikshof || Die hof bevind dat sy omstandighede artikel 3 van die Europese Konvensie oor die Menseregte skend, maar dat artikel 8 nie geskend is nie omdat die beslaglegging op sy briewe geregverdig was.<ref>{{cite web|url=https://www.nrk.no/norge/oslo-tingrett_-breivik-utsatt-for-nedverdigende-behandling-1.12909262|title=Oslo tingrett: Breivik utsatt for nedverdigende behandling|work=NRK|date=20 April 2016|access-date=20 April 2016|language=no}}</ref> |- | 2017 || Appèl in dieselfde saak, in die Borgarting-appèlhof, en daarna in die Noorse hooggeregshof || Die appèlhof bevind dat sy regte nie geskend is nie en stel alle aanbevelings tersyde; die hooggeregshof weier om die saak te hoor.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-norway-breivik/norway-did-not-violate-mass-killer-breiviks-human-rights-court-idUSKBN168454|title=Mass killer Breivik loses human rights case against Norway|date=1 Maart 2017|work=Reuters|access-date=24 September 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/News/world/europe/norway-anders-behring-breivik-appeal-european-court-human-rights-prison-isolation-neo-nazi-beliefs-a7779186.html|title=Norway's top court rejects Anders Breivik appeal that his human rights are being violated|date=8 Junie 2017|work=The Independent|access-date=24 September 2017}}</ref> |- | 2021-2022 || Eerste versoek om parool || Die staatsadvokaat weier parool omdat preventiewe aanhouding nodig geag word om die samelewing te beskerm, en die hof bevestig die weiering in Februarie 2022.<ref>{{Cite news|last=Klesty|first=Victoria|date=1 Februarie 2022|title=Court rejects Norwegian mass killer Breivik's parole application|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/europe/court-rejects-mass-killer-breiviks-parole-application-2022-02-01/|access-date=13 April 2023}}</ref> |- | 2024 || Tweede siviele eis oor sy isolasie, met die verhoor in die gevangenis self gehou || Die hof bevind op 15 Februarie 2024 dat sy menseregte nie geskend word nie en dat hy in afsondering aangehou kan word.<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/15/norway-court-says-mass-killer-breiviks-prison-isolation-not-inhumane|title=Norway court says mass killer Breivik's prison isolation not 'inhumane'|website=Al Jazeera|access-date=22 Februarie 2024}}</ref> |- | 2024 || Tweede versoek om parool || Die hof weier die versoek omdat sy voortgesette aanhouding vir die openbare veiligheid nodig is.<ref>{{Cite web|date=5 Desember 2024|title=Norwegian court rejects mass killer Anders Behring Breivik's 2nd bid for parole|url=https://apnews.com/article/norway-court-breivik-parole-denied-7e52888f2a0a457883d14198a6a767d8|access-date=5 Desember 2024|website=Associated Press|language=en}}</ref> |- | 2025 || Appèl in die tweede siviele eis || Breivik verloor die appèl in Januarie 2025, en in Mei weier die hooggeregshof om sy appèl te hoor, waarmee die uitspraak finaal word.<ref>{{Cite web|last=Rønhovde|first=Henning|date=29 Januarie 2025|title=Dom: Anders Behring Breiviks søksmål mot staten for brudd på menneskerettighetene|url=https://www.nrk.no/buskerud/dom_-anders-behring-breiviks-soksmal-mot-staten-for-brudd-pa-menneskerettighetene-1.17227196|access-date=14 Mei 2026|website=NRK|language=nb}}</ref><ref>{{Cite web|last=NTB|date=15 Mei 2025|title=Høyesterett avviser Anders Behring Breiviks anke|url=https://www.nettavisen.no/5-95-2433176|access-date=14 Mei 2026|website=Nettavisen|language=no}}</ref> |} Breivik het by die aanvang van sowel die siviele verhoor van 2016 as die paroolverhoor van 2022 die Nazi-saluut gebring.<ref name="BBCNaziSalute" /><ref>{{Cite web|date=18 Januarie 2022|title=Aktor: Hans soningsforhold er underordnet|url=https://www.dagsavisen.no/nyheter/innenriks/2022/01/18/aktor-hans-soningsforhold-er-underordnet/|access-date=21 November 2024|website=Dagsavisen|language=no}}</ref> In 2022 het hy getuig dat hy steeds ’n Nazi is en vir "wit mag" sal bly werk, maar dit nie meer met geweld wil nastreef nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.nrk.no/nyheter/breivik-i-fengsel-1.11250533|title=Breivik i fengsel|date=19 September 2013|website=NRK|access-date=9 Februarie 2022|language=no}}</ref> Die uitspraak het gesê dat hy "klaarblyklik geestelik versteurd" voorkom, "met ’n gemoed wat ander mense moeilik kan deurgrond".<ref>{{cite web|last=Mæland|first=Kjetil|title=Breivik slipper ikke ut: - Blottet for empati|website=Nettavisen|date=9 Februarie 2022|url=https://www.nettavisen.no/nyheter/breivik-slipper-ikke-ut-blottet-for-empati/s/12-95-3424239304|language=no|access-date=15 Februarie 2026}}</ref> Vir die siviele saak van Januarie 2024 het die Oslo-distrikshof in die gevangenis self sitting gehou.<ref name="NRK-saksoek2024">{{Cite web|last=Haraldsen|first=Stian|date=9 Januarie 2024|title=Har saksøkt staten: Breivik ble flere ganger avbrutt av egen advokat|url=https://www.nrk.no/buskerud/har-saksokt-staten_-breivik-ble-flere-ganger-avbrutt-av-egen-advokat-1.16707326|access-date=13 Januarie 2024|website=NRK|language=nb}}</ref> Breivik het getuig dat baie jare verbygegaan het sedert hy enige betekenisvolle verhoudings gehad het, dat hy [[antidepressant]]e gebruik en dat hy met gedagtes oor selfmoord worstel. Oor sy aanval van 2011 het hy gesê: "Ek is oor twee jaar geradikaliseer. Ek is baie jammer oor my dade."<ref name="NRK-saksoek2024" /><ref>{{Cite web|date=9 Januarie 2024|title=Breivik avbrutt av egen advokat: - Snakk om soningsforholdene|url=https://www.vg.no/i/762Qv8|access-date=13 Januarie 2024|website=VG|language=nb}}</ref> In ’n verslag van die PST waarna in die hof verwys is, word hy as ’n "heilige" in internasionale verregse kringe beskryf; Breivik het daarop gesê dat die PST nie beweer dat hy steeds gevaarlik is nie, maar dat hy ’n inspirerende uitwerking het.<ref name="NRK-saksoek2024" /> Joernaliste het opgemerk dat hy, anders as in vorige verhore, nie propaganda probeer versprei of die Nazi-saluut gebring het nie.<ref>{{Cite web|last=Aurdal|first=Martine|date=10 Januarie 2024|title=Ingen gråter med Breivik|url=https://www.dagbladet.no/meninger/ingen-grater-med-breivik/80793496|access-date=13 Januarie 2024|website=Dagbladet|language=no}}</ref> In Desember 2024 het die hoofaanklaer getuig dat Breivik ’n week tevore toegelaat is om tot 60 minute per week uitgaande oproepe na twee deur die staat goedgekeurde mense te maak: ’n Noorse vrou wat met hom in verbinding getree het, en ’n gevangene wat van die Ringerike-gevangenis na die Bastøy-gevangenis oorgeplaas is.<ref>{{Cite web|last=NTB|date=9 Desember 2024|title=Viser til nye venninner|url=https://www.dagbladet.no/nyheter/viser-til-nye-venninner/82360277|access-date=14 Mei 2026|website=Dagbladet|language=nb}}</ref> === Naamveranderings === In 2017 het Breivik sy naam na Fjotolf Hansen verander.<ref>{{cite news|date=10 Junie 2017|title=Norwegian killer Breivik changes his name|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-40233702}}</ref> In 2025 het hy dit na Far Skaldigrimmr Rauskjoldr av Northriki verander, wat as ’n fantasienaam beskryf is wat los op [[Oudnoors]] gebaseer is en ongeveer "Vader Kaal-Grímr Rooiskild van die Noorderryk" beteken.<ref>{{cite news|title=22. juli-terroristen har fått godkjent nytt navn i Folkeregisteret|url=https://www.aftenposten.no/norge/i/73M14v/22-juli-terroristen-har-faatt-godkjent-nytt-navn-i-folkeregisteret|access-date=4 Maart 2025|language=no}}</ref> In 2026 het hy dit na Jan Johansen verander, een van die mees algemene naamkombinasies in Noorweë: op 28 April 2026 het 599 ander mense in die land reeds dieselfde naam gehad.<ref>{{cite news|title=Anders Behring Breivik har byttet navn i Folkeregisteret - igjen|url=https://www.nettavisen.no/nyheter/anders-behring-breivik-har-byttet-navn-i-folkeregisteret-igjen/s/5-95-3005285|access-date=27 April 2026|language=no}}</ref><ref name=":0" /> == Geskrifte == === Internetforums en video === Breivik het talle bydraes op die verregse anti-Moslem-webwerf ''document.no'' geskryf<ref name="NRK-32" /> en was ook baie aktief op die neonazi-webwerwe ''Stormfront'', waar hy etlike duisend bydraes gelewer het,<ref>{{cite news|url=https://www.nrk.no/vestland/flere-nordmenn-pa-ekstremt-nettsted-1.11693273|title=- Stormfront ansvarlig for hundre drap på fem år|date=30 April 2014|work=NRK|language=no}}</ref> en ''nordisk.nu''. Hy het verder op hoofstroomkoerante se webwerwe soos dié van ''Verdens Gang'' en ''Aftenposten'' geskryf.<ref>{{cite web|url=https://snl.no/Anders_Behring_Breivik|title=Anders Behring Breivik|date=21 April 2023|language=no|website=Store norske leksikon}}</ref> Hy het in laat 2009 ’n vergadering van "Documents venner" bygewoon en het na bewering in samewerking met die eienaars van ''document.no'' ’n Noorse weergawe van die Amerikaanse Tea Party-beweging wou begin; hulle het die voorstel ná aanvanklike belangstelling afgewys omdat hy nie die kontakte gehad het wat hy belowe het nie.<ref>{{cite news|title=Tungt å bli rost av den terrorsiktede|url=http://www.dn.no/forsiden/politikkSamfunn/article2188184.ece|work=Dagens Næringsliv|language=no|trans-title=Swaar om deur die terreurverdagte geloof te word|date=23 Julie 2011|access-date=24 Julie 2011}}</ref> Janne Kristiansen, destyds hoof van die PST, het gesê Breivik het hom "doelbewus van gewelddadige aansporings op die net weerhou, was min of meer ’n matige persoon en was ook nie deel van enige ekstremistiese netwerk nie".<ref name="VG-PST" /> Ses uur voor die aanvalle het Breivik ’n foto van homself as ’n Tempelridder-offisier geplaas, in ’n uniform met ’n goue skouerkoord en verskeie medaljes wat nooit aan hom toegeken is nie.<ref>{{cite news|last1=Toldnes|first1=Gunhild|last2=Lundervold|first2=Linn Kongsli|last3=Meland|first3=Astrid|title=Slik skaffet han seg sin enmannshær|url=http://www.dagbladet.no/2011/07/29/nyheter/innenriks/terror/terrorangrepet/anders_behring_breivik/17487486/|access-date=22 Maart 2015|publisher=Dagbladet|date=30 Julie 2011|language=no}}</ref> Hy het dieselfde dag ’n video op [[YouTube]] geplaas wat Islam as ’n [[Trojaanse perd]] in Europa uitbeeld en wat hom in ’n duikpak met ’n semi-outomatiese wapen wys.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657669/Norway-shootings-Anders-Behring-Breiviks-YouTube-video-posted-hours-before-killings.html|title=Norway shootings: Anders Behring Breivik's YouTube video posted hours before killings|newspaper=The Daily Telegraph|date=24 Julie 2011|access-date=10 Augustus 2011|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20110729004558/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657669/Norway-shootings-Anders-Behring-Breiviks-YouTube-video-posted-hours-before-killings.html|archive-date=29 Julie 2011|url-status=dead}}</ref> === Manifes === [[Lêer:2083 - A European Declaration of Independence (title page).jpg|duimnael|Die titelblad van ''2083'']] Die bundel ''2083: ’n Europese Onafhanklikheidsverklaring'' is ongeveer 90 minute voor die bomontploffing in Oslo aan 1&nbsp;003 e-posadresse gestuur.<ref name="link" /><ref>{{cite news|last=Adam Geller|agency=Associated Press|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory?id=14195384|title=Norway gunman's tale diverges sharply from reality|work=ABC News|date=30 Julie 2011|access-date=20 April 2012}}</ref> Breivik het in die hof erken dat die teks meestal uit ander mense se geskrifte bestaan wat hy van verskillende webwerwe afgeskryf het, en dat dit sowat 60% uit sodanige oorskryfwerk opgemaak is.<ref>{{cite news|work=The Guardian|title=Anders Behring Breivik trial, day four - Thursday 19 April|last=Trygve Sorvaag|date=19 April 2012|url=https://www.theguardian.com/world/2012/apr/19/anders-behring-breivik-trial-live|location=London}}</ref> As regverdiging vir die aanvalle haal hy ’n uitspraak aan wat hy aan [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] toeskryf: "Hy wat sy land red, oortree geen wet nie."<ref>{{cite journal|last1=Nielsen|first1=Andrea Kiel|title=Manden bag ondskaben: Hvordan Breivik dræbte uden skam|language=da|journal=Politica|date=2015|volume=47|issue=3|doi=10.7146/politica.v47i3.131443|doi-access=free}}</ref> Die inleidende hoofstuk voer aan dat politieke korrektheid vir maatskaplike verval verantwoordelik is en blameer die Frankfurtse Skool vir die verspreiding daarvan, wat hy met "Kulturele Marxisme" vereenselwig. Dele hiervan is uit ''Political Correctness: A Short History of an Ideology'' van Paul Weyrich se Free Congress Foundation geplagieer.<ref>{{Cite press release|title=Scholars Respond to Breivik Manifesto|date=28 Julie 2011|publisher=National Association of Scholars|url=http://www.nas.org/polPressReleases.cfm?Doc_Id=2099|access-date=28 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110901071348/http://www.nas.org/polPressReleases.cfm?Doc_Id=2099|archive-date=1 September 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="DiePresse" /> Groot dele van die bundel word aan die Noorse blogger Fjordman toegeskryf, wat hy 111 keer aanhaal, en die Serwiese skrywer Srđa Trifković word op ’n aantal plekke aangehaal.<ref name="SZ-Herrmann">{{cite journal|journal=Süddeutsche Zeitung|last=Herrmann|first=Gunnar|title=Vorbild für einen Mörder|date=6 Augustus 2011|url=https://www.sueddeutsche.de/digital/blogger-fjordman-deckt-seine-identitaet-auf-vorbild-fuer-einen-moerder-1.1128759|access-date=6 Augustus 2011|language=de}}</ref><ref>{{cite web|author1=Astrid Meland|author2=Thorenfeldt Gunnar|title=De var Breiviks helter|url=https://www.dagbladet.no/nyheter/de-var-breiviks-helter/63567058|website=Dagbladet|access-date=11 Oktober 2022|language=no|date=26 Julie 2011}}</ref> Die teks neem ook gedeeltes van die Unabomber se manifes sonder erkenning oor en vervang daarin die woorde "linksgesindes" met "kulturele Marxiste" en "swart mense" met "Moslems".<ref>{{cite web|url=https://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7725223|title=Massedrapsmannen kopierte 'Unabomberen' ord for ord|date=24 Julie 2011|publisher=NRK|access-date=24 Julie 2011|language=no}}</ref> ''[[The New York Times]]'' het op die Amerikaanse invloede in die geskrifte gewys en opgemerk dat die bundel die anti-Islamitiese Amerikaner Robert Spencer 64 keer vermeld en sy werk uitvoerig aanhaal.<ref>{{cite news|last=Shane|first=Scott|title=Killings in Norway Spotlight Anti-Muslim Thought in U.S|url=https://www.nytimes.com/2011/07/25/us/25debate.html|access-date=26 Julie 2011|newspaper=The New York Times|date=24 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110918090725/http://www.nytimes.com/2011/07/25/us/25debate.html|archive-date=18 September 2011|url-status=live}}</ref> Breivik blameer [[feminisme]] daarvoor dat dit die verbrokkeling van die Europese samelewing toegelaat het en pleit vir die herstel van ’n [[patriargie]], wat volgens hom die Europese kultuur sou red.<ref>{{cite news|last=Jones|first=Jane Clare|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/jul/27/breivik-anti-feminism|title=Anders Breivik's chilling anti-feminism|work=The Guardian|date=27 Julie 2011}}</ref> Hy eis die gedwonge uitsetting van alle Moslems uit Europa, na die voorbeeld van die Beneš-dekrete.<ref>{{cite news|last=Buehrer|first=Jack|title=Oslo terrorist sought guns in Prague|work=The Prague Post|date=27 Julie 2011|url=http://www.praguepost.cz/news/9616-oslo-terrorist-sought-guns-in-prague.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150531054305/http://www.praguepost.cz/news/9616-oslo-terrorist-sought-guns-in-prague.html|archive-date=31 Mei 2015|url-status=dead}}</ref> [[Indië]], en in die besonder die Hindoe-nasionalistiese Hindutva-beweging, kom herhaaldelik in die manifes voor, waar hy sy bewondering daarvoor uitspreek; hy het beweer dat hy Indiërs per e-pos en op [[Facebook]] probeer bereik het.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/norway-killers-pro-hindutva-rant-has-sangh-squirming/articleshow/9376574.cms|title=Norway killer's pro-Hindutva rant has Sangh squirming|website=The Times of India|date=27 Julie 2011|access-date=11 November 2021}}</ref> Hy skryf ook dat hy Europese beleid oor multikulturalisme en immigrasie meer soos dié van [[Japan]], [[Suid-Korea]] en [[Republiek China|Taiwan]] wil sien, wat volgens hom "nie ver van kulturele konserwatisme en nasionalisme op hul beste is nie", en spreek sy bewondering uit vir Japan se "monokulturalisme" en vir Japan en Suid-Korea se weiering om vlugtelinge te aanvaar.<ref>{{cite news|title=Norway killer Anders Behring Breivik's cultural references|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8660257/Norway-killer-Anders-Behring-Breiviks-cultural-references.html|newspaper=The Daily Telegraph|date=25 Julie 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=Norway killer praises Japan as model country|url=https://web.archive.org/web/20160202111528/http://in.reuters.com/article/idINIndia-58454720110726|agency=Kyodo|work=Reuters|date=26 Julie 2011}}</ref> Hy spreek verder sy bewondering uit vir die Russiese eerste minister [[Wladimir Poetin]], wat hy "’n regverdige en besliste leier wat respek verdien" noem, hoewel hy "op hierdie stadium onseker" is of Poetin "ons beste vriend of ons ergste vyand" kan wees. Poetin se woordvoerder, Dmitri Peskov, het Breivik se dade as die "ydele gepraat van ’n kranksinnige" afgemaak.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/07/26/world/europe/26russia.html|title=Russia Youth Group and Putin Distance Themselves from Killer's Compliments|last=Andrew E. Kramer|work=The New York Times|date=25 Julie 2011|access-date=25 Julie 2011}}</ref> Die dokument beskryf twee jaar se voorbereiding van onbepaalde aanvalle, wat na bewering vir laat 2011 beplan is, met ’n gehuurde Volkswagen Crafter-bestelwa, klein genoeg om nie ’n vragmotorlisensie te verg nie, wat met 1&nbsp;160&nbsp;kg [[ammoniumnitraat]]-brandstofolieplofstof (ANFO) gelaai is, liggaamspanser met ’n skild, voetangels en polisie-insignia. Volgens die dokument het Breivik duisende ure daaraan bestee om e-posadresse op Facebook te versamel vir die verspreiding daarvan.<ref name="link" /> In ’n afdeling van die manifes met die titel "Battlefield Wikipedia" verduidelik Breivik hoe belangrik dit is om [[Wikipedia]] as ’n kanaal te gebruik om sienings en inligting aan die algemene publiek oor te dra,<ref>{{Cite news|date=27 Maart 2012|title=Dette skriver Behring Breivik om Wikipedia|trans-title=Dit is wat Behring Breivik oor Wikipedia skryf|url=https://www.nrk.no/nyheter/distrikt/rogaland/1.8047787|access-date=28 Maart 2012|publisher=NRK|language=no}}</ref> hoewel die Noorse professor Arnulf Hagen beweer dat hy ook daardie dokument van ’n ander skrywer oorgeskryf het en dat Breivik waarskynlik nie self tot Wikipedia bygedra het nie.<ref>{{Cite web|last=Hasås|first=Torgny|date=26 Augustus 2011|title=Høyreekstremt angrep på Wikipedia|url=https://frifagbevegelse.no/hoyreekstremt-angrep-pa-wikipedia-6.158.33787.fe46ea0e44|access-date=13 September 2014|website=FriFagbevegelse|language=no}}</ref> Op die tweede dag van sy verhoor het hy Wikipedia as die vernaamste bron van sy wêreldbeeld genoem.<ref name="Telegraph-dagtwee">{{Cite web|last1=Fisher|first1=Daniel|last2=Irvine|first2=Chris|date=17 April 2012|title=Norway killer Anders Behring Breivik trial: day two live|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/9208311/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-trial-day-two-live.html|access-date=13 September 2014|website=The Daily Telegraph}}</ref> === Ontleding en invloed === Benjamin R. Teitelbaum, voormalige professor in Noordse studies aan die Universiteit van Colorado, voer aan dat verskeie dele van die manifes daarop dui dat Breivik hom oor ras bekommer het en nie net oor die Westerse kultuur of die Christendom nie, en bestempel hom as ’n wit nasionalis.<ref>{{Cite news|last=Teitelbaum|first=Benjamin|date=8 Augustus 2011|title=Hvit Nasjonalist|trans-title=Wit nasionalis|url=https://www.dagbladet.no/2011/08/08/kultur/debatt/kronikk/nasjonalisme/breivik/17594748/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161008070531/http://www.dagbladet.no:80/2011/08/08/kultur/debatt/kronikk/nasjonalisme/breivik/17594748/|archive-date=8 Oktober 2016|access-date=25 Augustus 2011|work=Dagbladet|language=no}}</ref> Thomas Hegghammer van die Noorse instituut vir verdedigingsnavorsing het Breivik se ideologie beskryf as een wat "nie in die gevestigde kategorieë van regse ideologie soos wit oppergesag, ultranasionalisme of Christelike fundamentalisme pas nie", maar eerder op pan-nasionalisme en ’n "nuwe leerstelling van beskawingsoorlog" dui.<ref>{{Cite news|last=Hegghammer|first=Thomas|date=30 Julie 2011|title=The Rise of the Macro-Nationalists|url=https://www.nation.com.pk/12-Aug-2011/the-rise-of-the-macronationalists|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110814035220/http://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/International/12-Aug-2011/The-rise-of-the-macronationalists|archive-date=14 Augustus 2011|work=The Nation}}</ref> Die Noorse sosiale wetenskaplike Lars Gule het hom as ’n "nasionaal-konserwatiewe, nie ’n Nazi nie" beskryf.<ref>{{Cite news|last=Hannemann|first=Matthias|date=25 Julie 2011|title=Norwegen nach den Anschlägen: Mein kleines Land gibt es nicht mehr|url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/norwegen-nach-den-anschlaegen-mein-kleines-land-gibt-es-nicht-mehr-11107871.html|access-date=23 Junie 2025|work=Frankfurter Allgemeine Zeitung|language=de}}</ref> Die manifes het in aanlyn fascistiese forums gesirkuleer, waar strategieë bepaal en taktiek bespreek is. Die Australiese terroris Brenton Harrison Tarrant, wat 51 Moslems in die moskeeskietery in [[Christchurch]] in [[Nieu-Seeland]] doodgemaak en nog 50 beseer het, het Breivik in sy eie manifes as een van die verregse massamoordenaars genoem wat hy ondersteun. Tarrant het gesê hy het "net werklik ware inspirasie uit ridder-justiciar Breivik" geskep en het selfs beweer dat hy "kortliks kontak" met Breivik en sy Tempelridder-organisasie gehad het.<ref>{{cite news|url=https://foreignpolicy.com/2019/03/16/the-dark-web-enabled-the-christchurch-killer-extreme-right-terrorism-white-nationalism-anders-breivik/|title=The Dark Web Enabled the Christchurch Killer|last=Ravndal|first=Jacob Aasland|date=16 Maart 2019|work=Foreign Policy|access-date=19 Maart 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/world/oceania/christchurch-suspect-claimed-brief-contact-with-norwegian-mass-murderer-20190316-p514pj.html|title=Christchurch suspect claimed 'brief contact' with Norwegian mass murderer|last=Taylor|first=Adam|date=16 Maart 2019|work=Sydney Morning Herald|access-date=19 Maart 2019}}</ref> Buiten die Christchurch-aanval blyk Breivik se invloed op die taktiek van verregse terroriste egter redelik beperk te wees.<ref>{{Cite journal|last1=Macklin|first1=G.|last2=Bjørgo|first2=T.|year=2021|title=Breivik's Long Shadow? The impact of the July 22, 2011 attacks on the ''modus operandi'' of extreme-right lone actor terrorists|url=https://pt.icct.nl/issue/volume-xv-issue-3-2021|journal=Perspectives on Terrorism|volume=15|issue=3|pages=14-36|issn=2334-3745}}</ref> == Oortuigings == Breivik was op verskeie anti-Islamitiese en nasionalistiese blogs aktief, waaronder ''document.no'', en het ''Gates of Vienna'', ''the Brussels Journal'' en ''Jihad Watch'' gereeld gelees.<ref>{{cite web|url=https://www.dagbladet.no/2011/08/24/nyheter/anders_behring_breivik/innenriks/terrorangrepet/17803023/|title=Her er Breiviks meningsfeller|work=Dagbladet|date=25 Augustus 2011|access-date=13 September 2014|language=no}}</ref> Hy het ''Jihad Watch'' 162 keer in sy manifes aangehaal<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/opinions/2011/7/26/islamophobes-distance-themselves-from-breivik|title=Islamophobes distance themselves from Breivik|publisher=Al Jazeera|date=26 Julie 2011}}</ref> en het die blogger Fjordman se geskrifte dikwels geprys en sy denke gebruik om sy eie dade te regverdig.<ref name="SZ-Herrmann" /> In 2016 het hy egter gesê dat hy in werklikheid van twaalf jaar oud af ’n nasionaal-sosialis was, dat hy [[Adolf Hitler]] se ''[[Mein Kampf]]'' op veertien gelees het en dat hy hom in later jare net as ’n teen-jihadis voorgedoen het.<ref>{{cite news|url=https://www.nettavisen.no/artikkel/breivik-jeg-leste-hitlers-mein-kampf-da-jeg-var-14-ar/s/12-95-3423203669|title=Breivik: Jeg leste Hitlers Mein Kampf da jeg var 14 år|date=16 Maart 2016|work=Nettavisen|language=no}}</ref> In 2022 het hy die neonazi-organisasie Blood & Honour daarvoor blameer dat dit hom tot geweld geradikaliseer het, en gesê dat dié groep die hoofverantwoordelikheid vir die terreuraanvalle dra.<ref>{{cite news|url=https://www.nrk.no/norge/breivik-i-retten-med-naziplakater-_-sier-han-tar-avstand-fra-vold-1.15806734|title=Aktor om Breiviks forklaring: En måte å rettferdiggjøre det han gjorde på|date=15 Februarie 2022|work=NRK|language=no}}</ref> Nadat hy verskeie militante groepe soos die IRA en ETA bestudeer het, stel Breivik voor dat verregse militante [[Al-Kaïda]] se metodes navolg, uit hul suksesse leer en hul foute vermy.<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/norwegian-gunman-describes-hunting-down-teenagers-202213270.html|title=Norwegian gunman describes hunting down teenagers|last=Gronnevet|first=Julia|agency=Associated Press|date=20 April 2012}}</ref> Hy het al-Kaïda as die "suksesvolste revolusionêre mag ter wêreld" beskryf en hul "kultus van martelaarskap" geprys.<ref name="Telegraph-dagtwee" /> Hy het ook gesê hy is bereid om met groepe soos al-Kaïda en al-Shabaab saam te werk om aanvalle met massavernietigingswapens op Westerse teikens uit te voer.<ref>{{cite news|title=Norway killer Breivik inspired by al-Qaeda|date=17 April 2012|website=thelocal.no|agency=AFP|url=https://www.thelocal.no/20120417/militant-nationalist-breivik-inspired-by-al-qaeda}}</ref> Volgens hom is die [[Europese Unie]] ’n projek om "Eurabië" te skep,<ref>{{cite news|first=Doug|last=Saunders|date=25 Julie 2011|title=Norway gunman's manifesto calls for war against Muslims|newspaper=The Globe and Mail|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/europe/norway-gunmans-manifesto-calls-for-war-against-muslims/article2107826/|access-date=24 Augustus 2017|archive-date=3 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303201337/http://www.theglobeandmail.com/news/world/europe/norway-gunmans-manifesto-calls-for-war-against-muslims/article2107826/|url-status=dead}}</ref> en die NAVO se bombardement van Joego-Slawië is deur "kriminele Wes-Europese en Amerikaanse leiers" gemagtig.<ref>{{cite web|title=Terroristen ville bruke atomvåpen|website=bt.no|url=http://www.bt.no/nyheter/innenriks/Terroristen-ville-bruke-atomvpen-2542322.html|access-date=27 Julie 2011|language=no}}</ref> Hy het geskryf dat die [[Slag van Wene]] van 1683 "as die onafhanklikheidsdag van alle Wes-Europeërs gevier moet word, want dit was die begin van die einde vir die tweede Islamitiese golf van jihads".<ref>{{cite news|series=Norway shootings|title=July 24, as it happened|newspaper=The Daily Telegraph|place=London|date=24 Julie 2011|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8659028/Norway-shooting-July-24-as-it-happened.html}}</ref> In ’n brief wat Breivik in 2014 aan internasionale media gestuur het, het hy gesê dat hy teen-jihadistiese retoriek as ’n middel gebruik het om "etno-nasionaliste" te beskerm en ’n mediajag op ondersteuners van die "anti-nasionalistiese teen-jihad" aan die gang te sit, ’n strategie wat hy "dubbele sielkunde" noem. Hy het verder gesê dat hy ’n "suiwer Nordiese ideaal" nastreef, dat hy die stigting van ’n party soos die neonazi-Party van die Swede in Noorweë voorstaan en dat hy hom as deel van "Wes-Europa se [[fascisme|fascistiese]] beweging" beskou. Sy "steun" vir [[Israel]] is volgens hom daartoe beperk dat die land as ’n plek kan dien waarheen "ontroue [[Jode]]" gedeporteer kan word.<ref>{{Cite news|url=https://expo.se/2014/breivik-vill-deportera-illojala-judar_6336.html|title=Breivik vill deportera "illojala judar"|work=Expo|date=10 Januarie 2014|language=sv|last=Daniel Vergara}}</ref> In 2019 het hy beweer dat hy tot ’n demokratiese regse populisme oorgegaan het,<ref>{{Cite web|url=https://www.vg.no/i/0KdRxJ|title=Ap-Kamzy i ny bok: Fikk brev fra Anders Behring Breivik|website=VG|date=7 April 2021|access-date=11 November 2021|language=no}}</ref> maar dit is later betwis omdat hy hom steeds as ’n nasionaal-sosialis beskou en moontlik radikaler as voorheen is, met pleidooie vir wit separatisme.<ref>{{cite news|url=https://www.tv2.no/nyheter/innenriks/apenbart-at-han-fortsatt-har-det-samme-politiske-budskapet-som-for/14501710/|title=Åpenbart at han fortsatt har det samme politiske budskapet som før|date=18 Januarie 2022|work=TV 2|language=no}}</ref> In die tronk het hy ’n ondersteuner van [[Donald Trump]] geword.<ref>{{cite news|title=Regjeringsadvokaten: Breivik strålende fornøyd med Trump-seier|url=https://www.vg.no/nyheter/i/52zk1/regjeringsadvokaten-breivik-straalende-fornoeyd-med-trump-seier|access-date=16 Februarie 2025|work=VG|language=no}}</ref> === Godsdienstige oortuigings === Toe die advokaat Siv Hallgren Breivik op 17 April 2012 gevra het of hy godsdienstig is, het hy bevestigend geantwoord en later in dieselfde gesprek gesê: "Ek is ’n Christen. Ek glo in God, maar ek is ’n bietjie godsdienstig, nie besonder godsdienstig nie."<ref>{{cite news|title=Her er Breiviks ordrette forklaring under utspørringen|website=TV 2|date=18 Julie 2012|url=https://www.tv2.no/a/3758651|access-date=1 Januarie 2021|language=no}}</ref> Hoewel hy in die media dikwels as ’n "Christenfundamentalis" beskryf is,<ref>{{cite news|title=Norway police say 85 killed in island youth camp attack|work=BBC News|location=London|date=23 Julie 2011|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14259356|access-date=25 Julie 2011}}</ref> is dié beskrywing in ’n aantal bronne betwis,<ref>{{cite news|last=Brown|first=Andrew|date=24 Julie 2011|title=Anders Breivik is not Christian but anti-Islam|newspaper=The Guardian|location=London|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/andrewbrown/2011/jul/24/norway-anders-behring-breivik-beliefs|access-date=26 Julie 2011}}</ref> en Breivik het dit later self ontken. In briewe aan die Noorse koerant ''Dagen'' het hy geskryf dat hy "nie ’n Christen is nie en dit nooit was nie" en dat daar min dinge in die wêreld meer "pateties" as "die Jesus-figuur en sy boodskap" is. Hy het gesê hy bid en offer aan [[Odin]] en dat sy godsdiens Odinisme is, ’n [[Neopaganisme|neopaganistiese]] geloof.<ref>{{Cite news|title=Breivik mener Jesus er "patetisk"|url=http://www.dagen.no/Nyheter/hedning/Breivik-mener-Jesus-er-%C2%ABpatetisk%C2%BB-272638|work=Dagen|date=19 November 2015|language=no|access-date=20 November 2015|archive-date=12 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512064435/https://www.dagen.no/Nyheter/hedning/Breivik-mener-Jesus-er-%C2%ABpatetisk%C2%BB-272638|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|title=Breivik: Jeg er ikke kristen|url=https://www.vl.no/nyhet/breivik-jeg-er-ikke-kristen-1.465538|work=Vårt Land|date=15 November 2015|language=no}}</ref> == Bande met organisasies == === Skietklub === Breivik was tussen 2005 en 2007, en weer van 2010, ’n aktiewe lid van ’n Oslose skietklub. Volgens die klub, wat hom ná die aanvalle vir die leeftyd geskors het, het hy sedert Junie 2010 aan dertien georganiseerde oefensessies en een kompetisie deelgeneem. Die klub het gesê dat dit nie sy lede se geskiktheid vir wapenbesit beoordeel nie.<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/oslo-shooting-club-reveals-behring-breivik-s-membership/article1-726569.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717044545/http://www.hindustantimes.com/world-news/oslo-shooting-club-reveals-behring-breivik-s-membership/article1-726569.aspx|url-status=dead|archive-date=17 Julie 2015|title=Oslo shooting club reveals Behring Breivik's membership|date=28 Julie 2011|work=Hindustan Times}}</ref> === Vrymesselary === [[Lêer:Anders Behring Breivik - Self-Portrait in Masonic Uniform.jpeg|duimnael|links|Selfportretfoto uit 2011 in vrymesselaarsdrag]] Breivik was ten tyde van die aanvalle ’n lid van die Loge van St. Olaf by die Drie Pilare in Oslo<ref>{{cite web|url=http://www.tv2.no/nyheter/prosjekt/frimurer/losjer/soilene/medlem/80189|title=Frimurer Anders Behring|publisher=TV 2|access-date=24 Julie 2011|language=no}}</ref> en het foto's van homself in gedeeltelike vrymesselaarsdrag op sy Facebook-profiel geplaas.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/jul/24/norway-bombing-attack-far-right|title=Norway attacks: We can no longer ignore the far-right threat|work=The Guardian|location=UK|date=24 Julie 2011|access-date=24 Julie 2011|first=Matthew|last=Goodwin}}</ref> Sy loge het ná die aanvalle gesê dat dit slegs minimale kontak met hom gehad het. Ivar Skaar, die grootmeester van die Noorse Orde van Vrymesselaars, het hom op grond van sy dade en die waardes wat dié dade klaarblyklik gedryf het, onmiddellik uit die broederskap geskors.<ref>{{cite web|url=http://www.frimurer.no/ordenen/15-aktuelt/1192-the-norwegian-order-of-freemasons-expressing-compassion-and-care|title=The Norwegian Order of Freemasons expressing compassion and care|last=Skar|first=Ivar A.|date=23 Julie 2011|publisher=Norwegian Order of Freemasons|access-date=23 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729090435/http://www.frimurer.no/ordenen/15-aktuelt/1192-the-norwegian-order-of-freemasons-expressing-compassion-and-care|archive-date=29 Julie 2014|url-status=dead}}</ref> Volgens die loge se rekords het hy tussen sy inwyding in Februarie 2007 en sy skorsing altesaam vier vergaderings bygewoon en geen amp of funksie in die loge beklee nie. Skaar het gesê dat Breivik wel ’n lid van die orde was, maar dat sy dade wys dat hy op geen manier ’n vrymesselaar was nie.<ref>{{cite news|last=Skar|first=Ivar A.|title=22. JULI 2011|newspaper=FRIMURERbladet|date=September 2011|language=no}}</ref> === Fremskrittspartiet === Breivik het in 1999 ’n lid van die regse ''Fremskrittspartiet'' (FrP) geword. Hy het sy ledegeld vir die laaste keer in 2004 betaal en is in 2006 van die ledelys verwyder. In sy tyd in die party het hy twee poste in die jeugorganisasie FpU beklee: hy was van Januarie tot Oktober 2002 die voorsitter van die plaaslike Wes-Oslo-tak en van Oktober 2002 tot November 2004 ’n lid van dieselfde tak se bestuur.<ref>{{cite news|first=Kristine Grue |last=Langset |title=Frp: Breivik har vært medlem og har hatt verv i ungdomspartiet |work=Aftenposten |location=Norway |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181267.ece |language=no |date=23 Julie 2011 |access-date=24 Desember 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105000656/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181267.ece |archive-date=5 Januarie 2012 }}</ref><ref>{{cite news|first=Peter|last=Beaumont|title=Anders Behring Breivik: profile of a mass murderer|work=The Guardian|location=UK|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/23/anders-behring-breivik-norway-attacks|date=23 Julie 2011|access-date=25 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724221409/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/23/anders-behring-breivik-norway-attacks|archive-date=24 Julie 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.tv2.no/nyheter/innenriks/terrorsiktede-var-tidligere-medlem-av-fremskrittspartiet-3544743.html|title=Terrorsiktede var tidligere medlem av Fremskrittspartiet|last1=Fondenes|first1=Eivind|last2=Buer|first2=Kathleen|date=23 Julie 2011|publisher=TV 2|location=NO|work=Nyhetene|language=no|access-date=23 Julie 2011}}</ref> Die party het hom ná die aanval onmiddellik van sy dade en denkbeelde gedistansieer.<ref>{{cite news|url=https://tb.no/nyheter/hvis-noen-i-frp-har-meninger-i-trad-med-behring-breivik-vil-de-bli-ekskludert-1.6382601|title=Hvis noen i Frp har meninger i tråd med Behring Breivik, vil de bli ekskludert|first=Carine Louise|last=Nilsen|date=24 Julie 2011|language=no|work=Tønsbergs Blad}}</ref> By ’n perskonferensie in 2013 het Ketil Solvik-Olsen gesê dat Breivik "ons [die party] verlaat het omdat ons te liberaal was".<ref>{{cite web|url=http://www.bt.no/nyheter/valg/--Breivik-mente-Frp-var-for-liberalt-2968954.html|title=Breivik mente Frp var for liberalt|work=Bergens Tidende|access-date=13 September 2014|language=no|date=2013}}</ref> === Engelse Verdedigingsliga === Breivik het beweer dat hy kontak met die verregse Engelse Verdedigingsliga (EDL) in die [[Verenigde Koninkryk]] gehad het. Hy het na bewering uitgebreide bande met senior EDL-lede gehad<ref>{{cite news|last=Hughes|first=Mark|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8661139/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-had-extensive-links-to-English-Defence-League.html|title=Norway killer Anders Behring Breivik had extensive links to English Defence League|work=The Daily Telegraph|location=London|date=25 Julie 2011|access-date=17 September 2011}}</ref> en het geskryf dat hy ’n EDL-betoging in [[Bradford]] bygewoon het.<ref>{{cite news|last=Rayner|first=Gordon|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8664159/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-emailed-manifesto-to-250-British-contacts.html|title=Norway killer Anders Behring Breivik emailed 'manifesto' to 250 British contacts|work=The Daily Telegraph|date=26 Julie 2011|access-date=29 November 2011|location=London}}</ref> Tommy Robinson, die leier van die EDL, het Breivik en sy aanvalle op 26 Julie 2011 veroordeel en enige amptelike bande met hom ontken.<ref>{{cite web|url=http://englishdefenceleague.org/official-statement-anders-brievik/|title=Official Statement - Anders Brievik|publisher=English Defence League|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129145310/http://www.englishdefenceleague.org/official-statement-anders-brievik/|archive-date=29 November 2014}}</ref> Op 31 Julie 2011 het [[Interpol]] die Maltese polisie gevra om Paul Ray, ’n gewese EDL-lid wat onder die naam "Lionheart" blog, te ondersoek. Ray het toegegee dat hy ’n inspirasie vir Breivik kon gewees het, maar het sy dade afgekeur.<ref>{{cite web|url=http://www.independent.com.mt/articles/2011-07-31/news/interpol-requests-maltese-police-to-investigate-norway-mass-murderers-malta-based-mentor-296503/|title=Interpol requests Maltese police to investigate Norway mass-murderer's Malta-based "mentor"|publisher=Malta Independent|date=31 Julie 2011|access-date=10 Augustus 2011}}</ref> In ’n aanlyn gesprek op ''document.no'' op 6 Desember 2009 het Breivik voorgestel dat ’n Noorse weergawe van die EDL gestig word, wat hy as die enigste manier gesien het om "linkse radikale groepe soos Blitz en SOS Rasisme" te keer om Noorse kulturele konserwatiewes te "teister".<ref>{{cite web|last=Breivik, Anders Behring|title=Anders Behring Breiviks kommentarer hos Document.no|url=http://www.document.no/anders-behring-breivik/|publisher=Document.no|language=no|date=6 Desember 2009|access-date=4 Februarie 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110801113226/http://www.document.no/anders-behring-breivik/|archive-date=1 Augustus 2011}}</ref> Hy het wel ’n lid van die Noorse Verdedigingsliga (NDL) geword, wat in 2010 van stapel gestuur is, onder die skuilnaam "Sigurd Jorsalfar".<ref>{{Cite news|last=Paust|first=Thomas|title=Breivik var medlem i Norsk forsvarsallianse|url=https://www.nettavisen.no/nyheter/article3197875.ece|newspaper=Nettavisen|location=Oslo, Norway|language=no|date=26 Julie 2011|access-date=3 Februarie 2012}}</ref> Lena Andreassen, die gewese hoof van die NDL, het beweer dat Breivik uit die organisasie gesit is toe sy in Maart 2011 as leier oorgeneem het, omdat hy te ekstreem was.<ref>{{Cite news|title=Hevder Breivik var for ekstrem for Norwegian Defence League|url=http://www.agderposten.no/article/20110726/NTBI/2136188831|work=Agderposten|agency=NTB|language=no|date=26 Julie 2011|access-date=3 Februarie 2012}}</ref> === "Tempelridders" === {{Sien ook|Tempelridders}} [[Lêer:Anders Behring Breivik - Self-Portrait in "Knights Templar" Uniform.jpeg|duimnael|Breivik in ’n "Tempelridder"-uniform]] In sy manifes en tydens sy ondervraging het Breivik beweer dat hy aan ’n "internasionale Christelike militêre orde" behoort wat hy die nuwe ''Pauperes commilitones Christi Templique Solomonici'' (PCCTS, [[Tempelridders]]) genoem het. Volgens hom is die orde in April 2002 in Londen deur nege mans as ’n "anti-jihad-[[kruistog|kruisvaarderorganisasie]]" gestig: twee Engelse, ’n Fransman, ’n Duitser, ’n Nederlander, ’n Griek, ’n Rus, ’n Noorweër (klaarblyklik Breivik self) en ’n Serwiër, wat die inisiatiefnemer sou gewees het en deur Breivik verteenwoordig is. Die bundel gee ’n "skatting vir 2008" dat daar tussen 15 en 80 "justiciar-ridders" in Wes-Europa is, met ’n onbekende aantal burgerlike lede, en Breivik verwag dat die orde politieke en militêre beheer oor Wes-Europa sal oorneem.<ref>{{cite news|title=Jeg er en del av en internasjonal orden|url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080706|language=no|trans-title=Ek is deel van ’n internasionale orde|work=Verdens Gang|date=24 Julie 2011|access-date=24 Julie 2011}}</ref> Hy het sy eie kodenaam in die organisasie as Sigurd gegee en dié van sy toegewysde "mentor" as Richard, na die twaalfde-eeuse kruisvaarders en konings Sigurd Jorsalfar van Noorweë en Richard Leeuhart van Engeland.<ref>{{cite news|title=Skulle drepe 4848 nordmenn|url=https://www.dagbladet.no/2011/07/24/nyheter/utoya/innenriks/17437552/|language=no|trans-title=Wou 4 848 Noorweërs doodmaak|work=Dagbladet|date=24 Julie 2011|access-date=24 Julie 2011}}</ref> Hy het homself ’n eenmansel van dié organisasie genoem en beweer dat die groep verskeie ander selle in Westerse lande het, waaronder nog twee in Noorweë.<ref name="Haaretz" /> Ná ’n intensiewe ondersoek wat internasionaal deur verskeie veiligheidsagentskappe gesteun is, het die Noorse polisie geen bewys gevind dat ’n PCCTS-netwerk bestaan of dat die beweerde vergadering in Londen in 2002 ooit plaasgevind het nie. Die polisie het tot die gevolgtrekking gekom dat die bewering ’n verbeeldingsvlug was en was daarvan oortuig dat hy geen medepligtiges gehad het nie. Breivik het bly volhou dat hy aan ’n orde behoort en dat sy eenmansel deur ’n ander geheime sel "geaktiveer" is.<ref>{{cite news|url=https://www.newsinenglish.no/2012/01/04/helicopter-delayed-breivik-bluffing/|title=Helicopter delayed, Breivik bluffing|last=Berglund|first=Nina|publisher=Norway International Network|date=4 Januarie 2012|access-date=5 Januarie 2012}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Breivik, Anders Behring}} [[Kategorie:Noorweërs]] [[Kategorie:Terroriste]] [[Kategorie:Moordenaars]] [[Kategorie:Neo-Nazi's]] [[Kategorie:Vrymesselaars]] [[Kategorie:Geboortes in 1979]] [[Kategorie:Lewende mense]] e6xgf55qhn7qpo7k4su6a6crla9p49a 2975299 2975298 2026-10-04T11:49:30Z Pynappel 70858 2975299 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Noorse terroris (gebore 1979)}} {{Inligtingskas misdadiger | naam = Anders Behring Breivik | beeld = Anders Behring Breivik - Self-Portrait in Fake Police Uniform.jpeg | breedte = | onderskrif = Selfportretfoto van Breivik uit 2011 | gebore = {{Birth date and age|1979|2|13|df=y}} | oorlede = | doodsrede = | verdwyn = | land = Noorweë | beroep = | andername ={{ubl|Anders Breivik|Andrew Berwick (skuilnaam)|Fjotolf Hansen (2017-2025)|Far Skaldigrimmr Rauskjoldr av Northriki (2025-2026)|Jan Johansen (sedert 2026)}} | plek = Oslo, Noorweë | datums = 22 Julie 2011 | misdaad = Terrorisme; massamoord | slagoffers = 77 dood, 300+ gewond | metode = ANFO-motorbom; vuurwapenaanval | motief = * Anti-immigrasie * Islamofobie * Wit oppergesag * Geloof in die "wit volksmoord"-, "Kulturele Marxisme"- en "Eurabië"-samesweringsteorieë * Vergelding vir die NAVO-bombardering van [[Joego-Slawië]] | beweging = | voorganger = | opvolger = | aangekeer = 22 Julie 2011 | vonnisdatum = 24 Augustus 2012 | vonnis = 21 jaar preventiewe aanhouding (Noorweë), met moontlikheid van onbepaalde verlenging | vrygelaat = | status = Gevangene in Ringerike-gevangenis }} '''Anders Behring Breivik''' (gebore [[13 Februarie]] [[1979]]; sedert 2026 wettig '''Jan Johansen''')<ref name=":0">{{Cite web|url=https://news.inbox.lv/1506kxc-terrorist-anders-breivik-has-changed-his-name-again-now-he-is-jan-johansen|title=Terrorist Anders Breivik Has Changed His Name Again: Now He Is Jan Johansen|date=28 April 2026|website=News feed at Inbox.lv|access-date=28 April 2026}}</ref> is ’n [[Noorweë|Noorse]] [[Massamoord|massamoordenaar]], [[Neo-Nazisme|neonazi]] en binnelandse [[Terrorisme|terroris]]. Hy word met verregse en [[Antisemitisme|antisemitiese]] samesweringsteorieë soos "Kulturele Marxisme" en die "Groot Vervanging" geassosieer, wat op die idee gebaseer is dat [[Wit mense|wit]] en [[Christendom|Christelike]] mense in hul lande van oorsprong deur nie-wit mense en [[Islam|Moslems]] vervang word.<ref name="DiePresse">{{Cite journal |last=Anne-Catherine Simon |author2=Christoph Saiger |author3=Helmar Dumbs |date=29 Julie 2011 |title=Die Welt, wie Anders B. Breivik sie sieht |url=http://diepresse.com/home/politik/aussenpolitik/682112/Die-Welt-wie-Anders-B-Breivik-sie-sieht?direct=680247&_vl_backlink=/home/politik/index.do&selChannel=100 |journal=Die Presse |language=de}}</ref> Hy het op 22 Julie [[2011]] probeer om teen immigrasie en Islam te veg deur ’n motorbom in die regeringswyk van sentrale [[Oslo]] te laat ontplof, waarin agt mense dood is, en kort daarna geklee as ’n polisiebeampte ’n massaskietery op die eiland [[Utøya]] uit te voer, waar ’n somerkamp van die jeugvleuel van die regerende Noorse [[Arbeidersparty]] aan die gang was en waar hy 69 mense, hoofsaaklik jongmense, vermoor het. Altesaam 77 mense is in die twee aanvalle dood en meer as 300 is beseer. Op die dag van die aanvalle het Breivik ’n bundel tekste met die titel "2083: ’n Europese Onafhanklikheidsverklaring" per e-pos versprei, waarin hy sy militante ideologie uiteensit.<ref name="link">{{cite news|last=Taylor|first=Matthew|date=26 Julie 2011|title=Breivik sent 'manifesto' to 250 UK contacts hours before Norway killings|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/26/breivik-manifesto-email-uk-contacts|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728023247/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/26/breivik-manifesto-email-uk-contacts|archive-date=28 Julie 2011|access-date=27 Julie 2011|work=The Guardian|location=UK}}</ref> Dit bestaan uit 1&nbsp;518 bladsye en word aan "Andrew Berwick" toegeskryf, ’n verengelsing van Breivik se naam.<ref>{{cite web|url=https://fas.org/programs/tap/_docs/2083_-_A_European_Declaration_of_Independence.pdf|title=2083: A European Declaration of Independence|publisher=Federation of American Scientists|archive-url=https://web.archive.org/web/20120522200040/http://www.fas.org/programs/tap/_docs/2083_-_A_European_Declaration_of_Independence.pdf|archive-date=22 Mei 2012|access-date=24 April 2012|url-status=live}} Ook beskikbaar by die [https://archive.org/details/2083AEuropeanDeclarationOfIndependence Internet Archive].</ref> Twee groepe forensiese psigiaters het hom voor die verhoor ondersoek en tot botsende gevolgtrekkings gekom: die eerste het paranoïede [[skisofrenie]] gediagnoseer en die tweede ’n [[Narsisme|narsistiese]] en ’n [[Antisosiale persoonlikheidsversteuring|antisosiale persoonlikheidsversteuring]].<ref name="BBC100412">{{cite news|title=Norway's mass killer Breivik 'declared sane'|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17663958|work=BBC News|date=10 April 2012|access-date=10 April 2012}}</ref> Ná ’n verhoor in 2012 is hy toerekenbaar en op al die aanklagte skuldig bevind. Hy is tot 21 jaar preventiewe aanhouding gevonnis, wat onbepaald verleng kan word solank hy as ’n gevaar vir die samelewing beskou word.<ref>{{cite web|url=http://rapsinews.com/judicial_news/20120824/264386101.html|title=Mass killer Anders Breivik sentencing - live text coverage, RAPSInews.com, 24 Augustus 2012|work=RAPSI|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026165608/http://rapsinews.com/judicial_news/20120824/264386101.html|archive-date=26 Oktober 2019|access-date=13 September 2014|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Breivik word in die Ringerike-gevangenis van die ander gevangenes geïsoleer en het slegs met gesondheidswerkers en wagte kontak.<ref>{{cite web|url=http://www.news.com.au/world/europe/mass-murderer-anders-behring-breivik-to-sue-norway-over-jail-conditions/story-fnh81p7g-1227572463645|title=Mass murderer Anders Behring Breivik to sue Norway over jail conditions|date=17 Oktober 2015|website=News.com.au}}</ref> Sy herhaalde hofsake oor sy aanhoudingsomstandighede en sy versoeke om [[parool]] het misluk. In die tronk het hy openlik begin om [[Nasionaal-Sosialisme]] te bepleit, iets waarmee hy oorspronklik nie geassosieer wou word nie,<ref name="BBCNaziSalute">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-35807961|title=Breivik gives Nazi salute in court return to challenge jail isolation|date=15 Maart 2016|website=BBC News|language=en|access-date=28 April 2026}}</ref> en hy het sy naam drie keer verander.<ref name=":0" /> == Lewe == === Kinderjare === [[Lêer:Nedre silkestraa.jpg|duimnael|Breivik het van 1982 tot 1994 saam met sy moeder in hierdie woonblok in die Skøyen-buurt van Oslo gewoon.]] Breivik is op 13 Februarie 1979 in Oslo gebore.<ref>{{cite news|last=Rayment|first=Sean|title=Modest boy who became a mass murderer|url=https://www.smh.com.au/national/modest-boy-who-became-a-mass-murderer-20110724-1hvh0.html|access-date=25 Julie 2011|newspaper=Sydney Morning Herald|date=25 Julie 2011}}</ref> Sy pa, Jens Breivik (gebore 1935), was ’n [[ekonoom]] wat as diplomaat by die Noorse ambassade in [[Londen]] en later in [[Parys]] gewerk het, en sy ma, Wenche Elisabeth Behring (1946-2013), ’n verpleeghulp. Hy het ’n halfsuster aan moederskant, Elisabeth, en drie halfbroers en -susters aan vaderskant: Erik, Jan en Nina. Breivik het tot op een jaar oud in Londen gewoon, waarna sy ouers geskei het. Behring is sy ma se nooiensvan.<ref>{{cite news|last=Allen|first=Peter|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657928/Norway-Killer-Father-horrified-by-Anders-Behring-Breivik-killing-spree.html|title=Norway Killer: Father horrified by Anders Behring Breivik killing spree|work=The Daily Telegraph|date=23 Julie 2011|access-date=27 Julie 2011|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726041007/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657928/Norway-Killer-Father-horrified-by-Anders-Behring-Breivik-killing-spree.html|archive-date=26 Julie 2011|url-status=live}}</ref> Toe Breivik vier jaar oud was, is twee verslae opgestel waarin kommer oor sy geestesgesondheid uitgespreek is. In een daarvan het ’n [[sielkundige]] sy eienaardige glimlag aangeteken en gemeen dit is nie in sy gevoelens gewortel nie, maar eerder ’n doelbewuste reaksie op sy omgewing.<ref name="Mummysboy">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8659746/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-was-a-mummys-boy.html|title=Mummy's boy who lurched to the Right was 'privileged' son of diplomat but despised his liberal family|newspaper=The Daily Telegraph|first1=Peter|last1=Allen|first2=Nick|last2=Fagge|first3=Tamara|last3=Cohen|date=25 Julie 2011|location=London}}</ref> In ’n verslag van Noorweë se Nasionale Sentrum vir Kinder- en Jeugpsigiatrie (SSBU) is sy ma beskryf as ’n vrou met ’n uiters moeilike grootwordjare, ’n grenslyn-persoonlikheidsversteuring en ’n deurdringende maar slegs gedeeltelik sigbare depressie, wat haar eie primitiewe aggressiewe en seksuele fantasieë op haar seun projekteer.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/9592433/Anders-Behring-Breiviks-mother-sexualised-him-when-he-was-four.html|title=Anders Behring Breivik's mother 'sexualised' him when he was four|newspaper=The Daily Telegraph|first1=Richard|last1=Orange|date=7 Oktober 2012|location=London}}</ref> In Februarie 1983 het Breivik se ma op haar bure se aanbeveling hulp by die SSBU gaan soek, waar sy en haar seun ongeveer ’n maand lank as buitepasiënte deurgebring het. Teenoor die hoogs eisende kind wat sy beskryf het, het die psigiaters ’n kind gevind wat min gevoel gewys het, nie geluk getoon of gehuil het wanneer hy seerkry nie, geen poging aangewend het om met ander kinders te speel nie, buitengewoon skoon was en angstig geword het wanneer sy speelgoed nie in orde was nie. Hulle het afgelei dat hy gestraf is wanneer hy gevoelens gewys het, en dat hy uit vrees vir straf ’n obsessief-kompulsiewe versteuring ontwikkel het.<ref name="TV2-2016">{{cite news|last1=Olsen|first1=Asbjørn|title=Breivik was 'already damaged by the age of two'|url=https://www.tv2.no/a/8241631/|access-date=1 Desember 2019|agency=TV 2|date=20 April 2016}}</ref> Die slotsom van die waarneming was dat die gesin dringend hulp nodig het, dat Breivik uit die gesin verwyder en in [[Noorweë|Noorse]] pleegsorg geplaas moet word, en dat vroeg ingegryp moet word om ’n ernstig skewe ontwikkeling in die seun af te weer. Die kinderwelsynsdiens het nie die aanbeveling gevolg nie en hom slegs oor naweke in korttermynsorg geplaas.<ref name="TV2-2016" /> Toe Breivik se pa van die toestand te hore kom, het hy om voogdyskap aansoek gedoen, maar die saak het verval omdat die welsynsdiens nie oor genoeg bewyse vir ’n pleegsorgplasing in die hof beskik het nie. ’n Belangrike rede hiervoor was die getuienis van die personeel van die Vigelandsparken-kleuterskool, wat hom as ’n gelukkige kind beskryf het. By ’n verhoor voor die munisipale kinderwelsynskomitee in 1984 oor sy ma se voogdyskap het die kinderwelsynsdiens die saak verloor; daar is slegs gelas dat die gesin onder toesig geplaas word, en selfs daardie toesig is ná drie besoeke gestaak.<ref name="TV2-2016" /><ref>{{cite web|last=Olsen|first=Asbjørn|title=Breivik var skadet allerede som toåring|website=TV 2|date=16 Maart 2016|url=https://www.tv2.no/a/8142855/|language=nb|access-date=15 Februarie 2026}}</ref> === Jeug === Breivik was ’n leerling aan die Smestad-laerskool, Ris-hoërskool en die Oslo Handelsgimnasium.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/25/norway-gunman-father-speaks|title=Norway gunman's father speaks out: 'He should have taken his own life'|last=Willsher|first=Kim|date=26 Julie 2011|work=The Guardian|access-date=25 Maart 2022}}</ref> Hy het saam met sy ma en ouer halfsuster in die weste van Oslo gewoon en sy pa en stiefma, wat intussen na Frankryk verhuis het, gereeld besoek totdat hulle geskei het toe hy twaalf was. Sy ma is met ’n offisier in die Noorse weermag getroud.<ref name="Mummysboy" /> Op vyftien het Breivik gekies om in die [[Lutheranisme|Lutherse]] Kerk van Noorweë gekonfirmeer te word.<ref>{{cite news|first=David|last=Gibson|title=Is Anders Breivik a 'Christian' terrorist?|work=Times Union|url=http://www.timesunion.com/news/article/Is-Anders-Breivik-a-Christian-terrorist-1624540.php|access-date=29 Julie 2011|date=28 Julie 2011}}</ref> As tiener was Breivik se gedrag opstandig. Hy was ’n ywerige [[graffiti]]kunstenaar en deel van die [[Hip-hop-musiek|hiphop]]gemeenskap in Wes-Oslo. Hy het sy graffiti baie ernstiger as sy maats opgeneem, is by verskeie geleenthede deur die polisie gevang en twee keer beboet, en die kinderwelsynsdiens is weer eens in kennis gestel.<ref name="Dagbladet_2012-04-03">{{Cite news|author1=Meldalen, Sindre Granly |author2= Brustad, Line |author3= Kristiansen, Arnhild Aass |author4= Sandli, Hansen |author5=Espen Frode |author6=Krokfjord, Torgeir P. | display-authors= 3| title=Breivik planla tagging som militær operasjon|trans-title= Breivik het graffiti (tagging) as ’n militêre operasie beplan.|url=https://www.dagbladet.no/2012/04/02/nyheter/terror_i_oslo/innenriks/terrorangrepet/anders_behring_breivik/20946724/|newspaper=Dagbladet|language=no|date=2 April 2012|access-date=3 April 2012}}</ref> Volgens sy ma het sy pa ná die eerste arrestasie, toe Breivik sestien was, alle kontak met hom verbreek.<ref name="Dagbladet_2012-04-03" /><ref>{{cite news|title=Anders Behring Breivik's father: 'My son should have taken his own life'|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8660397/Anders-Behring-Breiviks-father-My-son-should-have-taken-his-own-life.html|work=The Daily Telegraph|location=London|access-date=24 Augustus 2011|date=25 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110729021013/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8660397/Anders-Behring-Breiviks-father-My-son-should-have-taken-his-own-life.html|archive-date=29 Julie 2011|url-status=dead}}</ref> Sy pa het dit egter betwis en gesê dat dit sy seun was wat die kontak beëindig het: "Ek was altyd bereid om [Anders] te sien ten spyte van sy destruktiewe bedrywighede."<ref>{{Cite news|title=Anders Behring Breivik trial: the father's story|last=Henley |first=Jon|url=https://www.theguardian.com/world/2012/apr/13/anders-behring-breivik-norway|newspaper=The Guardian|date=13 April 2012|access-date=13 April 2012|location=London}}</ref> In dieselfde tyd het hy met sy beste vriend gebots en sy bande met die hiphopgemeenskap verbreek. Van sy tienerjare af het Breivik sy vrye tyd aan gewigoptel gewy en anabole [[steroïed]]e begin gebruik, met ’n sterk fokus op sy voorkoms en krag.<ref name="Dagbladet-steroide">{{cite web|url=https://www.dagbladet.no/2011/07/27/nyheter/utoya/massedrap/innenriks/17459033/|title=Skrøt av egen briljans, utseende, kjærester og penger|website=Dagbladet|date=27 Julie 2011|access-date=29 November 2011|language=no}}</ref> === Grootmenslewe === Breivik is van diensplig in die Noorse weermag vrygestel en het geen militêre opleiding ontvang nie.<ref name="NRK-32">{{Cite news|url=https://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7723548|newspaper=NRK|title=32-åringen skal tilhøre høyreekstremt miljø|last=Aune|first=Oddvin|place=Oslo|language=no|date=23 Julie 2011}}</ref> Die Noorse departement van verdedigingsveiligheid, wat die keuring doen, het hom by die verpligte keuringsessie as "ongeskik vir diens" bevind.<ref name="Dagbladet-steroide" /> Ná sy een-en-twintigste het Breivik in die kliëntediensafdeling van ’n maatskappy gewerk, waar hy met "mense uit alle lande" te doen gekry het en "vriendelik teenoor almal" was.<ref name="DN-besparingar">{{cite web|title=Breivik lade alla besparingar på terrorattentaten|last=Sujay Dutt|publisher=Dagens Nyheter|url=http://www.dn.se/nyheter/varlden/breivik-lade-alla-sina-besparingar-pa-sitt-projekt|language=sv|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807025337/http://www.dn.se/nyheter/varlden/breivik-lade-alla-sina-besparingar-pa-sitt-projekt|archive-date=7 Augustus 2011}}</ref> ’n Gewese kollega het hom ’n "uitstaande kollega" genoem, terwyl ’n goeie vriend gesê het hy het gewoonlik ’n groot ego gehad. Volgens bekendes het hy in sy vroeë twintigs plastiese chirurgie aan sy ken, neus en voorkop ondergaan en was hy met die uitslag tevrede.<ref name="Dagbladet-steroide" /> In die jare voor die aanvalle het hy na berigte tot 24 lande besoek,<ref>{{cite news|url=https://www.dagbladet.no/nyheter/passet-avslorte-breiviks-verdensturne/63364096|title=Passet avslørte Breiviks verdensturne|date=3 Februarie 2012|work=Dagbladet|language=no}}</ref> waaronder [[Belarus]] in 2005, volgens die Noorse vervolgingsgesag om ’n vrou te ontmoet wat hy op ’n ontmoetingswebwerf leer ken het.<ref>{{cite web|url=https://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7940088|title=Breivik var på konejakt i Hviterussland|publisher=NRK|location=Norway|date=4 Januarie 2012|access-date=9 Januarie 2012|language=no}}</ref> == Aanvalle van 2011 == {{Hoofartikel|Aanvalle in Noorweë op 22 Julie 2011}} === Beplanning === Breivik het beweer dat hy in 2002, op drie-en-twintig, met ’n negejaarplan begin het om die aanvalle te finansier, en dat hy sy eie [[rekenaarprogrammering]]sonderneming op die been gebring het terwyl hy by ’n kliëntediensmaatskappy gewerk het. Volgens hom het die maatskappy tot ses werknemers en "verskeie buitelandse bankrekenings" gegroei en het hy op vier-en-twintig sy eerste miljoen [[Noorse kroon|kroon]] gemaak. In sy manifes het hy geskryf dat hy 2&nbsp;miljoen kroon op aandelespekulasie verloor het, maar steeds ongeveer 2&nbsp;miljoen gehad het om die aanval te finansier.<ref name="Guardian-business">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/25/norway-gunman-attack-funding-claim|title=Norway gunman claims he had a nine-year plan to finance attacks|first=Matthew|last=Taylor|newspaper=The Guardian|date=25 Julie 2011|location=London}}</ref> Die maatskappy is later bankrot verklaar en Breivik is vir verskeie oortredings van die wet aangekla.<ref>{{cite web|url=https://www.hegnar.no/okonomi/article634070.ece|title=Terrorsiktede Anders Behring Breivik tappet selskapet like før det gikk konkurs|website=Hegnar.no|access-date=27 Julie 2011|language=no}}</ref> Hy het daarna by sy ma gaan woon om geld te spaar. Volgens die Noorse belastinggesag het hy in 2009 geen inkomste verklaar nie en het sy bates 390&nbsp;000 kroon beloop.<ref name="DN-besparingar" /> In Mei 2009 het hy Breivik Geofarm gestig,<ref>{{cite web|location=NO|url=http://w2.brreg.no/enhet/sok/detalj.jsp?orgnr=994089269|title=Brønnøysundregistrene - Nøkkelopplysninger fra Enhetsregisteret|work=Brønnøysund Business Register|publisher=Ministry of Trade and Industry|date=18 Mei 2009|access-date=22 Julie 2011|language=no}}</ref> ’n eenmansboerdery wat na bewering waatlemoene en wortelgewasse sou kweek.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14259989|title=Profile: Norway attacks suspect Anders Behring Breivik|website=BBC.co.uk|date=25 Julie 2011}}</ref> Volgens sy manifes het hy die maatskappy as dekmantel gebruik om groot hoeveelhede [[kunsmis]] en ander chemikalieë vir die vervaardiging van [[Springstof|plofstof]] langs wettige weg te bekom: drie ton om plofstof te maak en drie ton van ’n onskadelike soort om verdenking te vermy.<ref name="link" /><ref name="VG-perp">{{cite news|title=Pågrepet 32-åring kalte seg selv nasjonalistisk|url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080610|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726101259/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080610|archive-date=26 Julie 2011|access-date=22 Julie 2011|work=Verdens Gang|language=no}}</ref> ’n Landbouverskaffer het in Mei 2011 ses ton kunsmis aan sy maatskappy verkoop.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-norway-blast-fertiliser-idUSTRE76M16820110723|title=Oslo bomb suspect bought 6 tonnes fertiliser: supplier|date=23 Julie 2011|work=Reuters|access-date=23 Julie 2011}}</ref> In 2010 het Breivik [[Praag]] besoek om onwettige wapens te koop, maar die poging was vrugteloos en hy het toe besluit om eerder van wettige kanale in Noorweë gebruik te maak.<ref>{{Cite web|url=http://www.ceskapozice.cz/en/news/society/oslo-killer-sought-weapons-prague%E2%80%99s-underworld|title=Oslo killer sought weapons from Prague's underworld|publisher=Czech Position|date=25 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222162821/http://www.ceskapozice.cz/en/news/society/oslo-killer-sought-weapons-prague%E2%80%99s-underworld|archive-date=22 Februarie 2014}}</ref> Hy het een semi-outomatiese 9&nbsp;mm Glock 34-[[pistool]] wettig bekom deur sy lidmaatskap van ’n pistoolklub in sy aansoek om ’n wapenlisensie aan te toon,<ref>{{cite web|url=https://www.dagbladet.no/nyheter/gjorde-seg-ikke-bemerket-i-pistolklubb/63568321|title=Gjorde seg ikke bemerket i pistolklubb|website=Dagbladet|access-date=11 April 2021|language=no}}</ref> en ’n semi-outomatiese Ruger Mini-14-[[geweer]] op sterkte van ’n [[jag]]lisensie.<ref>{{cite news|url=https://www.dagbladet.no/2011/08/29/kultur/debatt/kronikk/22_juli/vapentilgang/17867238/|title=Skytternes taushet|work=Dagbladet|access-date=2 September 2011|language=no}}</ref> Op 23 Junie 2011, ’n maand voor die aanvalle, het hy die uitstaande bedrae op sy nege kredietkaarte betaal sodat hy tydens sy voorbereidings toegang tot geld kon hê.<ref name="Guardian-business" /> Laat in Junie of vroeg in Julie 2011 het Breivik na ’n plattelandse gebied noord van Åsta in die munisipaliteit Åmot verhuis, ongeveer 140&nbsp;km noordoos van Oslo, waar sy plaas was.<ref name="VG-perp" /> Nadat hy ’n klein hoeveelheid plofstofslaglading by ’n aanlynwinkel in [[Pole]] gekoop het, is sy naam deur die Noorse doeanediens as een van sestig kopers aan die Noorse polisie se veiligheidsdiens (PST) deurgegee, maar die diens het niks verdag daarin gesien nie.<ref name="VG-PST">{{cite web|url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080771|title=Anders Behring Breivik sto på PST-liste over kjemikaliekjøpere|work=VG Nett|date=22 Julie 2011|access-date=27 Julie 2011|language=no}}</ref> Hy het die koste van die voorbereidings op €317&nbsp;000 gestel, waarvan €130&nbsp;000 uit sy eie sak gekom het en die res verlore inkomste oor drie jaar was.<ref name="DN-besparingar" /> === Die aanvalle === [[Lêer:Oslo view of city after July 2011 bombing.jpg|duimnael|links|Uitsig oor Oslo 33 minute nadat Breivik se motorbom by die staatsgeboue ontplof het]] Die eerste aanval was ’n motorbom wat om 15:25 op 22 Julie 2011 in Regjeringskvartalet, Noorweë se regeringswyk in Oslo, ontplof het.<ref>{{cite web|title=Eksplosjonen i Oslo sentrum 22. juli 2011|url=http://www.jordskjelv.no/cgi-bin/showpage.cgi?type=siste&id=1311425084|language=no|trans-title=Die ontploffing in Oslo, 22 Julie 2011|date=23 Julie 2011|access-date=1 Augustus 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120328060125/http://www.jordskjelv.no/cgi-bin/showpage.cgi?type=siste&id=1311425084|archive-date=28 Maart 2012|url-status=dead}}</ref> Die bom is in ’n bestelwa<ref>{{cite news|title=Her er restene av bombebilen|url=https://nrk.no/nyheter/norge/1.7851932|newspaper=NRK|language=no|trans-title=Hier is die oorblyfsels van die motor|date=29 Oktober 2011}}</ref> langs die toringblok geplaas waarin die kantoor van die eerste minister, [[Jens Stoltenberg]], was.<ref>{{cite news|title=Ble sett av ti kameraer|url=http://www.abcnyheter.no/nyheter/110916/ble-sett-av-10-kameraer|newspaper=ABC Nyheter|language=no|trans-title=Is deur tien kameras gesien|date=16 September 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111211102519/http://www.abcnyheter.no/nyheter/110916/ble-sett-av-10-kameraer|archive-date=11 Desember 2011}}</ref> Agt mense is in die ontploffing dood en ten minste 210 is beseer, twaalf van hulle ernstig.<ref name="NRK-tiltale">{{cite news|title=Dette er Breivik tiltalt for|url=https://www.nrk.no/nyheter/norge/1.8024605|publisher=NRK|language=no|trans-title=Breivik se akte van beskuldiging|date=7 Maart 2012}}</ref><ref name="SJTREM">{{cite news|title=Oslo government district bombing and Utøya island shooting July 22, 2011: The immediate prehospital emergency medical service response|url=http://www.sjtrem.com/content/20/1/3|publisher=Scandinavian Journal of Trauma, Resuscitation and Emergency Medicine|date=26 Januarie 2012}}</ref> Die tweede aanval het minder as twee uur later by ’n jeugsomerkamp op die eiland Utøya in Tyrifjorden in [[Buskerud]] plaasgevind. Die kamp is deur die AUF, die jeugvleuel van die regerende sosiaal-demokratiese Noorse Arbeidersparty, gereël. Breivik, geklee in ’n selfgemaakte polisie-uniform en met ’n valse identiteitsbewys,<ref>{{cite news|title=Slik skaffet han politiuniformen|url=https://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7725557|newspaper=NRK|language=no|trans-title=Hoe hy die uniform bekom het|date=24 Julie 2011}}</ref> het per motor en boot na die eiland gereis en op die deelnemers begin skiet. Hy het oor meer as ’n uur 69 mense stelselmatig doodgeskiet en 33 beseer.<ref name="SJTREM" /><ref>{{cite web|title=Læring for bedre beredskap; Helseinnsatsen etter terrorhendelsene 22. juli 2011|url=http://helsedirektoratet.no/publikasjoner/lering-for-bedre-beredskap-/Sider/default.aspx|language=no|date=9 Maart 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029075640/http://helsedirektoratet.no/publikasjoner/lering-for-bedre-beredskap-/Sider/default.aspx|archive-date=29 Oktober 2013}}</ref> Onder die dooies was vriende van Stoltenberg en die stiefbroer van Noorweë se destydse kroonprinses, Mette-Marit.<ref>{{cite news|title=Norway killings: Princess's brother Trond Berntsen among dead|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8659298/Norway-killings-Princesss-brother-Trond-Berntsen-among-dead.html|newspaper=The Daily Telegraph|location=London|first=Raf|last=Sanchez|date=25 Julie 2011}}</ref> === Inhegtenisneming en aanklag === Toe die polisie se taktiese eenheid Delta op die eiland aankom en hom in die oë gestaar het, het hy hom sonder weerstand oorgegee. Hy is daarna op die eiland aangehou en deur die nag ondervra voordat hy na ’n aanhoudingsel in Oslo oorgeplaas is.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|title=Anders Behring Breivik: 'It was a normal arrest'|date=27 Julie 2011|author1=Helen Pidd|author2=James Meikle|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/27/anders-behring-breivik-arrest-norway|location=London}}</ref> Breivik het die misdade bely en gesê die doel van die aanval was om Wes-Europa van ’n Moslem-oorname te red, en dat die Arbeidersparty "die prys moes betaal" omdat dit "Noorweë en die Noorse volk in die steek gelaat het".<ref>{{cite web|url=https://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7725980|title=Arbeiderpartiet har sveket landet og prisen fikk de betale fredag|date=25 Julie 2011|publisher=NRK|language=no|access-date=27 Julie 2011}}</ref> Ná sy inhegtenisneming het hy na homself as "die grootste monster sedert [[Vidkun Quisling|Quisling]]" verwys.<ref>Grivi, Jarle Brenna e.a. "Jeg er det største monsteret siden Quisling", ''Verdens Gang'', 2 Januarie 2012.</ref> Op 25 Julie 2011 is Breivik van ’n oortreding van paragraaf 147a van die Noorse strafwet aangekla,<ref name="Fengsling2011">{{cite web|url=http://www.domstol.no/upload/OBYR/Internett/Nyheter/Fengslingskjennelsen.pdf|title=Ruling on holding Anders Behring Breivik in custody|publisher=Oslo District Court|date=25 Julie 2011|access-date=2 Desember 2011|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314005341/http://www.domstol.no/upload/OBYR/Internett/Nyheter/Fengslingskjennelsen.pdf|archive-date=14 Maart 2012|url-status=dead}}</ref> naamlik die "ontwrigting of vernietiging van basiese funksies van die samelewing" en die "wekking van ernstige vrees onder die bevolking", wat albei na Noorse reg dade van terrorisme is.<ref name="Haaretz">{{cite news|url=https://www.haaretz.com/news/world/norway-massacre-suspect-appears-to-be-insane-his-lawyer-says-1.375379|archive-url=https://web.archive.org/web/20130918010124/http://www.haaretz.com/news/world/norway-massacre-suspect-appears-to-be-insane-his-lawyer-says-1.375379|url-status=dead|archive-date=18 September 2013|title=Norway massacre suspect appears to be insane, his lawyer says|agency=Reuters|date=26 Julie 2011|newspaper=Haaretz|access-date=30 Mei 2015}}</ref> Hy is agt weke lank aangehou, die eerste vier in alleenaanhouding, hangende verdere verrigtinge.<ref name="Fengsling2011" /> Die akte van beskuldiging was vroeg in Maart 2012 gereed. Die direkteur van openbare vervolging het eers besluit om die slagoffers se name en die besonderhede van hul dood uit die openbare dokument te laat, maar het dié besluit ná openbare reaksie herroep.<ref>{{Cite news|title=Sladder ikke tiltalen|url=http://www.an.no/Innenriks/article5954609.ece|newspaper=Avisa Nordland|language=no|agency=ANB-NTB|date=2 Maart 2012|access-date=3 Maart 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105164424/http://www.an.no/Innenriks/article5954609.ece|archive-date=5 November 2013|url-status=dead}}</ref> By ’n voorverhoor in Februarie 2012 het Breivik ’n voorbereide verklaring voorgelees waarin hy geëis het dat hy vrygelaat en as ’n held behandel word vir sy "voorkomende aanval op verraaiers", wat hy daarvan beskuldig het dat hulle kulturele volksmoord beplan.<ref>{{Cite news|title=Total mangel på respekt|date=6 Februarie 2012|access-date=6 Februarie 2012|url=http://www.an.no/Innenriks/article5916280.ece|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20120229054454/http://www.an.no/Innenriks/article5916280.ece|archive-date=29 Februarie 2012|url-status=dead}}</ref> == Psigiatriese ondersoek == Breivik is in 2011 vir die eerste keer deur hofaangestelde forensiese psigiaters ondersoek. Hulle het hom met paranoïede skisofrenie gediagnoseer en bevind dat hy die versteuring oor tyd ontwikkel het en sowel tydens die aanvalle as tydens die waarneming psigoties was. Hulle het hom gevolglik ontoerekenbaar bevind.<ref name="FORENSIC01">{{cite web|url=http://pub.tv2.no/multimedia/TV2/archive/00927/Breivik_rapport_927719a.pdf|title=Forensic psychiatric statement Breivik, Anders Behring|author1=Torgeir Huseby|author2=Synne Sørheim|publisher=TV 2|language=no|date=29 November 2011|access-date=2 Desember 2011}}</ref><ref name="BBC-insane">{{cite news|last=Liss Goril Anda|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-15936276|title=Norway massacre: Breivik declared insane|work=BBC News|date=25 November 2011|access-date=29 November 2011}}</ref> Volgens die verslag het hy ’n ongepaste en afgestompte affek en ’n ernstige gebrek aan empatie getoon, onsamehangend in neologismes gepraat en dwangmatig uit ’n wêreld van bisarre, grandiose en waanagtige gedagtes gehandel. Hy het na homself as die toekomstige regent van Noorweë en meester van lewe en dood verwys, hom "oormatig liefdevol" en "Europa se volmaakste ridder sedert die Tweede Wêreldoorlog" genoem, en planne beskryf om duisende "verraaiers van kategorie A, B en C" te laat teregstel, die psigiaters inbegrepe. Die psigiaters het hom as selfmoord- sowel as moordgeneig beskou.<ref name="FORENSIC01" /> Die uitslag is hewig onder Noorweë se geestesgesondheidskundiges gedebatteer, sowel oor die bevinding self as oor die land se omskrywing van ontoerekenbaarheid. ’n Uitgebreide paneel van die Noorse raad vir geregtelike geneeskunde het die verslag "sonder wesenlike opmerkings" goedgekeur.<ref>{{cite web|url=http://www.domstol.no/upload/OBYR/Internett/Nyheter/Terrorsaken/DRKs%20uttalelse.pdf|title=Breivik, Anders Behring. Rettspsykiatrisk erklæring|publisher=Oslo Tingrett|author=Den rettsmedisinske kommisjon|language=no|date=20 Desember 2011|access-date=26 Desember 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120724153205/http://www.domstol.no/upload/OBYR/Internett/Nyheter/Terrorsaken/DRKs%20uttalelse.pdf|archive-date=24 Julie 2012|url-status=dead}}</ref> Intussen het dit geblyk dat die psigiatriese personeel wat die gevangenes by die Ila-gevangenis behandel, niks opgemerk het wat op psigose, depressie of selfmoordneigings dui nie. Volgens die senior psigiater Randi Rosenqvist, wat deur die gevangenis aangestel is om hom te ondersoek, het hy eerder persoonlikheidsversteurings gehad.<ref>{{Cite news|title=Norway killer Anders Behring Breivik 'is not psychotic'|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8993195/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-is-not-psychotic.html|work=The Daily Telegraph|location=London|date=4 Desember 2012|access-date=5 Desember 2012}}</ref> Op 13 Januarie 2012 het die Oslo-distrikshof ná groot openbare druk ’n tweede paneel gelas om sy geestestoestand te ondersoek.<ref>{{cite news|title=Court Orders New Psychiatric Review for Breivik|work=Der Spiegel|url=http://www.spiegel.de/international/europe/0,1518,809035,00.html|date=13 Januarie 2012}}</ref> Indien die hof die oorspronklike diagnose bekragtig het, kon Breivik nie tot ’n tronkstraf gevonnis gewees het nie en kon die vervolging slegs om sy aanhouding in ’n psigiatriese hospitaal gevra het.<ref name="BBC-insane" /> Die tweede psigiatriese verslag, wat op 10 April 2012 gepubliseer is, het bevind dat Breivik nie psigoties was nie, nóg tydens die aanvalle nóg tydens die ondersoek, en dat hy aan ’n antisosiale en ’n narsistiese persoonlikheidsversteuring ly.<ref name="BBC100412" /><ref>{{cite news|last1=Lewis|first1=Mark|last2=Cowell|first2=Alan|date=16 April 2012|title=Norwegian Man Claims Self-Defense in Killings|newspaper=The New York Times|location=New York City}}</ref> Breivik het in ’n brief aan verskeie Noorse koerante kort voor sy verhoor gehoop om toerekenbaar bevind te word en oor die vooruitsig van ’n psigiatriese saal geskryf: "Ek moet erken dat dit die ergste is wat met my kon gebeur, want dit is die uiterste vernedering. Om ’n politieke aktivis na ’n sielsieke-inrigting te stuur is sadisties en boosaardiger as om hom dood te maak. Dit is ’n lot erger as die dood."<ref>{{cite news|title=Diagnosis of insanity would be 'worse than death,' Norway killer says|agency=Reuters|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/diagnosis-of-insanity-would-be-worse-than-death-norway-killer-says/article2391583/|newspaper=The Globe and Mail|date=4 April 2012|access-date=10 April 2012|location=Toronto|archive-date=4 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304212016/http://www.theglobeandmail.com/news/world/diagnosis-of-insanity-would-be-worse-than-death-norway-killer-says/article2391583/|url-status=dead}}</ref> Op 8 Junie 2012 het die psigiatrieprofessor Ulrik Fredrik Malt as kundige getuie in die hof verklaar dat hy dit onwaarskynlik vind dat Breivik skisofrenie het. Volgens Malt het Breivik hoofsaaklik Asperger se sindroom, [[Tourettesindroom|Tourette se sindroom]] en ’n narsistiese persoonlikheidsversteuring, en moontlik ook ’n paranoïede psigose. Hy het onder meer na Breivik se afwykende gedrag as kind, sy uiterste spesialisasie in die studie van wapens en bomtegnologie, sy vreemde gesigsuitdrukking, sy merkwaardige manier van praat en sy obsessie met getalle verwys.<ref>{{cite web|url=https://www.dagbladet.no/2012/06/09/nyheter/innenriks/terror/anders_behring_breivik/breivik/21997495/|title=Dette er diagnosene på Breivik|publisher=Dagbladet.no|date=9 Junie 2012|access-date=23 September 2015|language=no}}</ref> Eirik Johannesen, wat Breivik meer as twintig uur lank waargeneem en met hom gepraat het, het nie saamgestem nie en bevind dat Breivik lieg en nie waanagtig of psigoties is nie.<ref>{{cite news|last=Orange|first=Richard|date=11 Junie 2012|title=Anders Behring Breivik is lying, not delusional|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/9324267/Anders-Behring-Breivik-is-lying-not-delusional.html|access-date=9 Oktober 2013|newspaper=The Daily Telegraph|location=London}}</ref> == Verhoor en skuldigbevinding == Breivik se strafverhoor het op 16 April 2012 in die Oslo-hofgebou onder die jurisdiksie van die Oslo-distrikshof begin. Inga Bejer Engh en Svein Holden was die aangestelde staatsaanklaers en Geir Lippestad het as sy hoofverdediger opgetree. Die slotargumente is op 22 Junie aangebied.<ref>{{cite web|url=https://nrk.no/227/dag-for-dag/rettssaken---aktoratets-prosedyre-1.8213456|title=Rettssaken - Aktoratets prosedyre|trans-title=Die verhoor: die vervolging se slotargumente|publisher=NRK|date=22 Junie 2012|access-date=22 Junie 2012|language=no}}</ref> Die akte van beskuldiging het 77 aanklagte van moord met voorbedagte rade, 42 van poging tot moord en twee van terrorisme ingesluit, benewens die veroorsaking van ’n gevaarlike ontploffing.<ref name="NRK-tiltale" /> Op 24 Augustus 2012 is Breivik toerekenbaar bevind ten tyde van die misdade en tot 21 jaar preventiewe aanhouding gevonnis, die swaarste straf in Noorweë, met ’n minimum nie-parooltydperk van tien jaar, die langste minimum vonnis wat beskikbaar is.<ref>{{cite news|title=Anders Behring Breivik: Norway court rules him sane|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-19365616|access-date=24 Augustus 2012|newspaper=BBC News|date=24 Augustus 2012}}</ref> Die vonnis laat die hof toe om sy aanhouding onbepaald voort te sit, vyf jaar op ’n keer, so lank as wat die vervolgingsgesag dit nodig ag om die samelewing te beskerm.<ref>{{cite web|url=https://www.nrk.no/nyheter/distrikt/ostafjells/1.8293189|title=En modig dom|publisher=NRK|date=24 Augustus 2012|access-date=13 September 2014|language=no}}</ref> Breivik het onskuldig gepleit, maar nie teen die vonnis geappelleer nie: hy het aangekondig dat hy die hof se gesag nie erken nie en daarom nie die besluit aanvaar nie, en dat ’n appèl die Oslo-distrikshof se gesag sou wettig.<ref>{{cite web|url=https://www.tv2.no/nyheter/innenriks/22-juli-terror-oslo-og-utoya/lippestad-breivik-bekrefter-at-han-ikke-anker-3859354.html|title=Lippestad: - Breivik bekrefter at han ikke anker|work=TV 2|date=24 Augustus 2012|access-date=13 September 2014|language=no}}</ref> Die uitspraak het op 8 September 2012 finaal geword.<ref>{{cite web|last=Andreas Bakke Foss|url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/22juli/Na-er-dommen-mot-Breivik-rettskraftig-6985579.html|title=Nå er dommen mot Breivik rettskraftig|work=Aftenposten|date=31 Januarie 2014|access-date=26 Maart 2016|language=no}}</ref> == Tronklewe == [[Lêer:Skien fengsel.jpg|duimnael|upright|Die ingang van die Skien-gevangenis, waar Breivik in 2012 ’n tyd lank aangehou is]] Breivik word sedert Augustus 2011 in ’n SHS-afdeling aangehou, ’n afdeling met "besonder hoë veiligheid".<ref name="Dom2016">{{cite web|title=Dom i saken om soningsforhold|trans-title=Uitspraak in die saak oor die aanhoudingsomstandighede|url=http://www.dagbladet.no/f/domisakenomsoningsforhold15107496tviotirabbstaten.pdf|access-date=25 April 2016|language=no|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429020641/http://www.dagbladet.no/f/domisakenomsoningsforhold15107496tviotirabbstaten.pdf|archive-date=29 April 2016}}</ref> Hy is op 23 Julie 2012 van die Ila-aanhoudings- en veiligheidsgevangenis in [[Bærum]] na die Skien-gevangenis oorgeplaas, op 28 September 2012 na Ila terug, en in Maart 2022 na die SHS-afdeling van die Ringerike-gevangenis.<ref name="Dom2016" /><ref>{{Cite web|title=Breivik flyttet over til nytt fengsel|url=https://direkte.vg.no/nyhetsdognet/news/breivik-flyttet-over-til-nytt-fengsel.jWqo_86OZ|access-date=7 Augustus 2024|website=VG Nå|language=no}}</ref> In die afdeling was daar nog ’n gevangene, maar Breivik is volkome van hom geskei.<ref>{{Cite web|date=10 Januarie 2024|title=Retten på befaring i Breiviks celle|url=https://www.dagsavisen.no/nyheter/innenriks/2024/01/10/retten-pa-befaring-i-breiviks-celle/|access-date=7 Augustus 2024|website=Dagsavisen|language=no}}</ref> Die soort afsondering waarin hy verkeer, is wat die Europese Hof vir die Menseregte ''relatiewe sosiale isolasie'' noem, volgens ’n uitspraak van die Oslo-distrikshof in 2016.<ref name="Dom2016" /> In November 2020 het hy vir die eerste keer met ’n ander gevangene omgegaan, in die teenwoordigheid van minstens sewe bewaarders: die twee het ’n uur of twee lank kaart gespeel en gesels, waarna die ander gevangene nie ’n derde ontmoeting wou hê nie.<ref>{{cite web|last1=Braaten|first1=Magnus|last2=Fossheim|first2=Kenneth|title=Ronny (43) hadde hemmelige møter med Breivik: - Jeg ble brukt|website=TV 2|date=11 November 2021|url=https://www.tv2.no/nyheter/innenriks/ronny-43-hadde-hemmelige-moter-med-breivik-jeg-ble-brukt/11838607/|language=nb|access-date=15 Februarie 2026}}</ref> Dit is in Noorweë nie ongewoon om vergoedende maatreëls aan gevangenes toe te staan wat jare lank in afsondering aangehou word nie. Sedert 2021 het hy tussen 09:00 en 14:30 in sy sel toegang tot ’n persoonlike rekenaar waarmee hy briewe skryf en wat verseël is om ongemagtigde oopmaak te verhinder.<ref>{{cite web|last1=Ighoubah|first1=Farid|last2=Viken|first2=Vetle Ravn|title=Anders Behring Breivik ble anbefalt å lese Se og Hør i fengsel|website=Nettavisen|date=9 Januarie 2024|url=https://www.nettavisen.no/nyheter/anders-behring-breivik-ble-anbefalt-a-lese-se-og-hor-i-fengsel/s/5-95-1566403|language=no|access-date=15 Februarie 2026}}</ref> Vroeër berigte uit 2016 het gemeld dat hy ’n elektriese tikmasjien en ’n Xbox sonder internetverbinding in sy sel het.<ref>{{cite web|last=Holland|first=Tom Erik|url=https://www.ta.no/nyheter/marius-emberland/anders-behring-breivik/kort-og-godt-en-svart-farlig-mann/s/5-50-192226|title=Kort og godt en svært farlig mann|publisher=Telemarksavisa|date=15 Maart 2016|access-date=26 Maart 2016|language=no}}</ref> Breivik het vir ’n baccalaureusgraad in [[politieke wetenskap]] aan die Universiteit van Oslo ingeskryf en twee kursusse in 2015 geslaag,<ref name="NRK-saksoker">{{cite web|url=https://www.nrk.no/nyheter/breivik-saksoker-staten-1.12617825|title=Breivik saksøkte staten|trans-title=Breivik dagvaar die staat|work=NRK|date=23 Oktober 2015|access-date=20 April 2016|language=no}}</ref> maar het later in ’n brief beweer dat die strawwe aanhoudingsomstandighede hom gedwing het om sy studie te laat vaar.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-34401166|title=Norway killer Anders Breivik threatens hunger strike|work=BBC News|date=30 September 2015}}</ref> Sy ma het hom vyf keer besoek voor haar dood aan komplikasies van [[kanker]] in Maart 2013, en die navorser Mattias Gardell het hom in 2014 ondervra, maar geen ander besoeker wat hy aangevra het, het toegang gekry nie.<ref name="Dom2016" /><ref>{{cite web|url=https://www.expressen.se/kvallsposten/breiviks-hyllning-till-seriemordaren-mangs/|title=Anders Behring Breiviks hyllning till seriemördaren Peter Mangs|website=Expressen.se|date=6 November 2015|access-date=22 Julie 2016|language=sv}}</ref> Hy het gevra om sy ma se begrafnis by te woon, maar die versoek is geweier.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/9955101/Anders-Behring-Breivik-denied-permission-to-attend-mothers-funeral.html|title=Breivik denied permission to attend mother's funeral|date=26 Maart 2013|work=The Daily Telegraph|access-date=13 September 2014}}</ref> Sedert 2023 wil hy geen verdere besoeke ontvang nie, ook nie van die militêre kapelaan wat hom van 2015 af elke twee weke besoek het nie.<ref>{{Cite web|last=Ighoubah|first=Farid|date=10 Januarie 2024|title=Anders Behring Breivik vraket besøksvenn gjennom ni år på telefon fra fengselet|url=https://www.nettavisen.no/5-95-1570553|access-date=13 Januarie 2024|website=Nettavisen|language=no}}</ref> Soos met alle gevangenes word Breivik se briewe gekeur voordat dit gestuur word, om verdere misdade te verhoed. Hy het in 2016 in die hof getuig dat slegs vyf van die 300 briewe wat hy sedert sy aankoms by die Skien-gevangenis gestuur het, nie gekonfiskeer is nie.<ref name="NRK-saksoker" /> Noorse politici het in 2012 teen sy bedrywighede in die tronk beswaar gemaak, omdat hulle dit gesien het as ’n voortsetting van sy ideologie en moontlik ’n aanhitsing tot verdere misdade.<ref>{{Cite news|author1=Brenna, Jarle|author2=Utheim, Eric Brekstad|author3=Grøttum, Eva-Therese|title=Breivik sender brev til høyreekstreme støttespillere|trans-title=Breivik stuur briewe aan verregse ondersteuners|url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/22-juli/artikkel.php?artid=10059330|newspaper=Verdens Gang|language=no|date=26 Julie 2012|access-date=26 Julie 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120729040858/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/22-juli/artikkel.php?artid=10059330|archive-date=29 Julie 2012|url-status=live}}</ref> In 2014 het hy gedreig om homself te laat verhonger as sy jongste lys eise, waaronder toegang tot ’n rusbank, ’n groter gimnasium en beter videospeletjies, geweier word.<ref>{{Cite news|agency=Associated Press|title=Mass killer Anders Behring Breivik demands better video games, amenities|url=https://www.cbc.ca/news/world/mass-killer-anders-behring-breivik-demands-better-video-games-amenities-1.2541994|work=CBC News|date=18 Februarie 2014|access-date=20 Februarie 2014}}</ref> === Regsgedinge === Breivik het die Noorse staat herhaaldelik oor sy aanhouding hof toe gesleep en het ook twee keer om parool gevra. Hy het aangevoer dat sy alleenaanhouding, die oormatige gebruik van handboeie, die gereelde deursoeking van sy liggaam en sy sel, ook in die nag, en die ontneming van kontak met ander mense sy gesondheid skaad en sy menseregte skend.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/03/16/world/europe/anders-breivik-nazi-prison-lawsuit.html|title=Anders Behring Breivik, Killer in 2011 Norway Massacre, Says Prison Conditions Violate His Rights|date=16 Maart 2016|work=The New York Times|access-date=20 April 2016}}</ref> Die staat se advokaat het daarteenoor aangevoer dat die staat se vernaamste taak is om sy burgers te beskerm en dat dit gevaarlik is om ’n skuldigbevinde terroris toe te laat om ’n netwerk op te bou.<ref>{{cite news|author1=Bjørgulv Braanen|title=I går var det tid for sluttprosedyrer. Ved veis ende|publisher=Klassekampen|date=19 Maart 2016|page=9|language=no}}</ref> {| class="wikitable" ! Jaar !! Saak !! Uitkoms |- | 2016 || Siviele eis teen die staat oor sy aanhoudingsomstandighede, in die Oslo-distrikshof || Die hof bevind dat sy omstandighede artikel 3 van die Europese Konvensie oor die Menseregte skend, maar dat artikel 8 nie geskend is nie omdat die beslaglegging op sy briewe geregverdig was.<ref>{{cite web|url=https://www.nrk.no/norge/oslo-tingrett_-breivik-utsatt-for-nedverdigende-behandling-1.12909262|title=Oslo tingrett: Breivik utsatt for nedverdigende behandling|work=NRK|date=20 April 2016|access-date=20 April 2016|language=no}}</ref> |- | 2017 || Appèl in dieselfde saak, in die Borgarting-appèlhof, en daarna in die Noorse hooggeregshof || Die appèlhof bevind dat sy regte nie geskend is nie en stel alle aanbevelings tersyde; die hooggeregshof weier om die saak te hoor.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-norway-breivik/norway-did-not-violate-mass-killer-breiviks-human-rights-court-idUSKBN168454|title=Mass killer Breivik loses human rights case against Norway|date=1 Maart 2017|work=Reuters|access-date=24 September 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/News/world/europe/norway-anders-behring-breivik-appeal-european-court-human-rights-prison-isolation-neo-nazi-beliefs-a7779186.html|title=Norway's top court rejects Anders Breivik appeal that his human rights are being violated|date=8 Junie 2017|work=The Independent|access-date=24 September 2017}}</ref> |- | 2021-2022 || Eerste versoek om parool || Die staatsadvokaat weier parool omdat preventiewe aanhouding nodig geag word om die samelewing te beskerm, en die hof bevestig die weiering in Februarie 2022.<ref>{{Cite news|last=Klesty|first=Victoria|date=1 Februarie 2022|title=Court rejects Norwegian mass killer Breivik's parole application|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/europe/court-rejects-mass-killer-breiviks-parole-application-2022-02-01/|access-date=13 April 2023}}</ref> |- | 2024 || Tweede siviele eis oor sy isolasie, met die verhoor in die gevangenis self gehou || Die hof bevind op 15 Februarie 2024 dat sy menseregte nie geskend word nie en dat hy in afsondering aangehou kan word.<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/15/norway-court-says-mass-killer-breiviks-prison-isolation-not-inhumane|title=Norway court says mass killer Breivik's prison isolation not 'inhumane'|website=Al Jazeera|access-date=22 Februarie 2024}}</ref> |- | 2024 || Tweede versoek om parool || Die hof weier die versoek omdat sy voortgesette aanhouding vir die openbare veiligheid nodig is.<ref>{{Cite web|date=5 Desember 2024|title=Norwegian court rejects mass killer Anders Behring Breivik's 2nd bid for parole|url=https://apnews.com/article/norway-court-breivik-parole-denied-7e52888f2a0a457883d14198a6a767d8|access-date=5 Desember 2024|website=Associated Press|language=en}}</ref> |- | 2025 || Appèl in die tweede siviele eis || Breivik verloor die appèl in Januarie 2025, en in Mei weier die hooggeregshof om sy appèl te hoor, waarmee die uitspraak finaal word.<ref>{{Cite web|last=Rønhovde|first=Henning|date=29 Januarie 2025|title=Dom: Anders Behring Breiviks søksmål mot staten for brudd på menneskerettighetene|url=https://www.nrk.no/buskerud/dom_-anders-behring-breiviks-soksmal-mot-staten-for-brudd-pa-menneskerettighetene-1.17227196|access-date=14 Mei 2026|website=NRK|language=nb}}</ref><ref>{{Cite web|last=NTB|date=15 Mei 2025|title=Høyesterett avviser Anders Behring Breiviks anke|url=https://www.nettavisen.no/5-95-2433176|access-date=14 Mei 2026|website=Nettavisen|language=no}}</ref> |} Breivik het by die aanvang van sowel die siviele verhoor van 2016 as die paroolverhoor van 2022 die Nazi-saluut gebring.<ref name="BBCNaziSalute" /><ref>{{Cite web|date=18 Januarie 2022|title=Aktor: Hans soningsforhold er underordnet|url=https://www.dagsavisen.no/nyheter/innenriks/2022/01/18/aktor-hans-soningsforhold-er-underordnet/|access-date=21 November 2024|website=Dagsavisen|language=no}}</ref> In 2022 het hy getuig dat hy steeds ’n Nazi is en vir "wit mag" sal bly werk, maar dit nie meer met geweld wil nastreef nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.nrk.no/nyheter/breivik-i-fengsel-1.11250533|title=Breivik i fengsel|date=19 September 2013|website=NRK|access-date=9 Februarie 2022|language=no}}</ref> Die uitspraak het gesê dat hy "klaarblyklik geestelik versteurd" voorkom, "met ’n gemoed wat ander mense moeilik kan deurgrond".<ref>{{cite web|last=Mæland|first=Kjetil|title=Breivik slipper ikke ut: - Blottet for empati|website=Nettavisen|date=9 Februarie 2022|url=https://www.nettavisen.no/nyheter/breivik-slipper-ikke-ut-blottet-for-empati/s/12-95-3424239304|language=no|access-date=15 Februarie 2026}}</ref> Vir die siviele saak van Januarie 2024 het die Oslo-distrikshof in die gevangenis self sitting gehou.<ref name="NRK-saksoek2024">{{Cite web|last=Haraldsen|first=Stian|date=9 Januarie 2024|title=Har saksøkt staten: Breivik ble flere ganger avbrutt av egen advokat|url=https://www.nrk.no/buskerud/har-saksokt-staten_-breivik-ble-flere-ganger-avbrutt-av-egen-advokat-1.16707326|access-date=13 Januarie 2024|website=NRK|language=nb}}</ref> Breivik het getuig dat baie jare verbygegaan het sedert hy enige betekenisvolle verhoudings gehad het, dat hy [[antidepressant]]e gebruik en dat hy met gedagtes oor selfmoord worstel. Oor sy aanval van 2011 het hy gesê: "Ek is oor twee jaar geradikaliseer. Ek is baie jammer oor my dade."<ref name="NRK-saksoek2024" /><ref>{{Cite web|date=9 Januarie 2024|title=Breivik avbrutt av egen advokat: - Snakk om soningsforholdene|url=https://www.vg.no/i/762Qv8|access-date=13 Januarie 2024|website=VG|language=nb}}</ref> In ’n verslag van die PST waarna in die hof verwys is, word hy as ’n "heilige" in internasionale verregse kringe beskryf; Breivik het daarop gesê dat die PST nie beweer dat hy steeds gevaarlik is nie, maar dat hy ’n inspirerende uitwerking het.<ref name="NRK-saksoek2024" /> Joernaliste het opgemerk dat hy, anders as in vorige verhore, nie propaganda probeer versprei of die Nazi-saluut gebring het nie.<ref>{{Cite web|last=Aurdal|first=Martine|date=10 Januarie 2024|title=Ingen gråter med Breivik|url=https://www.dagbladet.no/meninger/ingen-grater-med-breivik/80793496|access-date=13 Januarie 2024|website=Dagbladet|language=no}}</ref> In Desember 2024 het die hoofaanklaer getuig dat Breivik ’n week tevore toegelaat is om tot 60 minute per week uitgaande oproepe na twee deur die staat goedgekeurde mense te maak: ’n Noorse vrou wat met hom in verbinding getree het, en ’n gevangene wat van die Ringerike-gevangenis na die Bastøy-gevangenis oorgeplaas is.<ref>{{Cite web|last=NTB|date=9 Desember 2024|title=Viser til nye venninner|url=https://www.dagbladet.no/nyheter/viser-til-nye-venninner/82360277|access-date=14 Mei 2026|website=Dagbladet|language=nb}}</ref> === Naamveranderings === In 2017 het Breivik sy naam na Fjotolf Hansen verander.<ref>{{cite news|date=10 Junie 2017|title=Norwegian killer Breivik changes his name|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-40233702}}</ref> In 2025 het hy dit na Far Skaldigrimmr Rauskjoldr av Northriki verander, wat as ’n fantasienaam beskryf is wat los op [[Oudnoors]] gebaseer is en ongeveer "Vader Kaal-Grímr Rooiskild van die Noorderryk" beteken.<ref>{{cite news|title=22. juli-terroristen har fått godkjent nytt navn i Folkeregisteret|url=https://www.aftenposten.no/norge/i/73M14v/22-juli-terroristen-har-faatt-godkjent-nytt-navn-i-folkeregisteret|access-date=4 Maart 2025|language=no}}</ref> In 2026 het hy dit na Jan Johansen verander, een van die mees algemene naamkombinasies in Noorweë: op 28 April 2026 het 599 ander mense in die land reeds dieselfde naam gehad.<ref>{{cite news|title=Anders Behring Breivik har byttet navn i Folkeregisteret - igjen|url=https://www.nettavisen.no/nyheter/anders-behring-breivik-har-byttet-navn-i-folkeregisteret-igjen/s/5-95-3005285|access-date=27 April 2026|language=no}}</ref><ref name=":0" /> == Geskrifte == === Internetforums en video === Breivik het talle bydraes op die verregse anti-Moslem-webwerf ''document.no'' geskryf<ref name="NRK-32" /> en was ook baie aktief op die neonazi-webwerwe ''Stormfront'', waar hy etlike duisend bydraes gelewer het,<ref>{{cite news|url=https://www.nrk.no/vestland/flere-nordmenn-pa-ekstremt-nettsted-1.11693273|title=- Stormfront ansvarlig for hundre drap på fem år|date=30 April 2014|work=NRK|language=no}}</ref> en ''nordisk.nu''. Hy het verder op hoofstroomkoerante se webwerwe soos dié van ''Verdens Gang'' en ''Aftenposten'' geskryf.<ref>{{cite web|url=https://snl.no/Anders_Behring_Breivik|title=Anders Behring Breivik|date=21 April 2023|language=no|website=Store norske leksikon}}</ref> Hy het in laat 2009 ’n vergadering van "Documents venner" bygewoon en het na bewering in samewerking met die eienaars van ''document.no'' ’n Noorse weergawe van die Amerikaanse Tea Party-beweging wou begin; hulle het die voorstel ná aanvanklike belangstelling afgewys omdat hy nie die kontakte gehad het wat hy belowe het nie.<ref>{{cite news|title=Tungt å bli rost av den terrorsiktede|url=http://www.dn.no/forsiden/politikkSamfunn/article2188184.ece|work=Dagens Næringsliv|language=no|trans-title=Swaar om deur die terreurverdagte geloof te word|date=23 Julie 2011|access-date=24 Julie 2011}}</ref> Janne Kristiansen, destyds hoof van die PST, het gesê Breivik het hom "doelbewus van gewelddadige aansporings op die net weerhou, was min of meer ’n matige persoon en was ook nie deel van enige ekstremistiese netwerk nie".<ref name="VG-PST" /> Ses uur voor die aanvalle het Breivik ’n foto van homself as ’n Tempelridder-offisier geplaas, in ’n uniform met ’n goue skouerkoord en verskeie medaljes wat nooit aan hom toegeken is nie.<ref>{{cite news|last1=Toldnes|first1=Gunhild|last2=Lundervold|first2=Linn Kongsli|last3=Meland|first3=Astrid|title=Slik skaffet han seg sin enmannshær|url=http://www.dagbladet.no/2011/07/29/nyheter/innenriks/terror/terrorangrepet/anders_behring_breivik/17487486/|access-date=22 Maart 2015|publisher=Dagbladet|date=30 Julie 2011|language=no}}</ref> Hy het dieselfde dag ’n video op [[YouTube]] geplaas wat Islam as ’n [[Trojaanse perd]] in Europa uitbeeld en wat hom in ’n duikpak met ’n semi-outomatiese wapen wys.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657669/Norway-shootings-Anders-Behring-Breiviks-YouTube-video-posted-hours-before-killings.html|title=Norway shootings: Anders Behring Breivik's YouTube video posted hours before killings|newspaper=The Daily Telegraph|date=24 Julie 2011|access-date=10 Augustus 2011|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20110729004558/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657669/Norway-shootings-Anders-Behring-Breiviks-YouTube-video-posted-hours-before-killings.html|archive-date=29 Julie 2011|url-status=dead}}</ref> === Manifes === [[Lêer:2083 - A European Declaration of Independence (title page).jpg|duimnael|Die titelblad van ''2083'']] Die bundel ''2083: ’n Europese Onafhanklikheidsverklaring'' is ongeveer 90 minute voor die bomontploffing in Oslo aan 1&nbsp;003 e-posadresse gestuur.<ref name="link" /><ref>{{cite news|last=Adam Geller|agency=Associated Press|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory?id=14195384|title=Norway gunman's tale diverges sharply from reality|work=ABC News|date=30 Julie 2011|access-date=20 April 2012}}</ref> Breivik het in die hof erken dat die teks meestal uit ander mense se geskrifte bestaan wat hy van verskillende webwerwe afgeskryf het, en dat dit sowat 60% uit sodanige oorskryfwerk opgemaak is.<ref>{{cite news|work=The Guardian|title=Anders Behring Breivik trial, day four - Thursday 19 April|last=Trygve Sorvaag|date=19 April 2012|url=https://www.theguardian.com/world/2012/apr/19/anders-behring-breivik-trial-live|location=London}}</ref> As regverdiging vir die aanvalle haal hy ’n uitspraak aan wat hy aan [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] toeskryf: "Hy wat sy land red, oortree geen wet nie."<ref>{{cite journal|last1=Nielsen|first1=Andrea Kiel|title=Manden bag ondskaben: Hvordan Breivik dræbte uden skam|language=da|journal=Politica|date=2015|volume=47|issue=3|doi=10.7146/politica.v47i3.131443|doi-access=free}}</ref> Die inleidende hoofstuk voer aan dat politieke korrektheid vir maatskaplike verval verantwoordelik is en blameer die Frankfurtse Skool vir die verspreiding daarvan, wat hy met "Kulturele Marxisme" vereenselwig. Dele hiervan is uit ''Political Correctness: A Short History of an Ideology'' van Paul Weyrich se Free Congress Foundation geplagieer.<ref>{{Cite press release|title=Scholars Respond to Breivik Manifesto|date=28 Julie 2011|publisher=National Association of Scholars|url=http://www.nas.org/polPressReleases.cfm?Doc_Id=2099|access-date=28 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110901071348/http://www.nas.org/polPressReleases.cfm?Doc_Id=2099|archive-date=1 September 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="DiePresse" /> Groot dele van die bundel word aan die Noorse blogger Fjordman toegeskryf, wat hy 111 keer aanhaal, en die Serwiese skrywer Srđa Trifković word op ’n aantal plekke aangehaal.<ref name="SZ-Herrmann">{{cite journal|journal=Süddeutsche Zeitung|last=Herrmann|first=Gunnar|title=Vorbild für einen Mörder|date=6 Augustus 2011|url=https://www.sueddeutsche.de/digital/blogger-fjordman-deckt-seine-identitaet-auf-vorbild-fuer-einen-moerder-1.1128759|access-date=6 Augustus 2011|language=de}}</ref><ref>{{cite web|author1=Astrid Meland|author2=Thorenfeldt Gunnar|title=De var Breiviks helter|url=https://www.dagbladet.no/nyheter/de-var-breiviks-helter/63567058|website=Dagbladet|access-date=11 Oktober 2022|language=no|date=26 Julie 2011}}</ref> Die teks neem ook gedeeltes van die Unabomber se manifes sonder erkenning oor en vervang daarin die woorde "linksgesindes" met "kulturele Marxiste" en "swart mense" met "Moslems".<ref>{{cite web|url=https://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7725223|title=Massedrapsmannen kopierte 'Unabomberen' ord for ord|date=24 Julie 2011|publisher=NRK|access-date=24 Julie 2011|language=no}}</ref> ''[[The New York Times]]'' het op die Amerikaanse invloede in die geskrifte gewys en opgemerk dat die bundel die anti-Islamitiese Amerikaner Robert Spencer 64 keer vermeld en sy werk uitvoerig aanhaal.<ref>{{cite news|last=Shane|first=Scott|title=Killings in Norway Spotlight Anti-Muslim Thought in U.S|url=https://www.nytimes.com/2011/07/25/us/25debate.html|access-date=26 Julie 2011|newspaper=The New York Times|date=24 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110918090725/http://www.nytimes.com/2011/07/25/us/25debate.html|archive-date=18 September 2011|url-status=live}}</ref> Breivik blameer [[feminisme]] daarvoor dat dit die verbrokkeling van die Europese samelewing toegelaat het en pleit vir die herstel van ’n [[patriargie]], wat volgens hom die Europese kultuur sou red.<ref>{{cite news|last=Jones|first=Jane Clare|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/jul/27/breivik-anti-feminism|title=Anders Breivik's chilling anti-feminism|work=The Guardian|date=27 Julie 2011}}</ref> Hy eis die gedwonge uitsetting van alle Moslems uit Europa, na die voorbeeld van die Beneš-dekrete.<ref>{{cite news|last=Buehrer|first=Jack|title=Oslo terrorist sought guns in Prague|work=The Prague Post|date=27 Julie 2011|url=http://www.praguepost.cz/news/9616-oslo-terrorist-sought-guns-in-prague.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150531054305/http://www.praguepost.cz/news/9616-oslo-terrorist-sought-guns-in-prague.html|archive-date=31 Mei 2015|url-status=dead}}</ref> [[Indië]], en in die besonder die Hindoe-nasionalistiese Hindutva-beweging, kom herhaaldelik in die manifes voor, waar hy sy bewondering daarvoor uitspreek; hy het beweer dat hy Indiërs per e-pos en op [[Facebook]] probeer bereik het.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/norway-killers-pro-hindutva-rant-has-sangh-squirming/articleshow/9376574.cms|title=Norway killer's pro-Hindutva rant has Sangh squirming|website=The Times of India|date=27 Julie 2011|access-date=11 November 2021}}</ref> Hy skryf ook dat hy Europese beleid oor multikulturalisme en immigrasie meer soos dié van [[Japan]], [[Suid-Korea]] en [[Republiek China|Taiwan]] wil sien, wat volgens hom "nie ver van kulturele konserwatisme en nasionalisme op hul beste is nie", en spreek sy bewondering uit vir Japan se "monokulturalisme" en vir Japan en Suid-Korea se weiering om vlugtelinge te aanvaar.<ref>{{cite news|title=Norway killer Anders Behring Breivik's cultural references|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8660257/Norway-killer-Anders-Behring-Breiviks-cultural-references.html|newspaper=The Daily Telegraph|date=25 Julie 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=Norway killer praises Japan as model country|url=https://web.archive.org/web/20160202111528/http://in.reuters.com/article/idINIndia-58454720110726|agency=Kyodo|work=Reuters|date=26 Julie 2011}}</ref> Hy spreek verder sy bewondering uit vir die Russiese eerste minister [[Wladimir Poetin]], wat hy "’n regverdige en besliste leier wat respek verdien" noem, hoewel hy "op hierdie stadium onseker" is of Poetin "ons beste vriend of ons ergste vyand" kan wees. Poetin se woordvoerder, Dmitri Peskov, het Breivik se dade as die "ydele gepraat van ’n kranksinnige" afgemaak.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/07/26/world/europe/26russia.html|title=Russia Youth Group and Putin Distance Themselves from Killer's Compliments|last=Andrew E. Kramer|work=The New York Times|date=25 Julie 2011|access-date=25 Julie 2011}}</ref> Die dokument beskryf twee jaar se voorbereiding van onbepaalde aanvalle, wat na bewering vir laat 2011 beplan is, met ’n gehuurde Volkswagen Crafter-bestelwa, klein genoeg om nie ’n vragmotorlisensie te verg nie, wat met 1&nbsp;160&nbsp;kg [[ammoniumnitraat]]-brandstofolieplofstof (ANFO) gelaai is, liggaamspanser met ’n skild, voetangels en polisie-insignia. Volgens die dokument het Breivik duisende ure daaraan bestee om e-posadresse op Facebook te versamel vir die verspreiding daarvan.<ref name="link" /> In ’n afdeling van die manifes met die titel "Battlefield Wikipedia" verduidelik Breivik hoe belangrik dit is om [[Wikipedia]] as ’n kanaal te gebruik om sienings en inligting aan die algemene publiek oor te dra,<ref>{{Cite news|date=27 Maart 2012|title=Dette skriver Behring Breivik om Wikipedia|trans-title=Dit is wat Behring Breivik oor Wikipedia skryf|url=https://www.nrk.no/nyheter/distrikt/rogaland/1.8047787|access-date=28 Maart 2012|publisher=NRK|language=no}}</ref> hoewel die Noorse professor Arnulf Hagen beweer dat hy ook daardie dokument van ’n ander skrywer oorgeskryf het en dat Breivik waarskynlik nie self tot Wikipedia bygedra het nie.<ref>{{Cite web|last=Hasås|first=Torgny|date=26 Augustus 2011|title=Høyreekstremt angrep på Wikipedia|url=https://frifagbevegelse.no/hoyreekstremt-angrep-pa-wikipedia-6.158.33787.fe46ea0e44|access-date=13 September 2014|website=FriFagbevegelse|language=no}}</ref> Op die tweede dag van sy verhoor het hy Wikipedia as die vernaamste bron van sy wêreldbeeld genoem.<ref name="Telegraph-dagtwee">{{Cite web|last1=Fisher|first1=Daniel|last2=Irvine|first2=Chris|date=17 April 2012|title=Norway killer Anders Behring Breivik trial: day two live|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/9208311/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-trial-day-two-live.html|access-date=13 September 2014|website=The Daily Telegraph}}</ref> === Ontleding en invloed === Benjamin R. Teitelbaum, voormalige professor in Noordse studies aan die Universiteit van Colorado, voer aan dat verskeie dele van die manifes daarop dui dat Breivik hom oor ras bekommer het en nie net oor die Westerse kultuur of die Christendom nie, en bestempel hom as ’n wit nasionalis.<ref>{{Cite news|last=Teitelbaum|first=Benjamin|date=8 Augustus 2011|title=Hvit Nasjonalist|trans-title=Wit nasionalis|url=https://www.dagbladet.no/2011/08/08/kultur/debatt/kronikk/nasjonalisme/breivik/17594748/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161008070531/http://www.dagbladet.no:80/2011/08/08/kultur/debatt/kronikk/nasjonalisme/breivik/17594748/|archive-date=8 Oktober 2016|access-date=25 Augustus 2011|work=Dagbladet|language=no}}</ref> Thomas Hegghammer van die Noorse instituut vir verdedigingsnavorsing het Breivik se ideologie beskryf as een wat "nie in die gevestigde kategorieë van regse ideologie soos wit oppergesag, ultranasionalisme of Christelike fundamentalisme pas nie", maar eerder op pan-nasionalisme en ’n "nuwe leerstelling van beskawingsoorlog" dui.<ref>{{Cite news|last=Hegghammer|first=Thomas|date=30 Julie 2011|title=The Rise of the Macro-Nationalists|url=https://www.nation.com.pk/12-Aug-2011/the-rise-of-the-macronationalists|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110814035220/http://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/International/12-Aug-2011/The-rise-of-the-macronationalists|archive-date=14 Augustus 2011|work=The Nation}}</ref> Die Noorse sosiale wetenskaplike Lars Gule het hom as ’n "nasionaal-konserwatiewe, nie ’n Nazi nie" beskryf.<ref>{{Cite news|last=Hannemann|first=Matthias|date=25 Julie 2011|title=Norwegen nach den Anschlägen: Mein kleines Land gibt es nicht mehr|url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/norwegen-nach-den-anschlaegen-mein-kleines-land-gibt-es-nicht-mehr-11107871.html|access-date=23 Junie 2025|work=Frankfurter Allgemeine Zeitung|language=de}}</ref> Die manifes het in aanlyn fascistiese forums gesirkuleer, waar strategieë bepaal en taktiek bespreek is. Die Australiese terroris Brenton Harrison Tarrant, wat 51 Moslems in die moskeeskietery in [[Christchurch]] in [[Nieu-Seeland]] doodgemaak en nog 50 beseer het, het Breivik in sy eie manifes as een van die verregse massamoordenaars genoem wat hy ondersteun. Tarrant het gesê hy het "net werklik ware inspirasie uit ridder-justiciar Breivik" geskep en het selfs beweer dat hy "kortliks kontak" met Breivik en sy Tempelridder-organisasie gehad het.<ref>{{cite news|url=https://foreignpolicy.com/2019/03/16/the-dark-web-enabled-the-christchurch-killer-extreme-right-terrorism-white-nationalism-anders-breivik/|title=The Dark Web Enabled the Christchurch Killer|last=Ravndal|first=Jacob Aasland|date=16 Maart 2019|work=Foreign Policy|access-date=19 Maart 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/world/oceania/christchurch-suspect-claimed-brief-contact-with-norwegian-mass-murderer-20190316-p514pj.html|title=Christchurch suspect claimed 'brief contact' with Norwegian mass murderer|last=Taylor|first=Adam|date=16 Maart 2019|work=Sydney Morning Herald|access-date=19 Maart 2019}}</ref> Buiten die Christchurch-aanval blyk Breivik se invloed op die taktiek van verregse terroriste egter redelik beperk te wees.<ref>{{Cite journal|last1=Macklin|first1=G.|last2=Bjørgo|first2=T.|year=2021|title=Breivik's Long Shadow? The impact of the July 22, 2011 attacks on the ''modus operandi'' of extreme-right lone actor terrorists|url=https://pt.icct.nl/issue/volume-xv-issue-3-2021|journal=Perspectives on Terrorism|volume=15|issue=3|pages=14-36|issn=2334-3745}}</ref> == Oortuigings == Breivik was op verskeie anti-Islamitiese en nasionalistiese blogs aktief, waaronder ''document.no'', en het ''Gates of Vienna'', ''the Brussels Journal'' en ''Jihad Watch'' gereeld gelees.<ref>{{cite web|url=https://www.dagbladet.no/2011/08/24/nyheter/anders_behring_breivik/innenriks/terrorangrepet/17803023/|title=Her er Breiviks meningsfeller|work=Dagbladet|date=25 Augustus 2011|access-date=13 September 2014|language=no}}</ref> Hy het ''Jihad Watch'' 162 keer in sy manifes aangehaal<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/opinions/2011/7/26/islamophobes-distance-themselves-from-breivik|title=Islamophobes distance themselves from Breivik|publisher=Al Jazeera|date=26 Julie 2011}}</ref> en het die blogger Fjordman se geskrifte dikwels geprys en sy denke gebruik om sy eie dade te regverdig.<ref name="SZ-Herrmann" /> In 2016 het hy egter gesê dat hy in werklikheid van twaalf jaar oud af ’n nasionaal-sosialis was, dat hy [[Adolf Hitler]] se ''[[Mein Kampf]]'' op veertien gelees het en dat hy hom in later jare net as ’n teen-jihadis voorgedoen het.<ref>{{cite news|url=https://www.nettavisen.no/artikkel/breivik-jeg-leste-hitlers-mein-kampf-da-jeg-var-14-ar/s/12-95-3423203669|title=Breivik: Jeg leste Hitlers Mein Kampf da jeg var 14 år|date=16 Maart 2016|work=Nettavisen|language=no}}</ref> In 2022 het hy die neonazi-organisasie Blood & Honour daarvoor blameer dat dit hom tot geweld geradikaliseer het, en gesê dat dié groep die hoofverantwoordelikheid vir die terreuraanvalle dra.<ref>{{cite news|url=https://www.nrk.no/norge/breivik-i-retten-med-naziplakater-_-sier-han-tar-avstand-fra-vold-1.15806734|title=Aktor om Breiviks forklaring: En måte å rettferdiggjøre det han gjorde på|date=15 Februarie 2022|work=NRK|language=no}}</ref> Nadat hy verskeie militante groepe soos die IRA en ETA bestudeer het, stel Breivik voor dat verregse militante [[Al-Kaïda]] se metodes navolg, uit hul suksesse leer en hul foute vermy.<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/norwegian-gunman-describes-hunting-down-teenagers-202213270.html|title=Norwegian gunman describes hunting down teenagers|last=Gronnevet|first=Julia|agency=Associated Press|date=20 April 2012}}</ref> Hy het al-Kaïda as die "suksesvolste revolusionêre mag ter wêreld" beskryf en hul "kultus van martelaarskap" geprys.<ref name="Telegraph-dagtwee" /> Hy het ook gesê hy is bereid om met groepe soos al-Kaïda en al-Shabaab saam te werk om aanvalle met massavernietigingswapens op Westerse teikens uit te voer.<ref>{{cite news|title=Norway killer Breivik inspired by al-Qaeda|date=17 April 2012|website=thelocal.no|agency=AFP|url=https://www.thelocal.no/20120417/militant-nationalist-breivik-inspired-by-al-qaeda}}</ref> Volgens hom is die [[Europese Unie]] ’n projek om "Eurabië" te skep,<ref>{{cite news|first=Doug|last=Saunders|date=25 Julie 2011|title=Norway gunman's manifesto calls for war against Muslims|newspaper=The Globe and Mail|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/europe/norway-gunmans-manifesto-calls-for-war-against-muslims/article2107826/|access-date=24 Augustus 2017|archive-date=3 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303201337/http://www.theglobeandmail.com/news/world/europe/norway-gunmans-manifesto-calls-for-war-against-muslims/article2107826/|url-status=dead}}</ref> en die NAVO se bombardering van Joego-Slawië is deur "kriminele Wes-Europese en Amerikaanse leiers" gemagtig.<ref>{{cite web|title=Terroristen ville bruke atomvåpen|website=bt.no|url=http://www.bt.no/nyheter/innenriks/Terroristen-ville-bruke-atomvpen-2542322.html|access-date=27 Julie 2011|language=no}}</ref> Hy het geskryf dat die [[Slag van Wene]] van 1683 "as die onafhanklikheidsdag van alle Wes-Europeërs gevier moet word, want dit was die begin van die einde vir die tweede Islamitiese golf van jihads".<ref>{{cite news|series=Norway shootings|title=July 24, as it happened|newspaper=The Daily Telegraph|place=London|date=24 Julie 2011|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8659028/Norway-shooting-July-24-as-it-happened.html}}</ref> In ’n brief wat Breivik in 2014 aan internasionale media gestuur het, het hy gesê dat hy teen-jihadistiese retoriek as ’n middel gebruik het om "etno-nasionaliste" te beskerm en ’n mediajag op ondersteuners van die "anti-nasionalistiese teen-jihad" aan die gang te sit, ’n strategie wat hy "dubbele sielkunde" noem. Hy het verder gesê dat hy ’n "suiwer Nordiese ideaal" nastreef, dat hy die stigting van ’n party soos die neonazi-Party van die Swede in Noorweë voorstaan en dat hy hom as deel van "Wes-Europa se [[fascisme|fascistiese]] beweging" beskou. Sy "steun" vir [[Israel]] is volgens hom daartoe beperk dat die land as ’n plek kan dien waarheen "ontroue [[Jode]]" gedeporteer kan word.<ref>{{Cite news|url=https://expo.se/2014/breivik-vill-deportera-illojala-judar_6336.html|title=Breivik vill deportera "illojala judar"|work=Expo|date=10 Januarie 2014|language=sv|last=Daniel Vergara}}</ref> In 2019 het hy beweer dat hy tot ’n demokratiese regse populisme oorgegaan het,<ref>{{Cite web|url=https://www.vg.no/i/0KdRxJ|title=Ap-Kamzy i ny bok: Fikk brev fra Anders Behring Breivik|website=VG|date=7 April 2021|access-date=11 November 2021|language=no}}</ref> maar dit is later betwis omdat hy hom steeds as ’n nasionaal-sosialis beskou en moontlik radikaler as voorheen is, met pleidooie vir wit separatisme.<ref>{{cite news|url=https://www.tv2.no/nyheter/innenriks/apenbart-at-han-fortsatt-har-det-samme-politiske-budskapet-som-for/14501710/|title=Åpenbart at han fortsatt har det samme politiske budskapet som før|date=18 Januarie 2022|work=TV 2|language=no}}</ref> In die tronk het hy ’n ondersteuner van [[Donald Trump]] geword.<ref>{{cite news|title=Regjeringsadvokaten: Breivik strålende fornøyd med Trump-seier|url=https://www.vg.no/nyheter/i/52zk1/regjeringsadvokaten-breivik-straalende-fornoeyd-med-trump-seier|access-date=16 Februarie 2025|work=VG|language=no}}</ref> === Godsdienstige oortuigings === Toe die advokaat Siv Hallgren Breivik op 17 April 2012 gevra het of hy godsdienstig is, het hy bevestigend geantwoord en later in dieselfde gesprek gesê: "Ek is ’n Christen. Ek glo in God, maar ek is ’n bietjie godsdienstig, nie besonder godsdienstig nie."<ref>{{cite news|title=Her er Breiviks ordrette forklaring under utspørringen|website=TV 2|date=18 Julie 2012|url=https://www.tv2.no/a/3758651|access-date=1 Januarie 2021|language=no}}</ref> Hoewel hy in die media dikwels as ’n "Christenfundamentalis" beskryf is,<ref>{{cite news|title=Norway police say 85 killed in island youth camp attack|work=BBC News|location=London|date=23 Julie 2011|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14259356|access-date=25 Julie 2011}}</ref> is dié beskrywing in ’n aantal bronne betwis,<ref>{{cite news|last=Brown|first=Andrew|date=24 Julie 2011|title=Anders Breivik is not Christian but anti-Islam|newspaper=The Guardian|location=London|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/andrewbrown/2011/jul/24/norway-anders-behring-breivik-beliefs|access-date=26 Julie 2011}}</ref> en Breivik het dit later self ontken. In briewe aan die Noorse koerant ''Dagen'' het hy geskryf dat hy "nie ’n Christen is nie en dit nooit was nie" en dat daar min dinge in die wêreld meer "pateties" as "die Jesus-figuur en sy boodskap" is. Hy het gesê hy bid en offer aan [[Odin]] en dat sy godsdiens Odinisme is, ’n [[Neopaganisme|neopaganistiese]] geloof.<ref>{{Cite news|title=Breivik mener Jesus er "patetisk"|url=http://www.dagen.no/Nyheter/hedning/Breivik-mener-Jesus-er-%C2%ABpatetisk%C2%BB-272638|work=Dagen|date=19 November 2015|language=no|access-date=20 November 2015|archive-date=12 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512064435/https://www.dagen.no/Nyheter/hedning/Breivik-mener-Jesus-er-%C2%ABpatetisk%C2%BB-272638|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|title=Breivik: Jeg er ikke kristen|url=https://www.vl.no/nyhet/breivik-jeg-er-ikke-kristen-1.465538|work=Vårt Land|date=15 November 2015|language=no}}</ref> == Bande met organisasies == === Skietklub === Breivik was tussen 2005 en 2007, en weer van 2010, ’n aktiewe lid van ’n Oslose skietklub. Volgens die klub, wat hom ná die aanvalle vir die leeftyd geskors het, het hy sedert Junie 2010 aan dertien georganiseerde oefensessies en een kompetisie deelgeneem. Die klub het gesê dat dit nie sy lede se geskiktheid vir wapenbesit beoordeel nie.<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/oslo-shooting-club-reveals-behring-breivik-s-membership/article1-726569.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717044545/http://www.hindustantimes.com/world-news/oslo-shooting-club-reveals-behring-breivik-s-membership/article1-726569.aspx|url-status=dead|archive-date=17 Julie 2015|title=Oslo shooting club reveals Behring Breivik's membership|date=28 Julie 2011|work=Hindustan Times}}</ref> === Vrymesselary === [[Lêer:Anders Behring Breivik - Self-Portrait in Masonic Uniform.jpeg|duimnael|links|Selfportretfoto uit 2011 in vrymesselaarsdrag]] Breivik was ten tyde van die aanvalle ’n lid van die Loge van St. Olaf by die Drie Pilare in Oslo<ref>{{cite web|url=http://www.tv2.no/nyheter/prosjekt/frimurer/losjer/soilene/medlem/80189|title=Frimurer Anders Behring|publisher=TV 2|access-date=24 Julie 2011|language=no}}</ref> en het foto's van homself in gedeeltelike vrymesselaarsdrag op sy Facebook-profiel geplaas.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/jul/24/norway-bombing-attack-far-right|title=Norway attacks: We can no longer ignore the far-right threat|work=The Guardian|location=UK|date=24 Julie 2011|access-date=24 Julie 2011|first=Matthew|last=Goodwin}}</ref> Sy loge het ná die aanvalle gesê dat dit slegs minimale kontak met hom gehad het. Ivar Skaar, die grootmeester van die Noorse Orde van Vrymesselaars, het hom op grond van sy dade en die waardes wat dié dade klaarblyklik gedryf het, onmiddellik uit die broederskap geskors.<ref>{{cite web|url=http://www.frimurer.no/ordenen/15-aktuelt/1192-the-norwegian-order-of-freemasons-expressing-compassion-and-care|title=The Norwegian Order of Freemasons expressing compassion and care|last=Skar|first=Ivar A.|date=23 Julie 2011|publisher=Norwegian Order of Freemasons|access-date=23 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729090435/http://www.frimurer.no/ordenen/15-aktuelt/1192-the-norwegian-order-of-freemasons-expressing-compassion-and-care|archive-date=29 Julie 2014|url-status=dead}}</ref> Volgens die loge se rekords het hy tussen sy inwyding in Februarie 2007 en sy skorsing altesaam vier vergaderings bygewoon en geen amp of funksie in die loge beklee nie. Skaar het gesê dat Breivik wel ’n lid van die orde was, maar dat sy dade wys dat hy op geen manier ’n vrymesselaar was nie.<ref>{{cite news|last=Skar|first=Ivar A.|title=22. JULI 2011|newspaper=FRIMURERbladet|date=September 2011|language=no}}</ref> === Fremskrittspartiet === Breivik het in 1999 ’n lid van die regse ''Fremskrittspartiet'' (FrP) geword. Hy het sy ledegeld vir die laaste keer in 2004 betaal en is in 2006 van die ledelys verwyder. In sy tyd in die party het hy twee poste in die jeugorganisasie FpU beklee: hy was van Januarie tot Oktober 2002 die voorsitter van die plaaslike Wes-Oslo-tak en van Oktober 2002 tot November 2004 ’n lid van dieselfde tak se bestuur.<ref>{{cite news|first=Kristine Grue |last=Langset |title=Frp: Breivik har vært medlem og har hatt verv i ungdomspartiet |work=Aftenposten |location=Norway |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181267.ece |language=no |date=23 Julie 2011 |access-date=24 Desember 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105000656/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181267.ece |archive-date=5 Januarie 2012 }}</ref><ref>{{cite news|first=Peter|last=Beaumont|title=Anders Behring Breivik: profile of a mass murderer|work=The Guardian|location=UK|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/23/anders-behring-breivik-norway-attacks|date=23 Julie 2011|access-date=25 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724221409/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/23/anders-behring-breivik-norway-attacks|archive-date=24 Julie 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.tv2.no/nyheter/innenriks/terrorsiktede-var-tidligere-medlem-av-fremskrittspartiet-3544743.html|title=Terrorsiktede var tidligere medlem av Fremskrittspartiet|last1=Fondenes|first1=Eivind|last2=Buer|first2=Kathleen|date=23 Julie 2011|publisher=TV 2|location=NO|work=Nyhetene|language=no|access-date=23 Julie 2011}}</ref> Die party het hom ná die aanval onmiddellik van sy dade en denkbeelde gedistansieer.<ref>{{cite news|url=https://tb.no/nyheter/hvis-noen-i-frp-har-meninger-i-trad-med-behring-breivik-vil-de-bli-ekskludert-1.6382601|title=Hvis noen i Frp har meninger i tråd med Behring Breivik, vil de bli ekskludert|first=Carine Louise|last=Nilsen|date=24 Julie 2011|language=no|work=Tønsbergs Blad}}</ref> By ’n perskonferensie in 2013 het Ketil Solvik-Olsen gesê dat Breivik "ons [die party] verlaat het omdat ons te liberaal was".<ref>{{cite web|url=http://www.bt.no/nyheter/valg/--Breivik-mente-Frp-var-for-liberalt-2968954.html|title=Breivik mente Frp var for liberalt|work=Bergens Tidende|access-date=13 September 2014|language=no|date=2013}}</ref> === Engelse Verdedigingsliga === Breivik het beweer dat hy kontak met die verregse Engelse Verdedigingsliga (EDL) in die [[Verenigde Koninkryk]] gehad het. Hy het na bewering uitgebreide bande met senior EDL-lede gehad<ref>{{cite news|last=Hughes|first=Mark|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8661139/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-had-extensive-links-to-English-Defence-League.html|title=Norway killer Anders Behring Breivik had extensive links to English Defence League|work=The Daily Telegraph|location=London|date=25 Julie 2011|access-date=17 September 2011}}</ref> en het geskryf dat hy ’n EDL-betoging in [[Bradford]] bygewoon het.<ref>{{cite news|last=Rayner|first=Gordon|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8664159/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-emailed-manifesto-to-250-British-contacts.html|title=Norway killer Anders Behring Breivik emailed 'manifesto' to 250 British contacts|work=The Daily Telegraph|date=26 Julie 2011|access-date=29 November 2011|location=London}}</ref> Tommy Robinson, die leier van die EDL, het Breivik en sy aanvalle op 26 Julie 2011 veroordeel en enige amptelike bande met hom ontken.<ref>{{cite web|url=http://englishdefenceleague.org/official-statement-anders-brievik/|title=Official Statement - Anders Brievik|publisher=English Defence League|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129145310/http://www.englishdefenceleague.org/official-statement-anders-brievik/|archive-date=29 November 2014}}</ref> Op 31 Julie 2011 het [[Interpol]] die Maltese polisie gevra om Paul Ray, ’n gewese EDL-lid wat onder die naam "Lionheart" blog, te ondersoek. Ray het toegegee dat hy ’n inspirasie vir Breivik kon gewees het, maar het sy dade afgekeur.<ref>{{cite web|url=http://www.independent.com.mt/articles/2011-07-31/news/interpol-requests-maltese-police-to-investigate-norway-mass-murderers-malta-based-mentor-296503/|title=Interpol requests Maltese police to investigate Norway mass-murderer's Malta-based "mentor"|publisher=Malta Independent|date=31 Julie 2011|access-date=10 Augustus 2011}}</ref> In ’n aanlyn gesprek op ''document.no'' op 6 Desember 2009 het Breivik voorgestel dat ’n Noorse weergawe van die EDL gestig word, wat hy as die enigste manier gesien het om "linkse radikale groepe soos Blitz en SOS Rasisme" te keer om Noorse kulturele konserwatiewes te "teister".<ref>{{cite web|last=Breivik, Anders Behring|title=Anders Behring Breiviks kommentarer hos Document.no|url=http://www.document.no/anders-behring-breivik/|publisher=Document.no|language=no|date=6 Desember 2009|access-date=4 Februarie 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110801113226/http://www.document.no/anders-behring-breivik/|archive-date=1 Augustus 2011}}</ref> Hy het wel ’n lid van die Noorse Verdedigingsliga (NDL) geword, wat in 2010 van stapel gestuur is, onder die skuilnaam "Sigurd Jorsalfar".<ref>{{Cite news|last=Paust|first=Thomas|title=Breivik var medlem i Norsk forsvarsallianse|url=https://www.nettavisen.no/nyheter/article3197875.ece|newspaper=Nettavisen|location=Oslo, Norway|language=no|date=26 Julie 2011|access-date=3 Februarie 2012}}</ref> Lena Andreassen, die gewese hoof van die NDL, het beweer dat Breivik uit die organisasie gesit is toe sy in Maart 2011 as leier oorgeneem het, omdat hy te ekstreem was.<ref>{{Cite news|title=Hevder Breivik var for ekstrem for Norwegian Defence League|url=http://www.agderposten.no/article/20110726/NTBI/2136188831|work=Agderposten|agency=NTB|language=no|date=26 Julie 2011|access-date=3 Februarie 2012}}</ref> === "Tempelridders" === {{Sien ook|Tempelridders}} [[Lêer:Anders Behring Breivik - Self-Portrait in "Knights Templar" Uniform.jpeg|duimnael|Breivik in ’n "Tempelridder"-uniform]] In sy manifes en tydens sy ondervraging het Breivik beweer dat hy aan ’n "internasionale Christelike militêre orde" behoort wat hy die nuwe ''Pauperes commilitones Christi Templique Solomonici'' (PCCTS, [[Tempelridders]]) genoem het. Volgens hom is die orde in April 2002 in Londen deur nege mans as ’n "anti-jihad-[[kruistog|kruisvaarderorganisasie]]" gestig: twee Engelse, ’n Fransman, ’n Duitser, ’n Nederlander, ’n Griek, ’n Rus, ’n Noorweër (klaarblyklik Breivik self) en ’n Serwiër, wat die inisiatiefnemer sou gewees het en deur Breivik verteenwoordig is. Die bundel gee ’n "skatting vir 2008" dat daar tussen 15 en 80 "justiciar-ridders" in Wes-Europa is, met ’n onbekende aantal burgerlike lede, en Breivik verwag dat die orde politieke en militêre beheer oor Wes-Europa sal oorneem.<ref>{{cite news|title=Jeg er en del av en internasjonal orden|url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080706|language=no|trans-title=Ek is deel van ’n internasionale orde|work=Verdens Gang|date=24 Julie 2011|access-date=24 Julie 2011}}</ref> Hy het sy eie kodenaam in die organisasie as Sigurd gegee en dié van sy toegewysde "mentor" as Richard, na die twaalfde-eeuse kruisvaarders en konings Sigurd Jorsalfar van Noorweë en Richard Leeuhart van Engeland.<ref>{{cite news|title=Skulle drepe 4848 nordmenn|url=https://www.dagbladet.no/2011/07/24/nyheter/utoya/innenriks/17437552/|language=no|trans-title=Wou 4 848 Noorweërs doodmaak|work=Dagbladet|date=24 Julie 2011|access-date=24 Julie 2011}}</ref> Hy het homself ’n eenmansel van dié organisasie genoem en beweer dat die groep verskeie ander selle in Westerse lande het, waaronder nog twee in Noorweë.<ref name="Haaretz" /> Ná ’n intensiewe ondersoek wat internasionaal deur verskeie veiligheidsagentskappe gesteun is, het die Noorse polisie geen bewys gevind dat ’n PCCTS-netwerk bestaan of dat die beweerde vergadering in Londen in 2002 ooit plaasgevind het nie. Die polisie het tot die gevolgtrekking gekom dat die bewering ’n verbeeldingsvlug was en was daarvan oortuig dat hy geen medepligtiges gehad het nie. Breivik het bly volhou dat hy aan ’n orde behoort en dat sy eenmansel deur ’n ander geheime sel "geaktiveer" is.<ref>{{cite news|url=https://www.newsinenglish.no/2012/01/04/helicopter-delayed-breivik-bluffing/|title=Helicopter delayed, Breivik bluffing|last=Berglund|first=Nina|publisher=Norway International Network|date=4 Januarie 2012|access-date=5 Januarie 2012}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Breivik, Anders Behring}} [[Kategorie:Noorweërs]] [[Kategorie:Terroriste]] [[Kategorie:Moordenaars]] [[Kategorie:Neo-Nazi's]] [[Kategorie:Vrymesselaars]] [[Kategorie:Geboortes in 1979]] [[Kategorie:Lewende mense]] idhcx0grh8kr6d5z2ovsgglcacqur8z Dirk Postma 0 70868 2975078 2746899 2026-10-03T18:54:43Z Suidpunt 13232 /* Gesinslewe */ Transkripsie van De Zuid-Afrikaan bygevoeg. Die monument het £300 gekos. 2975078 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Predikant | Naam = Dirk Postma | Beeld = Ds Dirk Postma.jpg | Beeldbeskrywing = Ds. Dirk Postma | Beeldonderskrif = Ds. Dirk Postma | Geboortenaam = Dirk Postma | Geboortedatum = [[10 Januarie]] [[1818]] | Geboorteplek = [[Dokkum]], [[Friesland]] | Sterftedatum = [[28 Desember]] [[1890]] | Sterfteplek = [[Burgersdorp]], [[Kaapkolonie]] | Kerkverband = [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerd]] | Gemeente = Minnertsga, Middelstum-Bedum, Wildervank, [[Zwolle]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]], [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] | Jare aktief = 1840–1890 | Kweekskool = Geen formele teologiese opleiding | Sendingwerk = }} Ds. '''Dirk Postma''' ([[Dokkum]], [[Friesland]], [[Nederland]], [[10 Januarie]] [[1818]] – [[Burgersdorp]], [[28 Desember]] [[1890]]) was die eerste predikant in die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika]] en stigter en eerste hoogleraar van die Kerk se [[Teologiese Skool Burgersdorp|teologiese skool op Burgersdorp]] in die Noordoos-Kaap, die voorloper van die Teologiese Skool en universiteit in [[Potchefstroom]].<ref>{{af}} [http://www.nwu.ac.za/af/content/rektor-kuier-op-geboortedorp-van-die-puk Rektor kuier op geboortedorp van die Puk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161224103647/http://www.nwu.ac.za/af/content/rektor-kuier-op-geboortedorp-van-die-puk |date=24 Desember 2016 }}</ref> Sy biograaf, dr. [[Gert van der Vyver|G.C.P. Van der Vyver]], skryf in 1958 in die enigste omvattende biografie wat tot dusver (2016) oor prof. Postma verskyn het, hy "was 'n diep gelowige, innig vrome mens wat in alles 'Gods Voorzienigheid' erken het en daarom ook gedurig in die gebed geworstel het om Gods raad en leiding. Sterk gemoedelik van aard, het hy met die Here as 'n Vriend en Raadsman omgegaan en gewandel. En dit is juis hierdie geloof in en omgang met God wat 'n standvastigheid aan sy karakter verleen het wat 'n diepe indruk op sy tydgenote gemaak het."<ref>{{af}} Van der Vyver, dr. G.C.P. 1958 Professor Dirk Postma 1818–1890. Potchefstroom: Pro Rege-Pers Beperk.</ref> Ds. Postma is die Suid-Afrikaanse stamvader van die merkwaardige Postma-familie wat op soveel terreine 'n bydrae gelewer het en vandag nog lewer. Hy was vyf keer getroud, waarvan drie maal in [[Nederland]] en twee maal in Suid-Afrika, en het al sy vroue buiten die laaste oorleef. Uit dié huwelike is 20 kinders gebore, van wie vyf nie volwassenheid bereik het nie. Van die kinders wat bekendheid verwerf het, was [[Petrus Postma|Petrus]], bekend as Gereformeerde leraar in Pretoria en pres. [[Paul Kruger]] se kapelaan en raadgewer, [[Martinus Postma|Martinus]], eerste Gereformeerde predikant aan die [[Witwatersrand]], [[Dirk Postma jr.|Dirk jr.]], Gereformeerde predikant, skrywer en kerkhistorikus, [[Stephanus Postma|Stephanus]], Gereformeerde predikant en teoloog, en [[Willem Postma|Willem]], Gereformeerde predikant en ook bekend onder sy skrywersnaam dr. O'kulis. Dirk Postma sr. is een van net drie predikante van die Afrikaanse kerke van wie vyf seuns predikant geword het. Die ander twee, albei behorende tot die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]], is ds. [[Andrew Murray sr.]] en ds. [[Jan Hendrik Hofmeyr (predikant)|Jan Hendrik Hofmeyr]]. == Kinder- en jeugjare == Postma was die jongste kind van Pieter Pieters Postma en Lolkje Arjens Boekhout. Hoewel hy as "Durk" gedoop is, het hy dié Friese spelling reeds in [[Nederland]] laat vaar ten gunste van die Nederlandse spelling, "Dirk". Sy ouers was eenvoudige arbeidsmense wat in behoeftige omstandighede gelewe het. Hy verloor sy vader op vyfjarige leeftyd toe sy moeder na vier kinders moes omsien. Die oudste Pieter, was 17, Arjen 13, Tyttje nege en Durk pas vyf. Die lewe was swaar en eenvoudig sodat Postma die skool op 15 verlaat het om as "blikslagersknecht" (hulp vir 'n loodgieter<ref>{{af}} [http://gk-pretoria.weebly.com/predikante.html Gereformeerde kerk Pretoria (dolerend)]. URL besoek op 18 Junie 2013</ref>) die versorging van sy moeder op hom te neem. Saam met sy moeder vereenselwig hy hom met die kerklike "Afscheiding" van lidmate van die Hervormde Kerk in 1834 in Nederland waardeur die afgeskeidenes in leer, diens en tug reformerend teruggekeer het tot die belydenisskrifte, liturgie en kerkregering soos vasgestel deur die Sinode van Dordrecht van 1618 – '19. Die vader van dié beweging was ds. [[Hendrik de Cock]], wie se agterkleindogter [[Anna Böeseken]] in Suid-Afrika naam gemaak het as geskiedskrywer. Deur ds. Postma se toedoen is De Cock se seun ds. [[Helenius de Cock]], 'n vriend van Postma, drie maal na Suid-Afrika beroep, maar al drie keer hy die beroep bedank.<ref>{{nl}}[http://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/blnp/#source=5&page=122&view=imagePane Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands protestantisme] URL besoek op 17 Oktober 2016.</ref> Op [[12 Mei]] [[1838]] lê Postma belydenis van geloof af in die Afgescheiden Christelijk-Gereformeerde gemeente [[Wanswerd]] en deur dié verbintenis met die Afskeiding van 1834 vereenselwig hy hom met die gereformeerd-konserwatiewe volksdeel in Nederland. == Bediening in Nederland == [[Beeld:Ds Dirk Postma jonk.jpg|duimnael|links|200px|Ds. Postma as jong leraar, waarskynlik nog in [[Nederland]].]] Hy voel sterk die roeping om predikant in sy kerk te word en, by gebrek aan 'n teologiese skool in die wordingsjare van sy kerk, ontvang hy sowat 'n jaar lank privaat teologiese opleiding by ds. T.F. de Haan, wat by hom 'n besonderse liefde vir die ou tale kweek. Postma word op [[5 Julie]] [[1840]], sonder formele teologiese opleiding, bevestig as bedienaar van die Woord in sy eerste gemeente, Minnertsga. Hierna bedien hy in Nederland agtereenvolgens [[Middelstum]]-[[Bedum]] (1842 – '44), Wildervank (1844 – '49) en [[Zwolle]] (1849 – '58). In Nederland het hy vroeg 'n belangrike aandeel in die vestiging en opbou van die kerklike lewe. As jong man onderskei hy hom as 'n bekwame leier en geniet hy vertroue. Hy beywer hom veral vir Christelike onderwys, vir die versoening van botsende partye binne die ''Christelijke (Afgescheidene) Gereformeerde Kerk'' (Christelike Afgeskeie Gereformeerde Kerk) en vir die oprigting van 'n eie teologiese skool, wat in 1854 in [[Kampen]] tot stand kom. == Na Suid-Afrika == In die [[Transvaal]]se staatskerk, die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]], was daar indertyd 'n groot behoefte aan bediening omdat daar sedert 1852 slegs een vaste predikant was, naamlik ds. [[Dirk van der Hoff]]. Ouderling Van Andel van 's Hertogenbosch bring dit in 1857 onder die aandag van die sinode van die Christelike Afgeskeie Gereformeerde Kerk in [[Leiden]]. Die sinode vaardig ds. Postma af om na [[Suid-Afrika]] te reis met die oog op hulp aan die Transvaalse kerk en op 'n geopende deur vir die sending te vind. Sy lasbrief gee egter 'n wyer opdrag en bepaal onder meer dat hy in die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] ondersoek moet gaan instel na die godsdienstige toestand van die stamverwante en geloofsgenote, broederlike betrekkinge met hulle moet aanknoop en in alles moet handel soos dit vir hom die nuttigste in belang van Gods Koninkryk voorkom. Ds. Postma verlaat Nederland op [[22 Mei]] [[1858]] en sit op [[9 Julie]] voet aan wal in [[Simonstad]]. Hy bly net 'n kort ruk in [[Kaapstad]], waarna hy na [[Durban]] vertrek omdat sy eintlike bestemming [[Transvaal]] was. Berig van sy aankoms is aan die Transvaalse owerheid gestuur. Om 'n onverklaarbare rede word die mededeling na die kerkraad van [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] verwys waar 'n groep lidmate van die gemeente wat geweier het om die evangeliese gesange te sing en jare lank 'n stry gevoer het teen wat hulle as dwaalleringe in die bestaande kerke in Suid-Afrika, borg staan om Postma in Durban te gaan haal. Die owerheid gee hulle verlof om hom as predikant te behou op hul eie voorwaardes mits dit nie bots met die betrokke artikels van die Transvaalse grondwet nie. == Stigting van die Gereformeerde Kerk == [[Lêer:Hoeksteen Gereformeerde kerk Venterstad.jpg|duimnael|240px|Ds. Dirk Postma het die hoeksteen van die [[Gereformeerde kerk Venterstad]] op [[19 Augustus]] [[1876]] gelê, skaars 'n jaar ná die gemeente se stigting.]] Op [[5 November]] [[1858]], vroeg die oggend om sesuur, het ds. Postma iewers in die nabyheid van [[Standerton]] die [[Vaalrivier]] oorgegaan in die geselskap van Flip Snyman van Rustenburg en [[Douw Kruger]], broer van die latere pres. [[Paul Kruger]], wat hom uit Natal afgehaal en na die ZAR vergesel het. Laasgenoemde het 'n paar dae vantevore te perd vooruitgery om die mense in kennis te stel van die koms van ds. Postma. Toe die Hollandse predikant sy voet op Transvaalse grondgebied sit, moes hy dadelik preek. Aan huis van ene D. Leus was 'n klomp mense bymekaar en daar het ds. Postma sy eerste diens in die land gehou waarheen sy kerk hom afgevaardig het. Nog dieselfde oggend is hy verder in die hoop om Potchefstroom die Saterdagaand te bereik, maar teen daardie aand het hulle net tot by die plaas Buffeldoorns van [[Flip Schutte]] gevorder. Die volgende dag, Sondag, is hier twee dienste gehou. Op Maandag [[8 November]] is ds. Postma en sy geselskap verder na Rustenburg, vergesel van Schutte, nadat hy daardie Sondagmiddag verneem het dat ds. [[Dirk van der Hoff]] sowel as pres. [[M.W. Pretorius]] uit Potchefstroom afwesig was. Op [[10 November]] het ds. Postma Rustenburg bereik en 'n kamer in ds. Van der Hoff se [[pastorie]] betrek.<ref>{{af}} Van der Walt, ds. N.H. (hoofred.). 1934. ''Almanak van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika vir die jaar 1935. Een-en-sestigste jaargang.'' Potchefstroom: Adm. Buro.</ref> By sy aankoms in Transvaal het ds. Postma kennis gemaak met die sogenaamde Doppers, wat toe al 'n groep met 'n eie identiteit in die Suid-Afrikaanse kerklik-godsdienstige lewe was. Postma bied sy hulp aan die Transvaalse Kerk, maar die algemene kerkvergadering van die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|NH Kerk]] maak op [[11 Januarie]] [[1859]] die gebruik van gesange verpligtend. Postma beskou dit as 'n dwang op sy gewete en dis daarom vir hom onaanvaarbaar. Vyftien mense, onder wie die latere president [[Paul Kruger]], skei amptelik van die staatskerk af en versoek ds. Postma om sy hulp as leraar vir hulle aan te bied sodat hulle kan voortbestaan as 'n vrye Gereformeerde Kerk. Dit lei tot die stigting van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika]] op [[Rustenburg]] op [[11 Februarie]] [[1859]]. In die Afskeiding, so het Postma dit gesien, het die Gereformeerde Kerk uit die "diepgesonke liberalisme" teruggekeer tot die ware Gereformeerde standpunt. In Suid-Afrika se kerkgeskiedskrywing word uiteenlopend oor Postma se aandeel aan die stigting van die Gereformeerde Kerk geoordeel. Die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG]] geskiedskrywer dr. [[G.B.A. Gerdener]] skryf in ''Geskiedenis van die Ned. Geref. Kerke in Natal, Vrystaat en Transvaal'' van 1934 ds. Postma is, nadat hy op [[9 Julie]] [[1858]] in [[Simonstad]] aan wal gestap het, "in die Westelike Provinsie met alle toegeneentheid ontvang, het meermale in N.G. Kerke gespreek, van die Gesange gebruik gemaak en hom baie gunstig oor manne soos dr. [[Abraham Faure|A. Faure]], prof. [[Nicolaas Hofmeyr|N.J. Hofmeyr]] en ds. [[Frans Lion Cachet|F.L. Cachet]] uitgespreek". Gerdener skryf prof. Hofmeyr het van Postma die indruk gekry dat sy koms voortgevloei het "uit een bij de Afgesheidenen ontwaakte ijver om als Kerk van Christus de zaak der Evangelie-verkondiging onder de heidenen te behartigen". Volgens Gerdener was dit net die bykomstige doel van 'n onderneming wat hoofsaaklik arbeid "onder stamverwante en geloofsgenote beoog het. Die bykomstige doel het egter spoedig feitlik verdwyn." Dr. [[Stephanus du Toit|S. du Toit]], indertyd professor aan die Gereformeerde Kerk se Teologiese Skool aan die [[PU vir CHO|Potchefstroomse Universiteit vir CHO]], skryf in ''Handleiding vir die studie van kerkgeskiedenis'' (1955) ds. Postma se eerste indrukke van die Kaapse Kerk was "oor die algemeen gunstig". Hy sê ds. Postma kon in die prediking "geen onsuiwerheid opmerk nie" en het die hartlikste ooreenstemming gevind. Du Toit skryf Postma het net een keer 'n gesang laat sing. "Hierdie optrede is hom later baie kwalik geneem. Hy is beskuldig van oneerlikheid en huigelary – in [[Kaapstad]] tevrede met die kerk, terwyl hy selfs gesange laat sing, en later bewerk hy 'n afskeiding van dieselfde kerk, terwyl die kwessie van die gesange – so word beweer – juis die punt is waarop samewerking afspring." Du Toit voer aan ds. Postma het gehandel "op eerste indrukke". In sy dagboek skryf die predikant: "So ver as ek tans kan sien, verwag ek van hierdie kerk nog baie goeds." En verder: "As die kerk hier in die vryheid wat dit nou geniet, so voortgaan, koester ek die gedagte dat hulle mettertyd uit die gesange wel sal uitmonster dié wat in geen goeie gees gevind word nie; want ek het my opinie aan die vernaamste van hulle geopenbaar en ons stem daarin heeltemal ooreen." Du Toit skryf ds. Postma se optrede was in ooreenstemming met sy beleid soos hy dit later in Transvaal sou verduidelik: "As 'n kerk gesange het met vrede in die gemeente en die gesange regsinnig is, dan durf ek die kerk daarin nie veroordeel nie en ook nie daaroor bemoeilik nie, soos ek op my deurreis getoon het." Hy wou, volgens Du Toit, geen "ontydige beroering" verwek nie. In Transvaal het daar toe reeds jare lank 'n stryd oor dié vraagstuk geheers. Daar het ds. Postma dan ook van die begin af geen gesange laat sing nie. Ook dr. B. Spoelstra (in ''Beknopte kerkgeskiedenis vir katkisasie'', 1973) skryf die Christelike Gereformeerde Kerk in Nederland het die Kaapse predikante van ds. Postma se koms verwittig. "Hulle was natuurlik dadelik baie bevrees dat in die binneland 'n kerkskeuring sou ontstaan, omdat hulle van die stryd van die 'Doppers' geweet het. Hulle het alles in hul vermoë gedoen om ds. Postma daarvan te oortuig dat die Kaapse Kerk baie suiwer gereformeerd was, op die Gesange na." Volgens Spoelstra toon 'n uitlating van 'n liberale Kaapse koerant dat ds. Postma hom by die Doppers moes bepaal "baie duidelik dat daar 'n kloof op kerklike gebied was nog voordat hier 'n Gereformeerde predikant voet aan wal gesit het. Tog wil kwaadwillige mense soms voorgee asof ds. Postma die Nederlandse Afskeiding na Suid-Afrika oorgeplant het. Sodanige mense het geen oog vir die werk van die Here in eenvoudige menseharte, selfs al het hulle nie 'n predikant gehad nie! Omdat hulle die Woord van die Here en die boeke van die ou Gereformeerde skrywers, soos Smytegeld, A. Brakel, Mel en ander gelees het, het die Heilige Gees die ware geloof in die hart van die eenvoudige mense brandende gehou." Sommige skrywers het hom beskou as 'n voorbedagte skeurmaker wat ontrou was aan die doel van sy sending, hoewel hy aanvanklik 'n afskeiding ontmoedig het. Dr. [[S.P. Engelbrecht]] skryf in ''Geskiedenis van die Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika'' (derde hersiene en vermeerderde uitgawe, 1953): "Ds. Postma het nie die Afskeiding onder hom ''bewerk'' nie, maar georganiseer." Volgens sy eie getuienis het ds. Postma die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika nie bedink, gesoek of begeer nie, maar selfs teengewerk deur sy advies onder gegewe omstandighede. As eerste predikant in die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika het groot verantwoordelikhede op ds. Postma gerus, maar sekere mense het aanvanklik sy goeie naam en karakter belaster en beswadder. Selfs van sy kerklik-godsdienstige teenstanders het die aantygings gerepudieer. == Eerste Transvaalse predikant == Hy vestig hom op Rustenburg en bedien met groot opoffering die gemeentes in Transvaal, die [[Oranje-Vrystaat]] en die [[Kaapkolonie]]. Dr. Engelbrecht skryf di. Postma en Van der Hoff (van die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|Hervormde Kerk]]) was altyd "hoflik en broederlik" teenoor mekaar, ook ná die skeuring, wat "op broederlike wyse plaasgevind" het, "sonder haat of twis". Hy skryf nadat die Gereformeerde Kerk eenmaal in Suid-Afrika gestig is, het die Hervormde en die Gereformeerde Kerk in die reël die waardige voorbeeld van di. Postma en Van der Hoff gevolg en nie met mekaar getwis nie, hoe daar ook al verskil is. "Die twiste was tussen die Ned. Gereformeerde Kerk aan die een kant en die Ned. Hervormde en die Gereformeerde Kerk aan die ander kant." In Transvaal streef ds. Postma na die vrymaking van die staatskerk (die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]]) van staatsbevoorregting en staatsonderhoud. Ten opsigte van sy eie kerk, verset hy hom teen staatsmiskenning. Deur belasting moes die Gereformeerdes bydra tot die onderhoud van die staatskerk uit die staatskas; huweliksgebooie kon net in die staatskerk afgekondig word en alles huweliksgelde is in die kerkkas van die staat gestort; net lidmate van die staatskerk het stemreg gehad. Selfs nog voor die stigting van die Gereformeerde Kerk se [[Teologiese Skool Burgersdorp|Teologiese Skool op Burgersdorp]], lei ds. Postma etlike predikante op, onder wie [[Jan Lion Cachet]] en N.J.R. Swart, later staatsekretaris van die Z.A.R. == Op Burgersdorp == [[Lêer:Prof Dirk Postma.jpg|duimnael|240px|Prof. Dirk Postma in sy studeerkamer op [[Burgersdorp]] laat in die dekade ná 1880.]] In 1866 aanvaar ds. Postma 'n beroep na die [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|gemeente Burgersdorp]] in die noorde van die huidige [[Oos-Kaap]]. Dié gemeente is op [[21 Januarie]] [[1860]]<ref>{{af}} [http://books.google.co.za/books/about/Die_Gereformeerde_Kerk_Burgersdorp_gesti.html?id=H5kEHAAACAAJ&redir_esc=y Google Books]</ref> in 'n pakhuis van 'n winkel gestig omdat geen geskikte saal vir die stigting van 'n gemeente gevind word nie weens die teenkanting wat Doppers moes verduur. (Volgens ''Ons Kerk Album'' van 1917 is die gemeente op die plaas Roosterkoek in die distrik [[Albert]], waarvan Burgersdorp die setel is, gestig.) Dit was die eerste Gereformeerde gemeente in die [[Kaapkolonie]]. Daar is ook indertyd pamflette teen die Gereformeerdes geskryf. In die distrik [[Colesberg]] was die stryd so heftig dat die Doppers hul eie dorp, Philipstown, aangelê het<ref>{{af}} Du Toit, prof. dr. S. du Toit. ''Handleiding vir die studie van die kerkgeskiedenis''. Potchefstroom: Pro Rege-Pers Beperk, 1955.</ref> Burgersdorp was van sy stigting tot en met die koms van ds. Postma herderloos weens die tekort aan predikante in die Gereformeerde Kerk. Dit was juis veral met die doel om aandag aan die opleiding van predikante te gee, dat ds. Postma daarheen beroep is. Burgersdorp is as meer geskik vir opleiding beskou omdat die meer gevestigde en rustiger politieke omstandighede van die destydse [[Kaapkolonie]] daar gegeld het, daar belangstelling was van ander gemeentes in die onmiddellike omgewing en die lidmate van Burgersdorp en naburige gemeentes meer welvarend en gevestig was as dié in die Noorde en dus geldelik meer tot die oprigting van so 'n skool sou kon bydra. In 1860, dus net 'n jaar na die stigting van die Kerk, is drie gemeentes in die noorde van die Kaapkolonie gestig: [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]], [[Colesberg]] en [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg]]. Hierna volg ook nog [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] (1863), [[Bethulie]] (1863, in die Suid-Vrystaat) en [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] (1864). Voor einde 1875 volg nog vier: [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]], [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]], [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] en [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]]. == Stigter van die Teologiese Skool == [[Lêer:Teologiese studente Burgersdorp.jpg|duimnael|280px|links|Proff. Dirk Postma en [[Jan Lion Cachet]] by die eerste vyf teologiese studente: [[Maarten Pelser|M. Pelser]], S. Venter, [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]], M.P.A. Coetsee jr. en W.J. Snyman.]] Ds. Postma beywer hom dan ook met die energieke steun van die gemeente op Burgersdorp vir die oprigting van 'n teologiese skool. Die nuttigheid van 'n eie opleiding van predikante is volgens dr. S. du Toit reeds op die eerste Gereformeerde sinode (1862) beklemtoon. Daar het ds. Postma 'n geskiedkundige oorsig gegee en sommige kerkrade het toe al hul groot verlange na 'n eie skool te kenne gegee. Die saak is tot die volgende sinode uitgestel en intussen is 'n kollekte goedgekeur. Op die sinode van 1863 (op [[Rustenburg]]) het ds. Postma 'n geskrewe stuk voorgelê waarin hy ernstig daarop aandring dat die Kerk voorsiening moet maak vir 'n kerklike opleiding vir voornemende predikante. Die sinode het weer nie tot die stigting van 'n teologiese skool oorgegaan nie, maar besluit dat leraars voorlopig die opleiding ter hand moet neem en dat die ondersoek voor 'n sinode sou plaasvind. Di. Postma en Johannes Beyer (predikant van [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] van 1862 – '66) het dadelik met die werk begin en op die sinode van 1866 (op [[Reddersburg]]) kon reeds twee kandidate tot die bediening toegelaat word, N.J.R. Swart en S.D. Venter. Voor die sinode van 1869 (op [[Potchefstroom]]) het ds. Postma in die Kaapprovinsie 'n kragtige aksie op tou gesit vir die daarstelling van die [[Teologiese Skool Burgersdorp|teologiese skool op Burgersdorp]]. Ruim £1&nbsp;000 is voor die sitting in die vorm van rentelose aandele ingesamel. Op die sinode stel die gemeente Burgersdorp dan ook voor dat die bestaande inrigting, deur die kerkraad onder die leiding daargestel, slegs uitgebrei sal word deur die beroeping van 'n tweede leraar vir Burgersdorp, onder voorwaarde dat die ander gemeentes vir sy traktement (vergoeding) sal bydra. Die sinode aanvaar die voorstel en so word ds. Postma aangewys as die eerste dosent van die pas opgerigte [[Teologiese Skool Burgersdorp|Teologiese Skool]]. Ds. [[Jan Lion Cachet]], wat as tweede leraar van Burgersdorp verkies is, het ook as tweede dosent opgetree. Die skool is op [[29 November]] [[1869]] feestelik geopen in die buitegeboue van die [[pastorie]] en die eerste vyf studente ingeskryf: L.J. du Plessis, J.S.L. Venter, M.P.A. Coetsee jr., M. Pelser en W.J. Snyman. Dit was slegs 'n dekade nadat die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]], wat toe al meer as twee eeue in Suid-Afrika werksaam was, sy Teologiese [[Kweekskool]] op [[Stellenbosch]] opgerig het. Di. Postma en Lion Cachet het albei tydens die eerste sewe jaar van die skool se bestaan as deeltydse lektore opgetree omdat albei voltyds predikant van die gemeente Burgersdorp was. Toe die sinode in 1876 besluit om 'n heeltydse professor te benoem, val die keuse op ds. Postma. Hy beskou hom as onbekwaam en bedank daarvoor, maar tree tog as waarnemende professor op en aanvaar eers in 1879 'n benoeming as heeltydse professor. Eers toe word sy verbintenis met die gemeente Burgersdorp beëindig. Dr. G.P.C. van der Vyver skryf in die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'' oor prof. Postma: "Hoewel hy weinig skoolonderrig en teologiese opleiding ontvang het, stel Postma se hoë intellektuele begaafdheid en ywerige selfstudie deur die jare hom in staat om sy professorale pligte met eer na te kom. In sy onderrig sou hy 'n besondere liefde vir die ou tale openbaar, 'n voorliefde wat hy oorplant op sy nageslag. As professor moes hy die hele terrein van die teologiese wetenskap dek. Hy kon nooit sy studie op 'n bepaalde rigting toespits nie, en sy kennis en begrip van sommige vakke, waaronder kerkreg, kan selfs as swak bestempel word. Al die jare van sy verbintenis aan die skool dien hy dit ook op bekwame wyse as rektor." Van der Vyver skryf in ''My erfenis is vir my mooi'', die gedenkboek van die Gereformeerde Kerk se Teologiese Skool, ds. Postma was 'n vurige pleitbesorger vir Christelike onderwys en die beoefening van Christelike wetenskap. "vandaar sy ywer vir die oprigting van Christelike skole, die oprigting van die Teologiese Skool in 1869, die uitbouing van hierdie inrigting sodat dit altyd meer diensbaar kon wees aan kerk en volk. Voortdurend het hy gepleit vir die ereplek van Hollands naas Engels en vir die deeglike onderrig van Vaderlandse Geskiedenis." Van der Vyver sê Postma se woorde voor die sinode van 1873 was sprekend van sy visie vir Christelike opleiding toe hy 'n eie inrigting in die vooruitsig stel, 'n normaalskool waaraan onderwysers kon studeer en 'n inrigting wat vir universiteitsgrade kan oplei, om daarna vir doktor of advokaat te gaan studeer, en die wat wens om predikant te word, kan aan die inrigting hulle hele opleiding geniet met 'n universiteitsgraad. Dit was inderdaad ds. Postma, die versiende idealis, wat vooruitgegryp het na 'n eie inrigting vir hoër onderwys, die uiteindelike Potchefstroomse Universiteit vir C.H.O., en die eerste stene gelê en daarop begin bou het. == Leermeester == [[Lêer:Taalmonument Burgersdorp detail.jpg|duimnael|230px|Ds. Postma was nou betrokke by die stryd om amptelike erkenning vir Hollands in die Kaapkolonie en toe dit as debatstaal in die Kaapse parlement erken is, het hy 'n feesrede op 'n spesiale geleentheid gelewer. Die inskrywing van dié steen op Burgersdorp se Taalmonument lui: "Eerste Volksbesluit voor de Hollandsche Taal te Burgersdorp in Junie 1879 op voorstel van den Wel Edelen Heer D.P. van den Heever, L.W.R. Eerste Acte van Hollandsch in ’t Parlement, Acte No. 1, 1882, voorsteller J.H. Hofmeyr, L.W.V. Eerste Kandidaat der Nationale Herleving J. Joubert, L.W.V. Eerste Hollandsche Spreker in ’t Parlement J. Luttig, L.W.V.]] Ds. Postma het hom beywer vir Christelike onderwys. In die tyd toe die liberalisme Suid-Afrika en ook die onderwys soos 'n vloedgolf tref, het hy daarteen gewaarsku. Hy het ervaring gehad van die stryd om Christelike onderwys in [[Nederland]] en het in neutrale of sekulêre onderwys 'n vergiftiging van die kindergemoed gesien; daarom beywer hy hom vir die oprigting van vrye Christelike skole met die vrywillige beginsel as een van die hoekstene daarvan. Ds. Postma het daarmee beklemtoon dat dit die ouer se taak was om die kind op te voed en nie die staat nie. Vir hom was onderrig van vaderlandse geskiedenis en Hollands van die allergrootste belang. Hy het hom veral ingespan om Hollands as vak op skool erken te kry en dit op openbare vlak gelyke regte met Engels te laat geniet. Toe Hollands in 1882 in die Kaapse parlement as debatstaal erken word, was Postma een van die redenaars by 'n feesgeleentheid op [[Burgersdorp]]. == Skrywer == [[Lêer:Burgersdorp Teologiese Skool Gereformeerde Kerk 1888.jpg|duimnael|340px|links|Die studente en professore van die [[Teologiese Skool Burgersdorp]] in 1888. In die voorste ry sit, tweede van links, [[Stephanus Postma]], gevolg deur prof. Dirk Postma, prof. [[Martinus Postma]] en [[P.S. Snyman]]. Agter, derde van links, staan J.A. van Rooy.]] Veelvuldige kort artikels in kerklike en openbare blaaie het tydens sy leeftyd uit ds. Postma se pen verskyn, maar daar was slegs twee noemenswaardige publikasies. ''Mijne handleiding voor de godgeleerdheid volgens de kerk van Aegidius Francken'' het in [[Kaapstad]] verskyn in 1875 en in dieselfde jaar ook in die Moederstad, ''Geprovoceerde herinneringen en teregtwijzing aan den wel. eerw. zeergel. heer S. Hofmeyr Th. Dr.''. Sy seun [[Dirk Postma jr.]] publiseer drie jaar ná sy vader se dood (1893) 'n aantal ''Leerredenen'' van sy vader. == Persoonlikheid == Van der Vyver skryf in die ''Biografiese Woordeboek'' ds. Postma se hele bestaan het gewentel om sy onwankelbare geloof. "As innig vrome mens, sterk gemoedelik van aard, het hy met God geleef. Hy het die suiwerheid van die leer in die persoonlike en kerklike lewe sterk beklemtoon, maar dit nooit los van die lewe gesien nie. Sy nederigheid was aan sy tydgenote goed bekend en met respek en beleefdheid het hy sy medemens behandel. Hierdeur het hy, selfs as 'n omstrede figuur in die kerklike verhoudinge van sy tyd, die agting van vriend en vyand afgedwing." Spoelstra skryf: "As persoon was ds. Postma versier met mooi eienskappe. Hy was eerlik, opreg, taktvol en beheers. Hy was 'n waardige dienskneg van die Here. Aan sy roepingsbewustheid en offervaardige diens was amper geen einde nie." By geleentheid van sy veertigjarige ampsbediening verwoord ds. Postma sy lewensfilosofie as volg: "Wentel uwen weg op den Heere en vertrouw op Hem, Hij zal het maken." Hy het 'n sterk roepingsbesef belewe en sien sy lewenstaak as iets wat die Here hom op die hand gelê het. Dié roepingsbewustheid en daarby 'n ysere wil en besonderse werkvermoë het stukrag gegee aan sy werkywer. Al het hy nie deeglike formele onderrig ontvang nie, was hy geseënd met 'n sterk intellek, deeglike insig in sake en organisasievermoë wat verklaar hoe hy soveel in sy lewe kon uitrig. Hy was iemand wat deeglike selfdissipline toegepas en orde gehandhaaf het. Al was hy in die brandpunt van die kerklike stryd in Nederland sowel as in Suid-Afrika, was hy verdraagsaam teen oor ander. Van sy skerpste opponente in kerklike sake het getuig dat hy nie twissiek was nie, maar dat hy, sonder om sy standpunt prys te gee, welwillendheid teenoor ander bewaar het. 'n Tydgenoot, ds. [[D.P.M. Huet]] van die NG Kerk in Natal, het hom op 'n keer getipeer as iemand wat aanspraak het op die agting en liefde van alle godvrugtiges, so 'n waardige evangeliedienaar dat hy dit as die grootste seën sou ag as alle gemeentes met sodanige leraars bevoorreg was; 'n man uit wie se gedrag die sin van Christus spreek. Postma het egter ook foute in sy lewe begaan, soos sy harde optrede teenoor ds. N.J.R. Swart wat die benoeming as staatsekretaris van die Z.A.R. aanvaar het. Hoewel sy grootste, blywendste bydrae die stigting, vestiging en uitbreiding van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika was, het hy ook in breër verband 'n bydrae gelewer tot die versterking van die Calvinistiese lewens- en wêreldbeskouing in Suid-Afrika te midde van die liberalistiese gety van die 19de eeu. == Gesinslewe == [[Beeld:Grafsteen Dirk Postma.jpg|duimnael|regs|200px|Ds. Postma se grafsteen in die begraafplaas op [[Burgersdorp]]. Die grafskrif lui: "POSTMA D. 1818–1890. Deze steen uit dankbare erkentenis opgericht door de Geref. Kerk in Z. Afrika, wijst aan de rustplaats van den Stichter derzelve Prof. D. POSTMA, Geboren te Dokkum, 10 Jan. 1818 Ontslapen te Burgersdorp, 28 Dec. 1890. In leven Predikant in Nederland te Wildervank, Bedum, Middelstum, Zwolle- in Z. Afrika te Rustenburg en Burgersdorp. Hoogleraar aan de Theologische School te Burgersdorp." Die Bybelvers kom uit [[Openbaring]] 3:12: "Die overwint, Ik zal hem maken tot een pilaar in den tempel Mijns Gods, en hij zal niet meer daaruit gaan; en Ik zal op hem schrijven den Naam Mijns Gods, en de naam der stad Mijns Gods, namelijk des nieuwen Jeruzalems, dat uit den hemel van Mijn God afdaalt, en ook Mijn nieuwen Naam."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1892. Bijvoegsel. Gedenksteen ter eere van wijlen Prof. D. Postma. 2 Dec.: Een gedenksteen ter eere van wijlen den ontslapen Hoogleeraar in de Godgeleerdheid aan het Seminarie der "Gereformeerde" Kerk, is te Burgersdorp op 23 laatstleden in aanwezigheid van een volksmenigte onthuld, die door het Burgersdorpsche blad op vijf honderd wordt begroot. Onder de aanwezigden waren Ds. P. Postma (Pretoria), Ds. M. Postma (Middelburg), Ds A. Coetsee (Reddersburg), Ds Du Plessis (Colesberg), Ds. W. J. Snijman (Venterstad), Ds Vorster (Bethulie), Prof. J. L. Cachet, S. Postma, B.A, Prof. Litt; en door Di. Coetsee, Snijman, Du Plessis en P. Postma werden toespraken gehouden. Het monument is van marmer, vijftien voet hoog, en zal de Kerk £300 gekost hebben. Het prijkt met het volgende opschrift:<br> "Deze steen uit dankbare erkentenis opgericht door de Gereformeerde Kerk in Zuid Afrika, wijst aan de rustplaats van den Stichter derselve Prof. D. Postma, geboren te Dokkum, 10 Jan. 1818, ontslapen te Burgersdorp, 28 December 1890.<br> In leven predikant in Nederland te Wildervank, Bedum, Middelstum, Zwolle. In Z. Afrika te Rustenburg en Burgersdorp, en Hoogleeraar aan de Theologische School te Burgersdorp.<br> Die overwint, ik zal hem maken tot een' pilaar in den tempel mijns Gods, en hij zal niet meer daaruit gaan; en ik zal op hem schrijven den naam mijns Gods, en den naam der stad mijns Gods, namelijk des nieuwen Jerusalems, dat uit den hemel van mijnen God afdaalt, en ook mijnen nieuwen naam.<br> Openb. 3 : 12."</ref>]] [[Lêer:Ou Gereformeerde kerk Burgersdorp.jpg|duimnael|310px|links|In dié kerk, opgerig in die gemeente se stigtingsjaar, 1860, die voorloper van die huidige wat in 1913 teen 'n koste van £13&nbsp;000 opgerig is, het ds. Postma die Woord aan Gereformeerde lidmate op [[Burgersdorp]] bedien.]] Ds. Postma was vyf keer getroud en uit dié huwelike is 20 kinders gebore, van wie sommige klein oorlede is. Sy eerste eggenote, met wie hy op [[17 Julie]] [[1840]] in die ouderdom van 22 getroud is, was Marijke Bankes de Ruijter, oorlede op [[13 Julie]] [[1843]]. Op [[23 Mei]] [[1844]] trou hy met Janna Willemina Alberts Free wat hom ontval op [[28 Januarie]] [[1849]]. Sy derde huwelik is ook in Nederland voltrek en wel op [[11 Februarie]] [[1850]] met Ida Sijpkens (oorlede [[30 Maart]] [[1857]]). Uit dié huwelik is onder meer gebore Zwaantje Postma, die eggenote van [[Jan Lion Cachet]], [[Petrus Postma]] en [[Martinus Postma]]. Ds. Postma se eerste huwelik in Suid-Afrika was op [[24 November]] [[1859]], in die jaar van die stigting van die Gereformeerde Kerk, met Susanna Lasea Kruger, wat hom ontval op [[3 Oktober]] [[1869]], die langste van sy eerste vier huwelike. Uit dié verbintenis is onder andere [[Dirk Postma jr.]] en [[Stephanus Postma]] gebore. Sy vyfde en laaste huwelik, toe hy 51 jaar oud was, was op [[20 Desember]] [[1869]] met [[Johanna Postma|Johanna Willemina van Biljon]], wat hom met 11 jaar oorleef het en sterf op [[12 Julie]] [[1901]] ná 'n smartlike lyding (wat destyds dikwels kanker beteken het). Onder die ses kinders uit dié huwelik was [[Willem Postma]], Laurika Postma en [[Aletta du Plessis|Aletta Postma]], laasgenoemde onderskeidelik die eerste en tweede eggenotes van prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]] van Potchefstroom) en [[Marie du Toit|Maria]], die eggenote van J.D. du Toit ([[Totius]]). == Nasate == Ds. Postma se talryke nasate het 'n belangrike rol in Suid-Afrika se godsdiens- en kultuurlewe gespeel. Jan Lion Cachet, J.A. du Plessis en J.D. du Toit was, soos reeds gemeld, sy skoonseuns en almal professore aan die Teologiese Skool van die Gereformeerde Kerk. Die oudste seun uit sy derde huwelik, [[Petrus Postma|Petrus]], was 'n kapelaan vir pres. [[Paul Kruger]] asook agtereenvolgens predikant in [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]], op [[Lichtenburg]] en [[Heidelberg, Gauteng|Heidelberg, Transvaal]] en die tweede seun uit dié huwelik, [[Martinus Postma|Martinus]], was ook 'n hoogleraar op Burgersdorp en van 1889 tot aan sy dood in 1926 predikant van die Gereformeerde gemeentes [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, Kaap]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]], Pretoria en weer Johannesburg. [[Dirk Postma jr.]] het van 1884 af agtereenvolgens die Gereformeerde gemeentes [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]], [[Gereformeerde kerk Humpata|Humpata]] ([[Angola]]), Fauresmith-Petrusburg, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] en [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] bedien. Hy was ook die skrywer van die ''Geschiedenis der Gereformeerde Kerk'' (1905). Ook uit die vierde huwelik (met Susanna Kruger) is 'n seun, [[Stephanus Postma|Stephanus]], gebore wat hoogleraar op Burgersdorp geword het en later predikant op [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg, Kaap]]. Twee van sy dogters, Hendrika, bekend as [[Rikie Postma]], en die onderwyseres [[Hilda Postma|Hilda]], het albei skrywers geword van onderskeidelik verhale en gedigte vir veral kinders. Die dorp [[Postmasburg]] is na ds. Postma genoem asook onder meer die Dirk Postma-ouetehuis op [[Burgersdorp]]<ref>[http://www.seniorservice.co.za/index.php?option=com_cmsrealty&Itemid=13&action=listingview&listingID=24295&cmsrealty=user Seniorservice.co.za]</ref> en die Gereformeerde Gekombineerde Skool Dirk Postma in [[Pretoria]].<ref>{{af}} [http://www.schoolguide.co.za/schools/private-schools/gereformeerde-gekombineerde-skool-dirk-postma.html Schoolguide.co.za]</ref> 'n Gesaghebbende biografie, ''Professor Dirk Postma 1818–1890'', het in 1958 verskyn uit die pen van dr. G.C.P. van der Vyver, wat ook verantwoordelik was vir die inskrywings oor ds. Postma in sowel die ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'' as die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. == Verkorte stamboom == [[Lêer:Ds Petrus Postma.jpg|duimnael|180px|Ds. [[Petrus Postma]] (1854–1919), veral bekend as Gereformeerde predikant in [[Pretoria]] en pres. [[Paul Kruger]] se raadgewer.]] [[Lêer:Ds Marthinus Postma in Pretoria.jpg|duimnael|regs|180px|Ds. [[Martinus Postma]] (1855–1926), eerste Gereformeerde predikant aan die [[Witwatersrand]].]] [[Lêer:Dirk Postma jr.jpg|duimnael|180px|regs|Ds. [[Dirk Postma jr.]] (1861–1919), predikant, skrywer en kerkhistorikus.]] [[Beeld:Ds Stephanus Postma.jpg|regs|180px|duimnael|Ds. [[Stephanus Postma]] (1865–1904), hoogleraar aan die Teologiese Skool op [[Burgersdorp]] en predikant van die [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap]].]] [[Lêer:Ds Willem Postma.jpg|duimnael|regs|180px|Ds. [[Willem Postma]] (1874–1920), beter bekend as die satiriese skrywer dr. O'kulis.]] Dirk Postma is die stamvader van die familie Postma, wat weldra 'n belangrike rol in die Suid-Afrikaanse kerklike en kultuurlewe sou speel. Hier is 'n uiteensetting van sy vyf huwelike met kinders en vername kleinkinders wat uit elkeen gebore is. Die totale getal kinders uit die vyf huwelike is 21, van wie vyf nie volwassenheid bereik het nie. Sy eerste vrou is 16 dae ná die geboorte van haar tweede kind oorlede en die vierde tien dae ná die geboorte van haar sesde kind, wat self net meer as 'n jaar later oorlede is. ; Eerste huwelik op [[17 Julie]] [[1840]] met Marijke Bankes de Ruijter (†[[13 Julie]] [[1843]]) Twee kinders: * Grietjie (26 Julie 1841 – 3 Desember 1843) * Laurika (27 Junie 1843–?) Kleinkinders: Geen vermeld. ; Tweede huwelik op [[23 Mei]] [[1844]] met Janna Willemina Alberts Free (†[[28 Januarie]] [[1849]]) Twee kinders: * Pieter (2 Maart 1846 – 21 November 1850) * Geertruida (5 Desember 1847 – 8 Augustus 1866) Kleinkinders: Geen. ; Derde huwelik op [[11 Februarie]] [[1850]] met Ida Sijpkens (†[[30 Maart]] [[1857]]) Vier kinders: * Laurika Postma (onbekend) x Hendrik Ströh * Petrus (22 Julie 1851 – 15 Augustus 1851) * Zwaantje Postma (15 Junie 1852 – 22 Julie 1875) x [[Jan Lion Cachet]] * [[Petrus Postma]] (21 Januarie 1854 – 4 Oktober 1919), veral bekend as Gereformeerde leraar in Pretoria en pres. [[Paul Kruger]] se kapelaan en raadgewer * [[Martinus Postma]] (14 Julie 1855 – 26 Julie 1926), eerste Gereformeerde predikant aan die [[Witwatersrand]], x Elizabeth Wilhelmina Jossina Spiller, ouers van [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]] (1877–1940) en dr. [[Ferdinand Postma]] (1879–1950). ; Vierde huwelik op [[24 November]] [[1859]] met Susanna Lasea Kruger (†[[3 Oktober]] [[1869]]) Ses kinders: * [[Dirk Postma jr.]] (1 Junie 1861 – 7 September 1919) x [[Magalina Postma|Magalina Uys]], vroeër Erasmus, née Bronkhorst * Johanna (28 November 1862 – 19 Desember 1930) x Carl Christiaan Hennings * [[Stephanus Postma]] (6 Januarie 1865 – 8 Februarie 1904), vader van [[Hilda Postma]] (1895–1993) en [[Rikie Postma]] (1889–1938), skrywers van onderskeidelik veral kindergedigte en -prosa. * Adrianus (16 September 1866 – 13 April 1933) x Hester Maria du Plessis * [[Martha du Plessis|Martha]] (13 April 1868 – 15 Desember 1945) x Johannes Lodewicus du Plessis * Helenius (23 September 1869 – 2 November 1870) ; Vyfde huwelik op [[20 Desember]] [[1869]] met [[Johanna Postma|Johanna Wilhelmina van Biljon]] ([[24 Mei]] [[1854]] – [[12 Julie]] [[1901]]) Ses kinders: * [[Brechtje van Rooy|Brechtje]] ([[26 Maart]] [[1871]] – [[20 Maart]] [[1937]]) x ds. [[Koos van Rooy|J.A. (Koos) van Rooy]], moeder van ds. [[Jacs van Rooy]] * Helenius (11 Mei 1872 – 25 Mei 1874) * [[Willem Postma]] (15 Maart 1874 – 13 Desember 1920), ook bekend as dr. O'kulis; vader van die beeldhouer [[Laurika Postma]], die joernalis en dramaturg [[Calman Postma]], ds. [[W.J. Postma]] en nog sewe kinders; skoonvader van die Afrikaanse skryfster [[Minnie Postma]] * [[Laurika du Plessis|Laurika Postma]] ([[17 Junie]] [[1875]] – [[4 Maart]] [[1905]]) x prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]] * [[Aletta du Plessis|Aletta Postma]] ([[9 November]] [[1876]]– [[6 November]] [[1957]]) x prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], ouers van prof. [[Wicus du Plessis]], [[Hugo du Plessis]] en [[Ida Bosman]] * [[Marie du Toit|Maria]] (24 Junie 1881 – 3 Augustus 1966) x [[Totius]], moeder van prof. [[Stephanus du Toit|Fanus du Toit]]. == Bronne == * {{af}} De Kock, W.J. (hoofred.). 1968. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] Deel I''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel Beperk. * {{af}} Du Toit, prof. dr. S. du Toit. 1955. ''Handleiding vir die studie van die kerkgeskiedenis''. Potchefstroom: Pro Rege-Pers Beperk. * {{af}} [[S.P. Engelbrecht|Engelbrecht, prof. dr. S.P.]] 1953. ''Geskiedenis van die Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika''. Kaapstad en Pretoria: H.A.U.M.-J.H. de Bussy. * {{af}} Gerdener, dr. G.B.A. 1934. ''Ons kerk in die [[Transgariep]]: Geskiedenis van die Ned. Geref. Kerk in Natal, Vrystaat en Transvaal''. Kaapstad: Nasionale Pers. * {{nl}} [[Gustave Adolph Maeder|Maeder, ds. G.A.]] en Zinn, Christian. 1917. ''Ons Kerk Album''. Kaapstad: Ons Kerk Album Maatschappij Bpkt. * {{af}} [[P.J. Nienaber|Nienaber, P.J.]] 1949. ''Hier Is Ons Skrywers! Biografiese Sketse van Afrikaanse Skrywers''. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel. * {{en}} Potgieter, D.J. (hoofred.). 1973. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd. * {{af}} Spoelstra, dr. B. 1973. ''Beknopte Kerkgeskiedenis vir Katkisasie''. Potchefstroom: Pro Rege. * {{af}} [[Gert van der Vyver|Van der Vyver, dr. G.C.P.]] 1969. ''My erfenis is vir my mooi''. Potchefstroom: Kalvyn Jubileum Boekefonds. * {{af}} [[Gert van der Vyver|Van der Vyver, dr. G.C.P.]] 1958 ''Professor Dirk Postma 1818–1890''. Potchefstroom: Pro Rege-Pers Beperk. * {{af}} Vogel, ds. Willem. 2011. ''Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 2012''. Potchefstroom: Administratiewe Buro. == Verwysings == <div style="font-size:90%;"> {{Verwysings|3}} </div> == Sien == * [[Gereformeerde Skool Dirk Postma]] * prof. dr. [[Stephanus du Toit]] == Eksterne skakels == * [http://gk-pretoria.weebly.com/predikante.html Volledige besonderhede oor ds. Postma se lewe op die webtuiste van die Gereformeerde kerk Pretoria (dolerend)]. {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Postma, Dirk}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse predikante]] [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geboortes in 1818]] [[Kategorie:Sterftes in 1890]] nq1p0lbksqjzx31flbfw6plgxyazaqx 2975081 2975078 2026-10-03T18:55:55Z Suidpunt 13232 /* Gesinslewe */ 2975081 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Predikant | Naam = Dirk Postma | Beeld = Ds Dirk Postma.jpg | Beeldbeskrywing = Ds. Dirk Postma | Beeldonderskrif = Ds. Dirk Postma | Geboortenaam = Dirk Postma | Geboortedatum = [[10 Januarie]] [[1818]] | Geboorteplek = [[Dokkum]], [[Friesland]] | Sterftedatum = [[28 Desember]] [[1890]] | Sterfteplek = [[Burgersdorp]], [[Kaapkolonie]] | Kerkverband = [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerd]] | Gemeente = Minnertsga, Middelstum-Bedum, Wildervank, [[Zwolle]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]], [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] | Jare aktief = 1840–1890 | Kweekskool = Geen formele teologiese opleiding | Sendingwerk = }} Ds. '''Dirk Postma''' ([[Dokkum]], [[Friesland]], [[Nederland]], [[10 Januarie]] [[1818]] – [[Burgersdorp]], [[28 Desember]] [[1890]]) was die eerste predikant in die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika]] en stigter en eerste hoogleraar van die Kerk se [[Teologiese Skool Burgersdorp|teologiese skool op Burgersdorp]] in die Noordoos-Kaap, die voorloper van die Teologiese Skool en universiteit in [[Potchefstroom]].<ref>{{af}} [http://www.nwu.ac.za/af/content/rektor-kuier-op-geboortedorp-van-die-puk Rektor kuier op geboortedorp van die Puk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161224103647/http://www.nwu.ac.za/af/content/rektor-kuier-op-geboortedorp-van-die-puk |date=24 Desember 2016 }}</ref> Sy biograaf, dr. [[Gert van der Vyver|G.C.P. Van der Vyver]], skryf in 1958 in die enigste omvattende biografie wat tot dusver (2016) oor prof. Postma verskyn het, hy "was 'n diep gelowige, innig vrome mens wat in alles 'Gods Voorzienigheid' erken het en daarom ook gedurig in die gebed geworstel het om Gods raad en leiding. Sterk gemoedelik van aard, het hy met die Here as 'n Vriend en Raadsman omgegaan en gewandel. En dit is juis hierdie geloof in en omgang met God wat 'n standvastigheid aan sy karakter verleen het wat 'n diepe indruk op sy tydgenote gemaak het."<ref>{{af}} Van der Vyver, dr. G.C.P. 1958 Professor Dirk Postma 1818–1890. Potchefstroom: Pro Rege-Pers Beperk.</ref> Ds. Postma is die Suid-Afrikaanse stamvader van die merkwaardige Postma-familie wat op soveel terreine 'n bydrae gelewer het en vandag nog lewer. Hy was vyf keer getroud, waarvan drie maal in [[Nederland]] en twee maal in Suid-Afrika, en het al sy vroue buiten die laaste oorleef. Uit dié huwelike is 20 kinders gebore, van wie vyf nie volwassenheid bereik het nie. Van die kinders wat bekendheid verwerf het, was [[Petrus Postma|Petrus]], bekend as Gereformeerde leraar in Pretoria en pres. [[Paul Kruger]] se kapelaan en raadgewer, [[Martinus Postma|Martinus]], eerste Gereformeerde predikant aan die [[Witwatersrand]], [[Dirk Postma jr.|Dirk jr.]], Gereformeerde predikant, skrywer en kerkhistorikus, [[Stephanus Postma|Stephanus]], Gereformeerde predikant en teoloog, en [[Willem Postma|Willem]], Gereformeerde predikant en ook bekend onder sy skrywersnaam dr. O'kulis. Dirk Postma sr. is een van net drie predikante van die Afrikaanse kerke van wie vyf seuns predikant geword het. Die ander twee, albei behorende tot die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]], is ds. [[Andrew Murray sr.]] en ds. [[Jan Hendrik Hofmeyr (predikant)|Jan Hendrik Hofmeyr]]. == Kinder- en jeugjare == Postma was die jongste kind van Pieter Pieters Postma en Lolkje Arjens Boekhout. Hoewel hy as "Durk" gedoop is, het hy dié Friese spelling reeds in [[Nederland]] laat vaar ten gunste van die Nederlandse spelling, "Dirk". Sy ouers was eenvoudige arbeidsmense wat in behoeftige omstandighede gelewe het. Hy verloor sy vader op vyfjarige leeftyd toe sy moeder na vier kinders moes omsien. Die oudste Pieter, was 17, Arjen 13, Tyttje nege en Durk pas vyf. Die lewe was swaar en eenvoudig sodat Postma die skool op 15 verlaat het om as "blikslagersknecht" (hulp vir 'n loodgieter<ref>{{af}} [http://gk-pretoria.weebly.com/predikante.html Gereformeerde kerk Pretoria (dolerend)]. URL besoek op 18 Junie 2013</ref>) die versorging van sy moeder op hom te neem. Saam met sy moeder vereenselwig hy hom met die kerklike "Afscheiding" van lidmate van die Hervormde Kerk in 1834 in Nederland waardeur die afgeskeidenes in leer, diens en tug reformerend teruggekeer het tot die belydenisskrifte, liturgie en kerkregering soos vasgestel deur die Sinode van Dordrecht van 1618 – '19. Die vader van dié beweging was ds. [[Hendrik de Cock]], wie se agterkleindogter [[Anna Böeseken]] in Suid-Afrika naam gemaak het as geskiedskrywer. Deur ds. Postma se toedoen is De Cock se seun ds. [[Helenius de Cock]], 'n vriend van Postma, drie maal na Suid-Afrika beroep, maar al drie keer hy die beroep bedank.<ref>{{nl}}[http://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/blnp/#source=5&page=122&view=imagePane Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands protestantisme] URL besoek op 17 Oktober 2016.</ref> Op [[12 Mei]] [[1838]] lê Postma belydenis van geloof af in die Afgescheiden Christelijk-Gereformeerde gemeente [[Wanswerd]] en deur dié verbintenis met die Afskeiding van 1834 vereenselwig hy hom met die gereformeerd-konserwatiewe volksdeel in Nederland. == Bediening in Nederland == [[Beeld:Ds Dirk Postma jonk.jpg|duimnael|links|200px|Ds. Postma as jong leraar, waarskynlik nog in [[Nederland]].]] Hy voel sterk die roeping om predikant in sy kerk te word en, by gebrek aan 'n teologiese skool in die wordingsjare van sy kerk, ontvang hy sowat 'n jaar lank privaat teologiese opleiding by ds. T.F. de Haan, wat by hom 'n besonderse liefde vir die ou tale kweek. Postma word op [[5 Julie]] [[1840]], sonder formele teologiese opleiding, bevestig as bedienaar van die Woord in sy eerste gemeente, Minnertsga. Hierna bedien hy in Nederland agtereenvolgens [[Middelstum]]-[[Bedum]] (1842 – '44), Wildervank (1844 – '49) en [[Zwolle]] (1849 – '58). In Nederland het hy vroeg 'n belangrike aandeel in die vestiging en opbou van die kerklike lewe. As jong man onderskei hy hom as 'n bekwame leier en geniet hy vertroue. Hy beywer hom veral vir Christelike onderwys, vir die versoening van botsende partye binne die ''Christelijke (Afgescheidene) Gereformeerde Kerk'' (Christelike Afgeskeie Gereformeerde Kerk) en vir die oprigting van 'n eie teologiese skool, wat in 1854 in [[Kampen]] tot stand kom. == Na Suid-Afrika == In die [[Transvaal]]se staatskerk, die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]], was daar indertyd 'n groot behoefte aan bediening omdat daar sedert 1852 slegs een vaste predikant was, naamlik ds. [[Dirk van der Hoff]]. Ouderling Van Andel van 's Hertogenbosch bring dit in 1857 onder die aandag van die sinode van die Christelike Afgeskeie Gereformeerde Kerk in [[Leiden]]. Die sinode vaardig ds. Postma af om na [[Suid-Afrika]] te reis met die oog op hulp aan die Transvaalse kerk en op 'n geopende deur vir die sending te vind. Sy lasbrief gee egter 'n wyer opdrag en bepaal onder meer dat hy in die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] ondersoek moet gaan instel na die godsdienstige toestand van die stamverwante en geloofsgenote, broederlike betrekkinge met hulle moet aanknoop en in alles moet handel soos dit vir hom die nuttigste in belang van Gods Koninkryk voorkom. Ds. Postma verlaat Nederland op [[22 Mei]] [[1858]] en sit op [[9 Julie]] voet aan wal in [[Simonstad]]. Hy bly net 'n kort ruk in [[Kaapstad]], waarna hy na [[Durban]] vertrek omdat sy eintlike bestemming [[Transvaal]] was. Berig van sy aankoms is aan die Transvaalse owerheid gestuur. Om 'n onverklaarbare rede word die mededeling na die kerkraad van [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] verwys waar 'n groep lidmate van die gemeente wat geweier het om die evangeliese gesange te sing en jare lank 'n stry gevoer het teen wat hulle as dwaalleringe in die bestaande kerke in Suid-Afrika, borg staan om Postma in Durban te gaan haal. Die owerheid gee hulle verlof om hom as predikant te behou op hul eie voorwaardes mits dit nie bots met die betrokke artikels van die Transvaalse grondwet nie. == Stigting van die Gereformeerde Kerk == [[Lêer:Hoeksteen Gereformeerde kerk Venterstad.jpg|duimnael|240px|Ds. Dirk Postma het die hoeksteen van die [[Gereformeerde kerk Venterstad]] op [[19 Augustus]] [[1876]] gelê, skaars 'n jaar ná die gemeente se stigting.]] Op [[5 November]] [[1858]], vroeg die oggend om sesuur, het ds. Postma iewers in die nabyheid van [[Standerton]] die [[Vaalrivier]] oorgegaan in die geselskap van Flip Snyman van Rustenburg en [[Douw Kruger]], broer van die latere pres. [[Paul Kruger]], wat hom uit Natal afgehaal en na die ZAR vergesel het. Laasgenoemde het 'n paar dae vantevore te perd vooruitgery om die mense in kennis te stel van die koms van ds. Postma. Toe die Hollandse predikant sy voet op Transvaalse grondgebied sit, moes hy dadelik preek. Aan huis van ene D. Leus was 'n klomp mense bymekaar en daar het ds. Postma sy eerste diens in die land gehou waarheen sy kerk hom afgevaardig het. Nog dieselfde oggend is hy verder in die hoop om Potchefstroom die Saterdagaand te bereik, maar teen daardie aand het hulle net tot by die plaas Buffeldoorns van [[Flip Schutte]] gevorder. Die volgende dag, Sondag, is hier twee dienste gehou. Op Maandag [[8 November]] is ds. Postma en sy geselskap verder na Rustenburg, vergesel van Schutte, nadat hy daardie Sondagmiddag verneem het dat ds. [[Dirk van der Hoff]] sowel as pres. [[M.W. Pretorius]] uit Potchefstroom afwesig was. Op [[10 November]] het ds. Postma Rustenburg bereik en 'n kamer in ds. Van der Hoff se [[pastorie]] betrek.<ref>{{af}} Van der Walt, ds. N.H. (hoofred.). 1934. ''Almanak van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika vir die jaar 1935. Een-en-sestigste jaargang.'' Potchefstroom: Adm. Buro.</ref> By sy aankoms in Transvaal het ds. Postma kennis gemaak met die sogenaamde Doppers, wat toe al 'n groep met 'n eie identiteit in die Suid-Afrikaanse kerklik-godsdienstige lewe was. Postma bied sy hulp aan die Transvaalse Kerk, maar die algemene kerkvergadering van die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|NH Kerk]] maak op [[11 Januarie]] [[1859]] die gebruik van gesange verpligtend. Postma beskou dit as 'n dwang op sy gewete en dis daarom vir hom onaanvaarbaar. Vyftien mense, onder wie die latere president [[Paul Kruger]], skei amptelik van die staatskerk af en versoek ds. Postma om sy hulp as leraar vir hulle aan te bied sodat hulle kan voortbestaan as 'n vrye Gereformeerde Kerk. Dit lei tot die stigting van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika]] op [[Rustenburg]] op [[11 Februarie]] [[1859]]. In die Afskeiding, so het Postma dit gesien, het die Gereformeerde Kerk uit die "diepgesonke liberalisme" teruggekeer tot die ware Gereformeerde standpunt. In Suid-Afrika se kerkgeskiedskrywing word uiteenlopend oor Postma se aandeel aan die stigting van die Gereformeerde Kerk geoordeel. Die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG]] geskiedskrywer dr. [[G.B.A. Gerdener]] skryf in ''Geskiedenis van die Ned. Geref. Kerke in Natal, Vrystaat en Transvaal'' van 1934 ds. Postma is, nadat hy op [[9 Julie]] [[1858]] in [[Simonstad]] aan wal gestap het, "in die Westelike Provinsie met alle toegeneentheid ontvang, het meermale in N.G. Kerke gespreek, van die Gesange gebruik gemaak en hom baie gunstig oor manne soos dr. [[Abraham Faure|A. Faure]], prof. [[Nicolaas Hofmeyr|N.J. Hofmeyr]] en ds. [[Frans Lion Cachet|F.L. Cachet]] uitgespreek". Gerdener skryf prof. Hofmeyr het van Postma die indruk gekry dat sy koms voortgevloei het "uit een bij de Afgesheidenen ontwaakte ijver om als Kerk van Christus de zaak der Evangelie-verkondiging onder de heidenen te behartigen". Volgens Gerdener was dit net die bykomstige doel van 'n onderneming wat hoofsaaklik arbeid "onder stamverwante en geloofsgenote beoog het. Die bykomstige doel het egter spoedig feitlik verdwyn." Dr. [[Stephanus du Toit|S. du Toit]], indertyd professor aan die Gereformeerde Kerk se Teologiese Skool aan die [[PU vir CHO|Potchefstroomse Universiteit vir CHO]], skryf in ''Handleiding vir die studie van kerkgeskiedenis'' (1955) ds. Postma se eerste indrukke van die Kaapse Kerk was "oor die algemeen gunstig". Hy sê ds. Postma kon in die prediking "geen onsuiwerheid opmerk nie" en het die hartlikste ooreenstemming gevind. Du Toit skryf Postma het net een keer 'n gesang laat sing. "Hierdie optrede is hom later baie kwalik geneem. Hy is beskuldig van oneerlikheid en huigelary – in [[Kaapstad]] tevrede met die kerk, terwyl hy selfs gesange laat sing, en later bewerk hy 'n afskeiding van dieselfde kerk, terwyl die kwessie van die gesange – so word beweer – juis die punt is waarop samewerking afspring." Du Toit voer aan ds. Postma het gehandel "op eerste indrukke". In sy dagboek skryf die predikant: "So ver as ek tans kan sien, verwag ek van hierdie kerk nog baie goeds." En verder: "As die kerk hier in die vryheid wat dit nou geniet, so voortgaan, koester ek die gedagte dat hulle mettertyd uit die gesange wel sal uitmonster dié wat in geen goeie gees gevind word nie; want ek het my opinie aan die vernaamste van hulle geopenbaar en ons stem daarin heeltemal ooreen." Du Toit skryf ds. Postma se optrede was in ooreenstemming met sy beleid soos hy dit later in Transvaal sou verduidelik: "As 'n kerk gesange het met vrede in die gemeente en die gesange regsinnig is, dan durf ek die kerk daarin nie veroordeel nie en ook nie daaroor bemoeilik nie, soos ek op my deurreis getoon het." Hy wou, volgens Du Toit, geen "ontydige beroering" verwek nie. In Transvaal het daar toe reeds jare lank 'n stryd oor dié vraagstuk geheers. Daar het ds. Postma dan ook van die begin af geen gesange laat sing nie. Ook dr. B. Spoelstra (in ''Beknopte kerkgeskiedenis vir katkisasie'', 1973) skryf die Christelike Gereformeerde Kerk in Nederland het die Kaapse predikante van ds. Postma se koms verwittig. "Hulle was natuurlik dadelik baie bevrees dat in die binneland 'n kerkskeuring sou ontstaan, omdat hulle van die stryd van die 'Doppers' geweet het. Hulle het alles in hul vermoë gedoen om ds. Postma daarvan te oortuig dat die Kaapse Kerk baie suiwer gereformeerd was, op die Gesange na." Volgens Spoelstra toon 'n uitlating van 'n liberale Kaapse koerant dat ds. Postma hom by die Doppers moes bepaal "baie duidelik dat daar 'n kloof op kerklike gebied was nog voordat hier 'n Gereformeerde predikant voet aan wal gesit het. Tog wil kwaadwillige mense soms voorgee asof ds. Postma die Nederlandse Afskeiding na Suid-Afrika oorgeplant het. Sodanige mense het geen oog vir die werk van die Here in eenvoudige menseharte, selfs al het hulle nie 'n predikant gehad nie! Omdat hulle die Woord van die Here en die boeke van die ou Gereformeerde skrywers, soos Smytegeld, A. Brakel, Mel en ander gelees het, het die Heilige Gees die ware geloof in die hart van die eenvoudige mense brandende gehou." Sommige skrywers het hom beskou as 'n voorbedagte skeurmaker wat ontrou was aan die doel van sy sending, hoewel hy aanvanklik 'n afskeiding ontmoedig het. Dr. [[S.P. Engelbrecht]] skryf in ''Geskiedenis van die Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika'' (derde hersiene en vermeerderde uitgawe, 1953): "Ds. Postma het nie die Afskeiding onder hom ''bewerk'' nie, maar georganiseer." Volgens sy eie getuienis het ds. Postma die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika nie bedink, gesoek of begeer nie, maar selfs teengewerk deur sy advies onder gegewe omstandighede. As eerste predikant in die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika het groot verantwoordelikhede op ds. Postma gerus, maar sekere mense het aanvanklik sy goeie naam en karakter belaster en beswadder. Selfs van sy kerklik-godsdienstige teenstanders het die aantygings gerepudieer. == Eerste Transvaalse predikant == Hy vestig hom op Rustenburg en bedien met groot opoffering die gemeentes in Transvaal, die [[Oranje-Vrystaat]] en die [[Kaapkolonie]]. Dr. Engelbrecht skryf di. Postma en Van der Hoff (van die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|Hervormde Kerk]]) was altyd "hoflik en broederlik" teenoor mekaar, ook ná die skeuring, wat "op broederlike wyse plaasgevind" het, "sonder haat of twis". Hy skryf nadat die Gereformeerde Kerk eenmaal in Suid-Afrika gestig is, het die Hervormde en die Gereformeerde Kerk in die reël die waardige voorbeeld van di. Postma en Van der Hoff gevolg en nie met mekaar getwis nie, hoe daar ook al verskil is. "Die twiste was tussen die Ned. Gereformeerde Kerk aan die een kant en die Ned. Hervormde en die Gereformeerde Kerk aan die ander kant." In Transvaal streef ds. Postma na die vrymaking van die staatskerk (die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]]) van staatsbevoorregting en staatsonderhoud. Ten opsigte van sy eie kerk, verset hy hom teen staatsmiskenning. Deur belasting moes die Gereformeerdes bydra tot die onderhoud van die staatskerk uit die staatskas; huweliksgebooie kon net in die staatskerk afgekondig word en alles huweliksgelde is in die kerkkas van die staat gestort; net lidmate van die staatskerk het stemreg gehad. Selfs nog voor die stigting van die Gereformeerde Kerk se [[Teologiese Skool Burgersdorp|Teologiese Skool op Burgersdorp]], lei ds. Postma etlike predikante op, onder wie [[Jan Lion Cachet]] en N.J.R. Swart, later staatsekretaris van die Z.A.R. == Op Burgersdorp == [[Lêer:Prof Dirk Postma.jpg|duimnael|240px|Prof. Dirk Postma in sy studeerkamer op [[Burgersdorp]] laat in die dekade ná 1880.]] In 1866 aanvaar ds. Postma 'n beroep na die [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|gemeente Burgersdorp]] in die noorde van die huidige [[Oos-Kaap]]. Dié gemeente is op [[21 Januarie]] [[1860]]<ref>{{af}} [http://books.google.co.za/books/about/Die_Gereformeerde_Kerk_Burgersdorp_gesti.html?id=H5kEHAAACAAJ&redir_esc=y Google Books]</ref> in 'n pakhuis van 'n winkel gestig omdat geen geskikte saal vir die stigting van 'n gemeente gevind word nie weens die teenkanting wat Doppers moes verduur. (Volgens ''Ons Kerk Album'' van 1917 is die gemeente op die plaas Roosterkoek in die distrik [[Albert]], waarvan Burgersdorp die setel is, gestig.) Dit was die eerste Gereformeerde gemeente in die [[Kaapkolonie]]. Daar is ook indertyd pamflette teen die Gereformeerdes geskryf. In die distrik [[Colesberg]] was die stryd so heftig dat die Doppers hul eie dorp, Philipstown, aangelê het<ref>{{af}} Du Toit, prof. dr. S. du Toit. ''Handleiding vir die studie van die kerkgeskiedenis''. Potchefstroom: Pro Rege-Pers Beperk, 1955.</ref> Burgersdorp was van sy stigting tot en met die koms van ds. Postma herderloos weens die tekort aan predikante in die Gereformeerde Kerk. Dit was juis veral met die doel om aandag aan die opleiding van predikante te gee, dat ds. Postma daarheen beroep is. Burgersdorp is as meer geskik vir opleiding beskou omdat die meer gevestigde en rustiger politieke omstandighede van die destydse [[Kaapkolonie]] daar gegeld het, daar belangstelling was van ander gemeentes in die onmiddellike omgewing en die lidmate van Burgersdorp en naburige gemeentes meer welvarend en gevestig was as dié in die Noorde en dus geldelik meer tot die oprigting van so 'n skool sou kon bydra. In 1860, dus net 'n jaar na die stigting van die Kerk, is drie gemeentes in die noorde van die Kaapkolonie gestig: [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]], [[Colesberg]] en [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg]]. Hierna volg ook nog [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] (1863), [[Bethulie]] (1863, in die Suid-Vrystaat) en [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] (1864). Voor einde 1875 volg nog vier: [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]], [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]], [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] en [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]]. == Stigter van die Teologiese Skool == [[Lêer:Teologiese studente Burgersdorp.jpg|duimnael|280px|links|Proff. Dirk Postma en [[Jan Lion Cachet]] by die eerste vyf teologiese studente: [[Maarten Pelser|M. Pelser]], S. Venter, [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]], M.P.A. Coetsee jr. en W.J. Snyman.]] Ds. Postma beywer hom dan ook met die energieke steun van die gemeente op Burgersdorp vir die oprigting van 'n teologiese skool. Die nuttigheid van 'n eie opleiding van predikante is volgens dr. S. du Toit reeds op die eerste Gereformeerde sinode (1862) beklemtoon. Daar het ds. Postma 'n geskiedkundige oorsig gegee en sommige kerkrade het toe al hul groot verlange na 'n eie skool te kenne gegee. Die saak is tot die volgende sinode uitgestel en intussen is 'n kollekte goedgekeur. Op die sinode van 1863 (op [[Rustenburg]]) het ds. Postma 'n geskrewe stuk voorgelê waarin hy ernstig daarop aandring dat die Kerk voorsiening moet maak vir 'n kerklike opleiding vir voornemende predikante. Die sinode het weer nie tot die stigting van 'n teologiese skool oorgegaan nie, maar besluit dat leraars voorlopig die opleiding ter hand moet neem en dat die ondersoek voor 'n sinode sou plaasvind. Di. Postma en Johannes Beyer (predikant van [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] van 1862 – '66) het dadelik met die werk begin en op die sinode van 1866 (op [[Reddersburg]]) kon reeds twee kandidate tot die bediening toegelaat word, N.J.R. Swart en S.D. Venter. Voor die sinode van 1869 (op [[Potchefstroom]]) het ds. Postma in die Kaapprovinsie 'n kragtige aksie op tou gesit vir die daarstelling van die [[Teologiese Skool Burgersdorp|teologiese skool op Burgersdorp]]. Ruim £1&nbsp;000 is voor die sitting in die vorm van rentelose aandele ingesamel. Op die sinode stel die gemeente Burgersdorp dan ook voor dat die bestaande inrigting, deur die kerkraad onder die leiding daargestel, slegs uitgebrei sal word deur die beroeping van 'n tweede leraar vir Burgersdorp, onder voorwaarde dat die ander gemeentes vir sy traktement (vergoeding) sal bydra. Die sinode aanvaar die voorstel en so word ds. Postma aangewys as die eerste dosent van die pas opgerigte [[Teologiese Skool Burgersdorp|Teologiese Skool]]. Ds. [[Jan Lion Cachet]], wat as tweede leraar van Burgersdorp verkies is, het ook as tweede dosent opgetree. Die skool is op [[29 November]] [[1869]] feestelik geopen in die buitegeboue van die [[pastorie]] en die eerste vyf studente ingeskryf: L.J. du Plessis, J.S.L. Venter, M.P.A. Coetsee jr., M. Pelser en W.J. Snyman. Dit was slegs 'n dekade nadat die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]], wat toe al meer as twee eeue in Suid-Afrika werksaam was, sy Teologiese [[Kweekskool]] op [[Stellenbosch]] opgerig het. Di. Postma en Lion Cachet het albei tydens die eerste sewe jaar van die skool se bestaan as deeltydse lektore opgetree omdat albei voltyds predikant van die gemeente Burgersdorp was. Toe die sinode in 1876 besluit om 'n heeltydse professor te benoem, val die keuse op ds. Postma. Hy beskou hom as onbekwaam en bedank daarvoor, maar tree tog as waarnemende professor op en aanvaar eers in 1879 'n benoeming as heeltydse professor. Eers toe word sy verbintenis met die gemeente Burgersdorp beëindig. Dr. G.P.C. van der Vyver skryf in die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'' oor prof. Postma: "Hoewel hy weinig skoolonderrig en teologiese opleiding ontvang het, stel Postma se hoë intellektuele begaafdheid en ywerige selfstudie deur die jare hom in staat om sy professorale pligte met eer na te kom. In sy onderrig sou hy 'n besondere liefde vir die ou tale openbaar, 'n voorliefde wat hy oorplant op sy nageslag. As professor moes hy die hele terrein van die teologiese wetenskap dek. Hy kon nooit sy studie op 'n bepaalde rigting toespits nie, en sy kennis en begrip van sommige vakke, waaronder kerkreg, kan selfs as swak bestempel word. Al die jare van sy verbintenis aan die skool dien hy dit ook op bekwame wyse as rektor." Van der Vyver skryf in ''My erfenis is vir my mooi'', die gedenkboek van die Gereformeerde Kerk se Teologiese Skool, ds. Postma was 'n vurige pleitbesorger vir Christelike onderwys en die beoefening van Christelike wetenskap. "vandaar sy ywer vir die oprigting van Christelike skole, die oprigting van die Teologiese Skool in 1869, die uitbouing van hierdie inrigting sodat dit altyd meer diensbaar kon wees aan kerk en volk. Voortdurend het hy gepleit vir die ereplek van Hollands naas Engels en vir die deeglike onderrig van Vaderlandse Geskiedenis." Van der Vyver sê Postma se woorde voor die sinode van 1873 was sprekend van sy visie vir Christelike opleiding toe hy 'n eie inrigting in die vooruitsig stel, 'n normaalskool waaraan onderwysers kon studeer en 'n inrigting wat vir universiteitsgrade kan oplei, om daarna vir doktor of advokaat te gaan studeer, en die wat wens om predikant te word, kan aan die inrigting hulle hele opleiding geniet met 'n universiteitsgraad. Dit was inderdaad ds. Postma, die versiende idealis, wat vooruitgegryp het na 'n eie inrigting vir hoër onderwys, die uiteindelike Potchefstroomse Universiteit vir C.H.O., en die eerste stene gelê en daarop begin bou het. == Leermeester == [[Lêer:Taalmonument Burgersdorp detail.jpg|duimnael|230px|Ds. Postma was nou betrokke by die stryd om amptelike erkenning vir Hollands in die Kaapkolonie en toe dit as debatstaal in die Kaapse parlement erken is, het hy 'n feesrede op 'n spesiale geleentheid gelewer. Die inskrywing van dié steen op Burgersdorp se Taalmonument lui: "Eerste Volksbesluit voor de Hollandsche Taal te Burgersdorp in Junie 1879 op voorstel van den Wel Edelen Heer D.P. van den Heever, L.W.R. Eerste Acte van Hollandsch in ’t Parlement, Acte No. 1, 1882, voorsteller J.H. Hofmeyr, L.W.V. Eerste Kandidaat der Nationale Herleving J. Joubert, L.W.V. Eerste Hollandsche Spreker in ’t Parlement J. Luttig, L.W.V.]] Ds. Postma het hom beywer vir Christelike onderwys. In die tyd toe die liberalisme Suid-Afrika en ook die onderwys soos 'n vloedgolf tref, het hy daarteen gewaarsku. Hy het ervaring gehad van die stryd om Christelike onderwys in [[Nederland]] en het in neutrale of sekulêre onderwys 'n vergiftiging van die kindergemoed gesien; daarom beywer hy hom vir die oprigting van vrye Christelike skole met die vrywillige beginsel as een van die hoekstene daarvan. Ds. Postma het daarmee beklemtoon dat dit die ouer se taak was om die kind op te voed en nie die staat nie. Vir hom was onderrig van vaderlandse geskiedenis en Hollands van die allergrootste belang. Hy het hom veral ingespan om Hollands as vak op skool erken te kry en dit op openbare vlak gelyke regte met Engels te laat geniet. Toe Hollands in 1882 in die Kaapse parlement as debatstaal erken word, was Postma een van die redenaars by 'n feesgeleentheid op [[Burgersdorp]]. == Skrywer == [[Lêer:Burgersdorp Teologiese Skool Gereformeerde Kerk 1888.jpg|duimnael|340px|links|Die studente en professore van die [[Teologiese Skool Burgersdorp]] in 1888. In die voorste ry sit, tweede van links, [[Stephanus Postma]], gevolg deur prof. Dirk Postma, prof. [[Martinus Postma]] en [[P.S. Snyman]]. Agter, derde van links, staan J.A. van Rooy.]] Veelvuldige kort artikels in kerklike en openbare blaaie het tydens sy leeftyd uit ds. Postma se pen verskyn, maar daar was slegs twee noemenswaardige publikasies. ''Mijne handleiding voor de godgeleerdheid volgens de kerk van Aegidius Francken'' het in [[Kaapstad]] verskyn in 1875 en in dieselfde jaar ook in die Moederstad, ''Geprovoceerde herinneringen en teregtwijzing aan den wel. eerw. zeergel. heer S. Hofmeyr Th. Dr.''. Sy seun [[Dirk Postma jr.]] publiseer drie jaar ná sy vader se dood (1893) 'n aantal ''Leerredenen'' van sy vader. == Persoonlikheid == Van der Vyver skryf in die ''Biografiese Woordeboek'' ds. Postma se hele bestaan het gewentel om sy onwankelbare geloof. "As innig vrome mens, sterk gemoedelik van aard, het hy met God geleef. Hy het die suiwerheid van die leer in die persoonlike en kerklike lewe sterk beklemtoon, maar dit nooit los van die lewe gesien nie. Sy nederigheid was aan sy tydgenote goed bekend en met respek en beleefdheid het hy sy medemens behandel. Hierdeur het hy, selfs as 'n omstrede figuur in die kerklike verhoudinge van sy tyd, die agting van vriend en vyand afgedwing." Spoelstra skryf: "As persoon was ds. Postma versier met mooi eienskappe. Hy was eerlik, opreg, taktvol en beheers. Hy was 'n waardige dienskneg van die Here. Aan sy roepingsbewustheid en offervaardige diens was amper geen einde nie." By geleentheid van sy veertigjarige ampsbediening verwoord ds. Postma sy lewensfilosofie as volg: "Wentel uwen weg op den Heere en vertrouw op Hem, Hij zal het maken." Hy het 'n sterk roepingsbesef belewe en sien sy lewenstaak as iets wat die Here hom op die hand gelê het. Dié roepingsbewustheid en daarby 'n ysere wil en besonderse werkvermoë het stukrag gegee aan sy werkywer. Al het hy nie deeglike formele onderrig ontvang nie, was hy geseënd met 'n sterk intellek, deeglike insig in sake en organisasievermoë wat verklaar hoe hy soveel in sy lewe kon uitrig. Hy was iemand wat deeglike selfdissipline toegepas en orde gehandhaaf het. Al was hy in die brandpunt van die kerklike stryd in Nederland sowel as in Suid-Afrika, was hy verdraagsaam teen oor ander. Van sy skerpste opponente in kerklike sake het getuig dat hy nie twissiek was nie, maar dat hy, sonder om sy standpunt prys te gee, welwillendheid teenoor ander bewaar het. 'n Tydgenoot, ds. [[D.P.M. Huet]] van die NG Kerk in Natal, het hom op 'n keer getipeer as iemand wat aanspraak het op die agting en liefde van alle godvrugtiges, so 'n waardige evangeliedienaar dat hy dit as die grootste seën sou ag as alle gemeentes met sodanige leraars bevoorreg was; 'n man uit wie se gedrag die sin van Christus spreek. Postma het egter ook foute in sy lewe begaan, soos sy harde optrede teenoor ds. N.J.R. Swart wat die benoeming as staatsekretaris van die Z.A.R. aanvaar het. Hoewel sy grootste, blywendste bydrae die stigting, vestiging en uitbreiding van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika was, het hy ook in breër verband 'n bydrae gelewer tot die versterking van die Calvinistiese lewens- en wêreldbeskouing in Suid-Afrika te midde van die liberalistiese gety van die 19de eeu. == Gesinslewe == [[Beeld:Grafsteen Dirk Postma.jpg|duimnael|regs|200px|Ds. Postma se grafsteen in die begraafplaas op [[Burgersdorp]]. Die grafskrif lui: "POSTMA D. 1818–1890. Deze steen uit dankbare erkentenis opgericht door de Geref. Kerk in Z. Afrika, wijst aan de rustplaats van den Stichter derzelve Prof. D. POSTMA, Geboren te Dokkum, 10 Jan. 1818 Ontslapen te Burgersdorp, 28 Dec. 1890. In leven Predikant in Nederland te Wildervank, Bedum, Middelstum, Zwolle- in Z. Afrika te Rustenburg en Burgersdorp. Hoogleraar aan de Theologische School te Burgersdorp." Die Bybelvers kom uit [[Openbaring]] 3:12: "Die overwint, Ik zal hem maken tot een pilaar in den tempel Mijns Gods, en hij zal niet meer daaruit gaan; en Ik zal op hem schrijven den Naam Mijns Gods, en de naam der stad Mijns Gods, namelijk des nieuwen Jeruzalems, dat uit den hemel van Mijn God afdaalt, en ook Mijn nieuwen Naam."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1892. Bijvoegsel. Gedenksteen ter eere van wijlen Prof. D. Postma, 1 Dec.: Een gedenksteen ter eere van wijlen den ontslapen Hoogleeraar in de Godgeleerdheid aan het Seminarie der "Gereformeerde" Kerk, is te Burgersdorp op 23 laatstleden in aanwezigheid van een volksmenigte onthuld, die door het Burgersdorpsche blad op vijf honderd wordt begroot. Onder de aanwezigden waren Ds. P. Postma (Pretoria), Ds. M. Postma (Middelburg), Ds A. Coetsee (Reddersburg), Ds Du Plessis (Colesberg), Ds. W. J. Snijman (Venterstad), Ds Vorster (Bethulie), Prof. J. L. Cachet, S. Postma, B.A, Prof. Litt; en door Di. Coetsee, Snijman, Du Plessis en P. Postma werden toespraken gehouden. Het monument is van marmer, vijftien voet hoog, en zal de Kerk £300 gekost hebben. Het prijkt met het volgende opschrift:<br> "Deze steen uit dankbare erkentenis opgericht door de Gereformeerde Kerk in Zuid Afrika, wijst aan de rustplaats van den Stichter derselve Prof. D. Postma, geboren te Dokkum, 10 Jan. 1818, ontslapen te Burgersdorp, 28 December 1890.<br> In leven predikant in Nederland te Wildervank, Bedum, Middelstum, Zwolle. In Z. Afrika te Rustenburg en Burgersdorp, en Hoogleeraar aan de Theologische School te Burgersdorp.<br> Die overwint, ik zal hem maken tot een' pilaar in den tempel mijns Gods, en hij zal niet meer daaruit gaan; en ik zal op hem schrijven den naam mijns Gods, en den naam der stad mijns Gods, namelijk des nieuwen Jerusalems, dat uit den hemel van mijnen God afdaalt, en ook mijnen nieuwen naam.<br> Openb. 3 : 12."</ref>]] [[Lêer:Ou Gereformeerde kerk Burgersdorp.jpg|duimnael|310px|links|In dié kerk, opgerig in die gemeente se stigtingsjaar, 1860, die voorloper van die huidige wat in 1913 teen 'n koste van £13&nbsp;000 opgerig is, het ds. Postma die Woord aan Gereformeerde lidmate op [[Burgersdorp]] bedien.]] Ds. Postma was vyf keer getroud en uit dié huwelike is 20 kinders gebore, van wie sommige klein oorlede is. Sy eerste eggenote, met wie hy op [[17 Julie]] [[1840]] in die ouderdom van 22 getroud is, was Marijke Bankes de Ruijter, oorlede op [[13 Julie]] [[1843]]. Op [[23 Mei]] [[1844]] trou hy met Janna Willemina Alberts Free wat hom ontval op [[28 Januarie]] [[1849]]. Sy derde huwelik is ook in Nederland voltrek en wel op [[11 Februarie]] [[1850]] met Ida Sijpkens (oorlede [[30 Maart]] [[1857]]). Uit dié huwelik is onder meer gebore Zwaantje Postma, die eggenote van [[Jan Lion Cachet]], [[Petrus Postma]] en [[Martinus Postma]]. Ds. Postma se eerste huwelik in Suid-Afrika was op [[24 November]] [[1859]], in die jaar van die stigting van die Gereformeerde Kerk, met Susanna Lasea Kruger, wat hom ontval op [[3 Oktober]] [[1869]], die langste van sy eerste vier huwelike. Uit dié verbintenis is onder andere [[Dirk Postma jr.]] en [[Stephanus Postma]] gebore. Sy vyfde en laaste huwelik, toe hy 51 jaar oud was, was op [[20 Desember]] [[1869]] met [[Johanna Postma|Johanna Willemina van Biljon]], wat hom met 11 jaar oorleef het en sterf op [[12 Julie]] [[1901]] ná 'n smartlike lyding (wat destyds dikwels kanker beteken het). Onder die ses kinders uit dié huwelik was [[Willem Postma]], Laurika Postma en [[Aletta du Plessis|Aletta Postma]], laasgenoemde onderskeidelik die eerste en tweede eggenotes van prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]] van Potchefstroom) en [[Marie du Toit|Maria]], die eggenote van J.D. du Toit ([[Totius]]). == Nasate == Ds. Postma se talryke nasate het 'n belangrike rol in Suid-Afrika se godsdiens- en kultuurlewe gespeel. Jan Lion Cachet, J.A. du Plessis en J.D. du Toit was, soos reeds gemeld, sy skoonseuns en almal professore aan die Teologiese Skool van die Gereformeerde Kerk. Die oudste seun uit sy derde huwelik, [[Petrus Postma|Petrus]], was 'n kapelaan vir pres. [[Paul Kruger]] asook agtereenvolgens predikant in [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]], op [[Lichtenburg]] en [[Heidelberg, Gauteng|Heidelberg, Transvaal]] en die tweede seun uit dié huwelik, [[Martinus Postma|Martinus]], was ook 'n hoogleraar op Burgersdorp en van 1889 tot aan sy dood in 1926 predikant van die Gereformeerde gemeentes [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, Kaap]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]], Pretoria en weer Johannesburg. [[Dirk Postma jr.]] het van 1884 af agtereenvolgens die Gereformeerde gemeentes [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]], [[Gereformeerde kerk Humpata|Humpata]] ([[Angola]]), Fauresmith-Petrusburg, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] en [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] bedien. Hy was ook die skrywer van die ''Geschiedenis der Gereformeerde Kerk'' (1905). Ook uit die vierde huwelik (met Susanna Kruger) is 'n seun, [[Stephanus Postma|Stephanus]], gebore wat hoogleraar op Burgersdorp geword het en later predikant op [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg, Kaap]]. Twee van sy dogters, Hendrika, bekend as [[Rikie Postma]], en die onderwyseres [[Hilda Postma|Hilda]], het albei skrywers geword van onderskeidelik verhale en gedigte vir veral kinders. Die dorp [[Postmasburg]] is na ds. Postma genoem asook onder meer die Dirk Postma-ouetehuis op [[Burgersdorp]]<ref>[http://www.seniorservice.co.za/index.php?option=com_cmsrealty&Itemid=13&action=listingview&listingID=24295&cmsrealty=user Seniorservice.co.za]</ref> en die Gereformeerde Gekombineerde Skool Dirk Postma in [[Pretoria]].<ref>{{af}} [http://www.schoolguide.co.za/schools/private-schools/gereformeerde-gekombineerde-skool-dirk-postma.html Schoolguide.co.za]</ref> 'n Gesaghebbende biografie, ''Professor Dirk Postma 1818–1890'', het in 1958 verskyn uit die pen van dr. G.C.P. van der Vyver, wat ook verantwoordelik was vir die inskrywings oor ds. Postma in sowel die ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'' as die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. == Verkorte stamboom == [[Lêer:Ds Petrus Postma.jpg|duimnael|180px|Ds. [[Petrus Postma]] (1854–1919), veral bekend as Gereformeerde predikant in [[Pretoria]] en pres. [[Paul Kruger]] se raadgewer.]] [[Lêer:Ds Marthinus Postma in Pretoria.jpg|duimnael|regs|180px|Ds. [[Martinus Postma]] (1855–1926), eerste Gereformeerde predikant aan die [[Witwatersrand]].]] [[Lêer:Dirk Postma jr.jpg|duimnael|180px|regs|Ds. [[Dirk Postma jr.]] (1861–1919), predikant, skrywer en kerkhistorikus.]] [[Beeld:Ds Stephanus Postma.jpg|regs|180px|duimnael|Ds. [[Stephanus Postma]] (1865–1904), hoogleraar aan die Teologiese Skool op [[Burgersdorp]] en predikant van die [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap]].]] [[Lêer:Ds Willem Postma.jpg|duimnael|regs|180px|Ds. [[Willem Postma]] (1874–1920), beter bekend as die satiriese skrywer dr. O'kulis.]] Dirk Postma is die stamvader van die familie Postma, wat weldra 'n belangrike rol in die Suid-Afrikaanse kerklike en kultuurlewe sou speel. Hier is 'n uiteensetting van sy vyf huwelike met kinders en vername kleinkinders wat uit elkeen gebore is. Die totale getal kinders uit die vyf huwelike is 21, van wie vyf nie volwassenheid bereik het nie. Sy eerste vrou is 16 dae ná die geboorte van haar tweede kind oorlede en die vierde tien dae ná die geboorte van haar sesde kind, wat self net meer as 'n jaar later oorlede is. ; Eerste huwelik op [[17 Julie]] [[1840]] met Marijke Bankes de Ruijter (†[[13 Julie]] [[1843]]) Twee kinders: * Grietjie (26 Julie 1841 – 3 Desember 1843) * Laurika (27 Junie 1843–?) Kleinkinders: Geen vermeld. ; Tweede huwelik op [[23 Mei]] [[1844]] met Janna Willemina Alberts Free (†[[28 Januarie]] [[1849]]) Twee kinders: * Pieter (2 Maart 1846 – 21 November 1850) * Geertruida (5 Desember 1847 – 8 Augustus 1866) Kleinkinders: Geen. ; Derde huwelik op [[11 Februarie]] [[1850]] met Ida Sijpkens (†[[30 Maart]] [[1857]]) Vier kinders: * Laurika Postma (onbekend) x Hendrik Ströh * Petrus (22 Julie 1851 – 15 Augustus 1851) * Zwaantje Postma (15 Junie 1852 – 22 Julie 1875) x [[Jan Lion Cachet]] * [[Petrus Postma]] (21 Januarie 1854 – 4 Oktober 1919), veral bekend as Gereformeerde leraar in Pretoria en pres. [[Paul Kruger]] se kapelaan en raadgewer * [[Martinus Postma]] (14 Julie 1855 – 26 Julie 1926), eerste Gereformeerde predikant aan die [[Witwatersrand]], x Elizabeth Wilhelmina Jossina Spiller, ouers van [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]] (1877–1940) en dr. [[Ferdinand Postma]] (1879–1950). ; Vierde huwelik op [[24 November]] [[1859]] met Susanna Lasea Kruger (†[[3 Oktober]] [[1869]]) Ses kinders: * [[Dirk Postma jr.]] (1 Junie 1861 – 7 September 1919) x [[Magalina Postma|Magalina Uys]], vroeër Erasmus, née Bronkhorst * Johanna (28 November 1862 – 19 Desember 1930) x Carl Christiaan Hennings * [[Stephanus Postma]] (6 Januarie 1865 – 8 Februarie 1904), vader van [[Hilda Postma]] (1895–1993) en [[Rikie Postma]] (1889–1938), skrywers van onderskeidelik veral kindergedigte en -prosa. * Adrianus (16 September 1866 – 13 April 1933) x Hester Maria du Plessis * [[Martha du Plessis|Martha]] (13 April 1868 – 15 Desember 1945) x Johannes Lodewicus du Plessis * Helenius (23 September 1869 – 2 November 1870) ; Vyfde huwelik op [[20 Desember]] [[1869]] met [[Johanna Postma|Johanna Wilhelmina van Biljon]] ([[24 Mei]] [[1854]] – [[12 Julie]] [[1901]]) Ses kinders: * [[Brechtje van Rooy|Brechtje]] ([[26 Maart]] [[1871]] – [[20 Maart]] [[1937]]) x ds. [[Koos van Rooy|J.A. (Koos) van Rooy]], moeder van ds. [[Jacs van Rooy]] * Helenius (11 Mei 1872 – 25 Mei 1874) * [[Willem Postma]] (15 Maart 1874 – 13 Desember 1920), ook bekend as dr. O'kulis; vader van die beeldhouer [[Laurika Postma]], die joernalis en dramaturg [[Calman Postma]], ds. [[W.J. Postma]] en nog sewe kinders; skoonvader van die Afrikaanse skryfster [[Minnie Postma]] * [[Laurika du Plessis|Laurika Postma]] ([[17 Junie]] [[1875]] – [[4 Maart]] [[1905]]) x prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]] * [[Aletta du Plessis|Aletta Postma]] ([[9 November]] [[1876]]– [[6 November]] [[1957]]) x prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], ouers van prof. [[Wicus du Plessis]], [[Hugo du Plessis]] en [[Ida Bosman]] * [[Marie du Toit|Maria]] (24 Junie 1881 – 3 Augustus 1966) x [[Totius]], moeder van prof. [[Stephanus du Toit|Fanus du Toit]]. == Bronne == * {{af}} De Kock, W.J. (hoofred.). 1968. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] Deel I''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel Beperk. * {{af}} Du Toit, prof. dr. S. du Toit. 1955. ''Handleiding vir die studie van die kerkgeskiedenis''. Potchefstroom: Pro Rege-Pers Beperk. * {{af}} [[S.P. Engelbrecht|Engelbrecht, prof. dr. S.P.]] 1953. ''Geskiedenis van die Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika''. Kaapstad en Pretoria: H.A.U.M.-J.H. de Bussy. * {{af}} Gerdener, dr. G.B.A. 1934. ''Ons kerk in die [[Transgariep]]: Geskiedenis van die Ned. Geref. Kerk in Natal, Vrystaat en Transvaal''. Kaapstad: Nasionale Pers. * {{nl}} [[Gustave Adolph Maeder|Maeder, ds. G.A.]] en Zinn, Christian. 1917. ''Ons Kerk Album''. Kaapstad: Ons Kerk Album Maatschappij Bpkt. * {{af}} [[P.J. Nienaber|Nienaber, P.J.]] 1949. ''Hier Is Ons Skrywers! Biografiese Sketse van Afrikaanse Skrywers''. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel. * {{en}} Potgieter, D.J. (hoofred.). 1973. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd. * {{af}} Spoelstra, dr. B. 1973. ''Beknopte Kerkgeskiedenis vir Katkisasie''. Potchefstroom: Pro Rege. * {{af}} [[Gert van der Vyver|Van der Vyver, dr. G.C.P.]] 1969. ''My erfenis is vir my mooi''. Potchefstroom: Kalvyn Jubileum Boekefonds. * {{af}} [[Gert van der Vyver|Van der Vyver, dr. G.C.P.]] 1958 ''Professor Dirk Postma 1818–1890''. Potchefstroom: Pro Rege-Pers Beperk. * {{af}} Vogel, ds. Willem. 2011. ''Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 2012''. Potchefstroom: Administratiewe Buro. == Verwysings == <div style="font-size:90%;"> {{Verwysings|3}} </div> == Sien == * [[Gereformeerde Skool Dirk Postma]] * prof. dr. [[Stephanus du Toit]] == Eksterne skakels == * [http://gk-pretoria.weebly.com/predikante.html Volledige besonderhede oor ds. Postma se lewe op die webtuiste van die Gereformeerde kerk Pretoria (dolerend)]. {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Postma, Dirk}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse predikante]] [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geboortes in 1818]] [[Kategorie:Sterftes in 1890]] cykuchewy2hp0loq1o480js5klvhead 2975083 2975081 2026-10-03T19:00:04Z Suidpunt 13232 /* Gesinslewe */ 2975083 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Predikant | Naam = Dirk Postma | Beeld = Ds Dirk Postma.jpg | Beeldbeskrywing = Ds. Dirk Postma | Beeldonderskrif = Ds. Dirk Postma | Geboortenaam = Dirk Postma | Geboortedatum = [[10 Januarie]] [[1818]] | Geboorteplek = [[Dokkum]], [[Friesland]] | Sterftedatum = [[28 Desember]] [[1890]] | Sterfteplek = [[Burgersdorp]], [[Kaapkolonie]] | Kerkverband = [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerd]] | Gemeente = Minnertsga, Middelstum-Bedum, Wildervank, [[Zwolle]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]], [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] | Jare aktief = 1840–1890 | Kweekskool = Geen formele teologiese opleiding | Sendingwerk = }} Ds. '''Dirk Postma''' ([[Dokkum]], [[Friesland]], [[Nederland]], [[10 Januarie]] [[1818]] – [[Burgersdorp]], [[28 Desember]] [[1890]]) was die eerste predikant in die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika]] en stigter en eerste hoogleraar van die Kerk se [[Teologiese Skool Burgersdorp|teologiese skool op Burgersdorp]] in die Noordoos-Kaap, die voorloper van die Teologiese Skool en universiteit in [[Potchefstroom]].<ref>{{af}} [http://www.nwu.ac.za/af/content/rektor-kuier-op-geboortedorp-van-die-puk Rektor kuier op geboortedorp van die Puk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161224103647/http://www.nwu.ac.za/af/content/rektor-kuier-op-geboortedorp-van-die-puk |date=24 Desember 2016 }}</ref> Sy biograaf, dr. [[Gert van der Vyver|G.C.P. Van der Vyver]], skryf in 1958 in die enigste omvattende biografie wat tot dusver (2016) oor prof. Postma verskyn het, hy "was 'n diep gelowige, innig vrome mens wat in alles 'Gods Voorzienigheid' erken het en daarom ook gedurig in die gebed geworstel het om Gods raad en leiding. Sterk gemoedelik van aard, het hy met die Here as 'n Vriend en Raadsman omgegaan en gewandel. En dit is juis hierdie geloof in en omgang met God wat 'n standvastigheid aan sy karakter verleen het wat 'n diepe indruk op sy tydgenote gemaak het."<ref>{{af}} Van der Vyver, dr. G.C.P. 1958 Professor Dirk Postma 1818–1890. Potchefstroom: Pro Rege-Pers Beperk.</ref> Ds. Postma is die Suid-Afrikaanse stamvader van die merkwaardige Postma-familie wat op soveel terreine 'n bydrae gelewer het en vandag nog lewer. Hy was vyf keer getroud, waarvan drie maal in [[Nederland]] en twee maal in Suid-Afrika, en het al sy vroue buiten die laaste oorleef. Uit dié huwelike is 20 kinders gebore, van wie vyf nie volwassenheid bereik het nie. Van die kinders wat bekendheid verwerf het, was [[Petrus Postma|Petrus]], bekend as Gereformeerde leraar in Pretoria en pres. [[Paul Kruger]] se kapelaan en raadgewer, [[Martinus Postma|Martinus]], eerste Gereformeerde predikant aan die [[Witwatersrand]], [[Dirk Postma jr.|Dirk jr.]], Gereformeerde predikant, skrywer en kerkhistorikus, [[Stephanus Postma|Stephanus]], Gereformeerde predikant en teoloog, en [[Willem Postma|Willem]], Gereformeerde predikant en ook bekend onder sy skrywersnaam dr. O'kulis. Dirk Postma sr. is een van net drie predikante van die Afrikaanse kerke van wie vyf seuns predikant geword het. Die ander twee, albei behorende tot die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]], is ds. [[Andrew Murray sr.]] en ds. [[Jan Hendrik Hofmeyr (predikant)|Jan Hendrik Hofmeyr]]. == Kinder- en jeugjare == Postma was die jongste kind van Pieter Pieters Postma en Lolkje Arjens Boekhout. Hoewel hy as "Durk" gedoop is, het hy dié Friese spelling reeds in [[Nederland]] laat vaar ten gunste van die Nederlandse spelling, "Dirk". Sy ouers was eenvoudige arbeidsmense wat in behoeftige omstandighede gelewe het. Hy verloor sy vader op vyfjarige leeftyd toe sy moeder na vier kinders moes omsien. Die oudste Pieter, was 17, Arjen 13, Tyttje nege en Durk pas vyf. Die lewe was swaar en eenvoudig sodat Postma die skool op 15 verlaat het om as "blikslagersknecht" (hulp vir 'n loodgieter<ref>{{af}} [http://gk-pretoria.weebly.com/predikante.html Gereformeerde kerk Pretoria (dolerend)]. URL besoek op 18 Junie 2013</ref>) die versorging van sy moeder op hom te neem. Saam met sy moeder vereenselwig hy hom met die kerklike "Afscheiding" van lidmate van die Hervormde Kerk in 1834 in Nederland waardeur die afgeskeidenes in leer, diens en tug reformerend teruggekeer het tot die belydenisskrifte, liturgie en kerkregering soos vasgestel deur die Sinode van Dordrecht van 1618 – '19. Die vader van dié beweging was ds. [[Hendrik de Cock]], wie se agterkleindogter [[Anna Böeseken]] in Suid-Afrika naam gemaak het as geskiedskrywer. Deur ds. Postma se toedoen is De Cock se seun ds. [[Helenius de Cock]], 'n vriend van Postma, drie maal na Suid-Afrika beroep, maar al drie keer hy die beroep bedank.<ref>{{nl}}[http://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/blnp/#source=5&page=122&view=imagePane Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands protestantisme] URL besoek op 17 Oktober 2016.</ref> Op [[12 Mei]] [[1838]] lê Postma belydenis van geloof af in die Afgescheiden Christelijk-Gereformeerde gemeente [[Wanswerd]] en deur dié verbintenis met die Afskeiding van 1834 vereenselwig hy hom met die gereformeerd-konserwatiewe volksdeel in Nederland. == Bediening in Nederland == [[Beeld:Ds Dirk Postma jonk.jpg|duimnael|links|200px|Ds. Postma as jong leraar, waarskynlik nog in [[Nederland]].]] Hy voel sterk die roeping om predikant in sy kerk te word en, by gebrek aan 'n teologiese skool in die wordingsjare van sy kerk, ontvang hy sowat 'n jaar lank privaat teologiese opleiding by ds. T.F. de Haan, wat by hom 'n besonderse liefde vir die ou tale kweek. Postma word op [[5 Julie]] [[1840]], sonder formele teologiese opleiding, bevestig as bedienaar van die Woord in sy eerste gemeente, Minnertsga. Hierna bedien hy in Nederland agtereenvolgens [[Middelstum]]-[[Bedum]] (1842 – '44), Wildervank (1844 – '49) en [[Zwolle]] (1849 – '58). In Nederland het hy vroeg 'n belangrike aandeel in die vestiging en opbou van die kerklike lewe. As jong man onderskei hy hom as 'n bekwame leier en geniet hy vertroue. Hy beywer hom veral vir Christelike onderwys, vir die versoening van botsende partye binne die ''Christelijke (Afgescheidene) Gereformeerde Kerk'' (Christelike Afgeskeie Gereformeerde Kerk) en vir die oprigting van 'n eie teologiese skool, wat in 1854 in [[Kampen]] tot stand kom. == Na Suid-Afrika == In die [[Transvaal]]se staatskerk, die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]], was daar indertyd 'n groot behoefte aan bediening omdat daar sedert 1852 slegs een vaste predikant was, naamlik ds. [[Dirk van der Hoff]]. Ouderling Van Andel van 's Hertogenbosch bring dit in 1857 onder die aandag van die sinode van die Christelike Afgeskeie Gereformeerde Kerk in [[Leiden]]. Die sinode vaardig ds. Postma af om na [[Suid-Afrika]] te reis met die oog op hulp aan die Transvaalse kerk en op 'n geopende deur vir die sending te vind. Sy lasbrief gee egter 'n wyer opdrag en bepaal onder meer dat hy in die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] ondersoek moet gaan instel na die godsdienstige toestand van die stamverwante en geloofsgenote, broederlike betrekkinge met hulle moet aanknoop en in alles moet handel soos dit vir hom die nuttigste in belang van Gods Koninkryk voorkom. Ds. Postma verlaat Nederland op [[22 Mei]] [[1858]] en sit op [[9 Julie]] voet aan wal in [[Simonstad]]. Hy bly net 'n kort ruk in [[Kaapstad]], waarna hy na [[Durban]] vertrek omdat sy eintlike bestemming [[Transvaal]] was. Berig van sy aankoms is aan die Transvaalse owerheid gestuur. Om 'n onverklaarbare rede word die mededeling na die kerkraad van [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] verwys waar 'n groep lidmate van die gemeente wat geweier het om die evangeliese gesange te sing en jare lank 'n stry gevoer het teen wat hulle as dwaalleringe in die bestaande kerke in Suid-Afrika, borg staan om Postma in Durban te gaan haal. Die owerheid gee hulle verlof om hom as predikant te behou op hul eie voorwaardes mits dit nie bots met die betrokke artikels van die Transvaalse grondwet nie. == Stigting van die Gereformeerde Kerk == [[Lêer:Hoeksteen Gereformeerde kerk Venterstad.jpg|duimnael|240px|Ds. Dirk Postma het die hoeksteen van die [[Gereformeerde kerk Venterstad]] op [[19 Augustus]] [[1876]] gelê, skaars 'n jaar ná die gemeente se stigting.]] Op [[5 November]] [[1858]], vroeg die oggend om sesuur, het ds. Postma iewers in die nabyheid van [[Standerton]] die [[Vaalrivier]] oorgegaan in die geselskap van Flip Snyman van Rustenburg en [[Douw Kruger]], broer van die latere pres. [[Paul Kruger]], wat hom uit Natal afgehaal en na die ZAR vergesel het. Laasgenoemde het 'n paar dae vantevore te perd vooruitgery om die mense in kennis te stel van die koms van ds. Postma. Toe die Hollandse predikant sy voet op Transvaalse grondgebied sit, moes hy dadelik preek. Aan huis van ene D. Leus was 'n klomp mense bymekaar en daar het ds. Postma sy eerste diens in die land gehou waarheen sy kerk hom afgevaardig het. Nog dieselfde oggend is hy verder in die hoop om Potchefstroom die Saterdagaand te bereik, maar teen daardie aand het hulle net tot by die plaas Buffeldoorns van [[Flip Schutte]] gevorder. Die volgende dag, Sondag, is hier twee dienste gehou. Op Maandag [[8 November]] is ds. Postma en sy geselskap verder na Rustenburg, vergesel van Schutte, nadat hy daardie Sondagmiddag verneem het dat ds. [[Dirk van der Hoff]] sowel as pres. [[M.W. Pretorius]] uit Potchefstroom afwesig was. Op [[10 November]] het ds. Postma Rustenburg bereik en 'n kamer in ds. Van der Hoff se [[pastorie]] betrek.<ref>{{af}} Van der Walt, ds. N.H. (hoofred.). 1934. ''Almanak van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika vir die jaar 1935. Een-en-sestigste jaargang.'' Potchefstroom: Adm. Buro.</ref> By sy aankoms in Transvaal het ds. Postma kennis gemaak met die sogenaamde Doppers, wat toe al 'n groep met 'n eie identiteit in die Suid-Afrikaanse kerklik-godsdienstige lewe was. Postma bied sy hulp aan die Transvaalse Kerk, maar die algemene kerkvergadering van die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|NH Kerk]] maak op [[11 Januarie]] [[1859]] die gebruik van gesange verpligtend. Postma beskou dit as 'n dwang op sy gewete en dis daarom vir hom onaanvaarbaar. Vyftien mense, onder wie die latere president [[Paul Kruger]], skei amptelik van die staatskerk af en versoek ds. Postma om sy hulp as leraar vir hulle aan te bied sodat hulle kan voortbestaan as 'n vrye Gereformeerde Kerk. Dit lei tot die stigting van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika]] op [[Rustenburg]] op [[11 Februarie]] [[1859]]. In die Afskeiding, so het Postma dit gesien, het die Gereformeerde Kerk uit die "diepgesonke liberalisme" teruggekeer tot die ware Gereformeerde standpunt. In Suid-Afrika se kerkgeskiedskrywing word uiteenlopend oor Postma se aandeel aan die stigting van die Gereformeerde Kerk geoordeel. Die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG]] geskiedskrywer dr. [[G.B.A. Gerdener]] skryf in ''Geskiedenis van die Ned. Geref. Kerke in Natal, Vrystaat en Transvaal'' van 1934 ds. Postma is, nadat hy op [[9 Julie]] [[1858]] in [[Simonstad]] aan wal gestap het, "in die Westelike Provinsie met alle toegeneentheid ontvang, het meermale in N.G. Kerke gespreek, van die Gesange gebruik gemaak en hom baie gunstig oor manne soos dr. [[Abraham Faure|A. Faure]], prof. [[Nicolaas Hofmeyr|N.J. Hofmeyr]] en ds. [[Frans Lion Cachet|F.L. Cachet]] uitgespreek". Gerdener skryf prof. Hofmeyr het van Postma die indruk gekry dat sy koms voortgevloei het "uit een bij de Afgesheidenen ontwaakte ijver om als Kerk van Christus de zaak der Evangelie-verkondiging onder de heidenen te behartigen". Volgens Gerdener was dit net die bykomstige doel van 'n onderneming wat hoofsaaklik arbeid "onder stamverwante en geloofsgenote beoog het. Die bykomstige doel het egter spoedig feitlik verdwyn." Dr. [[Stephanus du Toit|S. du Toit]], indertyd professor aan die Gereformeerde Kerk se Teologiese Skool aan die [[PU vir CHO|Potchefstroomse Universiteit vir CHO]], skryf in ''Handleiding vir die studie van kerkgeskiedenis'' (1955) ds. Postma se eerste indrukke van die Kaapse Kerk was "oor die algemeen gunstig". Hy sê ds. Postma kon in die prediking "geen onsuiwerheid opmerk nie" en het die hartlikste ooreenstemming gevind. Du Toit skryf Postma het net een keer 'n gesang laat sing. "Hierdie optrede is hom later baie kwalik geneem. Hy is beskuldig van oneerlikheid en huigelary – in [[Kaapstad]] tevrede met die kerk, terwyl hy selfs gesange laat sing, en later bewerk hy 'n afskeiding van dieselfde kerk, terwyl die kwessie van die gesange – so word beweer – juis die punt is waarop samewerking afspring." Du Toit voer aan ds. Postma het gehandel "op eerste indrukke". In sy dagboek skryf die predikant: "So ver as ek tans kan sien, verwag ek van hierdie kerk nog baie goeds." En verder: "As die kerk hier in die vryheid wat dit nou geniet, so voortgaan, koester ek die gedagte dat hulle mettertyd uit die gesange wel sal uitmonster dié wat in geen goeie gees gevind word nie; want ek het my opinie aan die vernaamste van hulle geopenbaar en ons stem daarin heeltemal ooreen." Du Toit skryf ds. Postma se optrede was in ooreenstemming met sy beleid soos hy dit later in Transvaal sou verduidelik: "As 'n kerk gesange het met vrede in die gemeente en die gesange regsinnig is, dan durf ek die kerk daarin nie veroordeel nie en ook nie daaroor bemoeilik nie, soos ek op my deurreis getoon het." Hy wou, volgens Du Toit, geen "ontydige beroering" verwek nie. In Transvaal het daar toe reeds jare lank 'n stryd oor dié vraagstuk geheers. Daar het ds. Postma dan ook van die begin af geen gesange laat sing nie. Ook dr. B. Spoelstra (in ''Beknopte kerkgeskiedenis vir katkisasie'', 1973) skryf die Christelike Gereformeerde Kerk in Nederland het die Kaapse predikante van ds. Postma se koms verwittig. "Hulle was natuurlik dadelik baie bevrees dat in die binneland 'n kerkskeuring sou ontstaan, omdat hulle van die stryd van die 'Doppers' geweet het. Hulle het alles in hul vermoë gedoen om ds. Postma daarvan te oortuig dat die Kaapse Kerk baie suiwer gereformeerd was, op die Gesange na." Volgens Spoelstra toon 'n uitlating van 'n liberale Kaapse koerant dat ds. Postma hom by die Doppers moes bepaal "baie duidelik dat daar 'n kloof op kerklike gebied was nog voordat hier 'n Gereformeerde predikant voet aan wal gesit het. Tog wil kwaadwillige mense soms voorgee asof ds. Postma die Nederlandse Afskeiding na Suid-Afrika oorgeplant het. Sodanige mense het geen oog vir die werk van die Here in eenvoudige menseharte, selfs al het hulle nie 'n predikant gehad nie! Omdat hulle die Woord van die Here en die boeke van die ou Gereformeerde skrywers, soos Smytegeld, A. Brakel, Mel en ander gelees het, het die Heilige Gees die ware geloof in die hart van die eenvoudige mense brandende gehou." Sommige skrywers het hom beskou as 'n voorbedagte skeurmaker wat ontrou was aan die doel van sy sending, hoewel hy aanvanklik 'n afskeiding ontmoedig het. Dr. [[S.P. Engelbrecht]] skryf in ''Geskiedenis van die Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika'' (derde hersiene en vermeerderde uitgawe, 1953): "Ds. Postma het nie die Afskeiding onder hom ''bewerk'' nie, maar georganiseer." Volgens sy eie getuienis het ds. Postma die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika nie bedink, gesoek of begeer nie, maar selfs teengewerk deur sy advies onder gegewe omstandighede. As eerste predikant in die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika het groot verantwoordelikhede op ds. Postma gerus, maar sekere mense het aanvanklik sy goeie naam en karakter belaster en beswadder. Selfs van sy kerklik-godsdienstige teenstanders het die aantygings gerepudieer. == Eerste Transvaalse predikant == Hy vestig hom op Rustenburg en bedien met groot opoffering die gemeentes in Transvaal, die [[Oranje-Vrystaat]] en die [[Kaapkolonie]]. Dr. Engelbrecht skryf di. Postma en Van der Hoff (van die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|Hervormde Kerk]]) was altyd "hoflik en broederlik" teenoor mekaar, ook ná die skeuring, wat "op broederlike wyse plaasgevind" het, "sonder haat of twis". Hy skryf nadat die Gereformeerde Kerk eenmaal in Suid-Afrika gestig is, het die Hervormde en die Gereformeerde Kerk in die reël die waardige voorbeeld van di. Postma en Van der Hoff gevolg en nie met mekaar getwis nie, hoe daar ook al verskil is. "Die twiste was tussen die Ned. Gereformeerde Kerk aan die een kant en die Ned. Hervormde en die Gereformeerde Kerk aan die ander kant." In Transvaal streef ds. Postma na die vrymaking van die staatskerk (die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]]) van staatsbevoorregting en staatsonderhoud. Ten opsigte van sy eie kerk, verset hy hom teen staatsmiskenning. Deur belasting moes die Gereformeerdes bydra tot die onderhoud van die staatskerk uit die staatskas; huweliksgebooie kon net in die staatskerk afgekondig word en alles huweliksgelde is in die kerkkas van die staat gestort; net lidmate van die staatskerk het stemreg gehad. Selfs nog voor die stigting van die Gereformeerde Kerk se [[Teologiese Skool Burgersdorp|Teologiese Skool op Burgersdorp]], lei ds. Postma etlike predikante op, onder wie [[Jan Lion Cachet]] en N.J.R. Swart, later staatsekretaris van die Z.A.R. == Op Burgersdorp == [[Lêer:Prof Dirk Postma.jpg|duimnael|240px|Prof. Dirk Postma in sy studeerkamer op [[Burgersdorp]] laat in die dekade ná 1880.]] In 1866 aanvaar ds. Postma 'n beroep na die [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|gemeente Burgersdorp]] in die noorde van die huidige [[Oos-Kaap]]. Dié gemeente is op [[21 Januarie]] [[1860]]<ref>{{af}} [http://books.google.co.za/books/about/Die_Gereformeerde_Kerk_Burgersdorp_gesti.html?id=H5kEHAAACAAJ&redir_esc=y Google Books]</ref> in 'n pakhuis van 'n winkel gestig omdat geen geskikte saal vir die stigting van 'n gemeente gevind word nie weens die teenkanting wat Doppers moes verduur. (Volgens ''Ons Kerk Album'' van 1917 is die gemeente op die plaas Roosterkoek in die distrik [[Albert]], waarvan Burgersdorp die setel is, gestig.) Dit was die eerste Gereformeerde gemeente in die [[Kaapkolonie]]. Daar is ook indertyd pamflette teen die Gereformeerdes geskryf. In die distrik [[Colesberg]] was die stryd so heftig dat die Doppers hul eie dorp, Philipstown, aangelê het<ref>{{af}} Du Toit, prof. dr. S. du Toit. ''Handleiding vir die studie van die kerkgeskiedenis''. Potchefstroom: Pro Rege-Pers Beperk, 1955.</ref> Burgersdorp was van sy stigting tot en met die koms van ds. Postma herderloos weens die tekort aan predikante in die Gereformeerde Kerk. Dit was juis veral met die doel om aandag aan die opleiding van predikante te gee, dat ds. Postma daarheen beroep is. Burgersdorp is as meer geskik vir opleiding beskou omdat die meer gevestigde en rustiger politieke omstandighede van die destydse [[Kaapkolonie]] daar gegeld het, daar belangstelling was van ander gemeentes in die onmiddellike omgewing en die lidmate van Burgersdorp en naburige gemeentes meer welvarend en gevestig was as dié in die Noorde en dus geldelik meer tot die oprigting van so 'n skool sou kon bydra. In 1860, dus net 'n jaar na die stigting van die Kerk, is drie gemeentes in die noorde van die Kaapkolonie gestig: [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]], [[Colesberg]] en [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg]]. Hierna volg ook nog [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] (1863), [[Bethulie]] (1863, in die Suid-Vrystaat) en [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] (1864). Voor einde 1875 volg nog vier: [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]], [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]], [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] en [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]]. == Stigter van die Teologiese Skool == [[Lêer:Teologiese studente Burgersdorp.jpg|duimnael|280px|links|Proff. Dirk Postma en [[Jan Lion Cachet]] by die eerste vyf teologiese studente: [[Maarten Pelser|M. Pelser]], S. Venter, [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]], M.P.A. Coetsee jr. en W.J. Snyman.]] Ds. Postma beywer hom dan ook met die energieke steun van die gemeente op Burgersdorp vir die oprigting van 'n teologiese skool. Die nuttigheid van 'n eie opleiding van predikante is volgens dr. S. du Toit reeds op die eerste Gereformeerde sinode (1862) beklemtoon. Daar het ds. Postma 'n geskiedkundige oorsig gegee en sommige kerkrade het toe al hul groot verlange na 'n eie skool te kenne gegee. Die saak is tot die volgende sinode uitgestel en intussen is 'n kollekte goedgekeur. Op die sinode van 1863 (op [[Rustenburg]]) het ds. Postma 'n geskrewe stuk voorgelê waarin hy ernstig daarop aandring dat die Kerk voorsiening moet maak vir 'n kerklike opleiding vir voornemende predikante. Die sinode het weer nie tot die stigting van 'n teologiese skool oorgegaan nie, maar besluit dat leraars voorlopig die opleiding ter hand moet neem en dat die ondersoek voor 'n sinode sou plaasvind. Di. Postma en Johannes Beyer (predikant van [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] van 1862 – '66) het dadelik met die werk begin en op die sinode van 1866 (op [[Reddersburg]]) kon reeds twee kandidate tot die bediening toegelaat word, N.J.R. Swart en S.D. Venter. Voor die sinode van 1869 (op [[Potchefstroom]]) het ds. Postma in die Kaapprovinsie 'n kragtige aksie op tou gesit vir die daarstelling van die [[Teologiese Skool Burgersdorp|teologiese skool op Burgersdorp]]. Ruim £1&nbsp;000 is voor die sitting in die vorm van rentelose aandele ingesamel. Op die sinode stel die gemeente Burgersdorp dan ook voor dat die bestaande inrigting, deur die kerkraad onder die leiding daargestel, slegs uitgebrei sal word deur die beroeping van 'n tweede leraar vir Burgersdorp, onder voorwaarde dat die ander gemeentes vir sy traktement (vergoeding) sal bydra. Die sinode aanvaar die voorstel en so word ds. Postma aangewys as die eerste dosent van die pas opgerigte [[Teologiese Skool Burgersdorp|Teologiese Skool]]. Ds. [[Jan Lion Cachet]], wat as tweede leraar van Burgersdorp verkies is, het ook as tweede dosent opgetree. Die skool is op [[29 November]] [[1869]] feestelik geopen in die buitegeboue van die [[pastorie]] en die eerste vyf studente ingeskryf: L.J. du Plessis, J.S.L. Venter, M.P.A. Coetsee jr., M. Pelser en W.J. Snyman. Dit was slegs 'n dekade nadat die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]], wat toe al meer as twee eeue in Suid-Afrika werksaam was, sy Teologiese [[Kweekskool]] op [[Stellenbosch]] opgerig het. Di. Postma en Lion Cachet het albei tydens die eerste sewe jaar van die skool se bestaan as deeltydse lektore opgetree omdat albei voltyds predikant van die gemeente Burgersdorp was. Toe die sinode in 1876 besluit om 'n heeltydse professor te benoem, val die keuse op ds. Postma. Hy beskou hom as onbekwaam en bedank daarvoor, maar tree tog as waarnemende professor op en aanvaar eers in 1879 'n benoeming as heeltydse professor. Eers toe word sy verbintenis met die gemeente Burgersdorp beëindig. Dr. G.P.C. van der Vyver skryf in die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'' oor prof. Postma: "Hoewel hy weinig skoolonderrig en teologiese opleiding ontvang het, stel Postma se hoë intellektuele begaafdheid en ywerige selfstudie deur die jare hom in staat om sy professorale pligte met eer na te kom. In sy onderrig sou hy 'n besondere liefde vir die ou tale openbaar, 'n voorliefde wat hy oorplant op sy nageslag. As professor moes hy die hele terrein van die teologiese wetenskap dek. Hy kon nooit sy studie op 'n bepaalde rigting toespits nie, en sy kennis en begrip van sommige vakke, waaronder kerkreg, kan selfs as swak bestempel word. Al die jare van sy verbintenis aan die skool dien hy dit ook op bekwame wyse as rektor." Van der Vyver skryf in ''My erfenis is vir my mooi'', die gedenkboek van die Gereformeerde Kerk se Teologiese Skool, ds. Postma was 'n vurige pleitbesorger vir Christelike onderwys en die beoefening van Christelike wetenskap. "vandaar sy ywer vir die oprigting van Christelike skole, die oprigting van die Teologiese Skool in 1869, die uitbouing van hierdie inrigting sodat dit altyd meer diensbaar kon wees aan kerk en volk. Voortdurend het hy gepleit vir die ereplek van Hollands naas Engels en vir die deeglike onderrig van Vaderlandse Geskiedenis." Van der Vyver sê Postma se woorde voor die sinode van 1873 was sprekend van sy visie vir Christelike opleiding toe hy 'n eie inrigting in die vooruitsig stel, 'n normaalskool waaraan onderwysers kon studeer en 'n inrigting wat vir universiteitsgrade kan oplei, om daarna vir doktor of advokaat te gaan studeer, en die wat wens om predikant te word, kan aan die inrigting hulle hele opleiding geniet met 'n universiteitsgraad. Dit was inderdaad ds. Postma, die versiende idealis, wat vooruitgegryp het na 'n eie inrigting vir hoër onderwys, die uiteindelike Potchefstroomse Universiteit vir C.H.O., en die eerste stene gelê en daarop begin bou het. == Leermeester == [[Lêer:Taalmonument Burgersdorp detail.jpg|duimnael|230px|Ds. Postma was nou betrokke by die stryd om amptelike erkenning vir Hollands in die Kaapkolonie en toe dit as debatstaal in die Kaapse parlement erken is, het hy 'n feesrede op 'n spesiale geleentheid gelewer. Die inskrywing van dié steen op Burgersdorp se Taalmonument lui: "Eerste Volksbesluit voor de Hollandsche Taal te Burgersdorp in Junie 1879 op voorstel van den Wel Edelen Heer D.P. van den Heever, L.W.R. Eerste Acte van Hollandsch in ’t Parlement, Acte No. 1, 1882, voorsteller J.H. Hofmeyr, L.W.V. Eerste Kandidaat der Nationale Herleving J. Joubert, L.W.V. Eerste Hollandsche Spreker in ’t Parlement J. Luttig, L.W.V.]] Ds. Postma het hom beywer vir Christelike onderwys. In die tyd toe die liberalisme Suid-Afrika en ook die onderwys soos 'n vloedgolf tref, het hy daarteen gewaarsku. Hy het ervaring gehad van die stryd om Christelike onderwys in [[Nederland]] en het in neutrale of sekulêre onderwys 'n vergiftiging van die kindergemoed gesien; daarom beywer hy hom vir die oprigting van vrye Christelike skole met die vrywillige beginsel as een van die hoekstene daarvan. Ds. Postma het daarmee beklemtoon dat dit die ouer se taak was om die kind op te voed en nie die staat nie. Vir hom was onderrig van vaderlandse geskiedenis en Hollands van die allergrootste belang. Hy het hom veral ingespan om Hollands as vak op skool erken te kry en dit op openbare vlak gelyke regte met Engels te laat geniet. Toe Hollands in 1882 in die Kaapse parlement as debatstaal erken word, was Postma een van die redenaars by 'n feesgeleentheid op [[Burgersdorp]]. == Skrywer == [[Lêer:Burgersdorp Teologiese Skool Gereformeerde Kerk 1888.jpg|duimnael|340px|links|Die studente en professore van die [[Teologiese Skool Burgersdorp]] in 1888. In die voorste ry sit, tweede van links, [[Stephanus Postma]], gevolg deur prof. Dirk Postma, prof. [[Martinus Postma]] en [[P.S. Snyman]]. Agter, derde van links, staan J.A. van Rooy.]] Veelvuldige kort artikels in kerklike en openbare blaaie het tydens sy leeftyd uit ds. Postma se pen verskyn, maar daar was slegs twee noemenswaardige publikasies. ''Mijne handleiding voor de godgeleerdheid volgens de kerk van Aegidius Francken'' het in [[Kaapstad]] verskyn in 1875 en in dieselfde jaar ook in die Moederstad, ''Geprovoceerde herinneringen en teregtwijzing aan den wel. eerw. zeergel. heer S. Hofmeyr Th. Dr.''. Sy seun [[Dirk Postma jr.]] publiseer drie jaar ná sy vader se dood (1893) 'n aantal ''Leerredenen'' van sy vader. == Persoonlikheid == Van der Vyver skryf in die ''Biografiese Woordeboek'' ds. Postma se hele bestaan het gewentel om sy onwankelbare geloof. "As innig vrome mens, sterk gemoedelik van aard, het hy met God geleef. Hy het die suiwerheid van die leer in die persoonlike en kerklike lewe sterk beklemtoon, maar dit nooit los van die lewe gesien nie. Sy nederigheid was aan sy tydgenote goed bekend en met respek en beleefdheid het hy sy medemens behandel. Hierdeur het hy, selfs as 'n omstrede figuur in die kerklike verhoudinge van sy tyd, die agting van vriend en vyand afgedwing." Spoelstra skryf: "As persoon was ds. Postma versier met mooi eienskappe. Hy was eerlik, opreg, taktvol en beheers. Hy was 'n waardige dienskneg van die Here. Aan sy roepingsbewustheid en offervaardige diens was amper geen einde nie." By geleentheid van sy veertigjarige ampsbediening verwoord ds. Postma sy lewensfilosofie as volg: "Wentel uwen weg op den Heere en vertrouw op Hem, Hij zal het maken." Hy het 'n sterk roepingsbesef belewe en sien sy lewenstaak as iets wat die Here hom op die hand gelê het. Dié roepingsbewustheid en daarby 'n ysere wil en besonderse werkvermoë het stukrag gegee aan sy werkywer. Al het hy nie deeglike formele onderrig ontvang nie, was hy geseënd met 'n sterk intellek, deeglike insig in sake en organisasievermoë wat verklaar hoe hy soveel in sy lewe kon uitrig. Hy was iemand wat deeglike selfdissipline toegepas en orde gehandhaaf het. Al was hy in die brandpunt van die kerklike stryd in Nederland sowel as in Suid-Afrika, was hy verdraagsaam teen oor ander. Van sy skerpste opponente in kerklike sake het getuig dat hy nie twissiek was nie, maar dat hy, sonder om sy standpunt prys te gee, welwillendheid teenoor ander bewaar het. 'n Tydgenoot, ds. [[D.P.M. Huet]] van die NG Kerk in Natal, het hom op 'n keer getipeer as iemand wat aanspraak het op die agting en liefde van alle godvrugtiges, so 'n waardige evangeliedienaar dat hy dit as die grootste seën sou ag as alle gemeentes met sodanige leraars bevoorreg was; 'n man uit wie se gedrag die sin van Christus spreek. Postma het egter ook foute in sy lewe begaan, soos sy harde optrede teenoor ds. N.J.R. Swart wat die benoeming as staatsekretaris van die Z.A.R. aanvaar het. Hoewel sy grootste, blywendste bydrae die stigting, vestiging en uitbreiding van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika was, het hy ook in breër verband 'n bydrae gelewer tot die versterking van die Calvinistiese lewens- en wêreldbeskouing in Suid-Afrika te midde van die liberalistiese gety van die 19de eeu. == Gesinslewe == [[Beeld:Grafsteen Dirk Postma.jpg|duimnael|regs|200px|Ds. Postma se grafsteen in die begraafplaas op [[Burgersdorp]]. Die grafskrif lui: "POSTMA D. 1818–1890. Deze steen uit dankbare erkentenis opgericht door de Geref. Kerk in Z. Afrika, wijst aan de rustplaats van den Stichter derzelve Prof. D. POSTMA, Geboren te Dokkum, 10 Jan. 1818 Ontslapen te Burgersdorp, 28 Dec. 1890. In leven Predikant in Nederland te Wildervank, Bedum, Middelstum, Zwolle- in Z. Afrika te Rustenburg en Burgersdorp. Hoogleraar aan de Theologische School te Burgersdorp." Die Bybelvers kom uit [[Openbaring]] 3:12: "Die overwint, Ik zal hem maken tot een pilaar in den tempel Mijns Gods, en hij zal niet meer daaruit gaan; en Ik zal op hem schrijven den Naam Mijns Gods, en de naam der stad Mijns Gods, namelijk des nieuwen Jeruzalems, dat uit den hemel van Mijn God afdaalt, en ook Mijn nieuwen Naam."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1892. Bijvoegsel. Gedenksteen ter eere van wijlen Prof. D. Postma, 1 Dec.: Een gedenksteen ter eere van wijlen den ontslapen Hoogleeraar in de Godgeleerdheid aan het Seminarie der "Gereformeerde" Kerk, is te Burgersdorp op 23 laatstleden in aanwezigheid van een volksmenigte onthuld, die door het Burgersdorpsche blad op vijf honderd wordt begroot. Onder de aanwezigen waren Ds. P. Postma (Pretoria), Ds. M. Postma (Middelburg), Ds A. Coetsee (Reddersburg), Ds Du Plessis (Colesberg), Ds. W. J. Snijman (Venterstad), Ds Vorster (Bethulie), Prof. J. L. Cachet, S. Postma, B.A, Prof. Litt; en door Di. Coetsee, Snijman, Du Plessis en P. Postma werden toespraken gehouden. Het monument is van marmer, vijftien voet hoog, en zal de Kerk £300 gekost hebben. Het prijkt met het volgende opschrift:<br> "Deze steen uit dankbare erkentenis opgericht door de Gereformeerde Kerk in Zuid Afrika, wijst aan de rustplaats van den Stichter derselve Prof. D. Postma, geboren te Dokkum, 10 Jan. 1818, ontslapen te Burgersdorp, 28 December 1890.<br> In leven predikant in Nederland te Wildervank, Bedum, Middelstum, Zwolle. In Z. Afrika te Rustenburg en Burgersdorp, en Hoogleeraar aan de Theologische School te Burgersdorp.<br> Die overwint, ik zal hem maken tot een' pilaar in den tempel mijns Gods, en hij zal niet meer daaruit gaan; en ik zal op hem schrijven den naam mijns Gods, en den naam der stad mijns Gods, namelijk des nieuwen Jerusalems, dat uit den hemel van mijnen God afdaalt, en ook mijnen nieuwen naam.<br> Openb. 3 : 12."</ref>]] [[Lêer:Ou Gereformeerde kerk Burgersdorp.jpg|duimnael|310px|links|In dié kerk, opgerig in die gemeente se stigtingsjaar, 1860, die voorloper van die huidige wat in 1913 teen 'n koste van £13&nbsp;000 opgerig is, het ds. Postma die Woord aan Gereformeerde lidmate op [[Burgersdorp]] bedien.]] Ds. Postma was vyf keer getroud en uit dié huwelike is 20 kinders gebore, van wie sommige klein oorlede is. Sy eerste eggenote, met wie hy op [[17 Julie]] [[1840]] in die ouderdom van 22 getroud is, was Marijke Bankes de Ruijter, oorlede op [[13 Julie]] [[1843]]. Op [[23 Mei]] [[1844]] trou hy met Janna Willemina Alberts Free wat hom ontval op [[28 Januarie]] [[1849]]. Sy derde huwelik is ook in Nederland voltrek en wel op [[11 Februarie]] [[1850]] met Ida Sijpkens (oorlede [[30 Maart]] [[1857]]). Uit dié huwelik is onder meer gebore Zwaantje Postma, die eggenote van [[Jan Lion Cachet]], [[Petrus Postma]] en [[Martinus Postma]]. Ds. Postma se eerste huwelik in Suid-Afrika was op [[24 November]] [[1859]], in die jaar van die stigting van die Gereformeerde Kerk, met Susanna Lasea Kruger, wat hom ontval op [[3 Oktober]] [[1869]], die langste van sy eerste vier huwelike. Uit dié verbintenis is onder andere [[Dirk Postma jr.]] en [[Stephanus Postma]] gebore. Sy vyfde en laaste huwelik, toe hy 51 jaar oud was, was op [[20 Desember]] [[1869]] met [[Johanna Postma|Johanna Willemina van Biljon]], wat hom met 11 jaar oorleef het en sterf op [[12 Julie]] [[1901]] ná 'n smartlike lyding (wat destyds dikwels kanker beteken het). Onder die ses kinders uit dié huwelik was [[Willem Postma]], Laurika Postma en [[Aletta du Plessis|Aletta Postma]], laasgenoemde onderskeidelik die eerste en tweede eggenotes van prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]] van Potchefstroom) en [[Marie du Toit|Maria]], die eggenote van J.D. du Toit ([[Totius]]). == Nasate == Ds. Postma se talryke nasate het 'n belangrike rol in Suid-Afrika se godsdiens- en kultuurlewe gespeel. Jan Lion Cachet, J.A. du Plessis en J.D. du Toit was, soos reeds gemeld, sy skoonseuns en almal professore aan die Teologiese Skool van die Gereformeerde Kerk. Die oudste seun uit sy derde huwelik, [[Petrus Postma|Petrus]], was 'n kapelaan vir pres. [[Paul Kruger]] asook agtereenvolgens predikant in [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]], op [[Lichtenburg]] en [[Heidelberg, Gauteng|Heidelberg, Transvaal]] en die tweede seun uit dié huwelik, [[Martinus Postma|Martinus]], was ook 'n hoogleraar op Burgersdorp en van 1889 tot aan sy dood in 1926 predikant van die Gereformeerde gemeentes [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, Kaap]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]], Pretoria en weer Johannesburg. [[Dirk Postma jr.]] het van 1884 af agtereenvolgens die Gereformeerde gemeentes [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]], [[Gereformeerde kerk Humpata|Humpata]] ([[Angola]]), Fauresmith-Petrusburg, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] en [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] bedien. Hy was ook die skrywer van die ''Geschiedenis der Gereformeerde Kerk'' (1905). Ook uit die vierde huwelik (met Susanna Kruger) is 'n seun, [[Stephanus Postma|Stephanus]], gebore wat hoogleraar op Burgersdorp geword het en later predikant op [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg, Kaap]]. Twee van sy dogters, Hendrika, bekend as [[Rikie Postma]], en die onderwyseres [[Hilda Postma|Hilda]], het albei skrywers geword van onderskeidelik verhale en gedigte vir veral kinders. Die dorp [[Postmasburg]] is na ds. Postma genoem asook onder meer die Dirk Postma-ouetehuis op [[Burgersdorp]]<ref>[http://www.seniorservice.co.za/index.php?option=com_cmsrealty&Itemid=13&action=listingview&listingID=24295&cmsrealty=user Seniorservice.co.za]</ref> en die Gereformeerde Gekombineerde Skool Dirk Postma in [[Pretoria]].<ref>{{af}} [http://www.schoolguide.co.za/schools/private-schools/gereformeerde-gekombineerde-skool-dirk-postma.html Schoolguide.co.za]</ref> 'n Gesaghebbende biografie, ''Professor Dirk Postma 1818–1890'', het in 1958 verskyn uit die pen van dr. G.C.P. van der Vyver, wat ook verantwoordelik was vir die inskrywings oor ds. Postma in sowel die ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'' as die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. == Verkorte stamboom == [[Lêer:Ds Petrus Postma.jpg|duimnael|180px|Ds. [[Petrus Postma]] (1854–1919), veral bekend as Gereformeerde predikant in [[Pretoria]] en pres. [[Paul Kruger]] se raadgewer.]] [[Lêer:Ds Marthinus Postma in Pretoria.jpg|duimnael|regs|180px|Ds. [[Martinus Postma]] (1855–1926), eerste Gereformeerde predikant aan die [[Witwatersrand]].]] [[Lêer:Dirk Postma jr.jpg|duimnael|180px|regs|Ds. [[Dirk Postma jr.]] (1861–1919), predikant, skrywer en kerkhistorikus.]] [[Beeld:Ds Stephanus Postma.jpg|regs|180px|duimnael|Ds. [[Stephanus Postma]] (1865–1904), hoogleraar aan die Teologiese Skool op [[Burgersdorp]] en predikant van die [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap]].]] [[Lêer:Ds Willem Postma.jpg|duimnael|regs|180px|Ds. [[Willem Postma]] (1874–1920), beter bekend as die satiriese skrywer dr. O'kulis.]] Dirk Postma is die stamvader van die familie Postma, wat weldra 'n belangrike rol in die Suid-Afrikaanse kerklike en kultuurlewe sou speel. Hier is 'n uiteensetting van sy vyf huwelike met kinders en vername kleinkinders wat uit elkeen gebore is. Die totale getal kinders uit die vyf huwelike is 21, van wie vyf nie volwassenheid bereik het nie. Sy eerste vrou is 16 dae ná die geboorte van haar tweede kind oorlede en die vierde tien dae ná die geboorte van haar sesde kind, wat self net meer as 'n jaar later oorlede is. ; Eerste huwelik op [[17 Julie]] [[1840]] met Marijke Bankes de Ruijter (†[[13 Julie]] [[1843]]) Twee kinders: * Grietjie (26 Julie 1841 – 3 Desember 1843) * Laurika (27 Junie 1843–?) Kleinkinders: Geen vermeld. ; Tweede huwelik op [[23 Mei]] [[1844]] met Janna Willemina Alberts Free (†[[28 Januarie]] [[1849]]) Twee kinders: * Pieter (2 Maart 1846 – 21 November 1850) * Geertruida (5 Desember 1847 – 8 Augustus 1866) Kleinkinders: Geen. ; Derde huwelik op [[11 Februarie]] [[1850]] met Ida Sijpkens (†[[30 Maart]] [[1857]]) Vier kinders: * Laurika Postma (onbekend) x Hendrik Ströh * Petrus (22 Julie 1851 – 15 Augustus 1851) * Zwaantje Postma (15 Junie 1852 – 22 Julie 1875) x [[Jan Lion Cachet]] * [[Petrus Postma]] (21 Januarie 1854 – 4 Oktober 1919), veral bekend as Gereformeerde leraar in Pretoria en pres. [[Paul Kruger]] se kapelaan en raadgewer * [[Martinus Postma]] (14 Julie 1855 – 26 Julie 1926), eerste Gereformeerde predikant aan die [[Witwatersrand]], x Elizabeth Wilhelmina Jossina Spiller, ouers van [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]] (1877–1940) en dr. [[Ferdinand Postma]] (1879–1950). ; Vierde huwelik op [[24 November]] [[1859]] met Susanna Lasea Kruger (†[[3 Oktober]] [[1869]]) Ses kinders: * [[Dirk Postma jr.]] (1 Junie 1861 – 7 September 1919) x [[Magalina Postma|Magalina Uys]], vroeër Erasmus, née Bronkhorst * Johanna (28 November 1862 – 19 Desember 1930) x Carl Christiaan Hennings * [[Stephanus Postma]] (6 Januarie 1865 – 8 Februarie 1904), vader van [[Hilda Postma]] (1895–1993) en [[Rikie Postma]] (1889–1938), skrywers van onderskeidelik veral kindergedigte en -prosa. * Adrianus (16 September 1866 – 13 April 1933) x Hester Maria du Plessis * [[Martha du Plessis|Martha]] (13 April 1868 – 15 Desember 1945) x Johannes Lodewicus du Plessis * Helenius (23 September 1869 – 2 November 1870) ; Vyfde huwelik op [[20 Desember]] [[1869]] met [[Johanna Postma|Johanna Wilhelmina van Biljon]] ([[24 Mei]] [[1854]] – [[12 Julie]] [[1901]]) Ses kinders: * [[Brechtje van Rooy|Brechtje]] ([[26 Maart]] [[1871]] – [[20 Maart]] [[1937]]) x ds. [[Koos van Rooy|J.A. (Koos) van Rooy]], moeder van ds. [[Jacs van Rooy]] * Helenius (11 Mei 1872 – 25 Mei 1874) * [[Willem Postma]] (15 Maart 1874 – 13 Desember 1920), ook bekend as dr. O'kulis; vader van die beeldhouer [[Laurika Postma]], die joernalis en dramaturg [[Calman Postma]], ds. [[W.J. Postma]] en nog sewe kinders; skoonvader van die Afrikaanse skryfster [[Minnie Postma]] * [[Laurika du Plessis|Laurika Postma]] ([[17 Junie]] [[1875]] – [[4 Maart]] [[1905]]) x prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]] * [[Aletta du Plessis|Aletta Postma]] ([[9 November]] [[1876]]– [[6 November]] [[1957]]) x prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], ouers van prof. [[Wicus du Plessis]], [[Hugo du Plessis]] en [[Ida Bosman]] * [[Marie du Toit|Maria]] (24 Junie 1881 – 3 Augustus 1966) x [[Totius]], moeder van prof. [[Stephanus du Toit|Fanus du Toit]]. == Bronne == * {{af}} De Kock, W.J. (hoofred.). 1968. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] Deel I''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel Beperk. * {{af}} Du Toit, prof. dr. S. du Toit. 1955. ''Handleiding vir die studie van die kerkgeskiedenis''. Potchefstroom: Pro Rege-Pers Beperk. * {{af}} [[S.P. Engelbrecht|Engelbrecht, prof. dr. S.P.]] 1953. ''Geskiedenis van die Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika''. Kaapstad en Pretoria: H.A.U.M.-J.H. de Bussy. * {{af}} Gerdener, dr. G.B.A. 1934. ''Ons kerk in die [[Transgariep]]: Geskiedenis van die Ned. Geref. Kerk in Natal, Vrystaat en Transvaal''. Kaapstad: Nasionale Pers. * {{nl}} [[Gustave Adolph Maeder|Maeder, ds. G.A.]] en Zinn, Christian. 1917. ''Ons Kerk Album''. Kaapstad: Ons Kerk Album Maatschappij Bpkt. * {{af}} [[P.J. Nienaber|Nienaber, P.J.]] 1949. ''Hier Is Ons Skrywers! Biografiese Sketse van Afrikaanse Skrywers''. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel. * {{en}} Potgieter, D.J. (hoofred.). 1973. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd. * {{af}} Spoelstra, dr. B. 1973. ''Beknopte Kerkgeskiedenis vir Katkisasie''. Potchefstroom: Pro Rege. * {{af}} [[Gert van der Vyver|Van der Vyver, dr. G.C.P.]] 1969. ''My erfenis is vir my mooi''. Potchefstroom: Kalvyn Jubileum Boekefonds. * {{af}} [[Gert van der Vyver|Van der Vyver, dr. G.C.P.]] 1958 ''Professor Dirk Postma 1818–1890''. Potchefstroom: Pro Rege-Pers Beperk. * {{af}} Vogel, ds. Willem. 2011. ''Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 2012''. Potchefstroom: Administratiewe Buro. == Verwysings == <div style="font-size:90%;"> {{Verwysings|3}} </div> == Sien == * [[Gereformeerde Skool Dirk Postma]] * prof. dr. [[Stephanus du Toit]] == Eksterne skakels == * [http://gk-pretoria.weebly.com/predikante.html Volledige besonderhede oor ds. Postma se lewe op die webtuiste van die Gereformeerde kerk Pretoria (dolerend)]. {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Postma, Dirk}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse predikante]] [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geboortes in 1818]] [[Kategorie:Sterftes in 1890]] 5m27p8sih1pvmfhzj20bjebqjdn69rz 2975085 2975083 2026-10-03T19:03:35Z Suidpunt 13232 /* Gesinslewe */ 2975085 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Predikant | Naam = Dirk Postma | Beeld = Ds Dirk Postma.jpg | Beeldbeskrywing = Ds. Dirk Postma | Beeldonderskrif = Ds. Dirk Postma | Geboortenaam = Dirk Postma | Geboortedatum = [[10 Januarie]] [[1818]] | Geboorteplek = [[Dokkum]], [[Friesland]] | Sterftedatum = [[28 Desember]] [[1890]] | Sterfteplek = [[Burgersdorp]], [[Kaapkolonie]] | Kerkverband = [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerd]] | Gemeente = Minnertsga, Middelstum-Bedum, Wildervank, [[Zwolle]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]], [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] | Jare aktief = 1840–1890 | Kweekskool = Geen formele teologiese opleiding | Sendingwerk = }} Ds. '''Dirk Postma''' ([[Dokkum]], [[Friesland]], [[Nederland]], [[10 Januarie]] [[1818]] – [[Burgersdorp]], [[28 Desember]] [[1890]]) was die eerste predikant in die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika]] en stigter en eerste hoogleraar van die Kerk se [[Teologiese Skool Burgersdorp|teologiese skool op Burgersdorp]] in die Noordoos-Kaap, die voorloper van die Teologiese Skool en universiteit in [[Potchefstroom]].<ref>{{af}} [http://www.nwu.ac.za/af/content/rektor-kuier-op-geboortedorp-van-die-puk Rektor kuier op geboortedorp van die Puk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161224103647/http://www.nwu.ac.za/af/content/rektor-kuier-op-geboortedorp-van-die-puk |date=24 Desember 2016 }}</ref> Sy biograaf, dr. [[Gert van der Vyver|G.C.P. Van der Vyver]], skryf in 1958 in die enigste omvattende biografie wat tot dusver (2016) oor prof. Postma verskyn het, hy "was 'n diep gelowige, innig vrome mens wat in alles 'Gods Voorzienigheid' erken het en daarom ook gedurig in die gebed geworstel het om Gods raad en leiding. Sterk gemoedelik van aard, het hy met die Here as 'n Vriend en Raadsman omgegaan en gewandel. En dit is juis hierdie geloof in en omgang met God wat 'n standvastigheid aan sy karakter verleen het wat 'n diepe indruk op sy tydgenote gemaak het."<ref>{{af}} Van der Vyver, dr. G.C.P. 1958 Professor Dirk Postma 1818–1890. Potchefstroom: Pro Rege-Pers Beperk.</ref> Ds. Postma is die Suid-Afrikaanse stamvader van die merkwaardige Postma-familie wat op soveel terreine 'n bydrae gelewer het en vandag nog lewer. Hy was vyf keer getroud, waarvan drie maal in [[Nederland]] en twee maal in Suid-Afrika, en het al sy vroue buiten die laaste oorleef. Uit dié huwelike is 20 kinders gebore, van wie vyf nie volwassenheid bereik het nie. Van die kinders wat bekendheid verwerf het, was [[Petrus Postma|Petrus]], bekend as Gereformeerde leraar in Pretoria en pres. [[Paul Kruger]] se kapelaan en raadgewer, [[Martinus Postma|Martinus]], eerste Gereformeerde predikant aan die [[Witwatersrand]], [[Dirk Postma jr.|Dirk jr.]], Gereformeerde predikant, skrywer en kerkhistorikus, [[Stephanus Postma|Stephanus]], Gereformeerde predikant en teoloog, en [[Willem Postma|Willem]], Gereformeerde predikant en ook bekend onder sy skrywersnaam dr. O'kulis. Dirk Postma sr. is een van net drie predikante van die Afrikaanse kerke van wie vyf seuns predikant geword het. Die ander twee, albei behorende tot die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]], is ds. [[Andrew Murray sr.]] en ds. [[Jan Hendrik Hofmeyr (predikant)|Jan Hendrik Hofmeyr]]. == Kinder- en jeugjare == Postma was die jongste kind van Pieter Pieters Postma en Lolkje Arjens Boekhout. Hoewel hy as "Durk" gedoop is, het hy dié Friese spelling reeds in [[Nederland]] laat vaar ten gunste van die Nederlandse spelling, "Dirk". Sy ouers was eenvoudige arbeidsmense wat in behoeftige omstandighede gelewe het. Hy verloor sy vader op vyfjarige leeftyd toe sy moeder na vier kinders moes omsien. Die oudste Pieter, was 17, Arjen 13, Tyttje nege en Durk pas vyf. Die lewe was swaar en eenvoudig sodat Postma die skool op 15 verlaat het om as "blikslagersknecht" (hulp vir 'n loodgieter<ref>{{af}} [http://gk-pretoria.weebly.com/predikante.html Gereformeerde kerk Pretoria (dolerend)]. URL besoek op 18 Junie 2013</ref>) die versorging van sy moeder op hom te neem. Saam met sy moeder vereenselwig hy hom met die kerklike "Afscheiding" van lidmate van die Hervormde Kerk in 1834 in Nederland waardeur die afgeskeidenes in leer, diens en tug reformerend teruggekeer het tot die belydenisskrifte, liturgie en kerkregering soos vasgestel deur die Sinode van Dordrecht van 1618 – '19. Die vader van dié beweging was ds. [[Hendrik de Cock]], wie se agterkleindogter [[Anna Böeseken]] in Suid-Afrika naam gemaak het as geskiedskrywer. Deur ds. Postma se toedoen is De Cock se seun ds. [[Helenius de Cock]], 'n vriend van Postma, drie maal na Suid-Afrika beroep, maar al drie keer hy die beroep bedank.<ref>{{nl}}[http://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/blnp/#source=5&page=122&view=imagePane Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands protestantisme] URL besoek op 17 Oktober 2016.</ref> Op [[12 Mei]] [[1838]] lê Postma belydenis van geloof af in die Afgescheiden Christelijk-Gereformeerde gemeente [[Wanswerd]] en deur dié verbintenis met die Afskeiding van 1834 vereenselwig hy hom met die gereformeerd-konserwatiewe volksdeel in Nederland. == Bediening in Nederland == [[Beeld:Ds Dirk Postma jonk.jpg|duimnael|links|200px|Ds. Postma as jong leraar, waarskynlik nog in [[Nederland]].]] Hy voel sterk die roeping om predikant in sy kerk te word en, by gebrek aan 'n teologiese skool in die wordingsjare van sy kerk, ontvang hy sowat 'n jaar lank privaat teologiese opleiding by ds. T.F. de Haan, wat by hom 'n besonderse liefde vir die ou tale kweek. Postma word op [[5 Julie]] [[1840]], sonder formele teologiese opleiding, bevestig as bedienaar van die Woord in sy eerste gemeente, Minnertsga. Hierna bedien hy in Nederland agtereenvolgens [[Middelstum]]-[[Bedum]] (1842 – '44), Wildervank (1844 – '49) en [[Zwolle]] (1849 – '58). In Nederland het hy vroeg 'n belangrike aandeel in die vestiging en opbou van die kerklike lewe. As jong man onderskei hy hom as 'n bekwame leier en geniet hy vertroue. Hy beywer hom veral vir Christelike onderwys, vir die versoening van botsende partye binne die ''Christelijke (Afgescheidene) Gereformeerde Kerk'' (Christelike Afgeskeie Gereformeerde Kerk) en vir die oprigting van 'n eie teologiese skool, wat in 1854 in [[Kampen]] tot stand kom. == Na Suid-Afrika == In die [[Transvaal]]se staatskerk, die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]], was daar indertyd 'n groot behoefte aan bediening omdat daar sedert 1852 slegs een vaste predikant was, naamlik ds. [[Dirk van der Hoff]]. Ouderling Van Andel van 's Hertogenbosch bring dit in 1857 onder die aandag van die sinode van die Christelike Afgeskeie Gereformeerde Kerk in [[Leiden]]. Die sinode vaardig ds. Postma af om na [[Suid-Afrika]] te reis met die oog op hulp aan die Transvaalse kerk en op 'n geopende deur vir die sending te vind. Sy lasbrief gee egter 'n wyer opdrag en bepaal onder meer dat hy in die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] ondersoek moet gaan instel na die godsdienstige toestand van die stamverwante en geloofsgenote, broederlike betrekkinge met hulle moet aanknoop en in alles moet handel soos dit vir hom die nuttigste in belang van Gods Koninkryk voorkom. Ds. Postma verlaat Nederland op [[22 Mei]] [[1858]] en sit op [[9 Julie]] voet aan wal in [[Simonstad]]. Hy bly net 'n kort ruk in [[Kaapstad]], waarna hy na [[Durban]] vertrek omdat sy eintlike bestemming [[Transvaal]] was. Berig van sy aankoms is aan die Transvaalse owerheid gestuur. Om 'n onverklaarbare rede word die mededeling na die kerkraad van [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] verwys waar 'n groep lidmate van die gemeente wat geweier het om die evangeliese gesange te sing en jare lank 'n stry gevoer het teen wat hulle as dwaalleringe in die bestaande kerke in Suid-Afrika, borg staan om Postma in Durban te gaan haal. Die owerheid gee hulle verlof om hom as predikant te behou op hul eie voorwaardes mits dit nie bots met die betrokke artikels van die Transvaalse grondwet nie. == Stigting van die Gereformeerde Kerk == [[Lêer:Hoeksteen Gereformeerde kerk Venterstad.jpg|duimnael|240px|Ds. Dirk Postma het die hoeksteen van die [[Gereformeerde kerk Venterstad]] op [[19 Augustus]] [[1876]] gelê, skaars 'n jaar ná die gemeente se stigting.]] Op [[5 November]] [[1858]], vroeg die oggend om sesuur, het ds. Postma iewers in die nabyheid van [[Standerton]] die [[Vaalrivier]] oorgegaan in die geselskap van Flip Snyman van Rustenburg en [[Douw Kruger]], broer van die latere pres. [[Paul Kruger]], wat hom uit Natal afgehaal en na die ZAR vergesel het. Laasgenoemde het 'n paar dae vantevore te perd vooruitgery om die mense in kennis te stel van die koms van ds. Postma. Toe die Hollandse predikant sy voet op Transvaalse grondgebied sit, moes hy dadelik preek. Aan huis van ene D. Leus was 'n klomp mense bymekaar en daar het ds. Postma sy eerste diens in die land gehou waarheen sy kerk hom afgevaardig het. Nog dieselfde oggend is hy verder in die hoop om Potchefstroom die Saterdagaand te bereik, maar teen daardie aand het hulle net tot by die plaas Buffeldoorns van [[Flip Schutte]] gevorder. Die volgende dag, Sondag, is hier twee dienste gehou. Op Maandag [[8 November]] is ds. Postma en sy geselskap verder na Rustenburg, vergesel van Schutte, nadat hy daardie Sondagmiddag verneem het dat ds. [[Dirk van der Hoff]] sowel as pres. [[M.W. Pretorius]] uit Potchefstroom afwesig was. Op [[10 November]] het ds. Postma Rustenburg bereik en 'n kamer in ds. Van der Hoff se [[pastorie]] betrek.<ref>{{af}} Van der Walt, ds. N.H. (hoofred.). 1934. ''Almanak van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika vir die jaar 1935. Een-en-sestigste jaargang.'' Potchefstroom: Adm. Buro.</ref> By sy aankoms in Transvaal het ds. Postma kennis gemaak met die sogenaamde Doppers, wat toe al 'n groep met 'n eie identiteit in die Suid-Afrikaanse kerklik-godsdienstige lewe was. Postma bied sy hulp aan die Transvaalse Kerk, maar die algemene kerkvergadering van die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|NH Kerk]] maak op [[11 Januarie]] [[1859]] die gebruik van gesange verpligtend. Postma beskou dit as 'n dwang op sy gewete en dis daarom vir hom onaanvaarbaar. Vyftien mense, onder wie die latere president [[Paul Kruger]], skei amptelik van die staatskerk af en versoek ds. Postma om sy hulp as leraar vir hulle aan te bied sodat hulle kan voortbestaan as 'n vrye Gereformeerde Kerk. Dit lei tot die stigting van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika]] op [[Rustenburg]] op [[11 Februarie]] [[1859]]. In die Afskeiding, so het Postma dit gesien, het die Gereformeerde Kerk uit die "diepgesonke liberalisme" teruggekeer tot die ware Gereformeerde standpunt. In Suid-Afrika se kerkgeskiedskrywing word uiteenlopend oor Postma se aandeel aan die stigting van die Gereformeerde Kerk geoordeel. Die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG]] geskiedskrywer dr. [[G.B.A. Gerdener]] skryf in ''Geskiedenis van die Ned. Geref. Kerke in Natal, Vrystaat en Transvaal'' van 1934 ds. Postma is, nadat hy op [[9 Julie]] [[1858]] in [[Simonstad]] aan wal gestap het, "in die Westelike Provinsie met alle toegeneentheid ontvang, het meermale in N.G. Kerke gespreek, van die Gesange gebruik gemaak en hom baie gunstig oor manne soos dr. [[Abraham Faure|A. Faure]], prof. [[Nicolaas Hofmeyr|N.J. Hofmeyr]] en ds. [[Frans Lion Cachet|F.L. Cachet]] uitgespreek". Gerdener skryf prof. Hofmeyr het van Postma die indruk gekry dat sy koms voortgevloei het "uit een bij de Afgesheidenen ontwaakte ijver om als Kerk van Christus de zaak der Evangelie-verkondiging onder de heidenen te behartigen". Volgens Gerdener was dit net die bykomstige doel van 'n onderneming wat hoofsaaklik arbeid "onder stamverwante en geloofsgenote beoog het. Die bykomstige doel het egter spoedig feitlik verdwyn." Dr. [[Stephanus du Toit|S. du Toit]], indertyd professor aan die Gereformeerde Kerk se Teologiese Skool aan die [[PU vir CHO|Potchefstroomse Universiteit vir CHO]], skryf in ''Handleiding vir die studie van kerkgeskiedenis'' (1955) ds. Postma se eerste indrukke van die Kaapse Kerk was "oor die algemeen gunstig". Hy sê ds. Postma kon in die prediking "geen onsuiwerheid opmerk nie" en het die hartlikste ooreenstemming gevind. Du Toit skryf Postma het net een keer 'n gesang laat sing. "Hierdie optrede is hom later baie kwalik geneem. Hy is beskuldig van oneerlikheid en huigelary – in [[Kaapstad]] tevrede met die kerk, terwyl hy selfs gesange laat sing, en later bewerk hy 'n afskeiding van dieselfde kerk, terwyl die kwessie van die gesange – so word beweer – juis die punt is waarop samewerking afspring." Du Toit voer aan ds. Postma het gehandel "op eerste indrukke". In sy dagboek skryf die predikant: "So ver as ek tans kan sien, verwag ek van hierdie kerk nog baie goeds." En verder: "As die kerk hier in die vryheid wat dit nou geniet, so voortgaan, koester ek die gedagte dat hulle mettertyd uit die gesange wel sal uitmonster dié wat in geen goeie gees gevind word nie; want ek het my opinie aan die vernaamste van hulle geopenbaar en ons stem daarin heeltemal ooreen." Du Toit skryf ds. Postma se optrede was in ooreenstemming met sy beleid soos hy dit later in Transvaal sou verduidelik: "As 'n kerk gesange het met vrede in die gemeente en die gesange regsinnig is, dan durf ek die kerk daarin nie veroordeel nie en ook nie daaroor bemoeilik nie, soos ek op my deurreis getoon het." Hy wou, volgens Du Toit, geen "ontydige beroering" verwek nie. In Transvaal het daar toe reeds jare lank 'n stryd oor dié vraagstuk geheers. Daar het ds. Postma dan ook van die begin af geen gesange laat sing nie. Ook dr. B. Spoelstra (in ''Beknopte kerkgeskiedenis vir katkisasie'', 1973) skryf die Christelike Gereformeerde Kerk in Nederland het die Kaapse predikante van ds. Postma se koms verwittig. "Hulle was natuurlik dadelik baie bevrees dat in die binneland 'n kerkskeuring sou ontstaan, omdat hulle van die stryd van die 'Doppers' geweet het. Hulle het alles in hul vermoë gedoen om ds. Postma daarvan te oortuig dat die Kaapse Kerk baie suiwer gereformeerd was, op die Gesange na." Volgens Spoelstra toon 'n uitlating van 'n liberale Kaapse koerant dat ds. Postma hom by die Doppers moes bepaal "baie duidelik dat daar 'n kloof op kerklike gebied was nog voordat hier 'n Gereformeerde predikant voet aan wal gesit het. Tog wil kwaadwillige mense soms voorgee asof ds. Postma die Nederlandse Afskeiding na Suid-Afrika oorgeplant het. Sodanige mense het geen oog vir die werk van die Here in eenvoudige menseharte, selfs al het hulle nie 'n predikant gehad nie! Omdat hulle die Woord van die Here en die boeke van die ou Gereformeerde skrywers, soos Smytegeld, A. Brakel, Mel en ander gelees het, het die Heilige Gees die ware geloof in die hart van die eenvoudige mense brandende gehou." Sommige skrywers het hom beskou as 'n voorbedagte skeurmaker wat ontrou was aan die doel van sy sending, hoewel hy aanvanklik 'n afskeiding ontmoedig het. Dr. [[S.P. Engelbrecht]] skryf in ''Geskiedenis van die Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika'' (derde hersiene en vermeerderde uitgawe, 1953): "Ds. Postma het nie die Afskeiding onder hom ''bewerk'' nie, maar georganiseer." Volgens sy eie getuienis het ds. Postma die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika nie bedink, gesoek of begeer nie, maar selfs teengewerk deur sy advies onder gegewe omstandighede. As eerste predikant in die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika het groot verantwoordelikhede op ds. Postma gerus, maar sekere mense het aanvanklik sy goeie naam en karakter belaster en beswadder. Selfs van sy kerklik-godsdienstige teenstanders het die aantygings gerepudieer. == Eerste Transvaalse predikant == Hy vestig hom op Rustenburg en bedien met groot opoffering die gemeentes in Transvaal, die [[Oranje-Vrystaat]] en die [[Kaapkolonie]]. Dr. Engelbrecht skryf di. Postma en Van der Hoff (van die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|Hervormde Kerk]]) was altyd "hoflik en broederlik" teenoor mekaar, ook ná die skeuring, wat "op broederlike wyse plaasgevind" het, "sonder haat of twis". Hy skryf nadat die Gereformeerde Kerk eenmaal in Suid-Afrika gestig is, het die Hervormde en die Gereformeerde Kerk in die reël die waardige voorbeeld van di. Postma en Van der Hoff gevolg en nie met mekaar getwis nie, hoe daar ook al verskil is. "Die twiste was tussen die Ned. Gereformeerde Kerk aan die een kant en die Ned. Hervormde en die Gereformeerde Kerk aan die ander kant." In Transvaal streef ds. Postma na die vrymaking van die staatskerk (die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]]) van staatsbevoorregting en staatsonderhoud. Ten opsigte van sy eie kerk, verset hy hom teen staatsmiskenning. Deur belasting moes die Gereformeerdes bydra tot die onderhoud van die staatskerk uit die staatskas; huweliksgebooie kon net in die staatskerk afgekondig word en alles huweliksgelde is in die kerkkas van die staat gestort; net lidmate van die staatskerk het stemreg gehad. Selfs nog voor die stigting van die Gereformeerde Kerk se [[Teologiese Skool Burgersdorp|Teologiese Skool op Burgersdorp]], lei ds. Postma etlike predikante op, onder wie [[Jan Lion Cachet]] en N.J.R. Swart, later staatsekretaris van die Z.A.R. == Op Burgersdorp == [[Lêer:Prof Dirk Postma.jpg|duimnael|240px|Prof. Dirk Postma in sy studeerkamer op [[Burgersdorp]] laat in die dekade ná 1880.]] In 1866 aanvaar ds. Postma 'n beroep na die [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|gemeente Burgersdorp]] in die noorde van die huidige [[Oos-Kaap]]. Dié gemeente is op [[21 Januarie]] [[1860]]<ref>{{af}} [http://books.google.co.za/books/about/Die_Gereformeerde_Kerk_Burgersdorp_gesti.html?id=H5kEHAAACAAJ&redir_esc=y Google Books]</ref> in 'n pakhuis van 'n winkel gestig omdat geen geskikte saal vir die stigting van 'n gemeente gevind word nie weens die teenkanting wat Doppers moes verduur. (Volgens ''Ons Kerk Album'' van 1917 is die gemeente op die plaas Roosterkoek in die distrik [[Albert]], waarvan Burgersdorp die setel is, gestig.) Dit was die eerste Gereformeerde gemeente in die [[Kaapkolonie]]. Daar is ook indertyd pamflette teen die Gereformeerdes geskryf. In die distrik [[Colesberg]] was die stryd so heftig dat die Doppers hul eie dorp, Philipstown, aangelê het<ref>{{af}} Du Toit, prof. dr. S. du Toit. ''Handleiding vir die studie van die kerkgeskiedenis''. Potchefstroom: Pro Rege-Pers Beperk, 1955.</ref> Burgersdorp was van sy stigting tot en met die koms van ds. Postma herderloos weens die tekort aan predikante in die Gereformeerde Kerk. Dit was juis veral met die doel om aandag aan die opleiding van predikante te gee, dat ds. Postma daarheen beroep is. Burgersdorp is as meer geskik vir opleiding beskou omdat die meer gevestigde en rustiger politieke omstandighede van die destydse [[Kaapkolonie]] daar gegeld het, daar belangstelling was van ander gemeentes in die onmiddellike omgewing en die lidmate van Burgersdorp en naburige gemeentes meer welvarend en gevestig was as dié in die Noorde en dus geldelik meer tot die oprigting van so 'n skool sou kon bydra. In 1860, dus net 'n jaar na die stigting van die Kerk, is drie gemeentes in die noorde van die Kaapkolonie gestig: [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]], [[Colesberg]] en [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg]]. Hierna volg ook nog [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] (1863), [[Bethulie]] (1863, in die Suid-Vrystaat) en [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] (1864). Voor einde 1875 volg nog vier: [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]], [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]], [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] en [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]]. == Stigter van die Teologiese Skool == [[Lêer:Teologiese studente Burgersdorp.jpg|duimnael|280px|links|Proff. Dirk Postma en [[Jan Lion Cachet]] by die eerste vyf teologiese studente: [[Maarten Pelser|M. Pelser]], S. Venter, [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]], M.P.A. Coetsee jr. en W.J. Snyman.]] Ds. Postma beywer hom dan ook met die energieke steun van die gemeente op Burgersdorp vir die oprigting van 'n teologiese skool. Die nuttigheid van 'n eie opleiding van predikante is volgens dr. S. du Toit reeds op die eerste Gereformeerde sinode (1862) beklemtoon. Daar het ds. Postma 'n geskiedkundige oorsig gegee en sommige kerkrade het toe al hul groot verlange na 'n eie skool te kenne gegee. Die saak is tot die volgende sinode uitgestel en intussen is 'n kollekte goedgekeur. Op die sinode van 1863 (op [[Rustenburg]]) het ds. Postma 'n geskrewe stuk voorgelê waarin hy ernstig daarop aandring dat die Kerk voorsiening moet maak vir 'n kerklike opleiding vir voornemende predikante. Die sinode het weer nie tot die stigting van 'n teologiese skool oorgegaan nie, maar besluit dat leraars voorlopig die opleiding ter hand moet neem en dat die ondersoek voor 'n sinode sou plaasvind. Di. Postma en Johannes Beyer (predikant van [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] van 1862 – '66) het dadelik met die werk begin en op die sinode van 1866 (op [[Reddersburg]]) kon reeds twee kandidate tot die bediening toegelaat word, N.J.R. Swart en S.D. Venter. Voor die sinode van 1869 (op [[Potchefstroom]]) het ds. Postma in die Kaapprovinsie 'n kragtige aksie op tou gesit vir die daarstelling van die [[Teologiese Skool Burgersdorp|teologiese skool op Burgersdorp]]. Ruim £1&nbsp;000 is voor die sitting in die vorm van rentelose aandele ingesamel. Op die sinode stel die gemeente Burgersdorp dan ook voor dat die bestaande inrigting, deur die kerkraad onder die leiding daargestel, slegs uitgebrei sal word deur die beroeping van 'n tweede leraar vir Burgersdorp, onder voorwaarde dat die ander gemeentes vir sy traktement (vergoeding) sal bydra. Die sinode aanvaar die voorstel en so word ds. Postma aangewys as die eerste dosent van die pas opgerigte [[Teologiese Skool Burgersdorp|Teologiese Skool]]. Ds. [[Jan Lion Cachet]], wat as tweede leraar van Burgersdorp verkies is, het ook as tweede dosent opgetree. Die skool is op [[29 November]] [[1869]] feestelik geopen in die buitegeboue van die [[pastorie]] en die eerste vyf studente ingeskryf: L.J. du Plessis, J.S.L. Venter, M.P.A. Coetsee jr., M. Pelser en W.J. Snyman. Dit was slegs 'n dekade nadat die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]], wat toe al meer as twee eeue in Suid-Afrika werksaam was, sy Teologiese [[Kweekskool]] op [[Stellenbosch]] opgerig het. Di. Postma en Lion Cachet het albei tydens die eerste sewe jaar van die skool se bestaan as deeltydse lektore opgetree omdat albei voltyds predikant van die gemeente Burgersdorp was. Toe die sinode in 1876 besluit om 'n heeltydse professor te benoem, val die keuse op ds. Postma. Hy beskou hom as onbekwaam en bedank daarvoor, maar tree tog as waarnemende professor op en aanvaar eers in 1879 'n benoeming as heeltydse professor. Eers toe word sy verbintenis met die gemeente Burgersdorp beëindig. Dr. G.P.C. van der Vyver skryf in die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'' oor prof. Postma: "Hoewel hy weinig skoolonderrig en teologiese opleiding ontvang het, stel Postma se hoë intellektuele begaafdheid en ywerige selfstudie deur die jare hom in staat om sy professorale pligte met eer na te kom. In sy onderrig sou hy 'n besondere liefde vir die ou tale openbaar, 'n voorliefde wat hy oorplant op sy nageslag. As professor moes hy die hele terrein van die teologiese wetenskap dek. Hy kon nooit sy studie op 'n bepaalde rigting toespits nie, en sy kennis en begrip van sommige vakke, waaronder kerkreg, kan selfs as swak bestempel word. Al die jare van sy verbintenis aan die skool dien hy dit ook op bekwame wyse as rektor." Van der Vyver skryf in ''My erfenis is vir my mooi'', die gedenkboek van die Gereformeerde Kerk se Teologiese Skool, ds. Postma was 'n vurige pleitbesorger vir Christelike onderwys en die beoefening van Christelike wetenskap. "vandaar sy ywer vir die oprigting van Christelike skole, die oprigting van die Teologiese Skool in 1869, die uitbouing van hierdie inrigting sodat dit altyd meer diensbaar kon wees aan kerk en volk. Voortdurend het hy gepleit vir die ereplek van Hollands naas Engels en vir die deeglike onderrig van Vaderlandse Geskiedenis." Van der Vyver sê Postma se woorde voor die sinode van 1873 was sprekend van sy visie vir Christelike opleiding toe hy 'n eie inrigting in die vooruitsig stel, 'n normaalskool waaraan onderwysers kon studeer en 'n inrigting wat vir universiteitsgrade kan oplei, om daarna vir doktor of advokaat te gaan studeer, en die wat wens om predikant te word, kan aan die inrigting hulle hele opleiding geniet met 'n universiteitsgraad. Dit was inderdaad ds. Postma, die versiende idealis, wat vooruitgegryp het na 'n eie inrigting vir hoër onderwys, die uiteindelike Potchefstroomse Universiteit vir C.H.O., en die eerste stene gelê en daarop begin bou het. == Leermeester == [[Lêer:Taalmonument Burgersdorp detail.jpg|duimnael|230px|Ds. Postma was nou betrokke by die stryd om amptelike erkenning vir Hollands in die Kaapkolonie en toe dit as debatstaal in die Kaapse parlement erken is, het hy 'n feesrede op 'n spesiale geleentheid gelewer. Die inskrywing van dié steen op Burgersdorp se Taalmonument lui: "Eerste Volksbesluit voor de Hollandsche Taal te Burgersdorp in Junie 1879 op voorstel van den Wel Edelen Heer D.P. van den Heever, L.W.R. Eerste Acte van Hollandsch in ’t Parlement, Acte No. 1, 1882, voorsteller J.H. Hofmeyr, L.W.V. Eerste Kandidaat der Nationale Herleving J. Joubert, L.W.V. Eerste Hollandsche Spreker in ’t Parlement J. Luttig, L.W.V.]] Ds. Postma het hom beywer vir Christelike onderwys. In die tyd toe die liberalisme Suid-Afrika en ook die onderwys soos 'n vloedgolf tref, het hy daarteen gewaarsku. Hy het ervaring gehad van die stryd om Christelike onderwys in [[Nederland]] en het in neutrale of sekulêre onderwys 'n vergiftiging van die kindergemoed gesien; daarom beywer hy hom vir die oprigting van vrye Christelike skole met die vrywillige beginsel as een van die hoekstene daarvan. Ds. Postma het daarmee beklemtoon dat dit die ouer se taak was om die kind op te voed en nie die staat nie. Vir hom was onderrig van vaderlandse geskiedenis en Hollands van die allergrootste belang. Hy het hom veral ingespan om Hollands as vak op skool erken te kry en dit op openbare vlak gelyke regte met Engels te laat geniet. Toe Hollands in 1882 in die Kaapse parlement as debatstaal erken word, was Postma een van die redenaars by 'n feesgeleentheid op [[Burgersdorp]]. == Skrywer == [[Lêer:Burgersdorp Teologiese Skool Gereformeerde Kerk 1888.jpg|duimnael|340px|links|Die studente en professore van die [[Teologiese Skool Burgersdorp]] in 1888. In die voorste ry sit, tweede van links, [[Stephanus Postma]], gevolg deur prof. Dirk Postma, prof. [[Martinus Postma]] en [[P.S. Snyman]]. Agter, derde van links, staan J.A. van Rooy.]] Veelvuldige kort artikels in kerklike en openbare blaaie het tydens sy leeftyd uit ds. Postma se pen verskyn, maar daar was slegs twee noemenswaardige publikasies. ''Mijne handleiding voor de godgeleerdheid volgens de kerk van Aegidius Francken'' het in [[Kaapstad]] verskyn in 1875 en in dieselfde jaar ook in die Moederstad, ''Geprovoceerde herinneringen en teregtwijzing aan den wel. eerw. zeergel. heer S. Hofmeyr Th. Dr.''. Sy seun [[Dirk Postma jr.]] publiseer drie jaar ná sy vader se dood (1893) 'n aantal ''Leerredenen'' van sy vader. == Persoonlikheid == Van der Vyver skryf in die ''Biografiese Woordeboek'' ds. Postma se hele bestaan het gewentel om sy onwankelbare geloof. "As innig vrome mens, sterk gemoedelik van aard, het hy met God geleef. Hy het die suiwerheid van die leer in die persoonlike en kerklike lewe sterk beklemtoon, maar dit nooit los van die lewe gesien nie. Sy nederigheid was aan sy tydgenote goed bekend en met respek en beleefdheid het hy sy medemens behandel. Hierdeur het hy, selfs as 'n omstrede figuur in die kerklike verhoudinge van sy tyd, die agting van vriend en vyand afgedwing." Spoelstra skryf: "As persoon was ds. Postma versier met mooi eienskappe. Hy was eerlik, opreg, taktvol en beheers. Hy was 'n waardige dienskneg van die Here. Aan sy roepingsbewustheid en offervaardige diens was amper geen einde nie." By geleentheid van sy veertigjarige ampsbediening verwoord ds. Postma sy lewensfilosofie as volg: "Wentel uwen weg op den Heere en vertrouw op Hem, Hij zal het maken." Hy het 'n sterk roepingsbesef belewe en sien sy lewenstaak as iets wat die Here hom op die hand gelê het. Dié roepingsbewustheid en daarby 'n ysere wil en besonderse werkvermoë het stukrag gegee aan sy werkywer. Al het hy nie deeglike formele onderrig ontvang nie, was hy geseënd met 'n sterk intellek, deeglike insig in sake en organisasievermoë wat verklaar hoe hy soveel in sy lewe kon uitrig. Hy was iemand wat deeglike selfdissipline toegepas en orde gehandhaaf het. Al was hy in die brandpunt van die kerklike stryd in Nederland sowel as in Suid-Afrika, was hy verdraagsaam teen oor ander. Van sy skerpste opponente in kerklike sake het getuig dat hy nie twissiek was nie, maar dat hy, sonder om sy standpunt prys te gee, welwillendheid teenoor ander bewaar het. 'n Tydgenoot, ds. [[D.P.M. Huet]] van die NG Kerk in Natal, het hom op 'n keer getipeer as iemand wat aanspraak het op die agting en liefde van alle godvrugtiges, so 'n waardige evangeliedienaar dat hy dit as die grootste seën sou ag as alle gemeentes met sodanige leraars bevoorreg was; 'n man uit wie se gedrag die sin van Christus spreek. Postma het egter ook foute in sy lewe begaan, soos sy harde optrede teenoor ds. N.J.R. Swart wat die benoeming as staatsekretaris van die Z.A.R. aanvaar het. Hoewel sy grootste, blywendste bydrae die stigting, vestiging en uitbreiding van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika was, het hy ook in breër verband 'n bydrae gelewer tot die versterking van die Calvinistiese lewens- en wêreldbeskouing in Suid-Afrika te midde van die liberalistiese gety van die 19de eeu. == Gesinslewe == [[Beeld:Grafsteen Dirk Postma.jpg|duimnael|regs|200px|Ds. Postma se grafsteen in die begraafplaas op [[Burgersdorp]]. Die grafskrif lui: "POSTMA D. 1818–1890. Deze steen uit dankbare erkentenis opgericht door de Geref. Kerk in Z. Afrika, wijst aan de rustplaats van den Stichter derzelve Prof. D. POSTMA, Geboren te Dokkum, 10 Jan. 1818 Ontslapen te Burgersdorp, 28 Dec. 1890. In leven Predikant in Nederland te Wildervank, Bedum, Middelstum, Zwolle- in Z. Afrika te Rustenburg en Burgersdorp. Hoogleraar aan de Theologische School te Burgersdorp." Die Bybelvers kom uit [[Openbaring]] 3:12: "Die overwint, Ik zal hem maken tot een pilaar in den tempel Mijns Gods, en hij zal niet meer daaruit gaan; en Ik zal op hem schrijven den Naam Mijns Gods, en de naam der stad Mijns Gods, namelijk des nieuwen Jeruzalems, dat uit den hemel van Mijn God afdaalt, en ook Mijn nieuwen Naam."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1892. Bijvoegsel. Gedenksteen ter eere van wijlen Prof. D. Postma, 1 Dec.: Een gedenksteen ter eere van wijlen den ontslapen Hoogleeraar in de Godgeleerdheid aan het Seminarie der "Gereformeerde" Kerk, is te Burgersdorp op 23 laatstleden in aanwezigheid van een volksmenigte onthuld, die door het Burgersdorpsche blad op vijf honderd wordt begroot. Onder de aanwezigen waren Ds. P. Postma (Pretoria), Ds. M. Postma (Middelburg), Ds A. Coetsee (Reddersburg), Ds Du Plessis (Colesberg), Ds. W. J. Snijman (Venterstad), Ds Vorster (Bethulie), Prof. J. L. Cachet, S. Postma, B.A, Prof. Litt; en door Di. Coetsee, Snijman, Du Plessis en P. Postma werden toespraken gehouden. Het monument is van marmer, vijftien voet hoog, en zal de Kerk £300 gekost hebben. Het prijkt met het volgende opschrift:<br> "Deze steen uit dankbare erkentenis opgericht door de Gereformeerde Kerk in Zuid Afrika, wijst aan de rustplaats van den Stichter derzelve Prof. D. Postma, geboren te Dokkum, 10 Jan. 1818, ontslapen te Burgersdorp, 28 December 1890.<br> In leven predikant in Nederland te Wildervank, Bedum, Middelstum, Zwolle. In Z. Afrika te Rustenburg en Burgersdorp, en Hoogleeraar aan de Theologische School te Burgersdorp.<br> Die overwint, ik zal hem maken tot een pilaar in den tempel mijns Gods, en hij zal niet meer daaruit gaan; en ik zal op hem schrijven den naam mijns Gods, en den naam der stad mijns Gods, namelijk des nieuwen Jerusalems, dat uit den hemel van mijnen God afdaalt, en ook mijnen nieuwen naam.<br> Openb. 3 : 12."</ref>]] [[Lêer:Ou Gereformeerde kerk Burgersdorp.jpg|duimnael|310px|links|In dié kerk, opgerig in die gemeente se stigtingsjaar, 1860, die voorloper van die huidige wat in 1913 teen 'n koste van £13&nbsp;000 opgerig is, het ds. Postma die Woord aan Gereformeerde lidmate op [[Burgersdorp]] bedien.]] Ds. Postma was vyf keer getroud en uit dié huwelike is 20 kinders gebore, van wie sommige klein oorlede is. Sy eerste eggenote, met wie hy op [[17 Julie]] [[1840]] in die ouderdom van 22 getroud is, was Marijke Bankes de Ruijter, oorlede op [[13 Julie]] [[1843]]. Op [[23 Mei]] [[1844]] trou hy met Janna Willemina Alberts Free wat hom ontval op [[28 Januarie]] [[1849]]. Sy derde huwelik is ook in Nederland voltrek en wel op [[11 Februarie]] [[1850]] met Ida Sijpkens (oorlede [[30 Maart]] [[1857]]). Uit dié huwelik is onder meer gebore Zwaantje Postma, die eggenote van [[Jan Lion Cachet]], [[Petrus Postma]] en [[Martinus Postma]]. Ds. Postma se eerste huwelik in Suid-Afrika was op [[24 November]] [[1859]], in die jaar van die stigting van die Gereformeerde Kerk, met Susanna Lasea Kruger, wat hom ontval op [[3 Oktober]] [[1869]], die langste van sy eerste vier huwelike. Uit dié verbintenis is onder andere [[Dirk Postma jr.]] en [[Stephanus Postma]] gebore. Sy vyfde en laaste huwelik, toe hy 51 jaar oud was, was op [[20 Desember]] [[1869]] met [[Johanna Postma|Johanna Willemina van Biljon]], wat hom met 11 jaar oorleef het en sterf op [[12 Julie]] [[1901]] ná 'n smartlike lyding (wat destyds dikwels kanker beteken het). Onder die ses kinders uit dié huwelik was [[Willem Postma]], Laurika Postma en [[Aletta du Plessis|Aletta Postma]], laasgenoemde onderskeidelik die eerste en tweede eggenotes van prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]] van Potchefstroom) en [[Marie du Toit|Maria]], die eggenote van J.D. du Toit ([[Totius]]). == Nasate == Ds. Postma se talryke nasate het 'n belangrike rol in Suid-Afrika se godsdiens- en kultuurlewe gespeel. Jan Lion Cachet, J.A. du Plessis en J.D. du Toit was, soos reeds gemeld, sy skoonseuns en almal professore aan die Teologiese Skool van die Gereformeerde Kerk. Die oudste seun uit sy derde huwelik, [[Petrus Postma|Petrus]], was 'n kapelaan vir pres. [[Paul Kruger]] asook agtereenvolgens predikant in [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]], op [[Lichtenburg]] en [[Heidelberg, Gauteng|Heidelberg, Transvaal]] en die tweede seun uit dié huwelik, [[Martinus Postma|Martinus]], was ook 'n hoogleraar op Burgersdorp en van 1889 tot aan sy dood in 1926 predikant van die Gereformeerde gemeentes [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, Kaap]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]], Pretoria en weer Johannesburg. [[Dirk Postma jr.]] het van 1884 af agtereenvolgens die Gereformeerde gemeentes [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]], [[Gereformeerde kerk Humpata|Humpata]] ([[Angola]]), Fauresmith-Petrusburg, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] en [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] bedien. Hy was ook die skrywer van die ''Geschiedenis der Gereformeerde Kerk'' (1905). Ook uit die vierde huwelik (met Susanna Kruger) is 'n seun, [[Stephanus Postma|Stephanus]], gebore wat hoogleraar op Burgersdorp geword het en later predikant op [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg, Kaap]]. Twee van sy dogters, Hendrika, bekend as [[Rikie Postma]], en die onderwyseres [[Hilda Postma|Hilda]], het albei skrywers geword van onderskeidelik verhale en gedigte vir veral kinders. Die dorp [[Postmasburg]] is na ds. Postma genoem asook onder meer die Dirk Postma-ouetehuis op [[Burgersdorp]]<ref>[http://www.seniorservice.co.za/index.php?option=com_cmsrealty&Itemid=13&action=listingview&listingID=24295&cmsrealty=user Seniorservice.co.za]</ref> en die Gereformeerde Gekombineerde Skool Dirk Postma in [[Pretoria]].<ref>{{af}} [http://www.schoolguide.co.za/schools/private-schools/gereformeerde-gekombineerde-skool-dirk-postma.html Schoolguide.co.za]</ref> 'n Gesaghebbende biografie, ''Professor Dirk Postma 1818–1890'', het in 1958 verskyn uit die pen van dr. G.C.P. van der Vyver, wat ook verantwoordelik was vir die inskrywings oor ds. Postma in sowel die ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'' as die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. == Verkorte stamboom == [[Lêer:Ds Petrus Postma.jpg|duimnael|180px|Ds. [[Petrus Postma]] (1854–1919), veral bekend as Gereformeerde predikant in [[Pretoria]] en pres. [[Paul Kruger]] se raadgewer.]] [[Lêer:Ds Marthinus Postma in Pretoria.jpg|duimnael|regs|180px|Ds. [[Martinus Postma]] (1855–1926), eerste Gereformeerde predikant aan die [[Witwatersrand]].]] [[Lêer:Dirk Postma jr.jpg|duimnael|180px|regs|Ds. [[Dirk Postma jr.]] (1861–1919), predikant, skrywer en kerkhistorikus.]] [[Beeld:Ds Stephanus Postma.jpg|regs|180px|duimnael|Ds. [[Stephanus Postma]] (1865–1904), hoogleraar aan die Teologiese Skool op [[Burgersdorp]] en predikant van die [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap]].]] [[Lêer:Ds Willem Postma.jpg|duimnael|regs|180px|Ds. [[Willem Postma]] (1874–1920), beter bekend as die satiriese skrywer dr. O'kulis.]] Dirk Postma is die stamvader van die familie Postma, wat weldra 'n belangrike rol in die Suid-Afrikaanse kerklike en kultuurlewe sou speel. Hier is 'n uiteensetting van sy vyf huwelike met kinders en vername kleinkinders wat uit elkeen gebore is. Die totale getal kinders uit die vyf huwelike is 21, van wie vyf nie volwassenheid bereik het nie. Sy eerste vrou is 16 dae ná die geboorte van haar tweede kind oorlede en die vierde tien dae ná die geboorte van haar sesde kind, wat self net meer as 'n jaar later oorlede is. ; Eerste huwelik op [[17 Julie]] [[1840]] met Marijke Bankes de Ruijter (†[[13 Julie]] [[1843]]) Twee kinders: * Grietjie (26 Julie 1841 – 3 Desember 1843) * Laurika (27 Junie 1843–?) Kleinkinders: Geen vermeld. ; Tweede huwelik op [[23 Mei]] [[1844]] met Janna Willemina Alberts Free (†[[28 Januarie]] [[1849]]) Twee kinders: * Pieter (2 Maart 1846 – 21 November 1850) * Geertruida (5 Desember 1847 – 8 Augustus 1866) Kleinkinders: Geen. ; Derde huwelik op [[11 Februarie]] [[1850]] met Ida Sijpkens (†[[30 Maart]] [[1857]]) Vier kinders: * Laurika Postma (onbekend) x Hendrik Ströh * Petrus (22 Julie 1851 – 15 Augustus 1851) * Zwaantje Postma (15 Junie 1852 – 22 Julie 1875) x [[Jan Lion Cachet]] * [[Petrus Postma]] (21 Januarie 1854 – 4 Oktober 1919), veral bekend as Gereformeerde leraar in Pretoria en pres. [[Paul Kruger]] se kapelaan en raadgewer * [[Martinus Postma]] (14 Julie 1855 – 26 Julie 1926), eerste Gereformeerde predikant aan die [[Witwatersrand]], x Elizabeth Wilhelmina Jossina Spiller, ouers van [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]] (1877–1940) en dr. [[Ferdinand Postma]] (1879–1950). ; Vierde huwelik op [[24 November]] [[1859]] met Susanna Lasea Kruger (†[[3 Oktober]] [[1869]]) Ses kinders: * [[Dirk Postma jr.]] (1 Junie 1861 – 7 September 1919) x [[Magalina Postma|Magalina Uys]], vroeër Erasmus, née Bronkhorst * Johanna (28 November 1862 – 19 Desember 1930) x Carl Christiaan Hennings * [[Stephanus Postma]] (6 Januarie 1865 – 8 Februarie 1904), vader van [[Hilda Postma]] (1895–1993) en [[Rikie Postma]] (1889–1938), skrywers van onderskeidelik veral kindergedigte en -prosa. * Adrianus (16 September 1866 – 13 April 1933) x Hester Maria du Plessis * [[Martha du Plessis|Martha]] (13 April 1868 – 15 Desember 1945) x Johannes Lodewicus du Plessis * Helenius (23 September 1869 – 2 November 1870) ; Vyfde huwelik op [[20 Desember]] [[1869]] met [[Johanna Postma|Johanna Wilhelmina van Biljon]] ([[24 Mei]] [[1854]] – [[12 Julie]] [[1901]]) Ses kinders: * [[Brechtje van Rooy|Brechtje]] ([[26 Maart]] [[1871]] – [[20 Maart]] [[1937]]) x ds. [[Koos van Rooy|J.A. (Koos) van Rooy]], moeder van ds. [[Jacs van Rooy]] * Helenius (11 Mei 1872 – 25 Mei 1874) * [[Willem Postma]] (15 Maart 1874 – 13 Desember 1920), ook bekend as dr. O'kulis; vader van die beeldhouer [[Laurika Postma]], die joernalis en dramaturg [[Calman Postma]], ds. [[W.J. Postma]] en nog sewe kinders; skoonvader van die Afrikaanse skryfster [[Minnie Postma]] * [[Laurika du Plessis|Laurika Postma]] ([[17 Junie]] [[1875]] – [[4 Maart]] [[1905]]) x prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]] * [[Aletta du Plessis|Aletta Postma]] ([[9 November]] [[1876]]– [[6 November]] [[1957]]) x prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], ouers van prof. [[Wicus du Plessis]], [[Hugo du Plessis]] en [[Ida Bosman]] * [[Marie du Toit|Maria]] (24 Junie 1881 – 3 Augustus 1966) x [[Totius]], moeder van prof. [[Stephanus du Toit|Fanus du Toit]]. == Bronne == * {{af}} De Kock, W.J. (hoofred.). 1968. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] Deel I''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel Beperk. * {{af}} Du Toit, prof. dr. S. du Toit. 1955. ''Handleiding vir die studie van die kerkgeskiedenis''. Potchefstroom: Pro Rege-Pers Beperk. * {{af}} [[S.P. Engelbrecht|Engelbrecht, prof. dr. S.P.]] 1953. ''Geskiedenis van die Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika''. Kaapstad en Pretoria: H.A.U.M.-J.H. de Bussy. * {{af}} Gerdener, dr. G.B.A. 1934. ''Ons kerk in die [[Transgariep]]: Geskiedenis van die Ned. Geref. Kerk in Natal, Vrystaat en Transvaal''. Kaapstad: Nasionale Pers. * {{nl}} [[Gustave Adolph Maeder|Maeder, ds. G.A.]] en Zinn, Christian. 1917. ''Ons Kerk Album''. Kaapstad: Ons Kerk Album Maatschappij Bpkt. * {{af}} [[P.J. Nienaber|Nienaber, P.J.]] 1949. ''Hier Is Ons Skrywers! Biografiese Sketse van Afrikaanse Skrywers''. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel. * {{en}} Potgieter, D.J. (hoofred.). 1973. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd. * {{af}} Spoelstra, dr. B. 1973. ''Beknopte Kerkgeskiedenis vir Katkisasie''. Potchefstroom: Pro Rege. * {{af}} [[Gert van der Vyver|Van der Vyver, dr. G.C.P.]] 1969. ''My erfenis is vir my mooi''. Potchefstroom: Kalvyn Jubileum Boekefonds. * {{af}} [[Gert van der Vyver|Van der Vyver, dr. G.C.P.]] 1958 ''Professor Dirk Postma 1818–1890''. Potchefstroom: Pro Rege-Pers Beperk. * {{af}} Vogel, ds. Willem. 2011. ''Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 2012''. Potchefstroom: Administratiewe Buro. == Verwysings == <div style="font-size:90%;"> {{Verwysings|3}} </div> == Sien == * [[Gereformeerde Skool Dirk Postma]] * prof. dr. [[Stephanus du Toit]] == Eksterne skakels == * [http://gk-pretoria.weebly.com/predikante.html Volledige besonderhede oor ds. Postma se lewe op die webtuiste van die Gereformeerde kerk Pretoria (dolerend)]. {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Postma, Dirk}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse predikante]] [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geboortes in 1818]] [[Kategorie:Sterftes in 1890]] ke1ucswyoz37d9n7lty3spiyol8qxk2 Torpedojaer 0 72938 2975195 2879078 2026-10-04T07:39:18Z Aliwal2012 39067 taalverbetering 2975195 wikitext text/x-wiki [[Lêer:The Russian Navy Udaloy-class destroyer RFS Admiral Panteleyev arrives at Joint Base Pearl Harbor-Hickam to participate in the Rim of the Pacific exercise 2012. (7487834270).jpg|duimnael|280x280px|Torpedojaer]] Die '''torpedojaer''' is 'n tipe oorlogskip wat sy ontstaan te danke het aan die suksesvolle ontwikkeling van die [[torpedo]] teen die laat-1800's. == Agtergrond == Voor die ontwikkeling van die selfaangedrewe torpedo was see-oorloë beslis deur die nasie wat die skepe met die grootste kanonne gehad het. Die slagskip was die grootste vaartuig op see en van die grootstes het 21-duim kanonne gedra. Die skepe was ook goed gepantser om aanvalle van ander skepe te kon weerstaan. Die pantser was hoofsaaklik op die dek – tot 13-duim dik – en langs die skip bo die waterlyn. Met 'n torpedo kon so 'n slagskip egter deur 'n baie kleiner vaartuig gesink word omrede die topedo die slagskip onder die waterlyn kon tref. Die Franse het dit besef en [[torpedoboot|torpedobote]] gebou om die mag van die [[Britse Vloot]] te neutraliseer. Die torpedobote was klein en baie vinnig (40 [[knoop|knope]]) en kon naby genoeg aan die vyand kom om torpedo's af te vuur sonder dat die slagskip dit kon keer. Soos die reikafstand van die torpedo's groter geword het, het hul effektiwiteit ook verbeter. Om die probleem die hoof te bied is die ''Torpedobootjagter'' (Engels: ''Torpedo boat destroyers,'' afgekort na ''Destroyers'') en in Afrikaans '''torpedojaer''' genoem, gebou om die torpedobote te vernietig. Die torpedojaer was groter as die torpedoboot en het self ook torpedo's gedra en kon snelhede van tot 36&nbsp;knope en selfs vinniger haal. Wanneer vlote mekaar dus nader is die torpedojaers vooruitgestuur om die vyand se torpedobote te vernietig en ook selfs om torpedoaanvalle te loods. Hulle is ook gebruik om verkenningswerk te verrig weens hul hoë snelheid. == Veranderde rol van torpedojaers == Die koms van [[Vliegtuig|vliegtuie]] het die rol van torpedojaers drasties verander. Slagskepe, en enige skip, was weerloos teen vliegtuie. Om hulself te beskerm is skepe en ook torpedojaers toegerus met lugafweerkanonne. Met hulle hoër snelheid het torpedojaers aan die kantsye van konvooie gevaar om 'n sambreel oor dié skepe te vorm in 'n poging om vliegtuie af te keer. Dit was nie werklik suksesvol nie. Die koms van [[missiele]] het die balans tussen skip en vliegtuig weer herstel. Die effektiewe gebruik van [[duikboot|duikbote]] het daartoe gelei dat torpedojaers ook gebruik is om duikbote te jag en konvooie te beskerm – 'n rol waarvoor hulle nie ontwerp was nie. Die [[fregat]] het later die rol as duikbootjagter oorgeneem. == Bron == {{Commonskat|Destroyers}} * ''An Illustrated History of Destroyers of the World''. Bernard Ireland. Hermes House. 2010. {{ISBN|978-1-84476-866-0}} {{Normdata}} [[Kategorie:Skepe]] em3an6puorqqv01uw10fn3oan3ubvws Safmarine 0 77725 2975134 2888083 2026-10-03T21:47:15Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 2 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975134 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy |naam = Safmarine Container Lines N.V. | |kenteken = [[Lêer:Safmarine.jpg|220px]]<br />[[Lêer:Safmarine Makutu, Fremantle, 2015 (07).JPG|220px]] |tipe = Aandelemaatskappy |stigting = 1946 |ligging_stad = [[Kaapstad]] |ligging_land = [[Suid-Afrika]]<ref>[http://www.safmarine.com/ www.safmarine.com] {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |ligging = |liggings = |sleutelpersone = David Williams (HUB)<ref>[https://www.safmarine.com/about-us/management ''Safmarine.com: About us - Management. Besoek op 10 Augustus 2020''] {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |gebied_bedien = Wêreldwyd |industrie = Houer- en vragredery |produkte = |dienste = Houer- en gewone vrag |inkomste = |bedryfsinkomste = |netto_inkomste = |aantal_werknemers = 1&nbsp;200 (in 130 lande) |ouer = A.P. Møller-Mærsk Group |afdelings = |dogtermaatskappye = |slagspreuk = |tuisblad = [http://www.safmarine.com ''safmarine.com''] |ontbind = |voetnotas = |intl = }} '''Safmarine''' (''Safmarine Container Lines N.V.'') is 'n internasionale [[redery]] wat wêreldwye houerdienste asook seevervoer van gewone vrag aanbied. ''Safmarine'' is oorspronklik in 1946 deur [[Suid-Afrika]]anse nyweraars en [[Verenigde State|Amerikaanse]] reders gestig en staan vandag bekend vir sy seevervoerdienste op noord-suidelike handelsroetes asook roetes na [[Afrika]]. Die hoofkwartier van ''Safmarine'' was in die [[België|Belgiese]] seehawe [[Antwerpen]] geleë waar dit sedert 1996 geregistreer was nadat dit die Belgiese houerredery ''CMBT'', 'n vroeëre filiaal van ''Compagnie Maritime Belge (CMB)'', oorgeneem het. ''Safmarine'' is op sy beurt in 1999 deur die [[Denemarke|Deense]] ''A.P. Møller-Mærsk Group'' oorgeneem wat die ''Safmarine''-naam en -handelsmerk bewaar en dit nie volledig by sy eie redery ''Mærsk Sealand'' ingelyf het nie. ''Safmarine'' het in 2002 ''Torm Lines'' oorgeneem. Op 3 Oktober 2011 is besluit om ''Safmarine'' se sakefunksies by dié van sy susterredery ''Mærsk Line'' te integreer.<ref>{{Cite web |url=http://www.prezencenewmedia.com/safmarine/info_detailed/index.php?AssetID=1626 |title=''Safmarine Media Centre - Mærsk Liner Business to Integrate Safmarine Corporate Functions into Mærsk Line'' |access-date=29 Junie 2013 |archive-date=25 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425021056/http://www.prezencenewmedia.com/safmarine/info_detailed/index.php?AssetID=1626 |url-status=dead }}</ref> == Passasierdienste == [[Lêer:SS Festivale in Barbados - 1987-02-26.jpg|duimnael|Die vroeëre ''RMS Transvaal/S.A. Vaal'' in 1987 as ''SS Festivale'' in [[Barbados]]]] [[Lêer:Bundesarchiv Bild 183-1985-1119-300, MS "Arkona" in See, Heck.jpg|duimnael|''MS Arkona'' onder DDR-vlag op see. Sy tuishawe was [[Rostock]]]] ''Safmarine'' het gedurende twee periodes in sy geskiedenis, tussen 1965 en 1977 en nog eens tussen 1984 en 1985, 'n passasierdiens tussen die [[Verenigde Koninkryk]] en [[Suid-Afrika]] aangebied.<ref>William H. Miller: ''The Last Blue Water Liners''. Londen: Conway 1986, bl. 57-58 en 198-199</ref> ''Safmarine'' se passasierdiens het in 1965 begin toe twee skepe van die ''[[Union-Castle-Redery]]'', die ''RMS Transvaal'' en die ''RMS Pretoria Castle'', wat op die roete tussen [[Southampton]] en [[Durban]] gevaar het, op versoek van die Suid-Afrikaanse regering aan ''Safmarine'' oorgedra is. Die skepe is hernoem as ''S.A. Vaal'' en ''S.A. Oranje'' en in ''Safmarine'' se korporatiewe kleure geverf, maar het steeds op hul oorspronklike roete gevaar. Albei skepe is eers in [[1969]] in Suid-Afrika geregistreer. Gedurende die 1970's het die vraag na passasier- en gewone vragdienste op roetes tussen Europa en Suid-Afrika gaandeweg afgeneem, hoofsaaklik vanweë die strawwe mededinging van stralervliegtuie vir passasier- en die toenemende gebruik van nuwe houerskepe vir vragvervoer. Houerskepe is as baanbrekend beskou aangesien hulle seevrag doeltreffender en teen laer koste kon vervoer as konvensionele vragskepe. So is die ''S.A. Oranje'', saam met haar ''Union-Castle''-susterskip ''RMS Edinburgh Castle'', in 1975 buite diens gestel en aan 'n skrootwerf verkoop. Die gewilde ''RMS Pendennis Castle'' is in Junie 1976 eweneens buite diens gestel sodat net die ''S.A. Vaal'', naas Union Castle se ''RMS Windsor'' (gebou in [[1959]]) en twee kleiner gekombineerde vrag-, pos- en passasierskepe, die ''RMMV Good Hope Castle'' en ''RMMV Southampton Castle'', op die Brits-Suid-Afrikaanse roete oorgebly het. In Oktober 1977 het albei skeepvaartlyne hul passasierdienste gestaak, en die ''S.A. Vaal'' is aan die redery ''Carnival Cruise Lines'' verkoop wat dit as ''SS Festivale'' bedryf het. In 1984 het Safmarine die [[plesierboot]] ''MS Astor'' van die Duitse ''HADAG''-redery gekoop. Nadat die skip opgeknap is, is die passasierdiens op die roete tussen Southampton en Kaapstad hervat. Daarnaas is ook plesiervaarte uit Suid-Afrikaanse en Britse hawens aangebied. Die ''MS Astor'' se reisspoed het egter geblyk om nie aanvaarbaar vir 'n geskeduleerde passasierdiens oor groot afstande te wees nie, en so het ''Safmarine'' besluit om 'n nuwe, vinniger plesierboot deur die Duitse werf ''Howaldtswerke-Deutsche Werft'' in [[Kiel, Duitsland|Kiel]] te laat bou. Dit is op dieselfde ontwerp gebaseer soos die ''Astor'' en sou ook dieselfde naam dra. Terwyl die nuwe skip in aanbou was, is die eerste ''Astor'' aan die Oos-Duitse skeepvaartlyn ''Deutsche Seerederei'' verkoop wat dit as ''MS Arkona'' bedryf het. Aangesien die [[Duitse Demokratiese Republiek]] vanweë Pretoria se rassebeleid amptelik geen handelsbande met Suid-Afrika onderhou het nie, is onder meer Wes-Duitse bemiddelaars vir die kontrak gebruik.<ref>[http://www.simplonpc.co.uk/TransoceanTours.html#anchor140376 ''simplonpc.co.uk: Astoria'']</ref> Uiteindelik is die tweede ''Astor'' nooit deur ''Safmarine'' in bedryf gestel nie nadat die redery in 1986 besluit het om sy passasierdiens te staak. Die tweede ''Astor'' is, terwyl dit nog in aanbou was, in Januarie 1986 aan ''Marlan Corporation'' verkoop.<ref>[http://www.simplonpc.co.uk/TransoceanTours.html#anchor139855 ''simplonpc.co.uk: Fedor Dostoevskiy'']</ref> == Konvensionele vragskepe in die 1960's == === Victory-klas === ''Safmarine'' het drie Victory-klas-oorlogskepe in die [[Verenigde State]] gekoop wat vervolgens omgebou is om gewone droë vrag te vervoer. Die skepe is na Suid-Afrikaanse wynplase vernoem en in 1947 as ''Vergelegen'', ''Morgenster'' en ''Constantia'' in bedryf gestel. ''Safmarine'' het sodoende 'n Suid-Afrikaans-gebaseerde vragredery geword. Die drie vragskepe het geblyk om uiters duursaam en betroubaar te wees. In 1961 is hul name gewysig na ''South African Victory'', ''South African Venture'' en ''South African Vanguard''. Die voorsetsel ''South African'' is in 1966 verkort tot ''S.A.'' Die skepe was toegerus met twee ''Babcock & Wilcox''-stoomketels waarin water in superverhitte stoom verander is en twee ''Westinghouse''-turbines in 'n enkelskag van energie voorsien het. Die enjins het 6&nbsp;000 perdekrag opgewek vir 'n maksimum spoed van 16 [[Knoop (snelheid)|knope]]. [[Elektrisiteit]] aan boord is deur twee stoomturbines opgewek wat twee gelykstroomdinamos aangedryf het. === Global-klas === Die volgende vier susterskepe, wat in diens geneem is, was die ''South African Trader'', die ''South African Pioneer'', die ''South African Transporter'' en die ''South African Merchant''. Hulle is ontwerp om gewone droë vrag te vervoer, maar het ook oor slaapplekke vir twaalf passasiers beskik. Die skepe is almal in [[Skotland]] gebou en teen die middel van die 1950's in bedryf gestel. Die voorsetsel ''South African'' is in 1966 verkort tot ''S.A.'' Die enjinkamers is toegerus met twee ''Yarrow''-stoomketels wat twee ''Parson''-turbines in 'n enkele skag van superverhitte stoom voorsien het. Die enjins het 7&nbsp;000 perdekrag opgewek vir 'n maksimum spoed van 15 knope. Elektrisiteit aan boord is deur drie ''Ruston Hornsby''-[[dieselenjin]]s verskaf wat gelykstroomdinamos aangedryf het. === S-klas === In 1961 is die ''South African Statesman'', die ''[[Seafarer|South African Seafarer]]'' en die ''South African Shipper'' by ''Safmarine'' se vloot gevoeg. Hulle is eweneens ontwerp om gewone droë vrag te vervoer. Die skepe is oorspronklik in die 1950's in Skotland vir die destydse ''Clan Line'' (later ''Springbok Shipping Co.'') vervaardig. Die voorsetsel ''South African'' is in 1966 verkort tot ''S.A.'' Een van die opvallendste kenmerk van hierdie vragskepe was die kap op hul skoorstene. Die enjinkamers is toegerus met twee ''Babcock & Wilcox''-stoomketels wat drie ''Parson''-turbines in 'n enkele skag van superverhitte stoom voorsien het. Die enjins het 10&nbsp;000 perdekrag opgewek vir 'n maksimum spoed van 17 knope. Elektrisiteit aan boord is deur drie ''Ruston Hornsby''-dieselenjins opgewek wat gelykstroomdinamos aangedryf het. === Nederlands-vervaardigde koelskepe === Drie koelskepe, die ''S.A. Langkloof'', ''S.A. Zebediela'' en ''S.A. Hexrivier'', is deur ''Safmarine'' in diens geneem om bevrore vrugte uit Suid-Afrika na markte in die Verenigde Koninkryk en vastelandse [[Europa]] te vervoer. Die skepe is op [[Nederland]]se skeepswerwe gebou en tussen die vroeë en middel van die 1960's in bedryf gestel. Hulle is deur 'n M.A.N. K8Z70/120-laespoed-tweeslag-agtsilinder-enjin aangedryf wat sowat 9&nbsp;600 perdekrag opgewek het vir 'n maksimum spoed van 17 knope. Elektrisiteit aan boord is deur vier M.A.N.-dieselenjins opgewek wat wisselstroomdinamos aangedryf het. === Skots-vervaardigde koelskepe === Drie verdere koelskepe, wat bevrore Suid-Afrikaanse vrugte na Britse en ander Europese invoerhawens vervoer het, was die ''S.A. Letaba'', die ''S.A. Tzaneen'' en die ''S.A. Drakenstein'' wat op Skotse werwe gebou en teen die middel van die 1960's in diens geneem is. Hul skeepsrompe het baie op dié van hul Nederlands-vervaardigde susterskepe gelyk, maar is met 'n ander enjin toegerus. Hul B&W-negesilinder-tweeslag-laespoed-dieselenjins het sowat 9&nbsp;650 perdekrag opgewek vir 'n maksimum spoed van 17 knope. Elektrisiteit aan boord is deur vier M.A.N.-dieselenjins opgewek wat wisselstroomdinamos aangedryf het. === Skepe met swaar hyskrane === Die volgende drie skepe in ''Safmarine'' se vloot was weer vragskepe vir gewone droë vrag wat met swaar hyskeane toegerus is. Die ''S.A. Van der Stel'', ''S.A. Weltevreden'' en ''S.A. [[Nederburg]]'' is deur 'n Nederlandse skeepswerf gebou en teen die middel van die 1960's in diens geneem. Die S.A. Van der Stel kon vrag van tot 250 ton met haar eie hyskraan oplig, die twee ander skepe 125 ton. Hulle is almal met M.A.N K6Z86/160-sessilinder-tweeslag-laespoed-dieselenjins togerus wat 14&nbsp;000 perdekrag kon opwek vir 'n maksimum spoed van 21 knope. Elektrisiteit aan boord is deur drie M.A.N.-dieselenjins opgewek wat wisselstroomdinamos aangedryf het. Die vragskepe is in 1975 en 1976 in [[Japan]] omgebou en midskeeps van bykomende vragruimte met 'n lengte van 100 voet voorsien wat spesifiek vir houers ontwerp is. 'n Nuwe swaar hyskraan is eweneens bygevoeg, net soos laaiplekke aan dek waar houers opmekaar gestapel kon word. Die ''S.A.S. Vergelegen'' is in 1969 in opdrag gegee. Dit is toegerus met 'n ''250 Stulken''-hyskraan, en vragruimtes nommer 3/4 en 5/6 is uitgebrei. Die skip het later onder die naam ''Virgil'' gevaar voordat dit ná 1987 buite bedryf gestel is. Sowel die ''S.A.S. Vergelegen'' asook haar susterskepe het navigasie-opleidingsvaarte vir die [[Suid-Afrikaanse Vloot]] onderneem. Die ''S.A.S. Nederburg'' is in 1987 buite bedryf gestel. Op haar laaste vaart uit Durbanhawe is sy via [[Australië]] na 'n skrootwerf in die [[Verre Ooste]] toe. === Alphen-klas === Die Alphen-klasskepe was die laaste droëvragskepe wat in die 1960's vir ''Safmarine'' gebou is. Terwyl die ''S.A. Alphen'' en ''S.A. Huguenot'' in die middel van die 1960's in diens geneem is, is die ''S.A. Constantia'', ''S.A. Morgenster'' en ''S.A. Vergelegen'' eers later volgens dieselfde ontwerp in Japan gebou. Die ''S.A. Vergelegen'' is later in [[Duitsland]] omgebou en van 'n ''Stulken''-hyskraan voorsien wat 250 ton se vrag kon oplig. Die skepe is elkeen aangedryf deur 'n ''Sulzer 6RND90''-sessilinder-tweeslag-dieselenjin wat 15&nbsp;000 perdekrag kon opwek vir 'n maksimum spoed van 21 knope. Elektrisiteit aan boord is deur twee agtsilinder- en twee sessilinder-M.A.N.-dieselenjins opgewek wat wisselstroomdinamos aangedryf het. == Houerskepe == === Die ''Big Whites'' === [[Lêer:SA Waterberg.JPG|duimnael|regs|Die S.A. Waterberg in Julie 1996 op die Duitse Elberivier]] [[Lêer:1995 01 NN TransvaalHH.JPG|duimnael|regs|Die ''S.A. Winterberg'' is drie jaar lank, tussen 1992 en 1995, deur die Duitse redery ''Deutsche Afrika Linien (DAL)'' gehuur en onder die naam ''Transvaal'' bedryf]] [[Lêer:Safmarine Meru berthed at Port of Melbourne.jpg|duimnael|regs|''Safmarine'' se ''Meru'' in Melbourne-hawe. Hierdie Panamax-houerskip is in 2006 in diens geneem]] Vanaf die laat 1970's is die eerste houerdienste tussen Suid-Afrika en Europa aangebied. ''Safmarine'' het hiervoor vanaf die einde van 1977 vier susterskepe van die Helderberg-klas vir die ''South African Europe Container Service (SAECS)'' in diens geneem. Toe hierdie skepe gebou is, kon hulle 2&nbsp;450 20-voet-standaard-ISO-houers vervoer en is hulle sodoende by die grootste houerskepe ter wêreld gereken. Vanweë hul kenmerkende wit romp is na die skepe ook as die ''Big Whites'' verwys. Die skepe van die Helderberg-reeks is almal deur Franse skeepswerwe gebou: * die naamgewende ''S.A. Helderberg'' deur die ''Chantiers de France''-werf in [[Duinkerken]] (voltooi op 20 Desember 1977), * net soos die ''S.A. Sederberg'' (geloods op 10 Januarie 1978), * die ''S.A. Winterberg'' deur die ''Chantiers d'Atlantique''-werf in [[Saint-Nazaire]] (afgelewer op 23 November 1978) en * die ''S.A. Waterberg'' deur die ''Chantiers Navals de La Ciotat''-werf in La Ciotat (afgelewer op 20 Februarie 1979). Saam met ander internasionale rederye, wat derde-generasie-houerskepe soos die ''City of Durban'' (in diens van die Britse ''Ellerman Lines''), die ''Nedlloyd Hoorn'' (in diens van ''Nedlloyd''), die ''Ortelius'' (in diens van die Belgiese ''CMB''), die ''Table Bay'' (''Overseas Containers Ltd.'') en die ''Transvaal'' (''Deutsche Afrika Linien'') het ''Safmarine'' se Helderberg-klasskepe die nuutgeboude houerterminale in Durban, [[Port Elizabeth]] en Kaapstad aangedoen. In hul laaste jare is skepe van die Helderberg-klas op die roete tussen Suid-Afrika en die Verre Ooste gebruik (die ''SAFARI''-diens). Die skepe se houerkapasiteit is later van oorspronklik 2&nbsp;450 20-voet-standaardhouers verhoog tot 3&nbsp;100. Hulle is met buitengewone geriewe soos lugversorging en stabilisatore asook 900 kragpunte vir koelhouers toegerus. Alle vier skepe is deur twee dieselenjins aangedryf. Die eienaarskajuite is deur ''Safmarine'' in 1990 net soos enkele offisierskajuite tot goed toegeruste passasierkajuite omgebou sodat 'n maksimum van twaalf passasiers vervoer kon word. Reise op die houerskepe het by seetoeriste uiters gewild geraak. Alle skepe was Panamax-skepe, dit wil sê hulle was nie te groot vir die sluise van die [[Panamakanaal]] nie. Al vier skepe is deur ''Safmarine'' in 2000 verkoop, maar vervolgens vir 'n tydperk van drie jaar gehuur. In Augustus 2003 het die [[Athene]]-gebaseerde redery ''Danaos Shipping Company'' die houerskepe oorgeneem en hulle in 2008 ná afloop van die huurverdrae weens aanstaande herklassifikasie met 'n wins aan skrootwerwe verkoop. Hoë bedryfskoste, wat deur die hoë verbruik van masjiene aan boord veroorsaak is, het net soos die relatief groot bemanning, wat vir die ConAir-koelinstallasie en die manuele beheer van koelhouers benodig is, en die relatief klein getal staanplekke vir houers het enige winsgewende bedryf van die skepe onmoontlik gemaak. === Die ''Mega Whites'' === Die Helderberg-klasskepe is deur altesaam sewe nuwe houerskepe vervang waarvan twee deur die Suid-Koreaanse ''Hanjin''-werf vervaardig is. Die Koreaanse skepe is post-Panamax-skepe wabesot 6&nbsp;160 20-voet-standaardhouers kan vervoer en waarna Safmarine as ''Mega Whites'' verwys. == Safmarine vandag == Met 'n totale kapasiteit van 70&nbsp;000 standaardhouers op meer as veertig eie en gehuurde skepe vervoer ''Safmarine'' tans vrag op agttien internasionale seeroetes. Die redery is baie aktief op snel groeiende markte soos Indië, [[Volksrepubliek China]] en [[Brasilië]]. In die vroeë 1990's het ''Safmarine'' 'n program geloods waarvolgens houers, wat deur die redery buite bedryf gestel is, vir hergebruik in benadeelde gemeenskappe in Suid-Afrika opgeknap word. Binne die bestek van die "Houers in die gemeenskap"-program is dusver meer as 8&nbsp;000 houers in 2&nbsp;000 verskillende projekte hergebruik waarby die klemtoon op onderwys val. Daarnaas is huisvesting aan Vigs-weeskinders verskaf. Die ''A.P. Møller-Mærsk''-groep bevorder daarnaas die beroepsopleiding van gekwalifiseerde personeel vir die seevervoerbedryf wat ook vir voorheen benadeelde groepe toegang tot loopbane in dié sektor bied.<ref>{{Cite web |url=http://kzntopbusiness.co.za/site/top-business-sector/Safmarine/page/209 |title=''KwaZulu-Natal Business Portfolio: Safmarine'' |access-date=2013-07-02 |archive-date=2013-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130820133741/http://kzntopbusiness.co.za/site/top-business-sector/Safmarine/page/209 |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Belgiese rederye]] [[Kategorie:Deense rederye]] [[Kategorie:Rederye]] [[Kategorie:Kaapstad]] s7g6fx5tze3fm597z10y1vhl1n61lir Duits-Oos-Afrika 0 86153 2975290 2856936 2026-10-04T11:06:04Z Ziv 115288 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flaggenentwurf Deutsch Ostafrika 1914.svg]] → [[File:Flaggenentwurf 3 Deutsch Ostafrika 1914.svg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] · Request from the original uploader 2975290 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Voormalige land |inheemse_naam =''Deutsch-Ostafrika'' |gewone_lang_naam =Duits-Oos-Afrika |gewone_naam =Oos-Afrika<br />Ostafrika |kontinent =Afrika |gebied =Oos-Afrika |land =Tanzanië, Burundi, Rwanda |era =[[Wedloop om Afrika]] |status =Duitse kolonie |status_teks = |ryk =[[Duitse koloniale ryk]] |bestaanstydperk =1885–1918 |jaar_begin =1885 |jaar_einde =1918 |datum_begin =[[27 Februarie]] [[1885]] |datum_einde =[[25 November]] [[1918]] |gebeurtenis1 = "Zanzibar-Helgoland-Verdrag" |datum_gebeurtenis1 = [[1 Julie]] [[1890]] |gebeurtenis2 = Maji-Maji-rebellie |datum_gebeurtenis2 = Julie [[1905]]–Julie [[1908]] |gebeurtenis3 = Begin van die [[Eerste Wêreldoorlog]] in Duits-Oos-Afrika ([[Oos-Afrika-veldtog]]) |datum_gebeurtenis3 = [[3 Augustus]] [[1914]] |gebeurtenis4 = Oorgawe aan die [[Verenigde Koninkryk]] |datum_gebeurtenis4 = [[25 November]] [[1918]] |gebeurtenis_begin =Stigting van Duits-Oos-Afrika |gebeurtenis_einde =Ontbinding van Duits-Oos-Afrika |gebeurtenis_voor = |datum_voor = |gebeurtenis_na =[[Verdrag van Versailles]] ([[Volkebond]]-mandaat onder bestuur deur [[België]] en die [[Verenigde Koninkryk]]) |datum_na =[[28 Junie]] [[1919]] |v1 =Sultanaat van Zanzibar |vlag_v1 =Flag of the Sultanate of Zanzibar (1963).svg |v2 =Koninkryk van Rwanda |vlag_v2 =Flag Rwanda 1959.svg |v3 =Koninkryk van Burundi |vlag_v3 =Flag of Burundi (1962 to 1966).svg |v4 = |vlag_v4 = |v5 = |vlag_v5 = |n1 =Tanganjika |vlag_n1 =Flag of Tanganyika (1923–1961).svg |n2 =Brits-Kenia |vlag_n2 =Flag of British East Africa.svg |n3 =Ruanda-Urundi |vlag_n3 =Flag of Belgium.svg |n4 =Portugees-Mosambiek |vlag_n4 =Flag of Portugal.svg |n5 = |vlag_n5 = |beeld_vlag =Reichskolonialflagge.svg |vlag = Vlag van Tanzanië |beeld_wapen =Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.svg |wapen = Wapen van Tanzanië |beeld_kaart =German east africa map.png |beeld_kaart_byskrif =Ligging van Duits-Oos-Afrika |nasionale_leuse = |nasionale_volkslied = |wetgewer= |godsdiens=[[Islam]], [[Christendom]] ([[Rooms-Katolieke Kerk]] en [[Protestantisme]]), tradisionele Afrika-godsdiens |hoofstad =Bagamoyo (1885–90)<br />[[Dar-es-Salaam]] (1890–1916)<br />Tabora (1916, tydelik)<ref>{{de}} Michael Pesek: ''Das Ende eines Kolonialreiches.'' Campus, Frankfurt a.M./New York 2010, {{ISBN|978-3-593-39184-7}}, bl. 86/90.</ref> |breedtegraad_grade = |breedtegraad_minute = |breedtegraad_NS = |lengtegraad_grade = |lengtegraad_minute = |lengtegraad_OW = |algemene_tale =[[Duits]] (amptelik), [[Swahili]], [[Kirundi]], [[Kinyarwanda]], Maasai, Iraqw, Chaga-tale |regeringstipe =Monargie |titel_leier =Keiser |leier1 =[[Wilhelm II van Duitsland|Wilhelm II]] |jaar_leier1 =1891–1918 |leier2 = |jaar_leier2 = |leier3 = |jaar_leier3 = |leier4 = |jaar_leier4 = |titel_verteenwoordiger = Goewerneur |verteenwoordiger1 = Carl Peters |jaar_verteenwoordiger1=1885–1888 |verteenwoordiger2 = Hermann Wissmann |jaar_verteenwoordiger2=1888–1891, 1895–1896 |verteenwoordiger3 = Julius von Soden |jaar_verteenwoordiger3=891–1893 |verteenwoordiger4 = Gustav Adolf von Götzen |jaar_verteenwoordiger4=1901–1906 |verteenwoordiger5 = Heinrich Schnee |jaar_verteenwoordiger5=1912–1918 |titel_adjunk = |stat_jaar1 =1913 |stat_bev1 =7700000 |stat_opp1 =995000 |bev_digtheid1 =7.7 |stat_jaar2 = |stat_bev2 = |stat_opp2 = |bev_digtheid2 = |stat_jaar3 = |stat_bev3 = |stat_opp3 = |bev_digtheid3 = |stat_jaar4 = |stat_bev4 = |stat_opp4 = |bev_digtheid4 = |geldeenheid =Duits-Oos-Afrikaanse rupie }} [[Lêer:Colonial Africa 1913 German East Africa map.svg|duimnael|links|Duitse kolonies in Afrika {{kleurkas|#bbfdd9}} met Oos-Afrika {{kleurkas|#008080}} in 1913]] [[Lêer:Eckenbrecher Tropische Landschaft in Deutsch-Ostafrika.jpg|duimnael|links|Duitse koloniale troepe tydens 'n geveg met inheemse bewoners in Oos-Afrika]] [[Lêer:Deutsch Ost-Afrika,1892.jpg|duimnael|links|Kaart van Duits-Oos-Afrika in 1892]] '''Duits-Oos-Afrika''' ([[Duits]]: ''Deutsch-Ostafrika'', ''DOA'') was vanaf 1885 tot 1918 'n [[Duitse koloniale ryk|kolonie]] van die [[Duitse Keiserryk]] op die gebied van [[Tanganjika]] (tans [[Tanzanië]]), [[Rwanda]], [[Burundi]] en 'n klein gebied in die noorde van [[Mosambiek]]. Met 'n oppervlakte van 995&nbsp;000 km² was dit omtrent twee keer groter as die Duitse Keiserryk self. Duits-Oos-Afrika het in 1913 'n bevolking van ongeveer 7,7 miljoen gehad en was daarmee die grootste Duitse kolonie. Op 1 Julie 1890 is die sogenaamde "Zanzibar-Helgoland-Verdrag" tussen die Duitse Keiserryk en die Verenigde Koninkryk onderteken. Daarmee het [[Helgoland]] en die [[Kaprivistrook]] deel van die Duitse Keiserryk geword, terwyl Wituland (tans in [[Kenia]] geleë) en [[Zanzibar]] (destyds nie deel van die Duitse koloniale ryk nie) by die [[Britse Ryk|Britse koloniale ryk]] ingelyf is. Tydens die [[Oos-Afrika-veldtog]] is Duits-Oos-Afrika in 1918 deur [[Geallieerdes van die Eerste Wêreldoorlog|Geallieerde]] troepe van [[Portugal]] en die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]] verower. Ná die einde van die [[Eerste Wêreldoorlog]] het Oos-Afrika as gevolg van die [[Verdrag van Versailles]] 'n [[Volkebond]]mandaat van [[België]] en die [[Verenigde Koninkryk]] geword en dele hiervan is by Portugees-Mosambiek ingelyf. Die gebied het in 1961 onafhanklik geword as [[Tanganjika]], wat in 1964 met [[Zanzibar]] tot die huidige [[Tanzanië]] saamgesluit het. == Goewerneurs == * Administrateur: ** Carl Peters (1885–1888) * Rykskommissaris: ** Hermann Wissmann (1888–1891) * Goewerneurs: ** Julius von Soden (1891–1893) ** Friedrich von Schele (1893–1895) ** Hermann von Wissmann (1895–1896) ** Eduard von Liebert (1896–1901) ** Gustav Adolf von Götzen (1901–1906) ** Albrecht von Rechenberg (1906–1912) ** Heinrich Schnee (1912–1918) == Vlae en wapens == <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of the German East Africa Company.svg | {{FIAV|historical}} Vlag van die Duits-Oos-Afrikaanse Kompanjie Lêer:Flag of Deutsch-Ostafrika.svg | {{FIAV|historical}} {{FIAV|proposal}} Voorgestelde vlag van Duits-Oos-Afrika (nooit gebruik), 1914. Lêer:Flaggenentwurf 4 Deutsch Ostafrika 1914.svg | {{FIAV|historical}} {{FIAV|proposal}} Voorgestelde vlag van Duits-Oos-Afrika (nooit gebruik), 1914. Lêer:Flaggenentwurf 3 Deutsch Ostafrika 1914.svg | {{FIAV|historical}} {{FIAV|proposal}} Voorgestelde vlag van Duits-Oos-Afrika (nooit gebruik), 1914. Lêer:Proposed Coat of Arms East Africa 1914.png | Voorgestelde wapen van Duits-Oos-Afrika (nooit gebruik), 1914. Lêer:Deutsch-Ostafrika-wappen.gif | 'n Ander weergawe van die voorgestelde wapen van Duits-Oos-Afrika (nooit gebruik), 1914. </gallery></center> == Sien ook == * [[Duits-Kameroen]] * [[Duits-Suidwes-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:de:Deutsch-Ostafrika|Duitse Wikipedia]]</small> * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:German East Africa|Engelse Wikipedia]]</small> == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|German East Africa}} * {{de}} [https://www.dhm.de/lemo/kapitel/kaiserreich/aussenpolitik/ostafrika ''Die Kolonie Deutsch-Ostafrika''] – Stiftung Deutsches Historisches Museum {{Normdata}} [[Kategorie:Burundi]] [[Kategorie:Geskiedenis van Mosambiek]] [[Kategorie:Geskiedenis van Tanzanië]] [[Kategorie:Rwanda]] [[Kategorie:Voormalige Duitse kolonies]] 1mv7i9x9e0jamomu382in3qc31bzm7t Geslag 0 87483 2975140 2971372 2026-10-03T22:01:04Z Jcb 223 2975140 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die fenotipiese kenmerk. Vir die taksonomiese groepering, sien [[genus]].'' [[Lêer:Human.png|duimnael|200px|Die twee geslagte van die [[mens]], [[man]] en [[vrou]].]] '''Geslag''' is die [[fenotipiese kenmerk]] van ’n [[organisme]] wat geslagtelik voortplant en wat daarin bestaan dat dit [[gameet|gamete]] (geslagselle) van een van twee verskillende groottes of vorme voortbring, manlike of vroulike gamete.<ref name="Mills-2018" /><ref name="Purves-2000" /><ref name="DeLoof-2018" /> Baie [[organisme]]s op [[Aarde]] word volgens die meeste mense op hierdie wyse in twee geslagte verdeel wat onderling vir [[voortplanting]] deur middel van [[geslagsomgang]] kombineer. Ook ongeslagtelike of aseksuele voortplanting kom voor. Tydens geslagtelike voortplanting versmelt ’n manlike en ’n vroulike gameet om ’n [[sigoot]] te vorm, wat tot ’n nakomeling ontwikkel wat eienskappe van albei ouers erf. Volgens konvensie word organismes wat die kleiner gamete ([[spermsel]]le) voortbring ''manlik'' genoem, en dié wat die groter gamete ([[eiersel]]le) voortbring ''vroulik''.<ref name="Royle-2012" /> Die vroulike geslag van ’n organisme word dus as die geslag met die grootste geslagselle gedefinieer. ’n Organisme wat albei soorte gamete voortbring, is ’n [[hermafrodiet]].<ref name="Purves-2000" /><ref name="Avise-2011" /> By [[Spesie|spesies]] wat nie hermafrodities is nie, word die geslag van ’n individu deur een van verskeie biologiese geslagsbepalingstelsels bepaal. Die meeste [[soogdier]]spesies het die XY-geslagsbepalingstelsel, waar die [[mannetjie]] gewoonlik een X- en een [[Y-chromosoom]] (XY) dra en die [[wyfie]] gewoonlik twee [[X-chromosoom|X-chromosome]] (XX). In die [[mens]] word die vroulike geslag dus deur XX-chromosome gevorm, en die manlike geslag deur XY-chromosome.<ref name="Bachtrog-2014" /> Ander chromosomale geslagsbepalingstelsels by [[Dier|diere]] sluit die ZW-stelsel by [[voël]]s en die XO-stelsel by sommige [[insek]]te in.<ref name="Blackmon-2017" /> Omgewingstelsels sluit onder meer [[Temperatuur|temperatuurafhanklike]] geslagsbepaling by [[reptiel]]e en [[skaaldier|skaaldiere]] in.<ref name="Hake-2008" /> Die mannetjie en die wyfie van ’n spesie kan fisies eenders lyk (geslagsmonomorfie) of fisiese verskille toon ([[geslagsdimorfie]]). By geslagsdimorfiese spesies, waaronder die meeste voëls en soogdiere, word die geslag van ’n individu gewoonlik deur waarneming van daardie individu se geslagskenmerke bepaal. [[Seksuele seleksie]] of paarmaatkeuse kan die [[evolusie]] van verskille tussen die geslagte versnel. Sommige organismes wat geslagtelik voortplant, soos [[swam]]me<ref name="Moore-2020" /> en die meeste eensellige organismes,<ref name="Lynch-2024" /> het nie gamete van verskillende groottes nie. Individue van hierdie spesies word gevolglik nie as manlik of vroulik geklassifiseer nie; hul funksionele verskille word eerder paringstipes genoem.<ref name="Kumar-2019" /> [[Skimmel]]s en sommige ander organismes het meer as twee geslagte, maar [[plant]]e kom ook in pare van twee geslagte voor. Sommige diere, soos sekere soorte [[akkedis]]se, kan ook aseksueel voortplant en sommige, soos [[Erdwurm|erdwurms]], is hermafrodiete (met eienskappe van albei geslagte). == Geslagtelike voortplanting == {{Hoofartikel|Voortplanting}} [[Lêer:Sexual cycle.svg|duimnael|links|Die lewensiklus van ’n spesie wat geslagtelik voortplant, wissel tussen haploïede en diploïede stadiums.]] Geslagtelike voortplanting, waarin twee individue ’n nakomeling voortbring wat ’n keur van die genetiese eienskappe van elke ouer besit, kom uitsluitlik by [[eukarioot|eukariote]] voor. Genetiese eienskappe word in die [[DNS|deoksiribonukleïensuur]] (DNS) van [[chromosoom|chromosome]] gekodeer. Die eukariotiese sel het ’n stel gepaarde homoloë chromosome, een van elke ouer, en hierdie dubbelchromosoomstadium word [[Ploïdie|diploïed]] genoem. Tydens geslagtelike voortplanting bring ’n diploïede organisme deur [[meiose]] gespesialiseerde [[haploïed]]e geslagselle voort wat gamete genoem word,<ref name="Alberts-meiose" /> en elkeen daarvan het ’n enkele stel chromosome. Meiose sluit ’n stadium van genetiese rekombinasie deur chromosoomoorkruising in, waarin dele van die DNS tussen ooreenstemmende pare chromosome uitgeruil word om nuwe chromosome te vorm wat elk ’n nuwe kombinasie van die ouers se gene dra. Daarna word die chromosome in enkele stelle in die gamete verdeel. Wanneer gamete tydens bevrugting versmelt, het die sigoot wat ontstaan die helfte van die moeder se genetiese materiaal en die helfte van die vader s’n.<ref name="Alberts-voordele" /> Die kombinasie van chromosoomoorkruising en bevrugting, wat die twee enkele stelle chromosome bymekaarbring om ’n nuwe diploïede sigoot te maak, lewer ’n nuwe organisme met ’n ander stel van elke ouer se genetiese eienskappe. By [[dier]]e kom die haploïede stadium net in die gamete voor, die geslagselle wat versmelt om ’n sigoot te vorm wat regstreeks tot ’n nuwe diploïede organisme ontwikkel. By ’n plantspesie bring die diploïede organisme deur meiose ’n soort haploïede [[Spoor (plantkunde)|spoor]] voort wat herhaaldelik kan deel om ’n meersellige haploïede organisme te vorm. In albei gevalle kan die gamete uiterlik eenders wees (isogamie), soos by die groenalg ''Ulva'', of in grootte en ander opsigte verskil (anisogamie).<ref name="Gilbert-meersellig" /> Die grootteverskil is die grootste by oögamie, ’n vorm van anisogamie waarin ’n klein, beweeglike gameet met ’n veel groter, onbeweeglike gameet kombineer.<ref name="Allaby-2012" /> By anisogame organismes word die groter gameet (die eiersel) volgens konvensie as vroulik beskou en die kleiner gameet (die spermsel) as manlik. ’n Individu wat groot gamete voortbring, is vroulik, en een wat klein gamete voortbring, is manlik.<ref name="Gee-1999" /> ’n Individu wat albei soorte gamete voortbring, is ’n hermafrodiet. By sommige spesies kan ’n hermafrodiet homself bevrug en op sy eie ’n nakomeling voortbring. === Diere === [[Lêer:Hoverflies mating midair.jpg|duimnael|''Simosyrphus grandicornis'' tydens paring.]] Die meeste diere wat geslagtelik voortplant, bring hul lewe as diploïede organismes deur, met die haploïede stadium beperk tot eensellige gamete.<ref name="Alberts-mendel" /> Die gamete van diere kom in manlike en vroulike vorme voor, onderskeidelik spermselle en eierselle. Hierdie gamete kombineer om [[embrio]]’s te vorm wat tot nuwe organismes ontwikkel. Die manlike gameet, ’n spermsel (wat by werweldiere in die [[testikel]]s voortgebring word), is ’n klein sel met ’n enkele lang sweepstert wat dit voortdryf.<ref name="Alberts-sperm" /> Spermselle is uiters gereduseerde selle wat baie van die selkomponente mis wat vir embrionale ontwikkeling nodig sou wees. Hulle is gespesialiseerd vir beweging, om ’n eiersel op te spoor en met dié sel te versmelt in ’n proses wat bevrugting genoem word. Vroulike gamete is eierselle. By werweldiere word hulle in die [[eierstok]]ke voortgebring. Hulle is groot, onbeweeglike selle wat die voedingstowwe en selkomponente bevat wat ’n ontwikkelende embrio nodig het.<ref name="Alberts-eiers" /> Eierselle word dikwels met ander selle geassosieer wat die ontwikkeling van die embrio ondersteun en saam ’n [[Eier (biologie)|eier]] vorm. By soogdiere ontwikkel die bevrugte embrio eerder binne die wyfie en ontvang voeding regstreeks van sy moeder. Diere is gewoonlik beweeglik en soek ’n maat van die teenoorgestelde geslag op om mee te [[Paring|paar]]. Diere wat in die water leef, kan deur eksterne bevrugting paar, waar die eiers en sperma in die omringende water vrygestel word en daar kombineer.<ref name="Alberts-bevrugting" /> Die meeste diere wat buite die water leef, gebruik egter interne bevrugting en dra die sperma regstreeks in die wyfie oor om te verhoed dat die gamete uitdroog. By die meeste voëls vind sowel uitskeiding as voortplanting deur ’n enkele agterste opening plaas, die [[kloaak]]. Manlike en vroulike voëls raak aan mekaar se kloake om sperma oor te dra, ’n proses wat "kloaaksoen" genoem word.<ref name="Ritchison" /> By baie ander landdiere gebruik mannetjies gespesialiseerde [[geslagsorgaan|geslagsorgane]] om die vervoer van sperma te help; hierdie manlike organe staan as intromitterende organe bekend. By die mens en ander soogdiere staan hierdie manlike orgaan as die [[penis]] bekend, wat die vroulike voortplantingskanaal (die [[vagina]]) binnedring om inseminasie te bewerkstellig, ’n proses wat [[geslagsomgang]] genoem word. Die penis bevat ’n buis waardeur [[semen]] (’n vloeistof wat sperma bevat) beweeg. By vroulike soogdiere verbind die vagina met die [[baarmoeder]], ’n orgaan wat die ontwikkeling van ’n bevrugte embrio daarbinne regstreeks ondersteun (’n proses wat dragtigheid of [[swangerskap]] genoem word). Omdat diere beweeglik is, kan dierlike seksuele gedrag dwang insluit. Traumatiese inseminasie word byvoorbeeld deur sommige insekspesies gebruik om wyfies deur ’n wond in die buikholte te insemineer, ’n proses wat vir die wyfie se gesondheid skadelik is. === Plante === [[Lêer:Mature flower diagram.svg|duimnael|Blomme bevat die geslagsorgane van blomplante. Hulle is gewoonlik hermafrodities en bevat sowel manlike as vroulike dele.]] Nes diere het landplante gespesialiseerde manlike en vroulike gamete.<ref name="Gilbert-gamete" /><ref name="Dusenbery-2009" /> By [[saadplant]]e word manlike gamete deur gereduseerde manlike [[gametofiet]]e wat in [[stuifmeel]] vervat is, voortgebring. Die stuifmeel het harde doppe wat die selle wat die manlike gameet vorm, beskerm terwyl hulle van die [[meeldraad|helmknoppe]] na die stempel vervoer word. Die vroulike gamete van saadplante is in saadknoppe vervat. Sodra hulle bevrug is, vorm dié saadknoppe [[saad]], wat soos eiers die voedingstowwe bevat wat vir die aanvanklike ontwikkeling van die embrionale plant nodig is. {{multiple image | total_width = 220 | image1 = Pinus nigra cone.jpg | image2 = Pine cones, immature male.jpg | footer = Vroulike (links) en manlike (regs) keëls bevat die geslagsorgane van dennebome en ander naaldbome. | align = left }} Die [[blom]]me van [[Bedeksadiges|blomplante]] bevat hul geslagsorgane. Die meeste blomplante is hermafrodities, met manlike sowel as vroulike dele in dieselfde blom, of in enkelgeslagblomme op dieselfde plant. Sowat 5% van plantspesies het individuele plante wat die een of die ander geslag is.<ref name="Wilton-2009" /> Die vroulike dele, in die middel van ’n hermafroditiese of vroulike blom, is die stampers, wat elk uit ’n [[Ginesium|vrugblaar]], ’n styl en ’n stempel bestaan. Twee of meer van hierdie voortplantingseenhede kan saamsmelt om ’n enkele saamgestelde stamper te vorm, waarvan die versmelte vrugblare die vrugbeginsel vorm. Binne die vrugblare is saadknoppe wat ná bevrugting tot sade ontwikkel. Die manlike dele van die blom is die [[meeldraad|meeldrade]]: dit bestaan uit lang drade wat tussen die stamper en die [[kroonblaar|kroonblare]] gerangskik is en wat stuifmeel in helmknoppe aan hul punte voortbring. Wanneer ’n stuifmeelkorrel op die stempel bo-op ’n vrugblaar se styl beland, ontkiem dit en vorm ’n stuifmeelbuis wat deur die weefsel van die styl in die vrugblaar afgroei, waar dit manlike gameetkerne aflewer om ’n saadknop te bevrug wat mettertyd tot ’n saad ontwikkel. Sommige hermafroditiese plante is selfvrugbaar, maar plante het verskeie meganismes van self-onversoenbaarheid ontwikkel om selfbevrugting te vermy. Dit sluit opeenvolgende hermafroditisme, molekulêre herkenningstelsels en morfologiese meganismes soos heterostilie in.<ref name="Judd-2002" />{{Rp|73, 74}} By [[denneboom|dennebome]] en ander [[naaldboom|naaldbome]] word die geslagsorgane in keëls voortgebring wat manlike en vroulike vorme het. Manlike keëls is kleiner as vroulike keëls en bring stuifmeel voort wat deur die wind na vroulike keëls vervoer word. Die groter en langlewender vroulike keëls is gewoonlik taaier en bevat saadknoppe wat ná bevrugting tot sade ontwikkel. Omdat saadplante onbeweeglik is, is hulle van passiewe metodes afhanklik om stuifmeelkorrels na ander plante te vervoer. Baie van hulle, waaronder naaldbome en grasse, bring liggewig stuifmeel voort wat deur die wind na naburige plante gedra word. Sommige blomplante het swaarder, klewerige stuifmeel wat gespesialiseerd is vir vervoer deur insekte of groter diere soos [[kolibrie]]s en [[vlermuis|vlermuise]], wat deur blomme aangelok kan word wat nektar en stuifmeel as beloning bied. Hierdie diere vervoer die stuifmeel terwyl hulle na ander blomme beweeg wat ook vroulike voortplantingsorgane bevat, en so vind [[bestuiwing]] plaas. === Swamme === [[Lêer:Shiitake mushroom.jpg|duimnael|Sampioene word as deel van swamme se geslagtelike voortplanting voortgebring.]] Die meeste swamspesies kan geslagtelik voortplant en het lewensiklusse met sowel haploïede as diploïede fases. Hierdie swamspesies is gewoonlik isogaam, dit wil sê sonder manlike en vroulike spesialisasie. Een haploïede swam groei tot teen ’n ander aan, en dan versmelt hulle hul selle. In sommige gevalle is die versmelting asimmetries, en die sel wat net ’n kern bydra (sonder meegaande selmateriaal) sou as manlik beskou kon word.<ref name="Lane-2005" /> Swamme kan ook meer ingewikkelde alleliese paringstelsels hê, met ander geslagte wat nie akkuraat as manlik, vroulik of hermafrodities beskryf kan word nie.<ref name="Watkinson-2015" /> Sommige swamme, waaronder [[Saccharomyces cerevisiae|bakkersgis]], het paringstipes wat verenigbaarheid bepaal. [[Gis]]selle met dieselfde paringstipe sal nie met mekaar versmelt om diploïede selle te vorm nie, maar slegs met gis wat ’n ander paringstipe dra.<ref name="Lodish-2000" /> Baie hoër swamspesies bring [[paddastoel|sampioene]] as deel van hul geslagtelike voortplanting voort. Binne die sampioen word diploïede selle gevorm wat later in haploïede spore deel. == Geslagstelsels == ’n Geslagstelsel is die verdeling van manlike en vroulike funksies oor die organismes van ’n spesie.<ref name="Leonard-2013" /> === Diere === Sowat 95% van [[dier]]spesies het afsonderlike manlike en vroulike individue en is gonochories (met twee geslagte, waar elke individuele organisme óf manlik óf vroulik is). Die ander 5% van dierspesies is hermafrodities.<ref name="Leonard-2013" /> Hierdie lae persentasie is deels toe te skryf aan die baie groot aantal insekspesies, waaronder hermafroditisme afwesig is.<ref name="Bachtrog-2014" /> Sowat 99% van [[Gewerweldes|werweldiere]] is gonochories, en die oorblywende 1% wat hermafrodities is, is byna almal visse.<ref name="Kuwamura-2020" /> === Plante === [[Lêer:Monoecy dioecy en.svg|duimnael|Plante met hermafroditiese blomme bring manlike en vroulike gamete in dieselfde blom voort. ’n Eenhuisige plant het afsonderlike blomme vir manlik en vroulik. Tweehuisige spesies het afsonderlike plante vir manlik en vroulik.]] Die meerderheid plante is tweeslagtig,<ref name="Kliman-2016" />{{Rp|212}} hetsy hermafrodities (met sowel meeldrade as ’n stamper in dieselfde blom) of eenhuisig.<ref name="Sabath-2016" /><ref name="Beentje-2016" /> By tweehuisige spesies kom die manlike en vroulike geslagte op afsonderlike plante voor.<ref name="Montalvao-2021" /> Sowat 5% van blomplante is tweehuisig, ’n toestand wat uit soveel as 5&nbsp;000 onafhanklike oorspronge voortgekom het.<ref name="Renner-2014" /> Sowat 65% van [[Naaksadiges|naaksadige]] spesies is tweehuisig, maar die meeste naaldbome is eenhuisig.<ref name="Walas-2018" /> == Terminologie == ; Genetiese geslag : Die geslag van ’n individu soos bepaal deur die invloed van funksionele gene. By die mens is die belangrikste aanduiding van genetiese geslag byvoorbeeld die aan- of afwesigheid van ’n funksionele ''SRY''-[[Geen (genetika)|geen]].<ref name="Kumar-2022" /> Nie alle spesies het ’n genetiese geslagsbepalingstelsel nie. By dié wat wel een het, word die genetiese geslag tydens bevrugting bepaal.<ref name="Kumar-2022" /> ; Chromosomale geslag : Die genetiese geslag soos aangedui deur die individu se chromosome, by ’n spesie (soos die mens) met ’n genetiese geslagsbepalingstelsel met afsonderlike geslagschromosome.<ref name="Young-2024" /> Dit is die stelsel wat by die meeste insekte voorkom.<ref name="Futahashi-2022" /> Chromosomale geslag word tydens bevrugting bepaal.<ref name="Kumar-2022" /><ref name="Young-2024" /> ; Gonadale geslag : Die geslag soos aangedui deur die individu se [[geslagsklier|geslagskliere]] (weefsel wat gamete voortbring, soos die testikels of eierstokke by die mens).<ref name="Young-2024" /> Dit kan gewoonlik net deur ’n biopsie vasgestel word.<ref name="Kumar-2022" /> [[Interseks]]individue en gelyktydige hermafrodiete (byvoorbeeld baie blomme) kan sowel manlike as vroulike geslagskliere hê.<ref name="Kumar-2022" /> ; Gametiese geslag : ’n Meer spesifieke term vir biologiese geslag, veral wanneer individue met genetiese mosaïsisme beskryf word.<ref name="Lents-2025" /> ; Fenotipiese geslag : Die geslag soos aangedui deur die wyse waarop ’n individu se liggaam ontwikkel het, byvoorbeeld of die individu manlike of vroulike geslagsdele het.<ref name="Young-2024" /> ; Anatomiese geslag : ’n Subtipe van fenotipiese geslag. Anatomiese geslag word verder verdeel in ''interne anatomiese geslag'' (byvoorbeeld die aan- of afwesigheid van ’n baarmoeder) en ''eksterne anatomiese geslag'' (byvoorbeeld die uitwendige geslagsdele).<ref name="Kumar-2022" /> ; Hormonale geslag : Geslagshormone beïnvloed die vorm van ’n individu se liggaam, ongeag of hulle van nature voorkom, deur ’n gewas voortgebring word of van buite af kom.<ref name="Kumar-2022" /> Tydens sensitiewe stadiums van embrionale ontwikkeling kan kruisgeslaghormone die anatomiese geslag aansienlik verander, maar nie die genetiese of gametiese geslag nie.<ref name="Kumar-2022" /> Veranderinge aan hormone kan sekondêre geslagskenmerke en gedrag beïnvloed. ’n Kapoen (’n gekastreerde [[hoender|haan]]) ontwikkel byvoorbeeld mettertyd ’n voorkoms en sommige gedragspatrone wat meer soos dié van henne as van hane is, weens die vermindering van vermanlikende hormone.<ref name="Khamas-2024" /> == Geslagsbepalingstelsels == [[Lêer:Evolsex-dia2a.svg|duimnael|links|Geslag help om voordelige eienskappe deur rekombinasie te versprei. Die diagramme vergelyk die evolusie van alleelfrekwensie in ’n geslagtelike bevolking (bo) met dié in ’n ongeslagtelike bevolking (onder). Die vertikale as toon frekwensie en die horisontale as toon tyd. Die [[alleel|allele]] a/A en b/B kom lukraak voor. Die voordelige allele A en B, wat onafhanklik ontstaan, kan vinnig deur geslagtelike voortplanting in die voordeligste kombinasie AB saamgevoeg word. Ongeslagtelike voortplanting neem langer om hierdie kombinasie te bereik, omdat dit AB slegs kan voortbring indien A in ’n individu ontstaan wat reeds B het, of andersom.]] Die biologiese oorsaak daarvan dat ’n organisme tot die een of die ander geslag ontwikkel, word ''geslagsbepaling'' genoem. Die oorsaak kan geneties of omgewingsgebonde wees, dit kan haplodiploïdie wees, of dit kan uit verskeie faktore bestaan.<ref name="Bachtrog-2014" /> By diere en ander organismes met genetiese geslagsbepalingstelsels kan die bepalende faktor die teenwoordigheid van ’n geslagschromosoom wees. By plante wat geslagsdimorfies is, soos ''[[Ginkgo|Ginkgo biloba]]'',<ref name="Judd-2002" />{{Rp|203}} die [[lewermos]] ''Marchantia polymorpha'' of die tweehuisige spesies in die blomplantgeslag ''[[Silene]]'', kan die geslag ook deur geslagschromosome bepaal word.<ref name="Tanurdzic-2004" /> Nie-genetiese stelsels kan omgewingseine gebruik, soos die temperatuur gedurende vroeë ontwikkeling by [[krokodil]]le, om die geslag van die nageslag te bepaal.<ref name="Warner-2008" /> Geslagsbepaling verskil dikwels van geslagsdifferensiasie. Geslagsbepaling is die aanwysing van die ontwikkelingstadium in die rigting van óf manlik óf vroulik, terwyl geslagsdifferensiasie die weg na die ontwikkeling van die [[fenotipe]] is.<ref name="Beukeboom-2014" /> === Geneties === ==== XY-geslagsbepaling ==== [[Lêer:Drosophila XY sex-determination.svg|duimnael|Die [[vrugtevlieg]] het ’n XY-geslagsbepalingstelsel, nes die mens en die meeste soogdiere.]] Die mens en die meeste ander soogdiere het ’n XY-geslagsbepalingstelsel: die Y-chromosoom dra die faktore wat manlike ontwikkeling aan die gang sit, sodat XY-geslagsbepaling meestal op die aan- of afwesigheid van die Y-chromosoom berus. Dit is die manlike gameet wat die geslag van die nageslag bepaal.<ref name="Wallis-2008" /> In hierdie stelsel is XX-soogdiere gewoonlik vroulik en XY-soogdiere gewoonlik manlik.<ref name="Bachtrog-2014" /> Individue met XXY of XYY is egter manlik, terwyl individue met X en XXX vroulik is.<ref name="Hake-2008" /> Ongewoon genoeg het die [[Ornithorhynchus anatinus|voëlbekdier]], ’n [[Monotremata|kloakdier]], tien geslagschromosome: wyfies het tien X-chromosome, en mannetjies het vyf X-chromosome en vyf Y-chromosome. Die voëlbekdier se eierselle het almal vyf X-chromosome, terwyl spermselle óf vyf X-chromosome óf vyf Y-chromosome kan hê.<ref name="Pierce-2012" /> XY-geslagsbepaling kom ook by ander organismes voor, waaronder insekte soos die vrugtevlieg<ref name="Kaiser-2010" /> en sommige plante.<ref name="Dellaporta-1993" /> In sommige gevalle is dit die aantal X-chromosome eerder as die teenwoordigheid van ’n Y-chromosoom wat die geslag bepaal.<ref name="Hake-2008" /> By die vrugtevlieg is individue met XY manlik en individue met XX vroulik; individue met XXY of XXX kan egter ook vroulik wees, en individue met X kan manlik wees.<ref name="Fusco-2019" /> ==== ZW-geslagsbepaling ==== [[Lêer:Chalkhill blue butterflies (Polyommatus coridon) mating 1.jpg|duimnael|Die meeste skoenlappers en motte het ’n ZW-geslagsbepalingstelsel.]] By voëls, wat ’n ZW-geslagsbepalingstelsel het, dra die W-chromosoom die faktore wat vir vroulike ontwikkeling verantwoordelik is, en die verstekontwikkeling is manlik.<ref name="Smith-2003" /> In hierdie geval is ZZ-individue manlik en ZW-individue vroulik. Dit is die vroulike gameet wat die geslag van die nageslag bepaal. Hierdie stelsel word deur voëls, sommige visse en sommige skaaldiere gebruik.<ref name="Hake-2008" /> Die meerderheid [[Vlinder|skoenlappers en motte]] het ook ’n ZW-geslagsbepalingstelsel. Wyfies kan Z, ZZW en selfs ZZWW hê.<ref name="Majerus-2003" /> ==== XO-geslagsbepaling ==== [[Lêer:Common clubtail (Gomphus vulgatissimus) male Estonia.jpg|duimnael|Die meeste naaldekokers het ’n XO-geslagsbepalingstelsel.]] In die XO-geslagsbepalingstelsel het mannetjies een X-chromosoom (XO) en wyfies twee (XX). Al die ander chromosome in hierdie diploïede organismes kom in pare voor, maar die organismes kan een of twee X-chromosome erf. Hierdie stelsel kom by die meeste [[Arachnida|spinnekopagtiges]], by insekte soos silwervissies, [[Odonata|naaldekokers]] en [[Orthoptera|sprinkane]], en by sommige [[rondewurms]], skaaldiere en [[Slakke|slakagtiges]] voor.<ref name="Bull-1983" /><ref name="Thiriot-2003" /> By veld[[Kriek|krieke]] (''Gryllus'') ontwikkel insekte met ’n enkele X-chromosoom byvoorbeeld as mannetjies, terwyl dié met twee as wyfies ontwikkel.<ref name="Yoshimura-2005" /> By die rondewurm ''Caenorhabditis elegans'' is die meeste wurms selfbevrugtende hermafrodiete met ’n XX-kariotipe, maar af en toe kan afwykings in chromosoomoorerwing tot individue met slegs een X-chromosoom aanleiding gee. Hierdie XO-individue is vrugbare mannetjies (en die helfte van hul nageslag is manlik).<ref name="Meyer-1997" /> ==== ZO-geslagsbepaling ==== In die ZO-geslagsbepalingstelsel het mannetjies twee Z-chromosome en wyfies een. Hierdie stelsel kom by verskeie motspesies voor.<ref name="DePrins-2003" /> === Omgewing === [[Lêer:Ceratopteris pteridoides kz02.jpg|duimnael|Die geslag van ''Ceratopteris''-watervarings hang van die aan- of afwesigheid van ’n hormoon tydens ontwikkeling af.]] By baie spesies word geslag nie deur oorgeërfde eienskappe bepaal nie, maar deur omgewingsfaktore soos die temperatuur wat tydens ontwikkeling of later in die lewe ervaar word.<ref name="Janzen-2006" /> By die [[varing]] ''Ceratopteris'' en ander homosporiese varingspesies is die verstekgeslag hermafrodities, maar individue wat in grond groei wat voorheen hermafrodiete onderhou het, word deur die [[feromoon]] anteridiogeen beïnvloed om as mannetjies te ontwikkel.<ref name="Tanurdzic-2004" /> Die larwes van die Bonelliidae kan slegs as mannetjies ontwikkel wanneer hulle ’n wyfie teëkom.<ref name="Bachtrog-2014" /> ==== Opeenvolgende hermafroditisme ==== [[Lêer:Ocellaris clownfish.JPG|duimnael|[[Anemoonvis]]se is aanvanklik manlik; die grootste vis in ’n groep word vroulik.]] Sommige spesies kan in die loop van hul lewe van geslag verander, ’n verskynsel wat opeenvolgende hermafroditisme genoem word.<ref name="Fusco-2019" /> [[Teleostei|Beenvisse]] is die enigste werweldierlyn waarin opeenvolgende hermafroditisme voorkom. By anemoonvisse is die kleiner visse manlik, en die dominante en grootste vis in ’n groep word vroulik; wanneer ’n dominante wyfie afwesig is, verander haar maat se geslag van manlik na vroulik. By baie [[Lipvisse|lipvisse]] is die teenoorgestelde waar: die visse is aanvanklik vroulik en word manlik wanneer hulle ’n sekere grootte bereik.<ref name="Todd-2016" /> Opeenvolgende hermafroditisme kom ook by plante voor, soos by ''Arisaema triphyllum''. ==== Temperatuurafhanklike geslagsbepaling ==== [[Lêer:Crocoparc Naissance des bébés.jpg|duimnael|Krokodille het nie geslagschromosome nie.<ref name="Gonzalez-2019" /> Of hierdie eiers manlike of vroulike krokodille sal oplewer, hang eerder van die temperatuur van die eiers af.]] Baie reptiele, waaronder alle krokodille en die meeste [[skilpad]]de, het temperatuurafhanklike geslagsbepaling. By hierdie spesies bepaal die temperatuur wat die embrio’s tydens hul ontwikkeling ervaar, hul geslag.<ref name="Bachtrog-2014" /> By sommige skilpaaie word mannetjies byvoorbeeld by laer temperature as wyfies voortgebring; ''Macroclemys''-wyfies word egter by temperature laer as 22&nbsp;°C of hoër as 28&nbsp;°C voortgebring, terwyl mannetjies tussen daardie temperature voortgebring word.<ref name="Gilbert-omgewing" /> ==== Haplodiploïdie ==== Sekere insekte, soos [[heuningby]]e en [[mier]]e, gebruik ’n haplodiploïede geslagsbepalingstelsel.<ref name="Charlesworth-2003" /> Diploïede bye en miere is oor die algemeen vroulik, en haploïede individue (wat uit onbevrugte eiers ontwikkel) is manlik. Hierdie geslagsbepalingstelsel lei tot sterk skeefgetrekte geslagsverhoudings, omdat die geslag van die nageslag deur bevrugting bepaal word (arrenotokie of pseudo-arrenotokie wat mannetjies oplewer) eerder as deur die verdeling van chromosome tydens meiose.<ref name="delaFilia-2015" /> == Evolusie van geslag == {{multiple image | total_width = 220 | image1 = Anisogamy.svg | caption1 = Verskillende vorme van anisogamie:<br />A) anisogamie van beweeglike selle, B) oögamie (eiersel en spermsel), C) anisogamie van onbeweeglike selle (eiersel en spermatia). | image2 = Isogamy.svg | caption2 = Verskillende vorme van isogamie:<br />A) isogamie van beweeglike selle, B) isogamie van onbeweeglike selle, C) konjugasie. }} Dit word algemeen aanvaar dat isogamie die voorouerlike toestand van anisogamie was<ref name="Awasthi-2015" /> en dat anisogamie verskeie kere onafhanklik in verskillende groepe eukariote ontwikkel het, waaronder [[protis]]te, [[Alg|alge]], plante en diere.<ref name="Bachtrog-2014" /> Die evolusie van anisogamie is sinoniem met die ontstaan van manlik en die ontstaan van vroulik.<ref name="Lehtonen-2016" /> Dit is ook die eerste stap na geslagsdimorfie<ref name="Togashi-2012" /> en het die evolusie van verskeie geslagsverskille beïnvloed.<ref name="Szekely-2007" /> Dit is onduidelik of anisogamie eers tot die evolusie van hermafroditisme of tot dié van gonochorisme gelei het,<ref name="Kliman-2016" />{{Rp|213}} en die evolusie van sperma en eiers het geen [[fossiel|fossielbewyse]] nagelaat nie.<ref name="Pitnick-2008" /> ’n 1,2 miljard jaar oue fossiel van ''Bangiomorpha pubescens'' lewer die oudste fossielrekord van die differensiasie van manlike en vroulike voortplantingstipes en toon dat geslagte vroeg in die eukariote ontwikkel het.<ref name="Horandl-2020" /> Studies oor groen alge lewer genetiese bewyse van die evolusionêre verband tussen geslagte en paringstipes.<ref name="Sawada-2014" /> Die oorspronklike vorm van geslag was eksterne bevrugting. Interne bevrugting het later ontwikkel<ref name="Black-2014" /> en het by werweldiere oorheersend geword nadat hulle op land verskyn het.<ref name="LibreTexts-2018" /> === Aanpassingsfunksie van geslag === Die mees basiese rol van meiose blyk die behoud van die integriteit van die [[genoom]] te wees wat deur ouers aan hul nageslag oorgedra word.<ref name="Brandeis-2018" /><ref name="Horandl-2024" /> Die twee mees fundamentele aspekte van geslagtelike voortplanting, meiotiese rekombinasie en uitkruising, word waarskynlik onderskeidelik in stand gehou deur die aanpassingsvoordele van rekombinasieherstel van DNS-skade in die genoom en van genetiese komplementasie, wat die uitdrukking van skadelike resessiewe [[mutasie]]s maskeer.<ref name="Bernstein-1985" /> [[Genetiese variasie]], wat dikwels as ’n neweproduk van hierdie prosesse ontstaan, kan langtermynvoordele bied in dié geslagtelike afstammingslyne wat uitkruising bevoordeel.<ref name="Bernstein-1985" /> == Geslagsverhouding == ’n Geslagsverhouding is die verhouding van mannetjies tot wyfies in ’n [[bevolking]]. Soos deur Fisher se beginsel verklaar word, is dit om evolusionêre redes gewoonlik ongeveer gelyk by spesies wat geslagtelik voortplant.<ref name="Fisher-1930" /><ref name="Hamilton-1967" /> Baie spesies wyk egter van ’n gelyke geslagsverhouding af, hetsy periodiek of permanent. Dit sluit [[partenogenese|partenogenetiese]] en androgenetiese spesies in,<ref name="Schwander-2008" /> sikliese partenogene soos [[plantluis]]e, en sommige eusosiale [[wesp]]e, bye, miere en [[termiet]]e.<ref name="Kobayashi-2013" /> == Geslagsverskille == Anisogamie is die fundamentele verskil tussen manlik en vroulik.<ref name="Whitfield-2004" /><ref name="Pierce-2012" /> [[Richard Dawkins]] het gesê dit is moontlik om al die verskille tussen die geslagte te vertolk as iets wat hieruit voortspruit.<ref name="Dawkins-2016" /> === Geslagskenmerke === Geslagskenmerke is fisiese eienskappe van ’n organisme (gewoonlik van ’n geslagsdimorfiese organisme) wat op biologiese geslagsfaktore dui of daaruit voortspruit. Dit sluit sowel primêre geslagskenmerke, soos die geslagskliere, as sekondêre geslagskenmerke in. === Geslagsdimorfie === {{Hoofartikel|Geslagsdimorfie}} [[Lêer:Male and female pheasant.jpg|duimnael|Fisante is geslagsdimorfies in sowel grootte as voorkoms.]] [[Lêer:Beo-2.jpg|duimnael|Die heuwelmaina is geslagsmonomorfies, wat beteken dat die uiterlike voorkoms van mannetjies en wyfies baie eenders is.<ref name="Robin-2011" />]] By baie diere en sommige plante verskil individue van die manlike en die vroulike geslag in grootte en voorkoms, ’n verskynsel wat geslagsdimorfie genoem word.<ref name="Choe-2019" /> Geslagsdimorfie by diere word dikwels met seksuele seleksie geassosieer: die paringskompetisie tussen individue van die een geslag teenoor die ander geslag.<ref name="Mori-2017" /> Ander voorbeelde toon dat dit die voorkeur van wyfies is wat geslagsdimorfie dryf, soos in die geval van die steeloogvlieg.<ref name="Wilkinson-1994" /> Geslagsverskille by die mens sluit ’n oor die algemeen groter liggaamsgrootte en meer liggaamshare by mans in, terwyl vroue groter [[borste]], wyer heupe en ’n hoër liggaamsvetpersentasie het. By ander spesies kan daar verskille in kleur of ander kenmerke wees, en dit kan so opvallend wees dat die verskillende geslagte vir twee heeltemal verskillende taksons aangesien kan word.<ref name="Mori-2017" /> Wyfies is die groter geslag by die meerderheid diere.<ref name="Choe-2019" /> Wyfies van die suidelike swart weduwee-spinnekop is byvoorbeeld gewoonlik twee keer so lank as die mannetjies.<ref name="Drees-1999" /> Hierdie grootteverskil hou moontlik verband met die koste om eierselle voort te bring, wat meer voeding verg as om sperma voort te bring: groter wyfies kan meer eiers voortbring.<ref name="Stuart-Smith-2007" /><ref name="Choe-2019" /> In baie ander gevalle is die mannetjie van ’n spesie groter as die wyfie. Soogdierspesies met uiterste geslagsdimorfie in grootte, soos [[olifantrob]]be, is geneig om sterk poliginiese paringstelsels te hê, vermoedelik weens seleksie vir sukses in kompetisie met ander mannetjies. Geslagsdimorfie kan ekstreem wees, met mannetjies wat parasities op die wyfie leef, soos by sommige [[Lophiiformes|hengelvisse]]. Sommige plantspesies toon ook dimorfie waarin die wyfies aansienlik groter as die mannetjies is, soos by die [[Mos|mosgeslag]] ''Dicranum''<ref name="Shaw-2000" /> en die [[lewermos]]geslag ''Sphaerocarpos''.<ref name="Schuster-1984" /> Daar is ’n mate van bewyse dat die dimorfie by hierdie geslagte aan ’n geslagschromosoom<ref name="Schuster-1984" /><ref name="Crum-1980" /> of aan chemiese seine van die wyfies gekoppel is.<ref name="Briggs-1965" /> By voëls het mannetjies dikwels ’n kleurvoller voorkoms en kan hulle kenmerke hê (soos die lang stert van manlike [[Pou|poue]]) wat hulle skynbaar benadeel (helder kleure sou byvoorbeeld ’n voël meer sigbaar vir roofdiere maak). Een voorgestelde verklaring hiervoor is die handikapbeginsel.<ref name="Zahavi-1997" /> Hierdie hipotese voer aan dat die mannetjie, deur te wys dat hy met sulke handikappe kan oorleef, sy genetiese fiksheid aan wyfies adverteer (eienskappe wat ook dogters sal bevoordeel, wat nie met sulke handikappe opgesaal sal wees nie). === Geslagsverskille in gedrag === Die geslagte van gonochoriese spesies verskil gewoonlik in gedrag. By die meeste dierspesies belê wyfies meer in ouerlike sorg,<ref name="Kliman-2016b" /> hoewel die mannetjies by sommige spesies, soos sekere vleiloeries, meer in ouerlike sorg belê.<ref name="Henshaw-2019" /> Wyfies is ook geneig om kieskeuriger te wees oor met wie hulle paar,<ref name="Brennan-2010" /> soos by die meeste voëlspesies.<ref name="Macedo-2019" /> Mannetjies is geneig om oor paring meer kompeterend te wees as wyfies.<ref name="Lehtonen-2016" /> == Sien ook == * [[Chromosoom|Chromosome]] * [[Gender]] * [[Geslagsdimorfie]] * [[Interseks]] * [[Seks]] * [[Seksuele seleksie]] * [[Voortplanting]] == Verwysings == {{Verwysings|30em|refs= <ref name="Alberts-bevrugting">{{cite book |vauthors=Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walter P |title=Molecular Biology of the Cell |edition=4de |year=2002 |isbn=978-0-8153-3218-3 |publisher=Garland Science |location=New York |chapter=Fertilization |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK26843/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219005819/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=mboc4.section.3738 |archive-date=19 Desember 2008}}</ref> <ref name="Alberts-eiers">{{cite book |vauthors=Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walter P |title=Molecular Biology of the Cell |edition=4de |year=2002 |isbn=978-0-8153-3218-3 |publisher=Garland Science |location=New York |chapter=Eggs |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK26842/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20090629074430/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=mboc4.section.3718 |archive-date=29 Junie 2009}}</ref> <ref name="Alberts-meiose">{{cite book |vauthors=Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walter P |title=Molecular Biology of the Cell |edition=4de |year=2002 |isbn=978-0-8153-3218-3 |publisher=Garland Science |location=New York |chapter=Meiosis |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK26840/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170125115052/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK26840/ |archive-date=25 Januarie 2017}}</ref> <ref name="Alberts-mendel">{{cite book |vauthors=Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walter P |title=Molecular Biology of the Cell |edition=4de |year=2002 |isbn=978-0-8153-3218-3 |publisher=Garland Science |location=New York |chapter=Mendelian genetics in eukaryotic life cycles |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK21836 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170402185423/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK21836/ |archive-date=2 April 2017}}</ref> <ref name="Alberts-sperm">{{cite book |vauthors=Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walter P |title=Molecular Biology of the Cell |edition=4de |year=2002 |isbn=978-0-8153-3218-3 |publisher=Garland Science |location=New York |chapter=Sperm |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK26914/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20090629222617/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=mboc4.section.3729 |archive-date=29 Junie 2009}}</ref> <ref name="Alberts-voordele">{{cite book |vauthors=Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walter P |title=Molecular Biology of the Cell |edition=4de |year=2002 |isbn=978-0-8153-3218-3 |publisher=Garland Science |location=New York |chapter=The Benefits of Sex |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK26823/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422092534/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK26823/ |archive-date=22 April 2021}}</ref> <ref name="Allaby-2012">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=wzZGQOmcjqAC |title=A Dictionary of Plant Sciences |vauthors=Allaby M |date=2012 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-960057-1 |page=350 |language=en}}</ref> <ref name="Avise-2011">{{cite book |chapter=Two sexes in one |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jqiR8C0lEckC |title=Hermaphroditism: A Primer on the Biology, Ecology, and Evolution of Dual Sexuality |vauthors=Avise JC |date=2011 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-52715-6 |pages=1-7 |language=en}}</ref> <ref name="Awasthi-2015">{{cite book |vauthors=Awasthi AK |url=https://books.google.com/books?id=r0h1DwAAQBAJ |title=Textbook of Algae |publisher=Vikas Publishing House |isbn=978-93-259-9022-7 |page=363 |language=en}}</ref> <ref name="Bachtrog-2014">{{cite journal |vauthors=Bachtrog D, Mank JE, Peichel CL, Kirkpatrick M, Otto SP, Ashman TL, Hahn MW, Kitano J, Mayrose I, Ming R, Perrin N, Ross L, Valenzuela N, Vamosi JC |date=Julie 2014 |title=Sex determination: why so many ways of doing it? |journal=PLOS Biology |volume=12 |issue=7 |doi=10.1371/journal.pbio.1001899 |pmc=4077654 |pmid=24983465 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Beentje-2016">{{cite book |title=The Kew plant glossary |vauthors=Beentje H |date=2016 |publisher=Kew Publishing |isbn=978-1-84246-604-9 |edition=2de |location=Royal Botanic Gardens, Kew}}</ref> <ref name="Bernstein-1985">{{cite journal |vauthors=Bernstein H, Byerly HC, Hopf FA, Michod RE |title=Genetic damage, mutation, and the evolution of sex |url=https://archive.org/details/sim_science_1985-09-20_229_4719/page/1277 |journal=Science |volume=229 |issue=4719 |pages=1277-81 |date=September 1985 |pmid=3898363 |doi=10.1126/science.3898363}}</ref> <ref name="Beukeboom-2014">{{cite book |vauthors=Beukeboom LW, Perrin N |url=https://books.google.com/books?id=7yrnAwAAQBAJ |title=The Evolution of Sex Determination |date=2014 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-965714-8 |page=16 |language=en}}</ref> <ref name="Black-2014">{{cite web |vauthors=Black R |date=19 Oktober 2014 |title=Armored Fish Pioneered Sex As You Know It |url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/141019-fossil-fish-evolution-sex-fertilization |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302234743/https://www.nationalgeographic.com/animals/article/141019-fossil-fish-evolution-sex-fertilization |archive-date=2 Maart 2021 |work=Animals |publisher=National Geographic |language=en}}</ref> <ref name="Blackmon-2017">{{cite journal |vauthors=Blackmon H, Ross L, Bachtrog D |title=Sex Determination, Sex Chromosomes, and Karyotype Evolution in Insects |journal=The Journal of Heredity |volume=108 |issue=1 |pages=78-93 |date=Januarie 2017 |pmid=27543823 |pmc=6281344 |doi=10.1093/jhered/esw047}}</ref> <ref name="Brandeis-2018">{{cite journal |vauthors=Brandeis M |title=New-age ideas about age-old sex: separating meiosis from mating could solve a century-old conundrum |journal=Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society |volume=93 |issue=2 |pages=801-810 |date=Mei 2018 |pmid=28913952 |doi=10.1111/brv.12367}}</ref> <ref name="Brennan-2010">{{cite journal |vauthors=Brennan P |date=2010 |title=Sexual Selection |journal=Nature Education Knowledge |volume=3 |issue=10 |page=79 |url=https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/sexual-selection-13255240/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211009163133/https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/sexual-selection-13255240/ |archive-date=9 Oktober 2021}}</ref> <ref name="Briggs-1965">{{cite journal |vauthors=Briggs DA |year=1965 |title=Experimental taxonomy of some British species of genus ''Dicranum'' |journal=New Phytologist |volume=64 |issue=3 |pages=366-386 |doi=10.1111/j.1469-8137.1965.tb07546.x |doi-access=free}}</ref> <ref name="Bull-1983">{{cite book |title=Evolution of sex determining mechanisms |vauthors=Bull JJ |year=1983 |isbn=0-8053-0400-2 |page=17 |publisher=Benjamin/Cummings Publishing Company}}</ref> <ref name="Charlesworth-2003">{{cite journal |vauthors=Charlesworth B |date=Augustus 2003 |title=Sex determination in the honeybee |url=https://archive.org/details/cell_2003-08-22_114_4/page/n28 |journal=Cell |volume=114 |issue=4 |pages=397-398 |doi=10.1016/S0092-8674(03)00610-X |pmid=12941267 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Choe-2019">{{cite book |title=Encyclopedia of Animal Behavior |vauthors=Choe J |date=2019 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-813252-4 |volume=2 |pages=7-11 |language=en |chapter=Body Size and Sexual Dimorphism |chapter-url=https://books.google.com/books?id=O5lnDwAAQBAJ}}</ref> <ref name="Crum-1980">{{cite book |vauthors=Crum HA, Anderson LE |year=1980 |title=Mosses of Eastern North America |volume=1 |page=196 |location=New York |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-04516-2}}</ref> <ref name="Dawkins-2016">{{cite book |vauthors=Dawkins R |url=https://books.google.com/books?id=ekonDAAAQBAJ |title=The Selfish Gene |date=2016 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-878860-7 |pages=183-184 |language=en}}</ref> <ref name="DeLoof-2018">{{cite journal |last=De Loof |first=Arnold |date=2018 |title=Only two sex forms but multiple gender variants: How to explain? |journal=Communicative & Integrative Biology |volume=11 |issue=1 |doi=10.1080/19420889.2018.1427399 |doi-access=free |issn=1942-0889 |pmc=5824932 |pmid=29497472}}</ref> <ref name="Dellaporta-1993">{{cite journal |vauthors=Dellaporta SL, Calderon-Urrea A |title=Sex determination in flowering plants |url=https://archive.org/details/sim_plant-cell_1993-10_5_10/page/1241 |journal=The Plant Cell |volume=5 |issue=10 |pages=1241-1251 |date=Oktober 1993 |pmid=8281039 |pmc=160357 |doi=10.1105/tpc.5.10.1241}}</ref> <ref name="DePrins-2003">{{cite book |vauthors=De Prins J, Saithoh K |chapter=Karyology and Sex Determination |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5w8FgSGuH34C |veditors=Kristensen N |title=Handbuch der Zoologie / Handbook of Zoology: Arthropoda: Insecta: Lepidoptera, Moths and Butterflies |publisher=Walter de Gruyter |year=2003 |pages=449-468 |doi=10.1515/9783110893724.449 |isbn=978-3-11-016210-3}}</ref> <ref name="Drees-1999">{{cite book |vauthors=Drees BM, Jackman J |date=1999 |publisher=Gulf Publishing Company |location=Houston, Texas |chapter=Southern black widow spider |title=Field Guide to Texas Insects |chapter-url=http://insects.tamu.edu/fieldguide/cimg368.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030831114452/http://insects.tamu.edu/fieldguide/cimg368.html |archive-date=31 Augustus 2003}}</ref> <ref name="Dusenbery-2009">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QCrimQJu1RAC |title=Living at Micro Scale: The Unexpected Physics of Being Small |vauthors=Dusenbery DB |date=2009 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-03116-6 |pages=308-326 |language=en}}</ref> <ref name="Fisher-1930">{{cite book |vauthors=Fisher RA |date=1930 |title=The Genetical Theory of Natural Selection |url=https://archive.org/details/geneticaltheoryo031631mbp |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |pages=141-143}}</ref> <ref name="Fusco-2019">{{cite book |vauthors=Fusco G, Minelli A |url=https://books.google.com/books?id=AKGsDwAAQBAJ |title=The Biology of Reproduction |year=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-49985-9 |pages=124, 306-308 |language=en}}</ref> <ref name="Gee-1999">{{cite news |vauthors=Gee H |date=22 November 1999 |title=Size and the single sex cell |url=https://www.nature.com/news/1999/991122/full/news991125-4.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011062235/http://www.nature.com/news/1999/991122/full/news991125-4.html |archive-date=11 Oktober 2017 |work=Nature}}</ref> <ref name="Gilbert-gamete">{{cite book |title=Developmental Biology |vauthors=Gilbert SF |date=2000 |publisher=Sinauer Associates |isbn=978-0-87893-243-6 |edition=6de |location=Sunderland (MA) |chapter=Gamete Production in Angiosperms |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK10129/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421143911/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK10129/ |archive-date=21 April 2021}}</ref> <ref name="Gilbert-meersellig">{{cite book |title=Developmental Biology |vauthors=Gilbert SF |date=2000 |publisher=Sinauer Associates |isbn=978-0-87893-243-6 |edition=6de |location=Sunderland (MA) |chapter=Multicellularity: Evolution of Differentiation |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK10031/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308143406/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK10031/ |archive-date=8 Maart 2021}}</ref> <ref name="Gilbert-omgewing">{{cite journal |vauthors=Gilbert SF |date=2000 |title=Environmental Sex Determination |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK9989/ |journal=Developmental Biology |edition=6de |language=en |archive-date=12 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612123300/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK9989/}}</ref> <ref name="Gonzalez-2019">{{cite journal |vauthors=González EJ, Martínez-López M, Morales-Garduza MA, García-Morales R, Charruau P, Gallardo-Cruz JA |title=The sex-determination pattern in crocodilians: A systematic review of three decades of research |journal=The Journal of Animal Ecology |volume=88 |issue=9 |pages=1417-1427 |date=September 2019 |pmid=31286510 |doi=10.1111/1365-2656.13037}}</ref> <ref name="Hake-2008">{{cite journal |vauthors=Hake L, O'Connor C |date=2008 |title=Genetic Mechanisms of Sex Determination |journal=Nature Education |volume=1 |issue=1 |page=25 |url=https://www.nature.com/scitable/topicpage/genetic-mechanisms-of-sex-determination-314/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819121941/http://www.nature.com/scitable/topicpage/genetic-mechanisms-of-sex-determination-314 |archive-date=19 Augustus 2017}}</ref> <ref name="Hamilton-1967">{{cite journal |vauthors=Hamilton WD |title=Extraordinary sex ratios |url=https://archive.org/details/sim_science_1967-04-28_156_3774/page/477 |journal=Science |volume=156 |issue=3774 |pages=477-488 |date=April 1967 |pmid=6021675 |doi=10.1126/science.156.3774.477 |jstor=1721222}}</ref> <ref name="Henshaw-2019">{{cite journal |vauthors=Henshaw JM, Fromhage L, Jones AG |title=Sex roles and the evolution of parental care specialization |journal=Proceedings. Biological Sciences |volume=286 |issue=1909 |date=Augustus 2019 |pmid=31455191 |pmc=6732396 |doi=10.1098/rspb.2019.1312}}</ref> <ref name="Horandl-2020">{{cite journal |vauthors=Hörandl E, Hadacek F |title=Oxygen, life forms, and the evolution of sexes in multicellular eukaryotes |journal=Heredity |volume=125 |issue=1-2 |pages=1-14 |date=Augustus 2020 |pmid=32415185 |pmc=7413252 |doi=10.1038/s41437-020-0317-9}}</ref> <ref name="Horandl-2024">{{cite journal |vauthors=Hörandl E |title=Apomixis and the paradox of sex in plants |journal=Annals of Botany |volume=134 |issue=1 |pages=1-18 |date=Junie 2024 |pmid=38497809 |doi=10.1093/aob/mcae044 |pmc=11161571}}</ref> <ref name="Janzen-2006">{{cite journal |vauthors=Janzen FJ, Phillips PC |title=Exploring the evolution of environmental sex determination, especially in reptiles |journal=Journal of Evolutionary Biology |volume=19 |issue=6 |pages=1775-1784 |date=November 2006 |pmid=17040374 |doi=10.1111/j.1420-9101.2006.01138.x}}</ref> <ref name="Judd-2002">{{cite book |vauthors=Judd WS, Campbell CS, Kellogg EA, Stevens PF, Donoghue MJ |title=Plant systematics, a phylogenetic approach |date=2002 |publisher=Sinauer Associates Inc. |isbn=0-87893-403-0 |edition=2de |location=Sunderland MA}}</ref> <ref name="Kaiser-2010">{{cite journal |vauthors=Kaiser VB, Bachtrog D |year=2010 |title=Evolution of sex chromosomes in insects |journal=Annual Review of Genetics |volume=44 |pages=91-112 |doi=10.1146/annurev-genet-102209-163600 |pmc=4105922 |pmid=21047257}}</ref> <ref name="Khamas-2024">{{cite book |last=Khamas |first=Wael |last2=Rutllant |first2=Josep |url=https://books.google.com/books?id=zJsJEQAAQBAJ |title=Anatomy and Histology of the Domestic Chicken |date=2024 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-119-84174-6 |page=120 |language=en}}</ref> <ref name="Kliman-2016">{{cite book |vauthors=Kliman RM |url=https://books.google.com/books?id=_r4OCAAAQBAJ |title=Encyclopedia of Evolutionary Biology |date=2016 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-800426-5 |volume=2 |pages=212-224}}</ref> <ref name="Kliman-2016b">{{cite book |vauthors=Kliman R |url=https://books.google.com/books?id=_r4OCAAAQBAJ |veditors=Herridge EJ, Murray RL, Gwynne DT, Bussiere L |title=Encyclopedia of Evolutionary Biology |year=2016 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-800426-5 |volume=2 |pages=453-454 |language=en}}</ref> <ref name="Kobayashi-2013">{{cite journal |vauthors=Kobayashi K, Hasegawa E, Yamamoto Y, Kawatsu K, Vargo EL, Yoshimura J, Matsuura K |title=Sex ratio biases in termites provide evidence for kin selection |journal=Nature Communications |volume=4 |year=2013 |pmid=23807025 |doi=10.1038/ncomms3048 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Kumar-2019">{{cite book |vauthors=Kumar R, Meena M, Swapnil P |veditors=Vonk J, Shackelford T |chapter=Anisogamy |title=Encyclopedia of Animal Cognition and Behavior |publisher=Springer International Publishing |location=Cham |date=2019 |pages=1-5 |doi=10.1007/978-3-319-47829-6_340-1 |isbn=978-3-319-47829-6}}</ref> <ref name="Kumar-2022">{{cite book |last=Kumar |first=Sunesh |last2=Padubidri |first2=V. G. |last3=Daftary |first3=Shirish N. |url=https://books.google.com/books?id=dM-TEAAAQBAJ |title=Howkins & Bourne: Shaw's Textbook of Gynaecology |date=2022 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=978-81-312-6631-1 |edition=18de |pages=109-111 |language=en |chapter=Factors Influencing Development of Sex}}</ref> <ref name="Kuwamura-2020">{{cite journal |vauthors=Kuwamura T, Sunobe T, Sakai Y, Kadota T, Sawada K |date=1 Julie 2020 |title=Hermaphroditism in fishes: an annotated list of species, phylogeny, and mating system |journal=Ichthyological Research |language=en |volume=67 |issue=3 |pages=341-360 |doi=10.1007/s10228-020-00754-6 |issn=1616-3915 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Lane-2005">{{cite book |author=Nick Lane |title=Power, Sex, Suicide: Mitochondria and the Meaning of Life |url=https://archive.org/details/powersexsuicidem0000lane |pages=236-237 |isbn=978-0-19-280481-5 |year=2005 |publisher=Oxford University Press}}</ref> <ref name="Lehtonen-2016">{{cite journal |vauthors=Lehtonen J, Kokko H, Parker GA |title=What do isogamous organisms teach us about sex and the two sexes? |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences |volume=371 |issue=1706 |date=Oktober 2016 |pmid=27619696 |pmc=5031617 |doi=10.1098/rstb.2015.0532}}</ref> <ref name="Lents-2025">{{cite book |last=Lents |first=Nathan H. |title=The Sexual Evolution: How 500 Million Years of Sex, Gender, and Mating Shape Modern Relationships |date=2025 |publisher=HarperCollins |isbn=978-0-06-337548-2 |language=en}}</ref> <ref name="Leonard-2013">{{cite journal |vauthors=Leonard JL |date=22 Augustus 2013 |title=Williams' Paradox and the Role of Phenotypic Plasticity in Sexual Systems |journal=Integrative and Comparative Biology |volume=53 |issue=4 |pages=671-688 |doi=10.1093/icb/ict088 |pmid=23970358 |issn=1540-7063 |doi-access=free}}</ref> <ref name="LibreTexts-2018">{{cite web |date=17 Julie 2018 |title=43.2A: External and Internal Fertilization |url=https://bio.libretexts.org/Bookshelves/Introductory_and_General_Biology/Book%3A_General_Biology_(Boundless)/43%3A_Animal_Reproduction_and_Development/43.2%3A_Fertilization/43.2A%3A_External_and_Internal_Fertilization |website=Biology LibreTexts |language=en |archive-date=24 Mei 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524084927/https://bio.libretexts.org/Bookshelves/Introductory_and_General_Biology/Book%3A_General_Biology_(Boundless)/43%3A_Animal_Reproduction_and_Development/43.2%3A_Fertilization/43.2A%3A_External_and_Internal_Fertilization}}</ref> <ref name="Lodish-2000">{{cite book |vauthors=Lodish H, Berk A, Zipursky SL, Matsudaira P, Baltimore D, Darnell J |year=2000 |title=Molecular Cell Biology |edition=4de |publisher=W.H. Freeman and Co |isbn=978-0-7167-4366-8 |chapter=Cell-Type Specification and Mating-Type Conversion in Yeast |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=mcb.section.3752 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090701170903/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=mcb.section.3752 |archive-date=1 Julie 2009}}</ref> <ref name="Lynch-2024">{{cite book |last=Lynch |first=Michael R. |title=Evolutionary Cell Biology: The Origins of Cellular Architecture |date=2024 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-266303-0 |page=247 |language=en}}</ref> <ref name="Macedo-2019">{{cite book |vauthors=Macedo RH, Manica LT |chapter=Sexual Selection and Mating Systems: Contributions from a Neotropical Passerine Model |veditors=Reboreda JC, Fiorini VD, Tuero DT |url=https://books.google.com/books?id=ItmUDwAAQBAJ |title=Behavioral Ecology of Neotropical Birds |date=2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-030-14280-3 |page=75 |language=en}}</ref> <ref name="Majerus-2003">{{cite book |vauthors=Majerus ME |url=https://books.google.com/books?id=vDHOYPQ2mmYC |title=Sex Wars: Genes, Bacteria, and Biased Sex Ratios |date=2003 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-00981-0 |page=59 |language=en}}</ref> <ref name="Meyer-1997">{{cite book |title=''C. elegans'' II |vauthors=Meyer BJ |publisher=Cold Spring Harbor Laboratory Press |year=1997 |isbn=978-0-87969-532-3 |veditors=Riddle DL, Blumenthal T, Meyer BJ, Priess JR |chapter=Sex Determination and X Chromosome Dosage Compensation: Sexual Dimorphism |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK20094/ |archive-date=6 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506154914/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK20094/}}</ref> <ref name="Mills-2018">{{cite book |vauthors=Mills A |chapter=Sex and Reproduction |title=Biology of Sex |date=2018 |publisher=University of Toronto Press |location=Toronto |isbn=978-1-4875-9337-7 |page=43 |language=en}}</ref> <ref name="Montalvao-2021">{{cite journal |vauthors=Leite Montalvão AP, Kersten B, Fladung M, Müller NA |title=The Diversity and Dynamics of Sex Determination in Dioecious Plants |language=en |journal=Frontiers in Plant Science |volume=11 |date=2021 |pmid=33519840 |pmc=7843427 |doi=10.3389/fpls.2020.580488 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Moore-2020">{{cite book |title=21st Century Guidebook to Fungi |vauthors=Moore D, Robson JD, Trinci AP |date=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-74568-0 |edition=2de |pages=211-228}}</ref> <ref name="Mori-2017">{{cite book |vauthors=Mori E, Mazza G, Lovari S |chapter=Sexual Dimorphism |veditors=Vonk J, Shackelford T |title=Encyclopedia of Animal Cognition and Behavior |publisher=Springer International Publishing |location=Cham |url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007%2F978-3-319-47829-6_433-1 |date=2017 |pages=1-7 |language=en |doi=10.1007/978-3-319-47829-6_433-1 |isbn=978-3-319-47829-6}}</ref> <ref name="Pierce-2012">{{cite book |vauthors=Pierce BA |title=Genetics: A Conceptual Approach |date=2012 |publisher=W.H. Freeman |isbn=978-1-4292-3250-0 |edition=4de |location=New York |pages=73-74 |language=en}}</ref> <ref name="Pitnick-2008">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=kctYNbO1fE0C |title=Sperm Biology: An Evolutionary Perspective |vauthors=Pitnick SS, Hosken DJ, Birkhead TR |date=2008 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-08-091987-4 |pages=43-44 |language=en}}</ref> <ref name="Purves-2000">{{cite book |title=Life: The Science of Biology |vauthors=Purves WK, Sadava DE, Orians GH, Heller HC |publisher=Sinauer Associates; W.H. Freeman & Co. |location=Sunderland, Mass. |year=2000 |isbn=978-0-7167-3873-2 |page=736}}</ref> <ref name="Renner-2014">{{cite journal |vauthors=Renner SS |title=The relative and absolute frequencies of angiosperm sexual systems: dioecy, monoecy, gynodioecy, and an updated online database |journal=American Journal of Botany |volume=101 |issue=10 |pages=1588-1596 |date=Oktober 2014 |pmid=25326608 |doi=10.3732/ajb.1400196 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Ritchison">{{cite web |title=Avian Reproduction |url=http://people.eku.edu/ritchisong/avianreproduction.html |publisher=Eastern Kentucky University |vauthors=Ritchison G |archive-date=12 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080412231002/http://people.eku.edu/ritchisong/avianreproduction.html}}</ref> <ref name="Robin-2011">{{cite journal |vauthors=Robin VV, Sinha A, Ramakrishnan U |date=2011 |title=Determining the sex of a monomorphic threatened, endemic passerine in the sky islands of southern India using molecular and morphometric methods |journal=Current Science |volume=101 |issue=5 |pages=676-679 |jstor=24078632 |issn=0011-3891}}</ref> <ref name="Royle-2012">{{cite book |vauthors=Kokko H, Jennions M |chapter=Sex differences in parental care |veditors=Royle NJ, Smiseth PT, Kölliker M |chapter-url=https://books.google.com/books?id=K-EUDAAAQBAJ |title=The Evolution of Parental Care |date=2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-969257-6 |page=103 |language=en}}</ref> <ref name="Sabath-2016">{{cite journal |vauthors=Sabath N, Goldberg EE, Glick L, Einhorn M, Ashman TL, Ming R, Otto SP, Vamosi JC, Mayrose I |title=Dioecy does not consistently accelerate or slow lineage diversification across multiple genera of angiosperms |journal=The New Phytologist |volume=209 |issue=3 |pages=1290-1300 |date=Februarie 2016 |pmid=26467174 |doi=10.1111/nph.13696 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Sawada-2014">{{cite book |veditors=Sawada H, Inoue N, Iwano M |url=https://directory.doabooks.org/handle/20.500.12854/29412 |title=Sexual Reproduction in Animals and Plants |date=2014 |publisher=Springer |isbn=978-4-431-54589-7 |pages=215-227 |doi=10.1007/978-4-431-54589-7 |language=en |archive-date=16 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216113407/https://directory.doabooks.org/handle/20.500.12854/29412}}</ref> <ref name="Schuster-1984">{{cite book |vauthors=Schuster RM |year=1984 |chapter=Comparative Anatomy and Morphology of the Hepaticae |title=New Manual of Bryology |location=Nichinan, Miyazaki, Japan |publisher=The Hattori Botanical Laboratory |volume=2 |page=891}}</ref> <ref name="Schwander-2008">{{cite journal |last=Schwander |first=Tanja |last2=Oldroyd |first2=Benjamin P |date=28 September 2008 |title=Androgenesis: where males hijack eggs to clone themselves |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=371 |issue=1706 |doi=10.1098/rstb.2015.0534 |pmid=27619698 |pmc=5031619}}</ref> <ref name="Shaw-2000">{{cite book |vauthors=Shaw AJ |year=2000 |chapter=Population ecology, population genetics, and microevolution |pages=379-380 |veditors=Shaw AJ, Goffinet B |title=Bryophyte Biology |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-66097-6}}</ref> <ref name="Smith-2003">{{cite journal |vauthors=Smith CA, Katz M, Sinclair AH |title=DMRT1 is upregulated in the gonads during female-to-male sex reversal in ZW chicken embryos |journal=Biology of Reproduction |volume=68 |issue=2 |pages=560-570 |date=Februarie 2003 |pmid=12533420 |doi=10.1095/biolreprod.102.007294 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Stuart-Smith-2007">{{cite journal |title=Is fecundity the ultimate cause of female-biased size dimorphism in a dragon lizard? |vauthors=Stuart-Smith J, Swain R, Stuart-Smith R, Wapstra E |journal=Journal of Zoology |volume=273 |issue=3 |year=2007 |pages=266-272 |doi=10.1111/j.1469-7998.2007.00324.x}}</ref> <ref name="Szekely-2007">{{cite book |vauthors=Székely T, Fairbairn DJ, Blanckenhorn WU |url=https://books.google.com/books?id=IDoTDAAAQBAJ |title=Sex, Size and Gender Roles: Evolutionary Studies of Sexual Size Dimorphism |date=2007 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-920878-4 |pages=167-169, 176, 185 |language=en}}</ref> <ref name="Tanurdzic-2004">{{cite journal |vauthors=Tanurdzic M, Banks JA |title=Sex-determining mechanisms in land plants |journal=The Plant Cell |volume=16 |issue=Suppl |pages=S61-S71 |date=2004 |pmid=15084718 |pmc=2643385 |doi=10.1105/tpc.016667}}</ref> <ref name="Thiriot-2003">{{cite journal |vauthors=Thiriot-Quiévreux C |date=2003 |title=Advances in chromosomal studies of gastropod molluscs |journal=Journal of Molluscan Studies |volume=69 |issue=3 |pages=187-202 |doi=10.1093/mollus/69.3.187 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Todd-2016">{{cite journal |vauthors=Todd EV, Liu H, Muncaster S, Gemmell NJ |date=2016 |title=Bending Genders: The Biology of Natural Sex Change in Fish |journal=Sexual Development |volume=10 |issue=5-6 |pages=223-241 |doi=10.1159/000449297 |pmid=27820936 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Togashi-2012">{{cite journal |vauthors=Togashi T, Bartelt JL, Yoshimura J, Tainaka K, Cox PA |title=Evolutionary trajectories explain the diversified evolution of isogamy and anisogamy in marine green algae |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2012-08-21_109_34/page/13692 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=109 |issue=34 |pages=13692-13697 |date=Augustus 2012 |pmid=22869736 |pmc=3427103 |doi=10.1073/pnas.1203495109 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Walas-2018">{{cite journal |vauthors=Walas Ł, Mandryk W, Thomas PA, Tyrała-Wierucka Ż, Iszkuło G |date=2018 |title=Sexual systems in gymnosperms: A review |url=http://eprints.keele.ac.uk/4961/1/29052018_1-s2.0-S1439179117304498-main.pdf |journal=Basic and Applied Ecology |volume=31 |pages=1-9 |doi=10.1016/j.baae.2018.05.009 |archive-date=27 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127084144/https://eprints.keele.ac.uk/4961/1/29052018_1-s2.0-S1439179117304498-main.pdf}}</ref> <ref name="Wallis-2008">{{cite journal |vauthors=Wallis MC, Waters PD, Graves JA |date=Oktober 2008 |title=Sex determination in mammals – before and after the evolution of SRY |journal=Cellular and Molecular Life Sciences |volume=65 |issue=20 |pages=3182-95 |doi=10.1007/s00018-008-8109-z |pmid=18581056 |pmc=11131626}}</ref> <ref name="Warner-2008">{{cite journal |vauthors=Warner DA, Shine R |title=The adaptive significance of temperature-dependent sex determination in a reptile |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2008-01-31_451_7178/page/566 |journal=Nature |volume=451 |issue=7178 |pages=566-568 |date=Januarie 2008 |pmid=18204437 |doi=10.1038/nature06519}}</ref> <ref name="Watkinson-2015">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=x8qcBAAAQBAJ |title=The Fungi |vauthors=Watkinson SC, Boddy L, Money N |publisher=Elsevier Science |year=2015 |isbn=978-0-12-382035-8 |page=115}}</ref> <ref name="Whitfield-2004">{{cite journal |vauthors=Whitfield J |date=Junie 2004 |title=Everything you always wanted to know about sexes |journal=PLOS Biology |volume=2 |issue=6 |doi=10.1371/journal.pbio.0020183 |pmc=423151 |pmid=15208728 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Wilkinson-1994">{{cite journal |vauthors=Wilkinson GS, Reillo PR |date=22 Januarie 1994 |title=Female choice response to artificial selection on an exaggerated male trait in a stalk-eyed fly |journal=Proceedings of the Royal Society B |volume=255 |issue=1342 |pages=1-6 |doi=10.1098/rspb.1994.0001}}</ref> <ref name="Wilton-2009">{{cite web |vauthors=Wilton P |date=12 Maart 2009 |title=Plants, sex & Darwin |work=OxSciBlog |publisher=Universiteit van Oxford |url=https://www.ox.ac.uk/news/science-blog/plants-sex-darwin |language=en }}{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="Yoshimura-2005">{{cite journal |title=Karyotypes of two American field crickets: Gryllus rubens and Gryllus sp. (Orthoptera: Gryllidae) |vauthors=Yoshimura A |journal=Entomological Science |volume=8 |issue=3 |pages=219-222 |year=2005 |doi=10.1111/j.1479-8298.2005.00118.x}}</ref> <ref name="Young-2024">{{cite book |last=Young |first=William F. |url=https://books.google.com/books?id=oukCEQAAQBAJ |title=Netter Collection of Medical Illustrations: Endocrine System |date=2024 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=978-0-323-93087-1 |volume=2 |page=113 |language=en}}</ref> <ref name="Zahavi-1997">{{cite book |vauthors=Zahavi A, Zahavi A |year=1997 |title=The Handicap Principle: A Missing Piece of Darwin's Puzzle |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-510035-8 |url=https://archive.org/details/handicapprincipl0000zeha}}</ref> <ref name="Futahashi-2022">{{cite book |last=Futahashi |first=Ryo |chapter=Sexual Differentiation in Dragonflies and Damselflies |date=2022 |title=Spectrum of Sex |pages=13-35 |veditors=Tanaka M, Tachibana M |url=https://link.springer.com/10.1007/978-981-19-5359-0_2 |location=Singapoer |publisher=Springer Nature Singapore |language=en |doi=10.1007/978-981-19-5359-0_2 |isbn=978-981-19-5358-3}}</ref> <ref name="delaFilia-2015">{{cite journal |vauthors=de la Filia A, Bain S, Ross L |title=Haplodiploidy and the reproductive ecology of Arthropods |journal=Current Opinion in Insect Science |date=Junie 2015 |volume=9 |pages=36-43 |doi=10.1016/j.cois.2015.04.018 |pmid=32846706 |url=https://www.pure.ed.ac.uk/ws/files/20137629/1_s2.0_S221457451500084X_main.pdf |hdl=20.500.11820/b540f12f-846d-4a5a-9120-7b2c45615be6 |hdl-access=free |archive-date=25 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625230005/https://www.pure.ed.ac.uk/ws/files/20137629/1_s2.0_S221457451500084X_main.pdf}}</ref> }} == Verdere leesstof == {{Refbegin|30em}} * {{cite book |vauthors=Arnqvist G, Rowe L |year=2005 |title=Sexual Conflict |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-12217-5}} * {{cite book |vauthors=Gilbert SF |title=Developmental Biology |edition=6de |publisher=Sinauer Associates, Inc. |year=2000 |isbn=978-0-87893-243-6 |url=https://archive.org/details/developmentalbio00gilb}} * {{cite book |vauthors=Maynard-Smith J |title=The Evolution of Sex |url=https://archive.org/details/evolutionofsex0000mayn |publisher=Cambridge University Press |year=1978 |isbn=978-0-521-29302-0}} * {{cite journal |vauthors=Otto S |date=2008 |title=Sexual Reproduction and the Evolution of Sex |journal=Nature Education |volume=1 |issue=1 |page=182 |url=https://www.nature.com/scitable/topicpage/sexual-reproduction-and-the-evolution-of-sex-824/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120082538/https://www.nature.com/scitable/topicpage/sexual-reproduction-and-the-evolution-of-sex-824/ |archive-date=20 Januarie 2025}} {{Refend}} == Eksterne skakels == * {{cite web |vauthors=Sizonenko PC |url=http://www.gfmer.ch/Books/Reproductive_health/Human_sexual_differentiation.html |title=Human Sexual Differentiation |archive-url=https://web.archive.org/web/20100209011913/http://www.gfmer.ch/Books/Reproductive_health/Human_sexual_differentiation.html |archive-date=9 Februarie 2010 |work=Geneva Foundation for Medical Education and Research}} {{Normdata}} [[Kategorie:Seksualiteit]] [[Kategorie:Voortplanting]] g86g4hhprg3fh4s187nwi6mbxt3ijq2 Klas 6-stoomlokomotief 0 93379 2975234 2863779 2026-10-04T09:16:11Z Aliwal2012 39067 2975234 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas lokomotief | name = Suid-Afrikaanse Klas 6 4-6-0<br />ou CGR, OVGS en CSAR Klas 6 4-6-0 | powertype = Stoom | image = [[Lêer:SAR Class 6 439 (4-6-0) ex CGR 368-568-OVGS 68-CSAR 344.jpg|300px]] | caption = Suid-Afrikaanse Klas 6 no. 439 op 24 September 2000 in [[Capital Park]] | designer = [[Kaapse Regeringspoorweë]] | builder = Dübs and Company | serialnumber = 3050-3073, 3087-3102<ref name="Paxton-Bourne">{{Paxton-Bourne}} pp. 41-44</ref> | buildmodel = CGR Klas 6 | builddate = 1893-1894 | totalproduction = 40 | whytetype = 4-6-0 "Tenwheeler" | gauge = [[Kaapspoor]] | leadingdiameter = 724 mm (28 ½ dm) | driverdiameter = 1 370 mm (54 dm) | trailingdiameter = | minimumcurve = | wheelbase = '''Totaal:''' 12.729 m<br />'''Enjin:''' 3.353 m per gekoppelde deel, 6.179 m totaal<br />'''Tender:''' 3.200 m | length = 15.456 m | height = 3.861 m | framesize = Plaatraamwerk | axleload = 12.1 t op die 2de dryfwiel | weightondrivers = 35.3 t | locoweight = 45.3 t | tenderweight = 14.3 t leeg<br /> 30.0 t gelaai | locotenderweight = 75.3 t | tendertype = '''YB''', YC, YE, YE1 toegelaat <br />* 3 asboegies<br/>* 940 mm wiele, lengte 6.245 m | fueltype = [[Steenkool]] | fuelcap = 5.6 t | watercap = 10 800 ℓ | boiler = 1.270 m binnediameter<br />3.407 m binnelengte | boilerpressure = 1 100 kPa | firearea = 1.579 m<sup>2</sup> | tubearea = 185 buise van 44.4 mm diameter | fireboxarea = 8.826 m<sup>2</sup> | totalsurface = 96.712 m<sup>2</sup> | cylindercount = Twee | cylindersize = 432 mm (17 dm) boor<br />660 mm (26 dm) slag | valvegear = Stephenson | tractiveeffort = 74.3 kN (16 700 lb<sub>k</sub>) teen 75% keteldruk | operator = [[Kaapse Regeringspoorweë]]<br />[[Oranje-vrijstaat Gouwermentspoorwegen]]<br />Imperiale Militêre Spoorweë<br />[[Sentraal-Suid-Afrikaanse Spoorweë]]<br />[[Suid-Afrikaanse Spoorweë]]<ref name="Paxton-Bourne"/><ref name="Holland 1">Holland, D.F. (1971). ''Steam Locomotives of the South African Railways'', Volume 1: 1859-1910 (1ste uitg.). Newton Abbott, Devon: David & Charles. pp. 44–45, 57. {{ISBN|978-0-7153-5382-0}}.</ref><br />Soedanse Spoorweë | operatorclass = CSAR Klas 6-L1; CGR OVGS & SAR Klas 6 | numinclass = 40 | fleetnumbers = CSAR 336-345<br />CGR 139-160, 353-370<br />401-440 <ref name="SAR Renumber">Klassifikasie van S.A.R. Lokomotiewe met hernommerlyste, uitgereik deur die Kantoor van die Hoofmeganiese Ingenieur, Pretoria, Januarie 1912, pp. 8, 12, 14, 28 (Herdruk in April 1987 deur SAVD-museum, R.3125-6/9/11-1000)</ref> | locale = | deliverydate = 1893-1894 | firstrundate = 1893 | withdrawndate = 1973 | notes = }} Die '''Klas 6''' is 'n [[stoomlokomotief]] wat meestal deur die [[Kaapse Regeringspoorweë]] (CGR) in die tydperk voor Suid-Afrikaanse uniewording gebruik is. Die klas het dertien subklasse. Hierdie klas is ontwerp deur Michael Stephens vir gebruik op die snelpassasiersdienste van die CGR. Opeenvolgende bestellings is tussen 1893 en 1904 by Britse sowel as Amerikaanse vervaardigers geplaas. Die Kaapse Klas 6-lokomotief is ontwerp by die Soutrivieraanleg van die CGR op dieselfde tydstip as die Klas 7. Terwyl die Klas 7 hoofsaaklik bedoel was as 'n goederelokomotief, is die Klas 6 ontwerp om sy snelpassasiersdiens-eweknie te wees. [[Lêer:SAR Class 6 432 (4-6-0) ex CGR 356-OVGS 61-CSAR 337.JPG|duimnael|links|320px|Oud-[[Oranje Vrijstaatsche Gouvernementsspoorwegen]] Klas 6 no. 61, later [[Sentraal-Suid-Afrikaanse Spoorweë]] en nog later [[Suid-Afrikaanse Spoorweë]].]] == Klas 6 == Die eerste 40 lokomotiewe van die klas is in 1893 afgelewer deur Dübs and Company. Die ontwerp was 'n vergroting van die CGR Klas 05-lokomotief. Hulle is toegerus met Stephensonskakels met D-kleppe bokant die silinders. Die lokomotief het diens gedoen in die Kaap en Kaapse Middelland. == Klas 6A == Nog 50 lokomotiewe is tussen 1895 en 1897 ontvang van Dübes and Company en Sharp, Stewart and Company. Hierdie masjiene het groter stoomketels gehad as die eerste bestelling. Hulle het op talle plekke in die [[Kaapkolonie]] diens gedoen. == Klas 6B == Neilson, Reid and Company het van 1897 tot 1898 nog 54 lokomotiewe gelewer. Hulle is landwyd in diens gestel en is geklassifiseer as '''Klas 6B'''. Hulle is feitlik identies aan '''Klas 6A''' behalwe dat die [[kolewa]] met 'n agtwieldraaistel toegerus was. == Klas 6C == Behalwe die Kaapse Regeringspoorweë het die Oranje Vrystaat Regeringspoorweë ook van hierdie lokomotiewe bestel. Die eerste vyftien lokomotiewe is in 1896 deur Dübs and Company, Neilson, Reid and Company en Sharp, Stewart and Company gelewer. Ná die [[Tweede Vryheidsoorlog]] is die lokomotiewe bedryf deur die [[Sentraal-Suid-Afrikaanse Spoorweë]] waar hulle bekend was as tipe 6L-2. Toe die [[SAS&H]] tot stand kom, is hulle geklassifiseer as '''Klas 6C'''. == Klas 6D == Nog 33 is bestel en in 1898 gelewer deur Neilson, Reid and Company wat soortgelyk aan hulle voorgangers was, maar was toegerus met seswiel-draaistelle. == Klas 6E == Die [[Oranje Vrijstaatsche Gouvernementsspoorwegen]] het in 1898 ook nog ses lokomotiewe bestel by Sharp, Stewart and Company. Hulle was soortgelyk aan die vorige bestellings maar die kajuit was groter en die [[kolewa]] is toegerus met draaistelle. CSAR het hulle tipe L-3 genoem, maar SAS&H het hulle herklassifiseer as '''Klas 6E 4-6-0'''. == Klas 6F == Die Klas 6-lokomotiewe is hoofsaaklik ingestel as passasierslokomotiewe, maar toe die klas vervang word deur groter en kragtiger lokomotiewe, het dit letterlik 'n "Jack-of-all-trades" geword wat homself bewys het as een van die bruikbaarste en suksesvolste lokomotiefklasse wat by die Soutrivieraanleg ontwerp is. Hulle is in alle dele van die land, behalwe Natal, gebruik en het alle soorte waens en vrag getrek. Twee Klas 6F-lokomotiewe is op die Kaapse hooflyn in diens gestel. In vergelyking met die res van die Klas 6-familie, het hulle 'n betreklik kort leeftyd van minder as dertig jaar gehad, en is in 1929 aan diens onttrek. == Klas 6G == [[Lêer:SAR Class 6G (4-6-0).jpg|duimnael|regs|240px|'n Latere Klas 6G by die ''Schenectady Locomotive Works'']] Die agt Klas 6-lokomotiewe wat in 1901 in diens gestel is deur die CGR is ontwerp en gebou deur die ''Schenectady Locomotive Works'' volgens die spesifikasies van die CGR-lokomotiefdepartement en was gevolglik ietwat anders in voorkoms as die vorige Kaapse Klas 6-lokomotiewe. Terwyl hulle ook op staaframe gebou is soos die vorige twee Klas 6-lokomotiewe, was hulle effens groter met groter stoomketels en met 17.5 duim (444 mm) deursnee silinders, in vergelyking met die 17 duim (432 mm) deursnee silinders van alle vroeëre Klas 6-lokomotiewe. Soos die twee Klas 6F-lokomotiewe, is 'n duidelik sigbare kenmerk hul hoërgemonteerde treeplanke sonder die behoefte vir dryfwielskorte. Hulle was genommer in die reeks van 262 tot 269 en was aan die Kaapse Westelike Sisteem toegewys. [[Lêer:Class 6H 629 (4-6-0) ex CGR 607-547.jpg|duimnael|links|220px|Klas 6H by die depot op [[Noupoort]]]] == Klas 6H == In 1901 het ''Neilson, Reid and Company'' nog 21 lokomotiewe afgelewer wat geskoei was op die '''Klas 6''' ontwerp. Die lokomotiewe is bestel deur die CGR. Hulle stoomketels was groter en hulle was toegerus met H.M. Beattykajuite, wat ook groter was en is geklassifiseer as '''Klas 6H'''. == Klas 6J == [[Lêer:SAR Class 6J 642 (4-6-0) CGR 6 292.jpg|duimnael|regs|240px|'n Netjiese Klas 6J op 'n tog van Kaapstad na Johannesburg]] Die veertien 6 Klas-stoomlokomotiewe wat in 1902 in diens geplaas is deur die CGR is deur ''Neilson, Reid en Company'' gebou. Hulle was byna identies aan die twee staafraamlokomotiewe wat deur ''Sharp Stewart en Company'' in 1900 gebou is, wat later die [[Suid-Afrikaanse Spoorweë]] (SAS) Klas 6F geword het, en hulle was sigbaar uitkenbaar as tweede geslag 6de Klas-lokomotiewe deur hul hoër treeplanke sonder enige wielskorte. == Klas 6K == [[Lêer:SAR Class 6K (4-6-0) ex CGR.jpg|duimnael|links|220px|'n SAR Klas 6K 4-6-0 (ou Kaapse Regeringspoorweë)]] == Klas 6L == [[Lêer:SAR Class 6L (4-6-0) ex CGR.jpg|duimnael|regs|220px|'n SAR Klas 6L 4-6-0 (ou Kaapse Regeringspoorweë)]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Treinsaadjie}} {{Suid-Afrikaanse stoomlokomotiewe}} [[Kategorie:Spoorvervoer in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Treine]] egxiqatb0bcr1t7u7p3d1qpbimv427h Schalk Pienaar (predikant) 0 95393 2975067 2364656 2026-10-03T18:28:30Z JMK 649 skakel 2975067 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Predikant | Naam = Schalk Willem Pienaar | Beeld = Ds SW Pienaar.jpg | Beeldbeskrywing = Ds. Schalk Willem Pienaar | Beeldonderskrif = Ds. Schalk Pienaar | Geboortenaam = Schalk Willem Pienaar | Geboortedatum = [[8 November]] [[1878]] | Geboorteplek = [[Ceres]], [[Kaapland]] | Sterftedatum = [[4 November]] [[1918]] | Sterfteplek = [[Merweville]], [[Kaapkolonie]] | Kerkverband = [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|Nederduits Gereformeerd]] | Gemeente = [[NG gemeente Merweville|Merweville]] | Jare aktief = 1905-1918 | Kweekskool = [[Kweekskool]], [[Universiteit Stellenbosch]] | Sendingwerk = }} Ds. '''Schalk Willem Pienaar''' ([[Ceres]], [[8 November]] [[1878]] - [[Merweville]], [[4 November]] [[1918]]) was die eerste leraar van die [[NG gemeente Merweville]], wat ook sy eerste en enigste gemeente was omdat hy daar vier dae voor sy veertigste verjaardag 'n slagoffer van die [[Spaanse griep in Suid-Afrika|Griepepidemie]] geword het. Schalk Pienaar is in 1904 gelegitimeer aan die [[Kweekskool]] op [[Stellenbosch]]. In 1907 is hy getroud met Sara Christina (Sarie) Roos, dogter van Gielie Roos van Stellenbosch. Haar broer was die bekende rugbyman [[Paul Roos]]. Ds. Pienaar se oudste en jongste susters was getroud met Nicolaas Jacobus Marais, 'n lidmaat van die gemeente Merweville. Nadat die oudste suster oorlede is, het ds. en mev. Pienaar hul dogtertjie Elsje aangeneem. Die oudste suster is blykbaar op 'n plaas in die distrik [[Laingsburg]] begrawe en die jongste suster op die plaas Buffelsvlei in die familiekerkhof. Die jongste suster was Cecilia Aletta Marais, gebore [[28 Junie]] 1889 en oorlede [[28 Junie]] 1947. == Sy kinders == Die egpaar se eerste kind is eers 'n paar jaar ná hul huwelik gebore en wel nadat hulle Elsje aangeneem het. Al drie die pastoriepaar se eie kinders was seuns: Johannes, Gideon en Schalk. Johannes was 'n brigadier in die weermag en was getroud met Eileen Allen. Haar pa, Willy Allen, was in 'n stadium die gemeente se orrelis en ook nieamptelik [[Merweville]] se dokter omdat hy altyd raad vir die siekes gehad het. Johannes en Eileen se huwelik was kinderloos. Dr. Gideon Pienaar het sy doktersgraad cum laude geslaag en het 'n mediese praktyk op [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] in die [[Boland]] gehad. Sy vrou was 'n nooi Montgomery en hulle het twee seuns en 'n dogter gehad. Sy oudste seun was ook S.W. Pienaar, nes dié se oupa. Ds. en mev. Pienaar se jongste seun, ook [[Schalk Pienaar (joernalis)|Schalk]] (gebore in 1916), was 'n joernalis en redakteur van die Sondagblad ''[[Die Beeld]]'', die [[Nasionale Pers]] se publikasie wat in die tweede helfte van die 1960's in 'n hewige stryd gewikkel was met ''[[Dagbreek]]'', tot albei opgegaan het in ''[[Rapport]]''. Schalk jr. was later ook redakteur van die dagblad ''[[Beeld]]'', wat deur Naspers opgerig is om in die [[Transvaal]]se oggendmark mee te ding met ''[[Die Transvaler]]''. Uit Schalk jr. se pen het twee boeke verskyn: ''10 jaar politieke kommentaar'' en ''Getuie van groot tye''. Uit sy huwelik met Antoinette is vyf kinders gebore van wie die oudste seun ook S.W. Pienaar genoem is en die jongste dogter Sarah Christina Pienaar, na haar ouma. == Sy beroep na Merweville == [[Beeld:Huwelik ds en mev Schalk Pienaar.jpg|duimnael|regs|240px|Ds. en mev. Pienaar op hul troudag, September 1907.]] [[Beeld:Ds en mev Schalk Pienaar.jpg|duimnael|links|250px|Ds. Pienaar is in September 1907 met Sarie Roos getroud, suster van die rugbylegende [[Paul Roos]].]] Op [[13 Maart]] [[1905]] het die kerkraad van die drie en 'n half maande oue [[NG gemeente Merweville]] 'n gekombineerde vergadering gehou onder voorsitterskap van die konsulent. Die dienende lede sowel as die rustende lede, wat gedien het toe die gemeente nog deel was van Beaufort-Wes, het die vergadering bygewoon. Vier proponente is benoem, naamlik Schalk Pienaar, Antonie Johannes Troskie, Gideon Jacobus Rousseau en Matthys Michielse du Toit. By die eerste stemming het prop. Pienaar ses uit 11 stemme gekry, 'n volstrekte meerderheid. Pienaar neem die beroep aan en op [[15 April]] [[1905]] is 'n kerkraadsvergadering gehou onder voorsitterskap van ds. [[Gustave Adolph Maeder|G.A. Maeder]] van [[NG gemeente Victoria-Wes|Victoria-Wes]] waartydens die broeders C.F. Snyman en J. van Huyssteen aangestel is as kommissie om reëlings vir die predikant se ontvangs te tref. Prop. Pienaar sou op Vrydag [[16 Junie]] [[1905]] op Prins Albertweg aankom en vandaar deur 'n rytuig na die dorp vervoer word. Nadat hy omstreeks drie- of vieruur op Rietfontein sou aankom, sou die kerkraad hom hul adres daar of nader aan die dorp aanbied. Met die kar van die heer W.M. van der Westhuizen, van Koedoesfontein, het sy seun Wietsche prop. Pienaar en ds. [[Wilhelm Adolph Alheit|W.A. Alheit]] van Ceres op die stasie gaan haal. Die samekoms vir die ontvangs is op Koedoeshoogte naby die dorp gereël. Die optog het bestaan uit perdekarre, donkiekarre en enkele perderuiters. Vooraan was diakens M.F. Erasmus en J.J.H. Alberts te perd en agter hulle het die ander rytuie gevolg. Die heer G.S. Snyman was in bevel en het te perd al langs die stoet gery. Op die hoogte is prop. Pienaar ontmoet en vandaar is hy geleide gedoen tot voor die "Boarding House", waar 'n lied gesing is en 'n welkomsadres hom aangebied is, waarop hy gepas geantwoord het na aanleiding van die laaste gedeelte van 2 Korintiërs 5:17: "... het oude is verby gegaan, zie, het is alles nieuw geworden." == Pastorie == [[Beeld:NG pastorie Merweville.jpg|regs|300px|duimnael|[[Merweville]] se NG [[pastorie]] is in 1907 in gebruik geneem. Ds. en mev. Pienaar was die eerste bewoners daarvan.]] Aangesien die gemeente nog nie 'n [[pastorie]] gehad het nie, moes die leraar vir eers by die onderwyser tuisgaan. Eers in April 1906, op voorstel van diaken M.F. Erasmus, is besluit om 'n begin te maak met die bou van 'n predikantswoning. 'n Gemeentevergadering is gehou en die som van £343 is vir die boufonds ingesamel. Die kerkraad het volmag gekry om met die werk aan te gaan, solank hulle die som van £800 nie oorskry nie. In Junie daardie jaar is die plan vir die pastorie goedgekeur en 'n boukommissie aangestel om toesig oor die werk te hou. Na aanleiding van 'n geskenk van £400 van Prins Albert is dit aan die voorsitter opgedra om 'n brief van bedanking te skryf aan die kerkraad van Prins Albert en hul liefdesdaad ook in die ''[[Kerkbode]]'' te laat publiseer. In September 1907 is ds. Pienaar met Sarie Roos, dogter van Gielie Roos van [[Stellenbosch]], getroud en is die jong egpaar kort daarna in die nuwe pastoriegebou ontvang. == Kerkbou == === Voorbereidende werk === [[Beeld:NG kerk Merweville.jpg|links|240px|duimnael|Ds. [[Pieter van der Merwe]] het die NG kerk Merweville se hoeksteen op [[24 Januarie]] [[1914]] gelê.]] Op [[14 Januarie]] [[1911]] is 'n gemeentevergadering gehou om te beraadslaag oor die bou van 'n nuwe kerk. Op voorstel van die brs. C.F. Snyman en A.J. Swarts is besluit dat dit volgens die oordeel van die vergadering tyd geword het om 'n begin te maak met die insameling van geld vir die oprigting van 'n nuwe kerkgebou. Daardie selfde aand is 'n insameling gehou en £300 en 55 stuks kleinvee belowe. Op 'n later vergadering is besluit dat die leraar tydens huisbesoek vir die boufonds sou kollekteer. In Mei 1913 is besluit om 'n gemeentevergadering te belê om sake te reël in verband met die bou van die kerk en is dit aan die voorsitter (ds. Pienaar) opgedra om planne te kry en ondersoek in te stel na die boukoste. Op [[5 Julie]] [[1913]] is die gemeentevergadering toe gehou en is die argitek Folkert Wilko Hesse (1855-1923) aan die gemeente voorgestel. Van die ander NG kerke waarvoor hy verantwoordelik was, is McGregor (1904), Memel (1925), Petrusville (1925), Stellenbosch-Sentraal (1926), Steytlerville (1906), Vredenburg (1902/'04) en Warden (1918). Ná bespreking is op voorstel van F. Botes en C.F. Snyman met algemene stemme besluit dat dit aan die kerkraad opgedra word om 'n plan te kies en die kerk te laat bou. Daar is aanbeveel dat die gebou nie minder nie as 1 100 sitplekke sou hê en dat dit hoogstens £9&nbsp;500 sou kos. Op [[7 Julie]] is 'n kerkraadsvergadering gehou waarop argitek Hesse weer teenwoordig was. Die argitek is versoek om planne en spesifikasies op te stel sodat die kerkgebou, kompleet met meublement ens., afgelewer kon word vir die som van £9&nbsp;500 nie te bogaande nie. Die argitek se fooi sou wees 5 persent op die boukoste plus spoorwegkaartjies. Hesse het toe verklaar dat hy 'n plan sou opstel volgens die voorbeeldplan wat hy aan die raad getoon het. Die getal sitplekke op die grond sou 750 wees en die hele gebou sou 1&nbsp;134 hê, hoewel die banke op die twee galerye nooit aangebring is nie. Die boukommissie sou bestaan uit die voorsitter, ds. Pienaar, die dorpslede van die kerkraad, naamlik L.W. Erasmus en M.S. Erasmus, en die rustende lede C.F. Snyman en M.F. Erasmus. Die [[NG gemeente Prins Albert|gemeente Prins Albert]] het besluit om ook aan die bou van die kerk mee te help en het 'n geskenk van £200 gestuur. In November 1913 verskyn argitek Hesse saam met die bouaannemer, mnr. Masterton. Hesse rapporteer dat hy tenders gevra het vir die bouwerk, dat 'n halfdosyn ontvang is en dat hy die tender van mnre. Masterton en Kie. as die laagste aangeneem het. Die tender was £7&nbsp;100 sonder meublement. Die voorsitter en argitek het in die teenwoordigheid van die kerkraad die nodige dokumente onderteken en die heer Masterton namens die here Masterton en Kie. Die duur van die kontrak was 12 maande, met ander woorde die gebou moes op [[1 November]] [[1914]] gelewer word. Die hoeksteenlegging sou geskied op [[24 Januarie]] [[1914]]. Die voorsitter rapporteer aan die kerkraad dat hy uitvoering gegee het aan die opdrag van die raad om 'n lening aan te gaan vir die bou van die kerk en dat hy 'n lening van £4&nbsp;000 gesluit het. Die bedrag is as verband op die plaas geregistreer op [[28 November]] [[1914]]. === Hoeksteenlegging === [[Beeld:Ds Schalk Pienaar se kinders.jpg|duimnael|regs|270px|Ds. Schalk Pienaar en sy vrou se drie seuns en hul aangenome dogter, Elsje. Hulle het haar aangeneem nadat haar ma, ds. Pienaar se oudste suster wat getroud was met N.J. Marais, oorlede is. Die seuns is waarskynlik [[Schalk Pienaar (joernalis)|Schalk jr.]] (voor), wat 'n koerantredakteur sou word, Gideon (agter), wat 'n dokter op Wellington was, en Johannes, wat 'n brigadier in die weermag was.]] Ds. [[Pieter van der Merwe]], na wie die gemeente genoem is toe hy destyds predikant van die [[NG gemeente Beaufort-Wes|moedergemeente Beaufort-Wes]] was maar van 1912 tot 1925 sendingsekretaris van die Oranje-Vrystaat, het die hoeksteen gelê op [[24 Januarie]] [[1914]]. (Dit was ook hy wat die hoeksteen van die [[Nuwekerk, Graaff-Reinet]], op [[16 Maart]] [[1929]] gelê het. Hy was daardie gemeente se eerste leraar van daardie jaar tot sy aftrede in 1931.) Die steen van 2 voet by 2 voet by 2 voet 9 duim is van [[Paarl]]se graniet en ingebou buite aan die linkerkant van die hoofingang van die gebou. Die bewoording lui: "Jezus Christus is de uiterste hoeksteen. Deze steen gelegd door ds. P. van der Merwe. 24 Jan. 1914." Ds. Van der Merwe se boodskap aan die gemeente was na aanleiding van die woorde: "Jezus Christus ... de uiterste hoeksteen," wat kom uit Efesiërs 2:20. Ds. Pienaar het omstreeks einde 1914 gerapporteer dat die boukommissie die £280 ekstra moes betaal aangesien die teëls weens die [[Eerste Wêreldoorlog]] nie betyds kon aankom nie en die dak teen reën tydelik met malthoid bedek moes word. Aan die begin van 1915 het die voorsitter namens die boukommissie berig dat die kontrakteurs 'n ekstra som van £255&nbsp;10s. vir die bou van die kerk geëis het. Dit was glo weens 'n "misrekening in die hoeveelhede in die spesifikasies". Die kontrakteurs het meer gebruik as waarvoor hulle getender het en het daarom dié ekstra betaling geëis. Ds. Pienaar het opdrag gekry om saam met die heer M.F. Erasmus Kaapstad toe te gaan om regsadvies in te win. Op [[22 Mei]] [[1915]] het die voorsitter gerapporteer dat op regsgeleerde advies £255&nbsp;10s. aan die here Masterton en Kie. uitbetaal moet word en maak hy melding van 'n verdere eis van hulle van £487. In Augustus 1916 word berig dat die saak van Masterton en Kie. vs. die Kerkraad geskik is en dat die raad aan die kontrakteurs die som van £187&nbsp;10s moes betaal. Elke party moes sy eie koste betaal. (In 1919 is die malthoid, wat toe aan die verweer was, vervang met 'n sinkdak teen 'n koste van £300.) === Inwyding === Die inwyding van die nuwe kerkgebou, wat onder baie moeilike omstandighede van oorlog en droogte voltooi is, het op Vrydag [[28 April]] [[1916]] plaasgevind. Vir die plegtigheid het oorgekom di. A.G. du Toit (Merweville se eerste konsulent toe hy van 1896 tot 1906 leraar van Prins Albert was), Daniel Marchand (Prins Albert), [[Johan George Steytler|J.G. Steytler]] ([[NG gemeente Beaufort-Wes|Beaufort-Wes]]), [[Charles Murray Hofmeyr|C.M. Hofmeyr]] ([[NG gemeente Murraysburg|Murraysburg]]) en eerw. O.P. Malherbe. Behalwe die groot opkoms van plaaslike lidmate was daar ook 'n groot aantal vriende van ander gemeentes teenwoordig. Ds. Steytler het die afskeidsdiens in die ou kerk gelei na aanleiding van Genesis 28:17: "En hij vreesde, en zeide: Hoe vreselijk is deze plaats! Dit is niet dan een huis Gods, en dit is de poort des hemels!" Nadat die deur van die nuwe kerk deur ds. Pienaar oopgesluit is, het ds. Du Toit die wydingsrede gehou na aanleiding van dieselfde teks. By die aanddiens het ds. Steytler 'n woord gespreek ter wyding van die ligte en ds. Marchand 'n woord ter wyding van die orrel. Die dienste is opgeluister deur 'n koor onder leiding van die plaaslike onderwyser, A.B. van Niekerk. By hierdie geleentheid is 17 nuwe lidmate voorgestel en 17 kinders gedoop. Ná die slotdiens is die leraars bedank vir hul oorkoms en ook mej. Luttig van [[Prins Albert]] wat die orrel vir die geleentheid bespeel het, sowel as br. Koster van dieselfde dorp wat gekom het om met die ligte te werk. === Kerkskuld en kollektes === In die ''[[Kerkbode]]'' van [[25 Mei]] [[1916]] skryf ds. Pienaar dat die kerkgebou na die plan van die here F.W. en F. Heese £9&nbsp;000 gekos het waarvan £3&nbsp;500 reeds afbetaal was. "De Here verblyde ons naar de dagen in welke Hy ons gedrukt heeft, om die zware schuld weldra te kunnen afbetalen." In die ''[[Kerkbode]]'' van [[18 Mei]] [[1918]] skryf hy dat die gemeente Saterdag 18 Mei sy jaarlikse dankofferbasaar gehou het. Op versoek van die kerkraad het die leraar in daardie jaar self gekollekteer vir die dankfees en ter afbetaling van 'n deel van die kerkskuld. Hy skryf: "Het is met innige vreugde en dankbaarheid jegens den Heer, dat wy melden mogen dat de som van £2&nbsp;583 werd opgebracht, waartoe de zusters tafels de aanzienlyke som van £141 hebben bygedragen. Aangezien deze gemeente niet sterk is in ledetal maar wel een van de armsten in den Ring van Beaufort, kan dit niet alleen als zeer bevredigend, maar als prysenswaardig beschouwd worden. Wy zeggen dit echter niet om in onszelven te roemen, maar in den Heer die ons daartoe instaat heeft gesteld. Hem alleen zij al de eer!" Die here Price en Seun se aanbod is in Desember 1916 aanvaar om een maal per jaar die orrel te kom nasien, te stem en klein herstelwerkies te doen teen 'n vasgestelde fooi. == Griepepidemie == [[Beeld:Begrafnis ds Schalk Pienaar.jpg|duimnael|regs|240px|Mev. ds. Pienaar en haar kinders op haar man se begrafnis.]] [[Beeld:Ter Gedachtenis aan wijlen Ds SW Pienaar.jpg|duimnael|links|270px|Dié fotobeeld van ds. Pienaar se lewe, begrafnis en die onthulling van sy gedenkteken langs die kerk hang in die konsistorie.]] [[Beeld:Gedenkteken ds Schalk Pienaar Merweville.jpg|duimnael|regs|240px|Dié gedenkteken is in 1922 langs die kerk opgerig toe ds. Pienaar daar herbegrawe is.]] In Augustus 1918 is die dorpslede van die Kerkraad benoem om te dien in die reëlingskommissie vir die Ringsitting wat in Oktober op Merweville gehou sou word en waartydens ds. Pienaar as voorsitter sou optree, maar daar is besluit om geen onthaal ("receptie") te hou nie. Hoewel al die voorbereidsels vir die Ringsitting wel getref is en Frederick Mocke selfs 'n groot "Welkom" teen die gruiskoppie aan die noordoostekant van die dorp met klippie uitgepak en met kalk witgemaak het om afgevaardigdes te verwelkom, is die Ringsitting weens die [[Spaanse griep in Suid-Afrika|Griepepidemie]] nooit op Merweville gehou nie, maar eers in Januarie 1919 op [[Victoria-Wes]]. Die gevreesde Spaanse influenza of Griep wat besig was om mense in die groot stede by die duisende af te maai, het tot op die platteland versprei. Ook die gemeenskap van Merweville sou nie gespaar bly nie. Ds. Pienaar was onder diegene wat die siekte opgedoen het en ná 'n kort siekbed is hy oorlede – "in het tuig, waarin hy zo trouw en hard had getrokken, is hy gestorven. Het was een zeer treurige dag toen zyn lichaam op het kerkhof werd weggelegd. Ziekte en dood overal en op het dorpje so velen siek en in de gemeente, dat de schare om zyn graf nauwlyks een dertig-tal beliep ..." het ds. [[Johan George Steytler|J.G. Steytler]] geskryf, waarskynlik in die ''[[Kerkbode]]''. Ook in die NG Kerk se amptelike orgaan het mev. Pienaar se doodsberig verskyn: "PIENAAR:–Veilig geland aan de kusten van rust en vrede, myn innigbeminde echgenoot, Schalk Willem Pienaar, na een korte doch hevige aanval van de Spaanse Griep. 'Ik ben verstomd.' Hy die myn gansch bestaan doorziet houdt ook de schaal van myn verdriet; zyn wysheid weet, of ongeneugt my best bereid voor hemel vreugd. S.C. Pienaar–Roos. De Pastorie, Merweville." Op [[7 Desember]] [[1918]] is 'n kerkraadsvergadering gehou onder voorsitterskap van die konsulent, ds. Steytler van Beaufort-Wes. Die voorsitter het melding gemaak van die afsterwe van sy vriend en broeder, wyle ds. S.W. Pienaar, "den onmisbaren herder en leraar der Gemeente". Met diep ontroering het die kerkraad staande 'n mosie van deelneming met mev. Pienaar en die kinders aangeneem. Dit is aan die voorsitter opgedra om aan mev. Pienaar per brief hierdie besluit oor te bring en uitdrukking te gee aan die agting en liefde waarin sowel ds. Pienaar en sy gehou is en haar te verseker dat die kerkraad alles in sy vermoë wou doen om haar verblyf in die gemeente aangenaam te maak en aan haar alle moontlike hulp te gee by haar vertrek. Dis aan die voorsitter opgedra om 'n pamflet te laat druk vir verspreiding in die gemeente met die portrette van ds. en mev. Pienaar en die kinders, 'n lewenskets van die oorledene en die geskiedenis van die gemeente, asook enige preke van hom. Dié pamflet in boekvorm deur ds. Steytler, toe reeds predikant van Piketberg, het in 1922 verskyn met die opskrif: "Ter Gedachtenis aan wylen Ds. S.W. Pienaar Gestorven aan de Griep te Merweville, 4 November 1918 en herbegraven onder het Gemeentelik Monument aldaar op 10 November 1922." In sy voorwoord het ds. Steytler gevoelvol gewag gemaak van die liefdebande wat daar bestaan het tussen leraar en gemeente en van die lief en leed wat hulle saam deurgemaak het. "O, hoe diep was de droefheid en verslagenheid over zyn verlies!" het hy geskryf. "Wie zal de afscheid van zyn gade en kinderen van de gemeente ooit vergeten?" Die dorpslede van die kerkraad en die broer N.J. Marais, wat getroud was met ds. Pienaar se oudste en later jongste suster, is aangestel om mev. Pienaar alle hulp aan te bied by haar vertrek. Ook is dit aan die voorsitter opgedra om haar uit naam van die kerkraad per brief te bedank vir dit wat sy vir die gemeente beteken het. So het sy dan uit die gemeente vertrek en haar op Stellenbosch by haar familie gaan vestig. == Waardering == In ''Die Koup Jubel!'', wat in 2004 verskyn het ter herdenking van die gemeente se honderdjarige bestaan, skryf Theresa van Vuuren: "Ds. Pienaar het 'n geweldige groot rol gespeel in (die) vestiging van die gemeente en die dorp. Onder sy dinamiese leierskap is die pastorie en kerk gebou. Daarby het hy 'n groot aandeel gehad in die ontwikkeling en administrasie van die dorp. Dit kon ook nie maklik (gewees het) om die uitgestrekte en redelik arm gemeente te bedien nie. Dit blyk dat hy 'n onvergeetlike en liefdevolle persoon was. Daar word nêrens in die notules vermeld van enige konflik waarby hy betrokke was nie. Daarby was hy hardwerkend en toegewyd aan sy Here." == Bronne == * {{af}} Erasmus, M.F. 1954. ''Halfeeufees-Gedenkboek Ned. Geref. Gemeente Merweville, K.P. 1904-1954''. Merweville: NG Kerkraad. * Van Vuuren, Theresa. 2004. ''Die Koup Jubel! N.G. kerk Merweville: 1904-2004.'' Merweville: NG kerkraad. {{DEFAULTSORT:Pienaar, Schalk Willem}} [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse predikante]] [[Kategorie:Geboortes in 1878]] [[Kategorie:Sterftes in 1918]] [[Kategorie:Afrikaners]] 216fl2tzz9sr41uw2dqmz75kl4sce99 2975072 2975067 2026-10-03T18:34:55Z Aliwal2012 39067 2975072 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Predikant | Naam = Schalk Willem Pienaar | Beeld = Ds SW Pienaar.jpg | Beeldbeskrywing = Ds. Schalk Willem Pienaar | Beeldonderskrif = Ds. Schalk Pienaar | Geboortenaam = Schalk Willem Pienaar | Geboortedatum = [[8 November]] [[1878]] | Geboorteplek = [[Ceres]], [[Kaapland]] | Sterftedatum = {{SDEO|1878|11|8|1918|11|4}} | Sterfteplek = [[Merweville]], [[Kaapkolonie]] | Kerkverband = [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|Nederduits Gereformeerd]] | Gemeente = [[NG gemeente Merweville|Merweville]] | Jare aktief = 1905-1918 | Kweekskool = [[Kweekskool]], [[Universiteit Stellenbosch]] | Sendingwerk = }} Ds. '''Schalk Willem Pienaar''' ([[Ceres]], [[8 November]] [[1878]] - [[Merweville]], [[4 November]] [[1918]]) was die eerste leraar van die [[NG gemeente Merweville]], wat ook sy eerste en enigste gemeente was omdat hy daar vier dae voor sy veertigste verjaardag 'n slagoffer van die [[Spaanse griep in Suid-Afrika|Griepepidemie]] geword het. Schalk Pienaar is in 1904 gelegitimeer aan die [[Kweekskool]] op [[Stellenbosch]]. In 1907 is hy getroud met Sara Christina (Sarie) Roos, dogter van Gielie Roos van Stellenbosch. Haar broer was die bekende rugbyman [[Paul Roos]]. Ds. Pienaar se oudste en jongste susters was getroud met Nicolaas Jacobus Marais, 'n lidmaat van die gemeente Merweville. Nadat die oudste suster oorlede is, het ds. en mev. Pienaar hul dogtertjie Elsje aangeneem. Die oudste suster is blykbaar op 'n plaas in die distrik [[Laingsburg]] begrawe en die jongste suster op die plaas Buffelsvlei in die familiekerkhof. Die jongste suster was Cecilia Aletta Marais, gebore [[28 Junie]] [[1889]] en oorlede 28 Junie [[1947]]. == Sy kinders == Die egpaar se eerste kind is eers 'n paar jaar ná hul huwelik gebore en wel nadat hulle Elsje aangeneem het. Al drie die pastoriepaar se eie kinders was seuns: Johannes, Gideon en Schalk. Johannes was 'n brigadier in die weermag en was getroud met Eileen Allen. Haar pa, Willy Allen, was in 'n stadium die gemeente se orrelis en ook nieamptelik [[Merweville]] se dokter omdat hy altyd raad vir die siekes gehad het. Johannes en Eileen se huwelik was kinderloos. Dr. Gideon Pienaar het sy doktersgraad cum laude geslaag en het 'n mediese praktyk op [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] in die [[Boland]] gehad. Sy vrou was 'n nooi Montgomery en hulle het twee seuns en 'n dogter gehad. Sy oudste seun was ook S.W. Pienaar, nes dié se oupa. Ds. en mev. Pienaar se jongste seun, ook [[Schalk Pienaar (joernalis)|Schalk]] (gebore in 1916), was 'n joernalis en redakteur van die Sondagblad ''[[Die Beeld]]'', die [[Nasionale Pers]] se publikasie wat in die tweede helfte van die 1960's in 'n hewige stryd gewikkel was met ''[[Dagbreek]]'', tot albei opgegaan het in ''[[Rapport]]''. Schalk jr. was later ook redakteur van die dagblad ''[[Beeld]]'', wat deur Naspers opgerig is om in die [[Transvaal]]se oggendmark mee te ding met ''[[Die Transvaler]]''. Uit Schalk jr. se pen het twee boeke verskyn: ''10 jaar politieke kommentaar'' en ''Getuie van groot tye''. Uit sy huwelik met Antoinette is vyf kinders gebore van wie die oudste seun ook S.W. Pienaar genoem is en die jongste dogter Sarah Christina Pienaar, na haar ouma. == Sy beroep na Merweville == [[Beeld:Huwelik ds en mev Schalk Pienaar.jpg|duimnael|regs|240px|Ds. en mev. Pienaar op hul troudag, September 1907.]] [[Beeld:Ds en mev Schalk Pienaar.jpg|duimnael|links|250px|Ds. Pienaar is in September 1907 met Sarie Roos getroud, suster van die rugbylegende [[Paul Roos]].]] Op [[13 Maart]] [[1905]] het die kerkraad van die drie en 'n half maande oue [[NG gemeente Merweville]] 'n gekombineerde vergadering gehou onder voorsitterskap van die konsulent. Die dienende lede sowel as die rustende lede, wat gedien het toe die gemeente nog deel was van Beaufort-Wes, het die vergadering bygewoon. Vier proponente is benoem, naamlik Schalk Pienaar, Antonie Johannes Troskie, Gideon Jacobus Rousseau en Matthys Michielse du Toit. By die eerste stemming het prop. Pienaar ses uit 11 stemme gekry, 'n volstrekte meerderheid. Pienaar neem die beroep aan en op [[15 April]] [[1905]] is 'n kerkraadsvergadering gehou onder voorsitterskap van ds. [[Gustave Adolph Maeder|G.A. Maeder]] van [[NG gemeente Victoria-Wes|Victoria-Wes]] waartydens die broeders C.F. Snyman en J. van Huyssteen aangestel is as kommissie om reëlings vir die predikant se ontvangs te tref. Prop. Pienaar sou op Vrydag [[16 Junie]] [[1905]] op Prins Albertweg aankom en vandaar deur 'n rytuig na die dorp vervoer word. Nadat hy omstreeks drie- of vieruur op Rietfontein sou aankom, sou die kerkraad hom hul adres daar of nader aan die dorp aanbied. Met die kar van die heer W.M. van der Westhuizen, van Koedoesfontein, het sy seun Wietsche prop. Pienaar en ds. [[Wilhelm Adolph Alheit|W.A. Alheit]] van Ceres op die stasie gaan haal. Die samekoms vir die ontvangs is op Koedoeshoogte naby die dorp gereël. Die optog het bestaan uit perdekarre, donkiekarre en enkele perderuiters. Vooraan was diakens M.F. Erasmus en J.J.H. Alberts te perd en agter hulle het die ander rytuie gevolg. Die heer G.S. Snyman was in bevel en het te perd al langs die stoet gery. Op die hoogte is prop. Pienaar ontmoet en vandaar is hy geleide gedoen tot voor die "Boarding House", waar 'n lied gesing is en 'n welkomsadres hom aangebied is, waarop hy gepas geantwoord het na aanleiding van die laaste gedeelte van 2 Korintiërs 5:17: "... het oude is verby gegaan, zie, het is alles nieuw geworden." == Pastorie == [[Beeld:NG pastorie Merweville.jpg|regs|300px|duimnael|[[Merweville]] se NG [[pastorie]] is in 1907 in gebruik geneem. Ds. en mev. Pienaar was die eerste bewoners daarvan.]] Aangesien die gemeente nog nie 'n [[pastorie]] gehad het nie, moes die leraar vir eers by die onderwyser tuisgaan. Eers in April 1906, op voorstel van diaken M.F. Erasmus, is besluit om 'n begin te maak met die bou van 'n predikantswoning. 'n Gemeentevergadering is gehou en die som van £343 is vir die boufonds ingesamel. Die kerkraad het volmag gekry om met die werk aan te gaan, solank hulle die som van £800 nie oorskry nie. In Junie daardie jaar is die plan vir die pastorie goedgekeur en 'n boukommissie aangestel om toesig oor die werk te hou. Na aanleiding van 'n geskenk van £400 van Prins Albert is dit aan die voorsitter opgedra om 'n brief van bedanking te skryf aan die kerkraad van Prins Albert en hul liefdesdaad ook in die ''[[Kerkbode]]'' te laat publiseer. In September 1907 is ds. Pienaar met Sarie Roos, dogter van Gielie Roos van [[Stellenbosch]], getroud en is die jong egpaar kort daarna in die nuwe pastoriegebou ontvang. == Kerkbou == === Voorbereidende werk === [[Beeld:NG kerk Merweville.jpg|links|240px|duimnael|Ds. [[Pieter van der Merwe]] het die NG kerk Merweville se hoeksteen op [[24 Januarie]] [[1914]] gelê.]] Op [[14 Januarie]] [[1911]] is 'n gemeentevergadering gehou om te beraadslaag oor die bou van 'n nuwe kerk. Op voorstel van die brs. C.F. Snyman en A.J. Swarts is besluit dat dit volgens die oordeel van die vergadering tyd geword het om 'n begin te maak met die insameling van geld vir die oprigting van 'n nuwe kerkgebou. Daardie selfde aand is 'n insameling gehou en £300 en 55 stuks kleinvee belowe. Op 'n later vergadering is besluit dat die leraar tydens huisbesoek vir die boufonds sou kollekteer. In Mei 1913 is besluit om 'n gemeentevergadering te belê om sake te reël in verband met die bou van die kerk en is dit aan die voorsitter (ds. Pienaar) opgedra om planne te kry en ondersoek in te stel na die boukoste. Op [[5 Julie]] [[1913]] is die gemeentevergadering toe gehou en is die argitek Folkert Wilko Hesse (1855-1923) aan die gemeente voorgestel. Van die ander NG kerke waarvoor hy verantwoordelik was, is McGregor (1904), Memel (1925), Petrusville (1925), Stellenbosch-Sentraal (1926), Steytlerville (1906), Vredenburg (1902/'04) en Warden (1918). Ná bespreking is op voorstel van F. Botes en C.F. Snyman met algemene stemme besluit dat dit aan die kerkraad opgedra word om 'n plan te kies en die kerk te laat bou. Daar is aanbeveel dat die gebou nie minder nie as 1 100 sitplekke sou hê en dat dit hoogstens £9&nbsp;500 sou kos. Op [[7 Julie]] is 'n kerkraadsvergadering gehou waarop argitek Hesse weer teenwoordig was. Die argitek is versoek om planne en spesifikasies op te stel sodat die kerkgebou, kompleet met meublement ens., afgelewer kon word vir die som van £9&nbsp;500 nie te bogaande nie. Die argitek se fooi sou wees 5 persent op die boukoste plus spoorwegkaartjies. Hesse het toe verklaar dat hy 'n plan sou opstel volgens die voorbeeldplan wat hy aan die raad getoon het. Die getal sitplekke op die grond sou 750 wees en die hele gebou sou 1&nbsp;134 hê, hoewel die banke op die twee galerye nooit aangebring is nie. Die boukommissie sou bestaan uit die voorsitter, ds. Pienaar, die dorpslede van die kerkraad, naamlik L.W. Erasmus en M.S. Erasmus, en die rustende lede C.F. Snyman en M.F. Erasmus. Die [[NG gemeente Prins Albert|gemeente Prins Albert]] het besluit om ook aan die bou van die kerk mee te help en het 'n geskenk van £200 gestuur. In November 1913 verskyn argitek Hesse saam met die bouaannemer, mnr. Masterton. Hesse rapporteer dat hy tenders gevra het vir die bouwerk, dat 'n halfdosyn ontvang is en dat hy die tender van mnre. Masterton en Kie. as die laagste aangeneem het. Die tender was £7&nbsp;100 sonder meublement. Die voorsitter en argitek het in die teenwoordigheid van die kerkraad die nodige dokumente onderteken en die heer Masterton namens die here Masterton en Kie. Die duur van die kontrak was 12 maande, met ander woorde die gebou moes op [[1 November]] [[1914]] gelewer word. Die hoeksteenlegging sou geskied op [[24 Januarie]] [[1914]]. Die voorsitter rapporteer aan die kerkraad dat hy uitvoering gegee het aan die opdrag van die raad om 'n lening aan te gaan vir die bou van die kerk en dat hy 'n lening van £4&nbsp;000 gesluit het. Die bedrag is as verband op die plaas geregistreer op [[28 November]] [[1914]]. === Hoeksteenlegging === [[Beeld:Ds Schalk Pienaar se kinders.jpg|duimnael|regs|270px|Ds. Schalk Pienaar en sy vrou se drie seuns en hul aangenome dogter, Elsje. Hulle het haar aangeneem nadat haar ma, ds. Pienaar se oudste suster wat getroud was met N.J. Marais, oorlede is. Die seuns is waarskynlik [[Schalk Pienaar (joernalis)|Schalk jr.]] (voor), wat 'n koerantredakteur sou word, Gideon (agter), wat 'n dokter op Wellington was, en Johannes, wat 'n brigadier in die weermag was.]] Ds. [[Pieter van der Merwe]], na wie die gemeente genoem is toe hy destyds predikant van die [[NG gemeente Beaufort-Wes|moedergemeente Beaufort-Wes]] was maar van 1912 tot 1925 sendingsekretaris van die Oranje-Vrystaat, het die hoeksteen gelê op [[24 Januarie]] [[1914]]. (Dit was ook hy wat die hoeksteen van die [[Nuwekerk, Graaff-Reinet]], op [[16 Maart]] [[1929]] gelê het. Hy was daardie gemeente se eerste leraar van daardie jaar tot sy aftrede in 1931.) Die steen van 2 voet by 2 voet by 2 voet 9 duim is van [[Paarl]]se graniet en ingebou buite aan die linkerkant van die hoofingang van die gebou. Die bewoording lui: "Jezus Christus is de uiterste hoeksteen. Deze steen gelegd door ds. P. van der Merwe. 24 Jan. 1914." Ds. Van der Merwe se boodskap aan die gemeente was na aanleiding van die woorde: "Jezus Christus ... de uiterste hoeksteen," wat kom uit Efesiërs 2:20. Ds. Pienaar het omstreeks einde 1914 gerapporteer dat die boukommissie die £280 ekstra moes betaal aangesien die teëls weens die [[Eerste Wêreldoorlog]] nie betyds kon aankom nie en die dak teen reën tydelik met malthoid bedek moes word. Aan die begin van 1915 het die voorsitter namens die boukommissie berig dat die kontrakteurs 'n ekstra som van £255&nbsp;10s. vir die bou van die kerk geëis het. Dit was glo weens 'n "misrekening in die hoeveelhede in die spesifikasies". Die kontrakteurs het meer gebruik as waarvoor hulle getender het en het daarom dié ekstra betaling geëis. Ds. Pienaar het opdrag gekry om saam met die heer M.F. Erasmus Kaapstad toe te gaan om regsadvies in te win. Op [[22 Mei]] [[1915]] het die voorsitter gerapporteer dat op regsgeleerde advies £255&nbsp;10s. aan die here Masterton en Kie. uitbetaal moet word en maak hy melding van 'n verdere eis van hulle van £487. In Augustus 1916 word berig dat die saak van Masterton en Kie. vs. die Kerkraad geskik is en dat die raad aan die kontrakteurs die som van £187&nbsp;10s moes betaal. Elke party moes sy eie koste betaal. (In 1919 is die malthoid, wat toe aan die verweer was, vervang met 'n sinkdak teen 'n koste van £300.) === Inwyding === Die inwyding van die nuwe kerkgebou, wat onder baie moeilike omstandighede van oorlog en droogte voltooi is, het op Vrydag [[28 April]] [[1916]] plaasgevind. Vir die plegtigheid het oorgekom di. A.G. du Toit (Merweville se eerste konsulent toe hy van 1896 tot 1906 leraar van Prins Albert was), Daniel Marchand (Prins Albert), [[Johan George Steytler|J.G. Steytler]] ([[NG gemeente Beaufort-Wes|Beaufort-Wes]]), [[Charles Murray Hofmeyr|C.M. Hofmeyr]] ([[NG gemeente Murraysburg|Murraysburg]]) en eerw. O.P. Malherbe. Behalwe die groot opkoms van plaaslike lidmate was daar ook 'n groot aantal vriende van ander gemeentes teenwoordig. Ds. Steytler het die afskeidsdiens in die ou kerk gelei na aanleiding van Genesis 28:17: "En hij vreesde, en zeide: Hoe vreselijk is deze plaats! Dit is niet dan een huis Gods, en dit is de poort des hemels!" Nadat die deur van die nuwe kerk deur ds. Pienaar oopgesluit is, het ds. Du Toit die wydingsrede gehou na aanleiding van dieselfde teks. By die aanddiens het ds. Steytler 'n woord gespreek ter wyding van die ligte en ds. Marchand 'n woord ter wyding van die orrel. Die dienste is opgeluister deur 'n koor onder leiding van die plaaslike onderwyser, A.B. van Niekerk. By hierdie geleentheid is 17 nuwe lidmate voorgestel en 17 kinders gedoop. Ná die slotdiens is die leraars bedank vir hul oorkoms en ook mej. Luttig van [[Prins Albert]] wat die orrel vir die geleentheid bespeel het, sowel as br. Koster van dieselfde dorp wat gekom het om met die ligte te werk. === Kerkskuld en kollektes === In die ''[[Kerkbode]]'' van [[25 Mei]] [[1916]] skryf ds. Pienaar dat die kerkgebou na die plan van die here F.W. en F. Heese £9&nbsp;000 gekos het waarvan £3&nbsp;500 reeds afbetaal was. "De Here verblyde ons naar de dagen in welke Hy ons gedrukt heeft, om die zware schuld weldra te kunnen afbetalen." In die ''[[Kerkbode]]'' van [[18 Mei]] [[1918]] skryf hy dat die gemeente Saterdag 18 Mei sy jaarlikse dankofferbasaar gehou het. Op versoek van die kerkraad het die leraar in daardie jaar self gekollekteer vir die dankfees en ter afbetaling van 'n deel van die kerkskuld. Hy skryf: "Het is met innige vreugde en dankbaarheid jegens den Heer, dat wy melden mogen dat de som van £2&nbsp;583 werd opgebracht, waartoe de zusters tafels de aanzienlyke som van £141 hebben bygedragen. Aangezien deze gemeente niet sterk is in ledetal maar wel een van de armsten in den Ring van Beaufort, kan dit niet alleen als zeer bevredigend, maar als prysenswaardig beschouwd worden. Wy zeggen dit echter niet om in onszelven te roemen, maar in den Heer die ons daartoe instaat heeft gesteld. Hem alleen zij al de eer!" Die here Price en Seun se aanbod is in Desember 1916 aanvaar om een maal per jaar die orrel te kom nasien, te stem en klein herstelwerkies te doen teen 'n vasgestelde fooi. == Griepepidemie == [[Beeld:Begrafnis ds Schalk Pienaar.jpg|duimnael|regs|240px|Mev. ds. Pienaar en haar kinders op haar man se begrafnis.]] [[Beeld:Ter Gedachtenis aan wijlen Ds SW Pienaar.jpg|duimnael|links|270px|Dié fotobeeld van ds. Pienaar se lewe, begrafnis en die onthulling van sy gedenkteken langs die kerk hang in die konsistorie.]] [[Beeld:Gedenkteken ds Schalk Pienaar Merweville.jpg|duimnael|regs|240px|Dié gedenkteken is in 1922 langs die kerk opgerig toe ds. Pienaar daar herbegrawe is.]] In Augustus 1918 is die dorpslede van die Kerkraad benoem om te dien in die reëlingskommissie vir die Ringsitting wat in Oktober op Merweville gehou sou word en waartydens ds. Pienaar as voorsitter sou optree, maar daar is besluit om geen onthaal ("receptie") te hou nie. Hoewel al die voorbereidsels vir die Ringsitting wel getref is en Frederick Mocke selfs 'n groot "Welkom" teen die gruiskoppie aan die noordoostekant van die dorp met klippie uitgepak en met kalk witgemaak het om afgevaardigdes te verwelkom, is die Ringsitting weens die [[Spaanse griep in Suid-Afrika|Griepepidemie]] nooit op Merweville gehou nie, maar eers in Januarie 1919 op [[Victoria-Wes]]. Die gevreesde Spaanse influenza of Griep wat besig was om mense in die groot stede by die duisende af te maai, het tot op die platteland versprei. Ook die gemeenskap van Merweville sou nie gespaar bly nie. Ds. Pienaar was onder diegene wat die siekte opgedoen het en ná 'n kort siekbed is hy oorlede – "in het tuig, waarin hy zo trouw en hard had getrokken, is hy gestorven. Het was een zeer treurige dag toen zyn lichaam op het kerkhof werd weggelegd. Ziekte en dood overal en op het dorpje so velen siek en in de gemeente, dat de schare om zyn graf nauwlyks een dertig-tal beliep ..." het ds. [[Johan George Steytler|J.G. Steytler]] geskryf, waarskynlik in die ''[[Kerkbode]]''. Ook in die NG Kerk se amptelike orgaan het mev. Pienaar se doodsberig verskyn: "PIENAAR:–Veilig geland aan de kusten van rust en vrede, myn innigbeminde echgenoot, Schalk Willem Pienaar, na een korte doch hevige aanval van de Spaanse Griep. 'Ik ben verstomd.' Hy die myn gansch bestaan doorziet houdt ook de schaal van myn verdriet; zyn wysheid weet, of ongeneugt my best bereid voor hemel vreugd. S.C. Pienaar–Roos. De Pastorie, Merweville." Op [[7 Desember]] [[1918]] is 'n kerkraadsvergadering gehou onder voorsitterskap van die konsulent, ds. Steytler van Beaufort-Wes. Die voorsitter het melding gemaak van die afsterwe van sy vriend en broeder, wyle ds. S.W. Pienaar, "den onmisbaren herder en leraar der Gemeente". Met diep ontroering het die kerkraad staande 'n mosie van deelneming met mev. Pienaar en die kinders aangeneem. Dit is aan die voorsitter opgedra om aan mev. Pienaar per brief hierdie besluit oor te bring en uitdrukking te gee aan die agting en liefde waarin sowel ds. Pienaar en sy gehou is en haar te verseker dat die kerkraad alles in sy vermoë wou doen om haar verblyf in die gemeente aangenaam te maak en aan haar alle moontlike hulp te gee by haar vertrek. Dis aan die voorsitter opgedra om 'n pamflet te laat druk vir verspreiding in die gemeente met die portrette van ds. en mev. Pienaar en die kinders, 'n lewenskets van die oorledene en die geskiedenis van die gemeente, asook enige preke van hom. Dié pamflet in boekvorm deur ds. Steytler, toe reeds predikant van Piketberg, het in 1922 verskyn met die opskrif: "Ter Gedachtenis aan wylen Ds. S.W. Pienaar Gestorven aan de Griep te Merweville, 4 November 1918 en herbegraven onder het Gemeentelik Monument aldaar op 10 November 1922." In sy voorwoord het ds. Steytler gevoelvol gewag gemaak van die liefdebande wat daar bestaan het tussen leraar en gemeente en van die lief en leed wat hulle saam deurgemaak het. "O, hoe diep was de droefheid en verslagenheid over zyn verlies!" het hy geskryf. "Wie zal de afscheid van zyn gade en kinderen van de gemeente ooit vergeten?" Die dorpslede van die kerkraad en die broer N.J. Marais, wat getroud was met ds. Pienaar se oudste en later jongste suster, is aangestel om mev. Pienaar alle hulp aan te bied by haar vertrek. Ook is dit aan die voorsitter opgedra om haar uit naam van die kerkraad per brief te bedank vir dit wat sy vir die gemeente beteken het. So het sy dan uit die gemeente vertrek en haar op Stellenbosch by haar familie gaan vestig. == Waardering == In ''Die Koup Jubel!'', wat in 2004 verskyn het ter herdenking van die gemeente se honderdjarige bestaan, skryf Theresa van Vuuren: "Ds. Pienaar het 'n geweldige groot rol gespeel in (die) vestiging van die gemeente en die dorp. Onder sy dinamiese leierskap is die pastorie en kerk gebou. Daarby het hy 'n groot aandeel gehad in die ontwikkeling en administrasie van die dorp. Dit kon ook nie maklik (gewees het) om die uitgestrekte en redelik arm gemeente te bedien nie. Dit blyk dat hy 'n onvergeetlike en liefdevolle persoon was. Daar word nêrens in die notules vermeld van enige konflik waarby hy betrokke was nie. Daarby was hy hardwerkend en toegewyd aan sy Here." == Bronne == * {{af}} Erasmus, M.F. 1954. ''Halfeeufees-Gedenkboek Ned. Geref. Gemeente Merweville, K.P. 1904-1954''. Merweville: NG Kerkraad. * Van Vuuren, Theresa. 2004. ''Die Koup Jubel! N.G. kerk Merweville: 1904-2004.'' Merweville: NG kerkraad. {{DEFAULTSORT:Pienaar, Schalk Willem}} [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse predikante]] [[Kategorie:Geboortes in 1878]] [[Kategorie:Sterftes in 1918]] [[Kategorie:Afrikaners]] it7o1v2zzzcu1trrvym8bdnk6fj5852 Lêer:Begrafnis ds Schalk Pienaar.jpg 6 95427 2975062 2922853 2026-10-03T18:09:24Z JMK 649 +kat, skakel 2975062 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Weduwee en kinders van [[Schalk Pienaar (predikant)|ds. Schalk Pienaar]] op sy begrafnis}} |bron=''Die Koup Jubel'' |datum=1918 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Begrafnisse in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Spaanse griep]] [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] 2wk45y18atr74zzrcobumi1cwdtf181 2975065 2975062 2026-10-03T18:26:06Z JMK 649 weergawe 2975065 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Weduwee en kinders van [[Schalk Pienaar (predikant)|ds. Schalk Pienaar]] op sy begrafnis}} |bron=''Die Koup Jubel!'' |datum=1918 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=[[Lêer:Begrafnis ds Schalk Pienaar, valskleur-KI-herskepping.jpg|duimnael|KI-konsep]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Begrafnisse in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Spaanse griep]] [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] 8ht5dvwn0jfamo4iczfsnp0gaytcszs 2975066 2975065 2026-10-03T18:27:21Z JMK 649 /* Opsomming */ beskr 2975066 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Weduwee en kinders van [[Schalk Pienaar (predikant)|ds. Schalk Pienaar]] op sy begrafnis te [[Merweville]]. Hy was 'n slagoffer van die grieppandemie.}} |bron=''Die Koup Jubel!'' |datum=1918 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=[[Lêer:Begrafnis ds Schalk Pienaar, valskleur-KI-herskepping.jpg|85px|KI-konsep]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Begrafnisse in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Spaanse griep]] [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] q4vo029p7gjjiqvjnay02dd9tpvg9fd Club Nacional de Football 0 113816 2975200 2822093 2026-10-04T08:16:08Z CommonsDelinker 1161 Administrateur [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] vervang "Escudo_del_Club_Nacional_de_Football.svg" met "Club_Nacional_de_Football_logo_(2012–2018).svg" omrede: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous n 2975200 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Club Nacional de Football logo (2012–2018).svg|150px]] | klubnaam = Nacional | vollenaam = Club Nacional de Football | stigting = [[14 Mei]] [[1899]] | stadion = Gran Parque Central, [[Montevideo]] | kapasiteit = 34 000 | voorsitter = {{vlagikoon|URU}} José Fuentes | afrigter = {{vlagikoon|URU}} Álvaro Gutiérrez | liga = Primera División | patroon_la1 =_cndef_primera | patroon_b1 =_cndef_primera | patroon_ra1 =_cndef_primera | patroon_sh1 =_cndef_primera | patroon_s1 =_cndef_primera | linkerarm1 = 172B8C | liggaam1 = 172B8C | regterarm1 = 172B8C | broek1 = 172B8C | kouse1 = 172B8C | patroon_ra3 = _cndef_segunda | patroon_la2 = _cndef_segunda | patroon_b2 = _cndef_segunda | patroon_ra2 = _cndef_segunda | patroon_sh2 = _cndef_segunda | linkerarm2 = FFFFF | liggaam2 = FFFFF | regterarm2 = FFFFF | broek2 = FFFFF | kouse2 = FFFFF | }} '''Nacional''' is 'n [[Uruguay|Uruguaanse]] [[sokker]]klub van [[Montevideo]]. Die klub is een van die grootste in Suid-Amerika en in die wêreld. Die klubkleure is rooi, wit en blou en sy stadion is die ''Gran Parque Central'', wat letterlik 'groot sentrale park' beteken. Nacional is gestig in 1899 deur die samesmelting van ''Uruguay Athletic Club'' van ''La Unión'' en ''Montevideo Football Club''. Hulle het al vyf en veertig keer die Uruguay-kampioenskap gewen. Die klub het ook een-en-twintig internasionale toernooie gewen (drie [[Libertadores Beker]], drie [[Interkontinentale Beker]], een [[Amerikaanse Recopa]], twee [[Interamerikaanse Beker]], en twaalf Rioplatense bekers). Die aartsvyand van Nacional is [[Club Atlético Peñarol]]. Wedstryde tussen die klubs staan bekend as ''El Clásico'' (Die Klassieke). == Erelys == * '''Uruguaanse Sokkerkampioen (49)''' : 1902, 1903, 1912, 1915, 1916, 1917, 1919, 1920, 1922, 1923, 1924, 1933, 1934, 1939, 1940, 1941, 1942, 1943, 1946, 1947, 1950, 1952, 1955, 1956, 1957, 1963, 1966, 1969, 1970, 1971, 1972, 1977, 1980, 1983, 1992, 1998, 2000, 2001, 2002, 2005, 2005/06, 2008/09, 2010/11, 2011/12, 2014/15, 2016, 2019, 2020, 2022 * '''Suid-Amerikaanse Kampioen (3)''' : 1971, 1980, 1988. * '''Wêreldkampioen (3)''' : 1971, 1980, 1988. * '''Inter-Amerikaanse Kampioen (2)''' : 1972, 1989. * '''Suid-Amerikaanse Recopa (1)''' : 1989 == Beroemde (eks-)sokkerspelers == * [[Álvaro Recoba]] * [[Luis Suárez]] * [[Atilio García]] * [[Héctor Scarone]] * [[Hugo de León]] * [[Luis Artime]] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * [http://www.nacional.uy/ Club Nacional de Football] {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Montevideo]] [[Kategorie:Sokker in Uruguay]] [[Kategorie:Sokkerklubs in Suid-Amerika]] 1ktto71xdrpv8ab10fm3eqk11k6a161 Waterstofperoksied 0 118860 2975117 2883478 2026-10-03T20:23:56Z Д.Ильин 51418 2975117 wikitext text/x-wiki {{Chemiekas2 |struktuur=Hydrogen-peroxide-3D-balls.png |struktuur2=Wasserstoffperoxid.svg |IUPACNaam= |MolereMassa= 34.0147 [g/mol] |Reuk= geen |Smeltpunt=-0,43&nbsp;°C<ref name="jones" /> |Kookpunt=150,2&nbsp;°C<ref name="jones" /> |Voorkoms= kleurlose vloeistof |Digtheid = 1,39*water<ref name="msds">{{cite web|url=http://msdsviewer.fmc.com/private/document.aspx?prd=7722-84-1--90~~PDF~~MTR~~CPNA~~EN~~1/1/0001%2012:00:00%20AM~~HYDROGEN%20PEROXIDE%2090%~~|title=msds PeroxyChem|language=en}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |CASNo=7722-84<ref name="msds" /> |formule={{Chem|H|2|O|2}} |Oplosbaarheid= mengbaar |Flitspunt= N/A |LD50= 225 mg/kg (Rot) 50% opl.<ref name="msds" /> |HenryKonstante= 9.2(.8) e+4 [mol/L.atm] – 7.1(0.3)e+3[K]<ref>{{cite web|url=http://www.henrys-law.org/henry-3.0.pdf|title={{Outeur|Rolf Sander}} Lys met konstantes|language=en|access-date=25 Januarie 2017|archive-date=24 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160124234617/http://henrys-law.org/henry-3.0.pdf|url-status=dead}}</ref> |afdeling4=y |DeltaHf= -136.11<ref name="nist">{{webaanhaling|url=http://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=C7722841&Units=SI&Mask=1EFF|titel=NIST}}</ref> |S0=232.94<ref name="nist" /> |DeltaHvap=48.5<ref name="nist" />}} '''Waterstofperoksied''' is 'n chemiese stof met formule {{Chem|H|2|O|2}}. == Vervaardiging == === Bariumperoksiedproses === Die industriële vervaardiging van waterstofperoksied gaan terug na die stof se isolering deur L.J. Thenard in 1818. Hy het bariumperoksied met [[salpetersuur]] laat reageer en dit het 'n verdunde oplossing van waterstofperoksied opgelewer. Later is [[soutsuur]] gebruik: :: <math>BaO_2 + 2HCl \to H_2O_2 + BaCl_2</math> Die bariumchloried, wat ook in [[water]] oplosbaar is, kan deur byvoeging van [[swaelsuur]] uit die oplossing verwyder word omrede die [[bariumsulfaat]] wat gevorm word nie oplosbaar is nie. Hierdie vervaardigingsmetode is steeds in die middel van die 20ste eeu gebruik. Die nadeel van die hierdie proses is dat net swak oplossings van waterstofperoksied (~3%) verkry kan word.<ref name="jones">''Applications of Hydrogen Peroxide and Derivatives'' {{Outeur|Craig W. Jones}}, Royal Society of Chemistry, 1999, {{ISBN|0-85404-536-8}}, {{ISBN|978-0-85404-536-5}}, hoofstuk 1</ref> === Elektrolitiese proses === Reeds in 1853 het Meidinger gevind dat die stof ook elektrolities uit 'n waterige oplossing van swawelsuur vervaardig kan word. Navorsing van Berthelot het getoon dat peroksodiswawelsuur {{Chem|H|2|S|2|O|8}} as 'n intermediêre stof in hierdie reaksie optree. Die ''Österreichische Chemische Werke'' in Weissenstein was in 1908 die eerste besigheid wat hierdie proses gebruik het. Later is [[ammoniumsulfaat]] {{Chem|(|N|H|4|)|2|S|O|4}} of [[kaliumsulfaat]] {{Chem|K|2|S|O|4}} aan elektrolise onderwerp. Dit lewer die peroksodisulfate {{Chem|(|N|H|4|)|2|S|2|O|8}} en {{Chem|K|2|S|2|O|8}} op. Hierdie vastestowwe kan gehidroliseer word, wat waterstofperoksied in suiwere vorm kan oplewer.<ref name="jones" /> === Antrokwinoonproses === In 1953 het Dupont de Nemours begin om suiwere waterstofperoksied met 'n ander proses te vervaardig. 'n Oplossing van 'n 2-alkielantrakwinoon word katalities gehidrogeneer tot die ooreenkomstige 2-alkiel''hidro''antrakwinoon. Hierdie produk word geskei van die katalis en met saamgeperste lug geoksideer, wat die 2-alkielantrakwinoon teruggee saam met waterstofperoksied. Later is nog baie ander prosesse voorgestel.<ref name="jones" /> == Eienskappe == Waterstofperoksied is 'n kleurlose vloeistof wat geheel en al [[mengbaarheid|mengbaar]] is met water. Dit vorm ook geen [[aseotroop]] met water nie, en kan daarom deur [[distillasie]] tot naby 100% gesuiwer word. Die suiwere stof word egter net in klein hoeveelhede in die akademiese wêreld gebruik. In die nywerheid word dit selde gebruik of vervaardig. 'n Uitsondering is die gebruik vir vuurpylaandrywing, ens.<ref name="jones" /> == Ontbinding en gevare == Die stof in alle vorme is termodinamies onstabiel en kan maklik ontbind in water en [[suurstof]]: :: <math>2H_2O_2 \to 2H_2O + O_2</math> Dit kan tot ontploffings lei omrede die ontstane suurstof 'n hoë druk kan opbou in 'n geslote vat. Die handelsproduk verloor gewoonlik minder as 1% m/m per jaar, maar dit kan steeds tot probleme lei. Die ontbinding versnel vinnig by hoër temperature en kan ook gekataliseer word. [[Mangaandioksied]] is 'n bekende katalis vir hierdie reaksie. Hoë en lae pH kan dit ook versnel. Waterstofperoksied is goed oplosbaar in van die organiese oplosmiddels soos esters, maar hierdie oplossings kan gevaarlik wees. Die stof is 'n baie reaktiewe sterk [[oksidasie|oksidant]] en kan organiese stowwe aanval. Dit kan tot ontploffings lei. Byvoorbeeld die plofkrag van 85%{{Chem|H|2|O|2}}/gliserol is 46, amper nitrogliserien s'n (52), maar sy gevoeligheid is 10-15 kg.cm, nitrogliserien s'n slegs 2-5 kg.cm.<ref name="jones" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Anorganiese verbindings]] ov3oclwjavaad244gwmststpyfdohq4 Tiffindell Ski-oord 0 118883 2975193 2970132 2026-10-04T07:02:39Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975193 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tiffindell approach during summer - panoramio.jpg|duimnael|Tiffindell in die somer.]] [[Lêer:Tiffindell summer view - panoramio.jpg|duimnael|Tiffindell in die somer.]] '''Tiffindell Ski-oord''' is ’n geslote [[ski]]- en bergoord in die suidelike [[Drakensberge]] van die [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. Dit is in 1993 gestig en was Suid-Afrika se bekendste toegeruste ski-oord. Die oord het gedurende die [[Covid-19-pandemie]] gesluit en is sedertdien te koop aangebied.<ref name="oord">{{cite web |url=https://www.tiffindell.co.za/ |title=Tiffindell Ski Resort |website=Tiffindell Ski Resort |access-date=2026-09-23}}</ref><ref name="tourism">{{cite web |url=https://www.tourismupdate.com/article/sa-ski-resort-closed-new-buyers-sought |title=SA ski resort closed – new buyers sought |website=Southern & East African Tourism Update |access-date=2026-09-23}}</ref> == Ligging == Tiffindell lê ongeveer 2&nbsp;720 meter bo seevlak teen die suidelike hang van [[Ben Macdhui]], ’n berg van ongeveer 3&nbsp;001 meter. Die oord is naby die grens met [[Lesotho]] en sowat 22 kilometer per pad van die dorp [[Rhodes, Oos-Kaap|Rhodes]], via die Carlisleshoekpas.<ref name="oord"/><ref name="roete">{{cite web |url=https://tiffindell.co.za/getting_here |title=Getting Here |website=Tiffindell Ski Resort |access-date=2026-09-23}}</ref> == Geskiedenis en aktiwiteite == Tiffindell is in 1993 op die plaas Tiffindell gevestig. Die oord is in 2012 deur Lew Campbell en Peter Pilz gekoop en het daarna weer besoekers ontvang.<ref name="geskiedenis">{{cite web |url=https://tiffindell.co.za/about |title=About |website=Tiffindell Ski Resort |access-date=2026-09-23}}</ref><ref name="verkoop2012">{{cite news |url=https://mg.co.za/news/south-africa/2012-07-12-tiffindel-ski-resort-sells-for-r5-5m/ |title=Tiffindel ski resort sells for R5.5m |work=Mail & Guardian |date=2012-07-12 |access-date=2026-09-23}}</ref> Gedurende die winter het die oord [[ski]] en [[sneeuplankry]] aangebied. Sneeumaak- en baanversorgingstoerusting is gebruik om die skihellings gedurende die winterseisoen te onderhou. Daar was ook skilifte, toerustingverhuring en ski-onderrig. In die warmer maande is die bergomgewing vir onder meer stap, bergfietsry, hengel en vierwielaangedrewe uitstappies bemark.<ref name="ski">{{cite web |url=https://www.tiffindell.co.za/skiing_and_snowboarding |title=Skiing and Snowboarding |website=Tiffindell Ski Resort |access-date=2026-09-23}}</ref><ref name="tourism"/> Tiffindell het Suid-Afrikaanse skikompetisies en wedrenne onder die vaandel van die Internasionale Ski- en Sneeuplankfederasie (FIS) aangebied. FIS se uitslae bevestig dat internasionale alpynse ski-wedrenne onder meer gedurende die 2015–2016-seisoen daar plaasgevind het.<ref name="fis">{{cite web |url=https://www.fis-ski.com/DB/general/results.html?competitorid=163790%26raceid=82664%26sectorcode=AL |title=Alpine Skiing Results: Tiffindell Ski Resort (RSA), 2015/2016 |website=International Ski and Snowboard Federation |access-date=2026-09-23}} {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Sluiting == Die COVID-19-inperkings het Tiffindell se bedrywighede ontwrig. Die oord het daarna nie sy gewone ski-bedrywighede hervat nie. In 2024 is berig dat dit gesluit en te koop is; die oord se eie webwerf meld steeds dat dit weens COVID gesluit het en te koop aangebied word.<ref name="tourism"/><ref name="oord"/> Beeldmateriaal van die leë oord het in September 2026 op sosiale media aandag getrek, maar ’n moontlike heropening is nie aangekondig nie.<ref name="viral">{{cite web |url=https://briefly.co.za/people/253992-abandoned-tiffindell-ski-resort-sa-viral-tiktok-video/ |title=“Eerie”: SA TikToker Explores Tiffindell, Mzansi's Abandoned Ski Resort in Eastern Cape |website=Briefly News |date=2026-09-22 |access-date=2026-09-23}}</ref> == Sien ook == * [[Afriski]] – ’n ski-oord in Lesotho == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.tiffindell.co.za/ Amptelike webwerf] {{Normdata}} {{Koördinate|30.65079|S|27.92634|O|aansig=titel}} [[Kategorie:Oos-Kaap]] [[Kategorie:Sport in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Toerisme in Suid-Afrika]] o4v9ha8au9msmmmku20fn40aq47cvqs Spaanse griep in Suid-Afrika 0 119252 2975051 2878299 2026-10-03T17:34:51Z JMK 649 /* Faktore wat saak vererger */ +prent 2975051 wikitext text/x-wiki Die '''Spaanse griep''' (die Groot Griep, die "driedagsiekte") is die grootste en ergste [[natuurramp]] wat [[Suid-Afrika]] nog ooit getref het en daarby is die land erger geraak as die meeste ander lande. Dit het 'n onuitwisbare invloed gehad op die demografiese, sosiale, ekonomiese, mediese, kulturele, sielkundige en kerklike karakter van die hele [[Afrika suid van die Sahara]] vir ten minste een geslag. == Verspreiding == Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] is veral [[Durban]] en [[Kaapstad]] druk deur skepe besoek. Dit was weens die [[Kaap die Goeie Hoop]] se strategiese ligging in die wêreld en die land se wêreldwye handelsbande. Verskeie troepeskepe met soldate wat die griep onderlede gehad het, het by die hawens aangedoen. In September 1918 het die skip ''Salamis'' vanaf die ooskus van Afrika by Durban en die skepe ''Jaroslav'' en ''Veroney'' vanaf [[Sierra Leone]] in [[Tafelbaai]] aangekom. Die Portugese posboot ''Lourenço Marques'' was in die tyd in die Kaapse hawe onderweg na [[Portugal]]. Tussen Kaapstad en [[Lissabon]] het 200 van die opvarendes op see aan die griep gesterf. Weens die vir die tyd moderne vervoernetwerk (ontwikkel danksy die mynbedryf) het die griep vinnig na die binneland versprei. In die afgesonderde plattelandse gebiede met 'n swak infrastruktuur (soos in die Trans- en Ciskei) was die verspreiding daarenteen stadig. == Oorsprong == Verskeie gerugte oor die oorsprong van die griep het die ronde gedoen. Daar is beweer dat die siekte nie griep is nie, maar longpes. Ander bewerings was dat die oorsprong lê in kieme wat deur die [[Duitsers]] se gifgas versprei word. Teenswoordig word vermoed dat die pandemie waarskynlik sy oorsprong in die [[voëlgriep]] gehad het. == Faktore wat saak vererger == [[Lêer:NA-span-grippe.jpg|duimnael|regs|220px|Begraafplaas naby [[Aus]] in suidelike [[Namibië]], met grafstene van slagoffers van die epidemie]] Vir die pasgevormde [[Unie van Suid-Afrika]] het die Spaanse griep op 'n besonder ongunstige tydstip gekom. Dit was oorlogstyd en boonop maar kort na die [[Tweede Vryheidsoorlog]] met sy konsentrasiekampe en daarna die [[Maritz-rebellie]]. Die armblanke-probleem en die ongesonde toestande in die mynskagte en mynkampongs was nog nie opgelos nie. Daarby het die ekonomie gesukkel weens die oorlog, die kwaai droogte van 1914–1916 en die daaropvolgende vloede van 1916 en 1917. Baie Suid-Afrikaanse soldate het oorsee geveg en is vergesel deur mediese personeel. Dus was daar baie minder dokters en ander gesondheidswerkers in die land beskikbaar. Uit vrees vir die siekte het baie trekarbeiders terug na hul gebiede van herkoms gevlug en so die siekte daarheen versprei. == Slagoffers == Twee persent van die hele bevolking van Afrika het binne ses maande aan die Spaanse griep gesterf. Binne die 7 weke van September-Oktober 1918 sterf in Suid-Afrika amptelik 140&nbsp;000 en is 2,6 miljoen mense siek aan die griep uit 'n bevolking van 6 miljoen. Van die getal sterftes was 62% in die destydse [[Kaapprovinsie]]. In Kaapstad alleen sterf 6&nbsp;000 binne 2 weke en is 120&nbsp;000 mense siek. Hierdie syfers is egter almal beramings, want in die nuwe land, die [[Unie van Suid-Afrika]], is daar van geboortes en sterfgevalle toe nog nie noukeurig boekgehou nie. En veral nie in die landelike gebiede nie. Baie sterfgevalle in daardie tyd was boonop nie weens die griep nie, maar weens die gevolglike longontsteking. Die kwesbaarste groep mense was tussen die ouderdomme van 25 en 45 jaar, dus juis die kern van die ekonomies-aktiewe groep in die gemeenskap. Jonger en ouer persone het vreemd genoeg blykbaar oor 'n effense immuniteit beskik. Ook het opvallend meer mans as vroue gesterf en ras was geen faktor in die sterftesyfer nie. Onder verwagtende vroue en mynwerkers was die getal siekes opvallend hoog en waarskynlik te wyte aan 'n lae immuniteit. Blankes gebore in Suid-Afrika was weer meer vatbaar vir die griepvirus as die blankes in Suid-Afrika wat in Europa gebore is. Daar was amper geen dorp sonder slagoffers nie. In [[Kimberley]] was die ergste uitbraak. In [[Bloemfontein]], [[Touwsrivier]] en [[Beaufort-Wes]] (dus langs die spoorlyne) was daar baie siekes. In [[Natal]] was die getalle weer opvallend minder. Daar word vermoed dat die premier, genl. [[Louis Botha]], waarskynlik ook aan die griep gesterf het. == Serum, medisyne en rate == Allerlei middels is aangegryp om die griep te beheer. [[Kinien]], [[aspirien]], [[kaneel]], [[brandewyn]], hoesmiddels, strignientonikum, [[kanferolie]], [[lynolie]] en [[Engelse sout]] is onder andere gebruik. Eers later tydens die [[epidemie]] is 'n serum ontwikkel wat die griep wel effens versag het. == Swart Oktober in Suid-Afrika == Die land het byna tot stilstand gekom. Weens die groot aantal siek werkers moes baie dienste ingekort en selfs opgeskort word. Fabrieke, myne en die howe het gesluit. Winkels was leeg en voor apteke het lang rye mense gestaan. Treine het minder en met vertragings geloop. Motors het bly staan weens petroltekorte. Die heropening van die skole vir die vierde kwartaal is uitgestel. Strate was verlate. Voedselskaarste het selfs die gevangenes en die straathonde laat ly. Sopkombuise is ingerig. Huise is ontsmet, militêre hospitale is vir burgerlikes oopgestel en noodhospitale is in klaskamers ingerig. Lyke het op sypaadjies gelê om afgehaal te word, want die lykhuise was oorvol. In Kaapstad was doodskiste uitverkoop en is dooies in komberse in massagrafte op die strand van Woodstock begrawe. Vir duisende weeskinders moes 'n heenkome gesoek word. Die N.G. kerk het hierin 'n leidende rol gespeel. Onder andere is die M.T.R. Smit Kinderhuis op [[Ugie]] toe gestig. Kerke het 'n groot rol in noodverligting gespeel. Sekere kleiner genootskappe het soms vir politieke gewin misbruik van die ramp gemaak. == Siener van Rensburg == [[Siener van Rensburg]] het vroeg in 1918 verklaar dat 'n groot plaag die wêreld sal tref en ook in Suid-Afrika sy spoor sal laat. == Suidwes-Afrika (Namibië) == Die siekte is deur ‘n reisende sirkus na die destydse [[Suidwes-Afrika]] gebring. Dit het onrusbarend vinnig versprei en min gesinne het dit vrygespring. Skole, sake-ondernemings en kantore is gesluit. Melk, botter en selfs brood het onverkrygbaar geword. Medisynebottels het so skaars geword dat die mense hul eie bottels moes saambring as hulle medisyne wou verkry. Begraafplase moes vinnig vergroot word en vrywilligers is gevra om te help met die grawe van grafte. ==Getalle ter vergelyking== *140000 mense het in die 7 weke van September en Oktober 1918 in Suid-Afrika weens die griep gesterf. *In die hele wêreld het daar na skatting 40 miljoen mense aan die Spaanse griep gesterf, maar die beramings loop ver uiteen van 20 tot selfs ‘n 100 miljoen. Vergelyk dit met die 8 miljoen soldate wat in die [[Eerste Wêreldoorlog]] gesneuwel het. *Aan [[vigs]] het tussen 25 en 30 miljoen reeds gesterf. *In die [[Tweede Wêreldoorlog]] het 6 miljoen Jode omgekom. *[[EARS]] en [[MERS]] het saam tot 1½ miljoen sterfgevalle gelei. *Die [[Koronavirussiekte-2019]] het tot einde 2020 tot 2 miljoen sterftes aanleiding gegee. ==Lees ook== * [[Builepes in Suid-Afrika]] * [[Grootste rampe in Suid-Afrika]] == Bibliografie == * Burman, Jose: Disaster struck South Africa. Kaapstad: Struik, 1971. {{ISBN|0-86977-010-1}} * encyclopaedia.1914-1918-online.net * Green, Lawrence G.: Grow lovely, growing old. Kaapstad: Howard B. Timmins, 1951. * Phillips, Howard: “Black October”: the impact of the Spanish influenza of 1918 on South Africa. Ongepubliseerde D.Phil.-verhandeling, Universiteit van Kaapstad, 1984. * [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 6. Kaapstad: Nasou, 1972. {{ISBN|0-625-00322-5}} * www.health24.com * www.sahistory.org.za {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Aansteeklike siektes]] [[Kategorie:Verwaarloosde siektes]] [[Kategorie:Virusse]] 87shcohdmb1t31yzmcsr20nsx19eiuy 2975056 2975051 2026-10-03T17:45:59Z JMK 649 skakels 2975056 wikitext text/x-wiki Die '''Spaanse griep''' (die Groot Griep, die "driedagsiekte") is die grootste en ergste [[natuurramp]] wat [[Suid-Afrika]] nog ooit getref het en daarby is die land erger geraak as die meeste ander lande. Dit het 'n onuitwisbare invloed gehad op die demografiese, sosiale, ekonomiese, mediese, kulturele, sielkundige en kerklike karakter van die hele [[Afrika suid van die Sahara]] vir ten minste een geslag. == Verspreiding == Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] is veral [[Durban]] en [[Kaapstad]] druk deur skepe besoek. Dit was weens die [[Kaap die Goeie Hoop]] se strategiese ligging in die wêreld en die land se wêreldwye handelsbande. Verskeie troepeskepe met soldate wat die griep onderlede gehad het, het by die hawens aangedoen. In September 1918 het die skip ''Salamis'' vanaf die ooskus van Afrika by Durban en die skepe ''Jaroslav'' en ''Veroney'' vanaf [[Sierra Leone]] in [[Tafelbaai]] aangekom. Die Portugese posboot ''Lourenço Marques'' was in die tyd in die Kaapse hawe onderweg na [[Portugal]]. Tussen Kaapstad en [[Lissabon]] het 200 van die opvarendes op see aan die griep gesterf. Weens die vir die tyd moderne vervoernetwerk (ontwikkel danksy die mynbedryf) het die griep vinnig na die binneland versprei. In die afgesonderde plattelandse gebiede met 'n swak infrastruktuur (soos in die [[Transkei|Trans]]- en [[Ciskei]]) was die verspreiding daarenteen stadig. == Oorsprong == Verskeie gerugte oor die oorsprong van die griep het die ronde gedoen. Daar is beweer dat die siekte nie griep is nie, maar longpes. Ander bewerings was dat die oorsprong lê in kieme wat deur die [[Duitsers]] se gifgas versprei word. Teenswoordig word vermoed dat die pandemie waarskynlik sy oorsprong in die [[voëlgriep]] gehad het. == Faktore wat saak vererger == Vir die pasgevormde [[Unie van Suid-Afrika]] het die Spaanse griep op 'n besonder ongunstige tydstip gekom. Dit was oorlogstyd en boonop maar kort na die [[Tweede Vryheidsoorlog]] met sy konsentrasiekampe en daarna die [[Maritz-rebellie]]. Die armblanke-probleem en die ongesonde toestande in die mynskagte en mynkampongs was nog nie opgelos nie. Daarby het die ekonomie gesukkel weens die oorlog, die kwaai droogte van 1914–1916 en die daaropvolgende vloede van 1916 en 1917. Baie Suid-Afrikaanse soldate het oorsee geveg en is vergesel deur mediese personeel. Dus was daar baie minder dokters en ander gesondheidswerkers in die land beskikbaar. Uit vrees vir die siekte het baie trekarbeiders terug na hul gebiede van herkoms gevlug en so die siekte daarheen versprei. == Slagoffers == Twee persent van die hele bevolking van Afrika het binne ses maande aan die Spaanse griep gesterf. Binne die 7 weke van September-Oktober 1918 sterf in Suid-Afrika amptelik 140&nbsp;000 en is 2,6 miljoen mense siek aan die griep uit 'n bevolking van 6 miljoen. Van die getal sterftes was 62% in die destydse [[Kaapprovinsie]]. In Kaapstad alleen sterf 6&nbsp;000 binne 2 weke en is 120&nbsp;000 mense siek. Hierdie syfers is egter almal beramings, want in die nuwe land, die [[Unie van Suid-Afrika]], is daar van geboortes en sterfgevalle toe nog nie noukeurig boekgehou nie. En veral nie in die landelike gebiede nie. Baie sterfgevalle in daardie tyd was boonop nie weens die griep nie, maar weens die gevolglike longontsteking. Die kwesbaarste groep mense was tussen die ouderdomme van 25 en 45 jaar, dus juis die kern van die ekonomies-aktiewe groep in die gemeenskap. Jonger en ouer persone het vreemd genoeg blykbaar oor 'n effense immuniteit beskik. Ook het opvallend meer mans as vroue gesterf en ras was geen faktor in die sterftesyfer nie. Onder verwagtende vroue en mynwerkers was die getal siekes opvallend hoog en waarskynlik te wyte aan 'n lae immuniteit. Blankes gebore in Suid-Afrika was weer meer vatbaar vir die griepvirus as die blankes in Suid-Afrika wat in Europa gebore is. Daar was amper geen dorp sonder slagoffers nie. In [[Kimberley]] was die ergste uitbraak. In [[Bloemfontein]], [[Touwsrivier]] en [[Beaufort-Wes]] (dus langs die spoorlyne) was daar baie siekes. In [[Natal]] was die getalle weer opvallend minder. Daar word vermoed dat die premier, genl. [[Louis Botha]], waarskynlik ook aan die griep gesterf het. == Serum, medisyne en rate == Allerlei middels is aangegryp om die griep te beheer. [[Kinien]], [[aspirien]], [[kaneel]], [[brandewyn]], hoesmiddels, [[strignien]]tonikum, [[kanferolie]], [[lynolie]] en [[Engelse sout]] is onder andere gebruik. Eers later tydens die [[epidemie]] is 'n serum ontwikkel wat die griep wel effens versag het. == Swart Oktober in Suid-Afrika == Die land het byna tot stilstand gekom. Weens die groot aantal siek werkers moes baie dienste ingekort en selfs opgeskort word. Fabrieke, myne en die howe het gesluit. Winkels was leeg en voor apteke het lang rye mense gestaan. Treine het minder en met vertragings geloop. Motors het bly staan weens petroltekorte. Die heropening van die skole vir die vierde kwartaal is uitgestel. Strate was verlate. Voedselskaarste het selfs die gevangenes en die straathonde laat ly. Sopkombuise is ingerig. Huise is ontsmet, militêre hospitale is vir burgerlikes oopgestel en noodhospitale is in klaskamers ingerig. Lyke het op sypaadjies gelê om afgehaal te word, want die lykhuise was oorvol. In Kaapstad was doodskiste uitverkoop en is dooies in komberse in massagrafte op die strand van Woodstock begrawe. Vir duisende weeskinders moes 'n heenkome gesoek word. Die [[N.G. Kerk]] het hierin 'n leidende rol gespeel. Onder andere is die M.T.R. Smit Kinderhuis op [[Ugie]] toe gestig. Kerke het 'n groot rol in noodverligting gespeel. Sekere kleiner genootskappe het soms vir politieke gewin misbruik van die ramp gemaak. == Siener van Rensburg == [[Siener van Rensburg]] het vroeg in 1918 verklaar dat 'n groot plaag die wêreld sal tref en ook in Suid-Afrika sy spoor sal laat. == Suidwes-Afrika (Namibië) == [[Lêer:NA-span-grippe.jpg|duimnael|regs|220px|Begraafplaas naby [[Aus]] in suidelike [[Namibië]], met grafstene van slagoffers van die epidemie]] Die siekte is deur ‘n reisende sirkus na die destydse [[Suidwes-Afrika]] gebring. Dit het onrusbarend vinnig versprei en min gesinne het dit vrygespring. Skole, sake-ondernemings en kantore is gesluit. Melk, botter en selfs brood het onverkrygbaar geword. Medisynebottels het so skaars geword dat die mense hul eie bottels moes saambring as hulle medisyne wou verkry. Begraafplase moes vinnig vergroot word en vrywilligers is gevra om te help met die grawe van grafte. ==Getalle ter vergelyking== *140&nbsp;000 mense het in die 7 weke van September en Oktober 1918 in Suid-Afrika weens die griep gesterf. *In die hele wêreld het daar na skatting 40 miljoen mense aan die Spaanse griep gesterf, maar die beramings loop ver uiteen van 20 tot selfs ‘n 100 miljoen. Vergelyk dit met die 8 miljoen soldate wat in die [[Eerste Wêreldoorlog]] gesneuwel het. *Aan [[vigs]] het tussen 25 en 30 miljoen reeds gesterf. *In die [[Tweede Wêreldoorlog]] het 6 miljoen Jode omgekom. *[[EARS]] en [[MERS]] het saam tot 1½ miljoen sterfgevalle gelei. *Die [[Koronavirussiekte-2019]] het tot einde 2020 tot 2 miljoen sterftes aanleiding gegee. ==Lees ook== * [[Builepes in Suid-Afrika]] * [[Grootste rampe in Suid-Afrika]] == Bibliografie == * Burman, Jose: Disaster struck South Africa. Kaapstad: Struik, 1971. {{ISBN|0-86977-010-1}} * encyclopaedia.1914-1918-online.net * Green, Lawrence G.: Grow lovely, growing old. Kaapstad: Howard B. Timmins, 1951. * Phillips, Howard: “Black October”: the impact of the Spanish influenza of 1918 on South Africa. Ongepubliseerde D.Phil.-verhandeling, Universiteit van Kaapstad, 1984. * [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 6. Kaapstad: Nasou, 1972. {{ISBN|0-625-00322-5}} * www.health24.com * www.sahistory.org.za {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Aansteeklike siektes]] [[Kategorie:Verwaarloosde siektes]] [[Kategorie:Virusse]] pgwq3n3a5stojta6v5krfe5hm9d914d 2975059 2975056 2026-10-03T18:04:04Z JMK 649 +kat 2975059 wikitext text/x-wiki Die '''Spaanse griep''' (die Groot Griep, die "driedagsiekte") is die grootste en ergste [[natuurramp]] wat [[Suid-Afrika]] nog ooit getref het en daarby is die land erger geraak as die meeste ander lande. Dit het 'n onuitwisbare invloed gehad op die demografiese, sosiale, ekonomiese, mediese, kulturele, sielkundige en kerklike karakter van die hele [[Afrika suid van die Sahara]] vir ten minste een geslag. == Verspreiding == Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] is veral [[Durban]] en [[Kaapstad]] druk deur skepe besoek. Dit was weens die [[Kaap die Goeie Hoop]] se strategiese ligging in die wêreld en die land se wêreldwye handelsbande. Verskeie troepeskepe met soldate wat die griep onderlede gehad het, het by die hawens aangedoen. In September 1918 het die skip ''Salamis'' vanaf die ooskus van Afrika by Durban en die skepe ''Jaroslav'' en ''Veroney'' vanaf [[Sierra Leone]] in [[Tafelbaai]] aangekom. Die Portugese posboot ''Lourenço Marques'' was in die tyd in die Kaapse hawe onderweg na [[Portugal]]. Tussen Kaapstad en [[Lissabon]] het 200 van die opvarendes op see aan die griep gesterf. Weens die vir die tyd moderne vervoernetwerk (ontwikkel danksy die mynbedryf) het die griep vinnig na die binneland versprei. In die afgesonderde plattelandse gebiede met 'n swak infrastruktuur (soos in die [[Transkei|Trans]]- en [[Ciskei]]) was die verspreiding daarenteen stadig. == Oorsprong == Verskeie gerugte oor die oorsprong van die griep het die ronde gedoen. Daar is beweer dat die siekte nie griep is nie, maar longpes. Ander bewerings was dat die oorsprong lê in kieme wat deur die [[Duitsers]] se gifgas versprei word. Teenswoordig word vermoed dat die pandemie waarskynlik sy oorsprong in die [[voëlgriep]] gehad het. == Faktore wat saak vererger == Vir die pasgevormde [[Unie van Suid-Afrika]] het die Spaanse griep op 'n besonder ongunstige tydstip gekom. Dit was oorlogstyd en boonop maar kort na die [[Tweede Vryheidsoorlog]] met sy konsentrasiekampe en daarna die [[Maritz-rebellie]]. Die armblanke-probleem en die ongesonde toestande in die mynskagte en mynkampongs was nog nie opgelos nie. Daarby het die ekonomie gesukkel weens die oorlog, die kwaai droogte van 1914–1916 en die daaropvolgende vloede van 1916 en 1917. Baie Suid-Afrikaanse soldate het oorsee geveg en is vergesel deur mediese personeel. Dus was daar baie minder dokters en ander gesondheidswerkers in die land beskikbaar. Uit vrees vir die siekte het baie trekarbeiders terug na hul gebiede van herkoms gevlug en so die siekte daarheen versprei. == Slagoffers == Twee persent van die hele bevolking van Afrika het binne ses maande aan die Spaanse griep gesterf. Binne die 7 weke van September-Oktober 1918 sterf in Suid-Afrika amptelik 140&nbsp;000 en is 2,6 miljoen mense siek aan die griep uit 'n bevolking van 6 miljoen. Van die getal sterftes was 62% in die destydse [[Kaapprovinsie]]. In Kaapstad alleen sterf 6&nbsp;000 binne 2 weke en is 120&nbsp;000 mense siek. Hierdie syfers is egter almal beramings, want in die nuwe land, die [[Unie van Suid-Afrika]], is daar van geboortes en sterfgevalle toe nog nie noukeurig boekgehou nie. En veral nie in die landelike gebiede nie. Baie sterfgevalle in daardie tyd was boonop nie weens die griep nie, maar weens die gevolglike longontsteking. Die kwesbaarste groep mense was tussen die ouderdomme van 25 en 45 jaar, dus juis die kern van die ekonomies-aktiewe groep in die gemeenskap. Jonger en ouer persone het vreemd genoeg blykbaar oor 'n effense immuniteit beskik. Ook het opvallend meer mans as vroue gesterf en ras was geen faktor in die sterftesyfer nie. Onder verwagtende vroue en mynwerkers was die getal siekes opvallend hoog en waarskynlik te wyte aan 'n lae immuniteit. Blankes gebore in Suid-Afrika was weer meer vatbaar vir die griepvirus as die blankes in Suid-Afrika wat in Europa gebore is. Daar was amper geen dorp sonder slagoffers nie. In [[Kimberley]] was die ergste uitbraak. In [[Bloemfontein]], [[Touwsrivier]] en [[Beaufort-Wes]] (dus langs die spoorlyne) was daar baie siekes. In [[Natal]] was die getalle weer opvallend minder. Daar word vermoed dat die premier, genl. [[Louis Botha]], waarskynlik ook aan die griep gesterf het. == Serum, medisyne en rate == Allerlei middels is aangegryp om die griep te beheer. [[Kinien]], [[aspirien]], [[kaneel]], [[brandewyn]], hoesmiddels, [[strignien]]tonikum, [[kanferolie]], [[lynolie]] en [[Engelse sout]] is onder andere gebruik. Eers later tydens die [[epidemie]] is 'n serum ontwikkel wat die griep wel effens versag het. == Swart Oktober in Suid-Afrika == Die land het byna tot stilstand gekom. Weens die groot aantal siek werkers moes baie dienste ingekort en selfs opgeskort word. Fabrieke, myne en die howe het gesluit. Winkels was leeg en voor apteke het lang rye mense gestaan. Treine het minder en met vertragings geloop. Motors het bly staan weens petroltekorte. Die heropening van die skole vir die vierde kwartaal is uitgestel. Strate was verlate. Voedselskaarste het selfs die gevangenes en die straathonde laat ly. Sopkombuise is ingerig. Huise is ontsmet, militêre hospitale is vir burgerlikes oopgestel en noodhospitale is in klaskamers ingerig. Lyke het op sypaadjies gelê om afgehaal te word, want die lykhuise was oorvol. In Kaapstad was doodskiste uitverkoop en is dooies in komberse in massagrafte op die strand van Woodstock begrawe. Vir duisende weeskinders moes 'n heenkome gesoek word. Die [[N.G. Kerk]] het hierin 'n leidende rol gespeel. Onder andere is die M.T.R. Smit Kinderhuis op [[Ugie]] toe gestig. Kerke het 'n groot rol in noodverligting gespeel. Sekere kleiner genootskappe het soms vir politieke gewin misbruik van die ramp gemaak. == Siener van Rensburg == [[Siener van Rensburg]] het vroeg in 1918 verklaar dat 'n groot plaag die wêreld sal tref en ook in Suid-Afrika sy spoor sal laat. == Suidwes-Afrika (Namibië) == [[Lêer:NA-span-grippe.jpg|duimnael|regs|220px|Begraafplaas naby [[Aus]] in suidelike [[Namibië]], met grafstene van slagoffers van die epidemie]] Die siekte is deur ‘n reisende sirkus na die destydse [[Suidwes-Afrika]] gebring. Dit het onrusbarend vinnig versprei en min gesinne het dit vrygespring. Skole, sake-ondernemings en kantore is gesluit. Melk, botter en selfs brood het onverkrygbaar geword. Medisynebottels het so skaars geword dat die mense hul eie bottels moes saambring as hulle medisyne wou verkry. Begraafplase moes vinnig vergroot word en vrywilligers is gevra om te help met die grawe van grafte. ==Getalle ter vergelyking== *140&nbsp;000 mense het in die 7 weke van September en Oktober 1918 in Suid-Afrika weens die griep gesterf. *In die hele wêreld het daar na skatting 40 miljoen mense aan die Spaanse griep gesterf, maar die beramings loop ver uiteen van 20 tot selfs ‘n 100 miljoen. Vergelyk dit met die 8 miljoen soldate wat in die [[Eerste Wêreldoorlog]] gesneuwel het. *Aan [[vigs]] het tussen 25 en 30 miljoen reeds gesterf. *In die [[Tweede Wêreldoorlog]] het 6 miljoen Jode omgekom. *[[EARS]] en [[MERS]] het saam tot 1½ miljoen sterfgevalle gelei. *Die [[Koronavirussiekte-2019]] het tot einde 2020 tot 2 miljoen sterftes aanleiding gegee. ==Lees ook== * [[Builepes in Suid-Afrika]] * [[Grootste rampe in Suid-Afrika]] == Bibliografie == * Burman, Jose: Disaster struck South Africa. Kaapstad: Struik, 1971. {{ISBN|0-86977-010-1}} * encyclopaedia.1914-1918-online.net * Green, Lawrence G.: Grow lovely, growing old. Kaapstad: Howard B. Timmins, 1951. * Phillips, Howard: “Black October”: the impact of the Spanish influenza of 1918 on South Africa. Ongepubliseerde D.Phil.-verhandeling, Universiteit van Kaapstad, 1984. * [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 6. Kaapstad: Nasou, 1972. {{ISBN|0-625-00322-5}} * www.health24.com * www.sahistory.org.za {{Normdata}} [[Kategorie:Spaanse griep]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Aansteeklike siektes]] [[Kategorie:Verwaarloosde siektes]] [[Kategorie:Virusse]] acil7ldygh3mt2hx4vsu251h88vgmjr 2975073 2975059 2026-10-03T18:35:13Z JMK 649 +prent 2975073 wikitext text/x-wiki Die '''Spaanse griep''' (die Groot Griep, die "driedagsiekte") is die grootste en ergste [[natuurramp]] wat [[Suid-Afrika]] nog ooit getref het en daarby is die land erger geraak as die meeste ander lande. Dit het 'n onuitwisbare invloed gehad op die demografiese, sosiale, ekonomiese, mediese, kulturele, sielkundige en kerklike karakter van die hele [[Afrika suid van die Sahara]] vir ten minste een geslag. == Verspreiding == Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] is veral [[Durban]] en [[Kaapstad]] druk deur skepe besoek. Dit was weens die [[Kaap die Goeie Hoop]] se strategiese ligging in die wêreld en die land se wêreldwye handelsbande. Verskeie troepeskepe met soldate wat die griep onderlede gehad het, het by die hawens aangedoen. In September 1918 het die skip ''Salamis'' vanaf die ooskus van Afrika by Durban en die skepe ''Jaroslav'' en ''Veroney'' vanaf [[Sierra Leone]] in [[Tafelbaai]] aangekom. Die Portugese posboot ''Lourenço Marques'' was in die tyd in die Kaapse hawe onderweg na [[Portugal]]. Tussen Kaapstad en [[Lissabon]] het 200 van die opvarendes op see aan die griep gesterf. Weens die vir die tyd moderne vervoernetwerk (ontwikkel danksy die mynbedryf) het die griep vinnig na die binneland versprei. In die afgesonderde plattelandse gebiede met 'n swak infrastruktuur (soos in die [[Transkei|Trans]]- en [[Ciskei]]) was die verspreiding daarenteen stadig. == Oorsprong == Verskeie gerugte oor die oorsprong van die griep het die ronde gedoen. Daar is beweer dat die siekte nie griep is nie, maar longpes. Ander bewerings was dat die oorsprong lê in kieme wat deur die [[Duitsers]] se gifgas versprei word. Teenswoordig word vermoed dat die pandemie waarskynlik sy oorsprong in die [[voëlgriep]] gehad het. == Faktore wat saak vererger == Vir die pasgevormde [[Unie van Suid-Afrika]] het die Spaanse griep op 'n besonder ongunstige tydstip gekom. Dit was oorlogstyd en boonop maar kort na die [[Tweede Vryheidsoorlog]] met sy konsentrasiekampe en daarna die [[Maritz-rebellie]]. Die armblanke-probleem en die ongesonde toestande in die mynskagte en mynkampongs was nog nie opgelos nie. Daarby het die ekonomie gesukkel weens die oorlog, die kwaai droogte van 1914–1916 en die daaropvolgende vloede van 1916 en 1917. Baie Suid-Afrikaanse soldate het oorsee geveg en is vergesel deur mediese personeel. Dus was daar baie minder dokters en ander gesondheidswerkers in die land beskikbaar. Uit vrees vir die siekte het baie trekarbeiders terug na hul gebiede van herkoms gevlug en so die siekte daarheen versprei. == Slagoffers == [[Lêer:Begrafnis ds Schalk Pienaar, valskleur-KI-herskepping.jpg|duimnael|regs|220px|Naasbestaandes by die graf van [[Schalk Pienaar (predikant)|ds. Schalk Pienaar]], 'n slagoffer van die pandemie te [[Merweville]] in die [[Koup]]<sup>{{tooltip|KI|KI-konsep van bronfoto, sien lêerinligting}}</sup>]] Twee persent van die hele bevolking van Afrika het binne ses maande aan die Spaanse griep gesterf. Binne die 7 weke van September-Oktober 1918 sterf in Suid-Afrika amptelik 140&nbsp;000 en is 2,6 miljoen mense siek aan die griep uit 'n bevolking van 6 miljoen. Van die getal sterftes was 62% in die destydse [[Kaapprovinsie]]. In Kaapstad alleen sterf 6&nbsp;000 binne 2 weke en is 120&nbsp;000 mense siek. Hierdie syfers is egter almal beramings, want in die nuwe land, die [[Unie van Suid-Afrika]], is daar van geboortes en sterfgevalle toe nog nie noukeurig boekgehou nie. En veral nie in die landelike gebiede nie. Baie sterfgevalle in daardie tyd was boonop nie weens die griep nie, maar weens die gevolglike longontsteking. Die kwesbaarste groep mense was tussen die ouderdomme van 25 en 45 jaar, dus juis die kern van die ekonomies-aktiewe groep in die gemeenskap. Jonger en ouer persone het vreemd genoeg blykbaar oor 'n effense immuniteit beskik. Ook het opvallend meer mans as vroue gesterf en ras was geen faktor in die sterftesyfer nie. Onder verwagtende vroue en mynwerkers was die getal siekes opvallend hoog en waarskynlik te wyte aan 'n lae immuniteit. Blankes gebore in Suid-Afrika was weer meer vatbaar vir die griepvirus as die blankes in Suid-Afrika wat in Europa gebore is. Daar was amper geen dorp sonder slagoffers nie. In [[Kimberley]] was die ergste uitbraak. In [[Bloemfontein]], [[Touwsrivier]] en [[Beaufort-Wes]] (dus langs die spoorlyne) was daar baie siekes. In [[Natal]] was die getalle weer opvallend minder. Daar word vermoed dat die premier, genl. [[Louis Botha]], waarskynlik ook aan die griep gesterf het. == Serum, medisyne en rate == Allerlei middels is aangegryp om die griep te beheer. [[Kinien]], [[aspirien]], [[kaneel]], [[brandewyn]], hoesmiddels, [[strignien]]tonikum, [[kanferolie]], [[lynolie]] en [[Engelse sout]] is onder andere gebruik. Eers later tydens die [[epidemie]] is 'n serum ontwikkel wat die griep wel effens versag het. == Swart Oktober in Suid-Afrika == Die land het byna tot stilstand gekom. Weens die groot aantal siek werkers moes baie dienste ingekort en selfs opgeskort word. Fabrieke, myne en die howe het gesluit. Winkels was leeg en voor apteke het lang rye mense gestaan. Treine het minder en met vertragings geloop. Motors het bly staan weens petroltekorte. Die heropening van die skole vir die vierde kwartaal is uitgestel. Strate was verlate. Voedselskaarste het selfs die gevangenes en die straathonde laat ly. Sopkombuise is ingerig. Huise is ontsmet, militêre hospitale is vir burgerlikes oopgestel en noodhospitale is in klaskamers ingerig. Lyke het op sypaadjies gelê om afgehaal te word, want die lykhuise was oorvol. In Kaapstad was doodskiste uitverkoop en is dooies in komberse in massagrafte op die strand van Woodstock begrawe. Vir duisende weeskinders moes 'n heenkome gesoek word. Die [[N.G. Kerk]] het hierin 'n leidende rol gespeel. Onder andere is die M.T.R. Smit Kinderhuis op [[Ugie]] toe gestig. Kerke het 'n groot rol in noodverligting gespeel. Sekere kleiner genootskappe het soms vir politieke gewin misbruik van die ramp gemaak. == Siener van Rensburg == [[Siener van Rensburg]] het vroeg in 1918 verklaar dat 'n groot plaag die wêreld sal tref en ook in Suid-Afrika sy spoor sal laat. == Suidwes-Afrika (Namibië) == [[Lêer:NA-span-grippe.jpg|duimnael|regs|220px|Begraafplaas naby [[Aus]] in suidelike [[Namibië]], met grafstene van slagoffers van die epidemie]] Die siekte is deur ‘n reisende sirkus na die destydse [[Suidwes-Afrika]] gebring. Dit het onrusbarend vinnig versprei en min gesinne het dit vrygespring. Skole, sake-ondernemings en kantore is gesluit. Melk, botter en selfs brood het onverkrygbaar geword. Medisynebottels het so skaars geword dat die mense hul eie bottels moes saambring as hulle medisyne wou verkry. Begraafplase moes vinnig vergroot word en vrywilligers is gevra om te help met die grawe van grafte. ==Getalle ter vergelyking== *140&nbsp;000 mense het in die 7 weke van September en Oktober 1918 in Suid-Afrika weens die griep gesterf. *In die hele wêreld het daar na skatting 40 miljoen mense aan die Spaanse griep gesterf, maar die beramings loop ver uiteen van 20 tot selfs ‘n 100 miljoen. Vergelyk dit met die 8 miljoen soldate wat in die [[Eerste Wêreldoorlog]] gesneuwel het. *Aan [[vigs]] het tussen 25 en 30 miljoen reeds gesterf. *In die [[Tweede Wêreldoorlog]] het 6 miljoen Jode omgekom. *[[EARS]] en [[MERS]] het saam tot 1½ miljoen sterfgevalle gelei. *Die [[Koronavirussiekte-2019]] het tot einde 2020 tot 2 miljoen sterftes aanleiding gegee. ==Lees ook== * [[Builepes in Suid-Afrika]] * [[Grootste rampe in Suid-Afrika]] == Bibliografie == * Burman, Jose: Disaster struck South Africa. Kaapstad: Struik, 1971. {{ISBN|0-86977-010-1}} * encyclopaedia.1914-1918-online.net * Green, Lawrence G.: Grow lovely, growing old. Kaapstad: Howard B. Timmins, 1951. * Phillips, Howard: “Black October”: the impact of the Spanish influenza of 1918 on South Africa. Ongepubliseerde D.Phil.-verhandeling, Universiteit van Kaapstad, 1984. * [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 6. Kaapstad: Nasou, 1972. {{ISBN|0-625-00322-5}} * www.health24.com * www.sahistory.org.za {{Normdata}} [[Kategorie:Spaanse griep]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Aansteeklike siektes]] [[Kategorie:Verwaarloosde siektes]] [[Kategorie:Virusse]] kjlq3x85d77gp9k2fh3pvf4hq1qdgj2 2975075 2975073 2026-10-03T18:47:23Z Aliwal2012 39067 /* Getalle ter vergelyking */ 2975075 wikitext text/x-wiki Die '''Spaanse griep''' (die Groot Griep, die "driedagsiekte") is die grootste en ergste [[natuurramp]] wat [[Suid-Afrika]] nog ooit getref het en daarby is die land erger geraak as die meeste ander lande. Dit het 'n onuitwisbare invloed gehad op die demografiese, sosiale, ekonomiese, mediese, kulturele, sielkundige en kerklike karakter van die hele [[Afrika suid van die Sahara]] vir ten minste een geslag. == Verspreiding == Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] is veral [[Durban]] en [[Kaapstad]] druk deur skepe besoek. Dit was weens die [[Kaap die Goeie Hoop]] se strategiese ligging in die wêreld en die land se wêreldwye handelsbande. Verskeie troepeskepe met soldate wat die griep onderlede gehad het, het by die hawens aangedoen. In September 1918 het die skip ''Salamis'' vanaf die ooskus van Afrika by Durban en die skepe ''Jaroslav'' en ''Veroney'' vanaf [[Sierra Leone]] in [[Tafelbaai]] aangekom. Die Portugese posboot ''Lourenço Marques'' was in die tyd in die Kaapse hawe onderweg na [[Portugal]]. Tussen Kaapstad en [[Lissabon]] het 200 van die opvarendes op see aan die griep gesterf. Weens die vir die tyd moderne vervoernetwerk (ontwikkel danksy die mynbedryf) het die griep vinnig na die binneland versprei. In die afgesonderde plattelandse gebiede met 'n swak infrastruktuur (soos in die [[Transkei|Trans]]- en [[Ciskei]]) was die verspreiding daarenteen stadig. == Oorsprong == Verskeie gerugte oor die oorsprong van die griep het die ronde gedoen. Daar is beweer dat die siekte nie griep is nie, maar longpes. Ander bewerings was dat die oorsprong lê in kieme wat deur die [[Duitsers]] se gifgas versprei word. Teenswoordig word vermoed dat die pandemie waarskynlik sy oorsprong in die [[voëlgriep]] gehad het. == Faktore wat saak vererger == Vir die pasgevormde [[Unie van Suid-Afrika]] het die Spaanse griep op 'n besonder ongunstige tydstip gekom. Dit was oorlogstyd en boonop maar kort na die [[Tweede Vryheidsoorlog]] met sy konsentrasiekampe en daarna die [[Maritz-rebellie]]. Die armblanke-probleem en die ongesonde toestande in die mynskagte en mynkampongs was nog nie opgelos nie. Daarby het die ekonomie gesukkel weens die oorlog, die kwaai droogte van 1914–1916 en die daaropvolgende vloede van 1916 en 1917. Baie Suid-Afrikaanse soldate het oorsee geveg en is vergesel deur mediese personeel. Dus was daar baie minder dokters en ander gesondheidswerkers in die land beskikbaar. Uit vrees vir die siekte het baie trekarbeiders terug na hul gebiede van herkoms gevlug en so die siekte daarheen versprei. == Slagoffers == [[Lêer:Begrafnis ds Schalk Pienaar, valskleur-KI-herskepping.jpg|duimnael|regs|220px|Naasbestaandes by die graf van [[Schalk Pienaar (predikant)|ds. Schalk Pienaar]], 'n slagoffer van die pandemie te [[Merweville]] in die [[Koup]]<sup>{{tooltip|KI|KI-konsep van bronfoto, sien lêerinligting}}</sup>]] Twee persent van die hele bevolking van Afrika het binne ses maande aan die Spaanse griep gesterf. Binne die 7 weke van September-Oktober 1918 sterf in Suid-Afrika amptelik 140&nbsp;000 en is 2,6 miljoen mense siek aan die griep uit 'n bevolking van 6 miljoen. Van die getal sterftes was 62% in die destydse [[Kaapprovinsie]]. In Kaapstad alleen sterf 6&nbsp;000 binne 2 weke en is 120&nbsp;000 mense siek. Hierdie syfers is egter almal beramings, want in die nuwe land, die [[Unie van Suid-Afrika]], is daar van geboortes en sterfgevalle toe nog nie noukeurig boekgehou nie. En veral nie in die landelike gebiede nie. Baie sterfgevalle in daardie tyd was boonop nie weens die griep nie, maar weens die gevolglike longontsteking. Die kwesbaarste groep mense was tussen die ouderdomme van 25 en 45 jaar, dus juis die kern van die ekonomies-aktiewe groep in die gemeenskap. Jonger en ouer persone het vreemd genoeg blykbaar oor 'n effense immuniteit beskik. Ook het opvallend meer mans as vroue gesterf en ras was geen faktor in die sterftesyfer nie. Onder verwagtende vroue en mynwerkers was die getal siekes opvallend hoog en waarskynlik te wyte aan 'n lae immuniteit. Blankes gebore in Suid-Afrika was weer meer vatbaar vir die griepvirus as die blankes in Suid-Afrika wat in Europa gebore is. Daar was amper geen dorp sonder slagoffers nie. In [[Kimberley]] was die ergste uitbraak. In [[Bloemfontein]], [[Touwsrivier]] en [[Beaufort-Wes]] (dus langs die spoorlyne) was daar baie siekes. In [[Natal]] was die getalle weer opvallend minder. Daar word vermoed dat die premier, genl. [[Louis Botha]], waarskynlik ook aan die griep gesterf het. == Serum, medisyne en rate == Allerlei middels is aangegryp om die griep te beheer. [[Kinien]], [[aspirien]], [[kaneel]], [[brandewyn]], hoesmiddels, [[strignien]]tonikum, [[kanferolie]], [[lynolie]] en [[Engelse sout]] is onder andere gebruik. Eers later tydens die [[epidemie]] is 'n serum ontwikkel wat die griep wel effens versag het. == Swart Oktober in Suid-Afrika == Die land het byna tot stilstand gekom. Weens die groot aantal siek werkers moes baie dienste ingekort en selfs opgeskort word. Fabrieke, myne en die howe het gesluit. Winkels was leeg en voor apteke het lang rye mense gestaan. Treine het minder en met vertragings geloop. Motors het bly staan weens petroltekorte. Die heropening van die skole vir die vierde kwartaal is uitgestel. Strate was verlate. Voedselskaarste het selfs die gevangenes en die straathonde laat ly. Sopkombuise is ingerig. Huise is ontsmet, militêre hospitale is vir burgerlikes oopgestel en noodhospitale is in klaskamers ingerig. Lyke het op sypaadjies gelê om afgehaal te word, want die lykhuise was oorvol. In Kaapstad was doodskiste uitverkoop en is dooies in komberse in massagrafte op die strand van Woodstock begrawe. Vir duisende weeskinders moes 'n heenkome gesoek word. Die [[N.G. Kerk]] het hierin 'n leidende rol gespeel. Onder andere is die M.T.R. Smit Kinderhuis op [[Ugie]] toe gestig. Kerke het 'n groot rol in noodverligting gespeel. Sekere kleiner genootskappe het soms vir politieke gewin misbruik van die ramp gemaak. == Siener van Rensburg == [[Siener van Rensburg]] het vroeg in 1918 verklaar dat 'n groot plaag die wêreld sal tref en ook in Suid-Afrika sy spoor sal laat. == Suidwes-Afrika (Namibië) == [[Lêer:NA-span-grippe.jpg|duimnael|regs|220px|Begraafplaas naby [[Aus]] in suidelike [[Namibië]], met grafstene van slagoffers van die epidemie]] Die siekte is deur ‘n reisende sirkus na die destydse [[Suidwes-Afrika]] gebring. Dit het onrusbarend vinnig versprei en min gesinne het dit vrygespring. Skole, sake-ondernemings en kantore is gesluit. Melk, botter en selfs brood het onverkrygbaar geword. Medisynebottels het so skaars geword dat die mense hul eie bottels moes saambring as hulle medisyne wou verkry. Begraafplase moes vinnig vergroot word en vrywilligers is gevra om te help met die grawe van grafte. ==Getalle ter vergelyking== *140&nbsp;000 mense het in die 7 weke van September en Oktober 1918 in Suid-Afrika weens die griep gesterf. *In die hele wêreld het daar na skatting 40 miljoen mense aan die Spaanse griep gesterf, maar die beramings loop ver uiteen van 20 tot selfs ‘n 100 miljoen. Vergelyk dit met die 8 miljoen soldate wat in die [[Eerste Wêreldoorlog]] gesneuwel het. *Aan [[vigs]] het tussen 25 en 30 miljoen reeds gesterf. *In die [[Tweede Wêreldoorlog]] het 6 miljoen Jode omgekom. *[[EARS]] en [[MERS]] het saam tot 1½ miljoen sterfgevalle gelei. *Die [[Koronavirussiekte-2019]] het tot einde 2020 tot 2 miljoen sterftes aanleiding gegee. Teen Oktober 2026 het die Covid-19-sterftesyfer tot meer as 7 miljoen gegroei. ==Lees ook== * [[Builepes in Suid-Afrika]] * [[Grootste rampe in Suid-Afrika]] == Bibliografie == * Burman, Jose: Disaster struck South Africa. Kaapstad: Struik, 1971. {{ISBN|0-86977-010-1}} * encyclopaedia.1914-1918-online.net * Green, Lawrence G.: Grow lovely, growing old. Kaapstad: Howard B. Timmins, 1951. * Phillips, Howard: “Black October”: the impact of the Spanish influenza of 1918 on South Africa. Ongepubliseerde D.Phil.-verhandeling, Universiteit van Kaapstad, 1984. * [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 6. Kaapstad: Nasou, 1972. {{ISBN|0-625-00322-5}} * www.health24.com * www.sahistory.org.za {{Normdata}} [[Kategorie:Spaanse griep]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Aansteeklike siektes]] [[Kategorie:Verwaarloosde siektes]] [[Kategorie:Virusse]] jrrmpgpp869bk1dosrftd5hmkr2olk5 Rudolf Nureyev 0 124006 2975120 2956301 2026-10-03T20:49:18Z InternetArchiveBot 131157 Red 3 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975120 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Rudolf Nureyev | bynaam = | beeld = Nureyev 10 Allan Warren.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Nureyev in 1973, deur Allan Warren. | geboortenaam = Rudolf Khametovich Nureyev | geboortedatum = {{Geboortedatum|1938|3|17}} | geboorteplek = Naby [[Irkoetsk]], [[Sowjetunie]] | sterfdatum = {{SDEO|1938|3|17|1993|1|6}} | sterfteplek = Levallois-Perret, [[Frankryk]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = Sowjet-Russies; Oostenryks | alma_mater = Mariinski-balletskool | beroep = Danser<br />Choreograaf<br />(1958–1992) | ander = | party = | religie = | huweliksmaat = | lewensmaat = Erik Bruhn (1961–1986) | kinders = | kleinkinders = | webblad = | handtekening = }} '''Rudolf Khametovich Nureyev''' ([[Basjkiries]] en [[Tataars]]: Рудольф Хәмит улы Нуриев, [[Russies]]: Рудо́льф Хаме́тович Нуре́ев; [[Afrikaans]]e transkripsie: Roedolf Chametowitsj Noerejef; 17 Maart 1938 tot 6 Januarie 1993) was ’n [[Sowjetunie|Sowjet]]-[[ballet]]danser en {{nowrap|-choreograaf}}. Hy was van 1983 tot 1989 direkteur van die Ballet de l'Opéra national de Paris en tot Oktober 1992 die hoofchoreograaf daarvan. Hy het die [[Engels]]e bynaam "Lord of the Dance" gekry,<ref name="articlebypercival2002" /><ref>[http://fashiontribes.typepad.com/fashion/2012/08/fashionable-ode-to-the-original-lord-of-the-dance-rudof-nureyev-a-life-in-dance.html A Couture Worthy Ode to la Mode of the Original Lord of the Dance: *RUDOLF NUREYEV A Life in Dance*] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190528141703/https://fashiontribes.typepad.com/fashion/2012/08/fashionable-ode-to-the-original-lord-of-the-dance-rudof-nureyev-a-life-in-dance.html |date=28 Mei 2019 }}, review, FashionTribes.com, 29 Augustus 2012.</ref> en is beskou as een van die balletwêreld se mees talentvolle dansers.<ref name=articlebypercival2002>[http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/lord-of-the-dance-137369.html Lord of the dance – Rudolf Nureyev at the National Film Theatre, London, 1-31 January 2003], deur John Percival, The Independent, 26 Desember 2002.</ref><ref name=articlebyanderson1993>[https://www.nytimes.com/1993/01/07/arts/rudolf-nureyev-charismatic-dancer-who-gave-fire-to-ballet-s-image-dies-at-54.html?pagewanted=all Rudolf Nureyev, Charismatic Dancer Who Gave Fire to Ballet's Image, Dies at 54], deur Jack Anderson, The Independent, 7 Januarie 1993.</ref><ref name="Rudolf Noureev_au_travail_à_la_barre_sur_ina_fr">{{fr}} [http://fresques.ina.fr/en-scenes/fiche-media/Scenes00949/rudolf-noureev-au-travail-a-la-barre.html Rudolf Noureev exercising at the barre], 21 Desember 1970, site INA (4 min 13).</ref><ref>Philippe Noisette, {{fr}} [http://www.lesechos.fr/01/03/2013/LesEchos/21387-438-ECH_que-reste-t-il-de-noureev--.htm « Que reste-t-il de Noureev ? »], ''Les Échos'', 1 Maart 2013.</ref> Nureyev was ook ’n choreograaf van formaat. Hy het sy eie vertolkings van verskeie klassieke werke vervaardig,<ref>[http://www.nureyev.org/rudolf-nureyev-choreographies/ Rudolf Nureyev's Choreographies], amptelike webtuiste, Rudolf Nureyev-stigting</ref> onder meer ''Swanemeer'', ''Giselle'' en ''La Bayadère''.<ref name=articlemillepied>{{fr}} [http://www.parismatch.com/Culture/Spectacles/Benjamin-Millepied-le-pari-de-Stephane-Lissner-161499 Benjamin Millepied, le pari de Stéphane Lissner], ''Paris Match'', 26 Januarie 2013.</ref> Die danser het sy loopbaan in die [[Mariinskiteater|Mariinski-balletgeselskap]] in Sint Petersburg begin. Hy het in 1961 van die Sowjetunie na die Weste oorgeloop, ondanks pogings van die [[KGB]] om hom te keer.<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3667963/The-KGBs-long-war-against-Rudolf-Nureyev.html |title=The KGB's long war against Rudolf Nureyev |publisher=The Telegraph |location=Londen |first=John |last=Bridcut |date=17 September 2007 |access-date=22 Mei 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190605214817/https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3667963/The-KGBs-long-war-against-Rudolf-Nureyev.html |archive-date=5 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit was die eerste keer dat ’n Sowjet-kunstenaar tydens die [[Koue Oorlog]] na die Weste oorgeloop het en dit het ’n internasionale opskudding veroorsaak. In 1982 het Nureyev Oostenrykse burgerskap aanvaar. Hy het daarna in The Royal Ballet in Londen gedans en van 1983 tot 1989 was hy direkteur van die Paryse Operaballet. == Vroeë lewe == Nureyev is op die [[Transsiberiese Spoorlyn|Transsiberiese]] trein naby [[Irkoetsk]] in [[Siberië]] in die destydse [[Sowjetunie]] gebore terwyl sy ma, Feride, na [[Wladiwostok]] gereis het waar sy pa, Chamet, ’n politieke kommissaris in die [[Rooi Leër]], gestasioneer was.<ref name="nureyev.org">{{cite web|url=http://www.nureyev.org/biographie_russie.php|title=Amptelike webtuiste, Rudolf Nureyev-stigting|website=www.nureyev.org}}</ref> Hy was die enigste seun en het drie ouer susters gehad. Hulle was ’n [[Tartaars|Tataarse]] gesin<ref name="rudolfnureyev.ru">{{cite web |url=http://www.rudolfnureyev.ru/%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84-%D0%BD%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2-%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D1%84%D0%B8%D1%8F-%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8/ |title=- Официальный сайт Фонда Рудольф Нуреев |work=rudolfnureyev.ru |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20190117070208/http://www.rudolfnureyev.ru/%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84-%D0%BD%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2-%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D1%84%D0%B8%D1%8F-%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8/ |archive-date=17 Januarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="nureyev.org/">{{Cite web |url=http://www.nureyev.org/rudolf-nureyev-biography-main-dates-of-his-life/ |title=Amptelike webtuiste, Rudolf Nureyev-stigting: kort biografie |access-date=17 Julie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190117070122/http://www.nureyev.org/rudolf-nureyev-biography-main-dates-of-his-life/ |archive-date=17 Januarie 2019 |url-status=dead}}</ref><ref name="nureyevibc.com">{{cite web |url=http://www.nureyevibc.com/biography/biography_e.php |title=Rudolf Nureyev IBC – biografie |work=nureyevibc.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160720135553/http://www.nureyevibc.com/biography/biography_e.php |archive-date=2016-07-20 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=2017-07-17 }}</ref><ref name="books.google.ru">{{cite book |last1=Frazier |first1=Ian |url=https://books.google.ru/books?id=Qc8UsH-rAL0C&pg=PA233&dq=Travels+in+Siberia+Nureyev+parents&hl=ru&sa=X&ved=0CB4Q6AEwAGoVChMI6_eXjs-VyAIVQ48sCh2lbwtG#v=onepage&q=Travels%20in%20Siberia%20Nureyev%20parents&f=false |date=2010 |title=Travels in Siberia |ISBN=978-1-4299-6431-9 |publisher=Farrar, Straus and Giroux }}</ref><ref name="nureev-film.com">{{cite web|url=http://nureev-film.com/about_nureev/|title=О Рудольфе Нурееве|work=nureev-film.com|access-date=2017-07-17|archive-date=2016-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160719141708/http://nureev-film.com/about_nureev/|url-status=dead}}</ref><ref name="biography.com">{{cite web |url=http://www.biography.com/people/rudolf-nureyev-9425938 |title=Rudolf Nureyev Biography |work=biography.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190205124733/https://www.biography.com/people/rudolf-nureyev-9425938 |archive-date=5 Februarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> wat op ’n dorpie naby [[Oefa]] in [[Basjkortostan]] gewoon het. As kind het hy verlief geraak op ballet en het hy aan Basjkiriese volksoptredes deelgeneem. Sy onderwysers het sy talent raakgesien en hom aangemoedig om opleiding in Sint Petersburg te ondergaan. Op ’n toer saam met ’n plaaslike balletgeselskap het Nureyev in [[Moskou]] ’n oudisie by die [[Bolsjoi-ballet]]geselskap afgelê, en hy is aanvaar. == Opleiding aan die Waganowa-akademie == Nureyev het egter gevoel Mariinski-ballet was die beste. Hy het die plaaslike geselskap verlaat en na Sint Petersburg gereis.<ref>[http://www.nureyev.org/biographie_kirov.php Rudolf Nureyev – Biography – 3 Years In The Kirov Theatre], Amptelike webtuiste, Rudolf Nureyev-stigting</ref> Weens die ontwrigting van die Sowjet-kultuurlewe deur die [[Tweede Wêreldoorlog]] kon Nureyev eers in 1955 aan ’n groot balletskool inskryf: Hy was 17 toe hy aanvaar is deur die Waganowa-akademie van Russiese Ballet in Sint Petersburg, ’n vennootinrigting van Mariinski-ballet. Die balletmeester Aleksander Iwanowitsj Poesjkin het hom professioneel oor Nureyev ontferm en hom toegelaat om by hom en sy vrou te woon.<ref name=bbc>{{cite| author=John Bridcut| date=2007 | title=Nureyev: From Russia With Love| medium=Motion picture | publisher=BBC}}</ref> == Hoofrolle vir Kirof-ballet == Nadat hy sy opleiding in 1958 voltooi het, het Nureyev by die Kirof-balletgeselskap (nou die Mariinski) aangesluit. Hy het dadelik hoofrolle gekry om te dans.<ref name="articlebyanderson1993" /> Kort voor lank het Nureyev een van die Sowjetunie se bekendste dansers geword. Van 1958 tot 1961, in sy drie jaar by die Mariinski, hy het 15 rolle gedans, gewoonlik saam met Ninel Koergapkina.<ref>{{cite web|url=http://www.nureyev.org/biographie_kirov.php|title=Amptelike webtuiste, Rudolf Nureyev-stigting|website=www.nureyev.org}}</ref> Die twee is genooi om op ’n byeenkoms by die [[datsja]] van [[Nikita Chroesjtsjof]] te dans,<ref name="bbc" /> en in 1959 is hulle toegelaat om buite die Sowjetunie te reis en in [[Wene]] op die internasionale jeugfees te dans. Kort daarna het die departement van kultuur hom meegedeel hy sal nie weer toegelaat word om oorsee te reis nie.<ref>Watson, P., Nureyev: A Biography, p.147</ref> == Oorlopery na Parys == [[Beeld:Rudolf Nurejev 1961.jpg|duimnael|links|240px|Rudolf Nureyev nadat hy in 1961 na die Weste oorgeloop het.]] Teen die laat 1950's was Nureyev ’n sensasie in die Sowjetunie. Hy het egter ’n rebelse persoonlikheid gehad en toe Mariinski-ballet gereed maak vir ’n toer na Parys en Londen, was hy ’n onwaarskynlike kandidaat vir die reis na die Weste, wat van uiterse belang sou wees vir die Sowjetregering om hul kulturele meerwaardigheid ten toon te stel. Spanning het ook opgebou tussen Nureyev en die Mariinski se artistieke direkteur, Konstantin Sergejef, die man van sy voormalige dansmaat Natalia Doedinskaja.<ref>{{cite|author=Richard Curson Smith | title=Rudolf Nureyev – Dance To Freedom|publisher=BBC|date=2015|medium=Motion picture }}</ref> Nadat ’n verteenwoordiger van die Franse toerorganiseerders Nureyev in 1960 in [[Petrograd]] sien dans het, het hulle die Sowjetowerhede egter oorreed om hom in Parys te laat dans.<ref name="bbc" /> In Parys het hy gehore betower.<ref>Watson, P., ''Nureyev: A Biography'', p.152</ref> Hy is egter gesien waar hy die verbod op ’n mengery met buitelanders verbreek het. Dit was ’n bron van kommer vir die Mariinski se bestuur<ref>Watson, P., ''Nureyev: A Biography'', p.151</ref> en die KGB-agente wat hom dopgehou het. Die KGB wou hom na die Sowjetunie terugstuur en toe die geselskap op [[16 Junie]] [[1961]] op die Le Bourget-lughawe in Parys byeenkom om na Londen te vlieg, het Sergejef hom eenkant geroep en gesê hy moet na Moskou terugkeer vir ’n spesiale vertoning in die [[Kremlin]]. Nureyev het agterdogtig geraak en geweier. Daar is agterna vir hom vertel sy ma is ernstig siek en hy moes dadelik huis toe gaan om haar te gaan sien.<ref>Watson, P., ''Nureyev: A Biography'', p.161</ref> Nureyev het weer geweier omdat hy gedink het hy sou waarskynlik in hegtenis geneem word sodra hy in die Sowjetunie aanland. Met die hulp van die Franse polisie en ’n Paryse sosiale vlinder, Clara Saint, wat verloof was aan die seun van die Franse minister van kultuur Andre Malraux,<ref>{{cite news |url=http://www.pressreader.com/australia/the-australian/20151214/281895887187214 |title=The girl who led Nureyev to defect |date=14 Desember 2015 |work=The Australian |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200112161256/https://www.pressreader.com/australia/the-australian/20151214/281895887187214 |archive-date=12 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> het Nureyev die KGB-agente ontglip en om asiel aansoek gedoen. Sergejef en die KGB het hom probeer oorreed om Parys te verlaat, maar hy het besluit om te bly. Binne ’n week is hy deur die Grand Ballet du Marquis de Cuevas aangestel en het hy in ''Die Slapende Skoonheid'' opgetree saam met Nina Vyroubova. Op ’n toer deur [[Denemarke]] het hy die soloïs Erik Bruhn van die Koninklike Deense Ballet ontmoet. Bruhn het sy minnaar, beste vriend en beskermheer geword tot met Bruhn se dood in 1986.<ref name="real">{{Cite book |title=The Real Nureyev |url=https://archive.org/details/realnureyev0000sout |first=Carolyn |last=Soutar |year=2006 |publisher=St. Martin's Press |isbn=0-312-34097-4 |postscript=<!--None-->}}</ref> Die Sowjetowerhede het Nureyev se pa, ma en dansonderwyser Poesjkin sover gekry om vir hom briewe te skryf waarin hulle hom probeer oorreed om na die Sowjetunie terug te keer, maar vergeefs.<ref name="bbc" /> Hoewel hy die Sowjetregering baie jare lank gesmeek het om sy ma toe te laat om hom te besoek, is sy nie toegelaat nie – tot in 1987, toe sy ma sterwend was en [[Michail Gorbatsjof]] ingestem het. In 1989 is hy genooi om die rol van James in ''La Sylphide'' te dans vir Mariinski-ballet in Sint Petersburg.<ref>Watson, P., ''Nureyev: A Biography'', p.426</ref> == The Royal Ballet == [[Beeld:Liliana_Cosi_and_Rudolf_Nureyev.jpg|duimnael|240px|Liliana Cosi en Nureyev in [[Rome]].]] [[Beeld:Margot_Fonteyn_Cinderella_1957.jpg|duimnael|240px|Margot Fonteyn as Cinderella.]] Nureyev se eerste optrede in [[Brittanje]] was by ’n ballet-matinée wat in 1961 deur The Royal Ballet se prima ballerina dame [[Margot Fonteyn]] gereël is. Dit is gehou ten behoewe van die Royal Academy of Dance, ’n onderrigorganisasie vir klassieke ballet waarvan sy die voorsitter was. Dame Ninette de Valois het hom ’n kontrak aangebied om as The Royal Ballet se hoofdanser op te tree. Sy eerste optrede vir die geselskap was op 21 Februarie 1962 saam met Margot Fonteyn in ''Giselle''. Fonteyn en Nureyev sou daarna gereeld saam dans. Nureyev het tot in 1970 by The Royal Ballet gebly. Hy is toe as hoofgaskunstenaar bevorder, wat hom in staat gestel het om op sy toenemend besige rooster van internasionale gasoptredes en toere te konsentreer. Hy het steeds gereeld vir The Royal Ballet gedans tot in die 1980's toe hy by die Ballet de l'Opéra national de Paris aangesluit het. == Nureyev en sy mededansers == Yvette Chauviré van die Paryse Operaballet het dikwels saam met Nureyev gedans; hy het haar as ’n "legende" beskryf.<ref>{{cite web |url=http://www.lieurac.com/film_en_91_Memoires_d_etoiles__Yvette_Chauvire |title=Mémoires d'étoiles, Yvette Chauviré – Lieurac.com |work=lieurac.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303050255/http://www.lieurac.com/film_en_91_Memoires_d_etoiles__Yvette_Chauvire |archive-date=3 Maart 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Nureyev en Margot Fonteyn het lank saam gedans, selfs nadat hy by The Royal Ballet weg is. Nureyev het eenkeer gesê hy en Fonteyn, wat 19 jaar ouer as hy was, dans met "een liggaam, een siel". Saam het hulle in die première van sir Frederick Ashton se ballet ''Marguerite and Armand'' opgetree wat gedans word op [[Franz Liszt|Liszt]] se Klaviersonate in B-mineur, wat hul spesialiteitsballet geword het. Rolprente bestaan van hulle wat saam dans in ''Les Sylphides'', ''Swanemeer'', ''Romeo en Juliet'' en ander rolle. Hul laaste optrede saam was op [[16 September]] [[1988]] in ''Baroque Pas de Trois'' – Fonteyn was 69 en Nureyev 50. Hy het ook lank saam met Eva Evdokimova gedans. Hulle was in 1971 die eerste saam in ''La Sylphide''. Sy was 15 jaar lank sy gunsteling-mededanser in baie gas- en toeroptredes oor die wêreld heen saam met "Nureyev and Friends". == Die Nureyev-fenomeen == [[Beeld:Nureyev dressing room colour.jpg|duimnael|240px|links|Nureyev omstreeks 1974 in sy aantrekkamer, deur Allan Warren.]] Mense wat die Nureyev-fenomeen akkuraat beskryf het, was John Tooley, voormalige direkteurgeneraal van die Royal Opera House in Londen; Pierre Bergé, voormalige voorsitter van Opéra Bastille, een van die venues van die Paryse Operaballet; en Manuel Legris, hoofdanser van die Paryse Operaballet wat deur Nureyev in New York benoem is. Tooley het geskryf Nureyev het baie arm grootgeword en moes drie tot vyf jaar se balletopleiding aan ’n hoëvlakballetskool ontbeer; dit het hom die wilskrag gegee om die maksimum tegniese vaardighede baas te raak<ref name="MenwhoDance2006" /> en die beste danser te word, wat deur sy hele loopbaan daaraan gewerk het om perfek te wees.<ref>[https://www.nureyev.org/rudolf-nureyev-memories-interviews-2015/sir-john-tooley/ Sir John Tooley – Nureyev's influence on the development of Ballet in the West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190220061043/http://nureyev.org/rudolf-nureyev-memories-interviews-2015/sir-john-tooley/ |date=20 Februarie 2019 }}, amptelike webtuiste, Rudolf Nureyev-stigting.</ref> Die uitdaging aan alle dansers wat saam met hom gewerk het, was om dieselfde te doen en net so toegewy te wees. Nureyev was 17 toe hy aan die Waganowa-balletakademie ingeskryf het en het net drie jaar daar gebly, in teenstelling met ander dansers wat later hoofdansers geword het – hulle het op nege aangesluit en nege jaar se opleiding deurgemaak. Wladimir Wasilijef, wat saam met Nureyev by die Bolsjoi was en saam met hom en [[Mikhail Baryshnikov]] as een van die drie topdansers beskou word, het byvoorbeeld in 1949 by Waganowa aangesluit en in 1958 saam met Nureyev klaargemaak. Baryshnikov was, nes Nureyev, net drie jaar daar – van 1964 tot 1967. Dit is dus ironies dat beide Nureyev en Baryshnikov meesters van perfeksie in ballet geword het.<ref name=MenwhoDance2006>Michael Gard (2006). Men who Dance: Aesthetics, Athletics & the Art of Masculinity, New York, Peter Lang Publishing Inc., p. 65.</ref><ref name="articlebypercival2002" /><ref>[http://www.kennedy-center.org/artist/A3693 Mikhail Baryshnikov], biografie, webtuiste van die Kennedysentrum.</ref> Dans en die lewe was vir hulle een en dieselfde ding. Soos Nureyev dit gestel het: "Ek benader dans uit ’n ander hoek as dié wat op agt of nege jaar begin dans het. Hulle wat van die begin af opleiding gekry het, het nooit iets bevraagteken nie."<ref>[http://www.nureyev.org/rudolf-nureyev-biography-childhood-in-russia/ Rudolf Nureyev's childhood in Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190205180817/http://www.nureyev.org/rudolf-nureyev-biography-childhood-in-russia/ |date= 5 Februarie 2019 }}, aanhaling van Rudolf Nureyev, amptelike webtuiste, Rudolf Nureyev-stigting.</ref> Pierre Bergé het oor hom gesê: "Hy was ’n danser nes enige ander danser. Dit is buitengewoon om 19 uit 20 punte te hê. Dit is besonder buitengewoon om 20 uit 20 te hê. Om 21 uit 20 te hê is selfs meer buitengewoon. En dit was die situasie met Nureyev."<ref>Il était danseur comme les autres. C'est formidable d'avoir 19 sur 20. C'est très rare d'avoir 20 sur 20. Mais, d'avoir 21 sur 20, c'est encore beaucoup plus rare. Et ça, c'était le cas de Noureev. » (Pierre Bergé se oorspronklike aanhaling).</ref><ref name=obituaryinLeSoirFrance3in1993>{{fr}} [http://www.ina.fr/video/CAC93004279/coup-de-coeur-noureev-video.html "The Lord of the Dance, Rudolf Nureyev died this evening"] aankondiging deur Christine Ockrent, "Le soir", 6 Januarie 1993 op France 3</ref> Volgens Legris was Nureyev "soos ’n sneltrein".<ref>« Rudolf Noureev était un TGV. » (Manuel Legris se oorspronklike aanhaling).</ref><ref>La Danse: The Paris Opera Ballets, dokumentêr deur Frederick Wiseman, 2009.</ref> Om saam met hom te werk moes jy jouself oortref.<ref>{{fr}} [http://www.theatreducapitole.fr/1/l-actualite-du-capitole-219/2013-2014/rudolf-noureev-danseur-et.html?lang=fr Rudolf Noureev, danseur et chorégraphe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119090724/http://www.theatreducapitole.fr/1/l-actualite-du-capitole-219/2013-2014/rudolf-noureev-danseur-et.html?lang=fr |date=2015-01-19 }}, resensie deur Kader Belarbi, 6 November 2013, webtuiste van die Théâtre du Capitol, Parys</ref> Mikhail Baryshnikov, wat nes Nureyev na die Weste oorgeloop het, het ’n hoë mening van hom gehad. Hy het in ’n onderhoud gesê Nureyev was ’n besonderse man in alle opsigte: instinktiwiteit, intelligensie, volgehoue nuuuskierigheid en buitengewone dissipline. Dit, en natuurlik om op te tree, was sy doel in die lewe.<ref name=BaryshnikovaboutNureyev>[https://vimeo.com/89270766?pg=embed&sec=89270766 Mikhail Baryshnikov about Rudolf Nureyev], onderhoud met Mikhail Baryshnikov verfilm deur David Makhateli by Le Palais des Congrès in Mei 2013, D&D Art Productions</ref> == Die Paryse Operaballet == In 1982 het Nureyev ’n [[Oostenryk]]se burger geword.<ref name=nureyev>{{cite web |url=http://www.nureyev.org/rudolf-nureyev-biography-defects-to-the-west-1961/ |title=1961 – Nureyev defects to the West |access-date=24 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206023511/http://nureyev.org/rudolf-nureyev-biography-defects-to-the-west-1961/ |archive-date=2019-02-06 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die volgende jaar is hy aangestel as direkteur van die Ballet de l'Opéra national de Paris, waar hy buiten opleiding steeds gedans en jonger dansers gehelp het. Hy het tot in 1989 daar gebly as ’n danser en hoof van choreografie. Sy artistieke leiding by die Paryse Operaballet was ’n groot sukses; hy het die maatskappy gehelp om uit ’n donker tydperk te kom. Sy ''Slapende Skoonheid'' is steeds in die repertoire en is verfilm met sy protégé Manuel Legris in die hoofrol. Ondanks sy gesondheid wat aan die einde van sy tydperk daar agteruitgegaan het, het hy hard bly werk. Hy het verskeie nuwe weergawes van ou werke asook van die mees innoverende choreografiese werke van sy tyd op die planke gebring. Sy eie ''Romeo en Juliet'' was ’n gewilde sukses. Toe hy aan die einde van sy lewe baie siek was, het hy aan ’n finale produksie van ''La Bayadère'' gewerk – dit het getrou gebly aan die weergawe van Mariinski-ballet wat hy as jong man gedans het. == Invloed == Mnr. Nureyev, soos wat joernaliste hom in hul rubrieke genoem het, was veral gesteld op klassieke tegniek, en sy bemeestering daarvan het hom ’n model gemaak vir die dansers van ’n hele geslag. As die standaard van manlike dansers ná die 1960's duidelik gestyg het, was dit grootliks danksy die inspirasie van mnr. Nureyev.<ref name="articlebyanderson1993" /> Sy invloed in die balletwêreld het die persepsie van manlike dansers verander; in sy eie produksies van klassieke werke is die manlike rolle baie meer gechoreografeer.<ref name=":0">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/stage/2003/jan/30/dance.artsfeatures |title=Nureyev and me |last=Ezard |first=John |date=30 Januarie 2003 |last2=Soutar |first2=Carolyn |newspaper=The Guardian |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200403152736/https://www.theguardian.com/stage/2003/jan/30/dance.artsfeatures |archive-date=3 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Nog ’n grens wat hy oorgesteek het, was dié tussen klassieke ballet en moderne danse deurdat hy albei gedans het.<ref>Watson, P., ''Nureyev: A Biography'', p.436</ref> Dit is vandag algemeen dat dansers in albei style opgelei word, maar Nureyev het dit begin en in albei uitgeblink. Terwyl [[Gene Kelly]] baie gedoen het om moderne en klassieke style in die [[rolprent]]wese te kombineer, het hy uit ’n "gewilde dansomgewing" gekom wat deur moderne danse beïnvloed is, terwyl Nureyev moderne danse in die sfeer van "klassieke ballet" aanvaarbaar gemaak het.<ref name=autogenerated1>Watson, P., ''Nureyev: A Biography'', pp.339–340</ref> Sy charisma, toewyding en mededeelsaamheid was van so ’n aard dat hy nie net sy kennis oorgedra het nie;<ref name="interviewcharlesjude" /> hy het die lewenskool van die danser verpersoonlik. Verskeie mans wat in sy tyd by die Paryse Operaballet hoofdansers was, het later self dansdirekteurs geword en sy idees en werk voortgesit. Manuel Legris is direkteur van die Weense Staatsballet, Laurent Hilaire direkteur van die Moskouse Stanislafski-teater en Charles Jude balletdirekteur by die Grand Théâtre de Bordeaux.<ref name=interviewcharlesjude>[https://www.nureyev.org/rudolf-nureyev-memories-interviews-2015/charles-jude/ Charles Jude Artistic Director for the Bordeaux National Opera], amptelike webtuiste, Rudolf Nureyev-stigting</ref> == Persoonlikheid en persoonlike lewe == Nureyev het niks gehou van reëls, beperkings en ’n hiërargiese orde nie en was soms opvlieënd.<ref>Watson, P., ''Nureyev: A Biography'', p.133</ref> Hy kon in die openbaar tekeregaan as hy gefrustreerd was.<ref name=":1">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/12/02/books/review/Bentley-t.html |title=Nureyev: The Life – Julie Kavanagh – Book Review |last=Bentley |first=Toni |date=2 Desember 2007 |newspaper=The New York Times |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608011827/https://www.nytimes.com/2007/12/02/books/review/Bentley-t.html |archive-date=8 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy was veral ongeduldig wanneer ander se tekortkominge sy werk belemmer het. Hy het gekuier saam met [[Gore Vidal]], [[Freddie Mercury]], [[Jacqueline Kennedy Onassis]], [[Mick Jagger]], [[Liza Minnelli]], [[Andy Warhol]], [[Lee Radziwill]] en [[Talitha Pol]], en het die legendariese [[New York Stad|New Yorkse]] disko [[Studio 54]] soms in die laat 1970's besoek, maar het ’n onverdraagsaamheid teenoor glansmense ontwikkel.<ref>Watson, P., ''Nureyev: A Biography'', p.370</ref> Hy het sy ou vriendskappe binne en buite die balletwêreld gekoester en is as ’n lojale vriend beskou.<ref>Watson, P., ''Nureyev: A Biography'', p.369</ref> Die meeste ballerinas saam met wie hy gedans het, het hom beskou as ’n konsidererende dansmaat. Hy was bekend daarvoor dat hy teenoor baie ballerinas uiters groothartig was en hulle in moeilike tye gehelp het. Na gelang van die bron word Nureyev as [[biseksueel]] beskryf,<ref>{{cite web |url=http://www.newyorker.com/magazine/2007/10/08/wild-thing-2 |title=Wild Thing |work=The New Yorker |date=8 Oktober 2007 |author=Acocella, Joan |access-date=23 Augustus 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520101055/https://www.newyorker.com/magazine/2007/10/08/wild-thing-2 |archive-date=20 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Soutar">{{cite book|last=Soutar|first=Carolyn|title=The Real Nureyev: An Intimate Memoir of Ballet's Greatest Hero|publisher=Thomas Dunne Books|location=175 Fifth Avenue, New York, NY 10010|date=27 Desember 2005|pages=84|isbn=978-0-312-34097-1|url=https://books.google.com/books?id=6ZtniD2cRSwC&lpg=PA83&dq=nureyev%20bisexual&pg=PA84#v=onepage&q=bisexual&f=false|accessdate=21 Januarie 2016|language=English}}</ref> aangesien hy as jong man [[heteroseksuele]] verhoudings gehad het, of as [[gay]].<ref name="Kavanagh, Julie 2007">Kavanagh, Julie ''Nureyev: The Life'' (2007) {{ISBN|978-0-375-40513-6}}</ref><ref>{{cite news |author=The Canadian Press |url=http://www.cbc.ca/news/arts/theatre/story/2009/11/30/archambeault-nureyev-role.html |title=TV dance-winner Archambault tackles Nureyev – Arts & Entertainment – CBC News |publisher=Cbc.ca |date=30 November 2009 |access-date=3 Mei 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130314001146/http://www.cbc.ca/news/arts/theatre/story/2009/11/30/archambeault-nureyev-role.html |archive-date=14 Maart 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=":0" /> Hy het ’n onstuimige liefdeslewe gehad.<ref name=":1" /> Hy het die Deense danser Erik Bruhn ontmoet nadat hy na die Weste oorgeloop het en was ’n groot bewonderaar van hom, al het hulle verskil wat styl betref. Hy en Bruhn het minnaars geword<ref name="Kavanagh, Julie 2007" /><ref>{{cite web |url=http://www.literaryreview.co.uk/sennett_10_07.html |title=Literary Review |access-date=13 Maart 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150808111051/http://www.literaryreview.co.uk/sennett_10_07.html |archive-date=2015-08-08 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> en het 25 jaar lank ’n aan-af-verhouding gehad, tot met Bruhn se dood in 1986.<ref name=nureyev /> In 1973 het Nureyev die 23-jarige Amerikaanse danser Robert Tracy ontmoet en dit was die begin van ’n verhouding van twee en ’n half jaar. Tracy het later Nureyev se sekretaris en inwonende minnaar geword. Volgens hom het Nureyev gesê hy het in sy lewe met drie vroue seks gehad en dat hy altyd ’n seun wou hê; hy het eens op ’n tyd beplan om een by [[Nastassja Kinski]] te hê.<ref name=":0" /> == Laaste jare == Nureyev het in 1984 positief vir [[MIV]] getoets, maar ’n paar jaar lank ontken dat iets fout is. Teen die laat 1980's was sy bewonderaars egter teleurgesteld in sy swakker vertonings.<ref>Watson, P., ''Nureyev: A Biography'', p.407</ref> Hy het in die Europese somer van 1991 merkbaar begin agteruitgaan en in die lente van 1992 die finale fase van die siekte binnegegaan.<ref name="John Rockwell">{{cite news |title=Nureyev Did Have AIDS, His Doctor Confirms |date=16 Januarie 1993 |publisher=John Rockwell |url=https://www.nytimes.com/1993/01/16/arts/nureyev-did-have-aids-his-doctor-confirms.html?src=pm |work=The New York Times |access-date=18 September 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180910204152/https://www.nytimes.com/1993/01/16/arts/nureyev-did-have-aids-his-doctor-confirms.html?src=pm |archive-date=10 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Maart 1992 het hy [[Kazan]] besoek en as dirigent opgetree in die Musa Cälil Tatar Akademiese Opera- en Balletteater, wat nou die Rudolf Nureyev-fees in [[Tatarstan]] aanbied.<ref name="rudolph">Yaroslav Sedov. Russian Life. Montpelier: Jan/Feb 2006. Vol. 49, Iss. 1; p. 49</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nureyev.org/artiste_chef_d_orchestre.php |title=Rudolf Nureyev Foundation official website |accessdate=18 Januarie 2011}}</ref> Met sy terugkeer na Parys het hy ’n hoë koors gehad en is hy in die Hospitaal Notre Dame du Perpétuel Secours opgeneem. Hy is geopereer vir perikarditis, of hartsakontsteking. Hy het in daardie tyd teen die siekte geveg danksy die vooruitsig om eindelik op 6 Mei 1992 [[Sergei Prokofiëf|Prokofiëf]] se ''Romeo en Juliet'' op ’n geleentheid ten bate van die Amerikaanse Balletteater in die Metropolitan Opera House in New York te kon aanbied. Hy het dit gedoen en was verheug oor die ontvangs.<ref name="John Rockwell" /> In Julie 1992 het Nureyev hernude tekens van perikarditis getoon, maar geweier om verdere behandeling te ondergaan. Sy laaste openbare optrede was op [[8 Oktober]] [[1992]], by die première van ’n nuwe produksie van ''La Bayadère'' in die Palais Garnier wat hy gechoreografeer het op grondslag van Marius Petipa se vertoning vir die Paryse Operaballet. Die ballet was ’n persoonlike triomf, hoewel dit duidelik was hoe siek hy was. Die Franse minister van kultuur, Jack Lang, het daardie aand op die verhoog Frankryk se hoogste kutuurprys, die ''Commandeur de l'Ordre des Arts et des Lettres'', aan hom toegeken.<ref name="John Rockwell" /> == Dood en nagedagtenis == [[Beeld:La_tombe_de_Rudolf_Noureev_(Sainte-Geneviève-des-Bois)_(8351663480).jpg|duimnael|260px|Nureyev se graf in Sainte-Geneviève-des-Bois.]] Nureyev is op 20 November 1992 weer in die Hospitaal Notre Dame du Perpétuel Secours opgeneem en het daar gebly tot met sy dood op 6 Januarie 1993 op 54-jarige ouderdom. Sy begrafnis is in die marmervoorportaal van die Opera Paris Garnier gehou. Baie mense het huldeblyke gelewer; een was van Oleg Winogradof van Mariinski-ballet in Sint Petersburg, Rusland, wat gesê het: "Wat Nureyev in die Weste gedoen het, sou hy nooit hier kon regkry nie."<ref name=autogenerated3>Watson, P., ''Nureyev: A Biography'', p.455</ref> Nureyev se graf in ’n Russiese begraafplaas in Sainte-Geneviève-des-Bois naby Parys lyk soos ’n tombe getooi in die mosaïek van ’n Oosterse tapyt. Nureyev was ’n ywerige versamelaar van mooi tapyte en tekstiele.<ref name="John Rockwell" /><ref name="rudolph" /><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1993/01/13/arts/rudolf-nureyev-eulogized-and-buried-in-paris-suburb.html |date=13 Januarie 1993 |access-date=5 Desember 2009 |work=New York Times |author=John Rockwell |title=Rudolf Nureyev Eulogized And Buried in Paris Suburb |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180831141929/https://www.nytimes.com/1993/01/13/arts/rudolf-nureyev-eulogized-and-buried-in-paris-suburb.html |archive-date=31 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Terwyl die kis weggesak het, het musiek uit die laaste bedryf van ''Giselle'' gespeel en is sy balletskoene saam met wit [[lelie]]s in die graf gegooi.<ref>Watson, P., ''Nureyev: A Biography'', p.457</ref> Nadat hy so lank ’n plek in Mariinski-ballet se geskiedenis ontsê is, is sy naam in ere herstel en van sy persoonlike besittings in die teatermuseum uitgestal.<ref name=autogenerated3 /> ’n Repetisielokaal in die beroemde Waganowa-akademie is na hom genoem.<ref name=autogenerated3 /> In 2015 is sy naam in die Legacy Walk in [[Chicago]], [[Illinois]], opgeneem.<ref>{{cite web |url=http://www.windycitymediagroup.com/m/APPredirect.php?AID=53131 |title=Legacy Walk unveils five new bronze memorial plaques – 2342 – Gay Lesbian Bi Trans News – Windy City Times |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200421031425/http://www.windycitymediagroup.com/m/APPredirect.php?AID=53131 |archive-date=21 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> By die Paryse Operaballet is daar ’n tradisie om elke 10 jaar ’n dansaand te ere van Nureyev te hou. Dit is reeds op 20 Maart 2003 en 6 Maart 2013 gehou, want hy het in Maart verjaar.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=r69XlPb_KDk Tribute to Rudolf Nureyev – Ballet de l'Opéra de Paris (2012–2013 season)], Homage to Rudolf Noureev, ballet director Brigitte Lefèvre explains why</ref> Die skrywer Colum McCann het ’n roman oor Nureyev se lewe geskryf met die titel ''Dancer''. Dit is in 2003 gepubliseer. == Resensies == * [https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0A16FD3C5D12728DDDA00894DC405B898BF1D3 "Balanchine-Robbins Work for Nureyev From Moliere; The Casts"], ''The New York Times'', Anna Kisselgoff, 9 April 1979 * [https://vimeo.com/89270766?pg=embed&sec=89270766 Mikhail Baryshnikov praat oor Rudolf Nureyev], onderhoud deur David Makhateli, D&D Art Productions (1 min. 55) == Filmografie == === Rolprente, televisie en blyspele === In 1962 het Nureyev sy rolprentdebuut gemaak in ’n filmweergawe van ''Les Sylphides''. Hy het teen ’n rolprentloopbaan besluit om in 1968 in die Nederlandse Nasionale Ballet met moderne danse te werk. In 1972 het sir [[Robert Helpmann]] hom genooi om deur [[Australië]] te toer met Nureyev se produksie van ''Don Quixote''. Die rolprentweergawe (1973) is deur Nureyev en Helpman geregisseer en het Nureyev in die rol van Basilio en Helpmann as Don Quixote. In 1977 het hy die rol van [[Rudolph Valentino]] vertolk in [[Ken Russell]] se ''Valentino''. In 1978 het hy as gaskunstenaar verskyn in die TV-reeks ''The Muppet Show'',<ref>{{cite book|last1=Garlen|first1=Jennifer C.|last2=Graham|first2=Anissa M.|title=Kermit Culture: Critical Perspectives on Jim Henson's Muppets|year=2009|publisher=McFarland & Company|isbn=0-7864-4259-X|page=218}}</ref> waar hy in ’n parodie met die naam "Swine Lake" gedans het, in ’n sauna "Baby, It's Cold Outside" in ’n duet saam met [[Miss Piggy]] gesing het en in die finale, "Top Hat, White Tie and Tails", gesing en geklopdans het.<ref>{{cite web |url=http://www.muppetcentral.com/guides/episodes/tms/season2/37_nureyev.shtml |title=Muppet Central Guides – The Muppet Show: Rudolf Nureyev |last=McKim |first=D. W. |author2=Brian Henson |access-date=19 Julie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322115709/http://www.muppetcentral.com/guides/episodes/tms/season2/37_nureyev.shtml |archive-date=22 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 1983 het hy ’n niedansende rol in die prent ''Exposed'' saam met Nastassja Kinski gehad. In 1989 het hy 24 weke lank deur Amerika en [[Kanada]] getoer met ’n nuwe weergawe van die [[Broadway]]-musiekblyspel ''The King and I''. === Dokumentêre prente === * [http://fresques.ina.fr/en-scenes/fiche-media/Scenes00949/rudolf-noureev-au-travail-a-la-barre.html ''Rudolf Noureev exercising at the barre''], 21 Desember 1970. * ''Nureyev'', dokumentêr met Nureyev deur Thames Television, 1981. * ''Nureyev: From Russia With Love'', dokumentêr deur John Bridcut, 2007. * ''Rudolf Nureyev – Dance to Freedom'', deur Richard Curson Smith, 2015. * ''Rudolf Nureev. The Island of his Dream'' ({{ru}} Рудольф Нуреев. Остров его мечты; ''Rudolf Nureyev. Ostrof jewo metsjti''), deur Ewgenija Tirdatowa, 2016. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * [http://www.nureyev.org/ Amptelike webtuiste, Rudolf Nureyev-stigting] * [http://russiapedia.rt.com/prominent-russians/opera-and-ballet/rudoph-nureyev/ "Prominent Russians": Rudolph Nureyev] * [http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/lord-of-the-dance-137369.html "Lord of the dance – Rudolf Nureyev at the National Film Theatre"], Londen, 1-31 Januarie 2003 * {{IMDb naam|id=0638159|naam=Rudolf Nureyev}} * [http://www.bbc.co.uk/bbcfour/audiointerviews/profilepages/nureyevr1.shtml BBC-onderhoud met Nureyev] * {{Commons-kategorie inlyn|Rudolf Nureyev}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Rudolf Nureyev|Engelse Wikipedia]] == Bronne == * {{cite book| last =Nureyev| first =R.|author2=Bland, A. | title =Nureyev: An Autobiography with Pictures| publisher =Hodder & Stoughton| year =1962| location =Londen| url =| oclc =65776396 |isbn =}} * {{cite book| last =Percival| first =J.| title =Nureyev: Aspects of the Dancer| publisher =Faber| year =1976| location =Londen| url =| oclc =2689702 |isbn =0-571-10627-7}} * {{cite book| last =Bland| first =A.| title =The Nureyev Valentino: Portrait of a Film| publisher =Studio Vista| year =1977| location =Londen| url =https://archive.org/details/nureyevvalentino0000blan| oclc =3933869 |isbn =0-289-70795-1}} * {{cite book| last =Nureyev| first =R.|author2=Bland A. | title =Nureyev: His Spectacular Early Years| publisher =Hodder & Stoughton| year =1993| location =Londen| url =https://archive.org/details/nureyevhisspecta0000nure| oclc =28496501 |isbn =0-340-60042-X }} * {{cite book| last =Watson| first =P.| title =Nureyev: A Biography| publisher =Hodder & Stoughton| year =1994| location =Londen| url =https://archive.org/details/nureyevbiography00wats| oclc=32162130 |isbn =0-340-59615-5 }} * {{cite book | last = Kaiser | first = Charles | title = The Gay Metropolis: 1940–1996 | url = https://archive.org/details/gaymetropolis1940000kais | publisher = Houghton Mifflin Company | year = 1997 | pages = [https://archive.org/details/gaymetropolis1940000kais/page/404 404] pages | isbn = 0-395-65781-4 }} * {{cite book| last =Sokou| first =R.| author2 =Maradei I.| title =Nureyev-as I knew him| publisher =Kaktos| year =2003| location =Athens| url =http://www.kaktos.gr| isbn =960-382-503-4| access-date =2021-08-09| archive-date =2021-03-05| archive-url =https://web.archive.org/web/20210305234527/https://www.kaktos.gr/| url-status =dead}} * {{cite book| last =Solway| first =D.| title =Nureyev, his life| publisher =William Morrow| year =1998| location =New York| url =https://archive.org/details/nureyevhislife0000solw_m0f9| oclc =38485934 |isbn =0-688-12873-4 }} * {{cite book| last =Kavanagh| first =J.| title =Rudolph Nureyev: The Life | publisher =Fig Tree| year =2007| location =Londen; New York| url =https://archive.org/details/rudolfnureyevlif0000kava| oclc =77013261| isbn =1-905490-15-1 }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Nureyev, Rudolf}} [[Kategorie:Ballet]] [[Kategorie:Dansers]] [[Kategorie:Sowjetoorlopers]] [[Kategorie:Geboortes in 1938]] [[Kategorie:Sterftes in 1993]] n2oh9coycwfl72rpuxwrpikq3gxm2df Sugiliet 0 124362 2975168 2429661 2026-10-04T03:47:48Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975168 wikitext text/x-wiki {{Mineraalkas |naam=Sugiliet |Hardheid=6-6,5 |Kristalsisteem=Heksagonaal |Digtheid=2,74-2,79 g/cm3 |ns1=9 |ns2=CM |ns3=05 |formule={{chem|K|(Na,□)|2|Li|3|(Fe,Mn,Al,Zr)|2|[|Si|12|O|30|]}} |eenheidsel=a = 10 Å, c = 14 Å |beeld1=Sugilite-162617.jpg|teks1=Sugiliet uit die Wessels Myn, [[Hotazel]], Kalahari mangaanvelde , Noord-Kaap Provinsie, Suid-Afrika. Grootte: 3.0 x 2.8 x 1.3 cm. }} '''Sugiliet'''<ref name=Webmin>[http://webmineral.com/data/Sugilite.shtml Sugilite data on Webmineral]</ref><ref name=Mindat>[http://www.mindat.org/min-3822.html Sugilite on Mindat.org]</ref><ref name=HBM>{{Cite web |url=http://rruff.info/doclib/hom/sugilite.pdf |title=Sugilite in the Handbook of Mineralogy |access-date=26 Julie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161215165919/http://rruff.info/doclib/hom/sugilite.pdf |archive-date=15 Desember 2016 |url-status=dead}}</ref> (/ˈsuːɡᵻlaɪt/ SOO-gi-lyt), ook bekend as lavuliet, koninklike Asel, cybeliien, en wesseliet, is 'n relatief skaars pienk tot pers [[siklo-silikaat]] [[mineraal]] met die ingewikkelde chemiese formule {{Chem|K|Na|2|(Fe, Mn, Al)|2|Li|3|Si|12|O|30}}. Sugiliet kristalliseer in die [[heksagonale kristalstelsel]] met prismatiese kristalle. Kristalle word selde aangetref, en Sugiliet kom gewoonlik in massiewe vorm voor. Dit het 'n [[Mohs]] hardheid van 5,5-6,5 en 'n soortlike gewig (relatiewe digtheid) van 2,75-2,80. Dit is meestal ondeursigtig. Sugiliet is die eerste keer in 1944 deur die [[Japan]]nese petroloog Ken-ichi Sugi (1901–1948) beskryf vir 'n voorkoms op Iwagi eiland, Japan, waar dit in 'n aegirien sïeniet intrusiewe gesteente gevind is. Dit word ook in 'n soortgelyke omgewing by Mont Saint-Hilaire, [[Quebec]], [[Kanada]] gevind. In [[Suid-Afrika]], word dit in die [[Wessels-myn]] in die [[Noord-Kaap]] provinsie ontgin uit laag-gebonde mangaanafsettings (die naam wesseliet is afkomstig van die naam van die myn). Dit word ook in gerapporteer in Ligurië en Toscane, [[Italië]], [[Nieu-Suid-Wallis]], [[Australië]] en Madhya Pradesh, [[Indië]]. Let wel: Die ‘’g’’ in die mineraal se naam word algemeen uitgespreek soos die ‘’j’’ in die naam "Jacques". Soos met die meeste minerale, is die uitspraak egter dieselfde as die persoon waarna dit vernoem is; in hierdie geval, die Japannese naam Sugi het 'n harde "g", soos in "berge".<ref>{{cite web |title=OpenLearn Live: 8th September 2015 – Meet The Minerals |url=http://www.open.edu/openlearn/whats-on/events/openlearn-live-8th-september-2015#sugilite |website=OpenLearn |publisher=The Open University |access-date=20 Januarie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171218175855/http://www.open.edu/openlearn/whats-on/events/openlearn-live-8th-september-2015#sugilite |archive-date=18 Desember 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> == Gebruike == Sugiliet is 'n [[halfedelsteen]], en word gewoonlik in juweliersware (gewoonlik in cabochon vorm) en in ornamente gebruik. Dit is ook gewild onder mineraalversamelaars, veral in kristalvorm. == Verwysings == {{ Verwysings }} == Sien ook == * [[Silikaatminerale]] == Eksterne skakels == * [http://www.cst.cmich.edu/users/dietr1rv/sugilite.htm R. V. Dietrich] [[Kategorie:Geologie]] [[Kategorie:Minerale]] 0drx3vzmud6pvvko530wexmmp2oa00g Katalase 0 126092 2975118 2941393 2026-10-03T20:25:02Z Д.Ильин 51418 2975118 wikitext text/x-wiki '''Katalase''' is 'n [[ensiem]] wat in byna alle lewende organismes wat aan suurstof blootgestel is, soos [[Bakterie|bakterieë]], plante en diere gevind word. Dit [[Katalisator|kataliseer]] die opbreek van [[waterstofperoksied]] in [[water]] en [[suurstof]].<ref name="pmid14745498">{{cite journal|vauthors=Chelikani P, Fita I, Loewen PC|title=Diversity of structures and properties among catalases|url=https://archive.org/details/sim_cellular-and-molecular-life-sciences_2004-01_61_2/page/192|journal=Cellular and Molecular Life Sciences|volume=61|issue=2|pages=192–208|date=January 2004|pmid=14745498|doi=10.1007/s00018-003-3206-5}}</ref> Dit het 'n baie belangrike funksie om die sel teen [[Oksidatiewe stres|oksidatiewe skade]] deur reaktiewe suurstof spesies (ROS) te beskerm. Katalase het een van die hoogste omsetgetalle van enige ensiem; een katalase molekule kan miljoene waterstofperoksied molekules per sekonde in water en suurstof omsit.<ref>{{cite web |title=Catalase |author=Goodsell DS |work=Molecule of the Month |publisher=RCSB Protein Data Bank |url=http://pdb101.rcsb.org/motm/57 |date=1 September 2004 |access-date=23 Augustus 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508064930/http://pdb101.rcsb.org/motm/57 |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Katalase is 'n tetrameriese proteïen: dit bestaan uit vier polypeptiedkettings, wat elkeen meer as 500 [[Aminosuur|aminosure]] lank is.<ref name="Boon_a">{{cite web |vauthors=Boon EM, Downs A, Marcey D |title=Catalase: H<sub>2</sub>O<sub>2</sub>: H<sub>2</sub>O<sub>2</sub> Oxidoreductase |work=Catalase Structural Tutorial Text |url=http://biology.kenyon.edu/BMB/Chime/catalase/frames/cattx.htm |access-date=11 Februarie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022191235/http://biology.kenyon.edu/BMB/Chime/catalase/frames/cattx.htm |archive-date=22 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Dit bevat vier ysterbevattende heemgroepe wat die ensiem toelaat om met die waterstofperoksied te reageer. Die optimale [[pH]] vir menslike katalase is ongeveer 7,<ref name="Maehly_1954">{{cite journal|vauthors=Maehly AC, Chance B|title=The assay of catalases and peroxidases|journal=Methods of Biochemical Analysis|volume=1|pages=357–424|year=1954|pmid=13193536|doi=10.1002/9780470110171.ch14|isbn=978-0-470-11017-1|series=Methods of Biochemical Analysis}}</ref> maar dit het 'n redelik breë maksimum: die tempo van die reaksie verander nie wesentlik tussen pH 6.8 en 7.5 nie.<ref name="pmid6727660">{{cite journal|vauthors=Aebi H|title=Catalase in vitro|journal=Methods in Enzymology|volume=105|pages=121–6|year=1984|pmid=6727660|doi=10.1016/S0076-6879(84)05016-3|isbn=978-0-12-182005-3|series=Methods in Enzymology}}</ref> Die optimale pH ander katalases wissel tussen 4 en 11, afhangende van die organisme.<ref name="urlEC 1.11.1.6 - catalase">{{cite web|url=http://www.brenda-enzymes.org/php/result_flat.php4?ecno=1.11.1.6&Suchword=&organism%5B%5D=&show_tm=0|title=EC 1.11.1.6 - catalase|format=|work=BRENDA: The Comprehensive Enzyme Information System|publisher=Department of Bioinformatics and Biochemistry, Technische Universität Braunschweig|accessdate=2009-05-26}}</ref> Die optimale temperatuur verskil ook tussen spesies.<ref name="Bucknell">{{cite web |title=A Quantitative Enzyme Study; CATALASE |vauthors=Toner K, Sojka G, Ellis R |publisher=bucknell.edu |url=http://www.facstaff.bucknell.edu/toner/gb/lab121/labs34.html |access-date=11 Februarie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20000612104029/http://www.facstaff.bucknell.edu/toner/gb/lab121/labs34.html |archive-date=12 Junie 2000 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> == Struktuur == Menslike katalase vorm 'n tetrameer bestaande uit vier subeenhede, waarvan elkeen konseptueel verdeel kan word in vier domeine.<ref name="Putnam_2000">{{cite journal|vauthors=Putnam CD, Arvai AS, Bourne Y, Tainer JA|title=Active and inhibited human catalase structures: ligand and NADPH binding and catalytic mechanism|url=https://archive.org/details/journal-of-molecular-biology_2000-02-11_296_1/page/295|journal=Journal of Molecular Biology|volume=296|issue=1|pages=295–309|date=February 2000|pmid=10656833|doi=10.1006/jmbi.1999.3458}}</ref> Die uitgebreide kern van elke subeenheid bestaan uit 'n antiparallelle b-vat (b1-8) met agt stringe, aan die een kant verbind met b-vat lusse aan die een kant, en a9 lusse aan die ander kant. 'n Heliese domein aan die een punt van die b-vat bestaan uit vier C-terminale helikse (a16, a17, a18, en a19) en vier helikse wat bestaan uit residue tussen b4 en b5 (a4, a5, a6 en a7). Alternatiewe splitsing kan tot verskillende proteïenvariante lei. == Geskiedenis == Katalase is nie waargeneem nie totdat Louis Jacques Thénard in 1818 H<sub>2</sub>O<sub>2</sub> ([[Waterstofperoksied|waterstof peroksied]]) ontdek het, en voorgestel het dat die afbreek van waterstof peroksied deur 'n onbekende stof veroorsaak word. In 1900 het Oscar Loew die naam "katalase" vir die ensiem gegee, en gevind dat dit in baie plante en diere voorkom.<ref name="pmid17751716">{{cite journal|vauthors=Loew O|title=A New Enzyme of General Occurrence in Organisms|journal=Science|volume=11|issue=279|pages=701–2|date=May 1900|pmid=17751716|doi=10.1126/science.11.279.701|bibcode=1900Sci....11..701L|jstor=1625707}}</ref> In 1937 is katalase deur James B. Sumner en Alexander Dounce uit beeslewer gekristalliseer,<ref name="pmid17776781">{{cite journal|vauthors=Sumner JB, Dounce AL|title=Crystalline Catalase|url=https://archive.org/details/sim_science_1937-04-09_85_2206/page/366|journal=Science|volume=85|issue=2206|pages=366–7|date=April 1937|pmid=17776781|doi=10.1126/science.85.2206.366|bibcode=1937Sci....85..366S}}</ref> en die molekulêre gewig is in 1938 bepaal.<ref name="pmid17831682">{{cite journal|vauthors=Sumner JB, Gralén N|title=The Molecular Weight Of Crystalline Catalase|url=https://archive.org/details/sim_science_1938-03-25_87_2256/page/283|journal=Science|volume=87|issue=2256|pages=284|date=March 1938|pmid=17831682|doi=10.1126/science.87.2256.284|bibcode=1938Sci....87..284S}}</ref> Die [[aminosuur]] volgorde van bees katalase is in 1969 bepaal,<ref name="pmid4892021">{{cite journal|vauthors=Schroeder WA, Shelton JR, Shelton JB, Robberson B, Apell G|title=The amino acid sequence of bovine liver catalase: a preliminary report|url=https://archive.org/details/archives-of-biochemistry-and-biophysics_1969-05_131_2/page/653|journal=Archives of Biochemistry and Biophysics|volume=131|issue=2|pages=653–5|date=May 1969|pmid=4892021|doi=10.1016/0003-9861(69)90441-X}}</ref> en die drie-dimensionele struktuur in 1981.<ref name="pmid7328661">{{cite journal|vauthors=Murthy MR, Reid TJ, Sicignano A, Tanaka N, Rossmann MG|title=Structure of beef liver catalase|url=https://archive.org/details/journal-of-molecular-biology_1981-10-25_152_2/page/465|journal=Journal of Molecular Biology|volume=152|issue=2|pages=465–99|date=October 1981|pmid=7328661|doi=10.1016/0022-2836(81)90254-0}}</ref> == Funksie == === Aksie === Katalase kataliseer die volgende reaksie: : 2 H<sub>2</sub>O<sub>2</sub> → 2 H<sub>2</sub>O + O<sub>2</sub> Die teenwoordigheid van katalase in 'n weefsel of mikrobiese monster kan aangetoon word deur [[Waterstofperoksied|waterstof peroksied]] by te voeg. Die produksie van [[suurstof]] kan kan waargeneem word deur die vorming van borrels. Hierdie maklike toets, wat met die blote oog gesien kan word, is moontlik as gevolg van katalase se hoë spesifieke aktiwiteit, wat tot 'n waarneembaar reaksie, asook die feit dat een van die produkte 'n gas is. === Molekulêre meganisme === Alhoewel die volledige meganisme van katalase nie tans bekend is nie, blyk die [[Chemiese reaksie|reaksie]] in twee stappe plaas te vind: : H<sub>2</sub>O<sub>2</sub> + Fe(III)-E → H<sub>2</sub>O + O=Fe(IV)-E(.+) : H<sub>2</sub>O<sub>2</sub> + O=Fe(IV)-E(.+) → H<sub>2</sub>O + Fe(III)-E + O<sub>2</sub><ref name=Boon_b>{{cite web |vauthors=Boon EM, Downs A, Marcey D |title=Proposed Mechanism of Catalase |work=Catalase: H<sub>2</sub>O<sub>2</sub>: H<sub>2</sub>O<sub>2</sub> Oxidoreductase: Catalase Structural Tutorial |url=http://biology.kenyon.edu/BMB/Chime/catalase/frames/cattx.htm#Proposed%20Mechanism%20of%20Catalase |access-date=11 Februarie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022191235/http://biology.kenyon.edu/BMB/Chime/catalase/frames/cattx.htm#Proposed%20Mechanism%20of%20Catalase |archive-date=22 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Hier verteenwoordig Fe()-E die [[yster]] sentrum van die ensiem se heemgroep. Fe(IV)-E(.+) is 'n mesomeriese vorm van Fe(V)-E, wat beteken dat die yster nie heeltemal geoksideer is na die +V toestand nie, maar 'n mate van elektrondigtheid vanaf die heemligand ontvang, wat 'n stabiliserende invloed het. Die heem word dan as 'n radikaalkatioon aangetoon (.+). Sodra waterstofperoksied by die aktiewe setel ingaan, is daar 'n wisselwerking met die [[Aminosuur|aminosure]] Asn148 ([[asparagien]] op posisie 148) en [[histidien]] His75, wat veroorsaak dat 'n [[proton]] (waterstofioon) tussen die suurstofatome oorgedra word. Die vrye suurstofatoom koördineer met die heem, wat die nuutgeskape watermolekuul en Fe(IV)=O vrystel. Die Fe(IV)=O reageer dan met 'n tweede waterstofperoksiedmolekuul om Fe(III)-E te regenereer, en produseer water en suurstof. Die reaktiwiteit van die yster-sentrum kan verbeter word deur die teenwoordigheid van die fenolaatligand van Tyr358 in die vyfde koordinasie-posisie, wat die [[Redoksreaksie|oksidasie]] van die Fe(III) na Fe(IV) kan aanhelp. Die doeltreffendheid van die reaksie kan ook verbeter word deur die interaksie van His75 en Asn148 met tussenprodukte van die reaksie. In die algemeen kan die tempo van die reaksie deur die Michaelis-Menten vergelyking gemodelleer word.<ref name="urlRe: How does the concentration of hydrogen peroxide affect the reaction...">{{cite web |url=http://www.madsci.org/posts/archives/aug98/900981784.Bc.r.html |title=How does the concentration of hydrogen peroxide affect the reaction |author=Maass E |date=19 Julie 1998 |publisher=MadSci Network |access-date=2 Maart 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20010301044828/http://www.madsci.org/posts/archives/aug98/900981784.Bc.r.html |archive-date= 1 Maart 2001 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Katalase kan ook die oksidasie deur [[waterstofperoksied]] kataliseer van verskeie metaboliete en gifstowwe, insluitend [[formaldehied]], [[mieresuur]], fenole, asetaldehied en [[Alkohol|alkohole]]. Dit geskied volgens die reaksie: : H<sub>2</sub>O<sub>2</sub> + H<sub>2</sub>R → 2H<sub>2</sub>O + R Die presiese meganisme van hierdie reaksie is nog nie bekend nie. Enige swaarmetaalioon, soos byvoorbeeld die koper katione in koper(II) sulfaat, kan as 'n nie-kompeterende inhibitor van katalase optree. [[Sianied]], daarteenoor, is 'n kompeterende inhibitor van katalase by hoë waterstofperoksiedkonsentrasies.<ref>{{Cite journal|date=August 1983|title=Steady-state kinetics of the catalase reaction in the presence of cyanide|journal=Journal of Biochemistry|volume=94|issue=2|pages=403–8}}</ref> Arsenaat tree egter as 'n aktiveerder op.<ref>{{Cite journal|date=October 2009|title=Characterization of glutathione reductase and catalase in the fronds of two Pteris ferns upon arsenic exposure|journal=Plant Physiology and Biochemistry|volume=47|issue=10|pages=960–5|doi=10.1016/j.plaphy.2009.05.009}}</ref> Die drie-dimensionele proteïenstruktuur van die geperoksideerde katalase tussenprodukte is bepaal en kan by die ''Protein Data Bank'' afgelaai word. === Sellulêre rol === Waterstofperoksied is 'n skadelike byproduk van vele normale metaboliese prosesse; om skade aan die selle en weefsels te verhoed, moet dit vinnig in ander, minder gevaarlike stowwe omskep word. Katalase word dus dikwels in selle gebruik om waterperoksied vinnig om te sit in minder-reaktiewe [[Suurstof|suurstofgas]] en water.<ref name="Gaetani_1996">{{Cite journal|date=February 1996|title=Predominant role of catalase in the disposal of hydrogen peroxide within human erythrocytes|url=https://archive.org/details/sim_blood_1996-02-15_87_4/page/1595|journal=Blood|volume=87|issue=4|pages=1595–9}}</ref> Muise wat geneties gemanipuleer is om geen katalase te produseer nie, is aanvanklik fenotipies normaal,<ref name="Ho_2004">{{Cite journal|date=July 2004|title=Mice lacking catalase develop normally but show differential sensitivity to oxidant tissue injury|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2004-07-30_279_31/page/32804|journal=The Journal of Biological Chemistry|volume=279|issue=31|pages=32804–12|doi=10.1074/jbc.M404800200}}</ref> maar het later 'n verhoogde waarskynlikheid vir [[Obesiteit|vetsug]], vetterige lewer<ref name="pmid27939935">{{Cite journal|year=2017|title=Catalase deletion promotes prediabetic phenotype in mice|journal=Free Radical Biology & Medicine|volume=103|pages=48–56|doi=10.1016/j.freeradbiomed.2016.12.011}}</ref> en tipe 2 diabetes.<ref name="Góth_2012">{{cite journal|vauthors=Góth L, Nagy T|title=Acatalasemia and diabetes mellitus|journal=Archives of Biochemistry and Biophysics|volume=525|issue=2|pages=195–200|year=2012|pmid=22365890|doi=10.1016/j.abb.2012.02.005}}</ref> Sommige mense het baie lae vlakke van katalase, maar toon min negatiewe gevolge daarvan. Katalase is gewoonlik geleë in die peroksisoom, 'n sellulêre organel.<ref name="MBOC">{{Cite book|year=2002|chapter=Peroxisomes|chapterurl=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK26858/|title=Molecular Biology of the Cell|edition=4th|publisher=Garland Science|location=New York|isbn=978-0-8153-3218-3}}</ref> Peroksisome in plantselle is betrokke by fotorespirasie (die gebruik van suurstof en die produksie van koolstofdioksied) en simbiotiese stikstofbinding (die afbreek van diatomiese [[stikstof]] (N<sub>2</sub>) om reaktiewe stikstofatome te lewer). Waterstofperoksied word gebruik as 'n sterk antimikrobiese agent wanneer selle met 'n patogeen besmet is. Katalase-positiewe patogene, soos ''Mycobacterium tuberculosis'', ''Legionella pneumophila'', en ''Campylobacter jejuni'', produseer katalase om die peroksiedradikale te deaktiveer, wat hulle toelaat om ongedeerd binne die [[gasheer]] te oorleef.<ref name="pmid12949187">{{Cite journal|date=September 2003|title=A major catalase (KatB) that is required for resistance to H2O2 and phagocyte-mediated killing in Edwardsiella tarda|url=https://archive.org/details/microbiology-gb_2003-09_149_9/page/2635|journal=Microbiology|volume=149|issue=Pt 9|pages=2635–44|doi=10.1099/mic.0.26478-0}}</ref> Soos alkohol-dehidrogenase, sit catalase etanol om na asetaldehied, maar dit is onwaarskynlik dat hierdie reaksie fisiologies beduidend is.<ref name="lieb97">{{Cite journal|last=Lieber|first=Charles S.|date=January 1997|title=Ethanol metabolism, cirrhosis and alcoholism|url=https://archive.org/details/sim_clinica-chimica-acta_1997-01-03_257_1/page/59|journal=Clinica Chimica Acta|volume=257|issue=1|pages=59–84|doi=10.1016/S0009-8981(96)06434-0}}</ref> == Voorkoms onder organismes == Die oorgrote meerderheid van bekende organismes gebruik katalase in elke [[orgaan]], en by soogdiere is daar 'n besonder hoë konsentrasie in die [[lewer]].<ref>{{Cite journal|date=2001|title=Superoxide Dismutase and Catalase in the Organs of Mammals of Different Ecogenesis|journal=Journal of Evolutionary Biochemistry and Physiology|volume=37|issue=3|pages=241–245|doi=10.1023/A:1012663105999}}</ref> Een unieke toepassing van katalase vind plaas in die bombardeerkewer. Hierdie kewer het twee vloeistowwe wat apart gestoor word in twee verskillende kliere. Die groter van die twee, die reservoir, bevat hidrokinone en waterstofperoksied, terwyl die kleiner kamer, die reaksiekamer, katalases en peroxidases bevat. Die kewer meng die inhoud van die twee kompartemente, wat veroorsaak dat suurstof uit die waterstofperoksied geskep word. Die suurstof oksideer die hikrokinone en dien ook as die dryfmiddel.<ref name="pmid10449758">{{Cite journal|date=August 1999|title=Spray aiming in the bombardier beetle: photographic evidence|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1999-08-17_96_17/page/9705|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=96|issue=17|pages=9705–9|doi=10.1073/pnas.96.17.9705}}</ref> Die oksidasiereaksie is baie [[eksotermies]] (ΔH = -202.8 kJ/mol) wat die mengsel vinnig tot sy kookpunt verhit, en as 'n toksiese spuit uitgeforseer word.<ref name="Beheshti_2006">{{Cite journal|year=2006|url=http://www.heveliusforum.org/Artykuly/Biomimetics.pdf|title=A biomimetic study of the explosive discharge of the bombardier beetle|journal=Int. Journal of Design & Nature|volume=1|issue=1|pages=1–9|access-date=29 September 2017|archive-date=26 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726145856/http://www.heveliusforum.org/Artykuly/Biomimetics.pdf|url-status=dead}}</ref> Feitlik alle aerobiese mikroorganismes gebruik katalase. Dit is ook teenwoordig in sekere anaërobiese [[Mikro-organisme|mikro-organismes]], byvoorbeeld ''Methanosarcina barkeri''.<ref name="pmid16735730">{{Cite journal|date=June 2006|title=The catalase and superoxide dismutase genes are transcriptionally up-regulated upon oxidative stress in the strictly anaerobic archaeon Methanosarcina barkeri|journal=Microbiology|volume=152|issue=Pt 6|pages=1671–7|doi=10.1099/mic.0.28542-0}}</ref> Katalase kom in alle [[Plant|plante]] voor, asook die meeste [[Swam|swamme]].<ref>{{Cite journal|date=September 2012|title=Fungal catalases: function, phylogenetic origin and structure|journal=Archives of Biochemistry and Biophysics|volume=525|issue=2|pages=170–80|doi=10.1016/j.abb.2012.05.014}}</ref> Katalase ensieme van verskeie spesies het heeltemal verskillende optimum temperature. Koudbloedige diere het gewoonlik katalases met optimum temperature in die bereik van 15-25&#x20;°C, terwyl soogdiere en voëls tipies katalases het met optimum temperature bo 35&#x20;°C,<ref name="imm03">{{Cite journal|last=Akkuş Çetinus|first=Şenay|date=June 2003|title=Immobilization of catalase into chemically crosslinked chitosan beads|journal=Enzyme and Microbial Technology|volume=32|issue=7|pages=889–894|doi=10.1016/S0141-0229(03)00065-6}}</ref> en dié van plante wissel op grond van van hulle normale habitat en groeiwyse.<ref name="mits56">{{Cite journal|last=Mitsuda|first=Hisateru|date=1956-07-31|url=https://repository.kulib.kyoto-u.ac.jp/dspace/bitstream/2433/75561/1/chd034_4_165.pdf|title=Studies on Catalase|journal=Bulletin of the Institute for Chemical Research, Kyoto University|volume=34|issue=4|accessdate=27 September 2017}}</ref> Die katalase van die hipertermofiele [[Archaea|archaeon]] ''Pyrobaculum calidifontis'' het daarenteen 'n optimum temperatuur van 90&#x20;°C.<ref name="pmid12029047">{{Cite journal|date=June 2002|title=Unique presence of a manganese catalase in a hyperthermophilic archaeon, Pyrobaculum calidifontis VA1|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-bacteriology_2002-06_184_12/page/3305|journal=Journal of Bacteriology|volume=184|issue=12|pages=3305–12|doi=10.1128/JB.184.12.3305-3312.2002}}</ref> == Kliniese betekenis en toepassing == [[Lêer:Wasserstoffperoxid.svg|links|duimnael|Waterstofperoksied]] Katalase word in die voedselbedryf gebruik om [[waterstofperoksied]] van [[melk]] te verwyder aan die begin van die kaasproduksie proses.<ref name="urlCatalase - Worthington Enzyme Manual">{{Webaanhaling|url=http://www.worthington-biochem.com/CTL/default.html}}</ref> 'n Ander gebruik is in voedselverpakking, waar dit help om [[Redoksreaksie|voedseloksidasie]] te vertraag.<ref name="urlRe: how is catalase used in industry?">{{cite web |url=http://madsci.org/posts/archives/mar99/921636249.Gb.r.html |title=Re: how is catalase used in industry? |author=Hengge A |date=16 Maart 1999 |work=General Biology |publisher=MadSci Network |access-date=1 Maart 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907080521/http://madsci.org/posts/archives/mar99/921636249.Gb.r.html |archive-date= 7 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Katalase word ook in die [[Tekstiel|tekstielbedryf]] gebruik vir die volledige verwydering van waterstofperoksied van materiaal.<ref name="urltextile industry">{{Webaanhaling|url=http://www.p2pays.org/ref/11/10842.htm}}</ref> 'n Kleiner gebruik is in kontaklenshigiëne – sekere lensreinigers bevat waterstofperoksied om die lens te ontsmet; 'n katalaseoplossing word dan gebruik enige oorblywende waterstofperoksied af te breek voordat die lens gebruik word.<ref>[https://worldwide.espacenet.com/textdoc?DB=EPODOC&IDX=US5521091 US&#x20;patent 5521091]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }},&#x20;Cook JN, Worsley JL,&#x20;"Compositions and method for destroying hydrogen peroxide on contact lens",&#x20;issued 1996-05-28</ref> === Katalase toets vir bakterië === [[Lêer:Catalase_reaction.jpg|duimnael|300x300px|Positiewe katalasereaksie]] Die katalasetoets is een van die drie belangrikste toetse wat gebruik word deur mikrobioloë om bakterië te identifiseer. As die bakterieë katalase besit (m.a.w. hulle is katalase-positief), word borrels van suurstof vrygestel wanneer'n klein hoeveelheid van die bakteriële isolaat by 'n waterstofperoksiedoplossing gevoeg word. Die katalasetoets begin deur 'n druppel van waterstofperoksied op 'n mikroskoopskyfie te plaas. Die punt van 'n proefstafie word op die kolonie gedruk, en dan in die waterstofperoksieddruppel gesmeer. * As die mengsel borrels of skuim produseer, is die organisme "katalase-positief". Staphylococci<ref name="urlBSCI 424 Pathogenic Microbiology -- Bacterial Pathogen List">{{Webaanhaling|url=http://www.life.umd.edu/classroom/bsci424/pathogendescriptions/PathogenList.htm}}</ref> en Micrococci<ref name="urlBiochemical Tests">{{Webaanhaling|url=http://www.mc.maricopa.edu/~johnson/labtools/Dbiochem/cat.html}}</ref> is katalase-positief. Ander katalase-positiewe organismes sluit in ''Listeria, Corynebacterium diphtheriae, Burkholderia cepacia, Nocardia'', die familie [[Enterobacteriaceae]] (''Citrobacter, E. coli, Enterobacter, Klebsiella, Shigella, Yersinia, Proteus, Salmonella, Serratia''), Pseudomonas, ''Mycobacterium tuberculosis, Aspergillus'', ''Cryptococcus'', en ''Rhodococcus equi''. * Indien nie, is dit "katalase-negatief". ''Streptococcus''<ref name="urlStreptococcus pneumoniae and Staphylococci">{{Webaanhaling|url=http://pathmicro.med.sc.edu/fox/strep-staph.htm}}</ref> en ''Enterococcus'' spp. is byvoorbeeld katalase-negatief. Terwyl die katalase toets alleen nie 'n spesifieke organisme kan identifiseer nie, kan dit help met identifikasie wanneer dit gekombineer word met ander toetse soos byvoorbeeld weerstand teen antibiotika. Die teenwoordigheid van katalase in bakteriële selle is ook afhanklik van beide die groeitoestand en die groeimedium. Kapillêre buise kan ook gebruik word. 'n Klein monster van die bakterieë word op die punt van die kapillêre buis aangebring, sonder om die buis dig te sluit, om vals negatiewe resultate te vermy. Die teenoorgestelde punt word dan in waterstof peroksied gedoop, wat deur kapillêre aksie in die buis opgetrek word, en onderstebo gedraai, sodat die punt met die bakterië afwaarts gerig is. Die hand wat die buis vashou word dan op die bank getik, die waterstofperoksied afbeweeg totdat dit raak aan die bakterieë. As borrels dan vorm, dui dit op 'n positiewe katalase resultaat. Hierdie toets kan katalase-positiewe bakterieë by konsentrasies vanaf 10<sup>5</sup> selle/mL opspoor,<ref>{{Cite book|last=Martin|first=A. M.|date=2012-12-06|url=https://books.google.com/books?id=_orkBwAAQBAJ&pg=PA35|title=Fisheries Processing: Biotechnological applications|language=en|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9781461553038}}</ref> en is maklik om uit te voer. === Bakteriële virulensie === Neutrofiele en ander fagosiete gebruik waterstofperoksied om bakterieë dood te maak. Die ensiem NADPH oksidase genereer superoksied binne die fagosoom, wat via waterstofperoksied omgeskakel word in ander oksiderende stowwe soos hipochlorigsuur wat patogene in die fagosoom doodmaak.<ref>{{Cite journal|last=Winterbourn|first=Christine C.|date=2016-06-02|url=http://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-biochem-060815-014442|title=Reactive Oxygen Species and Neutrophil Function|journal=Annual Review of Biochemistry|volume=85|issue=1|pages=765–792|doi=10.1146/annurev-biochem-060815-014442}}</ref> In individue met chroniese granulomateuse siektes (CGD) is daar 'n defek in die produksie van waterstofperoksied weens mutasies in fagositiese oxidase-ensieme soos mieloperoksidase.<ref>{{Cite book|last=Murphy|first=Patrick|date=2012-12-06|url=https://books.google.com/books?id=1NzVBQAAQBAJ&pg=PA169|title=The Neutrophil|language=en|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9781468474183}}</ref> Normale sellulêre metabolisme stel steeds 'n klein hoeveelheid peroksied vry, en hierdie peroksied kan gebruik word om hipochlorigsuur te produseer om die bakteriële infeksie uit te wis. As individue met CGD met katalase-positiewe bakterieë geïnfekteer word, kan die bakteriële katalase die klein hoeveelhede peroksied vernietig voordat dit gebruik kan word om ander oksiderende stowwe te produseer. In hierdie individue oorleef die patogeen en word 'n chroniese infeksie. Die infeksiesetel is gewoonlik omring deur makrofage om die infeksie te isoleer. Hierdie wand van makrofage wat 'n patogeen omring word 'n granuloom genoem. Baie bakterieë is katalase positiewe, maar sommige produseer meer katalase as ander. Die belangrikste katalase-positiewe bakterieë in hierdie kondisie is nocardia, pseudomonas, listeria, aspergillus, candida, E. coli, staphylococcus, serratia, B. cepacia en H. pylori.<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/986222844|title=First aid for the USMLE step 1 2017 : a student-to-student guide|others=Le, Tao,, Bhushan, Vikas,, Sochat, Matthew,, Kallianos, Kimberly,, Chavda, Yash,, Zureick, Andrew H. (Andrew Harrison), 1991-|edition=27th |location=New York|isbn=9781259837623|oclc=986222844}}</ref> === Grys hare === Lae katalasevlakke kan 'n rol speel in die grysword proses van menslike hare. Waterstofperoksied word natuurlik deur die liggaam geproduseer en deur katalase afgebreek. As katalasevlakke daal, kan die waterstofperoksied nie volledig afgebreek word nie. Die waterstofperoksied belemmer die produksie van [[melanien]], die pigment wat die kleur aan hare verleen.<ref name="ScienceDaily_Grey_Hair">{{Webaanhaling|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/02/090223131123.htm}}</ref><ref name="pmid19237503">{{Cite journal|date=July 2009|title=Senile hair graying: H2O2-mediated oxidative stress affects human hair color by blunting methionine sulfoxide repair|url=https://archive.org/details/sim_faseb-journal_2009-07_23_7/page/n58|journal=FASEB Journal|volume=23|issue=7|pages=2065–75|doi=10.1096/fj.08-125435}}</ref> == Interaksies == Interaksie met katalase is getoon by die ''ABL2''<ref name="pmid12777400">{{Cite journal|date=August 2003|title=Catalase activity is regulated by c-Abl and Arg in the oxidative stress response|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2003-08-08_278_32/page/29667|journal=The Journal of Biological Chemistry|volume=278|issue=32|pages=29667–75|doi=10.1074/jbc.M301292200}}</ref> en ''Abl'' gene. Infeksie met die muis leukemievirus laat katalase aktiwiteit in die longe, hart en niere van die muis afneem. Visolie in die dieet verhoog weer katalase aktiwiteit in die hart en niere van die muise.<ref>{{Cite journal|year=2000|title=Effects of dietary fish oil on tissue glutathione and antioxidant defense enzymes in mice with murine aids|url=https://archive.org/details/sim_nutrition-research_2000-09_20_9/page/1287|journal=Nutrition Research|volume=20|issue=9|pages=1287–99|doi=10.1016/S0271-5317(00)00214-1}}</ref> == Verwysings == {{Reflist|35em}} == Eksterne skakels == * {{Webaanhaling|url=http://genomics.senescence.info/genes/entry.php?hugo=CAT}} * {{Webaanhaling|url=http://madsci.org/FAQs/catalase.html}} * {{Webaanhaling|url=http://www.abisonline.eu/video_pages/catalase.html}} * {{Webaanhaling|url=http://www.brenda-enzymes.info/php/result_flat.php4?ecno=1.11.1.6}} * {{Webaanhaling|url=http://peroxibase.isb-sib.ch/}} * {{Webaanhaling|url=http://microbeid.com/Methods/catalase.html}} * {{Webaanhaling|url=http://www.rcsb.org/pdb/101/motm.do?momID=57.html}} [[Kategorie:Ensieme]] hps8nv0n275ubsfgit8kc4edhin0lic Geoktrooieerde rekenmeester 0 131607 2975139 2971597 2026-10-03T22:00:42Z Jcb 223 2975139 wikitext text/x-wiki '''Geoktrooieerde rekenmeesters''' was die eerste rekenmeesters wat 'n professionele rekenmeestersliggaam gevorm het; die eerste sulke liggame is in 1854 in [[Skotland]] gestig. Die Edinburgh Society of Accountants (1854), die Glasgow Institute of Accountants and Actuaries (1854) en die Aberdeen Society of Accountants (1867) het elkeen feitlik van hul ontstaan af 'n koninklike oktrooi ontvang.<ref>{{cite book|last=Perks|first=R.W.|title=Accounting and Society|publisher=Chapman & Hall|location=Londen|year=1993|pages=16|isbn=0-412-47330-5}}</ref> Die titel is 'n internasionaal erkende professionele benaming; die benaming ''certified public accountant'' is oor die algemeen daaraan gelykstaande. Vroue kon eers ná die Sex Disqualification (Removal) Act 1919 geoktrooieerde rekenmeesters word, waarna Mary Harris Smith in 1920 deur die Institute of Chartered Accountants in England and Wales erken is en die eerste vroulike geoktrooieerde rekenmeester ter wêreld geword het.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Walker|first=Stephen P.|date=14 Maart 2019|title=Smith, Mary Harris|journal=Oxford Dictionary of National Biography|doi=10.1093/odnb/9780198614128.013.111926|isbn=978-0-19-861412-8|url=https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-111926|access-date=27 Januarie 2021|archive-date=1 Julie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230701102812/https://www.oxforddnb.com/display/10.1093/odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-111926;jsessionid=BEC8BE3D56678077505EF4D15171D0C5|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> Geoktrooieerde rekenmeesters werk op alle terreine van die sake- en finansiewêreld, onder meer [[Oudit|ouditwerk]], [[belasting]], finansiële bestuur en algemene bestuur. Sommige is in openbare praktyk werksaam, ander in die privaat sektor en sommige is in diens van staatsliggame.<ref name="icas">{{cite web|url=http://www.icas.org.uk/site/cms/contentCategoryView.asp?category=4365|title=Life as a CA has many advantages|publisher=ICA Scotland|access-date=6 Oktober 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927135524/http://www.icas.org.uk/site/cms/contentCategoryView.asp?category=4365|archive-date=27 September 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.charteredaccountants.ie/General/About-Us/Chartered-Accountancy/Becoming-a-Chartered-Accountant/Why-Chartered-Accountancy/|title=Why Chartered Accountancy?|publisher=CA Ireland|access-date=6 Oktober 2011|archive-date=18 Desember 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161218121443/http://www.charteredaccountants.ie/General/About-Us/Chartered-Accountancy/Becoming-a-Chartered-Accountant/Why-Chartered-Accountancy/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.charteredaccountants.com.au/Chartered-Accountants/What-is-a-Chartered-Accountant/Where-do-Chartered-Accountants-work.aspx|title=Where do Chartered Accountants work?|publisher=ICA Australia|access-date=6 Oktober 2011|archive-date=6 Oktober 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006185311/http://www.charteredaccountants.com.au/Chartered-Accountants/What-is-a-Chartered-Accountant/Where-do-Chartered-Accountants-work.aspx|url-status=dead}}</ref> Die institute van geoktrooieerde rekenmeesters vereis dat lede 'n minimum vlak van voortgesette professionele ontwikkeling deurloop om professioneel mededingend te bly. Hulle fasiliteer spesiale belangegroepe (byvoorbeeld vermaak en media, of insolvensie en herstrukturering) wat in hul onderskeie velde die toon aangee. Hulle ondersteun lede met adviesdienste, tegniese hulplyne en tegniese biblioteke. Hulle bied ook geleenthede vir professionele netwerkvorming en vir loopbaan- en sake-ontwikkeling.<ref name="icaew">{{cite web|url=http://www.icaew.com/en/join-us/why-join-icaew|title=Benefits of joining the ICAEW|access-date=6 Oktober 2011|archive-date=22 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422134347/http://www.icaew.com/en/join-us/why-join-icaew|url-status=live}}</ref> Chartered Accountants Worldwide bestaan uit 15 institute met meer as 1,8 miljoen geoktrooieerde rekenmeesters en studente in 190 lande.<ref>{{Cite web|title=Chartered Accountants Worldwide|url=https://www.icaew.com/about-icaew/who-we-are/who-we-work-with/accountancy-bodies/chartered-accountants-worldwide|access-date=30 Januarie 2021|website=www.icaew.com|language=en}} {{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Lande == === Albanië === Die Institute of Authorized Chartered Auditors of Albania (Instituti i Ekspertëve Kontabël të Autorizuar - IEKA) is 'n beroepsliggaam wat die rekenmeestersbedryf in [[Albanië]] reguleer.<ref name=":1">{{Cite web|title=IEKA {{!}} Historiku|url=https://ieka.al/en/historiku|access-date=10 September 2026|website=IEKA|language=en}}</ref> IEKA is op 24 November 1997 gestig as 'n niewinsgewende beroepsvereniging vir ''certified public accountants'' (CPA's) wat hul beroep in openbare praktyk beoefen. Met sy stigting het IEKA 56 CPA's gehad; teen 2011 het die instituut 151 lede uit 43 ouditfirmas gehad.<ref name=":1" /> Die instituut is as 'n gesamentlike inisiatief van die Albanese regering en die [[Wêreldbank]] geskep en is die enigste gelisensieerde rekenmeestersliggaam in die land.<ref>{{Cite web|title=IEKA {{!}} Home|url=https://ieka.al/en|access-date=10 September 2026|website=IEKA|language=en}}</ref> IEKA het in Mei 2000 'n lid van die International Federation of Accountants (IFAC) geword. Dit is ook 'n lid van die Federation Internationale des Experts-Comptables Francophone (FIDEF) en die South East European Partnership on Accountancy Development (SEEPAD). === Australië === Geoktrooieerde rekenmeesters in [[Australië]] behoort aan Chartered Accountants Australia & New Zealand (CA ANZ, voorheen die Institute of Chartered Accountants in Australia) en gebruik die letters ''CA''.<ref>{{cite web|title=About membership and inclusions|url=http://www.charteredaccountants.com.au/Members/Membership/About-membership-and-inclusions.aspx|publisher=ICAA|access-date=15 Oktober 2012|archive-date=4 Junie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604055705/http://www.charteredaccountants.com.au/Members/Membership/About-membership-and-inclusions.aspx|url-status=dead}}</ref> Sommige senior lede (met minstens 15 jaar se lidmaatskap) van die instituut kan as genote verkies word en die letters ''FCA'' gebruik. Die Institute of Public Accountants (IPA) en CPA Australia geniet in Australië dieselfde regstatus en erkenning as gekwalifiseerde professionele rekenmeesters.<ref>{{cite web|title=Advancement to Fellowship|url=http://www.charteredaccountants.com.au/Members/Membership/Advancement-to-fellowship.aspx|publisher=ICAA|access-date=15 Oktober 2012|archive-date=7 Oktober 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007023947/http://www.charteredaccountants.com.au/Members/Membership/Advancement-to-fellowship.aspx|url-status=live}}</ref> Op 28 Junie 2016 het die Association of Chartered Certified Accountants (ACCA) en CA ANZ 'n strategiese bondgenootskap aangekondig wat dubbele lidmaatskap van albei liggame moontlik maak. ACCA-lede wat in Australië en Nieu-Seeland woon, word genooi om vir CA-lidmaatskap aansoek te doen, en CA ANZ-lede word genooi om vir ACCA-lidmaatskap aansoek te doen, onderworpe daaraan dat hulle aan die ander liggaam se toelatingsvereistes voldoen. === Bangladesj === Die Institute of Chartered Accountants of Bangladesh (ICAB) is die nasionale professionele rekenmeestersliggaam van [[Bangladesj]]. Dit is in 1973 gestig en is die enigste organisasie met die reg om die benaming geoktrooieerde rekenmeester in Bangladesj toe te ken. Senior lede (met minstens vyf jaar se lidmaatskap) van die instituut word genote genoem en gebruik die letters ''FCA''. Bangladesj het meer as 1 900 geregistreerde geoktrooieerde rekenmeesters en meer as 32 000 leerlingrekenmeesters. === Bermuda === Die Institute of Chartered Accountants of Bermuda werk saam met die Canadian Institute of Chartered Accountants en die American Institute of Certified Public Accountants, en is die enigste organisasie in [[Bermuda]] met die reg om die benaming geoktrooieerde rekenmeester toe te ken.<ref>{{cite web|url=http://www.icab.bm/|title=Institute of Chartered Accountants of Bermuda|website=icab.bm|access-date=1 Mei 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115152112/http://www.icab.bm/|archive-date=15 November 2016|url-status=dead}}</ref> === Kanada === In [[Kanada]] het geoktrooieerde rekenmeesters aan die Canadian Institute of Chartered Accountants (CICA) behoort deur lidmaatskap van minstens een provinsiale of territoriale instituut (of "orde" in [[Quebec]]). Om 'n lid te word, moes 'n kandidaat oor 'n voorgraadse graad en ervaring beskik en, na gelang van die provinsie, bykomende opleiding voltooi. Kandidate in alle provinsies moes die driedaagse Uniform Evaluation (UFE), later die Common Final Examination (CFE), slaag.<ref>{{Cite web|title=The UFE|url=http://www.cica.ca/becoming-a-ca/the-ufe/|access-date=18 Maart 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140325235605/http://www.cica.ca/becoming-a-ca/the-ufe/|archive-date=25 Maart 2014|url-status=dead}}</ref> Sedert 2012 was die CICA in 'n proses van eenwording met die ander twee rekenmeestersliggame in Kanada. Kanadese geoktrooieerde rekenmeesters het, saam met ''certified general accountants'' (CGA's) en ''certified management accountants'' (CMA's), die benaming ''chartered professional accountant'' (CPA) aangeneem, wat die term geoktrooieerde rekenmeester daar verouderd gemaak het.<ref name="mcfarland">{{cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/canadian-accountants-merge-under-cpa-designation/article19299464/|title=Canadian accountants merge under CPA designation|first=Janet|last=McFarland|newspaper=The Globe & Mail|date=23 Junie 2014|access-date=31 Oktober 2022|archive-date=9 Mei 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220509162659/https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/canadian-accountants-merge-under-cpa-designation/article19299464/|url-status=live}}</ref> === Tsjeggië === In [[Tsjeggië]] is geoktrooieerde rekenmeesters gewoonlik lede van die Institute of Chartered Accountants of the Czech Republic en gebruik hulle die letters ''CAE'' (''chartered accountant expert'').{{Feit|datum=September 2026}} Geoktrooieerde rekenmeesters kan ook lede wees van die Chamber of Auditors of the Czech Republic (KACR),<ref>{{cite web|title=About the Chamber of Auditors of the Czech Republic|url=https://www.kacr.cz/en/|access-date=2 November 2018|archive-date=2 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402203826/https://www.kacr.cz/en/|url-status=live}}</ref> saam met wie die ICAEW sy ACA-kwalifikasie in 2015 bekendgestel het.<ref>{{cite web|title=ACA training in the Czech Republic|url=https://careers.icaew.com/find-your-route/aca-training-in-the-czech-republic|publisher=ICAEW|access-date=2 November 2018|archive-date=13 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213032948/https://careers.icaew.com/find-your-route/aca-training-in-the-czech-republic|url-status=dead}}</ref> === Europese Unie === Ingevolge die Riglyn oor Wedersydse Erkenning kan burgers van die Europese Ekonomiese Ruimte (EER) en van Switserland wat 'n professionele kwalifikasie het, lede word van die ooreenstemmende liggame in 'n ander lidstaat. Hulle moet egter 'n geskiktheidstoets oor plaaslike omstandighede slaag, wat vir rekenmeesters plaaslike verskille in belasting- en maatskappyreg insluit. Die plaaslike titel mag egter nie gebruik word indien die betrokke persoon nie by die plaaslike beroepsliggaam aansluit nie. 'n Houer van die Franse ''expert-comptable''-kwalifikasie kan byvoorbeeld as rekenmeester in Engeland praktiseer sonder om 'n plaaslike toets af te lê, maar mag slegs die beskrywing "expert-comptable (Frankryk)" gebruik en nie "geoktrooieerde rekenmeester" nie. Binne die EER het slegs die [[Verenigde Koninkryk]] en [[Ierland]] liggame wat die titel geoktrooieerde rekenmeester uitreik. === Indië === In [[Indië]] word geoktrooieerde rekenmeesters gereguleer deur die Institute of Chartered Accountants of India (ICAI), wat deur die Chartered Accountants Act, 1949 gestig is. Geassosieerde lede van die ICAI mag die voorvoegsel ''CA'' by hul name voeg. Lede wat vir minstens vyf jaar deurlopend in Indië praktiseer, of wat vir 'n aaneenlopende tydperk van minstens vyf jaar geassosieerde lede was en oor ervaring beskik wat gelykstaande is aan dié wat normaalweg uit vyf jaar se deurlopende praktyk as geoktrooieerde rekenmeester verkry word, mag ''fellow chartered accountant'' (FCA) gebruik.<ref>{{cite web|url=http://icai.org/new_post.html?post_id=4825|title=ICAI - The Institute of Chartered Accountants of India|website=ICAI|access-date=9 Februarie 2012|archive-date=21 Junie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621194323/https://icai.org/new_post.html?post_id=4825|url-status=live}}</ref> Op 1 Augustus 2024 het die instituut 414 758 aktiewe lede gehad.<ref>{{cite web|title=Key statistics|url=https://resource.cdn.icai.org/57182annualreport-icai-2018-19-english.pdf|access-date=6 Desember 2019|publisher=ICAI|archive-date=1 Julie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230701103615/https://resource.cdn.icai.org/57182annualreport-icai-2018-19-english.pdf|url-status=live}}</ref> Toetrede tot die beroep kan geskied deur die CA Foundation Course ná voltooiing van skoolopleiding (graad 12) af te lê. Gegradueerdes kan ook vir twee jaar as leerlingassistent by 'n geoktrooieerde firma oplei voor die finale eksamen, of ná voltooiing van die intermediêre vlak van ''cost accountant'' of ''company secretary''. 'n Omvattende 100 uur se opleiding in inligtingstegnologie en 'n oriënteringsprogram vir die ontwikkeling van sagte vaardighede moet voltooi word voordat die leerlingkontrak begin.<ref>{{Cite web|url=http://www.icai.org/new_post.html?post_id=283|title=www.icai.org|website=Institute of Chartered Accountants of India|access-date=24 Julie 2016|archive-date=12 Mei 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512021934/https://www.icai.org/new_post.html?post_id=283|url-status=live}}</ref> Die CA-sertifisering is egter tot Indië se geografiese grense beperk en is nie geldig in lande wat ander rekeningkundige standaarde volg nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.sify.com/news/miles-professional-education-introduces-us-cma-course-in-kolkata-news-default-pextdRijbbefc.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921123615/https://www.sify.com/news/miles-professional-education-introduces-us-cma-course-in-kolkata-news-default-pextdRijbbefc.html|url-status=dead|archive-date=21 September 2019|title=Miles Professional Education introduces US CMA course in Kolkata|website=Sify|language=en|access-date=21 September 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.educba.com/ca-vs-acca/|title=CA vs ACCA {{!}} 5 Best Differences To Know (With Infographics)|date=19 Oktober 2018|website=EDUCBA|language=en-US|access-date=21 September 2019|archive-date=13 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413154959/https://www.educba.com/ca-vs-acca/|url-status=live}}</ref> Nadat die CA-finale eksamen geslaag is, kan die kandidaat vir lidmaatskap van die ICAI aansoek doen. === Indonesië === Die Institute of Indonesia Chartered Accountants, voorheen die Indonesian Institute of Accountants of Ikatan Akuntan Indonesia, is die nasionale organisasie van professionele rekenmeesters in [[Indonesië]]. Die IAI is 'n stigterslid van die International Federation of Accountants (IFAC) en die ASEAN Federation of Accountants (AFA). In 2016 het die IAI 'n geassosieerde lid van Chartered Accountants Worldwide geword. === Ierland === In [[Ierland]] is geoktrooieerde rekenmeesters gewoonlik lede van Chartered Accountants Ireland en gebruik hulle die letters ACA of FCA. Geoktrooieerde rekenmeesters kan ook lede wees van die Institute of Chartered Accountants in England and Wales of van die Institute of Chartered Accountants of Scotland. === Nepal === In [[Nepal]] word die beroep van geoktrooieerde rekenmeester gereguleer deur die Institute of Chartered Accountants of Nepal (ICAN), wat deur die parlement ingevolge die Chartered Accountants Act, 1997 gestig is. Ná die voltooiing van drie eksamenvlakke (CAP I, CAP II en CAP III) en drie jaar se leerlingopleiding onder 'n gekwalifiseerde geoktrooieerde rekenmeester kan iemand lidmaatskap van die ICAN verkry, en met die praktyksertifikaat (''certificate of practice'', COP) as professionele rekenmeester praktiseer. === Nieu-Seeland === In [[Nieu-Seeland]] behoort geoktrooieerde rekenmeesters aan Chartered Accountants Australia & New Zealand (CA ANZ, voorheen die New Zealand Institute of Chartered Accountants) en gebruik hulle die letters CA. Sommige senior lede kan as genote verkies word en die letters FCA gebruik. Daar is ook 'n middelvlakkwalifikasie, ''associate chartered accountant'', met die letters ACA. Geassosieerde geoktrooieerde rekenmeesters kom nie in aanmerking vir 'n sertifikaat vir openbare praktyk nie en kan dus nie dienste aan die publiek lewer nie. === Pakistan === Die Institute of Chartered Accountants of Pakistan (ICAP) is die beroepsliggaam van geoktrooieerde rekenmeesters in [[Pakistan]] en is op 1&nbsp;Julie 1961 ingevolge die Chartered Accountants Ordinance, 1961 gestig. Die ICAP is die enigste liggaam en gesag in Pakistan met 'n mandaat om die rekenmeesters- en ouditberoep in die land te reguleer. Dit neem die nasionale ouditstandaarde aan en ontwikkel dit, en ontwikkel rekeningkundige standaarde vir die Securities and Exchange Commission of Pakistan (SECP). Dit verteenwoordig rekenmeesters wat in openbare praktyk, in die sake- en nywerheidswêreld en in die openbare sektor werksaam is. Die instituut is 'n lid van die International Federation of Accountants (IFAC), die wêreldwye organisasie vir die rekenmeestersberoep. Die ICAP het meer as 7 000 aktiewe lede en meer as 25 000 studente. Ander nasionale rekenmeestersliggame sluit die Institute of Cost and Management Accountants of Pakistan (ICMAP)<ref>{{cite web|url=https://www.icmap.com.pk/|title=ICMA|access-date=7 Januarie 2019|archive-date=13 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213060649/https://www.icmap.com.pk/|url-status=live}}</ref> en PIPFA in. Die ICAP en ICMAP is volle lede van die International Federation of Accountants en PIPFA is 'n geassosieerde lid. Benewens hierdie nasionale liggame het die Britse liggame Association of Chartered Certified Accountants (ACCA) en Chartered Institute of Management Accountants (CIMA) ook 'n sterk teenwoordigheid in Pakistan. === Singapoer === Die titel ''chartered accountant of Singapore'' (CA (Singapore)) word ingevolge die Singapore Accountancy Commission (SAC) Act beskerm. Die roete om die benaming te verkry, behoort aan die SAC, 'n statutêre liggaam van die regering. Die Institute of Singapore Chartered Accountants (ISCA) is 'n aangewese entiteit ingevolge die SAC Act en ken die benaming CA (Singapore) namens die SAC toe. Die Singapore Chartered Accountant Qualification-program bestaan uit drie komponente: 'n akademiese grondslag, 'n professionele program en drie jaar se praktiese ervaring. Aansoekers wat vir die grondslagprogram van die Singapore Chartered Accountant Qualification in aanmerking kom, moet oor geakkrediteerde grade, ander grade, voorgraadse studie of plaaslike politegniese diplomas beskik. Diegene wat vir direkte toelating tot die professionele program in aanmerking kom, moet oor plaaslike grade in rekeningkunde van die Nanyang Technological University, die National University of Singapore, die Singapore Management University, die Singapore University of Social Sciences of die Singapore Institute of Technology beskik. In 2013 is bepaal dat houers van die kwalifikasies van die Association of Chartered Certified Accountants (ACCA) en CPA Australia tot 31 Desember 2016 tyd het, en bestaande studente tot 31 Desember 2018, om die ICPAS PAC te voltooi en deur die vorige oorgangsreëlings vir die professionele benaming "chartered accountant of Singapore" te kwalifiseer.<ref name="AsiaOne article 1">{{cite web|url=http://business.asiaone.com/investments-and-savings/mof-announces-details-new-professional-accountancy-designation|title=MOF Announces Details of New Professional Accountancy Designation|date=2 April 2013|website=AsiaOne|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029192937/http://business.asiaone.com/investments-and-savings/mof-announces-details-new-professional-accountancy-designation|archive-date=29 Oktober 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="BT article 2">{{cite web|url=http://www.asiaone.com/print/News/AsiaOne%2BNews/Business/Story/A1Story20130402-413059.html|title=Singapore Prepares for a 2-tier Accounting Profession|date=4 April 2013|website=The Business Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228204559/http://www.asiaone.com/print/News/AsiaOne+News/Business/Story/A1Story20130402-413059.html|archive-date=28 Februarie 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.singaporeqp.com/singapore-qp-framework|title=Singapore QP Framework|website=Singapore Qualification Programme|archive-url=https://web.archive.org/web/20130309015635/http://singaporeqp.com/singapore-qp-framework|archive-date=9 Maart 2013|url-status=dead}}</ref> === Suid-Afrika === In [[Suid-Afrika]] reguleer SAIGR, die [[Suid-Afrikaanse Instituut van Geoktrooieerde Rekenmeesters]], die benaming [[Geoktrooieerde rekenmeester (Suid-Afrika)|geoktrooieerde rekenmeester]], GR(SA). Om as GR(SA) te kwalifiseer, is 'n gespesialiseerde baccalaureusgraad in [[rekeningkunde]] nodig, gevolg deur 'n Sertifikaat in die Teorie van Rekeningkunde (STR); na gelang van die universiteit word dit as 'n nagraadse honneursgraad of as 'n nagraadse diploma aangebied. Op hierdie formele opleiding volg twee eksterne bevoegdheidseksamens wat deur SAIGR opgestel word. 'n Afsonderlike registrasie is nodig vir geoktrooieerde rekenmeesters wat as [[ouditeur]]s in openbare praktyk wil optree, naamlik as geregistreerde ouditeur (''registered auditor'', RA). Dié benaming word deur die [[Onafhanklike Reguleringsraad vir Ouditeure]] (ORO, voorheen bekend as die [[Openbare Rekenmeesters- en Ouditeursraad]]) ingevolge die [[Ouditprofessiewet]] toegeken.<ref>Ouditprofessiewet a. 37(2)</ref> Kandidate moet drie jaar se praktiese ervaring by 'n geregistreerde opleidingskantoor voltooi – die Training In Public Practice (TIPP)-program. Leerlingrekenmeesters wat gedurende hierdie tydperk van werkgewer verander, moet hul opleiding met ses maande verleng. Die Training Outside Public Practice (TOPP)-program fokus op [[Ondernemingsfinansiering|finansiële bestuur]]; TOPP-leerlinge kan dus geoktrooieerde rekenmeesters word met 'n meer beperkte kennis en ervaring van ouditwerk as diegene wat die TIPP-program deurloop, maar met meer omvattende ervaring van finansiële bestuur en van die sakewêreld. Geoktrooieerde rekenmeesters wat nie geregistreerde ouditeurs is nie, mag nie as ouditeurs in openbare praktyk optree of voorgee dat hulle dit is nie.<ref>Ouditprofessiewet a. 41(a)</ref> Die Ouditprofessiewet verbied hulle egter nie om die beskrywing "interne ouditeur" of "rekenmeester" te gebruik nie, of om 'n niewinsgewende klub, instelling of vereniging te oudit indien hulle geen fooi vir sodanige oudit ontvang nie.<ref>Ouditprofessiewet a. 41(3)</ref> In Suid-Afrika is die Maatskappywet met ingang van Julie 2010 vervang om maatskappye sonder 'n openbare belang toe te laat om tussen 'n oudit en 'n onafhanklike hersiening te kies. 'n Hersiening is nie 'n attesteringsfunksie nie en kan uitgevoer word deur rekenmeesters wat lede is van liggame wat ingevolge die Wet op Beslote Korporasies van 1984 geregistreer is, waaronder SAIBA, CIMA, SAIGR, SAIPA en ACCA. === Sri Lanka === In [[Sri Lanka]] mag die titel geoktrooieerde rekenmeester (CA Sri Lanka) slegs deur lede van die Institute of Chartered Accountants of Sri Lanka gebruik word. Hulle kan geassosieerde lede (ACA) of genote (FCA) wees. Geoktrooieerde rekenmeesters wat oor praktyksertifikate beskik, kan ook geregistreerde ouditeurs word, wat statutêre finansiële [[oudit]]s ingevolge die Companies Act, No. 07 of 2007 kan uitvoer. Geoktrooieerde rekenmeesters kan ook as maatskappysekretarisse registreer. === Verenigde Koninkryk === Die Institute of Chartered Accountants in England and Wales is 'n toekenningsliggaam wat die agtervoegsels ACA en FCA toeken. Die Institute of Chartered Accountants of Scotland ken die agtervoegsel CA toe. == Lys van institute van geoktrooieerde rekenmeesters == * Association of Chartered Certified Accountants (wêreldwyd) * Bahamas Institute of Chartered Accountants * Chartered Professional Accountants of Canada, wat in 2014 uit die samesmelting van die Canadian Institute of Chartered Accountants (CICA), die Society of Management Accountants of Canada (CMA Canada) en die Certified General Accountants of Canada (CGA-Canada) ontstaan het * Chartered Accountants Australia and New Zealand, wat in 2013 uit die samesmelting van die New Zealand Institute of Chartered Accountants (NZICA) en die Institute of Chartered Accountants Australia (ICAA) ontstaan het<ref>{{cite web|url=http://charteredaccountantsanz.com/sitecore/content/Home/Site%20Content/About%20CA/Who%20We%20Are|title=Who We Are|publisher=Chartered Accountants Australia and New Zealand|archive-url=https://web.archive.org/web/20161113161605/https://www.charteredaccountantsanz.com/sitecore/content/Home/Site%20Content/About%20CA/Who%20We%20Are|archive-date=13 November 2016|url-status=dead}}</ref> * Chartered Accountants Ireland (dek ook Noord-Ierland) * Chartered Institute of Public Finance and Accountancy (CIPFA) * European Institute of Chartered Accountants * Institute of Authorized Chartered Auditors of Albania * Institute of Chartered Accountants of Bangladesh * Institute of Chartered Accountants of Barbados * Institute of Chartered Accountants of Belize * Institute of Chartered Accountants of Bermuda * Institute of Chartered Accountants of the Eastern Caribbean * Institute of Chartered Accountants in England & Wales * Institute of Chartered Accountants of Ghana * Institute of Chartered Accountants of Guyana * Institute of Chartered Accountants of India * Institute of Chartered Accountants of Indonesia * Institute of Chartered Accountants of Jamaica * Institute of Chartered Accountants in Malawi{{Feit|datum=September 2026}} * Institute of Chartered Accountants of Namibia * Institute of Chartered Accountants of Nepal * Institute of Chartered Accountants of Nigeria * Institute of Chartered Accountants of Pakistan * Institute of Chartered Accountants of Scotland * Institute of Chartered Accountants of Sierra Leone * Institute of Chartered Accountants of Sri Lanka * Institute of Chartered Accountants of Trinidad and Tobago * Institute of Chartered Accountants of Zimbabwe * Institute of Singapore Chartered Accountants * Royal Netherlands Institute of Chartered Accountants{{Feit|datum=September 2026}} * [[Suid-Afrikaanse Instituut van Geoktrooieerde Rekenmeesters]] == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Rekeningkunde]] [[Kategorie:Kwalifikasies]] jhfgea6dwljtubs5qmv8rt4bhr4vhtt Nasionalisme 0 135606 2975263 2969623 2026-10-04T10:13:40Z Jcb 223 2975263 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Nasionalisme''' is 'n [[Politiek|politieke]], sosiale en ekonomiese stelsel wat gekenmerk word deur die [[Nasionale belang|belange van 'n spesifieke nasie]] te bevorder, veral met die doel om selfbestuur, of volle [[soewereiniteit]], oor die groep se tuisland te verkry. As [[ideologie]] of beweging hou dit dat die [[nasie]] met die [[staat]] moet saamval.<ref name="Hechter2000">{{Cite book |last=Hechter |first=Michael |title=Containing Nationalism |url=https://archive.org/details/containingnation0000hech |publisher=Oxford University Press |year=2000 |page=[https://archive.org/details/containingnation0000hech/page/7 7] |isbn=978-0198297420 |language=en}}</ref><ref name="Gellner1983">{{Cite book |last=Gellner |first=Ernest |title=Nations and Nationalism |url=https://archive.org/details/nationsnationali0000unse |publisher=Cornell University Press |year=1983 |page=[https://archive.org/details/nationsnationali0000unse/page/1 1] |isbn=978-0801475009 |language=en}}</ref> Die politieke [[ideologie]] hou dus in dat 'n nasie self moet regeer, vry van ongewenste buite-inmenging, en is gekoppel aan die konsep van [[selfbeskikking]]. Nasionalisme is ook gefokus op die ontwikkeling en instandhouding van 'n nasionale identiteit gebaseer op 'n kombinasie van gedeelde maatskaplike eienskappe soos [[kultuur]], [[Etniese groep|etnisiteit]], tuisland, [[taal]], ras, politiek (of [[regering]]), [[Religie|godsdiens]], [[tradisie]]s, politieke doelwitte of 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms en 'n gedeelde geskiedenis, en om nasionale eenheid of solidariteit te bevorder.<ref name="ref1">[https://doi.org/10.1080%2F014198798329784 Triandafyllidou, Anna (1998). "National identity and the other". Ethnic and Racial Studies. 21 (4): 593–612. ]</ref><ref name="ref2">Smith, A.D. (1981). The Ethnic Revival in the Modern World. Cambridge University Press.</ref><ref name="Smith1">Anthony D. Smith. ''Nationalism: Theory, Ideology, History''. Polity, 2010. bl. 9, 25–30; {{cite book | last= James | first= Paul | title= Nation Formation: Towards a Theory of Abstract Community | url= https://www.academia.edu/40353321 |publisher= Sage Publications | location= London |year= 1996}}</ref> As 'n beweging veronderstel nasionalisme die bestaan van 'n nasie<ref name="Brubaker1996">{{Cite book |last=Brubaker |first=Rogers |title=Nationalism Reframed: Nationhood and the National Question in the New Europe |url=https://archive.org/details/nationalismrefra0000brub |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |page=[https://archive.org/details/nationalismrefra0000brub/page/15 15] |isbn=978-0-521-57649-9 |language=en}}</ref> en is dit geneig om die belange van 'n bepaalde nasie (soos in 'n groep [[Mens|mense]]) te bevorder<ref name="Smith1" /> veral met die doel om die nasie se soewereiniteit (selfregering) oor sy vaderland te verkry en te handhaaf en so 'n nasiestaat te skep. Nasionalisme meen dat elke nasie homself moet regeer, vry van inmenging van buite (selfbeskikking), dat 'n nasie 'n natuurlike en ideale basis vir 'n staat is,<ref name="Finlayson">{{cite book|last=Finlayson|first=Alan|chapter=5. Nationalism|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4PsjAwAAQBAJ&pg=PA99|editor1-last=Geoghegan|editor1-first=Vincent|editor2-last=Wilford|editor2-first=Rick|title=Political Ideologies: An Introduction|url=https://books.google.com/books?id=4PsjAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1317804338|pages=[https://books.google.com/books?id=4PsjAwAAQBAJ&pg=PA100 100–102]}}</ref> en dat die nasie die enigste regmatige bron van [[Mag (sosiale wetenskappe)|politieke mag]] is.<ref name="Smith1" /><ref>Yack, Bernard. ''Nationalism and the Moral Psychology of Community''. University of Chicago Press, 2012. bl. 142</ref> Nasionalisme poog dus om 'n nasie se tradisionele kultuur te bewaar en te bevorder.<ref name="Smith - culture">Smith, Anthony. ''Nationalism: Theory, Ideology, History''. Polity, 2010. bl. 6–7, 30–31, 37</ref> Daar is verskeie definisies van 'n "nasie", wat lei tot verskillende tipes nasionalisme.<ref name="Mylonas2023">{{Cite book |last1=Mylonas |first1=Harris |last2=Tudor |first2=Maya |title=Varieties of Nationalism: Communities, Narratives, Identities |publisher=Cambridge University Press |date=2023 |doi=10.1017/9781108973298 |isbn=978-1108973298 |language=en}}</ref> Die twee hoof uiteenlopende vorme is [[etniese nasionalisme]] en [[burgerlike nasionalisme]], hoewel dié tweedeling gekritiseer is omdat dit uiteenlopende historiese kontekste te veel vereenvoudig.<ref name="Tamir2019">{{Cite journal |last=Tamir |first=Yael |title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism? |journal=Annual Review of Political Science |date=2019 |volume=22 |issue=1 |pages=419–434 |doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059 |language=en}}</ref> Die morele waarde van nasionalisme, die verhouding tussen nasionalisme en [[patriotisme]], en die versoenbaarheid van nasionalisme en kosmopolitisme is almal onderwerpe van [[Filosofie|filosofiese]] debat.<ref name="mylonas">Mylonas, Harris; Tudor, Maya (2021). "Nationalism: What We Know and What We Still Need to Know". Annual Review of Political Science. 24 (1): 109–132.</ref><ref name="Lawrence2013">{{cite book |last1=Lawrence |first1=Adria |title=Imperial rule and the politics of nationalism : anti-colonial protest in the French empire |url=https://archive.org/details/imperialrulepoli0000lawr |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |location=New York, NY, USA |isbn=9781107640757}}</ref> Nasionalisme kan gekombineer word met diverse politieke doelwitte en ideologieë soos [[konserwatisme]] (nasionale konserwatisme en [[Regs (politiek)|regse]] [[populisme]]) of [[sosialisme]] ([[Links (politiek)|linkse]] nasionalisme).<ref name="Finlayson"/><ref>{{Cite journal|last=Bunce|first=Valerie|date=2000|title=Comparative Democratization: Big and Bounded Generalizations|url=https://doi.org/10.1177/001041400003300602|journal=Comparative Political Studies|language=en|volume=33|issue=6–7|pages=703–734|doi=10.1177/001041400003300602|s2cid=153875363|issn=0010-4140}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Kocher|first1=Matthew Adam|last2=Lawrence|first2=Adria K.|last3=Monteiro|first3=Nuno P.|date=2018|title=Nationalism, Collaboration, and Resistance: France under Nazi Occupation|url=https://muse.jhu.edu/article/709436|journal=International Security|volume=43|issue=2|pages=117–150|doi=10.1162/isec_a_00329|s2cid=57561272|issn=1531-4804|doi-access=free}}</ref> In die praktyk word nasionalisme as positief of negatief gesien afhangende van die ideologie en uitkomste daarvan.<ref name="Wimmer2019">{{Cite news |last=Wimmer |first=Andreas |title=Why Nationalism Works |work=Foreign Affairs |date=2019 |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/world/2019-02-12/why-nationalism-works |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> Nasionalisme was 'n kenmerk van bewegings vir [[vryheid]] en geregtigheid, is geassosieer met kulturele herlewings,<ref name="Smith - culture"/> en moedig trots van nasionale prestasies aan.<ref>{{cite book | last1= Nairn | first1= Tom | last2= James | first2= Paul | title= Global Matrix: Nationalism, Globalism and State-Terrorism | url= https://www.academia.edu/1642325 | year= 2005 | publisher= Pluto Press | location= London and New York}}</ref> Dit is ook gebruik om rasse-, etniese en godsdienstige verdeeldheid te legitimeer, minderhede te onderdruk of aan te val, en [[menseregte]] en [[Demokrasie|demokratiese tradisies]] te ondermyn, en om [[Oorlog|oorloë]] te begin; dit word dikwels as 'n oorsaak van albei wêreldoorloë aangevoer.<ref name="mylonas" /><ref name="Bingham2012">{{Cite web |last=Bingham |first=James |title=How Significant is Nationalism as a Cause of War? |date=2012 |url=https://www.e-ir.info/2012/06/19/how-significant-is-nationalism-as-a-cause-of-war/ |publisher=E-International Relations |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> Radikale nasionalisme gekombineer met rassehaat was 'n sleutelfaktor in die [[Holocaust]] wat deur [[Nazi-Duitsland]] gepleeg is.<ref>{{cite book|author=Pierre James|title=The Murderous Paradise: German Nationalism and the Holocaust|url=https://books.google.com/books?id=drTL9BQtdFcC|year=2001|publisher=Greenwood|isbn=978-0275972424}}</ref> == Terminologie == [[Lêer:"Onward to Victory", World War I Allied propaganda postcard.jpg|duimnael|regs|'n Poskaart van 1916 met die nasionale verpersoonlikings van sommige van die Bondgenote van die Eerste Wêreldoorlog, elk met 'n nasionale vlag.]] [[Lêer:381px-Grotius de jure 1631.jpg|duimnael|regs|Die titelblad van die tweede uitgawe (Amsterdam, 1631) van ''De jure belli ac pacis'']] Die gebruik van die begrippe "nasies", "soewereiniteit" en verwante terme is in die vroeë 17de eeu aansienlik verfyn deur [[Grotius|Hugo Grotius]] se werk ''De jure belli ac pacis''. Grotius het in die tyd van die [[Tagtigjarige Oorlog]] tussen [[Spanje]] en die [[Nederland]]e en die [[Dertigjarige Oorlog]] tussen die Katolieke en Protestantse nasies van Europa geleef, en het hom veral besig gehou met konflikte tussen nasies wat uit godsdiensverskille voortgekom het. Die woord ''nasie'' is voor 1800 in Europa ook gebruik om na die inwoners van 'n land te verwys, sowel as na gemeenskaplike identiteite wat gedeelde geskiedenis, reg, taal, politieke regte, godsdiens en tradisies kon insluit – 'n betekenis wat nader aan die moderne opvatting staan.<ref name="Gat2012">{{Cite book |last=Gat |first=Azar |title=Nations: The Long History and Deep Roots of Political Ethnicity and Nationalism |url=https://archive.org/details/nationslonghisto0000gata |publisher=Cambridge University Press |year=2012 |page=[https://archive.org/details/nationslonghisto0000gata/page/214 214] |isbn=978-1107007857 |language=en}}</ref> Teen die laat 18de en die 19de eeu het die taal van nasies en soewereiniteit al hoe sterker in openbare gesprek, regsdokumente en volksmobilisering na vore gekom. Die uitbreiding van massageletterdheid, drukkultuur<ref name="Anderson2006">{{Cite book |last=Anderson |first=Benedict |title=Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism |url=https://archive.org/details/imaginedcommunit00ande_0 |publisher=Verso Books |year=2006 |pages=[https://archive.org/details/imaginedcommunit00ande_0/page/49 48]–56 |language=en}}</ref> en burgerlike deelname<ref name="Gellner1983" /> het die opvatting versterk dat politieke gesag van 'n volk uitgaan wat bewus is van sy gedeelde bestemming. In dieselfde tydperk het bewegings versprei wat aangevoer het dat 'n regmatige regering die historiese, kulturele en maatskaplike aard van die bevolking wat dit regeer moet weerspieël, eerder as om deur dinastieke toeval of buitelandse mag opgelê te word.<ref name="Hobsbawm1990">{{Cite book |last=Hobsbawm |first=Eric |title=Nations and National Identity since 1780 |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |language=en}}</ref> Die 20ste eeu het hierdie aannames swaar op die proef gestel. Die taal van volkssoewereiniteit is wyd aangewend, maar ook stelselmatig verdraai deur regimes wat voorgegee het dat hulle in die naam van "die volk" handel terwyl hulle politieke pluralisme afgeskaf, die burgerlike samelewing onderdruk en nasionale tradisies aan star, gesentraliseerde leerstellings onderwerp het. In verskeie gevalle is historiese identiteite herontwerp of heeltemal uitgewis en met abstrakte maatskaplike kategorieë vervang wat deur staatsdwang gehandhaaf is. Die menslike koste van sulke eksperimente – massa-onderdrukking, gedwonge kollektivisering en die uitwissing van onafhanklike instellings – het bygedra tot toenemende skeptisisme oor enige politieke model wat nasionale gemeenskappe in ideologiese abstraksies laat opgaan.<ref name="Judt2005">{{Cite book |last=Judt |first=Tony |title=Postwar: A History of Europe Since 1945 |url=https://archive.org/details/alf.3003.940.5.jud |publisher=Penguin |year=2005 |language=en}}</ref> Die woord ''nasionalisme'' self is 'n jonger woord as ''nasie'' en dateer in Engels uit omtrent 1798.<ref name="Sauvigny1970">{{Cite journal |last=De Bertier de Sauvigny |first=Guillaume |title=Liberalism, Nationalism and Socialism: The Birth of Three Words |url=https://archive.org/details/sim_review-of-politics_1970-04_32_2/page/147 |journal=The Review of Politics |date=1970 |volume=32 |issue=2 |pages=147–166 |jstor=1406513 |language=en}}</ref> Die term het in die 19de eeu algemeen bekend geraak<ref name="Rich1970">Norman Rich, ''The Age of Nationalism and Reform, 1850–1890'' (1970).</ref> en het ná 1914 toenemend 'n negatiewe bybetekenis gekry. Die historikus Glenda Sluga merk op dat "die twintigste eeu, 'n tyd van diepe ontnugtering met nasionalisme, ook die groot era van [[globalisme]] was".<ref name="Sluga2013">Glenda Sluga, ''Internationalism in the Age of Nationalism'' (University of Pennsylvania Press, 2013), hfst. 1.</ref> Akademici omskryf ''nasionalisme'' as 'n politieke beginsel wat vereis dat die nasie en die [[staat]] met mekaar moet saamval.<ref name="Hechter2000" /><ref name="Gellner1983" /><ref name="Gorski2000">{{Cite journal |last=Gorski |first=Philip S. |title=The Mosaic Moment: An Early Modernist Critique of Modernist Theories of Nationalism |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-sociology_2000-03_105_5/page/1428 |journal=American Journal of Sociology |date=2000 |volume=105 |issue=5 |pages=1428–1468 |doi=10.1086/210435 |jstor=3003771 |language=en}}</ref> Volgens Lisa Wedeen veronderstel die nasionalistiese ideologie dat "die volk" en die staat saamval.<ref name="Wedeen2008">{{Cite book |last=Wedeen |first=Lisa |title=Peripheral Visions: Publics, Power, and Performance in Yemen |url=https://archive.org/details/peripheralvision0000wede |publisher=University of Chicago Press |year=2008 |page=[https://archive.org/details/peripheralvision0000wede/page/8 8] |isbn=978-0226877921 |language=en}}</ref> == Geskiedenis == Volgens Benedict Anderson het die opkoms van nasionalisme saamgehang met die ontstaan van drukkerskapitalisme en die vermeerdering van gedrukte media in die volkstale.<ref name="Anderson2006" /> Van die laat 18de eeu af, en veral met die [[Franse Rewolusie]] en die verspreiding van die beginsel van volkssoewereiniteit of selfbeskikking, is die gedagte dat "die volk" moet regeer deur politieke teoretici uitgewerk.<ref name="oxford_dict">{{Cite book |last=Adeney |first=Katharine |editor1-last=McLean |editor1-first=Iain |editor2-last=McMillan |editor2-first=Alistair |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |edition=3de |date=2009 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0191727191 |chapter=Nationalism |language=en}}</ref> Drie hoofteorieë word gebruik om die ontstaan van nasionalisme te verklaar: # Primordialisme het saam met nasionalisme in die tydperk van die [[Romantiek]] ontwikkel en het gehou by die standpunt dat nasies altyd bestaan het. Die meeste vakkundiges verwerp dié siening deesdae<ref name="Coakley2018">{{Cite journal |last=Coakley |first=John |title='Primordialism' in nationalism studies: theory or ideology? |journal=Nations and Nationalism |date=2018 |volume=24 |issue=2 |pages=327–347 |doi=10.1111/nana.12349 |language=en}}</ref> en beskou nasies as [[Sosiale konstruksionisme|maatskaplike konstruksies]] wat histories toevallig is.<ref name="mylonas" /><ref name="Mylonas2023" /> Perennialisme, 'n gematigder weergawe van primordialisme wat aanvaar dat nasies moderne verskynsels met lang historiese wortels is, bly 'n punt van akademiese debat.<ref name="Garner2022">{{Cite encyclopedia |last=Garner |first=Renaud-Philippe |title=Nationalism |encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Politics |date=2022 |doi=10.1093/acrefore/9780190228637.013.2039 |isbn=978-0-19-022863-7 |language=en}}</ref> # Moderniseringsteorie, tans die algemeenste aanvaarde teorie van nasionalisme,<ref name="Woods2011">{{Cite journal |last1=Woods |first1=Eric Taylor |last2=Schertzer |first2=Robert |last3=Kaufmann |first3=Eric |title=Ethno-national conflict and its management |journal=Commonwealth & Comparative Politics |date=2011 |volume=49 |issue=2 |page=154 |doi=10.1080/14662043.2011.564469 |language=en}}</ref> volg 'n konstruktivistiese benadering en stel voor dat nasionalisme ontstaan het uit prosesse van [[modernisering]] soos industrialisasie, [[verstedeliking]] en massa-onderwys, wat 'n nasionale bewussyn moontlik gemaak het.<ref name="mylonas" /><ref name="DSmith2007">{{Cite book |last=Smith |first=Deanna |title=Nationalism |edition=2de |year=2007 |publisher=Polity |location=Cambridge |isbn=978-0745651286 |language=en}}</ref> Aanhangers van dié teorie beskryf nasies as "verbeelde gemeenskappe" en nasionalisme as 'n "uitgevinde tradisie" waarin gedeelde gevoel 'n vorm van kollektiewe identiteit verskaf en individue in politieke solidariteit saambind.<ref name="mylonas" /><ref name="Anderson2006" /><ref name="HobsbawmRanger">Hobsbawm en Ranger (1983).</ref> # Etnosimbolisme verklaar nasionalisme as 'n produk van simbole, mites en tradisies, en word met die werk van Anthony D. Smith verbind.<ref name="oxford_dict" /> === Intellektuele oorsprong === Anthony D. Smith beskryf hoe intellektuele die hoofrol gespeel het om kulturele opvattings van nasionalisme voort te bring en die ideologie van politieke nasionalisme te verskaf:<ref name="SmithNI1991">Smith, A.D. (1991). ''National Identity''. Penguin. bl. 87–96.</ref> {{Aanhaling|Waar 'n mens ook al in Europa kyk, is hulle grondleggende posisie in die voortbring en ontleding van die begrippe, mites, simbole en ideologie van nasionalisme opvallend. Dit geld vir die eerste verskyning van die kernleerstelling sowel as vir die voorafgaande begrippe van nasionale karakter, die genie van die nasie en die nasionale wil.|Anthony D. Smith}} Smith voer aan dat die uitdagings wat in die revolusietydperk aan die tradisionele godsdiens en samelewing gestel is, baie intellektuele daartoe gedryf het om "alternatiewe beginsels en begrippe, en 'n nuwe mitologie en simboliek, te ontdek om die menslike denke en handeling te regverdig en te begrond". Hy bespreek die gelyktydige begrip van "historisisme" om 'n opkomende geloof in die geboorte, groei en verval van bepaalde volke en kulture te beskryf, wat "toenemend aantreklik geword het as raamwerk vir ondersoek na die verlede en die hede".<ref name="SmithNI1991" /> Die Pruisiese geleerde Johann Gottfried Herder (1744–1803) het die begrip in 1772 in sy "Verhandeling oor die oorsprong van taal" gemunt en die rol van 'n gemeenskaplike taal beklemtoon.<ref name="Dandeker1998">{{Cite book |editor-last=Dandeker |editor-first=Christopher |title=Nationalism and Violence |year=1998 |publisher=Transaction Publishers |page=52 |isbn=978-1412829359 |language=en}}</ref><ref name="Votruba">{{Cite web |last=Votruba |first=Martin |title=Herder on Language |url=http://www.pitt.edu/~votruba/sstopics/slovaklawsonlanguage/Herder_on_Language.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171124020036/http://www.pitt.edu/~votruba/sstopics/slovaklawsonlanguage/Herder_on_Language.pdf |archive-date=24 November 2017 |url-status=dead |work=Slovak Studies Program |publisher=University of Pittsburgh |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> Hy het buitengewoon groot waarde aan die begrippe nasionaliteit en patriotisme toegeken – "hy wat sy vaderlandsliefde verloor het, het homself en die hele wêreld om hom verloor" – en geleer dat "in 'n sekere sin elke menslike volmaaktheid nasionaal is".<ref name="Blanning2003">{{Cite book |last=Blanning |first=T.C.W. |title=The Culture of Power and the Power of Culture: Old Regime Europe 1660–1789 |url=https://archive.org/details/cultureofpowerpo0000tcwb |publisher=Oxford University Press |year=2003 |pages=[https://archive.org/details/cultureofpowerpo0000tcwb/page/259 259]–260 |isbn=978-0199265619 |language=en}}</ref> Erica Benner beskou Herder as die eerste filosoof wat uitdruklik voorgestel het "dat identiteite wat op taal gegrond is, as die primêre bron van regmatige politieke gesag of as die brandpunt van politieke weerstand beskou moet word". Herder het ook aangedring op 'n gemeenskaplike kultuur- en taalbeleid onder die afsonderlike Duitse state van die [[Heilige Romeinse Ryk]].<ref name="Benner2013">{{Cite book |last=Benner |first=Erica |editor-last=Breuilly |editor-first=John |title=The Oxford Handbook of the History of Nationalism |date=2013 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-876820-3 |pages=42–43 |chapter=Nationalism: Intellectual Origins |language=en}}</ref> === Datering van die ontstaan === Vakkundiges plaas die begin van nasionalisme dikwels in die laat 18de of vroeë 19de eeu, by die Amerikaanse Onafhanklikheidsverklaring of by die [[Franse Rewolusie]],<ref name="Roeder2007">{{Cite book |last=Roeder |first=Philip G. |title=Where Nation-States Come From: Institutional Change in the Age of Nationalism |url=https://archive.org/details/wherenationstate0000phil |date=2007 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0691134673 |pages=[https://archive.org/details/wherenationstate0000phil/page/5 5]–6 |language=en}}</ref><ref name="Kramer2011">{{Cite book |last=Kramer |first=Lloyd |title=Nationalism in Europe and America: Politics, Cultures, and Identities since 1775 |url=https://archive.org/details/nationalismineur0000kram_o4t1 |date=2011 |publisher=University of North Carolina Press |isbn=978-0807872000 |language=en}}</ref><ref name="Kohn1939">{{Cite journal |last=Kohn |first=Hans |title=The Nature of Nationalism |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1939-12_33_6/page/1001 |journal=American Political Science Review |date=1939 |volume=33 |issue=6 |pages=1001–1021 |doi=10.2307/1948728 |jstor=1948728 |language=en}}</ref> hoewel daar steeds gedebatteer word oor die bestaan daarvan in wisselende vorme in die [[Middeleeue]] en selfs in die oudheid.<ref name="Goodblatt2006">{{Cite book |editor-last=Goodblatt |editor-first=David |title=Elements of Ancient Jewish Nationalism |chapter=Theoretical Considerations: Nationalism and Ethnicity in Antiquity |date=2006 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=3, 11–13 |doi=10.1017/cbo9780511499067.002 |isbn=978-0-521-86202-8 |language=en}}</ref> Daar bestaan konsensus dat nasionalisme as begrip teen die 19de eeu stewig gevestig was.<ref name="Calhoun1993">{{Cite journal |last=Calhoun |first=Craig |title=Nationalism and Ethnicity |url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-sociology_1993_19/page/211 |journal=Annual Review of Sociology |date=1993 |volume=19 |pages=211–239 |doi=10.1146/annurev.soc.19.1.211 |language=en}}</ref> In geskiedskrywings oor nasionalisme word die Franse Rewolusie van 1789 as 'n belangrike beginpunt beskou, nie net vanweë sy uitwerking op die Franse nasionalisme nie, maar nog meer vanweë sy invloed op Duitsers, Italianers en Europese intellektuele.<ref name="Pearson2014">Raymond Pearson (red.), ''The Longman Companion to European Nationalism 1789–1920'' (2014), bl. xi.</ref> Die patroon van nasionalisme as metode om die openbare mening rondom 'n nuwe staat op grond van volkssoewereiniteit te mobiliseer, is ouer as 1789: filosowe soos [[Jean-Jacques Rousseau]] en [[Voltaire]], wie se idees die Franse Rewolusie beïnvloed het, is self deur vroeëre grondwetlike bevrydingsbewegings beïnvloed, veral die Korsikaanse Republiek (1755–1768) en die [[Amerikaanse Rewolusie]] (1775–1783).<ref name="UNCKramer">{{Cite web |title=Nationalism in Europe and America |url=https://www.uncpress.org/book/9780807872000/nationalism-in-europe-and-america/ |publisher=University of North Carolina Press |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> Deur die [[Industriële Revolusie]] het 'n geïntegreerde, nasiewye ekonomie en 'n nasionale openbare sfeer ontstaan, waarin Britte hulle op staatsvlak begin mobiliseer het eerder as net in die kleiner eenhede van provinsie, dorp of gesin.<ref name="Mann2012">{{Cite book |last=Mann |first=Michael |title=The Sources of Social Power, Volume 2 |publisher=Cambridge University Press |year=2012 |isbn=978-1107031180 |language=en}}</ref> Die vroeë verskyning van 'n populêre patriotiese nasionalisme het in die middel van die 18de eeu plaasgevind en is aktief deur die Britse regering en deur die skrywers en intellektuele van die tyd bevorder.<ref name="Newman1987">{{Cite book |last=Newman |first=Gerald G. |title=The Rise of English Nationalism: A Cultural History, 1740–1830 |url=https://archive.org/details/riseofenglishnat00newm |year=1987 |publisher=St. Martin's Press |location=New York |isbn=978-0312682477 |language=en}}</ref> Nasionale simbole, volksliedere, mites, vlae en verhale is deur nasionaliste doelgerig opgebou en wyd aanvaar. Die [[Vlag van die Verenigde Koninkryk|Union Jack]] is in 1801 as nasionale vlag aanvaar,<ref name="Groom2007">Nick Groom, ''The Union Jack: The Story of the British Flag'' (2007).</ref> Thomas Arne het die vaderlandse lied "''Rule, Britannia!''" in 1740 gekomponeer,<ref name="Scholes1970">{{Cite book |last=Scholes |first=Percy A. |title=The Oxford Companion to Music |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000perc_b6u5 |edition=10de |publisher=Oxford University Press |year=1970 |page=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000perc_b6u5/page/897 897] |language=en}}</ref> en die spotprenttekenaar John Arbuthnot het in 1712 die karakter John Bull as verpersoonliking van die Engelse volksgees geskep.<ref name="Newman1987" /> Die politieke omwentelinge van die laat 18de eeu wat met die Amerikaanse en Franse rewolusies saamgehang het, het die aantrekkingskrag van patriotiese nasionalisme geweldig versterk.<ref name="Smith1998">{{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |title=Nationalism and Modernism: A Critical Survey of Recent Theories of Nations and Nationalism |url=https://archive.org/details/isbn_2900415063417 |publisher=Routledge |location=London |year=1998 |isbn=978-0415063418 |language=en}}</ref> [[Napoleon Bonaparte]] se opkoms het nasionalisme verder gevestig toe hy 'n groot deel van Europa binnegeval het; hy het die geleentheid gebruik om rewolusionêre idees te versprei, wat baie van die 19de-eeuse Europese nasionalisme voortgebring het.<ref name="Motyl171">Motyl (2001), bl. 171.</ref> Sommige vakkundiges voer aan dat vorme van nasionalisme al voor die 18de eeu ontstaan het. Die Amerikaanse filosoof en historikus Hans Kohn het in 1944 geskryf dat nasionalisme in die 17de eeu ontstaan het,<ref name="KohnIdea">Kohn (1944), bl. 1.</ref> en Linda Colley ondersoek in ''Britons: Forging the Nation 1707–1837'' hoe nasionalisme omstreeks 1700 in Brittanje ontstaan het en teen die 1830's sy volle vorm bereik het. Kort ná die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die Britse skrywer [[H.G. Wells]] die oorsprong van die Europese nasionalisme herlei na die nadraai van die Hervorming, toe dit die morele leemte gevul het wat die agteruitgang van die Christelike geloof gelaat het: {{Aanhaling|Namate die gedagte van die Christendom as 'n wêreldbroederskap van mense in diskrediet verval het weens sy noodlottige verstrengeling met priesterheerskappy en die pousdom aan die een kant en met die gesag van vorste aan die ander, en namate die eeu van geloof in ons huidige eeu van twyfel en ongeloof oorgegaan het, het mense die verwysingspunt van hul lewens van die koninkryk van God en die broederskap van die mensdom verskuif na hierdie oënskynlik meer lewende werklikhede: Frankryk en Engeland, Heilige Rusland, Spanje, Pruise ... In die dertiende en veertiende eeu was die algemene bevolking van Europa godsdienstig en slegs vaagweg patrioties; teen die negentiende was dit heeltemal patrioties.|H.G. Wells, ''The Outline of History''<ref name="Wells1920">{{Cite web |url=https://www.gutenberg.org/files/45368/45368-h/45368-h.htm |title=Wells, H.G., ''The Outline of History'', vol. 2, hfst. 36, §6 (New York, 1920) |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref>}} === 19de eeu === [[Lêer:JV Snellman.jpg|duimnael|regs|Senator Johan Vilhelm Snellman (1806–1881) was een van die invloedrykste Finse nasionaliste van die 19de eeu.]] Die politieke ontwikkeling van nasionalisme en die aandrang op volkssoewereiniteit het 'n hoogtepunt bereik met die etniese en nasionale rewolusies van Europa en in die [[Ottomaanse Ryk]]. In die 19de eeu het nasionalisme een van die belangrikste politieke en maatskaplike kragte in die geskiedenis geword, en dit word gewoonlik onder die hoofoorsake van die [[Eerste Wêreldoorlog]] gereken. Napoleon se verowering van die Duitse en Italiaanse state omstreeks 1800 tot 1806 het 'n groot rol gespeel om nasionalisme en die eise om nasionale eenheid aan te wakker.<ref name="Horne2012">{{Cite book |last=Horne |first=John |title=A Companion to World War I |url=https://archive.org/details/companiontoworld0000unse |publisher=John Wiley & Sons |year=2012 |pages=[https://archive.org/details/companiontoworld0000unse/page/21 21]–22 |isbn=978-1119968702 |language=en}}</ref><ref name="Gillette2006">{{Cite journal |last=Gillette |first=Aaron |title=Why Did They Fight the Great War? A Multi-Level Class Analysis of the Causes of the First World War |url=https://archive.org/details/sim_history-teacher_2006-11_40_1/page/45 |journal=The History Teacher |date=2006 |volume=40 |issue=1 |pages=45–58 |doi=10.2307/30036938 |jstor=30036938 |language=en}}</ref><ref name="Kohn1950">{{Cite journal |last=Kohn |first=Hans |title=Napoleon and the Age of Nationalism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-history_1950-03_22_1/page/21 |journal=The Journal of Modern History |date=1950 |volume=22 |issue=1 |pages=21–37 |doi=10.1086/237315 |jstor=1875877 |language=en}}</ref> Die Engelse historikus J.P.T. Bury vat die tydperk so op: {{Aanhaling|Tussen 1830 en 1870 het nasionalisme dus groot vordering gemaak. Dit het groot letterkunde besiel, die vakwetenskap verlewendig en helde gevoed. Dit het sy vermoë om sowel te verenig as te verdeel getoon. Dit het tot groot prestasies van politieke opbou en konsolidasie in Duitsland en Italië gelei; maar dit was duideliker as ooit 'n bedreiging vir die Ottomaanse en Habsburgse ryke, wat in wese multinasionaal was. Die Europese kultuur is deur die nuwe bydraes in die volkstale van min bekende of vergete volke verryk, maar terselfdertyd is die eenheid wat dit gehad het deur versplintering in gevaar gestel. Die vyandskappe wat nasionalisme aangewakker het, het nie net oorloë, opstande en plaaslike haat voortgebring nie – dit het nuwe geestelike verdeeldheid in 'n nominaal Christelike Europa beklemtoon of geskep.|J.P.T. Bury<ref name="Bury1960">J.P.T. Bury, "Nationalities and Nationalism", in J.P.T. Bury (red.), ''The New Cambridge Modern History'', vol. 10 (1830–70) (1960), bl. 213–245.</ref>}} ==== Frankryk ==== [[Lêer:The Geography Lesson or "The Black Spot".jpg|duimnael|regs|'n Skildery van Alphonse-Marie-Adolphe de Neuville uit 1887 wat Franse skoolkinders wys wat oor die verlore provinsies van Elsas-Lotharinge geleer word, wat Duitsland in 1871 geneem het.]] Nasionalisme in [[Frankryk]] het vroeë uitdrukking in die rewolusionêre regering gevind. In 1793 het dié regering 'n massa-opkommandering (''levée en masse'') afgekondig met 'n oproep tot diens: {{Aanhaling|Van nou af, totdat die vyande uit die gebied van die Republiek verdryf is, is alle Franse permanent vir weermagdiens opgekommandeer. Die jong mans sal gaan veg; die getroude mans sal wapens smee en in die hospitale werk; die kinders sal ou linne in verbandpluis omskep; die ou mans sal na die openbare plekke gaan om die moed van die krygers aan te wakker en die eenheid van die Republiek en die haat teen konings te verkondig.}} Hierdie nasionalisme het ná die einde van die Franse Rewolusie momentum gekry. Nederlaag in 'n oorlog, met verlies van gebied, was 'n kragtige aandrywer van nasionalisme: in Frankryk was wraak en die terugkeer van [[Elsas]]-Lotharinge 'n magtige dryfveer vir 'n kwarteeu ná die nederlaag teen Duitsland in 1871. Ná 1895 het Franse nasionaliste hulle op die Dreyfus-saak en binnelandse ondermyning gerig, en die Elsas-kwessie het verflou.<ref name="Varley2008">{{Cite book |last=Varley |first=Karine |title=Under the Shadow of Defeat: The War of 1870–71 in French Memory |publisher=Palgrave Macmillan |year=2008 |page=54 |isbn=978-0230582347 |language=en}}</ref> Die Franse reaksie was 'n bekende geval van ''revanchisme'' ("wraak"), wat die teruggawe van verlore gebied eis wat aan die nasionale tuisland "behoort". Revanchisme ontleen sy krag aan patriotiese en vergeldende denke en word dikwels deur ekonomiese of geopolitieke faktore aangedryf. Uiterste revanchistiese ideoloë neem dikwels 'n oorlogsgesinde houding in en suggereer dat hulle doelwitte deur 'n verdere oorlog bereik kan word. Dit is verwant aan irredentisme, die opvatting dat 'n deel van die kulturele en etniese nasie "onverlos" buite die grense van sy behoorlike nasiestaat bly. Revanchistiese regverdigings word dikwels aangebied as gegrond op antieke of selfs oorspronklike besetting van 'n gebied "sedert onheuglike tye".<ref name="Varley2008b">Karine Varley, "The Taboos of Defeat: Unmentionable Memories of the Franco-Prussian War in France, 1870–1914", in Jenny Macleod (red.), ''Defeat and Memory: Cultural Histories of Military Defeat in the Modern Era'' (Palgrave Macmillan, 2008), bl. 62–80.</ref> Die [[Alfred Dreyfus|Dreyfus-saak]] in Frankryk (1894–1906) het die stryd teen verraad en ontrouheid 'n sentrale tema vir konserwatiewe Katolieke Franse nasionaliste gemaak. Dreyfus, 'n Jood, was in die oë van fel nasionaliste 'n buitestander – nie 'n ware Fransman nie, nie iemand om te vertrou nie. Ware lojaliteit aan die nasie is volgens die konserwatiewe standpunt bedreig deur liberale en republikeinse beginsels van vryheid en gelykheid wat die land na 'n ramp toe gelei het.<ref name="Popkin2016">{{Cite book |last=Popkin |first=Jeremy D. |title=A History of Modern France |publisher=Routledge |year=2016 |page=173 |isbn=978-1315508207 |language=en}}</ref> ==== Rusland ==== [[Lêer:Памятник Тысячелетие России в Новгороде.JPG|duimnael|regs|Die monument Millennium van Rusland, in 1862 opgerig ter viering van duisend jaar Russiese geskiedenis.]] Voor 1815 was die gevoel van Russiese nasionalisme swak, en wat daarvan bestaan het, was op lojaliteit en gehoorsaamheid aan die [[tsaar]] gerig. Die Russiese leuse "Ortodoksie, Outokrasie en Nasionaliteit" is deur graaf Sergei Uvarov gemunt en deur keiser [[Nikolaas I van Rusland]] as die amptelike ideologie van die [[Russiese Ryk]] aanvaar. Die drie bestanddele van Uvarov se driespan was: * Ortodoksie – die Ortodokse Christendom en die beskerming van die Russies-Ortodokse Kerk. * Outokrasie – onvoorwaardelike lojaliteit aan die [[Huis van Romanof]] in ruil vir paternalistiese beskerming van alle stande. * Nasionaliteit (''narodnost'', ook as ''volksgees'' vertaal) – erkenning van die staatstigtende rol van die Russiese nasionaliteit.<ref name="Riasanovsky1969">Nicholas V. Riasanovsky, ''Nicholas I and Official Nationality in Russia 1825–1855'' (1969).</ref> Teen die 1860's het 'n pan-Slawiese beweging ontstaan as gevolg van onderrig en van konserwatiewe weerstand teen idees uit [[Wes-Europa]], en dit het sowel 'n gevoel van Russiese nasionalisme as 'n nasionalistiese sending om die pan-Slawisme te steun voortgebring. Die Slawofiele beweging het in die 19de-eeuse Rusland gewild geraak. Pan-Slawisme is aangevuur deur, en het op sy beurt gevoed, Rusland se talle oorloë teen die Ottomaanse Ryk wat gevoer is om Ortodokse nasionaliteite soos die [[Bulgare]], [[Roemene]], [[Serwiërs|Serwe]] en [[Grieke]] van Ottomaanse heerskappy te bevry. Slawofiele het hulle teen Wes-Europese invloede in Rusland verset en was daarop uit om die Russiese kultuur en tradisies te beskerm. Aleksei Chomjakov, Iwan Kirejewski en Konstantin Aksakov word as die medestigters van die beweging beskou.<ref name="Tuminez2000">Astrid S. Tuminez, ''Russian Nationalism since 1856: Ideology and the Making of Foreign Policy'' (2000).</ref> ==== Latyns-Amerika ==== [[Lêer:Bolivar Arturo Michelena.jpg|duimnael|regs|Generaal [[Simón Bolívar]] (1783–1830), 'n leier van die onafhanklikheidstryd in Latyns-Amerika.]] 'n Opflikkering van nasionalisme in Spaanse Amerika in die 1810's en 1820's het rewolusies aan die gang gesit wat [[Spanje]] byna al sy kolonies daar gekos het. Spanje was van 1798 tot 1808 in oorlog met Brittanje, en die Britse vloot het sy verbinding met die kolonies afgesny, sodat nasionalisme kon floreer en die handel met Spanje opgeskort is. Die kolonies het tydelike regerings of ''juntas'' opgerig wat in werklikheid onafhanklik van Spanje was; hulle het nuwe leierskap aangewys en in kolonies soos Caracas die slawehandel sowel as die inheemse belasting afgeskaf. Die skeuring tussen Spanjaarde wat in Spanje gebore is (die ''peninsulares'') en dié van Spaanse afkoms wat in Amerika gebore is (die ''criollos'') het oopgebars, en die ''criollos'' het die eis om onafhanklikheid gelei. Spanje het probeer terugveg maar het geen hulp van Europese moondhede gekry nie; Brittanje en die [[Verenigde State van Amerika]] het inteendeel teen Spanje gewerk deur die Monroe-leerstelling toe te pas. Spanje het al sy Amerikaanse kolonies behalwe [[Kuba]] en [[Puerto Rico]] in 'n ingewikkelde reeks opstande tussen 1808 en 1826 verloor.<ref name="Miller2006">{{Cite journal |last=Miller |first=Nicola |title=The historiography of nationalism and national identity in Latin America |url=https://archive.org/details/sim_nations-and-nationalism_2006-04_12_2/page/201 |journal=Nations and Nationalism |year=2006 |volume=12 |issue=2 |pages=201–221 |doi=10.1111/j.1469-8129.2006.00237.x |language=en}}</ref><ref name="Lynch1986">John Lynch, ''The Spanish American Revolutions 1808–1826'' (2de uitg. 1986).</ref> ==== Duitsland ==== [[Lêer:Barricade bei der Universität am 26ten Mai 1848 in Wien.jpg|duimnael|regs|Rewolusionêre in Wene met Duitse driekleurvlae, Mei 1848.]] In die Duitse state wes van Pruise het [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] baie ou en middeleeuse oorblyfsels afgeskaf, onder meer deur die [[Heilige Romeinse Ryk]] in 1806 te ontbind. Hy het rasionele regstelsels ingestel en gedemonstreer hoe ingrypende verandering moontlik was, en sy organisasie van die Rynbond in 1806 het 'n gevoel van nasionalisme bevorder.<ref name="Forrest2009">Alan Forrest en Peter H. Wilson (reds.), ''The Bee and the Eagle: Napoleonic France and the End of the Holy Roman Empire'' (Palgrave Macmillan, 2009).</ref> Nasionaliste het manlikheid in hulle soeke na krag en eenheid probeer inspan.<ref name="Hagemann1997">Karen Hagemann, "Of 'Manly Valor' and 'German Honor': Nation, War, and Masculinity in the Age of the Prussian Uprising against Napoleon", ''Central European History'' 30, nr. 2 (1997): 187–220.</ref> Dit was die Pruisiese kanselier [[Otto von Bismarck]] wat die Duitse eenwording bewerkstellig het deur 'n reeks baie suksesvolle kort oorloë teen Denemarke, Oostenryk en Frankryk, wat die pan-Duitse nasionaliste in die kleiner Duitse state opgesweep het. Hulle het in sy oorloë geveg en gretig by die nuwe [[Duitse Ryk]] aangesluit, wat Bismarck ná 1871 as 'n mag vir balans en vrede in Europa bestuur het.<ref name="Schulze1991">Hagen Schulze, ''The Course of German Nationalism: From Frederick the Great to Bismarck 1763–1867'' (Cambridge University Press, 1991).</ref> In die 19de eeu is die Duitse nasionalisme bevorder deur Hegeliaans gerigte akademiese historici wat Pruise as die ware draer van die Duitse gees beskou het en die mag van die staat as die uiteindelike doel van nasionalisme gesien het. Die drie belangrikste was Johann Gustav Droysen (1808–1884), Heinrich von Sybel (1817–1895) en Heinrich von Treitschke (1834–1896). Droysen het van liberalisme na 'n intense nasionalisme beweeg wat die Pruisiese protestantisme, doeltreffendheid, vooruitgang en hervorming gevier het, in skerp teenstelling met die Oostenrykse katolisisme, magteloosheid en agterlikheid. Sy ''Geskiedenis van die Pruisiese politiek'' (14 dele, 1855–1886) was grondleggend vir nasionalistiese studente en vakkundiges. Von Sybel het die voorste akademiese geskiedenistydskrif ''Historische Zeitschrift'' gestig en geredigeer en as direkteur van die Pruisiese staatsargief omvangryke bronneversamelings gepubliseer.<ref name="Snyder7778">Snyder (1990), bl. 77–78, 381–382.</ref> Die invloedrykste van die Duitse nasionalistiese historici was Treitschke, wat 'n enorme invloed op elitestudente aan die universiteite van Heidelberg en Berlyn gehad het. Treitschke het die parlementarisme, sosialisme, pasifisme, die Engelse, die Franse, die Jode en die internasionaliste heftig aangeval. Die kern van sy boodskap was die noodsaaklikheid van 'n sterk, verenigde staat – 'n verenigde Duitsland onder Pruisiese toesig. "Dit is die hoogste plig van die Staat om sy mag te vermeerder", het hy gesê. Hoewel hy 'n afstammeling van 'n Tsjeggiese familie was, het hy homself nie as Slawies nie maar as Duits beskou: "Ek is 1 000 keer meer die patriot as 'n professor."<ref name="Hausrath1914">Adolf Hausrath (red.), ''Treitschke, His Doctrine of German Destiny and of International Relations'' (1914).</ref><ref name="Snyder399">Snyder (1990), bl. 399–401.</ref> Die Duitse nasionalisme soos dit deur die ideologie van die [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nasionaal-Sosialisme]] uitgedruk is, kan ook as transnasionaal van aard verstaan word. Dié aspek is veral deur [[Adolf Hitler]] bevorder. Die party was toegewy aan wat hulle as 'n Ariese ras geïdentifiseer het wat in verskeie Europese lande gewoon het, maar soms met vreemde elemente soos die Jode vermeng was. Terselfdertyd het die Nasionaal-Sosialiste baie gevestigde burgers van daardie lande, soos die Roma en die Jode, verwerp omdat hulle hulle nie as Ariërs beskou het nie. 'n Kernleerstelling was ''Lebensraum'' ("lewensruimte"), 'n reusagtige onderneming om Ariërs oor [[Pole]], 'n groot deel van [[Oos-Europa]] en die Baltiese lande, en die hele Wes-Rusland en [[Oekraïne]] te versprei. Die doelwitte was dus transnasionaal en het bedoel om so ver as moontlik oor die wêreld uit te brei; hoewel die Nasionaal-Sosialisme die Duitse geskiedenis verheerlik het, het dit ook die veronderstelde deugde en prestasies van die Ariese ras in ander lande, [[Indië]] daaronder, aangeneem. Die doelwitte was voorts die bevordering van dié ras soos hulle dit verstaan het, die wysiging van die mensdom deur [[eugenetika]], en die uitwissing van mense wat hulle as minderwaardig beskou het.<ref name="Hochman2015">{{Cite journal |last=Hochman |first=Adam |title=Of Vikings and Nazis: Norwegian contributions to the rise and the fall of the idea of a superior Aryan race |journal=Studies in History and Philosophy of Biological and Biomedical Sciences |date=2015 |volume=54 |pages=84–88 |doi=10.1016/j.shpsc.2015.09.003 |language=en}}</ref><ref name="BritAryan">{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Aryan |title=Aryan people |website=Encyclopædia Britannica |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> ==== Italië ==== [[Lêer:Napoli Castel Nuovo museo civico - ingresso di Garibaldi a Napoli - Wenzel bis.jpg|duimnael|regs|Mense juig toe [[Giuseppe Garibaldi]] in 1860 [[Napels]] binnegaan.]] Die Italiaanse nasionalisme het in die 19de eeu ontstaan en was die dryfkrag agter die [[Unifikasie van Italië|Italiaanse eenwording]] of ''Risorgimento'' (die "Herrysing"). Dit was die politieke en intellektuele beweging wat die verskillende state van die Italiaanse Skiereiland in 1861 in die enkele staat van die Koninkryk Italië saamgevoeg het. Die nagedagtenis van die ''Risorgimento'' staan sentraal in die Italiaanse nasionalisme, maar dit was in die liberale middelklas gewortel en het uiteindelik taamlik swak geblyk te wees.<ref name="Patriarca2011">Silvana Patriarca en Lucy Riall (reds.), ''The Risorgimento Revisited: Nationalism and Culture in Nineteenth-century Italy'' (Palgrave Macmillan, 2011).</ref> Die nuwe regering het die pas geannekseerde Suide as 'n soort onderontwikkelde provinsie behandel weens sy armoede, sy swak beheersing van standaard-Italiaans – die Napolitaanse en [[Sisilië|Siciliaanse]] dialekte was in algemene gebruik – en sy plaaslike tradisies. Die liberale was altyd sterk teenstanders van die [[pous]] en die goed georganiseerde [[Rooms-Katolieke Kerk]]. Die liberale regering onder die Siciliaan Francesco Crispi het probeer om sy politieke steunbasis te vergroot deur Bismarck na te volg en die Italiaanse nasionalisme met 'n aggressiewe buitelandse beleid aan te vuur. Dit het gedeeltelik misluk. Oor sy nasionalistiese buitelandse beleid sê die historikus R.J.B. Bosworth: {{Aanhaling|Crispi het beleide gevolg waarvan die openlik aggressiewe aard nie geëwenaar sou word nie tot die dae van die Fascistiese regime. Crispi het die militêre besteding verhoog, vrolik van 'n Europese vuurstorm gepraat en sy Duitse en Britse vriende met voorstelle van voorkomende aanvalle op sy vyande ontstel. Sy beleide was rampspoedig, sowel vir Italië se handel met Frankryk as, meer vernederend, vir die koloniale ambisies in Oos-Afrika. Sy honger na gebied daar is verydel toe die leërs van die Ethiopiese keiser Menelik die Italiaanse magte op 1 Maart 1896 by [[Slag van Adoea|Adowa]] verslaan het [...] in wat as 'n ongeëwenaarde ramp vir 'n moderne leër beskryf is.|R.J.B. Bosworth}} Italië het by die Bondgenote in die Eerste Wêreldoorlog aangesluit nadat gebied aan hom belowe is, maar sy oorlogspoging is ná die oorlog nie vergoed nie, wat die [[liberalisme]] in diskrediet gebring en die weg vir [[Benito Mussolini]] en die politieke leerstelling van sy eie skepping, die [[Fascisme]], gebaan het. Mussolini se twintigjarige diktatuur het 'n hoogs aggressiewe nasionalisme meegebring wat tot 'n reeks oorloë, die stigting van 'n Italiaanse ryk, 'n bondgenootskap met Hitler se Duitsland, en vernedering en swaarkry in die [[Tweede Wêreldoorlog]] gelei het. Ná 1945 het die Katolieke na die regering teruggekeer en die spanning het ietwat verminder, maar die voormalige Twee Siciliës het arm en gedeeltelik onderontwikkeld gebly. In die 1950's en vroeë 1960's het Italië 'n ekonomiese oplewing beleef wat sy ekonomie na die vyfde plek in die wêreld gestoot het. Die werkersklas het in daardie dekades hoofsaaklik vir die Kommunistiese Party gestem, wat eerder na Moskou as na Rome vir inspirasie gekyk het en uit die nasionale regering gehou is, selfs waar dit party industriestede in die Noorde beheer het.<ref name="Barbour2000">{{Cite book |editor1-last=Barbour |editor1-first=Stephen |editor2-last=Carmichael |editor2-first=Cathie |title=Language and Nationalism in Europe |year=2000 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0191584077 |language=en}}</ref> ==== Spanje ==== Ná die Spaanse Suksessieoorlog was die opname van die Kroon van Aragon deur die Kastiliaanse Kroon deur die ''Nueva Planta''-dekrete die eerste stap in die skepping van die Spaanse nasiestaat. Soos in ander Europese state van die tyd was politieke eenwording die eerste stap, in hierdie geval nie op 'n eenvormige etniese grondslag nie maar deur die politieke en kulturele kenmerke van die dominante etniese groep, die Kastiliane, op ander groepe af te dwing wat sodoende nasionale minderhede geword het wat geassimileer moes word. Sedert die politieke eenwording van 1714 was die Spaanse assimilasiebeleid teenoor die Katalaanssprekende gebiede – [[Katalonië]], [[Valencia]], die [[Baleariese Eilande]] en 'n deel van Aragon – en ander nasionale minderhede soos die [[Baske]] en die Galisiërs 'n historiese konstante.<ref name="SalesVives2020">{{Cite book |last=Sales Vives |first=Pere |title=L'Espanyolització de Mallorca: 1808–1932 |date=2020 |publisher=El Gall Editor |isbn=978-8416416707 |page=422 |language=ca}}</ref> Die nasionaliseringsproses het in die 19de eeu versnel, parallel met die ontstaan van die Spaanse nasionalisme, die maatskaplike, politieke en ideologiese beweging wat 'n Spaanse nasionale identiteit op die Kastiliaanse model probeer vorm het, in konflik met die ander historiese nasies van die staat. Politici van die tyd was bewus daarvan dat die eenvormige, monokulturele "Spaanse nasie" ondanks die aggressiewe beleid nie bestaan het nie, soos Antonio Alcalá Galiano dit in 1835 gestel het toe hy die poging verdedig het "om van die Spaanse nasie 'n nasie te maak wat dit tot nou toe nie is en nooit was nie".<ref name="Fontana1998">{{Cite book |last=Fontana |first=Josep |title=La fi de l'antic règim i la industrialització |publisher=Edicions 62 |year=1998 |location=Barcelona |page=453 |isbn=978-8429744408 |language=ca}}</ref> Die opbou van die nasie – soos in Frankryk was dit die staat wat die nasie geskep het en nie omgekeerd nie – was 'n ideaal wat die Spaanse elites herhaaldelik verwoord het.<ref name="LlaudoAvila2021">{{Cite book |last=Llaudó Avila |first=Eduard |title=Racisme i supremacisme polítics a l'Espanya contemporània |date=2021 |publisher=Parcir |isbn=978-8418849107 |edition=7de |location=Manresa |language=ca}}</ref> Die tradisie van die politieke gemeenskap van Spanjaarde as 'n gemeenskaplike bestemming bo ander gemeenskappe word na die Cortes van Cádiz herlei.<ref name="Riquer1994">{{Cite journal |last=Riquer i Permanyer |first=Borja de |title=Aproximación al nacionalismo español contemporáneo |journal=Stvdia Historica. Historia Contemporánea |year=1994 |volume=12 |pages=14–15 |issn=0213-2087 |language=es}}</ref> Van 1812 af het die Spaanse liberalisme, met 'n herbesoek aan die vroeëre geskiedenis van Spanje, die nasionale bewussyn en die Spaanse nasie as gegewe aanvaar. 'n Neweproduk van die 19de-eeuse Spaanse nasionalistiese denke is die begrip ''[[Reconquista]]'', wat die krag het om die gedagte van Spanje as 'n nasie wat teen [[Islam]] gevorm is, as wapen te gebruik.<ref name="GarciaSanjuan2020">{{Cite journal |last=García-Sanjuán |first=Alejandro |title=Weaponizing Historical Knowledge: the Notion of Reconquista in Spanish Nationalism |journal=Imago Temporis. Medium Aevum |year=2020 |issue=14 |page=133 |doi=10.21001/itma.2020.14.04 |language=en}}</ref> Die sterk raakvlak van nasionalisme met [[kolonialisme]] is 'n verdere kenmerk van die 19de-eeuse nasiebou in Spanje: die verdediging van slawerny en kolonialisme in Kuba kon dikwels die spanning tussen die elites van Katalonië en Madrid oorbrug.<ref name="SchmidtNowara2004">{{Cite journal |last=Schmidt-Nowara |first=Christopher |title='La España Ultramarina': Colonialism and Nation-Building in Nineteenth-Century Spain |url=https://archive.org/details/european-history-quarterly_2004-04_34_2/page/199 |journal=European History Quarterly |year=2004 |volume=34 |issue=2 |page=199 |doi=10.1177/0265691404042507 |language=en}}</ref> In die eerste helfte van die 20ste eeu, veral tydens die diktature van Primo de Rivera en [[Francisco Franco|Franco]], is 'n nuwe soort Spaanse nasionalisme met 'n uitgesproke militêre aard en 'n outoritêre houding deur Spaanse konserwatiewes ontwikkel as middel om die land te moderniseer, met 'n beleid wat die Spaanse taal teenoor die ander tale van die land bevoordeel het.<ref name="Muro2005">{{Cite journal |last1=Muro |first1=Diego |last2=Quiroga |first2=Alejandro |title=Spanish nationalism. Ethnic or civic? |journal=Ethnicities |year=2005 |volume=5 |issue=1 |pages=9–10, 17–18 |doi=10.1177/1468796805049922 |language=en}}</ref> Die outoritêre nasionale ideaal is tydens die Franco-diktatuur in die vorm van die Nasionaal-Katolisisme voortgesit, aangevul deur die mite van die ''Hispanidad''. 'n Kenmerkende uiting van die Spaanse nasionalisme in die moderne Spaanse politiek is die uitruil van aanvalle met mededingende streeksnasionalismes; sedert die 1980's word die Spaanse nasionalistiese diskoers dikwels as "grondwetlike patriotisme" aangebied.<ref name="Nunez2001">{{Cite journal |last=Núñez |first=Xosé-Manoel |title=What is Spanish nationalism today? From legitimacy crisis to unfulfilled renovation (1975–2000) |url=https://archive.org/details/ethnic-and-racial-studies_2001-09_24_5/page/719 |journal=Ethnic and Racial Studies |year=2001 |volume=24 |issue=5 |pages=719–752 |doi=10.1080/01419870120063954 |language=en}}</ref> ==== Griekeland ==== [[Lêer:Missolonghi.jpg|duimnael|regs|Die Griekse Onafhanklikheidsoorlog het in 1821 as 'n opstand van Griekse rewolusionêre teen die heersende Ottomaanse Ryk begin.]] In die vroeë 19de eeu, geïnspireer deur die [[Romantiek]], die klassisisme, vroeëre bewegings van Griekse nasionalisme en mislukte Griekse opstande teen die Ottomaanse Ryk, het die Griekse nasionalisme tot die Griekse Onafhanklikheidsoorlog gelei. Die Griekse strewe na onafhanklikheid van die Ottomaanse Ryk in die 1820's en 1830's het ondersteuners oor die Christelike Europa geïnspireer, veral in Brittanje, wat 'n gevolg was van die Westerse idealisering van die [[Klassieke Griekeland|klassieke Griekeland]] en van die Romantiek. Frankryk, Rusland en Brittanje het beslissend ingegryp om die sukses van dié nasionalistiese onderneming te verseker.<ref name="Vasiliev1980">{{Cite book |last=Vasiliev |first=Aleksandr A. |title=History of the Byzantine Empire, 324–1453 |publisher=University of Wisconsin Press |year=1980 |page=582 |isbn=978-0299809263 |language=en}}</ref><ref name="McGrath2012">{{Cite book |last=McGrath |first=Alister E. |title=Christian History: An Introduction |year=2012 |publisher=John Wiley & Sons |page=270 |isbn=978-1118337837 |language=en}}</ref> ==== Serwië ==== [[Lêer:Breakup of Yugoslavia-TRY2.gif|duimnael|regs|Die uiteenval van Joego-Slawië.]] Die Ortodokse Christelike [[Serwiërs|Serwe]] is eeue lank deur die Moslem-Ottomaanse Ryk regeer. Die sukses van die [[Serwiese Rewolusie]] teen die Ottomaanse heerskappy in 1817 het die geboorte van die Vorstedom Serwië gemerk; dit het in 1867 ''de facto'' onafhanklikheid bereik en in 1878 uiteindelik internasionale erkenning gekry. Serwië wou [[Bosnië en Herzegowina]] in die weste en Ou Serwië ([[Kosovo]] en Vardar-Macedonië) in die suide bevry en met hom verenig. Nasionalistiese kringe in sowel Serwië as Kroasië (deel van [[Oostenryk-Hongarye]]) het in die 1860's 'n groter Suid-Slawiese unie begin voorstaan en Bosnië op grond van gedeelde taal en tradisie as hulle gemeenskaplike grond opgeëis. In 1914 het Serwiese rewolusionêre in Bosnië aartshertog Frans Ferdinand vermoor. Oostenryk-Hongarye het met Duitse steun probeer om Serwië in 1914 te verpletter en het daarmee die Eerste Wêreldoorlog aan die gang gesit, waarin Oostenryk-Hongarye self in nasiestate ontbind het.<ref name="BockLuna2007">{{Cite book |last=Bock-Luna |first=Birgit |title=The Past in Exile: Serbian Long-distance Nationalism and Identity in the Wake of the Third Balkan War |year=2007 |publisher=LIT Verlag |isbn=978-3-8258-9752-9 |language=en}}</ref><ref name="Hajdarpasic2015">{{Cite book |last=Hajdarpasic |first=Edin |title=Whose Bosnia? Nationalism and Political Imagination in the Balkans, 1840–1914 |url=https://archive.org/details/whosebosnianatio00hajd |date=2015 |publisher=Cornell University Press |pages=[https://archive.org/details/whosebosnianatio00hajd/page/1 1]–17, 90–126 |isbn=978-0801453717 |language=en}}</ref> In 1918 het die gebied Banat, Bačka en Baranja onder beheer van die Serwiese leër gekom, en die Groot Nasionale Vergadering van Serwe, Bunjevci en ander Slawe het gestem om by Serwië aan te sluit. Die Koninkryk Serwië het op 1 Desember 1918 by die Staat van Slowene, Kroate en Serwe aangesluit, en die land is die Koninkryk van Serwe, Kroate en Slowene genoem. Dit is in 1929 na [[Joego-Slawië]] herdoop en 'n Joego-Slawiese identiteit is bevorder, wat uiteindelik misluk het. Ná die Tweede Wêreldoorlog het Joego-Slawiese kommuniste 'n nuwe sosialistiese republiek gestig, wat in die 1990's weer uiteengeval het.<ref name="Ramet1992">Sabrina P. Ramet, ''Nationalism and Federalism in Yugoslavia, 1962–1991'' (Indiana University Press, 1992).</ref> ==== Pole ==== Die saak van die Poolse nasionalisme is voor 1918 herhaaldelik gefnuik. In die 1790's het die Habsburgse monargie, [[Pruise]] en Rusland Pole binnegeval, geannekseer en daarna verdeel. Napoleon het die Hertogdom Warskou opgerig, 'n nuwe Poolse staat wat 'n gees van nasionalisme aangewakker het. Rusland het dit in 1815 as Kongres-Pole oorgeneem, met die tsaar wat as "Koning van Pole" uitgeroep is. Grootskaalse nasionalistiese opstande het in 1830 en 1863–64 uitgebreek maar is deur Rusland hard onderdruk, wat probeer het om die Poolse taal, kultuur en godsdiens meer soos dié van Rusland te maak. Die ineenstorting van die Russiese Ryk in die Eerste Wêreldoorlog het die groot moondhede in staat gestel om 'n onafhanklike Pole te herstel, wat tot 1939 oorleef het. Pole in gebiede onder Duitse beheer het intussen na die swaar industrie beweeg, maar hulle godsdiens is in die 1870's deur Bismarck se ''Kulturkampf'' aangeval. Die Pole het by die Duitse Katolieke in 'n goed georganiseerde nuwe Sentrumparty aangesluit en Bismarck polities verslaan, waarop hy die teistering gestaak en met die party saamgewerk het. In die laat 19de en vroeë 20ste eeu het baie Poolse nasionalistiese leiers die "Piast-opvatting" onderskryf. Dit het gehou dat daar 'n Poolse utopie tydens die Piast-dinastie 'n duisend jaar tevore bestaan het en dat moderne Poolse nasionaliste die kernwaardes daarvan – Pole vir die Pole – moes herstel. Jan Popławski het die Piast-opvatting in die 1890's ontwikkel, en dit het die middelpunt van die Poolse nasionalistiese ideologie geword, veral soos dit deur die Nasionaal-Demokratiese Party (die "Endecja") onder Roman Dmowski voorgehou is. In teenstelling met die Jagiello-opvatting was daar geen plek vir 'n multi-etniese Pole nie.<ref name="Hosking1997">{{Cite book |last1=Hosking |first1=Geoffrey A. |last2=Schöpflin |first2=George |title=Myths and Nationhood |url=https://archive.org/details/mythsnationhood0000unse |year=1997 |publisher=Routledge |page=[https://archive.org/details/mythsnationhood0000unse/page/152 152] |isbn=978-0415919746 |language=en}}</ref> Die Piast-opvatting het in teenstelling gestaan met die "Jagiello-opvatting", wat multi-etnisiteit en Poolse heerskappy oor talle minderheidsgroepe toegelaat het. Die Jagiello-opvatting was in die 1920's en 1930's die amptelike beleid van die regering. Die Sowjet-diktator [[Josef Stalin]] het die Jagiello-opvatting in 1943 in Teheran verwerp omdat dit Poolse heerskappy oor Oekraïners en Belarusse ingesluit het; hy het eerder die Piast-opvatting onderskryf, wat 'n massiewe verskuiwing van Pole se grense na die weste geregverdig het. Ná 1945 het die Sowjetgesteunde kommunistiese regime die Piast-opvatting volmondig aangeneem en dit die middelpunt gemaak van hulle aanspraak om die "ware erfgename van die Poolse nasionalisme" te wees. Ná al die dodetalle, die Duitse besetting en die bevolkingsverskuiwings gedurende en ná die oorlog is die nasie amptelik as 99% eties Pools verklaar.<ref name="Sharp1977">{{Cite journal |last=Sharp |first=Tony |title=The Origins of the 'Teheran Formula' on Polish Frontiers |url=https://archive.org/details/journal-of-contemporary-history_1977-04_12_2/page/381 |journal=Journal of Contemporary History |year=1977 |volume=12 |issue=2 |pages=381–393 |doi=10.1177/002200947701200209 |jstor=260222 |language=en}}</ref><ref name="Davies2001">{{Cite book |last=Davies |first=Norman |title=Heart of Europe |date=2001 |publisher=Oxford University Press |pages=286–287 |isbn=978-0191587719 |language=en}}</ref> ==== Joodse nasionalisme ==== [[Antisemitisme]] was al sedert die Middeleeue 'n probleem, maar het meer algemeen geword namate die Joodse aandeel van die bevolking in Westerse lande gestyg het. In die 19de eeu het Jode in Wes-Europa toenemende toegang tot burgerlike regte en vryhede gekry, waaronder die stemreg, die reg om ampte te beklee, grond te besit en in die weermag te dien. Jode in [[Oos-Europa]] is intussen dikwels aan massavervolging blootgestel, veral in die [[Russiese Ryk]]; anti-Joodse oproer, die ''pogroms'', het 'n massa-emigrasie van Jode na Amerika en Wes-Europa veroorsaak. Aan die begin van die 20ste eeu het antisemitisme ook in die Weste 'n groeiende probleem geword. Terwyl die meerderheid Jode met integrasie in die Westerse samelewing wou voortgaan, het sommige gemeen dat Jode na die Bybelse beloofde land van Palestina moes terugkeer. Hierdie Jode, later as [[Sionisme|Sioniste]] bekend, het geglo dat antisemitisme 'n blywende bestaansbedreiging vir die Judaïsme was en dat 'n Joodse staat die enigste oplossing was. Joodse vestiging in Palestina het in golwe plaasgevind, met Jode uit sowel Wes- as Oos-Europa wat van ná 1882 in die gebied gevestig het.<ref name="ALBA">{{Cite web |title=Anti-Semitism in the 1920s and 1930s |url=https://alba-valb.org/resource/anti-semitism-in-the-1920s-and-1930s/ |website=The Abraham Lincoln Brigade Archives |date=2020 |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref><ref name="FPRI">{{Cite web |title=Origins and Evolution of Zionism |url=https://www.fpri.org/article/2015/01/origins-and-evolution-of-zionism/ |publisher=Foreign Policy Research Institute |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> Politieke teoretici hou dat vier kernelemente nodig is voordat 'n groep as 'n nasionaliteit kan geld: 'n gedeelde gebied, 'n gedeelde kultuur, 'n gedeelde ekonomie en 'n gedeelde taal. Namate die Sionisme in gewildheid toegeneem het, is baie van dié eienskappe fel bespreek. Die amptelike taal van [[Israel]] was oorspronklik 'n twispunt tussen [[Hebreeus]] en [[Jiddisj]], maar baie Oos-Europese Jode het Hebreeus reeds as die amptelike taal begin onderrig en Jiddisj heeltemal verwerp; Hebreeus het uiteindelik die amptelike taal geword. Sommige Sioniste het ook oor die presiese ligging van 'n moontlike Joodse staat gedebatteer, en verskeie ander plekke is voorgestel.<ref name="FPRI" /> In 1948 is Israel amptelik as die Joodse staat verklaar en erken, wat die gebiedsvraag opgelos het. Die ekonomiese vraag het van die begin af ter sprake gekom, aangesien arbeidsioniste 'n sosialistiese staat wou skep terwyl godsdienstige Sioniste om verskillende redes en met verskillende ekonomiese oortuigings na Israel gekom het. In die vroeë 20ste eeu het die Joodse sosialistiese beweging van die Bund gepoog om die aantal Jiddisjsprekende Jode oor Europa te vermeerder en tegelyk 'n Marxistiese ekonomie na te streef, maar dié beweging het ná die Tweede Wêreldoorlog verdwyn nadat die Nasionaal-Sosialiste Bundiste geteiken en vermoor het. Ná die stigting van Israel was dit onseker aan watter kant van die [[Koue Oorlog]] die land sou staan, aangesien sowel die Verenigde State as die [[Sowjetunie]] Israel ondersteun het. Regse revisioniste het intussen hoofstroomaandag gekry in teenstand teen die sosialistiese bewegings wat in die eerste jare oorheers het. Teen die 1960's het die Sowjetunie sy bande met Israel, wat sy ekonomie begin liberaliseer het, verbreek.<ref name="StateHist">{{Cite web |title=Creation of Israel, 1948 |url=https://history.state.gov/milestones/1945-1952/creation-israel |publisher=Office of the Historian, US Department of State |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref><ref name="FPRI" /> === 20ste eeu === ==== China ==== Die ontwaking van nasionalisme oor [[Asië]] het die geskiedenis van die vasteland help vorm. Die sleutelgebeurtenis was die beslissende nederlaag van Rusland teen [[Japan]] in 1905, wat die militêre vooruitgang van nie-Europeërs in 'n moderne oorlog gedemonstreer het. Die nederlaag het vinnig tot 'n nuwe belangstelling in nasionalisme in [[China]] sowel as in [[Turkye]] en [[Iran|Persië]] gelei. In China het [[Sun Yat-sen]] (1866–1925) sy nuwe party, die [[Kuomintang]] (die Nasionale Volksparty), gestig in trotsering van die vervalle keiserryk wat deur buitestanders bestuur is.<ref name="Kowner2006">Rotem Kowner (red.), ''The Impact of the Russo-Japanese War'' (Routledge, 2006).</ref> Die Kuomintang het China grootliks regeer totdat die kommuniste in 1949 oorgeneem het. Laasgenoemde is egter ook sterk deur Sun se nasionalisme sowel as deur die Vierde Mei-beweging van 1919 beïnvloed. Dit was 'n landwye protesbeweging oor die binnelandse agterlikheid van China en word dikwels as die intellektuele grondslag van die Chinese kommunisme voorgehou. Die Nuwe Kultuurbeweging, wat deur die Vierde Mei-beweging aangespoor is, het deur die 1920's en 1930's sterk gegroei. Die historikus Patricia Ebrey sê hieroor: {{Aanhaling|Nasionalisme, patriotisme, vooruitgang, wetenskap, demokrasie en vryheid was die doelwitte; [[imperialisme]], [[feodalisme]], krygsheerskappy, outokrasie, patriargie en blinde navolging van tradisie was die vyande. Intellektuele het geworstel met hoe om sterk en modern en tog Chinees te wees, hoe om China as politieke entiteit in 'n wêreld van mededingende nasies te bewaar.|Patricia Ebrey<ref name="Rahav2015">Shakhar Rahav, ''The Rise of Political Intellectuals in Modern China: May Fourth Societies and the Roots of Mass-Party Politics'' (Oxford University Press, 2015).</ref>}} In 1911, ná die Xinhai-rewolusie, het Sun se multikulturele vorm van Chinese nasionalisme in die begrip ''Zhonghua minzu'' gestalte gekry, wat die gedagte van "Vyf Rasse onder Een Unie" bevorder het. Dit het die oorheersing van die [[Han-Chinese]] opsy geskuif ten gunste van naasbestaan met [[Mantsjoes]], [[Mongole]], Chinese Moslems (die Hui en die [[Oeigoere]]) en [[Tibettane]], wat almal veronderstel was om gelyke takke van die Chinese nasie te wees.<ref name="Duara1995">{{Cite book |last=Duara |first=Prasenjit |title=Rescuing History from the Nation |url=https://archive.org/details/rescuinghistoryf0000duar |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |page=[https://archive.org/details/rescuinghistoryf0000duar/page/142 142] |isbn=978-0-226-16722-0 |language=en}}</ref><ref name="Sebok2023">{{Cite book |last=Šebok |first=Filip |editor-last=Kironska |editor-first=Kristina |title=Contemporary China: a New Superpower? |url=https://archive.org/details/contemporarychin0000kris |publisher=Routledge |year=2023 |pages=[https://archive.org/details/contemporarychin0000kris/page/15 15]–28 |isbn=978-1-03-239508-1 |chapter=Historical Legacy |language=en}}</ref> Soos die China-historikus Joseph Esherick uitwys, was dié retoriese skuif op praktiese bekommernisse gegrond oor keiserlike bedreigings uit die internasionale omgewing en oor konflikte aan die Chinese grense.<ref name="Esherick2011">{{Cite book |last1=Esherick |first1=Joseph |last2=Kayalı |first2=Hasan |last3=Van Young |first3=Eric |title=Empire to Nation: Historical Perspectives on the Making of the Modern World |date=2011 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-7815-9 |language=en}}</ref> ==== Afrika ==== [[Lêer:The National Archives UK - CO 1069-124-8.jpg|duimnael|regs|Kenneth Kaunda, 'n antikoloniale politieke leier uit Zambië, by 'n nasionalistiese saamtrek in die koloniale Noord-Rhodesië (nou Zambië) in 1960.]] In die 1880's het die Europese moondhede byna die hele [[Afrika]] onder mekaar verdeel; net [[Ethiopië]] en [[Liberië]] was onafhanklik. Hulle het regeer tot ná die Tweede Wêreldoorlog, toe die kragte van nasionalisme veel sterker geword het. In die 1950's en 1960's het die koloniale besittings onafhanklike state geword. Die proses was meestal vreedsaam, maar daar was verskeie lang en bitter burgeroorloë, soos in [[Algerië]] en [[Kenia]].<ref name="Horne1977">Alistair Horne, ''A Savage War of Peace: Algeria 1954–1962'' (1977).</ref><ref name="Anderson2005">David Anderson, ''Histories of the Hanged: The Dirty War in Kenya and the End of Empire'' (2005).</ref> Oor Afrika heen het nasionalisme gesteun op die organisatoriese vaardighede wat inheemse mense in die Britse, Franse en ander weermagte gedurende die wêreldoorloë geleer het. Dit het gelei tot organisasies wat nie deur die koloniale moondhede of deur die tradisionele plaaslike magstrukture wat met hulle saamgewerk het, beheer of goedgekeur is nie. Nasionalistiese organisasies het sowel die tradisionele as die nuwe koloniale strukture begin uitdaag en hulle uiteindelik verdring. Leiers van nasionalistiese bewegings het beheer oorgeneem toe die Europese owerhede vertrek het, en baie het dekades lank of tot hulle dood geregeer. In die afgelope dekades het baie Afrikalande die triomf en die neerlaag van nasionalistiese ywer beleef, wat in die proses die brandpunte van die sentraliserende staatsmag verander het.<ref name="Almond1971">Gabriel Almond en James S. Coleman, ''The Politics of the Developing Areas'' (1971).</ref><ref name="Ohaegbulam1977">Festus Ugboaja Ohaegbulam, ''Nationalism in Colonial and Post-colonial Africa'' (University Press of America, 1977).</ref><ref name="Hodgkin1956">Thomas Hodgkin, ''Nationalism in Colonial Africa'' (1956).</ref> [[Suid-Afrika]], 'n Britse kolonie, was uitsonderlik daarin dat dit teen 1931 feitlik onafhanklik geword het. Van 1948 af is dit deur wit [[Afrikaners|Afrikaner]]-nasionaliste beheer, wat op rasseskeiding en wit minderheidsheerskappy gekonsentreer het – bekend as [[apartheid]]. Dit het tot 1994 gehou, toe veelrassige verkiesings gehou is. Die internasionale anti-apartheidsbeweging het swart nasionaliste ondersteun totdat sukses bereik is, en [[Nelson Mandela]] is as president verkies.<ref name="Clark2013">Nancy L. Clark en William H. Worger, ''South Africa: The Rise and Fall of Apartheid'' (Routledge, 2013).</ref> ==== Die uiteenval van Joego-Slawië ==== Ná die rewolusies van 1989 wat die ineenstorting van die [[Kommunisme|kommunisme]] aan die gang gesit het, was daar in die 1990's 'n toename in uiterste nasionalisme. Dit het baie mense sonder 'n identiteit gelaat: die mense onder kommunistiese heerskappy moes integreer, maar het hulle nou vry gevind om te kies, wat lank sluimerende konflikte laat opvlam en ernstige bronne van konflik geskep het. Toe die kommunisme in [[Joego-Slawië]] geval het, het ernstige konflik ontstaan wat tot 'n toename in uiterste nasionalisme gelei het. Die akademikus Steven Berg was van mening dat die wortel van nasionalistiese konflikte die eis om outonomie en 'n afsonderlike bestaan was, en dat nasionalisme sterk emosies kan wek wat 'n groep laat veg om te oorleef – veral omdat politieke grense ná die val van die kommunisme nie met etniese grense saamgeval het nie. Ernstige konflikte het dikwels ontstaan en baie maklik geëskaleer.<ref name="Berg1993">{{Cite journal |last=Berg |first=Steven |title=Nationalism Redux: Through the Glass of the Post-Communist States Darkly |journal=Current History |date=1993 |pages=162–166 |language=en}}</ref> === 21ste eeu === [[Lêer:Bolsonaro with US President Donald Trump in White House, 19 March 2019.jpg|duimnael|regs|Die voormalige Brasiliaanse president [[Jair Bolsonaro]] saam met die Amerikaanse president [[Donald Trump]] in 2019.]] Die opkoms van globalisme in die laat 20ste eeu het tot 'n toename in nasionalisme en [[populisme]] in Europa en Noord-Amerika gelei. Dié neiging is verder aangevuur deur toenemende [[terrorisme]] in die Weste – die aanvalle van 11 September 2001 in die Verenigde State is 'n uitstaande voorbeeld – deur toenemende onrus en burgeroorloë in die [[Midde-Ooste]], en deur golwe Moslemvlugtelinge, veral uit die [[Siriese Burgeroorlog]], wat na Europa gestroom het. Nasionalistiese groepe soos Duitsland se Pegida, Frankryk se [[Rassemblement National|Nasionale Front]] en die [[Verenigde Koninkryk Onafhanklikheidsparty]] het in hulle onderskeie lande op die voorgrond getree met 'n pleidooi vir beperkings op immigrasie om die plaaslike bevolking te beskerm.<ref name="McCartney2004">{{Cite journal |last=McCartney |first=Paul T. |title=American Nationalism and U.S. Foreign Policy from September 11 to the Iraq War |url=https://archive.org/details/sim_political-science-quarterly_fall-2004_119_3/page/399 |journal=Political Science Quarterly |date=2004 |volume=119 |issue=3 |pages=399–423 |doi=10.2307/20202389 |jstor=20202389 |language=en}}</ref><ref name="Postelnicescu2016">{{Cite journal |last=Postelnicescu |first=Claudia |title=Europe's New Identity: The Refugee Crisis and the Rise of Nationalism |journal=Europe's Journal of Psychology |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=203–209 |doi=10.5964/ejop.v12i2.1191 |pmid=27298631 |language=en}}</ref> Sedert 2010 het Katalaanse nasionaliste 'n vernieude onafhanklikheidsbeweging gelei en [[Katalonië|Katalaanse]] onafhanklikheid verklaar, waarteen Spaanse nasionaliste hulle verset het. In die 2010's het die Griekse ekonomiese krisis en golwe immigrasie 'n beduidende toename in fascisme en Griekse nasionalisme in [[Griekeland]] meegebring, veral onder die jeug.<ref name="ForeignAffairs2018">{{Cite news |title=Why Spanish Nationalism Is on the Rise |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/spain/2018-02-05/why-spanish-nationalism-rise |work=Foreign Affairs |date=5 Februarie 2018 |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref><ref name="Koronaiou2015">{{Cite journal |last1=Koronaiou |first1=Alexandra |last2=Lagos |first2=Evangelos |last3=Sakellariou |first3=Alexandros |title=Golden Dawn, Austerity and Young People: The Rise of Fascist Extremism Among Young People in Contemporary Greek Society |journal=The Sociological Review |date=2015 |volume=63 |pages=231–249 |doi=10.1111/1467-954X.12270 |language=en}}</ref> In Rusland het die uitbuiting van nasionalistiese sentimente [[Wladimir Poetin]] in staat gestel om mag te konsolideer; dié sentiment is in Rusland se anneksasie van die [[Krim]] in 2014 en in ander optrede in [[Oekraïne]] aangewend. Nasionalistiese bewegings het geleidelik ook in Sentraal-Europa gegroei, veral in [[Pole]] onder die invloed van die regerende party Reg en Geregtigheid, en in [[Hongarye]], waar retoriek teen immigrasie en teen buitelandse invloed 'n kragtige nasionale bindmiddel van die regerende Fidesz-party onder [[Viktor Orbán]] geword het. Nasionalistiese partye het ook by regeringskoalisies in Bulgarye, Slowakye, Letland en Oekraïne aangesluit.<ref name="IMR2016">{{Cite web |title=The Rise of Russian Nationalism, the Secret of Putin's Survival, and the Return of Stalin |publisher=Institute of Modern Russia |date=2016 |url=https://imrussia.org/en/the-rundown/media-must-reads/2564-the-rise-of-the-russian-nationalism%2C-the-secret-of-putin%E2%80%99s-survival |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref><ref name="Economist2018">{{Cite news |title=Why is Hungary turning to nationalism? |newspaper=The Economist |date=5 April 2018 |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2018/04/05/why-is-hungary-turning-to-nationalism |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> In [[Indië]] het die Hindoe-nasionalisme in gewildheid gegroei met die opkoms van die [[Bharatiya Janata Party]], 'n regse party wat sedert 2014 op nasionale vlak regeer. Die toename in godsdienstige nasionalisme gaan saam met die opkoms van regse populisme in Indië en die verkiesing en herverkiesing van die populistiese leier [[Narendra Modi]] as premier. Militante Boeddhistiese nasionalisme is ook aan die toeneem in [[Mianmar]], [[Thailand]] en [[Sri Lanka]]. In Japan het nasionalistiese invloede in die regering in die vroeë 21ste eeu ontwikkel, grootliks uit die ultrakonserwatiewe organisasie Nippon Kaigi, wat pleit vir die herstel van Japan as militêre moondheid en revisionistiese historiese vertellings bevorder wat gebeure soos die Nanking-slagting ontken. Die Skotse onafhanklikheidsreferendum is op 18 September 2014 gehou; die voorstel is verwerp met 55,3% wat teen onafhanklikheid gestem het. In 'n referendum in 2016 het die Britse bevolking onverwags gestem om die [[Verenigde Koninkryk]] uit die [[Europese Unie]] te onttrek ([[Brexit]]). Aangesien die belofte van voortgesette lidmaatskap van die Europese Unie 'n kernkenmerk van die veldtog teen onafhanklikheid tydens die Skotse referendum was, is daar sedertdien pleidooie vir 'n tweede referendum oor Skotse onafhanklikheid.<ref name="Guardian2021">{{Cite news |last=Brooks |first=Libby |title=Sturgeon says second independence vote 'a matter of when, not if' |newspaper=The Guardian |date=9 Mei 2021 |url=https://www.theguardian.com/politics/2021/may/09/scottish-indyref2-battle-distraction-covid-michael-gove |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> Die veldtog vir die Amerikaanse presidentsverkiesing van 2016 het die ongekende opkoms van [[Donald Trump]] gesien, 'n sakeman sonder politieke ervaring wat op 'n populisties-nasionalistiese platform verkies is. Sy slagspreuke "''Make America Great Again''" en "''America First''" was voorbeelde van sy veldtog se verwerping van globalisme en sy sterk nasionalistiese uitkyk, en sy onverwagte oorwinning is as deel van dieselfde neiging beskou wat die Brexit-stemming meegebring het. Op 22 Oktober 2018 het Trump openlik verklaar dat hy 'n nasionalis is, en op 29 Oktober 2018 het hy nasionalisme met patriotisme gelykgestel: "Ek is trots op hierdie land en ek noem dit 'nasionalisme'."<ref name="Barnett2017">{{Cite book |last=Barnett |first=Anthony |title=The Lure of Greatness: England's Brexit and America's Trump |year=2017 |publisher=Random House |isbn=978-1783524549 |language=en}}</ref><ref name="Politico2018">{{Cite web |url=https://www.politico.com/story/2018/10/22/trump-nationalist-926745 |title=Trump: 'I'm a nationalist' |website=Politico |date=22 Oktober 2018 |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> In 2016 het [[Rodrigo Duterte]] president van die [[Filippyne]] geword met 'n uitgesproke nasionalistiese veldtog. Anders as sy onmiddellike voorgangers het hy die land van sy voormalige heerser, die Verenigde State, verwyder en nader bande met China sowel as Rusland gesoek. In 2017 het die Turkse nasionalisme president [[Recep Tayyip Erdoğan]] in 'n nasionale referendum tot ongekende mag gedra; reaksies van wêreldleiers was gemeng, met Wes-Europese leiers wat oor die algemeen kommer uitgespreek het terwyl die leiers van baie meer outoritêre regimes hom gelukgewens het. == Politieke wetenskap == Baie politieke wetenskaplikes het teorieë oor die grondslae van die moderne nasiestaat en die begrip soewereiniteit opgestel, en die begrip nasionalisme in die [[politieke wetenskap]] steun op daardie teoretiese grondslae. Filosowe soos [[Niccolò Machiavelli|Machiavelli]], [[John Locke|Locke]], [[Thomas Hobbes|Hobbes]] en [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]] het die staat as die uitkoms van 'n "[[sosiale kontrak]]" tussen regeerders en individue opgevat. [[Max Weber]] het die algemeenste gebruikte definisie van die staat verskaf: "daardie menslike gemeenskap wat met sukses aanspraak maak op die monopolie van regmatige fisiese geweld binne 'n bepaalde gebied". In ''Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism'' (1983) skryf Benedict Anderson dat [[Nasie|nasies]] maatskaplik gekonstrueerde gemeenskappe is wat deur mense verbeel word wat hulself as deel van 'n groep beskou; hy het die opkoms van nasionalisme in verband gebring met die ontstaan van drukkerskapitalisme en die vermeerdering van gedrukte media in die volkstale.<ref name="Anderson2006" /> Hedendaagse vakkundigheid beskryf die kernbeginsel wat onder hierdie ontwikkelinge lê dikwels as die ooreenstemming tussen 'n politieke gemeenskap en die gesag wat dit regeer. Volgens dié siening rus 'n stabiele staat op die instemming van 'n bevolking wat homself as 'n afsonderlike kollektief met 'n regmatige aanspraak op selfregering erken. Dit veronderstel nie eenvormigheid van mening of kultuur nie, maar 'n gedeelde raamwerk van behoort wat demokratiese deelname, die verdediging van soewereiniteit en weerstand teen sowel buitelandse oorheersing as binnelandse outoritarisme moontlik maak.<ref name="Gorski2000" /> Baie vakkundiges het op die verband tussen staatsbou, oorlog en nasionalisme gewys. John Etherington voer aan dat nasionalisme inherent uitsluitend en daarom potensieel gewelddadig is,<ref name="Etherington2007">{{Cite journal |last=Etherington |first=John |title=Nationalism, Exclusion and Violence: A Territorial Approach |journal=Studies in Ethnicity and Nationalism |date=2007 |volume=7 |issue=3 |pages=24–44 |doi=10.1111/j.1754-9469.2007.tb00160.x |language=en}}</ref> terwyl Jeffrey Herbst stel dat bedreigings van buite nasionalistiese sentiment kan aanwakker: "Bedreigings van buite het sulke kragtige uitwerking op nasionalisme omdat mense op 'n diepgaande wyse besef dat hulle bedreig word ter wille van wie hulle as nasie is; hulle word gedwing om te erken dat hulle slegs as nasie die bedreiging suksesvol kan afweer." Met toenemende bedreigings van buite neem die staat se vermoë om hulpbronne te onttrek toe, en Herbst verbind die afwesigheid van bedreigings van buite in lande van Afrika suid van die Sahara ná onafhanklikheid aan swak staatsnasionalisme en swak staatsvermoë.<ref name="Herbst1990">{{Cite journal |last=Herbst |first=Jeffrey |title=War and the State in Africa |url=https://archive.org/details/sim_international-security_spring-1990_14_4/page/117 |journal=International Security |date=1990 |volume=14 |issue=4 |pages=117–139 |doi=10.2307/2538753 |jstor=2538753 |language=en}}</ref> Barry Posen voer aan dat nasionalisme die intensiteit van oorlog verhoog en dat state nasionalisme doelbewus bevorder om hulle militêre vermoëns te verbeter.<ref name="Posen1993">{{Cite journal |last=Posen |first=Barry |title=Nationalism, the Mass Army, and Military Power |url=https://archive.org/details/sim_international-security_fall-1993_18_2/page/80 |journal=International Security |date=1993 |volume=18 |issue=2 |pages=80–124 |doi=10.2307/2539098 |jstor=2539098 |language=en}}</ref> Die meeste nuwe nasiestate sedert 1815 het deur dekolonisasie ontstaan.<ref name="Roeder2007" /> Adria Lawrence voer aan dat nasionalisme in die koloniale wêreld aangespoor is deur die versuim van koloniale moondhede om gelyke politieke regte aan hulle onderdane in die kolonies toe te ken, wat hulle daartoe beweeg het om onafhanklikheid na te streef.<ref name="Lawrence2013" /> Michael Hechter voer op soortgelyke wyse aan dat "randnasionalismes" ontstaan het wanneer ryke verhinder het dat randgebiede politieke outonomie en plaaslike selfregering geniet.<ref name="Hechter2000" /> == Sosiologie == [[Lêer:Publicidadnacionalistaenbrasil.jpg|duimnael|regs|Nasionalistiese advertensie van 'n supermark in Fortaleza, Brasilië. Die bord lees "Trots om Brasiliaans te wees".]] Die sosiologiese of modernistiese uitleg van nasionalisme en nasiebou voer aan dat nasionalisme ontstaan en floreer in moderne samelewings met 'n industriële ekonomie wat homself kan onderhou, 'n sentrale hoogste gesag wat gesag en eenheid kan handhaaf, en 'n gesentraliseerde taal wat deur 'n gemeenskap van mense verstaan word. Modernistiese teoretici merk op dat dit slegs in moderne samelewings moontlik is, terwyl tradisionele samelewings gewoonlik nie die voorvereistes vir nasionalisme het nie: hulle het geen moderne selfonderhoudende ekonomie nie, het verdeelde gesag, en gebruik verskeie tale, sodat baie groepe nie met mekaar kan kommunikeer nie. Onder die vooraanstaande teoretici wat die modernistiese uitleg van nasies en nasionalisme ontwikkel het, tel Carlton J.H. Hayes, Henry Maine, Ferdinand Tönnies, [[Rabindranath Tagore]], [[Émile Durkheim]], [[Max Weber]], [[Arnold J. Toynbee]] en [[Talcott Parsons]].<ref name="Motyl508">Motyl (2001), bl. 508–509.</ref> In sy ontleding van die historiese veranderinge en ontwikkeling van menslike samelewings het Henry Maine daarop gewys dat die sleutelonderskeid lê tussen tradisionele samelewings, wat as "status"-samelewings op familieverbande en funksioneel diffuse rolle vir individue gegrond is, en moderne samelewings, wat as "kontrak"-samelewings gedefinieer word waarin maatskaplike verhoudinge deur rasionele kontrakte bepaal word wat individue aangaan om hulle belange te bevorder. Maine het die ontwikkeling van samelewings gesien as 'n beweging weg van tradisionele statussamelewings na moderne kontraksamelewings.<ref name="Motyl510">Motyl (2001), bl. 510.</ref> In sy boek ''Gemeinschaft und Gesellschaft'' (1887) het Ferdinand Tönnies 'n ''Gemeinschaft'' ("gemeenskap") gedefinieer as iets wat op emosionele bande gegrond is en aan tradisionele samelewings toegeskryf word, terwyl hy 'n ''Gesellschaft'' ("samelewing") as 'n onpersoonlike, moderne samelewing gedefinieer het. Hoewel hy die voordele van moderne samelewings erken het, het hy hulle ook gekritiseer vir die koue en onpersoonlike aard wat vervreemding veroorsaak, terwyl hy die intimiteit van tradisionele gemeenskappe geloof het.<ref name="Motyl510" /> Émile Durkheim het Tönnies se herkenning van vervreemding uitgebrei en die verskil tussen tradisionele en moderne samelewings omskryf as dié tussen samelewings wat op "meganiese solidariteit" en dié wat op "organiese [[solidariteit]]" gegrond is. Durkheim het meganiese solidariteit met gewoonte, sede en onderdrukking geassosieer, wat nodig was om gedeelde sienings te handhaaf, terwyl samelewings op organiese solidariteit moderne samelewings is waarin daar 'n arbeidsverdeling op grond van maatskaplike differensiasie bestaan wat vervreemding veroorsaak. Durkheim het aangevoer dat maatskaplike integrasie in die tradisionele samelewing 'n outoritêre kultuur vereis het wat die aanvaarding van 'n maatskaplike orde ingesluit het, en dat die moderne samelewing integrasie op die onderlinge voordele van die arbeidsverdeling grond, maar hy het opgemerk dat die onpersoonlike aard van die moderne stadslewe vervreemding en gevoelens van anomie meebring.<ref name="Motyl510" /> Max Weber het aangevoer dat die verandering wat die moderne samelewing en nasies voortgebring het, die gevolg is van die opkoms van 'n charismatiese leier in 'n samelewing wat 'n nuwe tradisie of 'n rasioneel-wetlike stelsel skep wat die hoogste gesag van die staat vestig. Weber se opvatting van charismatiese gesag word as die grondslag van baie nasionalistiese regerings beskou.<ref name="Motyl510" /> === Primordialistiese evolusionêre uitleg === [[Lêer:Maerz1848 berlin.jpg|duimnael|regs|Nasionalistiese en liberale druk het tot die Europese rewolusies van 1848 gelei.]] Die primordialistiese perspektief is op die evolusieteorie gegrond.<ref name="Goetze1998">{{Cite journal |last=Goetze |first=David |title=Evolution, Mobility, and Ethnic Group Formation |journal=Politics and the Life Sciences |year=1998 |volume=17 |issue=1 |pages=59–71 |doi=10.1017/S0730938400025363 |jstor=4236409 |language=en}}</ref><ref name="Motyl272">Motyl (2001), bl. 272–273.</ref> Dié benadering is gewild onder die algemene publiek, maar word gewoonlik deur kenners verwerp. Kevin Laland en Gillian Brown berig dat "die oorgrote meerderheid van professionele akademici in die sosiale wetenskappe nie net evolusionêre metodes ignoreer nie, maar in baie gevalle uiters vyandig staan teenoor die argumente" wat breë algemeenhede uit betreklik beperkte getuienis aflei.<ref name="Laland2011">{{Cite book |last1=Laland |first1=Kevin N. |last2=Brown |first2=Gillian R. |title=Sense and Nonsense: Evolutionary Perspectives on Human Behaviour |url=https://archive.org/details/sensenonsenseevo0000lala_z5v0 |year=2011 |publisher=Oxford University Press |page=[https://archive.org/details/sensenonsenseevo0000lala_z5v0/page/2 2] |isbn=978-0199586967 |language=en}}</ref> Die evolusionêre teorie van nasionalisme beskou nasionalisme as die gevolg van die evolusie van die mens om homself met groepe te identifiseer, soos etniese groepe of ander groepe wat die grondslag van 'n nasie vorm. Roger Masters beskryf in ''The Nature of Politics'' die primordiale verklaring van die oorsprong van etniese en nasionale groepe as die erkenning van groepbande wat as unieke, emosionele, intense en duursame verbintenisse beskou word omdat hulle op verwantskap gegrond is en langs lyne van gemeenskaplike afkoms bevorder word.<ref name="Motyl272" /><ref name="Motyl273">Motyl (2001), bl. 273.</ref> Die primordialistiese evolusionêre sienings van nasionalisme verwys dikwels na die evolusieteorieë van [[Charles Darwin]] sowel as na die sosiaal-Darwinistiese sienings van die laat negentiende eeu. Denkers soos [[Herbert Spencer]] en Walter Bagehot het Darwin se teorie van [[natuurlike seleksie]] herinterpreteer "dikwels op maniere wat met Charles Darwin se evolusieteorie onversoenbaar is" deur ongegronde aansprake oor biologiese verskille tussen groepe, etnisiteite, rasse en nasies te maak. Die moderne evolusiewetenskappe het hulle van sulke sienings gedistansieer, maar opvattings van langtermyn-evolusionêre verandering bly grondliggend aan die werk van evolusionêre sielkundiges soos John Tooby en Leda Cosmides.<ref name="Motyl495">Motyl (2001), bl. 495–496.</ref><ref name="Motyl268">Motyl (2001), bl. 268.</ref> Uit die primordialistiese perspektief kan die voorbeeld van 'n buitelandse militêre mag wat op die nasie se grense mobiliseer, lede van 'n nasionale groep aanspoor om hulle te verenig en in reaksie te mobiliseer. Daar bestaan nabye omgewings waarin individue nie-onmiddellike werklike of verbeelde situasies saam met onmiddellike situasies identifiseer, wat hulle laat staan voor 'n gemeenskaplike situasie met sowel subjektiewe as objektiewe komponente wat hulle besluite raak; sulke nabye omgewings laat mense dus besluite neem op grond van bestaande sowel as verwagte situasies.<ref name="Motyl271">Motyl (2001), bl. 271–272.</ref> Kritici voer aan dat primordiale modelle wat op evolusionêre sielkunde steun nie op historiese getuienis gegrond is nie maar op aannames oor onwaargenome veranderinge oor duisende jare; hulle veronderstel 'n stabiele genetiese samestelling van die bevolking wat in 'n bepaalde gebied leef en kan nie die toevallighede hanteer wat elke bekende historiese proses kenmerk nie. Robert Hislope voer aan: {{Aanhaling|Die verwoording van die kulturele evolusieteorie stel teoretiese vordering bo sosiobiologie voor, maar die verklarende opbrengs daarvan bly beperk weens die rol van toeval in menslike aangeleenthede en die belang van nie-evolusionêre, nabye oorsaaklike faktore. Hoewel die evolusieteorie ongetwyfeld die ontwikkeling van alle organiese lewe verhelder, blyk dit die beste te werk op makrovlakke van ontleding, by "distale" verklaringspunte en uit die oogpunt van die langtermyn. Dit is dus onvermydelik dat dit tekortkominge sal toon by gebeure op mikrovlak wat hoogs toevallig van aard is.|Robert Hislope}} In 1920 het die Engelse historikus G.P. Gooch aangevoer dat "hoewel patriotisme so oud is as die menslike samelewing en sy kring geleidelik van die stam en die klan na die stad en die staat uitgebrei het, nasionalisme as werkende beginsel en uitgesproke belydenis eers tussen die meer ingewikkelde intellektuele prosesse van die moderne wêreld sy verskyning gemaak het".<ref name="Gooch1920">{{Cite book |last=Gooch |first=G.P. |title=Nationalism |publisher=Swarthmore Press |year=1920 |page=5 |language=en}}</ref> === Marxistiese uitleg === In die ''[[Kommunistiese Manifes]]'' (1848) het [[Karl Marx]] en [[Friedrich Engels]] verklaar dat "die werkende mense geen land het nie".<ref name="MarxEngels">{{Cite book |last1=Marx |first1=Karl |last2=Engels |first2=Friedrich |title=Manifesto of the Communist Party |url=https://archive.org/details/commanifestofebruary1848 |year=1848 |language=en}}</ref> [[Wladimir Lenin]] het die begrip selfbeskikking ondersteun. In ''Marxisme en die nasionale vraagstuk'' (1913) het [[Josef Stalin]] geskryf dat "'n nasie nie 'n rasse- of stamgemeenskap is nie, maar 'n histories gekonstitueerde gemeenskap van mense"; dat "'n nasie nie 'n toevallige of verbygaande samehoping is nie, maar 'n stabiele gemeenskap van mense"; dat "'n nasie slegs gevorm word as gevolg van langdurige en stelselmatige omgang, deurdat mense geslag na geslag saamleef"; en in sy geheel dat "'n nasie 'n histories gekonstitueerde, stabiele gemeenskap van mense is, gevorm op die grondslag van 'n gemeenskaplike taal, gebied, ekonomiese lewe en psigiese samestelling wat in 'n gemeenskaplike kultuur tot uiting kom".<ref name="Stalin1913">{{Cite web |last=Stalin |first=Joseph |title=Marxism and the National Question |year=1913 |url=https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/works/1913/03a.htm |publisher=Marxists Internet Archive |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> == Soorte nasionalisme == Historici, sosioloë en antropoloë debatteer sedert minstens die 1930's oor verskillende soorte nasionalisme.<ref name="Wirth1936">{{Cite journal |last=Wirth |first=Louis |title=Types of Nationalism |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-sociology_1936-05_41_6/page/723 |journal=American Journal of Sociology |date=1936 |volume=41 |issue=6 |pages=723–737 |doi=10.1086/217296 |language=en}}</ref> Die algemeenste manier van klassifikasie was om bewegings as óf "burgerlik" óf "etnies" nasionalisties te beskryf. Dié onderskeid is in die 1950's deur Hans Kohn gepopulariseer, wat "burgerlike" nasionalisme as "Westers" en meer demokraties beskryf het terwyl hy "etniese" nasionalisme as "Oosters" en ondemokraties voorgestel het.<ref name="KohnIdea" /> Sedert die 1980's het navorsers oor nasionalisme talle gebreke in dié starre verdeling uitgewys en meer spesifieke klassifikasies en 'n groot verskeidenheid vorme voorgestel.<ref name="Spencer1998">{{Cite journal |last1=Spencer |first1=Philip |last2=Wollman |first2=Howard |title=Good and bad nationalisms: A critique of dualism |journal=Journal of Political Ideologies |date=1998 |volume=3 |issue=3 |pages=255–274 |doi=10.1080/13569319808420780 |language=en}}</ref><ref name="Yack1996">{{Cite journal |last=Yack |first=Bernard |title=The myth of the civic nation |url=https://archive.org/details/sim_critical-review_spring-1996_10_2/page/193 |journal=Critical Review |date=1996 |volume=10 |issue=2 |pages=193–211 |doi=10.1080/08913819608443417 |language=en}}</ref> === Antikoloniale nasionalisme === [[Lêer:Crowd demonstrates against Great Britain in Cairo.jpg|duimnael|regs|'n Skare betoon op 23 Oktober 1951 in Kaïro teen Brittanje terwyl die spanning tussen Egipte en Brittanje oor die beheer van die Suezkanaal toegeneem het.]] Antikoloniale nasionalisme is 'n intellektuele raamwerk wat die proses van dekolonisasie in die middel van die 20ste eeu voorafgegaan, begelei en gevolg het.<ref name="mylonas" /> Benedict Anderson het 'n nasie gedefinieer as 'n maatskaplik gekonstrueerde gemeenskap wat gesamentlik geskep word deur individue wat hulself as deel daarvan verbeel. Hy wys op die Nuwe Wêreld as die plek waar nasionalisme oorspronklik as begrip ontstaan het, gekenmerk deur sy verbeelding van 'n ahistoriese identiteit wat kolonialisme per definisie ontken. Dié opvatting van nasionalisme is verteenwoordig deur die omvorming van setlaarskolonies in nasies, terwyl antikoloniale nasionalisme deur die bewegings teen koloniale moondhede in die 20ste eeu verteenwoordig word.<ref name="Anderson2006" /> Nasionalistiese mobilisering in Franse koloniale Afrika en Britse koloniale [[Indië]] het ontwikkel "toe koloniale regimes geweier het om regte aan hulle toenemend goed opgevoede koloniale onderdane oor te dra", waarop dié onderdane inheemse elites gevorm en nasionalistiese taktiek strategies aangeneem en aangepas het.<ref name="Lawrence2013" /><ref name="Tudor2013">{{Cite book |last=Tudor |first=Maya Jessica |title=The Promise of Power: The Origins of Democracy in India and Autocracy in Pakistan |url=https://archive.org/details/promiseofpoweror0000tudo |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-1139519076 |language=en}}</ref> Nuwe nasionale identiteite kan bestaande etniese of taalkundige skeidings oorbrug. Die antikoloniale onafhanklikheidsbewegings in Afrika en Asië in die 20ste eeu is gelei deur mense met 'n stel gedeelde identiteite wat 'n tuisland sonder buitelandse heerskappy verbeel het. Anderson voer aan dat die rassisme wat dikwels as gevolg van koloniale heerskappy ondervind en aan nasionalisme toegeskryf word, eerder aan teorieë van klas toegeskryf moet word.<ref name="Anderson2006" /> Gellner se teorie van nasionalisme voer aan dat nasionalisme daarop gemik is om een kultuur of etnisiteit in een staat saam te voeg, wat tot die sukses van daardie staat lei. Vir Gellner is nasionalisme eties van aard, en politieke partye van 'n staat behoort die etniese meerderheid van die staat te weerspieël. Dié definisie dra ook by tot antikoloniale nasionalisme, indien antikoloniale bewegings opgevat word as bewegings van een bepaalde etniese groep teen 'n heersende party van buite. Edward Said het nasionalisme ook, minstens gedeeltelik, as eties beskou en aangevoer dat nasionalistiese vertellings dikwels hand aan hand met rassisme gaan, aangesien gemeenskappe hulself in verhouding tot die ander definieer.<ref name="Gellner1983" /> Antikoloniale nasionalisme is nie staties nie en word deur verskillende vorme van nasionalisme na plek bepaal. In die antikoloniale beweging op die Indiese subkontinent het [[Mahatma Gandhi]] en sy bondgenote in die Indiese onafhanklikheidsbeweging vir 'n saamgestelde nasionalisme gepleit, aangesien hulle nie gemeen het dat 'n onafhanklike Indiese nasie deur sy godsdienstige identiteit gedefinieer moes word nie. Ondanks grootskaalse teenstand deur ondersteuners van die Indiese Nasionale Kongres het die aandringing van die Moslems onder die separatistiese Moslemliga daartoe gelei dat die Indiese subkontinent in 1947 volgens godsdienstige lyne in twee state verdeel is: die Moslem-meerderheidstaat [[Pakistan]] en die Hindoe-meerderheidstaat Indië.<ref name="Bennema2011">{{Cite book |last1=Bennema |first1=Cornelis |last2=Bhakiaraj |first2=Paul Joshua |title=Indian and Christian: Changing Identities in Modern India |date=2011 |publisher=SAIACS Press |isbn=978-8187712268 |page=157 |language=en}}</ref><ref name="Chitkara1998">{{Cite book |last=Chitkara |first=M.G. |title=Converts Do Not Make a Nation |date=1998 |publisher=APH Publishing |isbn=978-8170249825 |page=240 |language=en}}</ref> Die filosoof en akademikus Achille Mbembe voer aan dat postkolonialisme 'n teenstrydige term is, omdat kolonialisme altyd teenwoordig is: diegene wat aan hierdie intellektuele praktyk deelneem, stel 'n postkolonialisme voor ondanks die feit dat kolonialisme die bepalende raamwerk vir die wêreld is – en dieselfde geld vir antikolonialisme. Antikoloniale nasionalisme as intellektuele raamwerk het tot in die laat 20ste eeu voortbestaan met die weerstandsbewegings in die Sowjet-satellietstate en gaan in die 21ste eeu voort met die onafhanklikheidsbewegings in die Arabiese wêreld.<ref name="Mbembe2001">{{Cite book |last=Mbembe |first=Achille |title=On the Postcolony |url=https://archive.org/details/onpostcolony0000mbem |date=2001 |publisher=University of California Press |isbn=978-0520917538 |location=Berkeley |language=en}}</ref> === Burgerlike en liberale nasionalisme === [[Lêer:2012 UPA March in Kiev.jpg|duimnael|regs|Oekraïense nasionaliste dra portrette van Stepan Bandera en vlae van die Oekraïense Opstandsleër.]] [[Burgerlike nasionalisme]] definieer die nasie as 'n vereniging van mense wat hulself as deel van die nasie beskou, wat gelyke en gedeelde politieke regte het en wat lojaal is aan dieselfde politieke prosedures. Volgens die beginsels van burgerlike nasionalisme is die nasie nie op gemeenskaplike etniese afkoms gegrond nie, maar is dit 'n politieke entiteit wie se kernidentiteit nie etnisiteit is nie. Dié burgerlike opvatting van nasionalisme word verteenwoordig deur Ernest Renan in sy lesing "Wat is 'n nasie?" van 1882, waarin hy die nasie as 'n "daaglikse referendum" gedefinieer het wat van die wil van sy mense afhang om saam voort te leef.<ref name="Nash2001">{{Cite book |last=Nash |first=Kate |title=The Blackwell Companion to Political Sociology |url=https://archive.org/details/blackwellcompani0000unse_l9r7 |date=2001 |publisher=Wiley-Blackwell |page=[https://archive.org/details/blackwellcompani0000unse_l9r7/page/391 391] |isbn=978-0631210504 |language=en}}</ref> Liberale nasionalisme word algemeen as versoenbaar met die liberale waardes van vryheid, verdraagsaamheid, gelykheid en individuele regte beskou.<ref name="Kymlicka200">Kymlicka (1995), bl. 200.</ref> Ernest Renan en [[John Stuart Mill]] word dikwels as vroeë liberale nasionaliste beskou. Liberale nasionaliste verdedig die waarde van nasionale identiteit dikwels deur te sê dat individue 'n nasionale identiteit nodig het om betekenisvolle, outonome lewens te lei,<ref name="Kymlicka34">Kymlicka (1995), bl. 34.</ref> en dat liberale demokratiese staatsvorme nasionale identiteit nodig het om behoorlik te funksioneer.<ref name="Miller1995">Miller (1995), bl. 136, 188–189.</ref><ref name="Tamir1993">Yael Tamir, ''Liberal Nationalism'' (Princeton University Press, 1993), ISBN 978-0691078939.</ref> Burgerlike nasionalisme staan binne die tradisies van [[rasionalisme]] en [[liberalisme]], maar as vorm van nasionalisme word dit gewoonlik teenoor [[etniese nasionalisme]] gestel. Burgerlike nasionalisme hang saam met langbestaande state wie se dinastieke heersers geleidelik verskeie afsonderlike gebiede bekom het, met min verandering aan grense, maar wat historiese bevolkings van verskeie taalkundige of godsdienstige agtergronde bevat het. Aangesien mense wat in verskillende dele van die staatsgebied woon min ooglopende gemeenskaplike grond kon hê, het burgerlike nasionalisme ontwikkel as 'n manier vir heersers om sowel 'n eietydse rede vir sulke heterogeniteit te verskaf as 'n gemeenskaplike doel daar te stel. Renan het aangevoer dat faktore soos etnisiteit, taal, godsdiens, die ekonomie, geografie, die heersende dinastie en historiese krygsdade belangrik maar nie voldoende was nie; wat nodig was, was 'n geestelike siel wat 'n "daaglikse referendum" onder die mense moontlik gemaak het. Burgerlik-nasionale ideale het die ontwikkeling van verteenwoordigende demokrasie in multi-etniese lande soos die Verenigde State en Frankryk beïnvloed, sowel as in grondwetlike monargieë soos Brittanje, [[België]] en [[Spanje]].<ref name="Singley2003">{{Cite journal |last=Singley |first=Carol J. |title=Race, Culture, Nation: Edith Wharton and Ernest Renan |url=https://archive.org/details/sim_twentieth-century-literature_spring-2003_49_1/page/32 |journal=Twentieth Century Literature |year=2003 |volume=49 |issue=1 |pages=32–45 |doi=10.2307/3176007 |jstor=3176007 |language=en}}</ref><ref name="Popkin2016" /> === Kreoolse nasionalisme === Kreoolse nasionalisme is die ideologie wat in onafhanklikheidsbewegings onder die kreole – die afstammelinge van die koloniseerders – ontstaan het, veral in [[Latyns-Amerika]] in die vroeë 19de eeu. Dit is bevorder toe die Franse keiser Napoleon beheer van Spanje en [[Portugal]] oorgeneem het en die bevelsketting van die Spaanse en Portugese konings na die plaaslike goewerneurs verbreek het. Lojaliteit aan die Napoleontiese state is verwerp, en die kreole het toenemend onafhanklikheid geëis, wat hulle ná burgeroorloë tussen 1808 en 1826 verkry het.<ref name="Simon2017">Joshua Simon, ''The Ideology of Creole Revolution: Imperialism and Independence in American and Latin American Political Thought'' (2017), bl. 1–2.</ref><ref name="Brading1991">D.A. Brading, ''The First America: The Spanish Monarchy, Creole Patriots and the Liberal State 1492–1866'' (1991).</ref> === Etniese nasionalisme === [[Etniese nasionalisme]], ook etnonasionalisme genoem, is 'n vorm van nasionalisme waarin die "nasie" in terme van [[Etniese groep|etnisiteit]] gedefinieer word. Die sentrale tema van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike taal, 'n gemeenskaplike geloof en 'n gemeenskaplike etniese afkoms insluit". Dit sluit ook gedagtes in van 'n [[kultuur]] wat lede van die groep met mekaar en met hulle voorouers deel. Dit verskil van 'n suiwer kulturele definisie van "die nasie", wat mense in staat stel om deur kulturele assimilasie lede van 'n nasie te word, en van 'n suiwer taalkundige definisie waarvolgens "die nasie" uit alle sprekers van 'n bepaalde taal bestaan. Hoewel nasionalisme uit sigself nie 'n geloof in die meerderwaardigheid van een etnisiteit of land bo ander inhou nie, ondersteun sommige nasionaliste etnosentriese meerderwaardigheid of proteksionisme.<ref name="PRA">{{Cite web |url=http://www.publiceye.org/fascist/third_position.html |title=Political Research Associates |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref><ref name="Muller2008">Jerry Z. Muller, "Us and Them: The Enduring Power of Ethnic Nationalism", ''Current'' 501 (Maart/April 2008), bl. 9–14.</ref> Die vernedering om 'n tweedeklasburger te wees, het streeksminderhede in multi-etniese state soos Brittanje, Spanje, Frankryk, Duitsland, Rusland en die Ottomaanse Ryk daartoe gebring om nasionalisme in terme van lojaliteit aan hulle minderheidskultuur, veral taal en godsdiens, te definieer; gedwonge assimilasie was vir hulle 'n gruwel. Vir die polities dominante kultuurgroep was assimilasie noodsaaklik om ontrouheid en verraad tot 'n minimum te beperk en het dit dus 'n hoofbestanddeel van nasionalisme geword. 'n Tweede faktor vir die dominante groep was mededinging met naburige state: nasionalisme het 'n wedywering ingesluit, veral in terme van militêre bekwaamheid en ekonomiese sterkte.<ref name="Baycroft1998">Timothy Baycroft, ''Nationalism in Europe 1789–1945'' (1998), bl. 56, 58.</ref> === Ekonomiese nasionalisme === Ekonomiese nasionalisme, of ekonomiese patriotisme, is 'n ideologie wat staatsintervensie in die ekonomie begunstig, met beleide wat binnelandse beheer oor die ekonomie, arbeid en kapitaalvorming beklemtoon, selfs waar dit die instelling van [[Heffing|tariewe]] en ander beperkings op die beweging van arbeid, goedere en kapitaal verg.<ref name="Gilpin1987">{{Cite book |last=Gilpin |first=Robert |title=The Political Economy of International Relations |url=https://archive.org/details/politicaleconomy00robe |publisher=Princeton University Press |year=1987 |pages=[https://archive.org/details/politicaleconomy00robe/page/31 31]–34 |isbn=978-0691022628 |language=en}}</ref><ref name="Helleiner2021">{{Cite journal |last=Helleiner |first=Eric |title=The Diversity of Economic Nationalism |journal=New Political Economy |date=2021 |volume=26 |issue=2 |pages=229–238 |doi=10.1080/13563467.2020.1841137 |language=en}}</ref> === Gender en "gespierde" nasionalisme === [[Lêer:US Patriotic Army Recruiting Poster WW2 Then Now Forever.jpg|duimnael|regs|'n Patriotiese Amerikaanse werwingsaffiche vir die weermag uit die Tweede Wêreldoorlog.]] Feministiese kritiek vertolk nasionalisme as 'n meganisme waardeur seksuele beheer en onderdrukking geregverdig en gelegitimeer word, dikwels deur 'n dominante manlike mag. Die vergenderliking van nasionalisme deur maatskaplik gekonstrueerde opvattings van manlikheid en vroulikheid bepaal nie net hoe manlike en vroulike deelname aan die opbou van daardie nasie sal lyk nie, maar ook hoe die nasie deur nasionaliste verbeel sal word. Dat 'n nasie sy eie identiteit het, word as noodsaaklik en dikwels as onvermydelik beskou, en daardie identiteite is vergenderlik. Die fisiese grond self word dikwels as vroulik vergenderlik (die "moederland"), met 'n liggaam wat voortdurend in gevaar van skending deur buitelandse mans is, terwyl nasionale trots en beskerming van "haar" grense as manlik vergenderlik word.<ref name="Banerjee2003">{{Cite journal |last=Banerjee |first=Sikata |title=Gender and Nationalism: The Masculinization of Hinduism and Female Political Participation in India |url=https://archive.org/details/sim_womens-studies-international-forum_march-april-2003_26_2/page/167 |journal=Women's Studies International Forum |year=2003 |volume=26 |issue=2 |pages=167–179 |doi=10.1016/s0277-5395(03)00019-0 |language=en}}</ref><ref name="Mackay2000">{{Cite journal |last=Mackay |first=Eva |title=Death by Landscape: Race, Nature and Gender in the Canadian Nationalist Mythology |journal=Canadian Woman Studies |date=2000 |volume=20 |pages=125–130 |language=en}}</ref> Geskiedenis, politieke ideologieë en godsdienste plaas die meeste nasies op 'n kontinuum van "gespierde" nasionalisme. Gespierde nasionalisme vat 'n nasie se identiteit op as iets wat uit gespierde of manlike eienskappe voortkom wat vir 'n bepaalde land eie is. Indien definisies van nasionalisme en gender as maatskaplik en kultureel gekonstrueer verstaan word, kan die twee saam gekonstrueer word deur 'n "ons"-teenoor-"hulle"-tweedeling in te span met die doel om die sogenaamde "ander" uit te sluit, wat gebruik word om die verenigende bande van die nasie te versterk. Die bemagtiging van een gender, nasie of seksualiteit vind gewoonlik plaas ten koste van die ontmagtiging van 'n ander; op dié wyse kan nasionalisme gebruik word om heteronormatiewe magstrukture te bestendig. [[Kolonialisme]] is histories sterk met gespierde nasionalisme verstrengel, van navorsing wat hegemoniese manlikheid met rykbou verbind tot interseksionele onderdrukking wat deur kolonialistiese beelde van die "ander" geregverdig word – 'n praktyk wat wesenlik was in die vorming van die Westerse identiteit. Dié "andermaking" kan die vorm van oriëntalisme aanneem, waarin die Ooste deur die Weste vervroulik en geseksualiseer word.<ref name="Mackay2000" /><ref name="Banerjee2003" /><ref name="Mayer2000">{{Cite book |last=Mayer |first=Tamar |title=Gender Ironies of Nationalism |publisher=Psychology Press |year=2000 |language=en}}</ref><ref name="Said1979">{{Cite book |last=Said |first=Edward |title=Orientalism |url=https://archive.org/details/orientalism0000said |publisher=Vintage Books |year=1979 |isbn=978-0394740676 |location=New York |language=en}}</ref> Die status van verowerde nasies kan 'n oorsaaklikheidsdilemma word: die nasie is "verower omdat hulle verwyf was en as verwyf beskou omdat hulle verower is". In nederlaag word hulle as militêr onbekwaam, nie aggressief en dus nie gespierd beskou. Om as 'n "behoorlike" nasie beskou te word, moet 'n nasie oor die manlik-vergenderlikte eienskappe van viriliteit beskik, teenoor die stereotipies vroulike eienskappe van onderdanigheid en afhanklikheid. Gespierde nasionalisme is dikwels onskeibaar van die begrip van die krygsman, wat ideologiese ooreenkomste oor baie nasies deel: dié word gedefinieer deur die manlike opvattings van aggressie, gewilligheid om oorlog te maak, beslistheid en spierkrag, teenoor die vroulike opvattings van vreedsaamheid, swakheid, geweldloosheid en medelye. Gedagtes van kulturele dualisme – van 'n krygslustige man en 'n kuise vrou – wat implisiet in gespierde nasionalisme is, onderstreep die rasse-, klas-, gender- en heteronormatiewe aard van die dominante nasionale identiteit.<ref name="Banerjee2003" /><ref name="Mackay2000" /> Nasies en genderstelsels is onderling ondersteunende konstruksies: die nasie vervul die manlike ideale van kameraadskap en broederskap. Manlikheid word as 'n opmerklike faktor in die voortbring van politieke militantheid aangedui. 'n Algemene kenmerk van 'n nasionale krisis is 'n ingrypende verskuiwing in die maatskaplik aanvaarbare maniere om 'n man te wees, wat dan help om die vergenderlikte opvatting van die nasie as geheel te vorm.<ref name="Waetjen2001">{{Cite journal |last=Waetjen |first=Thembisa |title=The Limits of Gender Rhetoric for Nationalism: A Case Study from Southern Africa |url=https://archive.org/details/sim_theory-and-society_2001-02_30_1/page/121 |journal=Theory and Society |date=2001 |volume=30 |issue=1 |pages=121–152 |doi=10.1023/a:1011099627847 |jstor=658064 |language=en}}</ref><ref name="Alison2007">{{Cite journal |last=Alison |first=Miranda |title=Wartime Sexual Violence: Women's Human Rights and Questions of Masculinity |url=https://archive.org/details/review-of-international-studies_2007-01_33_1/page/75 |journal=Review of International Studies |date=2007 |volume=33 |issue=1 |pages=75–90 |doi=10.1017/s0260210507007310 |jstor=20097951 |language=en}}</ref> === Integrale nasionalisme, pan-nasionalisme en irredentisme === Daar word onder meer tussen ''Risorgimento''-nasionalisme en integrale nasionalisme onderskei. Waar ''Risorgimento''-nasionalisme geld vir 'n nasie wat 'n liberale staat wil vestig – soos die [[Unifikasie van Italië|Risorgimento]] in Italië en soortgelyke bewegings in [[Griekeland]], Duitsland en Pole in die 19de eeu, of die burgerlike Amerikaanse nasionalisme – ontstaan integrale nasionalisme nadat 'n nasie onafhanklikheid bereik en 'n staat gevestig het. Volgens Peter Alter en David Brown was Fascistiese Italië en [[Nazi-Duitsland]] voorbeelde van integrale nasionalisme. Sommige van die eienskappe wat integrale nasionalisme kenmerk, is anti-individualisme, statisme, radikale ekstremisme en aggressief-ekspansionistiese militarisme. Die term oorvleuel dikwels met fascisme, hoewel daar baie natuurlike punte van verskil bestaan. Integrale nasionalisme ontstaan in lande waar 'n sterk militêre etos deur die onafhanklikheidstryd ingebed geraak het, wanneer daar ná onafhanklikheid geglo word dat 'n sterk weermag nodig is om die veiligheid en lewensvatbaarheid van die nuwe staat te verseker; die sukses van so 'n bevrydingstryd lei ook tot gevoelens van nasionale meerderwaardigheid wat tot uiterste nasionalisme kan lei.<ref name="Brown2003">{{Cite book |last=Brown |first=David |title=Contemporary Nationalism |date=2003 |publisher=Routledge |isbn=978-1134695416 |language=en}}</ref><ref name="Hayes1928">Integrale nasionalisme is een van vyf soorte nasionalisme wat Carlton Hayes in sy boek ''The Historical Evolution of Modern Nationalism'' (1928) omskryf het.</ref> Pan-nasionalisme is uitsonderlik daarin dat dit 'n groot gebied dek en meer op "groeperings" van etniese groepe konsentreer. Pan-Slawisme is een voorbeeld; die doel was om alle Slawiese volke in een land te verenig, en dit het gedeeltelik geslaag deurdat verskeie Suid-Slawiese volke in 1918 in [[Joego-Slawië]] verenig is.<ref name="Banac1984">Ivo Banac, ''The National Question in Yugoslavia'' (Cornell University Press, 1984).</ref> === Linkse nasionalisme === [[Lêer:Antiimperialismo caracas.jpg|duimnael|regs|'n Politieke muurskildery in Caracas met 'n anti-Amerikaanse en anti-imperialistiese boodskap.]] Linkse nasionalisme, soms sosialistiese nasionalisme genoem en nie te verwar met die Duitse fascistiese "Nasionaal-Sosialisme" nie, is 'n politieke beweging wat [[Links (politiek)|linkse politiek]] met nasionalisme kombineer. Baie nasionalistiese bewegings is toegewy aan nasionale bevryding, in die siening dat hulle nasies deur ander nasies vervolg word en dat hulle daarom [[selfbeskikking]] moet uitoefen deur hulle van die beweerde vervolgers te bevry. Anti-revisionistiese vorme van [[Marxisme]]-[[Leninisme]] is nou aan dié ideologie verbind, en praktiese voorbeelde sluit Stalin se vroeë werk ''Marxisme en die nasionale vraagstuk'' en sy leerstelling van sosialisme in een land in, wat verklaar dat nasionalisme in 'n internasionalistiese konteks gebruik kan word deur vir nasionale bevryding te veg sonder rasse- of godsdienstige verdeeldheid. Ander voorbeelde van linkse nasionalisme is [[Fidel Castro]] se 26 Julie-beweging wat die Kubaanse Rewolusie in 1959 aan die gang gesit het, Cornwall se Mebyon Kernow, Ierland se [[Sinn Féin]], Wallis se [[Plaid Cymru]], Skotland se [[Skotse Nasionale Party]], [[Galisië]] se Galisiese Nasionalistiese Blok, die Awami-liga in [[Bangladesj]], die [[African National Congress]] in [[Suid-Afrika]] en talle bewegings in Oos-Europa.<ref name="Zuzowski2008">Robert Zuzowski, "The Left and Nationalism in Eastern Europe", ''East European Quarterly'' 41, nr. 4 (2008).</ref><ref name="MotylAlg">Motyl (2001).</ref> === Nasionaal-anargisme === Onder die eerste voorstanders van nasionaal-anargisme was Hans Cany, Peter Töpfer en die voormalige aktivis van die Britse Nasionale Front, Troy Southgate, stigter van die inmiddels ontbinde Nasionale Rewolusionêre Faksie. Nasionaal-anargiste noem [[Michail Bakoenin]], William Godwin, [[Pjotr Kropotkin]], [[Pierre-Joseph Proudhon]], [[Max Stirner]] en [[Leo Tolstoi]] as hulle hoofinvloede.<ref name="Macklin2005">{{Cite journal |last=Macklin |first=Graham D. |title=Co-opting the counter culture: Troy Southgate and the National Revolutionary Faction |journal=Patterns of Prejudice |date=2005 |volume=39 |issue=3 |pages=301–326 |language=en}}</ref> Die standpunt het in die 1990's in Europa ontwikkel, en nasionaal-anargistiese groepe het wêreldwyd ontstaan. Nasionaal-anargisme is beskryf as 'n radikale regse nasionalistiese ideologie wat rasseskeiding en wit rassuiwerheid voorstaan. Nasionaal-anargiste beweer dat hulle neotribale [[etniese nasionalisme]] met filosofiese [[anargisme]] kombineer, hoofsaaklik in hulle steun vir 'n staatlose samelewing terwyl hulle die anargistiese maatskaplike filosofie verwerp; hulle staan homogene gemeenskappe in die plek van die nasiestaat voor en voer aan dat mense van verskillende etniese of rassegroepe vry sou wees om afsonderlik in hulle eie stamgemeenskappe te ontwikkel.<ref name="Sunshine2008">{{Cite journal |last=Sunshine |first=Spencer |title=Rebranding Fascism: National-Anarchists |journal=The Public Eye |date=2008 |volume=23 |issue=4 |pages=1–12 |language=en}}</ref><ref name="Sanchez2009">{{Cite web |last=Sanchez |first=Casey |title='National Anarchism': California racists claim they're anarchists |work=Intelligence Report |date=2009 |publisher=Southern Poverty Law Center |url=https://www.splcenter.org/fighting-hate/intelligence-report/2009/california-racists-claim-they%E2%80%99re-anarchists |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224042238/https://www.splcenter.org/fighting-hate/intelligence-report/2009/california-racists-claim-they%E2%80%99re-anarchists |archive-date=24 Februarie 2016 |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> Hoewel die term ''nasionaal-anargisme'' so ver terug as die 1920's dateer, is die hedendaagse beweging sedert die laat 1990's deur Southgate voortgesit, wat dit as "verby links en regs" posisioneer. Die enkele vakkundiges wat nasionaal-anargisme ondersoek het, kom tot die gevolgtrekking dat dit eerder 'n verdere ontwikkeling in die denke van die radikale regse verteenwoordig as 'n heeltemal nuwe dimensie op die politieke spektrum. Anargiste beskou nasionaal-anargisme as 'n herverpakking van totalitêre fascisme en as 'n teenstrydigheid in terme, aangesien die anargistiese filosofie se antifascisme, afskaffing van ongeregverdigde hiërargie, afbreek van nasionale grense en universele gelykheid tussen nasionaliteite onversoenbaar is met die gedagte van 'n sintese tussen anargisme en fascisme. Kritici, ook onder vakkundiges, beskuldig nasionaal-anargiste daarvan dat hulle niks anders is nie as wit nasionaliste wat 'n kommunitariese en rassistiese vorm van etniese en rasseskeiding bevorder terwyl hulle die militante aansien wil geniet daarvan om hulleself ''anargiste'' te noem sonder die historiese en filosofiese bagasie wat met so 'n aanspraak saamgaan.<ref name="Griffin2003">{{Cite journal |last=Griffin |first=Roger |title=From slime mould to rhizome: an introduction to the groupuscular right |journal=Patterns of Prejudice |date=2003 |volume=37 |issue=1 |pages=27–63 |doi=10.1080/0031322022000054321 |language=en}}</ref><ref name="Sykes2005">{{Cite book |last=Sykes |first=Alan |title=The Radical Right in Britain: Social Imperialism to the BNP |url=https://archive.org/details/radicalrightinbr0000syke |publisher=Palgrave Macmillan |year=2005 |location=New York |isbn=978-0333599235 |language=en}}</ref><ref name="Lyons2011">{{Cite journal |last=Lyons |first=Matthew N. |title=Rising Above the Herd: Keith Preston's Authoritarian Anti-Statism |journal=New Politics |date=2011 |volume=7 |issue=3 |language=en}}</ref> === Nativistiese nasionalisme === Nativistiese nasionalisme is 'n soort nasionalisme wat aan die kreoolse of territoriale soorte verwant is, maar wat behoort aan 'n nasie uitsluitlik omskryf as om op sy gebied gebore te wees. In lande met 'n sterk nativistiese nasionalisme word mense wat nie in die land gebore is nie as minder volwaardige landsburgers as die inheemse gebore burgers beskou en ''immigrante'' genoem, selfs al is hulle genaturaliseer. Dit is kultureel, deurdat mense 'n buitelands gebore persoon nooit as een van hulle sal beskou nie, en dit is regtens, deurdat sulke mense lewenslank uitgesluit word van sekere beroepe, veral regeringsposte. In vakkundige studies is ''nativisme'' 'n standaard vakterm, hoewel diegene wat dié politieke standpunt huldig die etiket gewoonlik nie aanvaar nie: "Nativiste ... beskou hulleself nie as nativiste nie. Vir hulle is dit 'n negatiewe term en hulle beskou hulleself eerder as patriote."<ref name="Dindar2009">{{Cite book |last=Dindar |first=Oezguer |title=American Nativism and Its Representation in the Film "L.A. Crash" |publisher=GRIN Verlag |location=München |year=2009 |page=4 |isbn=978-3640704453 |language=en}}</ref> === Rassenasionalisme === Rassenasionalisme is 'n ideologie wat 'n rassedefinisie van nasionale identiteit voorstaan. Rassenasionalisme poog om 'n bepaalde ras te bewaar deur beleide soos die verbod op rassevermenging en op die immigrasie van ander rasse. Die idees daarvan is geneig om in direkte konflik te wees met dié van antirassisme en van kulturele veelvormigheid. Spesifieke voorbeelde is [[Swart nasionalisme|swart nasionalisme]] en wit nasionalisme.<ref name="Taub2016">{{Cite news |last=Taub |first=Amanda |title=White Nationalism, Explained |newspaper=The New York Times |date=21 November 2016 |url=https://www.nytimes.com/2016/11/22/world/americas/white-nationalism-explained.html |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> === Territoriale nasionalisme === [[Lêer:Brasil - Ame-o ou deixe-o.svg|duimnael|regs|Die nasionalistiese slagspreuk "Brasilië, hou daarvan of gaan weg", gebruik tydens die Brasiliaanse militêre diktatuur.]] Sommige nasionaliste sluit bepaalde groepe uit. Nasionaliste wat die nasionale gemeenskap in etniese, taalkundige, kulturele, historiese of godsdienstige terme – of 'n kombinasie daarvan – omskryf, kan daarna sekere minderhede beskou as nie werklik deel van die "nasionale gemeenskap" soos hulle dit definieer nie. Soms is 'n mitiese tuisland belangriker vir die nasionale identiteit as die werklike gebied wat die nasie beset. Territoriale nasionaliste neem aan dat alle inwoners van 'n bepaalde nasie lojaliteit aan hulle land van geboorte of aanneming verskuldig is. 'n Heilige eienskap word in die nasie en in die volksherinneringe wat dit oproep gesoek, en burgerskap word deur territoriale nasionaliste geïdealiseer. 'n Maatstaf van territoriale nasionalisme is die vestiging van 'n massa- en openbare kultuur wat op gemeenskaplike waardes, kodes en tradisies van die bevolking gegrond is.<ref name="SmithEthnic1986">Anthony D. Smith, ''The Ethnic Origins of Nations'' (Basil Blackwell, 1986), bl. 6–18.</ref><ref name="Leoussi62">Leoussi (2001), bl. 62.</ref> === Nasionalisme en sport === Sportskouspele soos die [[Sokker-Wêreldbeker]] trek wêreldwye gehore terwyl nasies om die oorhand meeding en die ondersteuners intense steun aan hulle nasionale span gee. Mense verbind hulle lojaliteite en selfs hulle kulturele identiteit toenemend aan nasionale spanne. Die globalisering van gehore deur televisie en ander media het inkomste van adverteerders en intekenaars in die miljarde dollars gegenereer, soos die [[FIFA]]-skandale van 2015 aan die lig gebring het. Jeff Kingston ondersoek [[sokker]], die [[Britse Statebond|Statebondspele]], [[bofbal]], [[krieket]] en die [[Olimpiese Spele]] en bevind dat "die vermoë van sport om nasionalistiese passies en vooroordele aan te steek en te versterk net so buitengewoon is as hulle mag om te troos, te verenig, te verhef en goeie gesindheid te wek". Die verskynsel is oor byna die hele wêreld sigbaar. Die [[Britse Ryk]] het sport onder sy soldate en agente oor die wêreld sterk beklemtoon, en dikwels het die plaaslike bevolking entoesiasties saamgedoen; in 1930 is 'n hoogaangeskrewe kompetisie gestig wat van 1930 tot 1950 die Britse Ryksspele en sedertdien in verskillende vorme die Statebondspele genoem is. Die Franse ryk was nie ver agter die Britse in die gebruik van sport om koloniale solidariteit met Frankryk te versterk nie: koloniale amptenare het gimnastiek, tafelspele en dans bevorder en gesubsidieer en gehelp om sokker na die Franse kolonies te versprei.<ref name="Jarvie1993">Grant Jarvie en Wray Vamplew, ''Sport, Nationalism and Cultural Identity'' (1993).</ref><ref name="Kingston2016">Jeff Kingston, ''Nationalism in Asia: A History Since 1945'' (2016).</ref><ref name="Perkin1989">Harold Perkin, "Teaching the Nations How to Play: Sport and Society in the British Empire and Commonwealth", ''International Journal of the History of Sport'' 6, nr. 2 (1989): 145–155.</ref><ref name="Abbassi2009">Driss Abbassi, "Le sport dans l'empire français: un instrument de domination?", ''Outre-mers'' 96, nr. 364 (2009): 5–15.</ref> == Kritiek == Kritici van nasionalisme voer aan dat dit dikwels onduidelik is wat 'n nasie uitmaak, of of 'n nasie 'n regmatige eenheid van politieke heerskappy is. Nasionaliste hou dat die grense van 'n nasie en van 'n staat met mekaar moet saamval, en nasionalisme is gevolglik geneig om hom teen kulturele veelvormigheid te verset. Dit kan ook tot konflik lei wanneer meer as een nasionale groep hom in die posisie bevind dat hy regte op 'n bepaalde gebied opeis of beheer van die staat wil oorneem.<ref name="Heywood1999">{{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |title=Political Theory: An Introduction |url=https://archive.org/details/politicaltheoryi0000heyw |edition=2de |publisher=Macmillan Press |location=London |year=1999 |pages=[https://archive.org/details/politicaltheoryi0000heyw/page/97 97]–98 |isbn=978-0333760918 |language=en}}</ref><ref name="ref1" /> Die filosoof A.C. Grayling beskryf nasies as kunsmatige konstruksies "wie se grense in die bloed van vroeëre oorloë getrek is". Hy voer aan dat "daar geen land op aarde is wat nie die tuiste van meer as een verskillende maar gewoonlik naasbestaande kultuur is nie. Kulturele erfenis is nie dieselfde ding as nasionale identiteit nie."<ref name="Grayling2001">{{Cite book |last=Grayling |first=A.C. |title=The Meaning of Things: Applying Philosophy to Life |url=https://archive.org/details/meaningofthingsa0000gray_l1w3 |publisher=Weidenfeld & Nicolson |location=London |year=2001 |pages=[https://archive.org/details/meaningofthingsa0000gray_l1w3/page/78 78]–79 |isbn=978-0297607588 |language=en}}</ref> Nasionalisme word deur sy kritici as inherent verdelend beskou, aangesien aanhangers vermeende verskille tussen mense kan aangryp en beklemtoon en 'n individu se identifikasie met sy eie nasie kan uitlig. Hulle beskou die gedagte ook as potensieel onderdrukkend, omdat dit die individuele identiteit in 'n nasionale geheel kan laat verdwyn en aan elites of politieke leiers moontlike geleenthede kan gee om die massas te manipuleer of te beheer. Baie van die vroeë teenstand teen nasionalisme was verbonde aan sy geopolitieke ideaal van 'n afsonderlike staat vir elke nasie: die klassieke nasionalistiese bewegings van die 19de eeu het die bestaan self van die multi-etniese ryke in Europa verwerp, waarteenoor 'n ideologiese kritiek van nasionalisme ontwikkel het wat in verskeie vorme van [[internasionalisme]] en antinasionalisme uitgeloop het. Die Islamitiese herlewing van die 20ste eeu het ook 'n Islamistiese kritiek van die nasiestaat voortgebring (sien [[Pan-Islamisme]]).<ref name="HeywoodKey2000">{{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |title=Key Concepts in Politics |url=https://archive.org/details/keyconceptsinpol0000heyw |publisher=Macmillan Press |location=London |year=2000 |page=[https://archive.org/details/keyconceptsinpol0000heyw/page/256 256] |isbn=978-0333770955 |language=en}}</ref> Aan die einde van die 19de eeu het sosialiste en kommuniste politieke ontledings voortgebring wat krities was oor die nasionalistiese bewegings wat destyds in Sentraal- en Oos-Europa aktief was, hoewel 'n verskeidenheid ander tydgenootlike sosialiste en kommuniste – van [[Wladimir Lenin]] tot [[Józef Piłsudski]] – meer simpatiek teenoor nasionale selfbeskikking gestaan het.<ref name="Cliff1959">{{Cite web |last=Cliff |first=Tony |title=Rosa Luxemburg and the national question |year=1959 |url=http://www.marxists.org/archive/cliff/works/1959/rosalux/6-natquest.htm |publisher=Marxists Internet Archive |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> In sy klassieke opstel oor die onderwerp onderskei [[George Orwell]] nasionalisme van patriotisme, wat hy as toegewydheid aan 'n bepaalde plek definieer. Meer abstrak is nasionalisme volgens hom "magshonger getemper deur selfbedrog", en die nasionalis word waarskynlik eerder deur irrasionele negatiewe impulse oorheers: {{Aanhaling|'n Nasionalis is iemand wat uitsluitlik, of hoofsaaklik, in terme van mededingende aansien dink. Hy kan 'n positiewe of 'n negatiewe nasionalis wees – dit wil sê, hy kan sy geestelike energie óf aan ophemeling óf aan verkleinering bestee – maar in elk geval draai sy gedagtes altyd om oorwinnings, nederlae, triomfe en vernederings. Hy sien die geskiedenis, veral die eietydse geskiedenis, as die eindelose opkoms en verval van groot magseenhede, en elke gebeurtenis lyk vir hom soos 'n bewys dat sy eie kant aan die opgang is en 'n gehate mededinger aan die verval. Maar ten slotte is dit belangrik om nasionalisme nie met blote verering van sukses te verwar nie. Die nasionalis werk nie op die beginsel om bloot by die sterkste kant aan te sluit nie. Inteendeel: nadat hy sy kant gekies het, oorreed hy homself dat dit die sterkste is, en hy kan by daardie oortuiging bly selfs wanneer die feite oorweldigend daarteen is.|George Orwell, ''Notes on Nationalism''<ref name="Orwell">George Orwell, "Notes on Nationalism" (1945).</ref>}} In die liberale politieke tradisie was daar oorwegend 'n negatiewe houding teenoor nasionalisme as 'n gevaarlike krag en 'n oorsaak van konflik en oorlog tussen nasiestate. Die historikus Lord Acton het in 1862 die saak vir "nasionalisme as waansin" gestel: hy het aangevoer dat nasionalisme minderhede onderdruk, die land bo morele beginsels plaas en 'n gevaarlike individuele verbondenheid aan die staat skep. Hy was gekant teen demokrasie en het probeer om die pous teen die Italiaanse nasionalisme te verdedig.<ref name="Acton2002">{{Cite journal |title=Lord Acton and 'the Insanity of Nationality' |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-history-of-ideas_2002-01_63_1/page/129 |journal=Journal of the History of Ideas |year=2002 |volume=63 |issue=1 |pages=129–149 |doi=10.2307/3654261 |jstor=3654261 |language=en}}</ref> Sedert die laat 20ste eeu is liberale toenemend verdeeld, met filosowe soos Michael Walzer, Isaiah Berlin, [[Charles Margrave Taylor]] en David Miller wat beklemtoon dat 'n liberale samelewing op 'n stabiele nasiestaat gegrond moet wees.<ref name="Motyl298">Motyl (2001), vol. 1, bl. 298.</ref> Die pasifistiese kritiek van nasionalisme konsentreer op die geweld van sommige nasionalistiese bewegings, die daarmee gepaardgaande militarisme, en konflikte tussen nasies wat deur oorlogsywer of chauvinisme aangevuur word. Nasionale simbole en patriotiese selfgeldigheid is in sommige lande in diskrediet weens hulle historiese band met vroeëre oorloë, veral in Duitsland. Die Britse pasifis [[Bertrand Russell]] het nasionalisme gekritiseer omdat dit die individu se vermoë verminder om die buitelandse beleid van sy vaderland te beoordeel.<ref name="Russell1915">{{Cite web |last=Russell |first=Bertrand |title=The Ethics of War |year=1915 |url=http://fair-use.org/international-journal-of-ethics/1915/01/the-ethics-of-war |publisher=International Journal of Ethics |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> [[Albert Einstein]] het gesê: "Nasionalisme is 'n kindersiekte. Dit is die masels van die mensdom."<ref name="Viereck1929">{{Cite news |last=Viereck |first=George Sylvester |title=What Life Means to Einstein |newspaper=The Saturday Evening Post |date=26 Oktober 1929 |page=117 |language=en}}</ref> Jiddu Krishnamurti het gesê dat "nasionalisme bloot die verheerliking van stamgebondenheid is". [[Transhumanisme|Transhumaniste]] het ook hulle teenkanting teen nasionalisme uitgespreek, in die mate dat sommige van hulle meen nasionale identiteite behoort heeltemal ontbind te word; die invloedryke transhumanis FM-2030 het geweier om hom met enige nasionaliteit te identifiseer en het na homself as "universeel" verwys.<ref name="Esfandiary1973">{{Cite book |last=Esfandiary |first=F.M. |title=Up-Wingers |url=https://archive.org/details/upwingers0000esfa |date=1973 |publisher=John Day |location=New York |isbn=978-0381982430 |language=en}}</ref> In ''The Transhumanist Handbook'' verklaar Kate Levchuk voorts dat 'n transhumanis "nie in nasionaliteit glo nie".<ref name="Lee2019">{{Cite book |editor-last=Lee |editor-first=Newton |title=The Transhumanism Handbook |date=2019 |publisher=Springer Nature |location=Cham |isbn=978-3-030-16920-6 |language=en}}</ref> == Sien ook == * [[Afrikanernasionalisme]] * [[Burgerlike nasionalisme]] * [[Etniese nasionalisme]] * [[KI-nasionalisme]] * [[Swart nasionalisme]] == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Bibliografie == * {{cite book|last=Anderson|first=Benedict|title=Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism |year=1983 |publisher=Verso |location=London |isbn=978-0860910596 |url=https://books.google.com/books?id=4mmoZFtCpuoC }} * {{cite book|last=Billig |first=Michael |title=Banal Nationalism |publisher=Sage |location=London |year=1995 |url=https://books.google.com/books?id=VV18cdwqVf4C |isbn=978-0803975255 }} * {{cite book |editor-last =Delanty | editor-first =Gerard |editor2-last=Kumar |editor2-first=Krishan |title=The Sage Handbook of Nations and Nationalism |location =London |publisher=Sage Publications |url=https://books.google.com/books?id=3Y3zK_jyagQC |isbn=978-1412901017 |year =2006 }} * Hayes, Carlton J. ''The Historical Evolution of Modern Nationalism'' (1928) the first major scholarly survey. * {{cite book |last=Hobsbawm |first=Eric J. |title=Nations and Nationalism Since 1780: Programme, Myth, Reality |year=1992 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-0521439619 |edition=2nd}} * {{cite book |last1=Hobsbawm |first1=E. |last2=Ranger |first2=T. |title=The Invention of Tradition |date=1983 |publisher=Cambridge Univ. Press |location=Cambridge, UK}} * {{cite book |last=James |first=Paul |title=Nation Formation: Towards a Theory of Abstract Community | url= https://archive.org/details/nationformationt00jame |url-access=registration | year=1996 |publisher=Sage Publications |location=London |isbn=978-0761950721 }} * {{cite book |last=James |first=Paul |title=Globalism, Nationalism, Tribalism: Bringing Theory Back In |url= https://www.academia.edu/1642214 | year=2006 | publisher= Sage Publications |location=London}} * Kohn, Hans. ''The Idea of Nationalism: A Study in Its Origins and Background'' (1944; 2nd ed. 2005 with introduction by Craig Calhoun). 735 pp; an often-cited classic * {{cite book|last=Kymlicka |first=Will |title=Multicultural Citizenship: A Liberal Theory of Minority Rights |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1995 |isbn=978-0198279495 |url=https://books.google.com/books?id=w5Kaqqy-W78C }} * {{cite book|year=2001 |editor-last=Leoussi |editor-first =Athena S. |title=Encyclopedia of Nationalism |location=New Brunswick, N.J |publisher=Transaction Publishers |url=https://books.google.com/books?id=9_vuJusOJkMC&pg=PA62 |isbn=978-0765800022 }} * {{cite book| last= Miller| first=David |title=On Nationality |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=1995 |isbn=978-0198280477 |url=https://books.google.com/books?id=naLMTURfICAC }} * {{cite book|year=2001|editor-last=Motyl|editor-first =Alexander|title=Encyclopedia of Nationalism|location=San Diego|publisher=Academic Press 2 vol.|isbn=978-0122272301}} *Mylonas, Harris; Tudor, Maya (2021). "[https://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev-polisci-041719-101841 Nationalism: What We Know and What We Still Need to Know]". ''Annual Review of Political Science''. '''24''' (1): 109–132. * {{cite book |last=Snyder |first=Louis L. |title=Encyclopedia of Nationalism |location=New York |publisher=Paragon House |isbn=978-1557781673 |url=https://archive.org/details/encyclopediaofna00snyd |url-access=registration |year =1990 }} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Nationalism}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] e92st1ufhd069kijju3lrc35crzrzkq Sjabloon:Breviceps 10 135731 2975217 1661392 2026-10-04T08:56:42Z Jcwf 4 2975217 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Breviceps |title = ''[[Breviceps]]'' |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |group1 = Species |list1 = * ''[[Breviceps acutirostris|B. acutirostris]]'' * ''[[Breviceps adspersus|B. adspersus]]'' * ''[[Breviceps bagginsi|B. bagginsi]]'' * ''[[Breviceps branchi|B. branchi]]'' * ''[[Breviceps fichus|B. fichus]]'' * ''[[Breviceps fuscus|B. fuscus]]'' * ''[[Breviceps gibbosus|B. gibbosus]]'' * ''[[Breviceps macrops|B. macrops]]'' * ''[[Breviceps montanus|B. montanus]]'' * ''[[Breviceps mossambicus|B. mossambicus]]'' * ''[[Breviceps namaquensis|B. namaquensis]]'' * ''[[Breviceps poweri|B. poweri]]'' * ''[[Breviceps rosei|B. rosei]]'' * ''[[Breviceps sopranus|B. sopranus]]'' * ''[[Breviceps sylvestris|B. sylvestris]]'' * ''[[Breviceps verrucosus|B. verrucosus]]'' }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Reekssjablone]] </noinclude> aqvv1cpxrmkwkb4wzpqmj4w0e1806r5 APEC 0 140459 2975191 2900279 2026-10-04T06:52:19Z ~2026-50434-89 214697 /* Spitsberade */ 2975191 wikitext text/x-wiki Die '''APEC''' ([[Engels]]: ''Asia-Pacific Economic Cooperation''; letterlik: "Asië-Pasifiese Ekonomiese Koöperasie") is 'n samesluiting van 21 ekonomieë wat aan die [[Stille Oseaan]] grens en vir vryhandel in die Asiaties-Stille Oseaan-streek beywer.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.apec.org/about-us/about-apec/member-economies.aspx|title=Member Economies|publisher=APEC|accessdate=8 Julie 2018|archive-date= 7 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107172619/https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/Member-Economies.aspx|url-status=dead}}</ref> Die organisasie is op 6–7 November 1989 in die [[Australië|Australiese]] [[hoofstad]] [[Canberra]] op inisiatief van Australië, [[Japan]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] saam met nege verdere lande gestig. Die hoofkantoor is in [[Singapoer]] geleë en die [[amptelike taal]] is Engels. Byna die helfte van die wêreldbevolking bly in die 21 APEC-lande. Die ekonomiese gebied verteenwoordig meer as die helfte van die wêreldwye ekonomiese uitset en is een van die vinnigste groeiende ekonomiese streke in die wêreld. == Lidlande == Die APEC het tans 21 lede, insluitende die meeste lande langs die Stille Oseaan se kus, maar die kriterium vir lidmaatskap is 'n onafhanklike [[ekonomie]] in plaas van 'n onafhanklike land. Die organisasie praat dus van lid-ekonomieë in plaas van lidlande. As gevolg hiervan is die deur die [[Volksrepubliek China]] ('n lid op sy eie reg) opgeëiste eiland [[Taiwan (eiland)|Taiwan]] met die [[Republiek China]] onder die naam ''Chinese Taipei'' lid van die organisasie, maar ook die [[Britse Ryk|Britse kolonie]] [[Hongkong]] wat nou 'n spesiale administratiewe streek van die Volksrepubliek China is. Al die klein [[eilandnasie]]s van [[Melanesië]], [[Mikronesië]] en [[Polinesië]] met hul klein ekonomieë is egter nie lede van die APEC nie, maar word deur die Pasifiese Eilandforum verteenwoordig. 'n Ander belangrike vennootorganisasie is [[ASEAN]], waarvan die meeste lidlande ook lede van die APEC is, behalwe vir [[Kambodja]], [[Laos]] en [[Mianmar]]. Die [[Sentraal-Amerika]]anse lande [[Costa Rica]], [[El Salvador]], [[Guatemala]], [[Honduras]] en [[Panama]] asook die [[Suid-Amerika]]anse lande [[Colombia]] en [[Ecuador]] is egter nie lede van die APEC nie. [[Lêer:APEC memberstates(Pacific).svg|duimnael|400px|Lidlande van die APEC]] [[Lêer:APEC enlargement.svg|duimnael|400px|Moontlike uitbreiding van die APEC: {{sleutel|#22b14c|Huidige lede}} {{sleutel|#b5e61d|Belangstelling in lidmaatskap aangekondig}}]] {| class="wikitable sortable" |- ! Lid-ekonomie(ë) ! Naam gebruik deur APEC ! Datum van aansluiting ! BBP (PPP) in 2017<br />(Miljoen Int$) |- | {{vlagland|Australië}} | ''Australia'' | November 1989 |align="right"| 1&nbsp;235&nbsp;297 |- | {{vlagland|Broenei}} | ''Brunei Darussalam'' | November 1989 |align="right"| 32&nbsp;958 |- | {{vlagland|Kanada}} | ''Canada'' | November 1989 |align="right"| 1&nbsp;763&nbsp;785 |- | {{vlagland|Indonesië}} | ''Indonesia'' | November 1989 |align="right"| 3&nbsp;242&nbsp;966 |- | {{vlagland|Japan}} | ''Japan'' | November 1989 |align="right"| 5&nbsp;405&nbsp;072 |- | {{vlagland|Suid-Korea}} | ''Republic of Korea'' | November 1989 |align="right"| 2&nbsp;026&nbsp;651 |- | {{vlagland|Maleisië}} | ''Malaysia'' | November 1989 |align="right"| 926&nbsp;081 |- | {{vlagland|Nieu-Seeland}} | ''New Zealand'' | November 1989 |align="right"| 185&nbsp;748 |- | {{vlagland|Filippyne}} | ''The Philippines'' | November 1989 |align="right"| 874&nbsp;518 |- | {{vlagland|Singapoer}} | ''Singapore'' | November 1989 |align="right"| 513&nbsp;744 |- | {{vlagland|Thailand}} | ''Thailand'' | November 1989 |align="right"| 1&nbsp;228&nbsp;941 |- | {{vlagland|Verenigde State}} | ''The United States'' | November 1989 |align="right"| 19&nbsp;362&nbsp;129 |- | {{vlagland|Republiek China}} | ''Chinese Taipei'' | November 1991 |align="right"| 1&nbsp;175&nbsp;308 |- | {{vlagland|Hongkong}} | Hongkong, China | November 1991 |align="right"| 453&nbsp;019 |- | {{vlagland|Volksrepubliek China}} | ''People's Republic of China'' | November 1991 |align="right"| 23&nbsp;122&nbsp;027 |- | {{vlagland|Meksiko}} | ''Mexico'' | November 1993 |align="right"| 2&nbsp;406&nbsp;087 |- | {{vlagland|Papoea-Nieu-Guinee}} | ''Papua New Guinea'' | November 1993 |align="right"| 30&nbsp;839 |- | {{vlagland|Chili}} | ''Chile'' | November 1994 |align="right"| 452&nbsp;095 |- | {{vlagland|Peru}} | ''Peru'' | November 1998 |align="right"| 424&nbsp;639 |- | {{vlagland|Rusland}} | ''Russia'' | November 1998 |align="right"| 4&nbsp;000&nbsp;096 |- | {{vlagland|Viëtnam}} | ''Viet Nam'' | November 1998 |align="right"| 643&nbsp;902 |} == Spitsberade == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! Jaar !! # !! Datums !! Land !! Stad !! Gasheerleier |-b | 1989 || '''1ste''' || 6–7 November || {{vlagland|Australië}} || [[Canberra]] || Eerste Minister [[Bob Hawke]] |- | 1990 || '''2de''' || 29–31 Julie || {{vlagland|Singapoer}} || [[Singapoer]] || Eerste Minister [[Goh Chok Tong]] |- | 1991 || '''3de''' || 12–14 November || {{vlagland|Suid-Korea}} || [[Seoel]] || President [[Roh Tae-woo]] |- | 1992 || '''4de''' || 10–11 September || {{vlagland|Thailand}} || [[Bangkok]] || Eerste Minister [[Chuan Leekpai]] |- | 1993 || '''5de''' || 19–20 November || {{vlagland|Verenigde State}} || Blake-eiland || President [[Bill Clinton]] |- | 1994 || '''6de''' || 15–16 November || {{vlagland|Indonesië}} || [[Bogor]] || President [[Suharto]] |- | 1995 || '''7de''' || 18–19 November || {{vlagland|Japan}} || [[Osaka]] || Eerste Minister [[Tomiichi Murayama]] |- | 1996 || '''8ste''' || 24–25 November || {{vlagland|Filippyne|1986}} || Subic || President [[Fidel Ramos]] |- | 1997 || '''9de''' || 24–25 November || {{vlagland|Kanada}} || [[Vancouver]] || Eerste Minister [[Jean Chrétien]] |- | 1998 || '''10de''' || 17–18 November || {{vlagland|Maleisië}} || [[Kuala Lumpur]] || Eerste Minister [[Mahathir Mohamad]] |- | 1999 || '''11de''' || 12–13 September || {{vlagland|Nieu-Seeland}} || [[Auckland]] || Eerste Minister [[Jenny Shipley]] |- | 2000 || '''12de''' || 15–16 November || {{vlagland|Broenei}} || [[Bandar Seri Begawan]] || Sultan [[Hassanal Bolkiah]] |- | 2001 || '''13de''' || 20–21 Oktober || {{vlagland|Volksrepubliek China}} || [[Sjanghai]] || President [[Jiang Zemin]] |- | 2002 || '''14de''' || 26–27 Oktober || {{vlagland|Meksiko}} || Los Cabos || President [[Vicente Fox]] |- | 2003 || '''15de''' || 20–21 Oktober || {{vlagland|Thailand}} || [[Bangkok]] || Eerste Minister [[Thaksin Shinawatra]] |- | 2004 || '''16de''' || 20–21 November || {{vlagland|Chili}} || [[Santiago de Chile]] || President [[Ricardo Lagos]] |- | 2005 || '''17de''' || 18–19 November || {{vlagland|Suid-Korea}} || [[Busan]] || President [[Roh Moo-hyun]] |- | 2006 || '''18de''' || 18–19 November || {{vlagland|Viëtnam}} || [[Hanoi]] || President [[Nguyễn Minh Triết]] |- | 2007 || '''19de''' || 8–9 September || {{vlagland|Australië}} || [[Sydney]] || Eerste Minister [[John Howard]] |- | 2008 || '''20ste''' || 22–23 November || {{vlagland|Peru}} || [[Lima]] || President [[Alan García]] |- | 2009 || '''21ste''' || 14–15 November || {{vlagland|Singapoer}} || [[Singapoer]] || Eerste Minister [[Lee Hsien Loong]] |- | 2010 || '''22ste''' || 13–14 November || {{vlagland|Japan}}|| [[Jokohama]] || Eerste Minister [[Naoto Kan]] |- | 2011 || '''23ste''' || 12–13 November || {{vlagland|Verenigde State}} || [[Honolulu]] || President [[Barack Obama]] |- | 2012 || '''24ste''' || 9–10 September || {{vlagland|Rusland}} || [[Wladiwostok]] || President [[Wladimir Poetin]] |- | 2013 || '''25ste''' || 5–7 Oktober || {{vlagland|Indonesië}} || [[Bali]] || President [[Susilo Bambang Yudhoyono]] |- | 2014 || '''26ste''' || 10–11 November || {{vlagland|Volksrepubliek China}} || [[Beijing]] || President [[Xi Jinping]] |- | 2015 || '''27ste''' || 18–19 November || {{vlagland|Filippyne}} || [[Pasay]] || President [[Benigno Aquino III]] |- | 2016 || '''28ste''' || 19–20 November || {{vlagland|Peru}} || [[Lima]] || President [[Pedro Pablo Kuczynski]] |- | 2017 || '''29ste''' || 10–11 November || {{vlagland|Viëtnam}} || [[Da Nang]] || President [[Trần Đại Quang]] |- | 2018 || '''30ste''' || 17–18 November || {{vlagland|Papoea-Nieu-Guinee}} || [[Port Moresby]] || Eerste Minister [[Peter O'Neill]] |- | 2019 || '''31ste''' || 16–17 November (''Gekanselleer'') || {{vlagland|Chili}} || [[Santiago]] || President [[Sebastián Piñera]] |- | 2020 || '''32ste''' || 20 November || {{vlagland|Maleisië}} || [[Kuala Lumpur]] (''Virtuele vergadering)''|| Eerste Minister [[Muhyiddin Yassin]] |- | 2021 || '''33ste''' || 16 Julie en 12 November || {{vlagland|Nieu-Seeland}} || [[Auckland]] (''Virtuele vergadering)''|| Eerste Minister [[Jacinda Ardern]] |- | 2022 || '''34ste''' || 18–19 November || {{vlagland|Thailand}} || [[Bangkok]]|| Eerste Minister [[Prayut Chan-o-cha]] |- | 2023 || '''35ste''' || 15–17 November || {{vlagland|Verenigde State}}|| [[San Francisco]]|| President [[Joe Biden]] |- | 2024 || '''36ste''' || ''n.v.t.''|| {{vlagland|Peru}}|| [[Cusco]]|| President [[Dina Boluarte]] |- | 2025 || '''37ste''' || ''n.v.t.''|| {{vlagland|Suid-Korea}} || ''n.v.t.'' || ''n.v.t.'' |} Die APEC se spitsberade is bekend vir hul aansluitende groepfoto van al die deelnemende staats- en regeringshoofde in tradisionele klere van die gasheerland. <gallery widths="200" heights="200"> Lêer:Vladimir Putin at APEC Summit in Brunei 15-16 November-9.jpg|APEC Broenei 2000 Lêer:Vladimir Putin at APEC Summit in China 19-21 October 2001-14.jpg|APEC China 2001 Lêer:Vladimir Putin at APEC Summit in Thailand 19-21 October 2003-16.jpg|APEC Thailand 2003 Lêer:Vladimir Putin at APEC Summit in Chile 20-21 November 2004-3.jpg|APEC Chili 2004 Lêer:Vladimir Putin at APEC Summit in South Korea 18-19 November 2005-8.jpg|APEC Suid-Korea 2005 Lêer:Vladimir Putin at APEC Summit in Vietnam 18-19 November 2006-11.jpg|APEC Viëtnam 2006 Lêer:Vladimir Putin at APEC Summit in Australia 7-9 September 2007-3.jpg|APEC Australië 2007 Lêer:Dmitry Medvedev at APEC Summit in Peru 22-23 November 2008-2.jpg|APEC Peru 2008 Lêer:Singapore APEC 2009 leaders.jpg|APEC Singapoer 2009 Lêer:13.11.2010 Gira a Asia.jpg|APEC Japan 2010 Lêer:APEC Hawaii.jpg|APEC Verenigde State 2011 Lêer:APEC Russia 2012.jpg|APEC Rusland 2012 Lêer:Apec 2013.jpg|APEC Indonesië 2013 Lêer:APEC Summit China 2014.jpg|APEC China 2014 Lêer:APEC Philippines 2015 delegates.jpg|APEC Filippyne 2015 Lêer:Foto Oficial APEC 2016 (LIMA PERU).jpg|APEC Peru 2016 Lêer:2017 APEC Vietnam Leaders Group Photo 2.jpg|APEC Viëtnam 2017 </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Verdere leeswerk == * {{en}} {{cite journal |last=Fazzone |first=Patrick B. |year=2012 |title=The Trans-Pacific Partnership—Towards a Free Trade Agreement of Asia Pacific? |journal=Georgetown Journal of International Law |volume=43 |issue=3 |pages=695–743 |issn=1550-5200 }} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Asia-Pacific Economic Cooperation}} * {{en}} [https://www.apec.org/ Amptelike webwerf] {{APEC-leiers}} {{Normdata}} [[Kategorie:Internasionale ekonomiese organisasies]] [[Kategorie:Stille Oseaan]] on0otrdp5i1aoypoxlmqwsib4xiop07 Selfvertroue 0 239467 2975157 2927500 2026-10-03T23:47:21Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975157 wikitext text/x-wiki Die begrip '''self-vertroue''' dui op 'n mens se dunk van homself wat persoonlike oordeel, sy vermoë krag ens. betref. 'n Mens se selfvertroue neem toe na ervarings waar sekere aktiwiteite bemeester is. Dit is 'n positiewe<ref name=":2">{{Cite journal|last=Zellner, M.|title=Journal of Personality and Social Psychology|url=}}</ref> oortuiging dat 'n mens oor die algemeen kan bereik wat 'n mens wil doen in die toekoms. Self-vertroue is nie dieselfde begrip as [[selfbeeld]] nie. Selfbeeld is 'n evaluering van 'n mens se eie waarde, terwyl self-vertroue meer spesifiek vertroue in die mens se vermoë is om 'n doel te bereik. 'n Meta-analise het beweer dat selfvertroue soortgelyk is aan algemene self-doeltreffendheid.<ref>{{Cite journal|last=Judge|first=Timothy A.|date=2002-09-01|title=Are measures of self-esteem, neuroticism, locus of control, and generalized self-efficacy indicators of a common core construct?|url=}}</ref> [[Abraham Maslow]] en baie ander na hom, het die behoefte beklemtoon om te onderskei tussen selfvertroue as 'n algemene persoonlikheidseienskap, en selfvertroue met betrekking tot 'n spesifieke taak, vermoë of uitdaging (d.w.s self-doeltreffendheid). Selfvertroue verwys gewoonlik na algemene selfvertroue. Dit word onderskei van self-doeltreffendheid, wat die sielkundige Albert Bandura gedefinieer het as 'n "geloof in die mens se vermoë om te slaag in spesifieke situasies of om 'n taak te voltooi" en daarom verwys die term meer akkuraat na spesifieke self-vertroue. Sielkundiges het bevind dat 'n persoon self-vertroue kan hê om 'n spesifieke taak te voltooi (self-doeltreffendheid) (bv. om 'n goeie maaltyd te kook of 'n goeie roman te skryf), maar 'n gebrek aan algemene self-vertroue kan hê. Aan die ander kant kan iemand algemene self-vertroue hê, al is hulle nie self-doeltreffend om 'n spesifieke taak te voltooi nie (bv. om 'n roman te skryf). Hierdie twee tipes selfvertroue korreleer met mekaar en om hierdie rede kan hul maklik gekombineer word.<ref>{{Cite journal|last=Bauer|first=Raymond|date=1964-05-01|title=The obstinate audience: The influence process from the point of view of social communication|url=}}</ref> == Geskiedenis == Idees oor die oorsake en gevolge van selfvertroue het verskyn in Engelse taalpublikasies. Dit het selfvertroue beskryf as eienskappe van 'n godsdienstige houding teenoor God, die karakter van die Britse ryk en die kultuur van die Amerikaanse samelewing van die koloniale era (waar dit skynbaar as arrogansie en 'n negatiewe eienskap gesien is.) In 1890 het die filosoof William James in sy ''The Principles of Psychology'' geskryf: "Glo wat in lyn is met jou behoeftes, want slegs deur so 'n oortuiging word die behoefte vervul... Hê vertroue dat jy suksesvol sal wees, en jou voete sal jou in die regte rigting lei," wat suggereer dat selfvertroue 'n deug kan wees. In daardie selfde jaar het dr. Frederick Needham in sy presidensiële toespraak met die opening van die British Medical Journal se Sielkunde-afdeling ('n groter nuwe gebou van 'n toevlugsoord vir kranksinnige pasiënte) hulle geprys. Hy het gesê dat hulle selfvertroue verhoog kon word deur aan hulle groter "vryheid van beweging te gee, uitgebreide oefening en beoefening van 'n beroep te bied, wat sodoende selfvertroue skep. Nie net is dit uitstekende toetse vir die gesonde verstand van die pasiënt nie, maar dit werk ook kragtig om herstel te bevorder. "<ref>{{Cite journal|last=Needham|first=Frederick|date=1890-08-09|title=An Address Delivered at the Opening of the Section of Psychology|journal=British Medical Journal|volume=2|issue=1545|pages=325–330|doi=10.1136/bmj.2.1545.325}}</ref> Daardeur het hy toe reeds beweer dat selfvertroue in 'n wetenskaplike verhouding tot geestesgesondheid staan. Met die koms van die [[Eerste Wêreldoorlog]] het sielkundiges selfvertroue aangeprys as 'n hulpmiddel om senuweespanning te veminder, vrees te besweer en die slagveld se angs te verminder. Hulle het beweer dat soldate wat 'n sterk en gesonde liggaam gekweek het ook groter selfvertroue sou kry terwyl hulle veg.<ref>{{Cite journal|last=Bird|first=Charles|date=1917-01-01|title=From Home to the Charge: A Psychological Study of the Soldier|journal=The American Journal of Psychology|volume=28|issue=3|pages=315–348|doi=10.2307/1413607}}</ref> Tydens die hoogtepunt van die Temperance Social Reform beweging van die 1920's het sielkundiges selfvertroue vereenselwig met mans wat tuis gebly het om die gesin te versorg.<ref>{{Cite journal|last=Wheeler|first=Mary P.|date=1918-01-01|title=Alcohol and Social Case Work|journal=The Annals of the American Academy of Political and Social Science|volume=77|pages=154–159|doi=10.1177/000271621807700116}}</ref> Tydens die [[Groot Depressie]] het Philip Eisenberg en Paul Lazerfeld waargeneem hoe 'n skielike negatiewe verandering in omstandighede, veral die verlies van 'n werk, kan lei tot minder selfvertroue. Dit het tot nog minder selfvertroue gelei indien die werklose persoon die skuld van sy werkloosheid op homself neem. Hulle het ook waargeneem dat as 'n persoon 'n werk nie lank genoeg kon behou nie, so persoon apaties geraak het en alle selfvertroue verloor het.<ref>{{Cite journal|last=Eisenberg|first=P.|date=1938-06-01|title=The psychological effects of unemployment|url=https://archive.org/details/sim_psychological-bulletin_1938-06_35_6/page/358|journal=Psychological Bulletin|volume=35|issue=6|pages=358–390|doi=10.1037/h0063426}}</ref> In 1943 het [[Abraham Maslow]] in sy navorsingsstuk "A Theory of Human Motivation" aangevoer dat 'n individu net gemotiveer is om selfvertroue te ontwikkel (een komponent van "agting") nadat hy of sy gekry het wat hulle benodig vir fisiologiese oorlewing, veiligheid, liefde en geborgenheid. Dit het weer op sy beurt gelei tot die bevordering van selfverwesentliking.<ref>{{Cite journal|last=Maslow|first=A. H.|date=1943-07-01|title=A theory of human motivation|language=English|pages=370–396|doi=10.1037/h0054346}}</ref> Namate materiele omstandighede van die meeste mense na die Tweede Wêreldoorlog vinnig in ontwikkelde lande verbeter het, het 'n massa van algemeen aangehaalde akademiese navorsing oor vertroue en baie verwante begrippe soos selfbeeld en selfdoeltreffendheid na vore getree.<ref>{{Cite journal|last=Greenwald, A. G., & Banaji, M. R.|date=1995-01-01|title=Implicit social cognition: Attitudes, self-esteem, and stereotypes|language=English|pages=4–27|doi=10.1037/0033-295X.102.1.4}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Baumeister|first=Roy F.|date=2003-05-01|title=Does High Self-Esteem Cause Better Performance, Interpersonal Success, Happiness, or Healthier Lifestyles?|language=en|pages=1–44|doi=10.1111/1529-1006.01431}}</ref> == Teorieë en ooreenkomste met ander veranderlikes en faktore == === Selfvertroue as 'n intra-psigologiese veranderlike === Sosiale sielkundiges het bevind dat selfvertroue met ander sielkundige veranderlikes by individue, soos die spaar van geld,<ref>{{Cite journal|last=Thorndike|first=Edward L.|date=1920-01-01|title=Psychological Notes on the Motives for Thrift|journal=The Annals of the American Academy of Political and Social Science|volume=87|pages=212–218|doi=10.1177/000271622008700133}}</ref> invloed kan uitoefen op ander individue,<ref name="Mowday 709–725">{{Cite journal|last=Mowday|first=Richard T.|date=1979-12-01|title=Leader Characteristics, Self-Confidence, and Methods of Upward Influence in Organizational Decision Situations|url=https://archive.org/details/sim_academy-of-management-journal_1979-12_22_4/page/709|journal=Academy of Management Journal|volume=22|pages=709–725|doi=10.2307/255810}}</ref> deur bv 'n verantwoordelike student te word.<ref>{{Cite journal|last=Gough|first=Harrison G.|date=1952-01-01|title=A personality scale for social responsibility|journal=The Journal of Abnormal and Social Psychology|volume=47|pages=73–80|doi=10.1037/h0062924}}</ref> Bemarkingsnavorsers het bevind dat algemene selfvertroue by 'n persoon negatief ooreenkom met hul vlak van angs.<ref>{{Cite journal|last=Locander|first=William B.|date=1979-01-01|title=The Effect of Self-Confidence and Anxiety on Information Seeking in Consumer Risk Reduction|journal=Journal of Marketing Research|volume=16|pages=268–274|doi=10.2307/3150690}}</ref> Sommige studies het bevind dat verskeie faktore buite die individu se beheer hulle selfvertroue kan beïnvloed. Hippel en Trivers stel voor dat mense hulself mislei oor hul eie positiewe eienskappe en negatiewe eienskappe van ander sodat hulle groter selfvertroue kan toon as wat hulle andersins kan voel, waardeur hulle sosiaal en materieel kan vooruitgaan.<ref>{{Cite journal|last=Hippel|first=William von|date=2011-02-01|title=The evolution and psychology of self-deception|url=https://www.cambridge.org/core/journals/behavioral-and-brain-sciences/article/the-evolution-and-psychology-of-self-deception/B87968EC4A6B4DC93A21C217ABC13E13}}</ref> Ander het bevind dat nuwe inligting oor 'n individu se prestasie in wisselwerking is met 'n individu se vorige selfvertroue oor hul vermoë om te presteer. As hierdie spesifieke inligting negatiewe terugvoering is, kan daar interaksie wees met 'n negatiewe emosionele toestand (lae selfvertroue). Dit veroorsaak dat die individu gedemoraliseer word, wat op sy beurt 'n selfvernietigende houding veroorsaak wat die waarskynlikheid van mislukking in die toekoms meer verhoog as hulle wat nie selfvertroue gehad het nie.<ref>{{Cite journal|last=Cervone|first=Daniel|date=1994-09-01|title=Mood, self-efficacy, and performance standards: Lower moods induce higher standards for performance|language=English}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Wright, J. C, & Mischel, W.|title=The influence of affect on cognitive social learning person variables}}</ref> Aan die ander kant vind sommige ook dat selfvertroue 'n persoon se algemene welsyn<ref>{{Cite journal|last=Akerlof, G. A., & Dickens, W. T.|title=The Economic Consequences of Cognitive Dissonance|url=}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Caplin, A., & Leahy, J.|title=Psychological expected utility theory and anticipatory feelings}}</ref> en 'n mens se motivering <ref>{{Cite journal|last=Bénabou, R., & Tirole, J.|title=Self-confidence and personal motivation.|url=}}</ref> en dus dikwels prestasie kan bevorder.<ref>{{Cite journal|last=Compte, O., & Postlewaite, A.|first=Confidence-enhanced performance.|title=Confidence-enhanced performance|url=}}</ref> Dit verhoog ook jou vermoë om stres en geestesgesondheid te hanteer. 'n Meta-analise van 12 artikels het bevind as individue hul sukses aan 'n stabiele oorsaak toeskryf ('n saak onder hulle beheer), is hulle minder geneig om selfversekerd te wees oor hulle sukses in die toekoms. As individue hul mislukkings aan 'n onstabiele oorsaak toeskryf ('n faktor buite hul beheer, soos 'n skielike en onverwagse storm), is hulle minder geneig om selfversekerd te wees dat hulle sal sukses behaal in die toekoms.<ref>{{Cite journal|last=Weiner, Bernard|title=An attributional theory of achievement motivation and emotion|volume=92|pages=548–573|doi=10.1037/0033-295x.92.4.548}}</ref> Daarom, as 'n individu glo dat hy/sy en/of ander nie 'n doel bereik het nie (bv. ophou rook) as gevolg van 'n faktor wat buite hul beheer was, is hy of sy meer geneig om meer selfversekerd te wees dat hy of sy die doel in die toekoms kan bereik.<ref>{{Cite journal|last=Eiser|first=J. Richard|date=1977-01-01|title=Smoking as a subjectively rational choice|volume=2|pages=129–134|doi=10.1016/0306-4603(77)90030-2}}</ref> As 'n persoon 'n besluit moet neem en addisionele bronne van inligting soek, hang dit af van hul vlak van selfvertroue spesifiek vir daardie gebied. Namate die kompleksiteit van 'n besluit toeneem, is 'n persoon meer geneig om deur 'n ander persoon beïnvloed te word en ekstra inligting te soek.<ref name=":2"/> Maar mense kan ook relatief selfversekerd wees oor wat hulle glo as hulle inligtingbronne raadpleeg wat ooreenstem met hul wêreldbeskouings (bv New York Times vir liberale, Fox News vir konserwatiewes), selfs al weet hulle nie wat môre sal gebeur nie. Verskeie sielkundiges het voorgestel dat mense wat selfversekerd is, meer geneë is om bewyse te ondersoek wat hul standpunte ondersteun of in stryd is daarmee. Daarteenoor kan mense wat minder selfversekerd is oor hul argumente en meer verdedigend is oor hulle persoonlike standpunt voorkeur gee aan inligting wat hulle eie standpunt bevestig. <ref>{{Cite journal|last=Albarracín, D., & Mitchell, A. L.|title=The role of defensive confidence in preference for proattitudinal information: How believing that one is strong can sometimes be a defensive weakness.|volume=30|pages=1565–1584|doi=10.1177/0146167204271180}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Byrne|first=Donn|date=1961-09-01|title=The repression-sensitization scale: rationale, reliability, and validity|volume=29|pages=334–349|doi=10.1111/j.1467-6494.1961.tb01666.x}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albarracín|first=Dolores|date=2004-12-01|title=The Role of Defensive Confidence in Preference for Proattitudinal Information: How Believing That One Is Strong Can Sometimes Be a Defensive Weakness|volume=30|pages=1565–1584|doi=10.1177/0146167204271180}}</ref> (Sien ook Byrne, 1961; Olson & Zanna, 1982b; vir verwante sienings in ander domeine, sien Tesser, 2001). === Verhouding tot sosiale invloede === Die individu se vlak van selfvertroue kan wissel in verskillende omgewings, soos tuis of in die skool, en met betrekking tot verskillende tipes verhoudings en situasies.<ref>{{Cite journal|last=Reis|first=Harry T.|date=2008-11-01|title=Reinvigorating the Concept of Situation in Social Psychology|journal=Personality and Social Psychology Review|language=en|volume=12|issue=4|pages=311–329|doi=10.1177/1088868308321721}}</ref> Ten opsigte van die algemene samelewing het sommige bevind dat hoe meer selfversekerd 'n individu is, hoe minder waarskynlik sal hulle met ander se standpunte saamstem.<ref>{{Cite journal|last=Deutsch, Morton; Gerard, Harold B.|title=A study of normative and informational social influences upon individual judgment.|journal=The Journal of Abnormal and Social Psychology|volume=51|issue=3|pages=629–636|doi=10.1037/h0046408}}</ref> Leon Festinger het bevind dat 'n persoon se vlak van selfvertroue net kan verhoog of verminder waar daardie individu homself kan vergelyk met ander persone wat min of meer op dieselfde vlak is in 'n mededingende omgewing.<ref>{{Cite journal|last=Festinger|first=L.|title=A theory of social comparison processes.|journal=Human Relations|volume=7|issue=2|pages=117–140|doi=10.1177/001872675400700202}}</ref> Wat meer is, wanneer individue met 'n lae selfbeeld terugvoering van ander persone ontvang, is hulle nie geneë om inligting oor hul relatiewe vermoë en insiggewende terugvoer te ontvang nie, en meer geneë om positiewe terugvoering te ontvang. <ref name=":3">{{Cite journal|last=Mobius|first=M. M.|title=Managing Self-Confidence: Theory and Experimental Evidence|journal=NBER Working Paper No. 17014|doi=10.3386/w17014}}</ref> Mense met baie selfvertroue kan ander mense maklik beïndruk, omdat ander hulle waarneem as meer kundig en meer geneig om korrekte oordele te maak<ref>{{Cite journal|last=Price|first=Paul C.|date=2004-01-01|title=Intuitive evaluation of likelihood judgment producers: evidence for a confidence heuristic|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-behavioral-decision-making_2004-01_17_1/page/39|journal=Journal of Behavioral Decision Making|language=en|volume=17|issue=1|pages=39–57|doi=10.1002/bdm.460}}</ref> ondanks die feit dat daar soms 'n negatiewe korrelasie tussen die vlak van hul selfvertroue en akkuraatheid gevind word van hul- le standpunte <ref>{{Cite journal|last=Slovenko, R.|title=Testifying with confidence.|journal=Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law Online|volume=27|issue=1|pages=127–131}}</ref> Wanneer mense onseker en onkundig is oor 'n onderwerp, is hulle meer geneig om die standpunte te glo,<ref name=":5">{{Cite journal|last=Penrod|first=Steven|title=Witness confidence and witness accuracy: Assessing their forensic relation|journal=Psychology, Public Policy, and Law|volume=1|issue=4|pages=817–845|doi=10.1037/1076-8971.1.4.817}}</ref> en die advies te volg van diegene wat selfversekerd lyk. <ref>{{Cite journal|last=Zarnoth, P., & Sniezek, J. A.|title=The social influence of confidence in group decision making|journal=Journal of Experimental Social Psychology|volume=33|issue=4|pages=345–366|doi=10.1006/jesp.1997.1326}}</ref> By deskundige sielkundige getuienis oor faktore wat ooggetuie geheue beïnvloed, blyk dit egter dat geregtelike afhanklikheid van selfvertroue minder is. <ref name=":5" /> Mense is meer geneig om leiers met groter selfvertroue te kies as dié met minder selfvertroue.<ref>{{Cite journal|last=Conger|title=Charismatic Leadership in Organizations: Perceived Behavioral Attributes and Their Measurement|pages=439–452}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Shamir|title=The Motivational Effects of Charismatic Leadership: A Self-Concept Based Theory|pages=577–594}}</ref> Heteroseksuele mans wat meer selfvertroue toon as ander mans, sal meer geneig wees om enkel- en getroude vroue aan te trek. <ref>{{Cite journal|last=Buss, D. M.|year=2009|title=The great struggles of life: Darwin and the emergence of evolutionary psychology.|pages=140–148}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Schmitt, D. P., & Buss, D. M.|year=2001|title=Human mate poaching: Tactics and temptations for infiltrating existing mateships.|pages=894–917}}</ref> Verkoopsmense wat baie selfvertroue het, sal waarskynlik hoër doelwitte vir hulleself stel en dus meer geneig wees om hulle werk te behou,<ref>{{Cite journal|last=Brown, S. P., Cron, W. L., & Slocum Jr, J. W.|year=1988|title=Effects of trait competitiveness and perceived intraorganizational competition on salesperson goal setting and performance.|pages=88–98}}</ref> hoër inkomste te kry en suksesvolle kliëntediensbevrediging beoefen.<ref>{{Cite journal|last=Jong|title=Linking employee confidence to performance: A study of self-managing service teams|pages=576|year=2006}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Westbrook, R. A.|year=1980|title=Intrapersonal affective influences on consumer satisfaction with products|pages=49–54}}</ref> Wat leierskap betref, is leiers met baie selfvertroue meer geneig om ander te beïnvloed deur oorreding eerder as met dwangmaatreëls. Individue wat nie veel mag het nie en dus min selfvertroue het, is meer geneig om dwangmetodes vir beïnvloeding te gebruik. Hulle sal persoonlik betrokke raak, terwyl diegene wat min selfvertroue het, meer geneig is om probleme na iemand anders te verwys of om burokratiese prosedures te gebruik om ander te beïnvloed bv. beroep op organisatoriese beleid of regulasies).<ref>{{Cite journal|last=Kipnis, D., & Lane, W.|year=1962|title=Self-confidence and leadership|pages=291–295}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Goodstadt, B., & Kipnis, D|year=1970|title=Situational influence on the use of power.|pages=201–207}}</ref> Ander het bevind dat selfvertroue nie leierskap beïnvloed nie, maar slegs met jare se toesighoudende ondervinding en selfbeeld mag verband hou.<ref name="Mowday 709–725"/> === Veranderlikes tussen verskillende kategorieë === Sosiale wetenskaplikes het bevind dat selfvertroue in verskillende samelewingsgroepe verskillend voorkom. ==== Kinders ==== By kinders kom selfvertroue anders as by volwassenes voor. Fenton het byvoorbeeld vasgestel dat slegs kinders as 'n groep meer selfversekerd is as ander kategorieë.<ref name="Fenton 546–556">{{Cite journal|last=Fenton|first=Norman|title=The Only Child|journal=The Pedagogical Seminary and Journal of Genetic Psychology|volume=35|issue=4|pages=546–556|doi=10.1080/08856559.1928.10532171|year=1928}}</ref> Zimmerman beweer dat as kinders selfversekerd is, hulle kan besef dat hulle meer geneig is om onmiddellike ontspanningstyd op te offer vir moontlike belonings in die toekoms en daarmee hulle selfregulerende vermoëns kan verbeter.<ref>{{Cite journal |last=Zimmerman |first=Barry J. |title=Self-Regulated Learning and Academic Achievement: An Overview|journal=Educational Psychologist |volume=25 |issue=1 |pages=3–17|doi=10.1207/s15326985ep2501_2}}</ref> Tydens adolessensie is die jeug wat min kontak met vriende het, geneig om min selfvertroue te hê. <ref>{{Cite journal|last=Waddell|first=Kathleen J.|title=The self-concept and social adaptation of hyperactive children in adolescence|journal=Journal of Clinical Child Psychology|volume=13|issue=1|pages=50–55|doi=10.1080/15374418409533169}}</ref> Kinders wat suksesvol in musiekopleiding is, het meer selfvertroue en is gemotiveerd om te studeer.<ref>{{Cite journal|last=Clift, S., Hancox, G., Staricoff, R., & Whitmore, C.|year=2008|title=Singing and health: A systematic mapping and review of non-clinical research. |journal= Sidney de Haan Research Centre for Arts and Health: Canterbury Christ Church University.|volume=|pages=}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Hallam|first=Susan|title=The power of music: Its impact on the intellectual, social and personal development of children and young people|journal=International Journal of Music Education|volume=28|issue=3|pages=269–289|doi=10.1177/0255761410370658}}</ref> ==== Skoliere ==== Baie studies fokus op skoliere. Oor die algemeen het skoliere wat goed presteer 'n goeie selfbeeld en dit moedig hulle aan om groter verantwoordelikheid te aanvaar om take suksesvol te voltooi.<ref>{{Cite journal|last=Zimmerman|first=Barry J.|date=2005-10-01|title=Homework practices and academic achievement: The mediating role of self-efficacy and perceived responsibility beliefs}}</ref> Skoliere wat beter presteer, ontvang meer positiewe evalueringsverslae en dit kweek groter selfvertroue.<ref>{{Cite journal |last=Pajares|first=Frank|date=1996-04-01|title=Self-efficacy beliefs and the writing performance of entering high school students}}</ref> Skoliere wat swakker presteer het minder selfvertroue en skoliere wat goed presteer het meer selfvertroue.<ref>{{Cite journal |last=Zusho |first=Akane|date=2003-09-01|title=Skill and will: The role of motivation and cognition in the learning of college chemistry}}</ref> Onderwysers kan 'n positiewe invloed hê op die selfvertroue van skoliere mits hulle reg hanteer word. Steele en Aronson het vasgestel dat swart skoliere swakker presteer (relatief tot wit studente) as hulle hul rasse-identiteite voor die eksamen moet openbaar, 'n fenomeen wat bekend staan as 'stereotipe-bedreiging'.<ref>{{Cite journal|last=Steele, C. M., & Aronson, J. |title=Stereotype threat and the intellectual test performance of African Americans.|url=}}</ref> Keller en Dauenheimer vind 'n soortgelyke verskynsel in verhouding tot die vroulike skolier se prestasie (relatief tot manlike skoliere) met betrekking tot wiskunde toetse.<ref>{{Cite journal|last=Keller|first=Johannes|date=2003-03-01|title=Stereotype Threat in the Classroom: Dejection Mediates the Disrupting Threat Effect on Women's Math Performance}}</ref> Opvoedkundige sosioloë soos Zhou en Lee, het omgekeerde verskynsels onder Asiatiese Amerikaners waargeneem, wie se selfvertroue in verwagtings geleë is. Hulle het verwagtinge om suksesvol te wees omdat beide ouers en onderwysers hulle beskou as akademies meer gevorderd as wat hulle werklik is.<ref>{{Cite journal|last=Lee, J., & Zhou, M. |title=From unassimilable to exceptional: The rise of Asian Americans and "Stereotype Promise "|url=}}</ref> In een studie van UCLA-skoliere was mans (in vergelyking met vroue) en adolessente met meer broers en susters (in vergelyking met diegene met minder) meer selfversekerd. Individue wat spesifiek in die akademiese domein selfversekerd was, was meer geneig om gelukkig te wees, maar meer algemene selfvertroue was nie met geluk in verband gebring nie. Weens 'n gebrek aan algemene selfvertroue voel emosioneel kwesbare skoliere meer eensaam en ervaar hulle angs, skaamte en depressie.<ref>{{Cite journal |last=Cheng |first=Helen |date=2002-06-01 |title=Personality, peer relations, and self-confidence as predictors of happiness and loneliness|journal=Journal of Adolescence|volume=25|issue=3|pages=327–339|doi=10.1006/jado.2002.0475}}</ref> Nog 'n studie van eerstejaarstudente het bevind dat mans baie meer selfversekerd is as vroue in atletiese en akademiese aktiwiteite.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Lopez, F. G., & Gormley, B. |title=Stability and change in adult attachment style over the first-year college transition: Relations to self-confidence, coping, and distress patterns.|journal=Journal of Counseling Psychology|volume=45|issue=3|pages=355–364|doi=10.1037/0022-0167.49.3.355}}</ref> Wat die inter-etniese en taalinteraksie betref, toon studies dat diegene wat meer betrokke raak met mense van 'n ander etnisiteit en taal meer selfversekerd raak in interaksie met hulle. <ref>{{Cite journal|last=Noels|first=Kimberly A.|date=1996-09-01|title=Language, Identity, and Adjustment The Role of Linguistic Self-Confidence in the Acculturation Process|journal=Journal of Language and Social Psychology |volume=15|issue=3|pages=246–264|doi=10.1177/0261927X960153003}}</ref> ==== Mans teenoor vroue ==== Barber en Odean het bevind dat manlike aandelebeleggers 45% meer as hul vroulike eweknieë verhandel, want mans is meer roekeloos (lees selfvertroue), wat mans se netto opbrengste met 2,65 persentasiepunte per jaar verminder, teenoor die 1,72 persentasiepunte van vroue. <ref>{{Cite journal|last=Barber, B. M., & Odean, T.|title=Boys will be boys: Gender, overconfidence, and common stock investment.}}</ref> Daar is bevind dat vroue wat baie of min selfvertroue het, meer geneig sal wees om hul mening te verander as vroue met medium selfvertroue. Wanneer daar spesifiek baie selfvertroue (selfdoeltreffendheid) is, speel veralgemeende selfvertroue 'n kleiner rol in hul vermoë om 'n taak uit te voer.<ref>{{Cite journal|last=Cox|first=Donald F.|date=1964-01-01|title=Self-Confidence and Persuasibility in Women|url=https://archive.org/details/sim_public-opinion-quarterly_fall-1964_28_3/page/453|journal=The Public Opinion Quarterly|volume=28|issue=3|pages=453–466|doi=10.1086/267266}}</ref> Navorsing het bevind dat vroue se selfvertroue vlakke by toesig van ondergeskiktes eweredig aan hul ervaringsvlak is, terwyl mans rapporteer dat hulle ondergeskiktes kan monitor, ongeag ervaring.<ref>{{Cite journal|last=Instone, D., Major, B., & Bunker, B. B.|title=Gender, self confidence, and social influence strategies: An organizational simulation.|journal=Journal of Personality and Social Psychology|volume=44|issue=2|pages=322–333|doi=10.1037/0022-3514.44.2.322}}</ref> Bewyse het ook vasgestel dat vroue wat meer selfversekerd is, hoë prestasie evaluasies mag ontvang, maar nie so goed soos mans wat dieselfde gedrag toon nie.<ref>{{Cite journal|last=Butler, D., & Geis, F. L.|year=1990|title=Nonverbal affect responses to male and female leaders: Implications for leadership evaluations.|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality-and-social-psychology_1990-01_58_1/page/48|journal=Journal of Personality and Social Psychology|volume=58|pages=48–59|doi=10.1037/0022-3514.58.1.48}}</ref> Maar selfversekerde vroue word beskou as beter werkskandidate as beide mans en vroue wat beskeie opgetree het.<ref>{{Cite journal|last=Rudman, L. A.|year=1988|title=Self-promotion as a risk factor for women: the costs and benefits of counterstereotypical impression management.|url=|journal=Journal of Personality and Social Psychology|volume=74|pages=629–645|doi=10.1037/0022-3514.74.3.629}}</ref> In die nasleep van die eerste golf van feminisme en vroue se rol in die arbeidsmag tydens die Eerste Wêreldoorlog, het Maslow gevind dat sommige vroue wat 'n meer "Dominante" persoonlikheid besit het meer selfversekerd was en dus sou streef na intellektuele doelstelings en dit ook sou bereik as diegene wat 'n minder "dominante" persoonlikheid gehad het – selfs al het hulle dieselfde vlak van intelligensie as die "minder dominante" vroue gehad. Phillip Eisenberg het egter later dieselfde dinamiek by mans gevind.<ref>{{Cite journal|last=Maslow|title=Dominance, Personality, and Social Behavior in Women|journal=The Journal of Social Psychology|volume=10|pages=3–39|doi=10.1080/00224545.1939.9713343|year=1939}}</ref> Nog 'n algemene bevinding is dat mans wat 'n lae algemene selfvertroue het, makliker oorreed word as mans met meer algemene selfvertroue.<ref>{{Cite journal|last=Berkowitz|first=Leonard|date=1957-03-01|title=Personality Characteristics Related to Susceptibility to Influence by Peers or Authority Figures|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Janis|first=Irving L|date=1954-06-01|title=Personality Correlates of Susceptibility To Persuasion|language=en}}</ref> Vroue is geneig om minder te reageer op negatiewe terugvoer en is meer geneig tot afkerigheid in terugvoering as mans.<ref name=":3"/> Niederle en Westerlund het bevind dat mans baie meer mededingend is en hoër vergoeding as vroue kry en dat hierdie verskil te danke is aan verskille in selfvertroue, terwyl risiko en terugvoer-afkeer 'n onbeduidende rol speel.<ref>{{Cite journal|last=Niederle, M., & Vesterlund, L. |first=Do women shy away from competition? Do men compete too much?|title=Do women shy away from competition? Do men compete too much?|url= http://econweb.ucsd.edu/~jandreon/Econ264/papers/Vesterlund%20Niederle%20NBER%202005.pdf}}</ref> Sommige geleerdes deel die feit dat vroue minder geneig is om in ingenieurswese kolleges aan te bly as mans as gevolg van vroue se verminderde gevoel van selfvertroue.<ref>{{Cite journal|last=Cunningham, C. M., Thompson, M., Lachapelle, C. P., Goodman, I. F., & Bittinger, K. C.|title=Women's experiences in college engineering and support programs: Findings from the WECE project.|url=https://journals.psu.edu/wepan/article/viewFile/58204/57892}}{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dit kan verband hou met geslagsrolle, aangesien 'n studie gevind het dat vroue wat vroue in tradisionele geslagsrolle in handelsflitse gesien het, minder selfvertroue gehad het om 'n toespraak te lewer as vroue wat na handelsflitse kyk waar vroue meer manlike rolle vertolk het.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jennings-Walstedt, J., Geis, F. L., & Brown, V.|year=1980|title=Influence of television commercials on women's self-confidence and independent judgment |journal= Journal of Personality and Social Psychology|volume=38|issue=3|pages=203–210|doi=10.1037/0022-3514.38.2.203}}</ref> Sulke selfvertroue kan ook verwant wees aan liggaamsbeeld, aangesien een studie 'n voorbeeld van oorgewig mense in Australië gevind het en bevind is dat die VSA vrou minder selfvertroue het oor hul liggame as mense van gemiddelde gewig, en die verskil is selfs groter vir vroue as vir mans.<ref>{{Cite journal|last=Tiggemann|title=Gender differences in social consequences of perceived overweight in the United States and Australia|url=https://archive.org/details/sim_sex-roles_1988-01_18_1-2/page/75|journal=Sex Roles|volume=18|issue=1–2|pages=75–86|doi=10.1007/BF00288018|year=1988}}</ref> Ander het bevind dat indien 'n baba by geboorte van sy ma geskei is, die moeder minder selfversekerd is in die vermoë om daardie kind te versorg as die moeders wat nie van hul kinders geskei is nie, selfs al het die twee moeders nie veel verskil in hul versorgingsvaardighede nie. Verder het vroue wat aanvanklik min selfvertroue gehad het, waarskynlik 'n groter daling in selfvertroue ondervind nadat hul kinders van hulle geskei is as vroue met betreklik meer selfvertroue.<ref>{{Cite journal|last=Seashore, M. J., Leifer, A. D., Barnett, C. R., & Leiderman, P. H. |year=1973 |title=The effects of denial of early mother-infant interaction on maternal self-confidence|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality-and-social-psychology_1973-06_26_3/page/n52 |journal=Journal of Personality and Social Psychology|volume=26|issue=3|pages=369–378|doi=10.1037/h0034497}}</ref> === Stereotipe bedreiging === Stereotipe-bedreiging ondersoek hoe 'n [[Identiteit|sosiale identiteit]] wat negatief gestereotipeer is, kwesbaarhede veroorsaak in 'n stereotipe-relevante situasie. Hierdie konsep ondersoek faktore soos moielikheidsgraad van die taak terwyl stereotipe bedreiging, oortuigings oor vermoëns ervaar word, sowel as die wisselwerking tussen die relevansie van die stereotipe vir die taak. ==== Selfvertroue in verskillende kulture ==== Sommige het vasgestel dat selfvertroue meer aanpasbaar is in kulture waar mense nie baie bekommerd is oor die handhawing van harmonieuse verhoudings nie. Maar in kulture waar positiewe gevoelens en selfvertroue minder waardeer word, is instandhouding van goeie interpersoonlike verhoudings belangriker, en daarom is selfkritiek en 'n bekommernis om eie beeld te beskerm, meer aanpasbaar. Byvoorbeeld, Suh et al. (1998) beweer dat Oos-Asiërs nie so bekommerd is om selfvertroue te kweek as Amerikaners nie<ref>{{Cite journal|year=1988|title=The shifting basis of life satisfaction judgments across cultures: Emotions versus norms.|url=|journal=Journal of Personality and Social Psychology|volume=74|issue=2|pages=482|doi=10.1037/0022-3514.74.2.482}}</ref> en baie vind selfs dat Asiërs beter presteer as hulle ''nie'' selfvertroue het nie.<ref>{{Cite journal|year=2001|title=Divergent consequences of success and failure in japan and north america: an investigation of self-improving motivations and malleable selves.|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality-and-social-psychology_2001-10_81_4/page/599|journal=Journal of Personality and Social Psychology|volume=81|issue=4|pages=599–615|doi=10.1037/0022-3514.81.4.599}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Personality, Culture, and Subjective Well-Being: Emotional and Cognitive Evaluations of Life|journal=Annual Review of Psychology|volume=54|issue=1|pages=403–425|doi=10.1146/annurev.psych.54.101601.145056}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Moving Cultural Background to the Foreground: An Investigation of Self-Talk, Performance, and Persistence Following Feedback|journal=Journal of Applied Sport Psychology|volume=18|issue=3|pages=240–253|doi=10.1080/10413200600830315}}</ref> ==== Atlete ==== Baie sport sielkundiges het kennis geneem van die belangrikheid van selfvertroue om atletiek wedstryde te wen. Gimnaste wat geneig is om met hulleself te praat en instruksies aan hulleself te gee, was meer selfversekerd as gimnaste wat dit nie gedoen het nie.<ref>{{Cite journal|last=Mahoney|first=Michael J.|title=Psychology of the elite athlete: An exploratory study|url=https://archive.org/details/cognitive-therapy-and-research_1977-06_1_2/page/135|journal=Cognitive Therapy and Research|language=en|volume=1|issue=2|pages=135–141|doi=10.1007/BF01173634|year=1977}}</ref> Navorsers het bevind dat selfvertroue ook een van die belangrikste faktore is in hoe goed 'n atleet in 'n wedstryd presteer.<ref>{{Cite journal|last=Craft, L. L., Magyar, T. M., Becker, B. J., & Feltz, D. L.|year=2003|title=The relationship between the Competitive State Anxiety Inventory-2 and sport performance: A meta-analysis.|journal=Journal of Sport and Exercise Psychology|volume=25|issue=1|pages=44–65|doi=10.1123/jsep.25.1.44}}</ref><ref>{{Cite journal|last=WOODMAN|first=TIM|title=The relative impact of cognitive anxiety and self-confidence upon sport performance: a meta-analysis|journal=Journal of Sports Sciences|volume=21|issue=6|pages=443–457|doi=10.1080/0264041031000101809}}</ref> In die besonder hang, "robuuste selfvertroue ingesteldheid" baie nou saam met aspekte soos"geestelike taaiheid" of die vermoë om druk beter te hanteer as jou teenstanders.Sulke atlete bly ook vasberade, gefokus en in beheer onder druk.<ref name=":4">{{Cite journal|last=Bull|first=Stephen J.|title=Towards an Understanding of Mental Toughness in Elite English Cricketers|journal=Journal of Applied Sport Psychology|volume=17|issue=3|pages=209–227|doi=10.1080/10413200591010085}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Connaughton|first=Declan|title=The development and maintenance of mental toughness: Perceptions of elite performers|journal=Journal of Sports Sciences|volume=26|issue=1|pages=83–95|doi=10.1080/02640410701310958}}</ref> In die besonder, Bull et al. (2005) maak die onderskeid tussen "robuuste vertroue" wat lei tot goeie denke en "veerkragtige vertroue" wat selftwyfel oorkom en selffokus handhaaf en "goeie denke" genereer. <ref name=":4" /> Hierdie eienskappe stel atlete in staat om "terug te bons na nederlae."<ref>{{Cite journal|last=Galli, N., & Vealey, R. S.|year=2008|title=Bouncing back" from adversity: Athletes' experiences of resilience.|journal=The Sports Psychologist|volume=22|issue=3|pages=316–335|doi=10.1123/tsp.22.3.316}}</ref> Wanneer atlete stres ervaar terwyl hulle deelneem, verminder hul selfvertroue. Terugvoer van hul spanlede in die vorm van emosionele en informatiewe ondersteuning verminder egter die mate waarin spanning in sport hul selfvertroue verminder. By hoë vlakke van ondersteuning beïnvloed prestasieverwante stres nie selfvertroue nie. <ref>{{Cite journal|last=Freeman|first=Paul|title=Perceived social support from team-mates: Direct and stress-buffering effects on self-confidence|journal=European Journal of Sport Science|volume=10|issue=1|pages=59–67|doi=10.1080/17461390903049998}}</ref> == Maatreëls == Een van die vroegste metodes van meting van selfvertroue het 'n 12-punt skaal gebruik wat vanaf nul genommer is, wat wissel van 'n minimum telling van iemand wat "bedees en selfveragtend is,skaam, besluiteloos,swak selfbeeld het " na 'n boonste ekstreme telling wat iemand wat "besluite kan neem, absoluut selfversekerd is en seker is van sy eie besluite en opinies."<ref name="Fenton 546–556"/> Sommige het selfvertroue gemeet as 'n eenvoudige eienskap wat verdeel word in affektiewe en kognitiewe komponente: angs as 'n affektiewe aspek en selfevaluering van vaardigheid as 'n kognitiewe komponent.<ref>{{Cite journal|last=Clément|first=Richard|title=Orientations in Second Language Acquisition: I. the Effects of Ethnic Ty, Milieu, and Target Language on Their Emergence|journal=Language Learning|volume=33|issue=3|pages=273–291|doi=10.1111/j.1467-1770.1983.tb00542.x}}</ref> Die meer konteksgebaseerde Persoonlike Evalueringsskaal (PEI), ontwikkel deur Shrauger (1995), meet selfbeeld en selfvertroue in verskillende aspekte (praat in openbare plekke, akademiese prestasie, fisiese voorkoms, romantiese verhoudings, sosiale interaksies, atletiese vermoë en algemene selfvertroue telling.<ref>{{Cite journal|last=Shrauger|first=J. Sidney|date=1995-09-01|title=Self-Confidence in College Students: Conceptualization, Measurement, and Behavioral Implications|journal=Assessment|language=en|volume=2|issue=3|pages=255–278|doi=10.1177/1073191195002003006}}</ref> Ander opnames het ook selfvertroue op 'n soortgelyke wyse gemeet deur voorbeelde van meer konkrete aktiwiteite op te stel (bv. nuwe vriende, opvolg van kursusse, tydsbestuur, ens.).<ref name=":0"/> Die Mededingende Staatsangsinventaris-2 (CSAI-2) meet op 'n skaal van 1 tot 4 hoe selfversekerde atlete voel oor die wen van 'n wedstryd wat voorle.<ref>{{Cite journal|last=Rees|first=Tim|date=2007-07-01|title=The effects of perceived and received support on self-confidence|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sports-sciences_2007-07_25_9/page/1057|journal=Journal of Sports Sciences|volume=25|issue=9|pages=1057–1065|doi=10.1080/02640410600982279}}</ref> Net so vereis die Trait Robustness of Sport-Confidence Inventory (TROSCI) dat respondente numeriese antwoorde op 'n negepuntskaal gee wat sulke vrae beantwoord oor hoe hulle selfvertroue toeneem of afneem en hoe sensitief hulle selfvertroue tot prestasie en negatiewe terugvoer is.<ref>{{Cite journal|last=Beattie|first=Stuart|date=2011-03-01|title=Development and validation of a trait measure of robustness of self-confidence|journal=Psychology of Sport and Exercise|volume=12|issue=2|pages=184–191|doi=10.1016/j.psychsport.2010.09.008}}</ref> Ander, skepties oor die betroubaarheid van sulke selfverslag indekse, het selfvertroue gemeet deur nie-verbale aanwysings van persone te assesseer, wat op 'n skaal van 1 tot 5 meet of die individu # gereelde oogkontak maak of byna heeltemal oogkontak vermy, # betrokke raak in min of geen gevroetel, of baie gevroetel # selde of gereeld kompulsiewe gebare gebruik soos bv oor hare of ken te vee, homself omhels # regop sit en na die eksaminator kyk, of vooroorgeboe of styf sit sonder om na die eksaminator te kyk, # 'n natuurlike gesigsuitdrukking, of grynsslag het, # met sy hande speel, of dikwels met iets in sy hand speel, # liggaams- en handgebare gebruik om 'n punt te beklemtoon, of nooit hand- of liggaamsgebare gebruik om 'n punt te beklemtoon nie of om onvanpaste gebare te maak.<ref name=":1"/> == Wiel van Welstand == Die wiel van welsyn was die eerste teoretiese model van welstand gebruik in beradingsteorie. Dit is 'n model wat gebaseer is op Adler se individuele sielkunde en kruisdissiplinêre navorsing oor eienskappe van gesonde mense wat langer lewe en 'n hoër lewenskwaliteit het . Die Wheel of Wellness sluit vyf lewenstake in wat met mekaar verband hou: [[spiritualiteit]], dryfkrag, werk en ontspanning, vriendskap en liefde. Daar is 15 subtake van dryfkrag areas: sin van waardering, gevoel van beheer, realistiese oortuigings, emosionele bewustheid en hantering, [[probleemoplossing]] en [[kreatiwiteit]], sin vir humor, voeding, oefening, selfversorging, stresbestuur, geslagsidentiteit en kulturele identiteit. Daar is ook vyf tweede-orde faktore, die Kreatiewe Self, Hantering Self, Sosiale Self, Essensiële Self en Fisiese Self, wat die verkenning van die betekenis van welstand in die totale Self toelaat. Ten einde 'n goeie selfbeeld te he, is dit noodsaaklik om te fokus op die identifisering van sterk punte, positiewe bates en hulpbronne wat verband hou met elke komponent van die Wellness-model en die gebruik van hierdie sterk punte om lewensuitdagings te hanteer.<ref name="Myers">{{Cite journal|last=Myers|first=Jane|date=1 January 2011|title=Promoting Self-Esteem in Adolescents: The Influence of Wellness Factors|journal=Journal of Counseling and Development|volume=89|pages=28–30|doi=10.1002/j.1556-6678.2011.tb00058.x|url=http://libres.uncg.edu/ir/uncg/f/J_Myers_Promoting_2011.pdf}} {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Implisiete teenoor eksplisiete == Implisiete selfbeeld korreleer swak met eksplisiete selfbeeld. Dit lei sommige kritici om te aanvaar dat eksplisiete en implisiete selfvertroue twee verskillende tipes selfbeelde is. Daarom is daar tot die gevolgtrekking gekom dat 'n mens ook 'n duidelike, onbewuste selfbeeld moet hê OF hulle sal bewustelik verkeerd voorstel hoe hulle oor hulself voel. Onlangse studies het getoon dat implisiete selfbeeld nie in die onderbewuste raak nie, eerder dat mense hul vlakke van selfbeeld bewustelik oorvertel. Nog 'n moontlikheid is dat implisiete meting 'n ander aspek van bewuste selfbeeld kan evalueer. Onakkurate selfevaluering word algemeen waargeneem in gesonde bevolkingsgroepe. In die uiterste gevalle is groot verskille tussen 'n mens se eie persepsie en die werklike gedrag waarvan 'n kenmerk daarvan is 'n aantal afwykings wat belangrike implikasies het vir die verstaan van behandelingsmetodes. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * [http://viewonbuddhism.org/self-confidence.html "Lack of self-confidence"] , 'n Boeddhistiese siening. {{Normdata}} [[Kategorie:Pages with unreviewed translations]] kher4yg7wki24j3f49do39fy6y2asuk Martín Vizcarra 0 274804 2975167 2580387 2026-10-04T03:47:25Z ~2026-50434-89 214697 /* Eksterne skakels */ 2975167 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Martín Vizcarra | beeld = Martín Vizcarra Cornejo (cropped) (cropped).png | beeldonderskrif = | orde = 127ste president van [[Peru]] | termynaanvang = 23 Maart 2018 | termyneinde = 9 November 2020 | vise = | voorganger = [[Pedro Pablo Kuczynski]] | opvolger = Manuel Merino | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO|1963|3|22}} | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfplek = | party = | orde2 = | termynaanvang2 = | termyneinde2 = | vise2 = | voorganger2 = | opvolger2 = | orde3 = | termynaanvang3 = | termyneinde3 = | vise3 = | voorganger3 = | opvolger3 = | eggenoot = | kinders = | alma_mater = }} '''Martín Vizcarra''' (gebore 22 Maart [[1963]]) is 'n [[Peru]]aanse politikus wat van 23 Maart 2018 tot 9 November 2020 die president van Peru was. Die Peruaanse kongres het hom “moreel onbevoeg” verklaar en uit sy amp ontslaan. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Vizcarra, Martin}} [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] [[Kategorie:Ministers van Vervoer]] [[Kategorie:Ministers van Kommunikasie]] 92ffo4szue5ov2ovyvpauxpg1lcydlv 2975181 2975167 2026-10-04T04:11:26Z ~2026-50434-89 214697 2975181 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Martín Vizcarra | beeld = Martín Vizcarra Cornejo (cropped) (cropped).png | beeldonderskrif = | orde = 127ste president van [[Peru]] | termynaanvang = 23 Maart 2018 | termyneinde = 9 November 2020 | vise = | voorganger = [[Pedro Pablo Kuczynski]] | opvolger = [[Manuel Merino]] | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO|1963|3|22}} | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfplek = | party = | orde2 = | termynaanvang2 = | termyneinde2 = | vise2 = | voorganger2 = | opvolger2 = | orde3 = | termynaanvang3 = | termyneinde3 = | vise3 = | voorganger3 = | opvolger3 = | eggenoot = | kinders = | alma_mater = }} '''Martín Vizcarra''' (gebore 22 Maart [[1963]]) is 'n [[Peru]]aanse politikus wat van 23 Maart 2018 tot 9 November 2020 die president van Peru was. Die Peruaanse kongres het hom “moreel onbevoeg” verklaar en uit sy amp ontslaan. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Vizcarra, Martin}} [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] [[Kategorie:Ministers van Vervoer]] [[Kategorie:Ministers van Kommunikasie]] 20q7c11m8f7i170rcbiv29p5vv3wr47 Sjabloon:APEC-leiers 10 280226 2975229 2769455 2026-10-04T09:10:09Z Sobaka 328 opdateer 2975229 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = APEC-leiers | title = Leiers van die [[APEC|Asië-Pasifiese Ekonomiese Koöperasie]] | nowrapitems = yes | bodyclass = hlist | list1 = * {{flagicon|Australië}} [[Anthony Albanese]] * {{flagicon|Broenei}} [[Hassanal Bolkiah]] * {{flagicon|Kanada}} [[Mark Carney]] * {{flagicon|Chili}} [[Gabriel Boric]] * {{flagicon|China}} [[Xi Jinping]] * {{flagicon|Taiwan}} [[Tsai Ing-wen]] ([[Lys van Chinese Taipei-verteenwoordigers aan APEC|Presidensiële gesant]]: [[Morris Chang|Chang]]) * {{flagicon|Hong Kong}} [[John Lee]] * {{flagicon|Indonesië}} [[Joko Widodo]] * {{flagicon|Japan}} [[Shigeru Ishiba]] * {{flagicon|Suid-Korea}} [[Yoon Suk-yeol]] * {{flagicon|Maleisië}} [[Anwar Ibrahim]] * {{flagicon|Meksiko}} [[Claudia Sheinbaum]] * {{flagicon|Nieu-Seeland}} [[Christopher Luxon]] * {{flagicon|Papoea-Nieu-Guinee}} [[James Marape]] * {{flagicon|Peru}} [[Keiko Fujimori]] * {{flagicon|Filippyne}} [[Bongbong Marcos]] * {{flagicon|Rusland}} [[Wladimir Poetin]] * {{flagicon|Singapoer}} [[Lawrence Wong]] * {{flagicon|Thailand}} [[Paetongtarn Shinawatra]] * {{flagicon|Verenigde State}} [[Donald Trump]] * {{flagicon|Viëtnam}} [[Võ Thị Ánh Xuân]] }}<noinclude> [[Kategorie:Politieke reekssjablone]] </noinclude> igtcun51jhcxu70y7tisths8dl30al1 Wjatsjeslaf Molotof 0 286441 2975112 2974997 2026-10-03T20:10:13Z BurgertB 2401 Michailowitsj 2975112 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Vyacheslav Molotov Anefo2.jpg|duimnael|Molotof (1945)]] '''Wjatsjeslaf Michailowitsj Molotof''' (/ˈmɒləˌtɒf, ˈmoʊ-/; né '''Skryabin'''; [[9 Maart]] [[1890]] - [[8 November]] [[1986]]) was 'n stalinistiese [[Sowjetunie|Sowjet]]-[[Politiek|politikus]] en diplomaat, 'n Oud-[[Bolsjewis]], en 'n toonaangewende figuur in die Sowjet-regering vanaf die 1920's, toe hy aan bewind gekom het as protégé van [[Josef Stalin]]. Molotof was van 1930 tot 1941 voorsitter van die Raad van Volkskommissarisse (Premier), en van 1939 tot 1949 en weer van 1953 tot 1956 as Minister van Buitelandse Sake. Hy was van 1942 tot 1957 Eerste Adjunk Premier, toe hy ontslaan is deur die Presidium van die Sentrale Komitee [[Nikita Chroesjtsjof]]. Molotof is in 1961 uit alle poste verwyder na 'n paar jaar waar hy nie 'n prominente posisie beklee het nie. Molotof was die belangrikste Sowjetondertekenaar van die Nazi-Sowjet-nie-aggressie-verdrag van 1939 (ook bekend as die [[Molotof-Ribbentrop-verdrag]]), waarvan die belangrikste bepalings bygevoeg is in die vorm van 'n geheime protokol wat 'n inval in [[Pole]] en verdeling van dié land tussen [[Nazi-Duitsland]] en die Sowjetunie. Hy was bewus van die [[Slagting van Katyn|Katyn-slagting]] wat deur die Sowjet-owerhede in hierdie tydperk gepleeg is. Na die [[Tweede Wêreldoorlog]] (die Groot Patriotiese Oorlog) was Molotof betrokke by onderhandelinge met die Westerse bondgenote, waarin hy bekend geword het vir sy diplomatieke vaardighede. Hy het sy plek behou as 'n toonaangewende Sowjet-diplomaat en politikus tot Maart 1949, toe hy uit Stalin se guns verval het en die leierskap van die ministerie van Buitelandse Sake aan [[Andrei Wisjinski]] afgestaan het. Molotof se verhouding met Stalin het verder versleg, terwyl Stalin Molotof in 'n toespraak op die 19de Party-kongres gekritiseer het. Na Stalin se dood in 1953 was Molotov egter hewig gekant teen Chroesjtsjof se de-stalinisasiebeleid. Molotov het Stalin se beleid en nalatenskap tot sy dood in 1986 verdedig en kritiek op die opvolgers van Stalin, veral Chroesjtsjof, gekritiseer. == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Wjatsjeslaf Molotof}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Molotof, Wjatsjeslaf}} [[Kategorie:Russiese politici]] [[Kategorie:Russe in die Tweede Wêreldoorlog]] [[Kategorie:Ontvangers van die Orde van Lenin]] [[Kategorie:Geboortes in 1890]] [[Kategorie:Sterftes in 1986]] 1845hgn7vd0wer6omshg57aws3akj5z 1973 Suid-Afrikaanse Grand Prix 0 318713 2975029 2971325 2026-10-03T15:47:04Z Aliwal2012 39067 2975029 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 3 Maart |Year = 1973 |Race_No = 3 |Season_No = 15 |Previous_round= 1973 Brasiliaanse Grand Prix |Next_round = 1973 Spaanse Grand Prix |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967-1985) |Official name = Sewende AA [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 79 |Distance_mi = 201.458 |Distance_km = 324.216 |Weather = Warm sonskyn en droog |Pole_Driver = [[Denny Hulme]] |Pole_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:16.28 |Pole_Country = Nieu-Seeland |Fast_Driver = [[Emerson Fittipaldi]] |Fast_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:17.10 |Fast_Lap = 76 |Fast_Country = Brasilië |First_Driver = [[Jackie Stewart]] |First_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |First_Country = Verenigde Koninkryk |Second_Driver = [[Peter Revson]] |Second_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Country= Verenigde Koninkryk |Third_Driver = [[Emerson Fittipaldi]] |Third_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Country = Brasilië |Lapchart = {{F1Laps1973|RSA}} }} Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Formule Een]] Sewende AA [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' het op Saterdag [[3 Maart]] [[1973]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] naby [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] plaasgevind. Dit was die derde wedren van die 1973-kampioenskapseisoen en is deur die Skot [[Jackie Stewart]] in sy [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]] gewen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 3 |{{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 1:43:11.0 | 16 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{US-VLAG}} '''[[Peter Revson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 24.55 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 1 |{{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 25.06 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 9 | {{IT-VLAG}} '''[[Arturo Merzario]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | + 1 Ronde | 15 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 77 | + 2 Rondtes | 1 | '''2''' |- ! 6 | 23 | {{US-VLAG}} '''[[George Follmer]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 77 | + 2 Rondtes | 21 | '''1''' |- ! 7 | 18 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 8 | &nbsp; |- ! 8 | 12 |{{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 7 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | Enjin | 3 | &nbsp; |- ! 10 | 21 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 6 Rondtes | 19 | &nbsp; |- ! 11 | 2 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 6 Rondtes | 4 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{BR-VLAG}} [[Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | Ongeluk | 9 | &nbsp; |- ! NC | 26 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Eddie Keizan]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | Nie geklas | 22 | &nbsp; |- ! NC | 14 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | Nie geklassifiseer | 18 | &nbsp; |- ! NC | 4 | {{FR-VLAG}} [[François Cevert]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | Nie geklas | 25 | &nbsp; |- ! NC | 24 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 65 | Nie geklassifiseer | 23 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Ratkas | 17 | &nbsp; |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jackie Pretorius]] | Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 35 | Oorverhit | 24 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | BRM | 26 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Enjin | 14 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | BRM | 4 | Koppeling | 7 | &nbsp; |- ! NF | 25 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Dave Charlton]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | BRM | 2 | Ongeluk | 5 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 2 | Ongeluk | 11 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ongeluk | 12 | &nbsp; |} ==Statistiek== {| class="wikitable" !Voorste wegspringplek |[[Denny Hulme]]||[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:16.28 |- !Vinnigste rondte |[[Emerson Fittipaldi]]||[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:17.10 |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix|1973]] [[Kategorie:Sport in 1973|Suid-Afrika ]] py3cw3p5sm8uamvuokz0q496dp5b6if Keiko Fujimori 0 364458 2975171 2694154 2026-10-04T03:48:47Z ~2026-50434-89 214697 /* Eksterne skakels */ 2975171 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Keiko Fujimori | beeld = Keiko Fujimori 2.jpg | beeldonderskrif = | orde = President van Fuerza Popular | termynaanvang = 9 Maart 2010 | termyneinde = | vise = | voorganger = | opvolger = | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO|1975|5|25}} | geboortejaar = <!-- Jaartal, bv. 1950 --> | geboortemaand = <!-- Maandtal, bv. 12 --> | geboortedag = <!-- Dagtal, bv. 31 --> | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfplek = | party = | orde2 = | termynaanvang2 = | termyneinde2 = | vise2 = | voorganger2 = | opvolger2 = | orde3 = | termynaanvang3 = | termyneinde3 = | vise3 = | voorganger3 = | opvolger3 = | eggenoot = | kinders = | alma_mater = | religie = | handtekening = | militer = <!-- Indien die persoon militêre diens gedoen het moet in hierdie veld “Militêre Diens” ingevoer word --> | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Keiko Sofía Fujimori Higuchi''' (gebore 25 Mei [[1975]]) is 'n [[Peru]]aanse politikus en administrateur wat van 1994 tot 2000 as eerste dame van Peru gedien het en van 2006 tot 2011 as kongreslid vir Metropolitan Lima. As die dogter van oudpresident [[Alberto Fujimori]] en voormalige presidentsvrou Susana Higuchi, is sy sedert 2010 voorsitter van Fuerza Popular, politieke partyverteenwoordiger van Fujimori. Fujimori was onsuksesvol in haar pogings om president te word in die 2011- en 2016-verkiesings, en is albei kere met 'n skrale marge verslaan in die tweede ronde van die verkiesing. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Keiko Fujimori|Keiko Fujimori}} * [https://www.cidob.org/content/pdf/51272 Biografie in Fundación CIDOB] * [https://historia-biografia.com/keiko-fujimori/ Biografie in Historia-biografia.com] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fujimori, Keiko}} [[Kategorie:Geboortes in 1975]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] g3vk6mgwpbzku54bhcu4g0x0b2k62n9 2975232 2975171 2026-10-04T09:11:55Z Sobaka 328 2975232 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Keiko Fujimori | beeld = Keiko Fujimori 2.jpg | beeldonderskrif = | orde = President van Fuerza Popular | termynaanvang = 9 Maart 2010 | termyneinde = | vise = | voorganger = | opvolger = | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO|1975|5|25}} | geboortejaar = <!-- Jaartal, bv. 1950 --> | geboortemaand = <!-- Maandtal, bv. 12 --> | geboortedag = <!-- Dagtal, bv. 31 --> | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfplek = | party = | orde2 = | termynaanvang2 = | termyneinde2 = | vise2 = | voorganger2 = | opvolger2 = | orde3 = | termynaanvang3 = | termyneinde3 = | vise3 = | voorganger3 = | opvolger3 = | eggenoot = | kinders = | alma_mater = | religie = | handtekening = | militer = <!-- Indien die persoon militêre diens gedoen het moet in hierdie veld “Militêre Diens” ingevoer word --> | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Keiko Sofía Fujimori Higuchi''' (gebore 25 Mei [[1975]]) is 'n [[Peru]]aanse politikus en administrateur wat van 1994 tot 2000 as eerste dame van Peru gedien het en van 2006 tot 2011 as kongreslid vir Metropolitan Lima. As die dogter van oudpresident [[Alberto Fujimori]] en voormalige presidentsvrou Susana Higuchi, is sy sedert 2010 voorsitter van Fuerza Popular, politieke partyverteenwoordiger van Fujimori. Fujimori was onsuksesvol in haar pogings om president te word in die 2011- en 2016-verkiesings, en is albei kere met 'n skrale marge verslaan in die tweede ronde van die verkiesing. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Keiko Fujimori|Keiko Fujimori}} * [https://www.cidob.org/content/pdf/51272 Biografie in Fundación CIDOB] * [https://historia-biografia.com/keiko-fujimori/ Biografie in Historia-biografia.com] {{APEC-leiers}} {{Sjabloon:Presidente van Peru}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fujimori, Keiko}} [[Kategorie:Geboortes in 1975]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] axfka8qcuc192n2zatkrm5fafbwy16f 2975233 2975232 2026-10-04T09:14:57Z Sobaka 328 opdateer 2975233 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Keiko Fujimori | beeld = Keiko Fujimori 2.jpg | beeldonderskrif = | orde = President van Fuerza Popular | termynaanvang = 9 Maart 2010 | termyneinde = | vise = | voorganger = | opvolger = | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO|1975|5|25}} | geboortejaar = <!-- Jaartal, bv. 1950 --> | geboortemaand = <!-- Maandtal, bv. 12 --> | geboortedag = <!-- Dagtal, bv. 31 --> | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfplek = | party = | orde2 = | termynaanvang2 = | termyneinde2 = | vise2 = | voorganger2 = | opvolger2 = | orde3 = | termynaanvang3 = | termyneinde3 = | vise3 = | voorganger3 = | opvolger3 = | eggenoot = | kinders = | alma_mater = | religie = | handtekening = | militer = <!-- Indien die persoon militêre diens gedoen het moet in hierdie veld “Militêre Diens” ingevoer word --> | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Keiko Sofía Fujimori Higuchi''' (gebore 25 Mei [[1975]]) is 'n [[Peru]]aanse politikus en dienende President van Peru. Sy het van 1994 tot 2000 as eerste dame van Peru en van 2006 tot 2011 as kongreslid vir Metropolitan Lima gedien. As die dogter van oudpresident [[Alberto Fujimori]] en voormalige presidentsvrou Susana Higuchi, is sy sedert 2010 voorsitter van Fuerza Popular, politieke partyverteenwoordiger van Fujimori. Fujimori was onsuksesvol in haar pogings om president te word in die 2011- en 2016-verkiesings, en is albei kere met 'n skrale marge verslaan in die tweede ronde van die verkiesing. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Keiko Fujimori|Keiko Fujimori}} * [https://www.cidob.org/content/pdf/51272 Biografie in Fundación CIDOB] * [https://historia-biografia.com/keiko-fujimori/ Biografie in Historia-biografia.com] {{APEC-leiers}} {{Sjabloon:Presidente van Peru}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fujimori, Keiko}} [[Kategorie:Geboortes in 1975]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] 3mleqz6ylsu07ar7cbhz201hsixhbp0 Pedro Castillo 0 374394 2975178 2843071 2026-10-04T03:52:34Z ~2026-50434-89 214697 /* Eksterne skakels */ 2975178 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Pedro Castillo | beeld = Mensaje a la Nación - Pedro Castillo (cropped).png | beeldonderskrif = Pedro Castillo in 2021. | orde = 130ste president van [[Peru]] | termynaanvang = 28 Julie 2021 | termyneinde = 7 Desember 2022 | vise = | voorganger = [[Francisco Sagasti]] | opvolger = [[Dina Boluarte]] | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO|1969|10|19}} | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfplek = | party = | orde2 = | termynaanvang2 = | termyneinde2 = | vise2 = | voorganger2 = | opvolger2 = | orde3 = | termynaanvang3 = | termyneinde3 = | vise3 = | voorganger3 = | opvolger3 = | eggenoot = | kinders = | alma_mater = | religie = | handtekening = | militer = <!-- Indien die persoon militêre diens gedoen het moet in hierdie veld “Militêre Diens” ingevoer word --> | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''José Pedro Castillo Terrones''' (gebore 19 Oktober 1969 in Puña), was van 28 Julie 2021 tot 7 Desember 2022 die president van die [[Peru|Republiek Peru]]. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Castillo, Pedro}} [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] 8c9pawqvxy3qo2gv183oi5lqh9hn54r Psoralea fascicularis 0 385418 2975063 2560837 2026-10-03T18:17:05Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975063 wikitext text/x-wiki {{Short description|Plantspesie}} {{Speciesbox | image = Psoralea fascicularis growing in Cape Town 2020 IMG 6842.jpg | image_caption = ''P. fascicularis'' in habitat in die Soetvlei-groengordel, [[Kaapstad]]. | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |publisher=[[IUCN]] |title=''Psoralea fascicularis'' |author1=Stirton, C.H. |author2=Raimondo, D. |year=2014 |volume=2014 |page=e.T47608216A47611127 |doi=10.2305/IUCN.UK.2014-3.RLTS.T47608216A47611127.en |url=https://www.iucnredlist.org/species/47608216/47611127}}</ref> | genus = Psoralea | species = fascicularis | authority = DC., (1825) | synonyms = *''Lotodes fasciculare'' <small>(DC.) Kuntze</small> *''Lotus tenuifolius'' <small>[[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]]</small> *''Psoralea tenuifolia'' <small>[[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]</small> *''Psoralea thunbergiana'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]</small> | synonyms_ref = <ref>{{GBIF |id=2944025 |taxon=''Psoralea fascicularis'' |accessdate=21 July 2021}}</ref> }} '''''Psoralea fascicularis''''' is 'n [[plant]][[spesie]] in die familie [[Fabaceae]].<ref>{{Cite web|title=Psoralea fascicularis DC. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:516089-1|access-date=2021-07-20|website=Plants of the World Online|language=en}}</ref> Dit is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan die provinsie [[Wes-Kaap]] in [[Suid-Afrika]] en word weens sy dalende bevolking deur die [[Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur]] ([[Engels]]: ''International Union for Conservation of Nature''; IUCN) as bedreig gelys.<ref name="iucn"/> == Etimologie == Die [[genus]]naam, ''[[Psoralea]]'', word afgelei van die [[Grieks]]e woord ''psoraleos'', wat "[[vrat]]agtig" beteken en na die vratagtige strukture op die [[bas]] van sommige van die spesies aangetref word.<ref>{{Cite web|title=Psoralea pinnata {{!}} PlantZAfrica|url=http://pza.sanbi.org/psoralea-pinnata|access-date=2021-07-21|website=pza.sanbi.org}}</ref> Die soortnaam, "fascicularis" verwys na 'n bondel of tros.<ref>{{Cite web|title=Psoralea fascicularis {{!}} CasaBio|url=https://casabio.org/taxa/psoralea-fascicularis|access-date=2021-07-30|website=casabio.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20210730155958/https://casabio.org/taxa/psoralea-fascicularis|archive-date=2021-07-30|url-status=dead}}</ref> == Geskiedenis == ''P. fascicularis'' word die eerste deur die [[Switserland|Switserse]] [[plantkunde|plantkundige]] Augustin Pyramus de Candolle in 1825 beskryf.<ref>{{Cite web|title=Augustin Pyrame de Candolle {{!}} Swiss botanist|url=https://www.britannica.com/biography/Augustin-Pyrame-de-Candolle|access-date=2021-07-21|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Psoralea fascicularis {{!}} International Plant Names Index|url=https://www.ipni.org/n/516089-1|access-date=2021-07-21|website=www.ipni.org}}</ref> == Beskrywing == Die plant is 'n klein, meerjarige struik. Takke is lang, ingeboë, en dig beblaar. Die blare is haarloos en drievoudig; jong blare is lansetvormig met 'n skerp punt. Die steunblare is opvallend groot en aan die basis van die blaarsteel geleë. == Verwysings == {{Reflist}} {{Taxonbar|from=Q15541926}} [[Kategorie:Psoralea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 19dik78ylmquaxq85jkbtkfju6qgxls Second Life 0 385656 2975154 2898503 2026-10-03T23:21:37Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975154 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Second Life Logo.svg|duimnael|Second Life Logo]] '''''Second Life''''' is 'n aanlyn [[virtuele wêreld]], ontwikkel en besit deur die firma in Lindisco, gevestig in [[San Francisco]], en wat op 23 Junie 2003 begin is. Dit het 'n paar jaar vinnig gegroei en in 2013 het dit ongeveer 'n miljoen gereelde gebruikers gehad; <ref>{{cite web|url=http://lindenlab.com/releases/infographic-10-years-of-second-life |title=Infographic: 10 Years of Second Life |publisher=Linden Lab |date=2013-06-20 |access-date=2014-08-04}}</ref> groei het gestabiliseer en teen die einde van 2017 het die aantal aktiewe gebruikers gedaal tot "tussen 800 000 en 900 000".<ref>{{cite web|url=https://arstechnica.com/gaming/2017/10/returning-to-second-life/ |title=Returning to Second Life |website=Ars Technica |date=2017-10-23 |access-date=2019-01-18}}</ref> Op baie maniere is Second Life soortgelyk aan massiewe multispeler-aanlynrolspeletjies; Linden Lab beklemtoon nietemin dat die skepping daarvan nie 'n spel is nie: "Daar is geen geskepte konflik nie, geen vooropgestelde doelwit nie".<ref>{{cite web|url=http://www.nbcnews.com/id/17538999/ns/technology_and_science-games/t/if-second-life-isnt-game-what-it/#.U9uyeEi49yw |title=If Second Life isn't a game, what is it? – Technology & science – Games – On the Level |publisher=NBC News |date=2007-12-03 |access-date=2014-08-01}}</ref> Die virtuele wêreld is vrylik toeganklik via Linden Lab se eie kliëntesagteware of via alternatiewe derdepartykykers.<ref>{{cite web|url=http://secondlife.com/support/downloads/|title=Download the free Second Life viewer|access-date=October 1, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://wiki.secondlife.com/wiki/Third_Party_Viewer_Directory|title=Third Party Viewer Directory – Second Life Wiki|access-date=1 Oktober 2014}}</ref> Second Life-gebruikers, ook inwoners genoem, skep virtuele voorstellings van hulleself, genaamd [[avatar]]s, en kan interaksie hê met plekke, voorwerpe en ander avatars. Hulle kan die wêreld verken (bekend as die netwerk), ander inwoners ontmoet, sosialiseer, deelneem aan individuele en groepsaktiwiteite, bou, skep, koop en verhandel virtuele eiendom en dienste met mekaar. Die platform bevat hoofsaaklik [[3D]]-gebaseerde gebruikers-gegenereerde inhoud. Second Life het ook sy eie virtuele geldeenheid, die Linden Dollar, wat met regte geldeenhede verruil kan word.<ref>{{cite web|url=http://gigaom.com/2013/06/23/second-life-turns-10-what-it-did-wrong-and-why-it-will-have-its-own-second-life/|title=Second Life turns 10: what it did wrong, and why it may have its own second life|access-date=1 Oktober 2014|date=2013-06-23|archive-date= 6 Oktober 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006142357/https://gigaom.com/2013/06/23/second-life-turns-10-what-it-did-wrong-and-why-it-will-have-its-own-second-life/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.mustips.com/second-life-create-virtual-world-imagined-stories/ | first=Nilakshi | last=Pathak | title=Second Life – Create your Virtual World with your Imagined Stories | date=29 Julie 2017}} {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Second Life is bedoel vir mense van 16 jaar en ouer, met die uitsondering van 13–15-jarige gebruikers, wat beperk is tot die Second Life-streek van 'n borginrigting (bv. 'n skool).<ref name="secondlife.com">{{cite web|url=http://secondlife.com/corporate/tos.php|title=Terms of Service – Linden Lab|access-date= 3 Oktober 2021|archive-date=15 Februarie 2007|archive-url=https://www.webcitation.org/5MeyZVrEi?url=http://secondlife.com/corporate/tos.php|url-status=dead}}</ref><ref name="Teens in Second Life">{{cite web|url=http://wiki.secondlife.com/wiki/Linden_Lab_Official:Teens_in_Second_Life|title=Teens in Second Life|access-date=1 Oktober 2014}}</ref> == Geskiedenis == [[Lêer:Philip Rosedale in 2021 by Chris Michel 1d35908-4-26.jpg|links|duimnael|Philip Rosedale, stigter van Second Life.]] Philip Rosedale het Linden Lab in 1999 gestig met die bedoeling om rekenaarhardeware te ontwikkel om mense in staat te stel om in 'n virtuele wêreld gedompel te word. In sy vroegste vorm het die maatskappy gesukkel om 'n kommersiële weergawe van die hardeware te vervaardig, bekend as "''The Rig''", wat in prototipe-vorm gesien is as 'n lomp staalkonstruksie met rekenaarmonitors wat op skouers gedra is.<ref>Au, Wagner James. ''The Making of Second Life'', bl. 19. New York: Collins. {{ISBN|978-0-06-135320-8}}.</ref> Daardie visie het verander in die [[sagteware]]toepassing Linden World, waarin mense deelgeneem het aan taakgebaseerde speletjies en sosialisering in 'n [[Driedimensioneel|driedimensionele]] aanlyn omgewing.<ref name="lindenlab-pressrelease-20020211">{{cite web |url = http://lindenlab.com/pressroom/releases/02_02_11 |title = Linden Lab Debuts, Company Dedicated to 3D Entertainment |author = Linden Lab |date = 11 Februarie 2002 |access-date = 10 Junie 2009 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090719210929/http://lindenlab.com/pressroom/releases/02_02_11 |archive-date = 19 Julie 2009 |df = mdy-all }} </ref> Daardie poging het uiteindelik verander in die beter bekende, gebruikergesentreerde Second Life.<ref name="lindenlab-pressrelease-20021030">{{cite web |url = http://lindenlab.com/pressroom/releases/02_10_30 |title = Linden Lab Announces Name of New Online World 'Second Life' And Availability of Beta Program |author = Linden Lab |date = 30 Oktober 2002 |access-date = 10 Junie 2009 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090718215617/http://lindenlab.com/pressroom/releases/02_10_30 |archive-date = 18 Julie 2009 |df = mdy-all }} </ref> Alhoewel hy vertroud was met die [[metaheelal]] van [[Neal Stephenson]] se roman [[Snow Crash]], het Rosedale gesê dat sy visie van virtuele wêrelde daardie boek voorafgaan, en dat hy vroeë virtuele wêreld-eksperimente uitgevoer het tydens sy universiteitsjare aan die Universiteit van Kalifornië, San Diego, waar hy [[fisika]] gestudeer het. <ref name="newyorktimes-philip-rosedale-answers-your-second-life-questions">{{cite news |url=http://freakonomics.blogs.nytimes.com/2007/12/13/philip-rosedale-answers-your-second-life-questions/?hp |title=Philip Rosedale Answers Your Questions |author=Dubner, Stephen |newspaper=[[New York Times]] |date=13 Desember 2007 |access-date=6 Maart 2008 }}</ref> Second Life het in 2005 en 2006 aansienlike [[Media (kommunikasie)|media]]-aandag begin kry, insluitend 'n voorbladberig in ''BusinessWeek''-tydskrif met die virtuele wêreld en Second Life-[[avatar]] Anshe Chung.<ref name="businessweekmag-my-virtual-life">{{cite web |url=http://www.businessweek.com/magazine/content/06_18/b3982001.htm |title=My Virtual Life |work=Business Week |date=1 Mei 2006 |access-date=5 Januarie 2007 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070105191002/http://www.businessweek.com/magazine/content/06_18/b3982001.htm| archive-date= 5 Januarie 2007 |url-status= live}}</ref> Teen daardie tyd het Anshe Chung Second Life se plakkaatkind geword en [[simbool]] vir die ekonomiese geleenthede wat die virtuele wêreld aan sy inwoners bied. Terselfdertyd het die diens 'n tydperk van eksponensiële groei van sy gebruikersbasis beleef. Een van die hoofontwikkelaars, Cory Ondrejka, is in Desember 2007 gedwing om as hooftegnologiebeampte te bedank, met Rosedale wat onversoenbare verskille in die manier waarop die maatskappy bestuur is, aangevoer het.<ref>{{cite web|url=https://www.cnet.com/culture/upheaval-at-linden-lab-cory-ondrejka-out/ |title=Upheaval at Linden Lab: Cory Ondrejka out |publisher=CNET |date=11 Desember 2007 |access-date=17 Augustus 2022}}</ref> Nietemin het die platform vinnig bly groei, en teen Januarie 2008 het inwoners altesaam 28 274 505 uur "in die wêreld" deurgebring en gemiddeld 38 000 inwoners was op enige oomblik aangemeld. Die maksimum gelyktydigheid (aantal avatars in die wêreld) wat aangeteken is, is in die eerste kwartaal van 2009 op 88 200 gestel.<ref>[https://blogs.secondlife.com/community/features/blog/2009/04/16/the-second-life-economy--first-quarter-2009-in-detail the-second-life-economy—first-quarter-2009-in-detail]. Vir die jongste data, besoek [http://secondlife.com/whatis/economy_stats.php economy_stats], waaruit die aangehaalde syfers geneem is.</ref> [[Lêer:Second Life 11th Birthday Live Drax Files Radio Hour.jpg|duimnael|Verskeie avatars saam in Second Life.]] Second Life is by die Tegnologie en Ingenieurswese [[Emmy]]-toekennings vereer vir die bevordering van die ontwikkeling van aanlynwebwerwe met gebruikergegenereerde inhoud in 2008, wat die media-aandag bygedra het. Rosedale het die toekenning aanvaar,<ref>{{cite web |url=http://www.emmyonline.tv/mediacenter/tech_2k7_winners.html |title=Emmy Online |publisher=Emmyonline.tv |access-date=19 Februarie 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100921181619/http://emmyonline.tv/mediacenter/tech_2k7_winners.html |archive-date=21 September 2010 |df=mdy-all }}</ref> hoewel hy planne aangekondig het om uit sy pos as Linden Lab [[HUB]] te tree en om eerder in Maart 2008 voorsitter van Linden Lab se raad van direkteure te word.<ref>{{cite news|first=Philip|last=Rosedale|title= Changing my Job|url=http://blog.secondlife.com/2008/03/14/changing-my-job/}}</ref> Rosedale het Mark Kingdon aangekondig as die nuwe HUB effektief 15 Mei 2008.<ref name="InformationWeek-second-life-gets-new-CEO">{{cite web |url=http://www.informationweek.com/blog/main/archives/2008/04/linden_lab_name.html;jsessionid=DWV2SIFZXOYVXQE1GHRSKH4ATMY32JVN |title=Second Life Gets New CEO |author=Wagner, Mitch |publisher=InformationWeek Business Technology Network |date=22 April 2008 |access-date=6 November 2009 }}</ref> In 2010 is Kingdon vervang deur Rosedale, wat as tussentydse uitvoerende hoof oorgeneem het. Na vier maande het Rosedale skielik uit die tussentydse uitvoerende hoof-posisie getree. Dit is in Oktober 2010 aangekondig dat Bob Komin, Linden Lab se finansiële hoof en bedryfshoof, vir die onmiddellike toekoms die hoof uitvoerende beampte-pos sou oorneem.<ref>{{cite news| url=http://www.bizjournals.com/sanfrancisco/news/2010/10/20/interim-linden-lab-ceo-steps-down.html | first=Patrick | last=Hoge | title=Interim Linden Lab CEO steps down | date=20 Oktober 2010}}</ref> Met die platform se versuim om sy hoë groeikoers na 2009 voort te sit, het Linden Lab in 2010 afleggings van 30% van sy arbeidsmag aangekondig.<ref>{{cite web|url=http://www.dailyfinance.com/story/second-life-owner-linden-lab-to-lay-off-30-of-its-workers/19509989/|title='Second Life' Owner Linden Lab to Lay Off 30% of Its Workers|publisher=AOL Inc.|access-date=22 Maart 2011}}</ref> Sowat 21,3 miljoen rekeninge is op hierdie stadium geregistreer, alhoewel die maatskappy geen statistieke openbaar gemaak het oor werklike langtermyn-konsekwente gebruik en getalle van dormante rekeninge nie.<ref>{{cite web|url=http://secondlife.com/xmlhttp/secondlife.php |title=Current user metrics for Second Life |publisher=Secondlife.com |access-date=19 Februarie 2010}}</ref> Ten spyte van spekulasie oor die werklike grootte van die gebruikersbasis, het Second Life voortgegaan as 'n kommersiële sukses. In 2015 het Second Life-gebruikers ongeveer $60 000 000 (60 miljoen Amerikaanse dollars) uitbetaal en Second Life het 'n geraamde [[BBP]] van $500 000 000 (500 miljoen Amerikaanse dollars) gehad, hoër as sommige klein lande.<ref>{{Cite web|url=https://motherboard.vice.com/en_us/article/why-is-second-life-still-a-thing-gaming-virtual-reality|title=Why Is 'Second Life' Still a Thing? – Motherboard|website=Motherboard|language=en-us|access-date=2017-03-04|date=2016-04-29|archive-date=2017-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170304195031/https://motherboard.vice.com/en_us/article/why-is-second-life-still-a-thing-gaming-virtual-reality|url-status=dead}}</ref> Met die erkenning van verbeterings in rekenaarvermoëns en veral in [[rekenaargrafika]], het Linden Lab begin werk aan 'n opvolger van Second Life, 'n VR-ervaring genaamd Sansar, wat 'n publieke beta in Julie 2017 bekendgestel het. Die deelname was laag en Linden Lab het ontwikkeling in 2020 gestaak om hul aandag volledig op Second Life te vestig. Die regte op Sansar se bates is verkoop aan Wookey Search Technologies, wat na verwagting sal voortgaan met die ontwikkeling van die titel sonder Linden Lab.<ref>{{Cite web|url=http://social.techcrunch.com/2020/03/24/second-life-maker-calls-it-quits-on-their-vr-follow-up-sansar/|title=Second Life-maker calls it quits on their VR follow-up|website=TechCrunch|date=25 Maart 2020|language=en-US|access-date=2020-03-30}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Second Life, waarvan die gebruik in die eerste dekade van die 21ste eeu 'n hoogtepunt bereik het, is aangehaal as die eerste voorbeeld van die [[metaheelal]],<ref>{{cite web |last1=Reed |first1=Niamh |title=A brief metaverse history: from where it started, to today |url=https://www.parkersoftware.com/blog/a-brief-metaverse-history-from-where-it-started-to-today/#:~:text=A%20huge%20part%20of%20metaverse,themselves%20in%20the%20digital%20realm. |website=Parker Software |access-date=17 Augustus 2022 |date=25 Maart 2022 |archive-date=17 Augustus 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817112623/https://www.parkersoftware.com/blog/a-brief-metaverse-history-from-where-it-started-to-today/#:~:text=A%20huge%20part%20of%20metaverse,themselves%20in%20the%20digital%20realm. |url-status=dead }}</ref> 'n konsep wat in 2021 deur ander groot korporasies soos [[Facebook]] oorgeneem is. As 'n noemenswaardige voorloper (wat 'n klein en lojale aanhang behou), verskaf dit verskeie voorbeelde van virtuele realiteit sosiale kwessies en lesse geleer.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-59180273|title=Zuckerberg's metaverse: Lessons from Second Life|work=BBC News|date=5 November 2021}}</ref> ==Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Internet]] cr3cy9x6pk1jcowbgxtoqf4fkhn3rvn Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans) 0 388701 2975061 2975000 2026-10-03T18:05:22Z BurgertB 2401 Besig 2975061 wikitext text/x-wiki {{nuus}} {{Inligtingskas Militêre konflik |konflik = Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans) |deelvan = |beeld = [[Lêer:2022 Russian invasion of Ukraine.svg|300px]] |byskrif = {{Leftlegend|#FDE182|Deurlopend deur Oekraïne beheer}}{{Leftlegend|#EBC0B3|Tans deur Rusland beset of beheer}}{{Leftlegend|#ABD4DD|Voorheen deur Rusland beset of Oekraïens besette Russiese gebiede}} |datum = [[24 Februarie]] [[2022]] – tans |plek = [[Oekraïne]], [[Rusland]] |resultaat = onbeslis |gebied = | party1 = '''{{RUS}}''' <br />'''[[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Volksrepubliek Donetsk|VR Donetsk]]''' <br />'''[[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] [[Volksrepubliek Loehansk|VR Loehansk]]''' '''Steun:''' <br/>{{vlagland|Belarus}}<br/>{{vlagland|Noord-Korea}}<ref>{{Cite web|url=https://www.thinkchina.sg/politics/exploited-and-abandoned-north-korean-troops-ukraine?ref=top-hero|title=Exploited and abandoned: North Korean troops in Ukraine|website=ThinkChina|access-date=2025-03-19}}</ref> | party2 = '''{{vlagland|Oekraïne}}''' <br/> '''Steun:''' '''[[NAVO]]''' <br/> '''{{EU}}''' <br/> '''{{vlagland|AUS}}''' <br/> '''{{vlagland|JPN}}''' <br/> '''{{vlagland|NZL}}''' <br/> '''{{vlagland|Suid-Korea}}''' |party3 = |aanvoerder1 = [[Beeld:Flag of the President of Russia.svg|20px]] '''[[Wladimir Poetin]]''' <br /> {{RU-VLAG}} [[Michail Misjoestin]] <br />{{RU-VLAG}} [[Sergei Lawrof]] <br />{{RU-VLAG}} Aleksandr Dvornikov <br />{{RU-VLAG}} Sergej Sjojgoe <br />{{RU-VLAG}} Valeri Gerasimov <br /> [[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] Denis Poesjilin <br /> [[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Wladimir Pasjkof]] <br /> [[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] Leonid Pasetsjnik\ <br /> [[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] [[Sergei Koslof]] |aanvoerder2 = [[Beeld:Flag of the President of Ukraine.svg|20px]] '''[[Wolodimir Zelenski]]'''<br />{{vlagikoon|Oekraïne}} [[Denis Sjmihal]] <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Waleri Zaloezjni]] <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Dmytro Koeleba <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Oleksii Danilov <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Oleksii Reznikov <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Serhiy Sjaptala <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Roeslan Chomtsjak |aanvoerder3 = |sterkte1 = {{RU-VLAG}} 1&nbsp;013&nbsp;000 soldate; 2&nbsp;000&nbsp;000 reserviste,<ref>{{Cite web|taal=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine|access-date=2022-02-20}}</ref> waarvan 175&nbsp;000 – 190&nbsp;000 troepe in Oekraïne<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|title=Russia positioning helicopters, in possible sign of Ukraine plans|access-date=22 Februarie 2022|author=Barnes, Julian E.|author2=Crowley, Michael|author3=Schmitt, Eric|date=10 Januarie 2022|work=The New York Times|taal=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220122100818/https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|archivedate=22 Februarie 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin|title=Citing U.S. Intelligence, Biden says Putin has decided to invade Ukraine|access-date=22 Februarie 2022|last=Bengali|first=Shashank|date=18 Februarie 2022|work=The New York Times|taal=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220222072836/https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin|archivedate=22 Februarie 2022}}</ref> |sterkte2 = {{vlagikoon|Oekraïne}} 255&nbsp;000 soldate, 1&nbsp;000&nbsp;000 reserviste, 20&nbsp;000 vrywilligers<ref>{{Cite web|url=https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3169477/ukraine-crisis-20000-foreign-volunteers-ukraine|title=Ukraine crisis: 20,000 foreign volunteers in Ukraine to fight Russians, says foreign minister|access-date=11 Maart 2022|date=7 Maart 2022|publisher=South China Morning Post|taal=en}}</ref> |ongevalle1 = Sien [[#Ongevalle en verliese|"Ongevalle en verliese"]] |ongevalle2 = Sien [[#Ongevalle en verliese|"Ongevalle en verliese"]] }} Op 24 Februarie 2022 het [[Rusland]] [[Oekraïne]] binnegeval, en dit het die grootste en dodelikste oorlog in [[Europa]] sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] geword. Dit was as gevolg van ’n groot eskalasie van die bestaande oorlog tussen die twee lande wat begin het toe Rusland Oekraïne in 2014 aangeval het.<ref>{{cite book|last1=McFaul |first1=Michael |last2=Person |first2=Robert |editor1-last=Brands |editor1-first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=0n72EAAAQBAJ&dq=On+February+24,+2022,+Russian+president+Vladimir+Putin+launched+a+full-+scale+invasion+of+Ukraine,+expanding+dramatically+the+war+against+Ukraine+he+be+gan+in+2014+and+starting+the+largest+war+in+Europe+since+World+War+II.&pg=PA34 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=Johns Hopkins University Press |{{ISBN|978-1-4214-4985-2}} |page=34 |language=en }}</ref><ref>{{cite book|last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |{{ISBN|978-1-80526-003-5}} |page=74}}</ref><ref>{{cite book|last=D'Anieri |first=Paul |date=23 March 2023 |title=Ukraine and Russia: From Civilized Divorce to Uncivil War |url=https://books.google.com/books?id=ASysEAAAQBAJ |edition=2nd |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |{{ISBN|978-1-009-31550-0}} |oclc=1350843759 |pages=i; 98}}</ref> Die gevegte het honderdduisende militêre ongevalle en tienduisende Oekraïense burgerlike ongevalle veroorsaak. Teen Augustus 2026 het Rusland sowat 20% van Oekraïne beset.<ref>{{Cite web |title=The Russia-Ukraine War Report Card, Aug. 25, 2026|url=https://www.russiamatters.org/news/russia-ukraine-war-report-card/russia-ukraine-war-report-card-aug-18-2026 |access-date=27 August 2026 |website=Russia Matters}}</ref> Van ’n bevolking van 41&nbsp;miljoen is ongeveer 8&nbsp;miljoen Oekraïners intern ontheem<ref>{{cite web|title=Ukraine internal displacement report: General population Survey |url=https://crisisresponse.iom.int/sites/g/files/tmzbdl1481/files/appeal/documents/IOM_UKR_Internal%20Displacement%20Report_GPS%20R19_January%202025.pdf |access-date=4 December 2025 |website=Global Crisis Response Platform}}</ref> en 6-7&nbsp;miljoen het uit die land gevlug.<ref>{{cite news|last1=Asadzade |first1=Ulviyya |last2=Sachalko |first2=Borys |title=Ukraine Faces Labor Shortage as Russia's War Empties Factories and Farms |url=https://www.rferl.org/a/russia-war-creates-labor-shortages-in-ukraine/33606226.html |access-date=4 December 2025 |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=December 2025}}</ref> Dit het Europa se grootste vlugtelingkrisis sedert die Tweede Wêreldoorlog veroorsaak. Aan die einde van 2021 het Rusland troepe naby Oekraïne se grense saamgetrek en eise aan die Weste gestel, onder meer ’n verbod op enige toekomstige toetrede van Oekraïne tot [[Navo]]. Nadat hy herhaaldelik ontken het dat daar planne was om Oekraïne aan te val, het die Russiese president, [[Wladimir Poetin]], op 24 Februarie 2022 ’n "spesiale militêre operasie" aangekondig en gesê dit is bedoel om die Russies gesteunde wegbreekrepublieke [[Donetsk]] en [[Loehansk]] te ondersteun, waarvan paramilitêre magte sedert 2014 teen Oekraïne in die Donbasoorlog geveg het. Poetin het irredentistiese<ref name=irrewat group="nota">'n Beweging vir die inlywing van "onbevryde" gebiede by die stamland.</ref> en [[Imperialisme|imperialistiese]] standpunte gehuldig wat Oekraïne se wettigheid as staat bevraagteken. Hy het sonder bewyse beweer die Oekraïense regering bestaan uit [[Neo-Nazisme|neo-Nazi’s]] wat [[volksmoord]] teen die Russiese minderheid in die [[Donbas]] pleeg en dat Rusland se doel was om Oekraïne te "demilitariseer en te denasionaliseer".<ref>{{cite journal|last=Marples |first=David R. |date=3 July 2022 |title=Russia's war goals in Ukraine |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00085006.2022.2107837 |journal=Revue Canadienne des Slavistes |volume=64 |issue=2–3 |pages=207–219 |doi=10.1080/00085006.2022.2107837 |issn=0008-5006}}</ref> Russiese lugaanvalle en ’n grondinval is aan ’n noordelike front uit [[Belarus]] in die rigting van die hoofstad, [[Kijif]], geloods; aan ’n suidelike front uit die besette [[Krim]]; en aan ’n oostelike front uit die Donbas in die rigting van [[Charkif]]. Oekraïne het die krygswet afgekondig, ’n algemene mobilisering gelas en diplomatieke betrekkinge met Rusland verbreek. Russiese troepe het teen April 2022 uit die noorde en die buitewyke van Kijif teruggetrek nadat hulle op hewige weerstand en logistieke uitdagings afgekom het. Die [[Boetsja-slagting]] is ná hulle onttrekking ontdek. Rusland het ’n offensief in die Donbas van stapel gestuur en [[Marioepol]] ná ’n verwoestende beleg ingeneem. Rusland het voortgegaan om militêre en burgerlike teikens ver van die front af te bombardeer en het in die winter Oekraïne se energienetwerk aangeval. Aan die einde van 2022 het Oekraïne suksesvolle teenoffensiewe in die suide en ooste geloods en die grootste deel van Charkif-oblast bevry. Kort daarna het Rusland vier gedeeltelik besette provinsies (Donetsk, Cherson, Loehansk en Zaporizjzja-oblast) onwettig geannekseer. In November het Oekraïne die stad Cherson en die hele gebied wes van die [[Dnipro]]rivier bevry. Ná klein maar bestendige Russiese vorderings in die ooste in die eerste helfte van 2024 het Oekraïne in Augustus ’n offensief in Rusland se Koersk-oblast geloods, waar [[Noord-Korea]]anse soldate gestuur is om Rusland te help. Die menseregtekantoor van die [[Verenigde Nasies]] berig Rusland het ernstige menseregteskendings in die besette Oekraïne gepleeg. Rusland se aanvalle op burgerlikes, sowel as sy beleid in besette gebiede, het gelei tot bewerings van volksmoord.<ref name="Etkind">{{cite journal|last=Etkind |first=Alexander |year=2022 |title=Ukraine, Russia, and Genocide of Minor Differences |journal=Journal of Genocide Research |volume=25 |issue=3–4 |publisher=Taylor & Francis |pages=1–19 |doi=10.1080/14623528.2022.2082911 |s2cid=249527690}}</ref><ref name="h710">{{cite magazine|last=McGlynn |first=Jade |title=Russia Is Committing Cultural Genocide in Ukraine |magazine=Foreign Policy |date=23 April 2024 |url=https://foreignpolicy.com/2024/04/23/russia-ukraine-cultural-genocide-looting-indoctrination-deporatation/ |access-date=4 July 2024}}</ref><ref name="q611">{{cite web|last=Stavljanin |first=Dragan |title=Genocide Scholar: 'I Do Think that Russia's Violence in Ukraine is Genocidal' |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=2 April 2024 |url=https://www.rferl.org/a/russia-genocide-ukraine-scholar-war-crimes-prosecution-hague/32888386.html |access-date=4 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250622040322/https://www.rferl.org/a/russia-genocide-ukraine-scholar-war-crimes-prosecution-hague/32888386.html |archive-date=22 June 2025}}</ref><ref name="v008">{{cite web|last=Richardson |first=Jon |date=11 March 2024 |title=Unmarked graves, violent repression and cultural erasure: the devastating human toll of Russia's invasion of Ukraine |url=https://theconversation.com/unmarked-graves-violent-repression-and-cultural-erasure-the-devastating-human-toll-of-russias-invasion-of-ukraine-223337 |access-date=6 July 2024 |website=The Conversation }}</ref> Die direkte koste van die oorlog vir Rusland is op meer as $450&nbsp;miljard geraam, terwyl die [[Wêreldbank]]groep die koste van heropbou in Oekraïne op $588&nbsp;miljard raam. Die Russiese inval het internasionale veroordeling ontlok. Baie lande het sanksies teen Rusland en sy bondgenoot Belarus ingestel, terwyl hulle humanitêre en militêre hulp aan Oekraïne verskaf het. Betogings het oor die hele wêreld plaasgevind. Binne sy grense het Rusland betogers met massainhegtenisnemings en strenger mediasensuur beveg. Oorlogverwante ontwrigting van Oekraïense landbou en skeepvaart het die wêreldwye voedselkrisis vererger; oorlogverwante skade is as die "vernietiging van die omgewing" beskryf. Die [[Internasionale Strafhof]] (ICC) het ’n ondersoek na misdade teen die mensdom, oorlogsmisdade, die ontvoering van Oekraïense kinders en volksmoord teen Oekraïners begin. Die ICC het lasbriewe vir die inhegtenisneming van Poetin en vyf ander Russiese amptenare uitgereik. Vredesonderhandelings het tot stilstand gekom, en Rusland het herhaaldelik oproepe om ’n wapenstilstand van die hand gewys. ==Agtergrond== ===Tyd ná die Sowjetunie en die Oranje Rewolusie=== Ná die [[ontbinding van die Sowjetunie]] in 1991 het Rusland en Oekraïne noue bande behou. In 1994 het Oekraïne ingestem om weg te doen met sy [[Kernwapen|kernarsenaal]] en die [[Boedapest-memorandum]] te onderteken op voorwaarde dat Rusland, [[Brittanje]] en die [[VSA]] versekering sou verskaf teen geweldsbedreigings van sy territoriale integriteit en vir sy politieke onafhanklikheid. Vyf jaar later was Rusland een van die ondertekenaars van die [[Manifes vir Europese Sekuriteit]], wat "die inherente reg van elke deelnemende staat herbevestig het om vry te wees om sy sekuriteitsmaatreëls te kies of verander, insluitende verdrae van bondsgenootskappe, soos wat dit ontwikkel".<ref>{{cite web|title=Istanbul Document 1999 |url=http://www.osce.org/node/39569 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=19 November 1999 |access-date=21 Julie 2015 |archive-date=1 Junie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140601124042/http://www.osce.org/node/39569 |url-status=live}}</ref> In 2004 is [[Wiktor Janoekowitsj]], toe die eerste minister, verklaar as wenner van die presidentsverkiesing, waarin 'n groot knoeiery volgens die hooggeregshof van Oekraïne plaasgevind het.<ref>{{cite web |url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |title=The Supreme Court findings |access-date=7 July 2008 |publisher=Supreme Court of Ukraine |date=3 December 2004 |language=uk |archive-date=22 June 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HZ9wqN35?url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |url-status=live }}</ref> Die uitslag het 'n groot openbare reaksie en steun ontlok vir die opposisiekandidaat, [[Wiktor Joesjtsjenko]], wat die uitslag bevraagteken het. In die oproerige maande van die rewolusie het kandidaat Joesjtsjenko skielik ernstig siek geword, en verskillende onafhanklike doktersgroepe het bevind hy is met dioksien (TCDD) vegiftig.<ref name="CBS: Yushchenko: Live And Carry On">{{cite news |title=Yushchenko: 'Live And Carry On' |work=CBS News |date=30 January 2005 |url=https://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |access-date=17 April 2020 |archive-date=25 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025143917/http://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |url-status=dead }}</ref><ref name="Ref_j">{{cite web |url=https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/study-dioxin-that-poisoned-yushchenko-made-in-lab-46417.html |title=Study: Dioxin that poisoned Yushchenko made in lab |work=Kyiv Post |date=5 August 2009 |agency=Associated Press |location=Londen |access-date=29 January 2022 |archive-date=31 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131165135/https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/study-dioxin-that-poisoned-yushchenko-made-in-lab-46417.html |url-status=live }}</ref> Joesjtsjenko het Russiese betrokkenheid sterk vermoed.<ref name="Ref_2009c">{{cite news |url=http://www.kyivpost.com/nation/49610 |title=Yushchenko to Russia: Hand over witnesses |newspaper=Kyiv Post |date=28 October 2009 |access-date=11 February 2010}}</ref> Dit alles het eindelik tot die vreedsame [[Oranje Rewolusie]] gelei wat Joesjtsjenko en [[Joelia Timosjenko]] aan die bewind geplaas het, terwyl Janoekowitsj leier van die opposisie geword het.<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |archive-url=https://web.archive.org/web/20080115052653/http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |archive-date=15 January 2008 |title=Ukraine-Independent Ukraine |access-date=14 January 2008 |website=Encyclopædia Britannica (fee required) |url-status=dead}}</ref> In 2008 het die Russiese president Poetin hom uitgespreek teen Oekraïne se moontlike toelating tot Navo.<ref>{{cite news|author-last1=Harding |author-first1=Luke |author-last2=Borger |author-first2=Julian |author-last3=Chrisafis |author-first3=Angelique |date=2 April 2008 |title=Bush-Putin row grows as pact pushes east |work=The Guardian |location=[[Moskou]]; [[Boekarest]]; [[Parys]]|url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=8 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208091130/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author-last=Dawar |author-first=Anil |date=4 April 2008 |title=Putin warns Nato over expansion |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=13 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213527/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |url-status=live}}</ref> In 2009 het die [[Roemenië|Roemeense]] ontleder Iulian Chifu en sy medeskrywers die opinie uitgespreek dat Rusland, met betrekking tot Oekraïne, 'n opgedateerde weergawe van die [[Brezjnef-leerstelling]] navolg waarvolgens die soewereiniteit van Oekraïne nie groter kan wees as dié van die [[Warskouverdrag]]slande voor die verval van die Sowjet-invloedsfeer in die laat 1980's en vroeë 1990's nie.<ref name="Chifu">{{cite book|author-last1=Chifu |author-first1=Iulian |title=The Russian Georgian War: A trilateral cognitive institutional approach of the crisis decision-making process |author-last2=Nantoi |author-first2=Oazu |author-last3=Sushko |author-first3=Oleksandr |publisher=Editura Curtea Veche |year=2009 |{{ISBN|978-973-1983-19-6}} |location=[[Boekarest]] |page=181 |chapter=Russia–Georgia War of August 2008: Ukrainian Approach |access-date=21 Februarie 2016 |chapter-url=http://www.cpc-ew.ro/pdfs/the_russian_georgian_war.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930233012/http://www.cpc-ew.ro/pdfs/the_russian_georgian_war.pdf|archive-date=30 September 2018 |url-status=live}}</ref> In 2009 het Janoekowitsj aangekondig hy gaan hom in 2010 weer as president verkiesbaar stel. Hy het gewen en is in 2010 beëdig. ===Oekraïense rewolusie en oorlog=== [[Beeld:Euromaidan Kyiv 1-12-13 by Gnatoush 005.jpg|thumb|links|Die Euromaidan-optogte in Desember 2013 in Kijif.]] Ná weke van protesoptogte as deel van die [[Euromaidan]]-beweging (2013-2014) het die pro-Russiese president Janoekowitsj en die leiers van die Oekraïense parlementêre opposisie op 21 Februarie 2014 'n ooreenkoms onderteken vir 'n vroeë verkiesing. Die volgende dag het Janoekowitsj uit Kijif gevlug weens 'n beskuldigingstem wat hom van sy mag as president sou stroop.<ref name="interfax1">{{cite news|date=24 Februarie 2014 |title=Rada removes Yanukovych from office, schedules new elections for May 25 |agency=Interfax-Ukraine |url=http://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|url-status=live |access-date=15 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210094859/https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html |archive-date=10 Februarie 2020}}</ref> Leiers van die [[Russies]]sprekende oostelike streke van Oekraïne het hulle lojaliteit teenoor Janoekowitsj bevestig,<ref>{{cite news|author-last1=Polityuk |author-first1=Pavel |author-last2=Robinson |author-first2=Matt |author-last3=Baczynska |author-first3=Gabriela |author-last4=Goettig |author-first4=Marcin |author-last5=Graff |author-first5=Peter |author-last6=Elgood |author-first6=Giles |date=22 Februarie 2014 |title=Ukraine parliament removes Yanukovich, who flees Kiev in "coup" |work=Reuters |publisher=Thomson Corporation |location=Kijif |editor-last=Roche |editor-first=Andrew|url=https://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |url-status=live|access-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609181723/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |archive-date=9 Junie 2016 }}</ref> en dit het gelei tot die pro-Russiese onrus in 2014 in Oekraïne.<ref>{{cite web|author-last=Fisher |author-first=Max |date=3 September 2014 |title=Everything you need to know about the Ukraine crisis |url=https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122003807/https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know|archive-date=22 Januarie 2022 |access-date=24 Januarie 2022 |website=Vox |publisher=Vox Media |language=en}}</ref> Die onrus is gevolg deur die anneksasie van die [[Krim]] deur Rusland in Maart 2014 en die oorlog in die Donbas, wat in April 2014 begin het met die skepping van die Russies gesteunde kwasistate Donetsk- en Loehansk-volksrepubliek.<ref>{{cite news|author-last1=Grytsenko |author-first1=Oksana |author-last2=Vlasova |author-first2=Anastasia |date=12 April 2014 |title=Armed pro-Russian insurgents in Loehansk say they are ready for police raid |work=Kyiv Post |publisher=Businessgroup LLC |location=Loehansk |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-Loehansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html|access-date=1 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140412131249/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-Loehansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html|archive-date=12 April 2014}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Ragozin |author-first=Leonid |date=16 Maart 2019 |title=Annexation of Crimea: A masterclass in political manipulation |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2019/3/16/annexation-of-crimea-a-masterclass-in-political-manipulation |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528090201/https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/annexation-crimea-masterclass-political-manipulation-190315174459207.html |archive-date=8 Mei 2020 |access-date=24 Januarie 2022 |website=aljazeera.com |publisher=Al Jazeera |location=[[Riga]] |language=en }}</ref> Op 14 September 2020 het die Oekraïense president [[Wolodimir Zelenski]] Oekraïne se nuwe nasionale sekuriteitstrategie goedgekeur "wat voorsiening maak vir die ontwikkeling van 'n bondgenootskap met Navo met die oog op lidmaatskap van Navo".<ref>{{cite news|date=25 Januarie 2022|title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine|publisher=Al Jazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|url-status=live|access-date=15 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215002641/https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|archive-date=15 Februarie 2022|author-last=Duggal|author-first=Hanna}}</ref><ref name="ua-nato-relations">{{cite news|date=11 January 2020 |title=Relations with Ukraine|work=[[Navo]] |publisher=Navo |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=15 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215011708/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm |url-status=live}}</ref> Op 24 Maart 2021 het Zelenski 'n verdrag onderteken wat die strategie goedkeur vir "die ontsetting en reïntegrasie van die tydelik besette gebied Krim en stad [[Sewastopol]]".<ref>{{cite news |date=24 Maart 2021 |title=Zelensky enacts strategy for de-occupation and reintegration of Crimea |work=Ukrinform |publisher=Regering van Oekraïne |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=12 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212130511/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html |url-status=live}}</ref> In Julie 2021 het Poetin 'n essay gepubliseer met die titel "Oor die historiese eenheid van die Russe en Oekraïners", waarin hy sy mening herbevestig dat die Russe en Oekraïners "een volk" is.<ref>{{cite web|author-last=Poetin |author-first=Wladimir |author-link=Wladimir Poetin |date=12 Julie 2021|title=Article by Vladimir Putin 'On the Historical Unity of Russians and Ukrainians' |url=http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125053520/http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181|archive-date=25 Januarie 2021 |access-date=1 Februarie 2022 |website=Die Kremlin |publisher=Regering van Rusland }}</ref> Die Amerikaanse historikus Timothy Snyder het Poetin se idees as [[imperialisme]] beskryf.<ref>{{cite web|author-last=Snyder |author-first=Timothy D. |date=18 Januarie 2022 |title=How to think about war in Ukraine |url=https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119065436/https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine |archive-date=19 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2021 |website=Thinking about... (newsletter) |publisher=Substack }}</ref> Die Britse joernalis Edward Lucas het gemeen dit is historiese revisionisme.<ref>{{cite web|author-last=Lucas |author-first=Edward |date=15 September 2020 |title=Why Putin's history essay requires a rewrite |url=https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb|url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125143913/https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Times |publisher=Times Newspapers}}</ref> Ander waarnemers het die Russiese leierskap daarvan beskuldig dat hulle 'n verwronge siening van moderne Oekraïne en sy geskiedenis het.<ref>{{cite web|author-last=Roth |author-first=Andrew |date=7 Desember 2021|title=Putin's Ukraine rhetoric driven by distorted view of neighbour |url=https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207180813/https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |archive-date=7 Desember 2021|access-date=25 Januarie 2021 |work=The Guardian |publication-place=Moskou}}</ref><ref>{{cite web|last1=Dickinson |first1=Peter |last2=Haring |first2=Melinda |last3=Lubkivsky |first3=Danylo |last4=Motyl |first4=Alexander |last5=Whitmore |first5=Brian |last6=Goncharenko |first6=Oleksiy |last7=Fedchenko |first7=Yevhen |last8=Bonner |first8=Brian |last9=Kuzio |first9=Taras |date=15 Julie 2021 |title=Putin's new Ukraine essay reveals imperial ambitions |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210715191212/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |archive-date=15 Julie 2021 |access-date=25 Januarie 2021|publisher=Atlantic Council}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Wilson |author-first=Andrew |date=23 Desember 2021 |title=Russia and Ukraine: 'One People' as Putin Claims? |url=https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124130721/https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims/|archive-date=24 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |publisher=Royal United Services Institute}}</ref> Rusland het gesê moontlike lidmaatskap van Oekraïne van Navo en die uitbreiding van Navo in die algemeen bedreig sy nasionale sekuriteit.<ref>{{cite news|author-last=Taylor |author-first=Paul |date=23 November 2021 |title=Ukraine: NATO's original sin |work=Politico |publisher=Axel Springer SE |url=https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |access-date=1 Februarie 2022 |archive-date=29 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129135805/https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author-last=Guyer |author-first=Jonathan |date=27 Januarie 2022 |title=How America's NATO expansion obsession plays into the Ukraine crisis |work=Vox |publisher=Vox Media |url=https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion|access-date=20 Februarie 2022 |archive-date=18 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218060139/https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion |url-status=live}}</ref> Op sy beurt het Oekraïne en ander Europese lande wat aan Rusland grens, Poetin daarvan beskuldig dat hy Russiese irredentisme<ref name="WAT">{{cite web | url=https://viva-afrikaans.org | title='''irredentisme''' | publisher=viva-afrikaans.org | work=WAT| accessdate= 28 September 2026 | author=<!-- Geen --> | format=Internetwoordeboek | url-access=subscription }}</ref> probeer beoefen en van aggressiewe militaristiese beleide.<ref>{{cite web|author=Agencies |date=13 September 2014 |title=Putin wants to destroy Ukraine and restore Soviet Union, says Yatseniuk |url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125154846/https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Guardian}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Bullough |author-first=Oliver |date=28 Maart 2014 |title=Vladimir Putin: The rebuilding of 'Soviet' Russia |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124104112/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |archive-date=24 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |publisher=BBC }}</ref><ref>{{cite web|author-last=Rubin |author-first=Trudy |date=11 Januarie 2022 |title=Putin wants to reestablish the Russian empire. Can NATO stop him without war? |url=https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125155257/https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Philadelphia Inquirer |publisher=Interstate General Media}}</ref> ===Russiese inval in die Krim en Donbas=== {{Sien ook|Russiese anneksasie van die Krim}} [[Beeld:2014 Russo-ukrainian-conflict map.svg|thumb|220px|Kaart van die Russies beheerde gebied in Oekraïne, September 2014.]] Op 27 Februarie 2014 het Russiese soldate sonder kentekens die Oekraïense gebied van die [[Krim]] begin beset<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2014/feb/27/crimean-parliament-seized-by-unknown-pro-russian-gunmen |title=Crimean parliament seized by unknown pro-Russian gunmen: Gunmen storm Crimea's regional administrative complex in Simferopol and hoist Russian flag above parliament building |first1=Harriet |last1=Salem |first2=Shaun |last2=Walker |first3=Luke |last3=Harding |date=27 February 2014 |work=[[The Guardian]] }}</ref> en Oekraïense militêre basisse blokkeer.<ref>{{cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Crimea |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26713727 |access-date=9 April 2025 |work= BBC News |date=24 March 2014 }}</ref> In Maart het Rusland die Krim geannekseer ná ’n onwettige referendum wat onder besetting gehou is. Dit was die eerste keer sedert die Tweede Wêreldoorlog dat ’n Europese land ’n deel van ’n ander land annekseer,<ref>{{cite web |title=Ukraine: Conflict at the Crossroads of Europe and Russia |url=https://www.cfr.org/backgrounders/ukraine-conflict-crossroads-europe-and-russia |website=Council on Foreign Relations |date=5 February 2020}}</ref> en verskeie kenners het dit met [[Nazi-Duitsland]] se anneksasie van [[Oostenryk]] vergelyk.<ref>{{cite book|last=Plokhy |first=Serhii |url=https://books.google.com/books?id=e3eoEAAAQBAJ&dq=annexation+of+the+peninsula+to+Hitler%E2%80%99s+Anschluss+of+Austria+in+1938&pg=PT64 |title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History |date=9 May 2023 |publisher=W.W. Norton & Company |ISBN=978-1-324-05120-6 }}</ref><ref>{{cite journal|last=Žalimas |first=Dainius |date=14 March 2017 |title=Lessons of World War II and the Annexation of Crimea |url=https://ojs.mruni.eu/ojs/international-comparative-jurisprudence/article/view/4559 |journal=International Comparative Jurisprudence |volume=3 |issue=1 |pages=25–36 |doi=10.13165/j.icj.2017.03.003 |issn=2351-6674 |doi-access=free }}</ref> Die [[VN]] se Algemene Vergadering het ’n resolusie aanvaar waarin die "territoriale integriteit van Oekraïne" bevestig en die anneksasie verwerp word.<ref>{{cite web|url=https://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/a_res_68_262.pdf|title=United Nations A/RES/68/262 General Assembly|date=1 April 2014|publisher=United Nations}}</ref> Navo het ook samewerking met Rusland opgeskort.<ref name="end coop">{{cite web |title=Ukraine Crisis: NATO Suspends Russia Co-operation |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26838894 |publisher=BBC News, UK |date=2 April 2014 |access-date=2 April 2014}}</ref> Poetin het gesê die Krim moes nooit deel van ’n onafhanklike Oekraïne gewees het nie en beweer Rusland wou geen ander Oekraïense gebiede oorneem nie.<ref>{{cite news |title=Crimea crisis: Russian President Putin's speech annotated |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26652058 |work=BBC News |date=19 March 2014}}</ref> Pro-Russiese betogings, wat in die geheim deur Rusland befonds en georganiseer is, het gevolg in die Oekraïense stede [[Donetsk]] en [[Loehansk]].<ref>{{cite web|last1=Umland |first1=Andreas |title=The Glazyev Tapes: Getting to the root of the conflict in Ukraine |url=https://ecfr.eu/article/commentary_the_glazyev_tapes_getting_to_the_root_of_the_conflict_in_7165/ |website=European Council on Foreign Relations |date=1 November 2016}}</ref> In April 2014 het gewapende Russiese paramilitêre magte [[Slowjansk]] en ander nedersettings ingeneem en die onafhanklike [[Volksrepubliek Donetsk]] (DPR) en [[Volksrepubliek Loehansk]] (LPR) uitgeroep. Hulle bevelvoerder, Igor Girkin, het erken dié gebeure het die Donbas-oorlog ontketen, waarna Oekraïne spoedig ’n operasie van stapel gestuur het om die gebied te herower.<ref>{{cite news|title=Russia's Igor Strelkov: I Am Responsible for War in Eastern Ukraine |url=https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598 |work=[[The Moscow Times]] |date=21 November 2014 |access-date=11 December 2020 |archive-date=23 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223204015/https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598 |url-status=live }}</ref> Rusland het die separatiste in die geheim met soldate, tenks en artillerie ondersteun.<ref>{{cite news|date=23 October 2014 |title=Exclusive: Charred tanks in Ukraine point to Russian involvement |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |url-status=live |access-date=28 February 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |archive-date=1 March 2022}}</ref> Die [[Internasionale Strafhof]] het geoordeel die oorlog was ’n nasionale en internasionale gewapende konflik waarby Rusland betrokke was,<ref>{{cite web|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016) |url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf |publisher=International Criminal Court |pages=33–38 |date=14 November 2016 }}</ref> en die Europese Hof vir Menseregte het geoordeel Rusland het die DPR en LPR sedert 2014 beheer.<ref>{{cite web|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible |url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7550165-10372782&filename=Grand%20Chamber%20decision%20Ukraine%20and%20the%20Netherlands%20v.%20Russia%20-%20Flight%20MH17%20and%20eastern-Ukraine-conflict%20case%20partially%20admissible,%20will%20proceed%20to%20judgment.pdf |publisher=European Court of Human Rights |date=25 January 2023 }}</ref> Oekraïne se parlement het die Donbas-streek tot ’n gebied onder Russiese besetting verklaar.<ref>{{cite news|title=Ukraine declares Russian 'occupation' in eastern region |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/1/18/ukraine-declares-russian-occupation-in-eastern-region |work=[[Al Jazeera]] |date=18 January 2018 }}</ref> Die anneksasie van die Krim en die Donbas-oorlog het ’n vlaag Russiese [[nasionalisme]] ontketen. Die ontleder Wladimir Sokor het Poetin se toespraak van 2014 ná die anneksasie ’n "manifes van Groot-Russiese irredentisme" genoem.<ref name=irrewat group="nota"/><ref>{{cite news|last=Socor |first=Vladimir |date=24 March 2014 |title=Putin's Crimea Speech: A Manifesto of Greater-Russia Irredentism |volume=11 |publisher=Eurasia Daily Monitor |issue=56 |url=https://jamestown.org/program/putins-crimea-speech-a-manifesto-of-greater-russia-irredentism/ }}</ref> Poetin het na "Nieu-Rusland" begin verwys, ’n voormalige Russiese keiserlike gebied wat ’n groot deel van die suide van Oekraïne beslaan het.<ref>{{cite book|last1=Kimmage |first1=Michael |title=Collisions: The Origins of the War in Ukraine and the New Global Instability |date=2024 |publisher=[[Oxford University Press]] |page=129}}</ref> Russies gesteunde magte is deur Russiese neo-imperialisme beïnvloed<ref>{{cite news|title=Ukraine: Are 2014 pro-Russia rebels fighting 1920s war? |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-28532392 |work=[[BBC News]] |date=28 July 2014 }}</ref> en het probeer om ’n nuwe Nieu-Rusland te skep.<ref>{{cite journal|last1=O'Loughlin |first1=John |title=The rise and fall of "Novorossiya": examining support for a separatist geopolitical imaginary in southeast Ukraine |journal=Post-Soviet Affairs |date=2017 |volume=33 |issue=2 |pages=124–144 |doi=10.1080/1060586X.2016.1146452 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1060586X.2016.1146452|url-access=subscription }}</ref> [[Beeld:Normandy format (2019-12-09) 03.jpg|thumb|260px|Die Normandiëformaat-vergadering<ref name=vier group="nota">Die "Normandiëformaat" ([[Frans]]: Format Normandie), ook bekend as die "Normandië-4", was 'n groep state wat tussen 2014 en 2022 probeer het om die Donbas-oorlog te beëindig en te voorkom dat dit uitbrei tot 'n Russies-Oekraïense oorlog. Die vier lande in die groep was [[Duitsland]], Rusland, Oekraïne en [[Frankryk]]. Hulle het in 2014, tydens die 70ste herdenking van D-dag in [[Normandië]], Frankryk, die eerste keer informeel byeengekom.</ref><ref>{{Cite web|url=http://news.trust.org/item/20160905143052-wd0nm/|title=Russia's Putin says supports future Normandië format talks on Ukraine|last=|first=|date=5 September 2016|website=news.trust.org|publisher=Thomson Reuters Foundation|access-date=11 September 2016|archive-date=6 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906165602/http://news.trust.org/item/20160905143052-wd0nm/|url-status=dead}}</ref> in Desember 2019 was die enigste vergadering tussen Zelenski en Poetin.<ref name="i407">{{cite web|title=Zelenskyy on meeting Putin in 2019: We talked and bargained a lot |website=Ukrainska Pravda |date=25 February 2024 |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/02/25/7443642/ |access-date=15 July 2024 }}</ref>]] Toe die konflik in 2014 begin, was Oekraïne amptelik neutraal<ref name="Atlantic Council: Ukrainian neutrality">{{cite web|last1=Blank |first1=Stephen |title=Ukrainian neutrality would not appease Putin or prevent further Russian aggression |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-neutrality-would-not-appease-putin-or-prevent-further-russian-aggression/ |publisher=Atlantic Council |date=28 January 2022 |access-date=8 March 2024 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308150443/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-neutrality-would-not-appease-putin-or-prevent-further-russian-aggression/ |url-status=live}}</ref> en het gesê hy streef nie na Navo-lidmaatskap nie.<ref>{{cite news|title=Deschytsia states new government of Ukraine has no intention to join NATO |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/198372.html |work=Interfax-Ukraine |date=29 March 2014 }}</ref> Ná Rusland se besetting van die Krim en inval in die Donbas het Oekraïne se parlement in Desember 2014 gestem om die land se neutrale status te herroep en Navo-lidmaatskap na te streef.<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-parliament-abandons-neutrality/26758725.html |title=Ukraine Votes To Abandon Neutrality |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=23 December 2014 }}</ref> Die Minsk-ooreenkomste in September 2014 en Februarie 2015 het ten doel gehad om die Donbas-oorlog op te los, maar ooreenkomste oor 'n wapenstilstand en verdere onderhandelinge het misluk.<ref>{{cite news|date=29 July 2020 |title=Ukraine ceasefire violated more than 100 times within days: OSCE |publisher=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |url-status=live |access-date=28 February 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |archive-date=1 March 2022}}</ref> Die [[Weste]] se swak reaksie op Russiese optrede het Poetin laat glo die Weste sou nie sterk reageer op die inval van 2022 nie.<ref>{{cite book|last=Brands |first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=WxP-EAAAQBAJ&dq=Russia%E2%80%99s+invasion+of+Georgia+in+2008+and+Ukraine+in+2014+provided+ample+evidence&pg=PA39 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=JHU Press |ISBN=978-1-4214-4984-5 |page=39 |language=en}}</ref> Verskeie politieke wetenskaplikes het gesê dié reaksie het verdere Russiese aggressie aangemoedig.<ref>{{cite book|last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |ISBN=978-1-80526-003-5 |page=11}}</ref> ==Aanvang== [[Beeld:2nd Battalion, 503rd Infantry Regiment, 173rd Airborne Brigade depart Aviano Air Base, Italy, Feb. 24, 2022.jpg|thumb|260px|Amerikaanse valskermsoldate vertrek uit Italië na [[Letland]], 24 Februarie 2022. Duisende Amerikaanse troepe is in Oos-Europa ontplooi tydens die Russiese versterkings.<ref>{{cite news|url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-02-24/173rd-Airborne-Brigade-Ukraine-Latvia-Russia-5128627.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-02-24/173rd-Airborne-Brigade-Ukraine-Latvia-Russia-5128627.html |archive-date=26 February 2022 |work=Stars and Stripes |title=173rd Airborne Brigade battalion heads to Latvia as Ukraine comes under Russian attack |date=24 February 2022 |access-date=25 February 2022}}</ref>]] ===Russiese militêre versterkings=== Die konflik het begin met 'n groot militêre opbou, aanvanklik van Maart tot April 2021 en daarna weer van Oktober 2021 tot Februarie 2022. Tydens laasgenoemde het Rusland eise aan die VSA en Navo gestel dat Oekraïne nie by Navo aansluit nie, sowel as dat Navo-soldate en militêre uitrusting in [[Oos-Europa]] verminder word.<ref>{{cite news|author-last1=Tétrault-Farber |author-first1=Gabrielle |author-last2=Balmforth |author-first2=Tom |date=17 Desember 2021 |title=Russia demands NATO roll back from East Europe and stay out of Ukraine |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222081106/https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ |url-status=live}}</ref> Rusland het gedreig met 'n niegespesifiseerde militêre reaksie as Navo 'n "agressiewe toon" bly handhaaf.<ref>{{cite news|author-last=MacKinnon |author-first=Mark |date=21 Desember 2021 |title=Putin warns of unspecified military response if U.S. and NATO continue 'aggressive line' |language=en-CA |work=The Globe and Mail |url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-warns-of-unspecified-military-response-if-us-and-nato-continue/ |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=15 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115165246/https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-warns-of-unspecified-military-response-if-us-and-nato-continue/ |url-status=live}}</ref> ===Russiese ontkenning van invalsplan=== Ondanks die Russiese militêre opbou het Russiese amptenare maande lank ontken dat Rusland enige plan het om Oekraïne binne te val.<ref name="Deny">{{cite news |author-last1=Kiely |author-first1=Eugene |author-last2=Farley |author-first2=Robert |title=Russian Rhetoric Ahead of Attack Against Ukraine: Deny, Deflect, Mislead |url=https://www.factcheck.org/2022/02/russian-rhetoric-ahead-of-attack-against-ukraine-deny-deflect-mislead/ |access-date=26 February 2022 |work=FactCheck.org |date=24 February 2022}}</ref><ref name="denials">{{cite news |author-last1=Taylor |author-first1=Adam |title=Russia's attack on Ukraine came after months of denials it would attack |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |access-date=26 February 2022 |newspaper=The Washington Post |date=24 February 2022 |archive-url=https://archive.ph/20220224205233/https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |archive-date=24 Februarie 2022 |url-status=live }}</ref> Op 12 November 2021 het Dmitri Peskof, Poetin se woordvoerder, aan verslaggewers gesê "Rusland bedreig niemand. Die beweging van troepe op ons gebied behoort niemand rede tot kommer te gee nie."<ref name="Deny"/><ref name="denials"/> Op 28 November 2021 het Peskof gesê "Rusland het nooit enige plan gehad om enigiemand aan te val nie, dit het nie nou planne nie en sal nooit sulke planne hê nie ... Rusland is 'n vreedsame land, wat goeie betrekkinge met sy buurlande wil handhaaf."<ref name="Deny"/> Op 12 Desember 2021 het hy gesê spanning jeens Oekraïne "word geskep om Rusland verder te demoniseer en hom as 'n moontlike aggressor uit te beeld".<ref name=Deny/> Op 19 Januarie 2022 het die Russiese onderminister van buitelandse sake gesê "Rusland wil nie enige aksie van 'n aggressiewe aard hê of daaraan deelneem nie. Ons sal nie wat ook al in Oekraïne aanval, inval, binnedring of begin nie."<ref name="Deny"/> Op 12 Februarie 2022 het die Kremlin se raadgewer oor buitelandse sake besprekings oor die "sogenaamde beplande Russiese inval" as "histerie" beskryf.<ref name="Deny"/><ref name=denials/> ===Russiese aantygings=== [[Beeld:Vladimir Putin and Sergey Shoigu - Saint-Petersburg 2017-07-30 (1).jpg|thumb|220px|links|Poetin en sy vertroueling van baie jare, die minister van verdediging, [[Sergei Sjoigoe]].<ref>{{cite news |title=Ukraine conflict: Who's in Putin's inner circle and running the war? |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60573261 |work=BBC News |date=2 March 2022 |access-date=4 March 2022}}</ref>]] Op 9 Desember 2021 het president Poetin gepraat van diskriminasie teen Russiessprekendes buite Rusland en gesê: "Ek moet sê, [[Russofobie]] is die eerste tree tot [[volksmoord]]. Ek en jy weet wat in die Donbas gebeur. Dit lyk beslis baie soos volksmoord."<ref>{{cite news |title=Putin Says Conflict in Eastern Ukraine 'Looks Like Genocide' |url=https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780 |work=AFP |publisher=The Moscow Times |date=10 Desember 2021 |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=21 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221082440/https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|title=Путин заявил о геноциде на Донбассе |trans-title=Putin announced the genocide in the Donbass |url=https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html |work=Rossiyskaya Gazeta |date=9 Desember 2021 |language=ru |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222212644/https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html |url-status=live}}</ref> Rusland het ook die Oekraïense taalwet veroordeel.<ref>{{cite news |title=New law stokes Ukraine language tensions |url=https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions |work=France 24 |date=1 April 2021 |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224032739/https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions |url-status=live }}</ref> Op 15 Februarie 2022 het Poetin aan die pers gesê: "Wat in die Donbas gebeur, is beslis volksmoord."<ref name="france24genocide">{{cite news|title=US accuses Moscow of creating Ukraine invasion pretext with 'genocide' claims |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims |work=AFPhet hy gesê |publisher=France 24 |date=15 Februarie 2021|access-date=23 Februarie 2022|archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224034042/https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims|url-status=live}}</ref> Nuusmedia het daarop gewys dat die Oekraïense president Zelenski self 'n Russiessprekende is, ondanks Poetin se aantygings van 'n volksmoord op Russiessprekendes.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/19/russians-accuse-ukrainians-genocide-propaganda-blitz/ |title=Russians accuse Ukrainians of genocide as they pave way for potential invasion |newspaper=The Daily Telegraph |date=19 Februarie 2022 |author-last1=Vasilyeva |author-first1=Nataliya |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223103730/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/19/russians-accuse-ukrainians-genocide-propaganda-blitz/ |url-status=live}}</ref> Rusland se aantygings van volksmoord is wyd as vals verwerp.<ref>{{cite news |title=Ukraine crisis: Vladimir Putin address fact-checked |url=https://www.bbc.co.uk/news/60477712 |access-date=24 Februarie 2022 |work=BBC News |date=22 Februarie 2022 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223162137/http://www.bbc.co.uk/news/60477712 |url-status=live }}</ref> Verskeie internasionale organisasies, insluitende die [[VN]] se hoëkommissaris vir menseregte en die [[Raad van Europa]], kon geen bewyse vir die Russiese bewerings vind nie.<ref>{{cite web|date=15 Junie 2014 |title=Report on the human rights situation in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|publisher=OHCHR|access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=14 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214151822/https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|year=2021 |title=Civic Space and Fundamental Freedoms in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf |publisher=OHCHR |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=9 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209154320/https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Daily and spot reports from the Special Monitoring Mission to Ukraine |url=https://www.osce.org/ukraine-smm/reports |publisher=OSCE |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222080943/https://www.osce.org/ukraine-smm/reports|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=2 April 2014 |title=Ad hoc Report on the situation of national minorities in Ukraine adopted on 1 April 2014 |url=https://rm.coe.int/16800c5d6f|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204183556/https://rm.coe.int/16800c5d6f |archive-date=4 Februarie 2022 |publisher=Raad van Europa}}</ref> Die Europese Kommissie het dit as Russiese waninligting afgemaak.<ref>{{cite press release|date=24 Januarie 2022 |title=Disinformation About the Current Russia-Ukraine Conflict – Seven Myths Debunked |url=https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en |access-date=22 Februarie 2022 |website=Directorate-General for European Neighbourhood Policy and Enlargement Negotiations |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218045942/https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en |archive-date=18 Februarie 2022 |url-status=live |language=en}}</ref> Die Amerikaanse ambassade in Oekraïne het dit as "laakbare onwaarheid" beskryf,<ref>{{cite news|title=United States: Russia's claim of 'genocide in Ukraine' is reprehensible falsehood |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3406104-united-states-russias-claim-of-genocide-in-ukraine-is-reprehensible-falsehood.html |work=Ukrinform |date=17 Februarie 2022 |access-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218120707/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3406104-united-states-russias-claim-of-genocide-in-ukraine-is-reprehensible-falsehood.html |archive-date=18 Februarie 2022 |url-status=live}}</ref> terwyl die woordvoerder Ned Price van die Amerikaanse departement van buitelandse sake gesê het Moskou maak sulke bewerings as 'n verskoning om Oekraïne in te val.<ref name="france24genocide" /> In 'n nasionalistiese toespraak op 21 Februarie het Poetin ook beweer die "Oekraïense gemeenskap" het "[[Neo-Nazisme|neonazisties]]" geword, sonder om bewyse te lewer, en gesê Rusland se doel is "om Oekraïne te denazifiseer".<ref>{{cite news |author-last1=Fisher |author-first1=Max |date=23 Februarie 2022 |title=Word by Word and Between the Lines: A Close Look at Putin’s Speech |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/23/world/europe/putin-speech-russia-ukraine.html |access-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://archive.ph/20220223115611/https://www.nytimes.com/2022/02/23/world/europe/putin-speech-russia-ukraine.html |archive-date=23 Februarie 2022 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Seddon |first1=Max |title=Putin justifies war in menacing speech as Zelensky appeals for peace |url=https://www.ft.com/content/0783ea10-b493-4889-8da8-5a5ea75cb977 |access-date=24 Februarie 2022 |work=Financial Times |date=24 Februarie 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224112202/https://www.ft.com/content/0783ea10-b493-4889-8da8-5a5ea75cb977 |url-status=live }}</ref> President Zelenski is egter [[Jood]]s en drie lede van sy familie het in die [[Holocaust]] gesterf.<ref name=":02">{{cite news|author-last1=Abbruzzese |author-first1=Jason |date=24 Februarie 2022 |title=Putin says he is fighting a resurgence of Nazism. That's not true. |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/live-blog/russia-ukraine-conflict-live-updates-n1289655/ncrd1289673 |url-status=live |access-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224112830/https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/live-blog/russia-ukraine-conflict-live-updates-n1289655/ncrd1289673 |archive-date=24 Februarie 2022}}</ref> ==Gebeure== [[Beeld:Russian troops in Novoaidar, 6 March 2022.png|thumb|240px|Russiese troepe in Oekraïne vroeg tydens die inval van 2022.]] Die inval het met dagbreek op 24 Februarie begin.<ref name="Meduza_Putin_announces_invasion"/><ref>{{cite news|title=Missiles rain down around Ukraine |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-orders-military-operations-ukraine-demands-kyiv-forces-surrender-2022-02-24/ |work=[[Reuters]] |date=25 February 2022}}</ref> [[Beeld:Bucha_main_street,_2022-04-06_(0804).jpg|thumb|240px||Wrakstukke van ’n [[Slag van Boetsja|vernietigde]] Russiese konvooi op 27 Februarie in [[Boetsja]], [[Kijif-oblast]].]] Die eerste fase van die inval is aan vier fronte gevoer: een in die rigting van Wes-[[Kijif]] uit Belarus deur die Russiese Oostelike Militêre Distrik; een in die rigting van Oos-Kiëf deur die Sentrale Militêre Distrik (noordoosfront); een in die rigting van [[Charkif]]; en ’n vierde, suidelike front wat in die Krim en Rusland se [[Rostof-oblast]] ontstaan het, met ’n oostelike as in die rigting van [[Odesa]] en ’n westelike operasionele gebied in die rigting van [[Marioepol]].<ref name="TR">{{cite journal|last=Bielieskov |first=Mykola |date=21 September 2021 |title=The Russian and Ukrainian Spring 2021 War Scare |url=https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare |access-date=25 November 2021 |website=Center for Strategic & International Studies}}</ref> Die inval het onverwags hewige weerstand teengekom.<ref>{{cite news|last1=Kube |first1=Courtney |last2=Siemaszko |first2=Corky |date=26 February 2022 |title=Russian offensive unexpectedly slowed by fierce Ukrainian resistance |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/russian-offensive-unexpectedly-slowed-fierce-ukrainian-resistance-rcna17703 |access-date=16 September 2022}}</ref> Rusland kon nie Kijif inneem nie en is in die gevegte by Irpin, Hostomel en [[Boetsja]] teruggedryf. Die Russe het probeer om die hoofstad te omsingel, maar verdedigers onder Oleksandr Sirski het hulle posisies behou; hulle het teentenkmissiele en lugafweermissiele gebruik om Russiese toevoerlyne te verswak en die aanval te vertraag.<ref>{{cite news|date=7 April 2022 |title=Russia's failure to take down Kyiv was a defeat for the ages |work=Associated Press News |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-battle-for-kyiv-dc559574ce9f6683668fa221af2d5340 |access-date=16 September 2022}}</ref> Teen 7 April het Russiese troepe wat aan die noordfront ontplooi was, teruggetrek om voorrade aan te vul en na die Donbas herontplooi te word. Die noordoosfront is eweneens na Suidoos-Oekraïne teruggetrek vir herontplooiing.<ref name="TR"/><ref name="news.yahoo.com">{{cite news|last1=Epstein |first1=Jake |last2=Haltiwanger |first2=John |date=6 April 2022 |title=NATO chief says Putin still wants to control all of Ukraine, despite repositioning forces to the eastern Donbas region |url=https://news.yahoo.com/nato-chief-says-putin-still-144125043.html |access-date=7 April 2022}}</ref> Op 26 April het afgevaardigdes van die VSA en 40 bondgenote in Duitsland bymekaargekom om ’n koalisie te bespreek wat ekonomiese steun, militêre voorrade en herstelwerk aan Oekraïne sou verskaf.<ref>{{cite news|last1=Vandiver |first1=John |last2=Svan |first2=Jennifer H. |date=26 April 2022 |title=US and allies gather at Ramstein to discuss how to help Ukraine defeat Russia's 'unjust invasion' |work=Stars and Stripes |location=Duitsland |url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |url-status=live |url-access=limited |access-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504174341/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |archive-date=4 May 2022}}</ref> ===Aanvanklike inval=== [[Lêer:Последствия удара ракеты по Голосеевскому району Киева (6).jpg|duimnael|regs|220px|'n Struktuur in [[Kijif]] wat deur 'n missielaanval vernietig is.]] Op 24 Februarie, net voor 06:00 Moskoutyd (UTC+3), het Poetin aangekondig hy het besluit om 'n "spesiale militêre operasie" in Oos-Oekraïne te loods.<ref name="tassputspeech24" /><ref name="Meduza_Putin_announces_invasion">{{cite news |title=Putin announces formal start of Russia's invasion in eastern Ukraine |date=24 February 2022 |newspaper=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |access-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224033732/https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |archive-date=24 February 2022 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=Russian President Vladimir Putin announces military assault against Ukraine in surprise speech |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|access-date=24 February 2022 |website=MSN |language=en-US |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064559/https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|url-status=live}}</ref> In sy toespraak het Poetin gesê daar is geen planne om Oekraïense gebied te beset nie en beweer hy ondersteun die reg van die volke van Oekraïne op selfbeskikking.<ref name="tassputspeech24">{{cite news|date=24 February 2022 |title=Путин принял решение о проведении операции по денацификации и демилитаризации Украины |language=ru |trans-title=Putin decided to conduct an operation to de-Nazify and demilitarise Ukraine |work=TASS |url=https://tass.ru/politika/13825671 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224045055/https://tass.ru/politika/13825671 |url-status=live}}</ref> Hy het ook gesê Rusland beoog die "demilitarisasie en denazifisering" van Oekraïne – CNN en NBC het dié bewerings as "sonder gronde" en "vals" beskryf.<ref>{{cite news|author-last=Chernova |author-first=Anna |date=24 February 2022 |title=Kremlin spokesperson echoes Putin's baseless claims on invasion objectives |work=CNN |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_542ef6fc653f4404d483a5156ecc23e6 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224132757/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/index.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |author-first1=Nathan |author-last1=Hodge |author-first2=Tim |author-last2=Lister |author-first3=Ivana |author-last3=Kottasová |author-first4=Laura |author-last4=Smith-Spark |date=24 February 2022 |title=Ukraine vows defiance as Russia launches major invasion |url=https://www.cnn.com/2022/02/24/europe/ukraine-russia-invasion-thursday-intl/index.html |access-date=24 February 2022 |website=CNN |language=en |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224145336/https://www.cnn.com/2022/02/24/europe/ukraine-russia-invasion-thursday-intl/index.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news|first1=David K.|last1=Li|first2=Jonathan|last2=Allen|first3=Corky|last3=Siemaszko|title=Putin using false 'Nazi' narrative to justify Russia's attack on Ukraine, experts say|url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-claims-denazification-justify-russias-attack-ukraine-experts-say-rcna17537|access-date=2022-02-25|website=NBC News|date=24 February 2022|language=en}}</ref> Dit is ook deur die Amerikaanse Holocaust-herdenkingsmuseum veroordeel.<ref>{{cite news|url=https://www.newsweek.com/holocaust-museum-criticizes-putin-saying-ukraine-needs-denazified-1682467|title=Holocaust Museum Criticizes Putin's Saying Ukraine Needs to Be 'Denazified'|date=February 24, 2022|agency=Newsweek|access-date=25 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025159/https://www.newsweek.com/holocaust-museum-criticizes-putin-saying-ukraine-needs-denazified-1682467|url-status=live}}</ref> Poetin het die lede van die [[Oekraïense Gewapende Magte|Oekraïense magte]] gevra om hulle wapens neer te lê en terug te keer huis toe.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60503037|title=Ukraine conflict: Russia announces special military operation in Donbas |website=BBC News |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064553/https://www.bbc.com/news/world-europe-60503037 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/russias-putin-announces-military-operation-in-ukraine-a76549 |title=Russia's Putin Announces Military Operation in Ukraine |website=The Moscow Times |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064553/https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/russias-putin-announces-military-operation-in-ukraine-a76549|url-status=live}}</ref><ref name="krputspeech24">{{Cite news |date=24 February 2022 |title=Обращение Президента Российской Федерации |language=ru |work=Kremlin.ru |url=http://kremlin.ru/events/president/news/67843 |access-date=24 February 2022 |archive-date= |archive-url= |url-status=live}}</ref> Kort voor 07:00 (UTC+2) op die 24ste het Zelenski krygswet in Oekraïne afgekondig.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops |title=Russia-Ukraine crisis live news: Putin has launched 'full-scale invasion', says Ukrainian foreign minister – latest updates &#124; World news |work=[[The Guardian]] |date=16 July 2018 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224054309/https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops |url-status=live }}</ref> Later het hy die Oekraïense weermag opdrag gegee om die invallers "maksimum verliese toe te dien".<ref>{{cite web |author= |url=https://www.unian.net/society/zelenskiy-otdal-prikaz-vsu-nanosit-maksimalnye-poteri-okkupantam-novosti-ukrainy-11715478.html |title=Зеленский отдал приказ ВСУ наносить максимальные потери оккупантам |language=ru |trans-title=Zelensky ordered the Armed Forces of Ukraine to inflict maximum losses on the invaders |website=Unian |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224082802/https://www.unian.net/society/zelenskiy-otdal-prikaz-vsu-nanosit-maksimalnye-poteri-okkupantam-novosti-ukrainy-11715478.html |url-status=live }}</ref> Zelenski het ook aangekondig dat diplomatieke betrekkinge met Rusland onmiddellik opgehef word.<ref>{{cite web|url=https://www.interfax.ru/world/824153 |title=Украина разорвала дипломатические отношения с Россией |website=Interfax |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224095330/https://www.interfax.ru/world/824153 |url-status=live}}</ref> Later dié dag het hy 'n algemene mobilisasie aangekondig.<ref>{{cite news |title=Ukrainian president signs decree on general mobilisation of population -Interfax |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/ |access-date=25 February 2022 |work=Reuters |date=24 February 2022 |language=en |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025205/https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/ |url-status=live }}</ref> Om 10:00 (UTC+2) het die Oekraïense presidensiële administrasie aangekondig Russiese troepe het Oekraïne uit die noorde binnegeval (tot 5&nbsp;km diep). Russiese troepe was bedrywig in [[Charkif-oblast]] en [[Tsjernihif-oblast]], naby [[Soemi]].<ref>{{cite web |author= |url=https://www.unian.net/war/voyska-rossii-na-severe-ukrainy-prodvinulis-vglub-do-pyati-kilometrov-arestovich-novosti-donbassa-11715571.html |title=Войска России на севере Украины продвинулись вглубь до пяти километров – Арестович |language= |website= |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224091205/https://www.unian.net/war/voyska-rossii-na-severe-ukrainy-prodvinulis-vglub-do-pyati-kilometrov-arestovich-novosti-donbassa-11715571.html |url-status=live }}</ref> Om 10:30 (UTC+2) het die Oekraïense departement van verdediging aangekondig Russiese troepe in Tsjernihif-oblast is gekeer, 'n groot geveg was naby Charkif aan die gang, en [[Marioepol]] en Sjtsjastja is ten volle teruggewen.<ref name=mil.2402.1030>{{cite web |author= |url=https://www.mil.gov.ua/en/news/2022/02/24/general-staff-of-the-armed-forces-of-ukraine-operative-information-as-of-10-30/ |title=General Staff of the Armed Forces of Ukraine: Operative information as of 10.30 |language= |website=mil.gov.ua |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224103548/https://www.mil.gov.ua/en/news/2022/02/24/general-staff-of-the-armed-forces-of-ukraine-operative-information-as-of-10-30/ |url-status=live }}</ref> ====Kijif en die noordfront==== [[Beeld:Russian bombardment of telecommunications antennas in Kiev.jpg|thumb|240px|Telekommunikasietorings in Kijif word deur Russe aangeval.]] [[Beeld:Battle of Hostomel, 04.03.2022, Skirmish Aftermath.jpg|thumb|links|240px|Ná gevegte in Hostomel, 4 Maart.]] Russiese troepe het op 24 Februarie probeer om [[Kijif]] vinnig in te neem deur middel van ’n spitsaanval vanuit Belarus suidwaarts langs die westelike oewer van die [[Dnipro]]rivier, met Russiese soldate wat die stad binnegedring het, ondersteun deur luglandingsoperasies en ’n vinnige, gemeganiseerde opmars uit die noorde. Hulle het egter misluk.<ref name="wapo20220320">{{cite news|last1=Sly |first1=Liz |last2=Lamothe |first2=Dan |date=20 March 2022 |title=Russia's war for Ukraine could be headed toward stalemate |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |url-status=live |access-date=6 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320093229/https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |archive-date=20 March 2022 |issn=0190-8286 |oclc=2269358}}</ref> Die VSA het Zelenski gekontak en aangebied om hom te help ontsnap, uit vrees vir ’n poging deur die Russiese leër om hom te ontvoer of vermoor. Zelenski het geantwoord: "Die geveg is hier; ek het ammunisie nodig, nie ’n rit nie."<ref>{{cite web|date=25 February 2022 |title=Live updates: Zelenskyy declines US offer to evacuate Kyiv |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-business-europe-united-nations-kyiv-6ccba0905f1871992b93712d3585f548 |access-date=28 February 2023 |publisher=AP News}}</ref> Teen vroeg in Maart is 'n Russiese opmars langs die westekant van die Dnipro deur Oekraïense verdediging beperk. Teen 5 Maart het ’n Russiese konvooi, volgens berigte 64 km lank, min vordering in die rigting van Kijif gemaak.<ref>{{cite news|last=Stern |first=Did L. |date=5 March 2022 |title=After temporary cease-fires break down, Putin threatens Ukraine's government |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/05/ukraine-military-battlefield-kyiv-mariupol/ |url-access=subscription |access-date=6 March 2022}}</ref> Die opmars uit [[Tsjernihif-oblast|Tsjernihif]] het grootliks tot stilstand gekom toe ’n beleg daar begin het. Russiese magte het uit die noordweste na Kijif opgeruk en [[Boetsja]], Hostomel en Vorzel teen 5 Maart ingeneem.<ref>{{cite news|last1=Lister |first1=Tim |last2=Pennington |first2=Josh |last3=McGee |first3=Luke |last4=Gigova |first4=Radina |name-list-style=and |date=7 March 2022 |title='A family died ... in front of my eyes': Civilians killed as Russian military strike hits evacuation route in Kyiv suburb |url=https://edition.cnn.com/2022/03/06/europe/ukraine-russia-invasion-sunday-intl-hnk/index.html |access-date=9 March 2022 |publisher=[[CNN]]}}</ref><ref>{{cite news|date=7 March 2022 |title=Bucha, Vorzel, Hostomel under enemy's control, situation remains critical |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3422872-bucha-vorzel-hostomel-under-enemys-control-situation-remains-critical.html |access-date=9 March 2022}}</ref Op 16 Maart het Oekraïense magte ’n teenoffensief begin.<ref>{{cite news|last1=Cullison |first1=Alan |last2=Coles |first2=Isabel |last3=Trofimov |first3=Yaroslav |date=16 March 2022 |title=Ukraine Mounts Counteroffensive to Drive Russians Back From Kyiv, Key Cities |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316111106/https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |archive-date=16 March 2022}}</ref> Omdat Russiese magte nie ’n vinnige oorwinning in Kijif kon behaal nie, het hulle oorgeskakel na bombardemente sonder onderskeiding en belegvoering.<ref>{{cite news|last1=Gordon |first1=Michael R. |last2=Leary |first2=Alex |date=21 March 2022 |title=The Wall Street Journal News Exclusive: Russia, Failing to Achieve Early Victory in Ukraine, Is Seen Shifting to 'Plan B' |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/russia-failing-to-achieve-early-victory-in-ukraine-is-seen-shifting-to-plan-b-11647824374 |access-date=24 March 2022}}</ref> Op 25 Maart het ’n Oekraïense teenoffensief dorpe oos en wes van Kijif herower.<ref>{{cite web|date=23 March 2022 |title=Ukraine war: Ukrainian fightback gains ground west of Kyiv |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60847188 |access-date=29 March 2022 |website=BBC News}}</ref> Russiese troepe in die Boetsja-gebied het noordwaarts teruggetrek. Oekraïense magte het die stad op 1 April binnegegaan, die gebied rondom Kijif herower en bewyse van oorlogsmisdade in Boetsja gevind.<ref>{{cite news|title=Ukraine war latest: Ukraine says it has retaken entire Kyiv region |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60949706 |access-date=2 April 2022}}</ref><ref>{{cite web|last=Rudenko |first=Olga |date=2 April 2022 |title=Hundreds of murdered civilians discovered as Russians withdraw from towns near Kyiv (Graphic Images) |url=https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403022637/https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |archive-date=3 April 2022 |access-date=3 April 2022 |website=The Kyiv Independent}}</ref> Die [[Pentagon]] het op 6 April bevestig die Russiese leër het [[Tsjernihif-oblast]] verlaat;<ref>{{cite news|last1=Demirjian |first1=Karoun |last2=Lamothe |first2=Dan |name-list-style=and |date=6 April 2022 |title=Pentagon: Russia has fully withdrawn from Kyiv, Chernihiv |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/04/06/pentagon-russia-withdraws-kyiv-chernihiv/ |access-date=7 April 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> plaaslike owerhede het gesê Russiese troepe het [[Soemi-oblast]] verlaat.<ref>{{cite news|last=Kalatur |first=Anastasiya |date=8 April 2022 |title=Sumy region liberated from Russian troops |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/04/8/7338013/ |access-date=15 April 2022}}</ref> Navo se sekretaris-generaal, [[Jens Stoltenberg]], het gesê die Russiese "terugtrekking, herbevoorrading en herontplooiing" van troepe uit die Kijif-gebied moet geïnterpreteer word as ’n uitbreiding van Poetin se planne om sy magte op Oos-Oekraïne te konsentreer.<ref name="news.yahoo.com"/> ====Suid- en oosfront==== [[Beeld:Russian bombardment on the outskirts of Kharkiv.jpg|thumb|220px|'n Russiese bombardement aan die buitewyke van Charkif, 1 Maart.]] [[Beeld:Myronosytska 1 after Russian shelling on 2 March 2022 (05).jpg|thumb|220px|Die fakulteit ekonomie van die Nasionale Universiteit van Charkif ná die Russiese bombardement, 2 Maart 2022.]] Op 24 Februarie het Russiese aanvalsgroepe uit die Krim noordweswaarts beweeg en brûe oor die Dnipro<ref>{{cite news|title=Ukraine loses control over crossing to Kherson |agency=Ukrinform |date=25 February 2022 |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225155031/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |archive-date=25 February 2022}}</ref> en die Noord-Krim-kanaal ingeneem.<ref>{{cite news|last1=Marrow |first1=Alexander |last2=Ostroukh |first2=Andrey |date=24 February 2022 |editor-last=Balmforth |editor-first=Tom |title=Russian forces unblock water flow for canal to annexed Crimea, Moscow says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |archive-date=1 March 2022 |work=[[Reuters]]}}</ref> Op 1 Maart was [[Cherson]] die eerste groot stad wat deur Rusland ingeneem is.<ref>{{cite news|last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Pérez-Peña |first2=Richard |name-list-style=and |date=2 March 2022 |title=First Ukraine City Falls as Russia Strikes More Civilian Targets |url=https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303000108/https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |archive-date=3 March 2022 |access-date=3 March 2022 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Russiese troepe het na Mikolajif opgeruk en dit aangeval, maar is teruggedryf.<ref>{{cite news|date=4 March 2022 |title=Ukrainian defenders repelled attack on Mykolaiv city, fighting continues on outskirts |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3420336-ukrainian-defenders-repelled-attack-on-mykolaiv-city-fighting-continues-on-outskirts.html |access-date=4 March 2022}}</ref> Russiese magte het die Zaporizjzjza-kernkragsentrale genader en Enerhodar beleër. Teen 25 Februarie het Russiese eenhede na [[Marioepol]] begin opruk.<ref>{{cite news|title=Battle ongoing near Mariupol – mayor |agency=Ukrinform |date=25 February 2022 |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225110919/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |archive-date=25 February 2022}}</ref> Teen 18 Maart was Marioepol omsingel en het gevegte die middestad bereik. Dit het pogings om burgerlikes te ontruim bemoeilik.<ref>{{cite news|last1=Boffey |first1=Daniel |last2=Tondo |first2=Lorenzo |name-list-style=and |date=18 March 2022 |title=Fighting reaches central Mariupol as shelling hinders rescue attempts |url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/18/russia-missile-lviv-mariupol-ukraine-war |access-date=21 March 2022 |work=[[The Guardian]]}}</ref> Die Russe het oorgawe geëis, en die Oekraïners het geweier.<ref name="CBC-2022-03-21">{{cite news|date=21 March 2022 |title=Ukraine refuses to surrender Mariupol as scope of human toll remains unclear |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |url=https://www.cbc.ca/news/world/ukraine-russia-war-march21-1.6391709 |access-date=21 March 2022}}</ref> Op 27 Maart het die Oekraïense adjunk-premier, Olha Stefanisjina, gesê: "meer as 85 persent van die hele stad is vernietig".<ref>{{cite news|last=Scully |first=Rachel |date=27 March 2022 |title=Ukrainian official: Mariupol 'simply does not exist anymore' |work=The Hill |url=https://thehill.com/homenews/sunday-talk-shows/599917-ukrainian-official-mariupol-simply-does-not-exist-anymore |access-date=29 March 2022}}</ref> Rusland het veilige deurgang na Marioepol geweier aan 50 busse wat deur die VN gestuur is om burgerlikes te ontruim.<ref>{{cite news|date=30 March 2022 |title=Ukraine War: Putin demands Mariupol surrender to end shelling |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60926470 |access-date=31 March 2022}}</ref> In die ooste het Russiese soldate probeer om Charkif in te neem<ref>{{Cite magazine |last=Losh |first=Jack |date=25 February 2022 |title=Kharkiv's Resistance to Russia's War Has Already Begun |url=https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |magazine=Foreign Policy |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225044904/https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |archive-date=25 February 2022 |access-date=27 February 2022}} en het sterk Oekraïense weerstand ervaar. Izjoem is op 1 April deur Russiese magte ingeneem<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/07/izyum-eastern-ukraine-razing-towns/ |title=In eastern Ukraine, Russian military razing towns to take them over |first=Dalton |last=Bennett |newspaper=[[The Washington Post]] |date=7 April 2022 |access-date=21 February 2022}}</ref> ná ’n geveg van ’n maand. Op 25 Maart het die Russiese ministerie van verdediging gesê hulle sou probeer om groot stede in die ooste van Oekraïne te beset.<ref>{{cite news|date=25 March 2022 |title=Russia says first phase of Ukraine operation mostly complete, focus now on Donbass |publisher=Yahoo! Finance |agency=[[Reuters]] |location=Londen |editor-last=Trevelyan |editor-first=Mark |url=https://finance.yahoo.com/news/russia-says-first-phase-ukraine-134534902.html |access-date=28 March 2022}}</ref> Op 3 April het Rusland, ná die terugtrekking van Russiese magte uit Kijif, sy aanval op die suide van Oekraïne uitgebrei met bombardemente en aanvalle op Odesa, Mikolajif en die Zaporizjzja-kernkragsentrale.<ref>{{cite news|date=3 April 2022 |title=Missiles hit Ukraine refinery, 'critical infrastructure' near Odessa |work=The Straits Times|publisher=SPH Media Trust |agency=[[Reuters]] |url=https://www.straitstimes.com/world/missiles-hit-critical-infrastructure-at-ukrainian-port-of-odessa |access-date=6 April 2022}}</ref> Teen 7 April het die hernude konsentrasie van Russiese troepe en tenks rondom Izjoem, Slowjansk en Kramatorsk Oekraïense amptenare genoop om die oorblywende inwoners naby die oostelike grens aan te raai om na Wes-Oekraïne te ontruim.<ref>{{cite news|last=Picheta |first=Rob |date=6 April 2022 |title=The fight for Sloviansk may be 'the next pivotal battle' of Russia's war in Ukraine |publisher=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/04/06/europe/sloviansk-ukraine-russia-military-significance-intl/index.html |access-date=15 April 2022}}</ref> ===Suidoosfront (8 April - 5 September 2022)=== [[Beeld:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 2 animated.gif|thumb|280px|links|'n Geanimeerde kaart van die Russiese inval van 7 April tot 5 September 2022.]] Teen 17 April is Russiese vordering aan die suidoosfront blykbaar belemmer deur Oekraïense magte by die groot, swaar versterkte Azovstal-yster-en-staalwerk en die omliggende gebied in Marioepol.<ref name="RNZM">{{cite news|date=17 April 2022 |title=Ukraine war: Mariupol defenders will fight to the end |work=Radio New Zealand News |url=https://www.rnz.co.nz/news/world/465439/ukraine-war-mariupol-defenders-will-fight-to-the-end-pm }}</ref> Op 19 April het Rusland ’n "oostelike offensief" geloods oor ’n front van 480&nbsp;km wat van Charkif tot Donetsk en Loehansk gestrek het, met gelyktydige missielaanvalle wat weer op Kijif en [[Lwif]] gerig is.<ref name="nytimes.com">{{cite news|last1=Arraf |first1=Jane |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Landler |first3=Mark |date=19 April 2022 |title=Ukraine Says Russia Begins Assault in the East After Raining Missiles Nationwide |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/04/18/world/europe/ukraine-russia-missiles-lviv-donbas.html |access-date=20 April 2022 }}</ref> ’n Anonieme Amerikaanse verdedigingsamptenaar het die Russiese offensief as "op sy beste minimaal" beskryf.<ref>{{cite news|date=2 May 2022 |title=US official briefs on Russia's war effort |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-61295448}}</ref> Teen 30 Mei was die verskil tussen Russiese en Oekraïense artillerie duidelik, met Oekraïense artillerie wat in die minderheid was.<ref name="Sabbagh">{{cite news|last=Sabbagh |first=Dan |date=31 May 2022 |title=Biden will not supply Ukraine with long-range rockets that can hit Russia |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/30/biden-will-not-supply-ukraine-with-long-range-rockets-that-can-hit-russia}}</ref> In reaksie op Biden se aanduiding dat Oekraïne van meer gevorderde artillerie voorsien sou word, het Poetin gesê Rusland sou sy inval uitbrei om nuwe stede in te sluit, en hy het op 6 Junie ’n missielaanval op Kijif gelas nadat Rusland dit weke lank nie direk aangeval het nie.<ref>{{cite web|url=https://news.yahoo.com/russia-bombards-kyiv-vows-strike-123428279.html?fr=yhssrp_catchall |title=Russia bombards Kyiv, vows to strike new targets if U.S. Sends long-range missiles to Ukraine |work=CBS News Videos via Yahoo News |date=6 June 2022 }}</ref> Op 10 Junie het die adjunkhoof van die Oekraïense Veiligheidsdiens (SBU), Wadim Skibitski, verklaar die frontlyne tydens die Slag van Sjewjerodonetsk sou bepaal hoe die inval sou verloop:<ref name="iktgvs">{{cite news|last=Koshiw |first=Isobel |date=10 June 2022 |title=We're almost out of ammunition and relying on western arms, says Ukraine |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/10/were-almost-out-of-ammunition-and-relying-on-western-arms-says-ukraine }}</ref> {{Blockquote |text=Dit is nou 'n artillerie-oorlog, en ons verloor dit. Alles hang nou af van wat die Weste vir ons gee. Oekraïne het een artilleriestuk teenoor elke 10 of 15 Russiese stukke. Ons Westerse vennote het ons ongeveer 10% gegee van wat hulle het.}} Op 29 Junie het die Amerikaanse intelligensiedirekteur Avril Haines gesê Amerikaanse agentskappe stem saam die inval sal "vir ’n lang tydperk ... voortduur. Kortom, die prentjie bly taamlik somber, en Rusland se houding teenoor die Weste verhard."<ref>{{cite news|last1=Alper |first1=Alexandra |last2=Freifeld |first2=Karen |last3=Landay |first3=Jonathan |date=29 June 2022 |title=Putin still wants most of Ukraine, war outlook grim -U.S. intelligence chief |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-still-wants-most-ukraine-war-outlook-grim-us-intelligence-chief-2022-06-29/ |access-date=2 July 2022 |work=[[Reuters]] }}</ref> Die hoofwoordvoerder van die Russiese ministerie van verdediging, Igor Konasjenkof, het onthul Russiese troepe is verdeel tussen die weermaggroepe "Sentrum", onder bevel van kolonel-generaal Aleksander Lapin, en "Suid", onder bevel van weermaggeneraal Sergei Soerowikin.<ref name="Novaya">{{cite news|last=Cherkasov |first=Alexander |date=26 June 2022 |script-title=Люди, стрелявшие в наших отцов |language=uk |agency=[[Nowaja Gazeta]] |url=https://novayagazeta.eu/articles/2022/06/26/liudi-streliavshie-v-nashikh-ottsov }}</ref> Op 20 Julie het Sergei Lawrof, die Russiese minister van buitelandse sake, aangekondig Rusland sou reageer op die verhoogde militêre hulp wat Oekraïne uit die buiteland ontvang deur sy spesiale militêre operasie na [[Zaporizjzja-oblast|Zaporizjzja-]] en [[Cherson-oblast]] uit te brei.<ref>{{cite news|date=20 July 2022 |title=Ukraine News: Kyiv Intensifies Attacks on Russian Positions in South |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/live/2022/07/20/world/ukraine-russia-war#russia-ukraine-territory-expansion-lavrov }}</ref> Russiese grondmagte het begin om vrywilligerbataljons te werf om ’n nuwe 3de Leërkorps binne die Westelike Militêre Distrik te vorm, met ’n beplande sterkte van 16&nbsp;000 - 60&nbsp;000 personeellede.<ref>{{cite news|date=29 July 2022 |title=Ru\ssia prepares to deploy new strike force against Ukraine – Ukrainian Intelligence |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/07/29/7360811/ |access-date=27 August 2022 }}</ref> ====Val van Marioepol==== Op 13 April het Russiese magte hulle aanval op die Azovstal-yster-en-staalwerk verskerp.<ref>{{cite news|last1=Harding |first1=Luke |last2=Koshiw |first2=Isobel |last3=McKernan |first3=Bethan |date=13 April 2022 |title=Last marines defending Marioepol 'running out of ammunition' |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-Marioepol-running-out-of-ammunition |access-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415205024/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-Marioepol-running-out-of-ammunition |archive-date=15 April 2025}}</ref> Die Oekraïense premier, [[Denis Sjmjhal]], het gesê Oekraïense soldate het belowe om die ultimatum om oor te gee, te ignoreer en tot die einde te veg.<ref name="RNZM"/> Op 20 April het Poetin gesê die beleg kan takties as voltooi beskou word, aangesien die 500 Oekraïense soldate wat in bunkers binne die staalwerke verskans was, en na raming 1&nbsp;000 burgerlikes, van hulp afgesny was.<ref>{{cite news|last=Schreck |first=Adam |date=21 April 2022 |title=Putin claims victory in Marioepol despite steel-mill holdouts |work=Associated Press News |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-kyiv-business-europe-f0e1cd893715eda1e6bef696d9c47db3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604113211/https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-kyiv-business-europe-f0e1cd893715eda1e6bef696d9c47db3 |archive-date=4 June 2025}}</ref> Ná vergaderings met Poetin en Zelenski het die VN se sekretaris-generaal, [[António Guterres]], op 28 April gesê hy sou probeer om ’n ontruiming uit Azovstal te reël.<ref>{{cite news|last=Prentice |first=Alessandra |date=28 April 2022 |title=U.N. chief Guterres calls for escape route from Marioepol 'apocalypse' |work=[[Reuters]] |publication-place=Kyiv |url=https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |url-status=live |access-date=24 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429105525/https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |archive-date=29 April 2022}}</ref> Op 30 April het Russiese troepe burgerlikes toegelaat om onder VN-beskerming te vertrek.<ref>{{cite news|date=1 May 2022 |title=Civilians flee Azovstal bunkers in evacuation led by U.N. |first1=Tom |last1=Balmforth |first2=Max |last2=Hunder |first3=Alessandra |last3=Prentice |work=Yahoo News |agency=[[Reuters]] |url=https://news.yahoo.com/more-civilians-evacuated-around-azovstal-111331097.html |access-date=2 September 2024 }}</ref> Teen 3 Mei het Russiese troepe, nadat hulle 100 burgerlikes toegelaat het om te gaan, hulle bombardement hervat.<ref>{{cite news|date=3 May 2022 |title=Russia shells Marioepol plant with civilians still reported trapped |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |url-status=live |access-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506145656/https://web.archive.org/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |archive-date=6 May 2022}}</ref> Op 6 Mei het die ''[[Daily Telegraph]]'' berig Rusland het termobariese bomme (bomme wat chemiese ontbranding toelaat wat atmosferiese suurstof gebruik) teen die oorblywende soldate gebruik. Zelenski het die bevelvoerder van die staalfabriek gemagtig om oor te gee indien nodig.<ref>{{cite news|last=Vasilyeva |first=Nataliya |date=5 May 2022 |title=Ukraine loses contact with Azovstal defenders as Russian troops storm steelworks |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/05/04/besieged-azovstal-steelwork-bunker-survivors-stave-hunger-frying/ }}</ref> Op 7 Mei is alle burgerlikes ontruim.<ref>{{cite news|date=7 May 2022 |title='All' civilians have been evacuated from a besieged steel plant in Marioepol |work=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/2022/05/07/1097413091/steel-plant-Marioepol-azovstal-civilians-evacuated |access-date=2 June 2022 }}</ref> [[Beeld:Наслідки обстрілу дитячої лікарні та пологового будинку в Маріуполі, 9 березня 2022 року.jpg|thumb|240px|’n Kinderhospitaal in [[Marioepol]] ná ’n Russiese lugaanval op 9 Maart 2022.]] Nadat die laaste burgerlikes ontruim is, het 2&nbsp;000 Oekraïense soldate daar versperrings beman; 700 is beseer. Hulle het ’n beroep gedoen op ’n militêre korridor vir ontruiming, omdat hulle verwag het hulle sou tereggestel word indien hulle oorgee.<ref>{{cite news|last=Koshiw |first=Isobel |date=8 May 2022 |title='Surrender is not an option': Azov battalion commander in plea for help to escape Marioepol |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-Marioepol |archive-url=https://web.archive.org/web/20250511201140/https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-Marioepol |archive-date=11 May 2025}}</ref> Berigte oor onenigheid op 8 Mei het aangedui die bevelvoerder van die Oekraïense mariniers het ongemagtig tenks, ammunisie en personeel bekom, sy posisie verlaat en gevlug. Die oorblywende soldate het gesê die verdediging is gevolglik verswak, wat die voortduur van die Russiese aanvalle vergemaklik het.<ref>{{cite news|last=Petrenko |first=Roman |date=8 May 2022 |title=Marioepol defenders tell how the commander of marines fled the city |work=Yahoo News |agency=Ukrayinska Pravda |url=https://news.yahoo.com/Marioepol-defenders-tell-commander-marines-120905296.html |access-date=2 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304015517/https://www.yahoo.com/news/Marioepol-defenders-tell-commander-marines-120905296.html |archive-date=4 March 2025}}</ref> Illia Samoilenko, adjunkbevelvoerder van die oorblywende Oekraïense troepe, het gesê: "Ons is basies dooie mense. Die meeste van ons weet dit, en daarom veg ons so vreesloos."<ref>{{cite news|last1=Krasnolutska |first1=Daryna |last2=Champion |first2=Marc |date=8 May 2022 |title=Marioepol Steel Plant's 'Dead Men' Defenders Call for Rescue Plan |work=Bloomberg News |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-05-08/Marioepol-steel-plant-s-dead-men-defenders-call-for-rescue-plan |access-date=2 June 2022 }}</ref> Op 16 Mei het die Oekraïense Algemene Staf aangekondig die Marioepol-garnisoen het sy "gevegsending voltooi" en die finale ontruimings het begin. Altesaam 264 dienslede is na Olenifka, onder Russiese beheer, ontruim, terwyl 53 wat ernstig beseer was, na ’n hospitaal in Nowoazofsk, ook onder Russiese beheer, geneem is.<ref name="nytimes16">{{cite news|last1=Hopkins |first1=Valerie |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Santora |first3=Marc |name-list-style=and |date=16 May 2022 |title=Ukrainian authorities declare an end to the combat mission in Marioepol after weeks of Russian siege. |url=https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-Marioepol.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516233043/https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-Marioepol.html |archive-date=16 May 2022 |access-date=16 May 2022 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}</ref> Ná die ontruiming het Russiese en DPR-magte volle beheer oor Marioepol verkry. Rusland se perssekretaris, Dmitri Peskof, het gesê Poetin het gewaarborg die vegters wat oorgegee het, sou "in ooreenstemming met internasionale standaarde" behandel word, terwyl Zelenski gesê het "die werk om die seuns huis toe te bring gaan voort..."<ref name="reutersmay17">{{cite news|date=17 May 2022 |title=Azovstal siege ends as hundreds of Ukrainian fighters surrender |work=[[Reuters]] |publication-place=Marioepol |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=17 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517104718/https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |archive-date=17 May 2022}}</ref> ====Val van Sjewjerodonetsk en Lisitsjansk==== [[Beeld:Окупанти вдарили «Точкою-У» по залізничному вокзалу Краматорська 03 (3to4).jpg|thumb|Die toneel van die spoorwegstasie in Kramatorsk ná 'n Russiese aanval waarin 63 burgerlikes gesterf het.]] Op 11 April het Zelenski gesê Oekraïne verwag ’n nuwe Russiese offensief in die ooste.<ref>{{cite news|date=11 April 2022 |title=Tens of thousands feared dead in Marioepol |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/live-blog/russia-ukraine-war-live-updates-zelenskyy-warns-offensive-east-rcna23809 |access-date=15 April 2022 }}</ref> Amerikaanse amptenare het gesê Rusland het elders teruggetrek of is teruggedryf en was besig om ’n terugtrekking en herontplooiing na die front in Suidoos-Oekraïne voor te berei.<ref>{{cite news|last1=Bacon |first1=John |last2=Mansfield |first2=Erin |last3=Wadington |first3=Katie |last4=Santucci |first4=Jeanine |last5=Vanden Brook |first5=Tom |last6=Tebor |first6=Celina |name-list-style=and |date=10 April 2022 |title=EU to consider Ukraine membership in weeks; Russia warns of 'direct military confrontation' with US: April 10 recap |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/10/ukraine-russia-invasion-live-updates/9528799002/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410073616/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/10/ukraine-russia-invasion-live-updates/9528799002/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=28 May 2022 |work=USA Today}}</ref> Militêre satelliete het op 11 April Russiese konvooie van infanterie- en gemeganiseerde eenhede afgeneem wat suidwaarts van Charkif na Izjoem ontplooi is, blykbaar as deel van die beplande Russiese herontplooiing.<ref>{{cite news|last=Saric |first=Ivana |date=10 April 2022 |title=Satellite images: Russian military convoy heads south toward Donbas region |work=Axios |url=https://www.axios.com/photos-russia-convoy-donbas-3af345c4-c292-4181-abe5-80abbc303b8b.html }}</ref> Op 18 April, met Marioepol wat deur Russiese magte ingeneem is, het die Oekraïense regering aangekondig die tweede fase van die versterkte inval in die Donetsk-, Loehansk- en Charkif-oblast het verskerp, met uitgebreide invallende magte wat die Donbas beset het.<ref>{{cite news|date=18 April 2022 |title=Ukraine says 'Battle of Donbas' has begun, Russia pushing in east |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=23 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418205729/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |archive-date=18 April 2022}}</ref> Op 22 Mei het die BBC berig ná die val van Marioepol het Rusland sy offensiewe in Loehansk en Donetsk verskerp, terwyl missielaanvalle en hewige artillerievuur op Sjewjerodonetsk, die grootste stad onder Oekraïense beheer in Loehansk-oblast, gekonsentreer is.<ref>{{cite news|last=Murphy |first=Matt |date=23 May 2022 |title=Ukraine war: Russian assault on key Donbas city intensifies |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |url-status=live |access-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523080849/https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |archive-date=23 May 2022}}</ref> Op 23 Mei is berig Russiese magte het Liman binnegegaan en die stad teen 26 Mei ingeneem.<ref>{{cite news|date=25 May 2022 |title=Russia seeking to capture Ukraine's Lyman: separatist leader |work=The Australian |url=https://www.theaustralian.com.au/world/russia-seeking-to-capture-ukraines-lyman-separatist-leader/news-story/501ab08e54c87aeb68daa4e4dbe6e4ef |url-status=live |url-access=subscription |access-date=15 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526032910/https://www.theaustralian.com.au/world/russia-seeking-to-capture-ukraines-lyman-separatist-leader/news-story/501ab08e54c87aeb68daa4e4dbe6e4ef |archive-date=26 May 2022 |issn=1038-8761}}</ref> Oekraïense magte was na berig is, besig om Swjatohirsk te verlaat.<ref name="RID Rivista Italiana Difesa">{{cite web|last=Markic |first=Igor |title=Ucraina, Belgorod sotto attacco, ma i Russi stringono la morsa su Severodonetsk |trans-title=Ukraine, Belgorod under attack, but the Russians tighten their grip on Severodonetsk |url=https://www.rid.it/shownews/4938 |access-date=22 May 2022 |website=Rivista Italiana Difesa |publisher=Coop Giornalistica La Riviera |language=it }}</ref> Teen 24 Mei het Russiese magte Switlodarsk ingeneem.<ref name="Svitlodarsk24522">{{cite news|title=Donetsk region: occupying forces capture Svitlodarsk |work=Yahoo News |date=24 May 2022 |url=https://news.yahoo.com/donetsk-region-occupying-forces-capture-133430234.html |access-date=24 May 2022}}</ref> Op 30 Mei het Reuters berig Russiese troepe het deur die buitewyke van Sjewjerodonetsk gebreek.<ref>{{cite news|date=30 May 2022 |title=Russian troops enter outskirts of key city in eastern Ukraine's Donbas |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-russia-battle-east-zelenskyy-visits-front-rcna31076 |access-date=2 June 2022 }}</ref> Teen 2 Junie het ''The Washington Post'' berig Sjewjerodonetsk was op die punt van oorgawe, met meer as 80% van die stad in die hande van Russiese soldate.<ref>{{cite news|last1=Thebault |first1=Reis |last2=Iati |first2=Marisa |last3=Timsit |first3=Annabelle |last4=Suliman |first4=Adela |last5=Pietsch |first5=Bryan |last6=Pannett |first6=Rachel |date=2 June 2022 |title=Russia, U.S. trade barbs over weapons pledge; Severodonetsk on the brink |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/06/01/russia-ukraine-war-news-live-updates/ |access-date=5 June 2022 }}</ref> Op 3 Junie het Oekraïense magte na berig word ’n teenaanval in Sjewjerodonetsk begin. Teen 4 Junie het Oekraïense regeringsbronne beweer 20% of meer van die stad is herower.<ref>{{cite news|date=4 June 2022 |title=Russia 'suffering huge casualties' as troops retreat: Ukraine |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/4/fighting-rages-in-two-key-eastern-ukrainian-cities |access-date=5 June 2022 }}</ref> [[Beeld:Движение техники по понтонной переправе через Северский Донец 001.png|thumb|Russiese tenks by ’n pontoorgang oor die Sewerski-Donets-rivier, 9 April 2022.]] Oekraïense owerhede het geraam 800 Oekraïense burgerlikes is by die Azot- chemiese fabriek in Sjewjerodonetsk beleër; Russies gesteunde separatiste het gesê 300-400 soldate het daar geskuil.<ref>{{cite news|date=11 June 2022 |title=Ukraine war: Chemical plant hit as fighting rages in Severodonetsk |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61773356 |access-date=9 August 2022 }}</ref> Namate die Oekraïense verdediging van Sjewjerodonetsk begin wankel het, het Russiese troepe hulle aanval op die naburige stad Lisitsjansk verskerp.<ref>{{cite news|last1=Gibbons-Neff |first1=Thomas |last2=Stevis-Gridneff |first2=Matina |date=13 June 2022 |title=Ukraine Allies Ponder Options As Cities Falter |edition=Late, New York |volume=59,453 |page=1 |work=[[The New York Times]] |url=https://static01.nyt.com/images/2022/06/13/nytfrontpage/scan.pdf }}</ref> Op 20 Junie is berig Russiese soldate het hulle greep op Sjewjerodonetsk verstewig deur omliggende dorpe in te neem.<ref>{{cite news|last=Hughes |first=Clyde |date=20 June 2022 |title=Russian troops capture key suburb near Severodonetsk after months of battle |work=UPI |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2022/06/20/Ukraine-Severdonetsk-suburb-capture-Kharkiv/6931655722874/ }}</ref> [[CNN]] het op 24 Junie berig Oekraïne se gewapende magte is beveel om Sjewjerodonetsk te ontruim te midde van verskroeideaardetaktieke deur oprukkende Russiese troepe; verskeie honderde burgerlikes wat by die Azot- chemiese fabriek geskuil het, is agtergelaat, met sommige wat hulle lot met dié van mense in Marioepol vergelyk het.<ref>{{cite news|last1=Berlinger |first1=Joshua |last2=Lister |first2=Tim |date=24 June 2022 |title=Ukraine to withdraw from key city of Severodonetsk as Russia's advance grinds on |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/06/24/europe/severodonetsk-Loehansk-russia-ukraine-intl/index.html }}</ref> Op 3 Julie het die Russiese ministerie van verdediging beweer Lisitsjansk is ingeneem en beset.<ref>{{cite news|date=3 July 2022 |title=Russia claims capture of pivotal city in eastern Ukraine |work=CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/ukraine-russia-war-lysychansk-Loehansk-province-donbas/ }}</ref> ''The Guardian'' het op 4 Julie berig ná die val van die Loehansk-oblast sou Russiese soldate hulle inval in die aangrensende Donetsk-oblast voortsit om die stede Slowjansk en [[Bachmoet-slagting|Bachmoet]] aan te val.<ref>{{cite news|last=Jones |first=Sam |date=4 July 2022 |title=Putin declares victory in Loehansk after fall of Lysychansk |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jul/04/ukraine-donetsk-next-russian-target-after-capture-of-Loehansk-says-governor }}</ref> ====Zaporizjzja-front==== [[Beeld:Shopping center in Kremenchuk after Russian shelling, 2022-06-27 (1) frame 0246.jpg|thumb|Die Franse president, [[Emmanuel Macron]], het die missielaanval op 'n winkelsentrum in Krementsjoek op 28 Junie 2022 'n "oorlogsmisdaad" genoem.]] Russiese magte het voortgegaan om missiele af te vuur en bomme op [[Dnipro]] en Zaporizjzja te laat val.<ref name="nytimes.com"/> Russiese missiele het die Internasionale Lughawe Dnipro op 10 April vernietig.<ref>{{cite news|date=10 April 2022 |title=Russian rockets destroy airport in Ukrainian city of Dnipro |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/10/russian-rockets-destroy-airport-in-ukrainian-city-of-dnipro |access-date=1 October 2023 }}</ref> Op 2 Mei het die VN, volgens berigte met die samewerking van Russiese troepe, ongeveer 100 oorlewendes uit die beleg van Marioepol ontruim.<ref>{{cite news|last1=Rai |first1=Arpan |last2=Bancroft |first2=Holly |date=2 May 2022 |title=Mariupol steelworks shelling resumes as doctors describe dire bunker conditions |publisher=Yahoo News |url=https://news.yahoo.com/ukraine-news-live-un-conducting-025522315.html |access-date=2 June 2022 }}</ref> Op 28 Junie het Reuters berig ’n Russiese missielaanval op Krementsjoek, wat in ’n winkelsentrum ontplof het, het minstens 18 mense gedood. Frankryk se president, [[Emmanuel Macron]], het dit ’n "oorlogsmisdaad" genoem.<ref>{{cite news|last=Lewis |first=Simon |date=28 June 2022 |title=Dozens missing after Russian missile strike on mall kills 18 |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/rescuers-dig-survivors-russian-missile-strike-ukrainian-shopping-mall-2022-06-28/ }}</ref> Die president van die Oekraïense kernagentskap Energoatom het die situasie by die Zaporizjzja-kernkragsentrale as "uiters gespanne" beskryf en gesê Oekraïense personeel bedryf die aanleg, maar tot 500 Russiese soldate beheer dit, terwyl Rusland nabygeleë gebiede bestook en wapens by die aanleg opberg.<ref>{{cite news|date=7 July 2022 |title=Russia accused of shelling from Zaporizjzja nuclear plant in Ukraine |url=https://www.france24.com/en/europe/20220716-live-russia-accused-of-shelling-from-Zaporizjzja-nuclear-plant |access-date=13 August 2022 |work=France 24 }}</ref> Rusland het op 19 Augustus ingestem om inspekteurs toegang tot die aanleg te verleen ná ’n oproep van Macron aan Poetin. Teen Julie 2023 was toegang tot die aanleg steeds beperk.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-yet-grant-access-Zaporizjzja-nuclear-reactor-roofs-iaea-2023-07-20/ |title=Russia yet to grant access to Zaporizhzhia nuclear reactor roofs, IAEA says |last1=Murphy |first1=Francois |date=20 July 2023 |work=[[Reuters]] |access-date=24 September 2023 }} Rusland het berig 12 aanvalle met ontploffings van 50 artilleriegranate is teen 18 Augustus by die aanleg en die maatskappydorp Enerhodar aangeteken.<ref name="nei-20220822">{{cite news|date=22 August 2022 |title=Growing concern about Zaporizhzya NPP sparks international diplomacy |publisher=Nuclear Engineering International |url=https://www.neimagazine.com/news/newsgrowing-concern-about-zaporizhzya-npp-sparks-international-diplomacy-9944011 |access-date=1 October 2023}}</ref> Tobias Ellwood, voorsitter van die VK se kieskomitee vir verdediging, en die Amerikaanse kongreslid Adam Kinzinger het gesê stralingslekkasies sou ’n oortreding van Navo wees, ingevolge waarvan ’n aanval op ’n Navo-lid ’n aanval op al sy lede is.<ref>{{cite news|date=20 August 2022 |title=UK, US Set Ultimatum Against Russia Due To Provocations At Zaporizjzja NPP |publisher=Charter 97 |url=https://charter97.org/en/news/2022/8/20/512116/ }}</ref><ref>{{cite news|title=The West considers applying NATO's Article 5 in response to possible accident at Zaporizjzja Nuclear Power Plant |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/08/20/7364116/ |access-date=20 August 2022 }}</ref> [[Beeld:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 3 animated (cropped).gif|thumb|260px|links|'n Geanimeerde kaart van die Russiese inval van 5 September 2022 tot 11 November 2022.]] ===Russiese anneksasies en besettingsverliese (6 September - 11 November 2022)=== Op 6 September 2022 het Oekraïense magte ’n verrassende teenoffensief in die Charkif-streek geloods. Dit het naby Balaklija begin en is deur generaal Sirski gelei.<ref name="RO">{{Cite report |url=https://www.understandingwar.org/sites/default/files/Russian%20Operations%20Assessment%20September%206.pdf |title=Russian offensive campaign assessment, September 6 |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Barros |first2=George |date=6 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |last3=Philipson |first3=Layne |last4=Kagan |first4=Frederick W. |access-date=10 September 2022 }}</ref> ’n Meer selfversekerde Kijif het op 12 September ’n teensoffensief rondom Charkif geloods, wat suksesvol genoeg was om Rusland sy verlies van belangrike posisies te laat erken en ''The New York Times'' te laat sê dit het die beeld van ’n "magtige Poetin" geknou. Kijif het die Weste om meer wapens gevra om die teensoffensief vol te hou.<ref>{{cite news|last=Troianovski |first=Anton |date=12 September 2022 |title=Retreat Dents Image of a Might Putin |edition=Late, New York |volume=59544 |page=1 |work=[[The New York Times]] |url=https://static01.nyt.com/images/2022/09/12/nytfrontpage/scan.pdf }}</ref> Op 21 September 2022 het Wladimir Poetin ’n gedeeltelike mobilisasie aangekondig, en die Russiese minister van verdediging, [[Sergei Sjoigoe]], het gesê 300&nbsp;000 reserviste sou opgeroep word.<ref name="France 24 2022">{{cite web|date=21 September 2022 |title=Putin calls up reservists, warns Russia will use 'all means' for defence |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220921-putin-calls-up-reservists-warns-russia-will-use-all-means-for-defence |access-date=21 September 2022 |website=France 24}}</ref> Hy het ook gesê sy land sou "alle middele" gebruik om "homself te verdedig". Michailo Podoljak, ’n raadgewer van Zelenski, het gesê die besluit was voorspelbaar en ’n poging om "Rusland se mislukkings" te regverdig.<ref name="gazetapl 2022 pd">{{cite web|date=21 September 2022 |title=Ukraina odpowiada na orędzie Władimira Putina: Rosjanie dostali "prezent" |trans-title=Ukraine responds to Vladimir Putin's message: Russians got a "gift" |url=https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114881,28935390,ukraina-odpowiada-na-oredzie-wladimira-putina-rosjanie-dostali.html |access-date=21 September 2022 |website=gazetapl |language=pl }}</ref> Die Britse minister van buitelandse sake, Gillian Keegan, het die situasie ’n "eskalasie" genoem,<ref name="Ellyatt 2022 esc">{{cite news|last=Ellyatt |first=Holly |date=21 September 2022 |title=Russia's Putin announces partial military mobilization |work=CNBC |url=https://www.cnbc.com/2022/09/21/russia-ukraine-war-putin-announces-partial-military-mobilization.html |access-date=21 September 2022}}</ref> terwyl die voormalige Mongoolse president Tsachiagiin Elbegdorzj Rusland daarvan beskuldig het dat die land Russiese Mongole as "kanonvoer" gebruik.<ref>{{cite news|date=4 October 2022 |title='We're minor losses': Russia's mobilisation targets ethnic minorities |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/ae06c532-e1ff-488a-b77c-cb93422d3dd7 |access-date=3 November 2022 }}</ref> ====Russiese anneksasie van Donetsk-, Cherson-, Loehansk- en Zaporizjzja-oblast==== Laat in September 2022 het Russies aangestelde amptenare in Oekraïne referendums georganiseer oor die anneksasie van die Volksrepublieke [[Volksrepubliek Donetsk|Donetsk]] en [[Volksrepubliek Loehansk|Loehansk]], asook die Russies aangestelde militêre administrasies van [[Cherson-oblast|Cherson-]] en [[Zaporizjzja-oblast]]. Oekraïne se regering en bondgenote het dit as skynverkiesings veroordeel, terwyl die amptelike uitslae oorweldigende meerderhede ten gunste van anneksasie getoon het.<ref>{{cite news|date=27 September 2022 |title=Ukraine war: Russia claims win in occupied Ukraine 'sham' referendums |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63052207 |access-date=29 September 2022 }}</ref> Op 30 September 2022 het Poetin die anneksasie van Oekraïne se Donetsk-, Loehansk-, Cherson- en Zaporizjzja-oblast aangekondig.<ref>{{cite news|last1=Berlinger |first1=Joshua |last2=Chernova |first2=Anna |last3=Lister |first3=Tim |date=30 September 2022 |title=Putin announces annexation of Ukrainian regions in defiance of international law |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/09/30/europe/putin-russia-ukraine-annexation-intl/index.html |access-date=26 January 2023 }} Oekraïne, die Verenigde State, die Europese Unie en die Verenigde Nasies het die anneksasies almal as onwettig veroordeel.<ref>{{cite news|last=Trevelyan |first=Mark |date=30 September 2022 |title=Putin declares annexation of Ukrainian lands in Kremlin ceremony |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/putin-declare-annexation-ukrainian-lands-major-escalation-war-2022-09-29/ |access-date=30 September 2022 }}</ref> ==== Cherson-teenoffensief==== [[Beeld:Volodymyr Zelenskyy took part in hoisting the State Flag of Ukraine in liberated Kherson. (52502054830).jpg|thumb|'n Paar dae ná Cherson se bevryding help Zelenski die Oekraïense vlag weer in die stad hys.]] Op 29 Augustus het Zelenski die begin van ’n volskaalse teenoffensief in die suidooste aangekondig om Russies besette gebiede in die Cherson- en Mikolajif-streke te herower.<ref>{{cite news|title=Ukraine's south is on the line as a major counteroffensive appears to be underway |work=NBC News |date=29 August 2022 |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-counteroffensive-russian-held-south-kherson-rcna45265 |access-date=31 August 2022 }}</ref> Teen 4 September het Oekraïense magte die dorp Wisokopillja herower.<ref>{{cite news|last=Asami |first=Terajima |date=4 September 2022 |title=Ukraine war latest: Ukraine liberates villages in south and east |work=The Kyiv Independent |url=https://kyivindependent.com/national/ukraine-war-latest-ukraine-liberates-villages-in-south-and-east |access-date=5 September 2022 }}</ref> Oekraïense aanvalle het ook aan die suidelike frontlinie voortgeduur, hoewel berigte oor territoriale veranderinge grotendeels nie geverifieer kon word nie. In Oktober het Oekraïense magte verder suidwaarts na die stad Cherson gevorder en beheer oor 1&nbsp;170&nbsp;km<sup>2</sup> oorgeneem, terwyl gevegte tot by Doedtsjani uitgebrei het.<ref>{{cite news|last1=Peter |first1=Laurence |last2=Murphy |first2=Matt |date=4 October 2022 |title=Ukraine makes breakthrough in south against Russia Published |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-63126156 |access-date=10 October 2022 }}</ref> Sjoigoe het Russiese magte op 9 November beveel om ’n deel van Cherson-oblast, insluitend die stad [[Cherson]], te verlaat en na die oostelike oewer van die Dnepro te verskuif.<ref>{{cite news|last1=Beaumont |first1=Peter |last2=Sauer |first2=Pjotr |date=9 November 2022 |title=Russian troops ordered to retreat from Kherson in face of Ukrainian advance |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/09/russians-destroy-dnieper-bridges-to-slow-ukraine-advance-on-kherson |access-date=10 November 2022 }}</ref> Op 11 November het Oekraïense troepe Cherson binnegegaan nadat Rusland sy onttrekking voltooi het. Dit het beteken Russiese magte het nie meer ’n vastrapplek aan die westelike oewer van die Dnepro gehad nie. ====Charkif-teenoffensief==== Oekraïense magte het op 6 September nog ’n verrassende teenoffensief in die Charkif-oblast naby Balaklija onder leiding van generaal Sirski geloods.<ref name="RO"/> Teen 7 September het Oekraïense magte 20&nbsp;km tot binne die Russies besette gebied gevorder en beweer hulle het ongeveer 400&nbsp;km<sup>2</sup> herower. Russiese kommentators het gesê dit was waarskynlik die gevolg van die verskuiwing van Russiese magte na Cherson.<ref>{{cite web|last1=Hird |first1=Karolina |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Barros |first3=George |last4=Philipson |first4=Layne |last5=Clark |first5=Mason |date=7 September 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 7 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-7 |access-date=10 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |via=understandingwar.org }}</ref> Op 8 September het Oekraïense magte Balaklija ingeneem en tot binne 15&nbsp;km van Koepjansk gevorder.<ref>{{cite web|last1=Stepanenko |first1=Kateryna |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Barros |first3=George |last4=Philipson |first4=Layne |last5=Clark |first5=Mason |date=8 September 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 8 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-8 |access-date=10 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |via=understandingwar.org }}</ref> Op 9 September het die Russiese besettingsadministrasie van die Charkif-oblast aangekondig hulle sou die burgerbevolkings van Izjoem, Koepjansk en Weliki Boerloek "in veiligheid bring". Die Oorlogstudie-instituut (ISW) het gesê hy meen Koepjansk sou waarskynlik binne die volgende 72 uur val,<ref>{{cite news|last=Osterman |first=Cynthia |date=9 September 2022 |title=Ukraine retakes settlements in Kharkiv advance – Russian-installed official |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/civilians-being-evacuated-russian-held-kharkiv-region-towns-russian-installed-2022-09-09/ |access-date=10 September 2022}}</ref> terwyl Russiese reserwe-eenhede per pad en helikopter na die gebied gestuur is.<ref>{{cite news|last1=Lister |first1=Tim |last2=Kesaieva |first2=Julia |last3=Pennington |first3=Josh |date=9 September 2022 |title=Russia sends reinforcements to Kharkiv as Ukrainians advance |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2022/09/10/europe/ukraine-kharkiv-advances-intl-hnk/index.html |access-date=10 September 2022 }}</ref> Op die oggend van 10 September het foto’s verskyn wat na bewering Oekraïense troepe toon wat die Oekraïense vlag in die sentrum van Koepjansk hys,<ref name="kupiansk-euromaidanpress">{{cite news|date=10 September 2022 |title=Ukrainian troops liberate Kupiansk, Kharkiv oblast – media |work=[[Euromaidan Press]] |url=https://euromaidanpress.com/2022/09/10/ukrainian-troops-liberate-kupiansk-kharkiv-oblast-media/ |access-date=10 September 2022 }}</ref> en die ISW het gesê Oekraïense magte het ongeveer 2&nbsp;500&nbsp;km<sup>2</sup> ingeneem.<ref name="isw20220909">{{cite web|title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 9 |url=https://www.iswresearch.org/2022/09/russian-offensive-campaign-assessment_10.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910102731/https://www.iswresearch.org/2022/09/russian-offensive-campaign-assessment_10.html |archive-date=10 September 2022 |access-date=10 September 2022}}</ref> Reuters het berig Russiese stellings in die noordooste van Oekraïne het voor die Oekraïense aanval "ineengestort", met Russiese magte wat gedwing is om uit hulle basis by Izjoem terug te trek nadat die inname van Koepjansk hulle afgesny het.<ref>{{cite news|last1=Hunder |first1=Max |last2=Hnidyi |first2=Vitalii |date=10 September 2022 |title=Russian grip on northeast Ukraine collapses after Kyiv severs supply line |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-troops-raise-flag-over-railway-hub-advance-threatens-turn-into-rout-2022-09-10/ |access-date=10 September 2022 }}</ref> Teen 15 September het ’n beoordeling deur die Britse ministerie van verdediging bevestig Rusland het óf byna al sy stellings wes van die Oskilrivier verloor óf daaruit onttrek. Hulle het waardevolle militêre toerusting agtergelaat.<ref>{{cite news|date=15 September 2022 |title=Ukraine continues to consolidate its control in Kharkiv area, UK says |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-continues-consolidate-its-control-kharkiv-area-uk-says-2022-09-15/ }}</ref> Die offensief het ooswaarts voortgeduur, en teen 1 Oktober het Oekraïense magte Liman bevry.<ref>{{cite news|last1=Balmforth |first1=Tom |last2=Polityuk |first2=Pavel |date=1 October 2022 |title=Ukraine troops say they take key town, Putin ally mulls possible nuclear response |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-encircles-russian-forces-around-lyman-stronghold-military-2022-10-01/ |access-date=10 October 2022 }}</ref> ===Winterdooiepunt (12 November 2022 - 7 Junie 2023)=== Ná die twee gelyktydige Oekraïense teenoffensiewe het die gevegte in die winter half in ’n dooie punt vasgeval,<ref name="TakesStock">{{cite news|date=8 April 2023 |title=Russia takes stock after winter offensive fails to deliver gains |url=https://www.themoscowtimes.com/2023/04/08/russia-takes-stock-after-winter-offensive-fails-to-deliver-gains-a80762 |work=[[The Moscow Times]] AFP | access-date=26 April 2023}}</ref> met swaar verliese maar min beweging van die frontlinie.<ref>{{cite news|last=Trofimov |first=Yaroslav |title=Ukraine, Russia Gird for a Decisive Spring Campaign After a Bloody Winter |work=[[The Wall Street Journal]] |date=13 March 2023 |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-russia-gird-for-a-decisive-spring-campaign-after-a-bloody-winter-a3beef16 |access-date=26 April 2023 }}</ref> Rusland het ’n selfverklaarde winteroffensief in Oos-Oekraïne geloods, maar die veldtog het met beperkte terreinwinste geëindig.<ref name="TakesStock"/><ref name="aground">{{cite news|last1=Holder |first1=Josh |last2=Hernandez |first2=Marco |date=6 April 2023 |title=How Russia's Offensive Ran Aground |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/interactive/2023/04/06/world/europe/russia-offensive-maps.html |access-date=26 April 2023 |issn=0362-4331 }}</ref> Ontleders het onder meer Rusland se gebrek aan opgeleide soldate en ammunisievoorrade vir die mislukking geblameer.<ref name=TakesStock/><ref name="aground"/> Die Britse historikus Mark Galeotti het gesê: "Ná Rusland se mislukte en swak beplande winteroffensief, wat sy geleentheid verspil het om sy magte te konsolideer, is Oekraïne in ’n betreklik sterk posisie."<ref>{{cite web|last=Galeotti |first=Mark |date=24 May 2023 |title=Ukraine's next move: can Putin be outsmarted? |url=https://www.spectator.co.uk/article/ukraines-next-move-can-putin-be-outsmarted/ |access-date=25 May 2023 |website=The Spectator }}</ref> Op 7 Februarie het ''The New York Times'' berig Russiese magte het onlangs byna 200&nbsp;000 soldate gemobiliseer om aan die offensief in die Donbas deel te neem.<ref>{{cite news|last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Addario |first2=Lynsey |date=6 February 2023 |title=Outnumbered and Worn Out, Ukrainians in East Brace for Russian Assault |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/02/06/world/europe/ukraine-russia-offensive.html |access-date=25 March 2023 |issn=0362-4331 }}</ref> Die Russiese private militêre maatskappy die Wagnergroep het ’n groter rol begin speel,<ref>{{cite news|date=13 January 2023 |title=The success of Russia's mercenary group says something about Putin's war |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/wagner-mercenary-group-russia-putin-b2261201.html |work=[[The Independent]] |access-date=26 April 2023 }}</ref> en "stadige, uitputtende vorderings" in die Bachmoet-geveg gelewer, met tienduisende rekrute uit gevangenisbataljons wat so te sê aan "selfmoordaanvalle" op Oekraïense stellings deelgeneem het.<ref name="aground"/> Aan die einde van Januarie 2023 het die gevegte in die suide van die Zaporizjzja-oblast verskerp, met swaar verliese aan albei kante.<ref>{{cite news|last=Grove |first=Thomas |date=24 January 2023 |title=Fighting Intensifies in Southern Ukraine |page=A6 |work=[[The Wall Street Journal]]}} ^{{cite news|date=22 January 2023 |title=Ukraine Latest: Russia Makes 'Incremental Gains' Around Bakhmut |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-01-22/ukraine-latest-russia-makes-incremental-gains-around-bakhmut |access-date=17 June 2023 }}</ref> In nabygeleë suidelike dele van die Donetsk-oblast het ’n intense, drie weke lange Russiese aanval naby die steenkoolmyndorp Woehledar plaasgevind; dit is as die grootste tenkgeveg van die oorlog tot op daardie stadium beskryf. Dit het op ’n ramp vir die Russiese magte uitgeloop, met Oekraïense bevelvoerders wat beweer het hulle het "minstens 130 tenks en gepantserde personeeldraers" verloor. Die Britse ministerie van verdediging het verklaar: "’n Hele Russiese brigade is feitlik uitgewis."<ref>{{cite news|last=Santora |first=Marc |date=16 February 2023 |title=Moscow's Military Capabilities Are in Question After Failed Battle for Ukrainian City |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/02/15/world/europe/russia-military-vuhledar-ukraine.html |access-date=26 April 2023 |issn=0362-4331 }}</ref> Teen die einde van 2022, toe Russiese verliese 50&nbsp;000 oorskry het, het die Russiese leër versperringstroepe ingestel. Die Britse ministerie van verdediging het verklaar dié eenhede dreig om hulle eie terugtrekkende soldate te skiet om hulle tot aanvalle te dwing. In Maart 2023 het Russiese soldate ’n video opgeneem wat aan Poetin gerig is waarin hulle verklaar het hulle het ná die opdoen van verliese probeer om na hulle hoofkwartier terug te keer, maar hulle bevelvoerders het hulle die ontruiming geweier, terwyl versperringstroepe agter hulle geplaas is met dreigemente om hulle "te vernietig".<ref name="Sauer 2023 a785">{{cite news|last=Sauer |first=Pjotr |title=Russian soldiers say commanders used 'barrier troops' to stop them retreating |work=[[The Guardian]] |date=27 March 2023 |url=https://www.theguardian.com/world/2023/mar/27/russian-soldiers-commanders-used-barrier-troops-stop-retreating |access-date=25 January 2024 }}</ref> ===Geveg van Bachmoet=== [[Beeld:Bakhmut during the battle (2023-04-05), frame 16531.jpg|thumb|260px|Wes-Bachmoet tydens die geveg, 5 April 2023.]] Ná die nederlaag in Cherson en Charkif het Russiese en Wagner-magte daarop gefokus om Bachmoet in te neem en die halfjaar lange dooiepunt daar te verbreek. Russiese magte het probeer om die stad te omsingel deur uit die noorde via Soledar aan te val. Ná swaar verliese het Russiese en Wagner-magte op 16 Januarie 2023 beheer oor Soledar oorgeneem.<ref>{{cite news|date=15 January 2023 |title=Ukrainian military source: Russia controls administrative territory of Soledar |url=https://kyivindependent.com/news-feed/ukrainian-military-source |access-date=16 January 2023 |work=The Kyiv Independent }}</ref> Teen vroeg in Februarie 2023 is Bachmoet uit die noorde, suide en ooste aangeval, met die enigste Oekraïense toevoerlyne wat van Tsjasif Jar in die weste geloop het.<ref>{{cite news|date=1 February 2023 |title=Russia Pours Fighters Into Battle for Bakhmut |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/live/2023/01/31/world/russia-ukraine-news |url-access=subscription }}</ref> Op 4 Maart het Bachmoet se onderburgemeester aan nuusdienste gesê daar is straatgevegte in die stad.<ref>{{cite news|date=4 March 2023 |title=Bakhmut: Fighting in the street but Russia not in control – deputy mayor |publisher=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-64846666 |access-date=4 March 2023}}</ref> Op 20 Mei 2023 het die Wagnergroep volle beheer oor Bachmoet opgeëis, en Rusland het die volgende dag amptelik ’n oorwinning in die geveg verklaar.<ref>{{cite web|url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/kremlin%E2%80%99s-pyrrhic-victory-bakhmut-retrospective-battle-bakhmut |date=24 May 2023 |work=Institute for the Study of War |title=The Kremlin's Pyrrhic Victory in Bakhmut: A Retrospective on the Battle for Bakhmut |first=Kateryna |last=Stepanenko }}</ref> Wagner-magte het daarna uit die stad teruggetrek en is deur gereelde Russiese eenhede vervang.<ref>{{cite web|last1=Bailey |first1=Riley |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Hird |first3=Karolina |last4=Kagan |first4=Frederick W. |name-list-style=and |date=3 June 2023 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, June 3, 2023 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-june-3-2023 |work=Institute for the Study of War }}</ref> ===2023 Oekraïense teenoffensiewe (8 Junie 2023 - 1&nbsp;Desember 2023)=== [[Beeld:Flood in Kherson Oblast, 2023-06-10.jpg|thumb|260px|'n [[Oorstroming]] in Cherson-oblast op 10 Junie 2023 wat veroorsaak is deur die verwoesting van die Kachofkadam vier dae vantevore.]] In Junie 2023 het Oekraïense magte teenaanvalle aan verskeie fronte geloods.<ref>{{cite news|date=8 June 2023 |title=Ukraine launches counteroffensive against Russia|url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-launches-counteroffensive-russia-zaporizhzhia-rcna88332 |first1=Raf |last1=Sanchez |first2=Anastasiia |last2=Parafeniuk |first3=Bill |last3=O'Reilly |work=NBC News}}</ref> Dié pogings het hewige Russiese weerstand teengekom.<ref>{{cite news|date=9 June 2023|title=Ukraine counteroffensive ramps up, but meets stiff Russian resistance|first=Jamie|last=Dettmer|work=Politico|url=https://www.politico.eu/article/ukraine-russia-war-counteroffensive-ramps-up-but-meets-stiff-russian-resistance/}}</ref> Teen 12 Junie het Oekraïne vordering en die bevryding van nedersettings aangemeld.<ref>{{cite news|last=Balmforth |first=Tom |title=Ukraine claims new gains in early phase of counteroffensive |work=[[Reuters]] |date=12 June 2023 |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-reports-small-gains-early-stages-counteroffensive-2023-06-12/ }}</ref> Einde Junie het Oekraïne grondgebied in die Donbas herower en vordering in die Cherson-oblast gemaak.<ref>{{cite news|title=Ukraine in maps: Tracking the war with Russia |work=[[BBC News]] |date=1 July 2023 |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60506682 }}</ref> Rusland het gebiede op groot skaal met myne besaai, wat Oekraïne die land met die meeste landmyne ter wêreld gemaak het.<ref>{{cite news|date=13 August 2023 |first=Daniel|last=Boffey|title=Ukraine desperate for help clearing mines, says defence minister |url=https://www.theguardian.com/world/2023/aug/13/ukraine-desperate-for-help-clearing-mines-says-defence-minister |work=[[The Guardian]] }}</ref> Nadat Rusland die Swartsee-graanooreenkoms verlaat het, het Oekraïne Russiese skepe geteiken.<ref>{{cite news|date=13 September 2023 |title=Ukraine hits Russian naval targets in major Crimea attack |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-launches-missile-attack-sevastopol-crimea-russian-installed-governor-2023-09-13/ }}</ref> In September 2023 het Russiese aanvalle Oekraïense energie-infrastruktuur getref.<ref>{{cite news|date=21 September 2023 |title=As Russia hits Ukraine's energy facilities with a deadly missile attack, fear mounts over nuclear plants |work=CBS News }}</ref> Die VSA het aangekondig hulle sal langafstand-missiele stuur<ref>{{cite news|title=Ukraine to receive US long-range ATACMS missiles, US media report |work=Al Jazeera}}</ref>, en Oekraïne het die vlootbasis in [[Sewastopol]] aangeval.<ref>{{cite news|last=Stern |first=David L. |date=22 September 2023 |title=Ukraine hits headquarters of Russia's Black Sea Fleet in Sevastopol |newspaper=[[The Washington Post]] |issn=0190-8286 }}</ref> In Oktober-Desember 2023 het Oekraïense magte die Dnipro oorgesteek ondanks swaar verliese. Op 1 Desember 2023 het Zelenski verklaar die Oekraïense teenoffensief was onsuksesvol.<ref name="failedTelegraph"/> In Desember 2023 het mediaorganisasies die Oekraïense teenoffensief beskryf as onsuksesvol wat betref die herowering van beduidende grondgebied of die bereiking van enige van sy doelwitte.<ref name="failedTelegraph">{{cite news|last=Page |first=Lewis |date=12 November 2023 |title=Ukraine's counteroffensive has failed — here's why |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/11/12/ukraine-counteroffensive-failed-russia-putin-war-plan/ |access-date=12 December 2023 |work=The Daily Telegraph }}</ref> '''Ou deel''' ===Horlifka-aanval=== Op 2 Maart het Oekraïense magte begn met 'n aanval in die rigting van Horlifka in [[Donetsk-oblast]]. Die stad word sedert 2014 deur die [[Volksrepubliek Donetsk]] beheer. ===Luggevegte=== Op 24 Februarie het Russiese magte die Tsjoehoejif-lugmagbasis aangeval,<ref>{{cite web |title=Ukraine: Video appears to show aftermath of missile strike on air base in Chuhuiv |publisher=Sky News |date=24 Februarie 2022 |access-date=6 April 2022 |url=https://news.sky.com/video/ukraine-video-appears-to-show-aftermath-of-missile-strike-on-air-base-in-chuhuiv-12550242}}</ref> wat [[Bayraktar TB2]]-[[Onbemande vliegtuig|hommeltuie]] gehuisves het. Die aanval het skade aan brandstofbergingsareas en infrastruktuur veroorsaak.<ref>{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2022/02/24/satellite-imagery-shows-russian-attack-on-ukraine-from-space.html |title=Satellite imagery shows Russian attack on Ukraine from space |publisher=CNBC |first=Michael |last=Sheetz |date=24 Februarie 2022 |access-date=8 Maart 2022}}</ref> Die volgende dag is die Millerowo-lugbasis deur Russiese magte aangeval.<ref>"Airport in central Ukraine reportedly targeted by missile fired from Belarus". The Times of Israel. Geargiveer van die oorspronklike op 27 Februarie 2022. Besoek op 28 Februarie 2022.</ref> Tydens die Zjitomir-lughawe-aanval op 27 Februarie is berig dat Rusland 9K720 Iskander-missielstelsels, geleë in [[Belarus]], gebruik het om die burgerlike Zjitomir-lughawe aan te val.<ref>{{cite web |title=Airport in central Ukraine reportedly targeted by missile fired from Belarus |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/airport-in-central-ukraine-reportedly-targeted-by-missile-fired-from-belarus/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227183646/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/airport-in-central-ukraine-reportedly-targeted-by-missile-fired-from-belarus/ |archive-date=27 Februarie 2022 |access-date=28 Februarie 2022 |work=The Times of Israel}}</ref> Baie Oekraïense lugverdedigingsgeriewe is in die eerste dae van die inval volledig of gedeeltelik deur Russiese lugaanvalle vernietig.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61106245 |title=Ukraine's battle for control of its skies |first=Jonathan |last=Beale |work=[[BBC News]] |date=14 April 2022 |access-date=19 April 2022}}</ref> Rusland het op 5 Maart minstens tien vliegtuie verloor.<ref>{{cite news |last=Trevithick |first=Joseph |title=The Russian Air Force Just Had A Terrible Day Over Ukraine |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/44602/the-russian-air-force-just-had-a-terrible-day-over-ukraine |access-date=5 Maart 2022 |work=The Drive}}</ref> Op 6 Maart het die algemene staf van die [[Gewapende Magte van Oekraïne|gewapende magte van Oekraïne]] berig dat 88 Russiese vliegtuie sedert die begin van oorlog vernietig is.<ref>{{cite web|title=Enemy loses 88 aircraft, helicopters in Ukraine – General Staff |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/808029.html |access-date=9 Maart 2022 |website=Interfax-Ukraine}}</ref>'n Anonieme senior Amerikaanse verdedigingsbeampte het egter op 7 Maart aan [[Reuters]] gesê dat Rusland steeds die "oorgrote meerderheid" van sy vegvliegtuie en helikopters wat naby Oekraïne versamel is, beskikbaar het om te vlieg.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-has-deployed-nearly-100-pct-pre-staged-forces-into-ukraine-us-official-2022-03-07/ |title=Putin has deployed nearly 100% of pre-staged forces into Ukraine- U.S. Official |first1=Idrees |last1=Ali |first2=Phil |last2=Stewart |work=[[Reuters]] |date=7 Maart 2022}}</ref> Na die eerste maand van die inval het Justin Bronk, 'n Britse militêre waarnemer, die Russiese vliegtuigverliese by 15 vastevlerkvliegtuie en 35 helikopters getel, maar het opgemerk dat die ware totaal beslis hoër was.<ref>{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/24/analysis-russia-falls-back-on-urban-siege-warfare-in-ukraine |title=Analysis: Russia falls back on urban siege warfare in Ukraine |first=Justin |last=Bronk |publisher=[[Al Jazeera]] |date=24 Maart 2022 |access-date=24 Maart 2022}}</ref> Daarteenoor, volgens die Verenigde State, was 49 Oekraïnse vegvliegtuie teen 18 Maart verlore. <ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60774819?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=62349f1d0ce87e491a0f0199%26How%20much%20of%20Ukraine%27s%20air%20force%20is%20still%20operational%3F%262022-03-18T19%3A44%3A06%2B00%3A00&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:12473c63-8acb-47a3-975e-484ef2787681&pinned_post_asset_id=62349f1d0ce87e491a0f0199&pinned_post_type=share |title=How much of Ukraine's air force is still operational? |editor-first=Jude |editor-last=Sheerin |work=[[BBC News]] |date=18 Maart 2022 |access-date=19 April 2022}}</ref> Op 13 Maart het Russiese magte verskeie kruisermissielaanvalle uitgevoer op 'n militêre opleidingsgerief in Jaworif, Lwif-Oblast, naby die Poolse grens. Die plaaslike goewerneur, Maksim Kozitski, het berig minstens 35 mense is in die aanvalle dood.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/13/russia-air-strikes-hit-ukraine-military-base-near-poland |title=Russia strikes Ukraine army base near Poland as it widens attacks |publisher=[[Al Jazeera]] |date=13 Maart 2022 |access-date=14 Maart 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cnn.com/2022/03/13/europe/russia-invasion-ukraine-03-13-intl-hnk/index.html |title=Dozens killed as Russian forces strike targets in western Ukraine |first1=Tim |last1=Lister |first2=Mohammed |last2=Tawfeeq |first3=Olga |last3=Voitovych |first4=Simone |last4=McCarthy |first5=Tara |last5=John |publisher=CNN |date=13 Maart 2022 |access-date=14 Maart 2022}}</ref> Die swak prestasie van die Russiese Lugmag word deur ''[[The Economist]]'' toegeskryf aan Rusland se onvermoë om Oekraïne se mediumafstand-[[grond-tot-lugmissiel]]-batterye (SAM) te onderdruk, Rusland se gebrek aan presisiegeleide bomme, tesame met Oekraïense middelafstand-SAM-stellings wat vliegtuie dwing om laag te vlieg en hulle kwesbaar vir Stinger en ander skouergelanseer grond-tot-lug-missiele maak, en gebrek aan opleiding en vliegure vir Russiese vlieëniers wat hulle onervare maak vir die soort nabygrondse ondersteuningsmissies tipies van moderne lugmagte.<ref>{{cite news |date=3 Maart 2022 |title=The curious case of Russia's missing air force |url=https://www.economist.com/interactive/2022/03/08/curious-case-russias-missing-air-force |newspaper=[[The Economist]] |access-date=9 Maart 2022 |url-access=subscription}}</ref> ===Vlootgevegte=== Oekraïne lê aan die [[Swartsee]], wat slegs toegang het deur die Turkse [[Bosporus]]- en [[Dardanelle]]-seestraat. Op 28 Februarie het [[Turkye]] die Montreux-konvensie van 1936 in werking gestel en die seestrate afgeseël vir Russiese oorlogskepe wat nie geregistreer is as tuisbasisse in die Swartsee nie en nie na hul hawens van oorsprong terugkeer nie. Dit het die deurgang van vier Russiese vlootvaartuie deur die Turkse seestrate verhinder.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-implement-international-pact-access-shipping-straits-due-ukraine-war-2022-02-27/ |title=Turkey to implement pact limiting Russian warships to Black Sea |work=[[Reuters]] |date=28 Februarie 2022 |access-date=17 Maart 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Tavsan |first=Sinan |date=2 Maart 2022 |title=Turkey rejects Russia's request for navy ships to pass Bosporus |newspaper=Nikkei Asia |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Ukraine-war/Turkey-rejects-Russia-s-request-for-navy-ships-to-pass-Bosporus |access-date=17 Maart 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Russia cancelled Black Sea passage bid of four warships: Turkey |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/2/russia-cancelled-black-sea-passage-bid-warships-turkey |publisher=[[Al Jazeera]] |date=2 Maart 2022 |access-date=29 Maart 2022}}</ref> Op 24 Februarie het die Oekraïense staatsgrenswagdiens omstreeks 18:00 plaaslike tyd aangekondig 'n aanval deur Russiese skepe op Zmijini-eiland (Slangeiland) het begin.<ref>{{cite tweet|title=Ukrainian soldier deployed on Snake Island live streamed the moment a Russian warship opened fire on the Island. All 13 soldiers lost their lives. |url=https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&s=19 |number=1497003710349824007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100712/https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&s=19 | date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |user=PokiRae_}}</ref> Die Russiese kruiser ''[[Moskwa (skip)|Moskwa]]'' en patrollieboot ''Wasili Bikof'' het die eiland gebombardeer.<ref>{{cite news |date=24 February 2022 |title=Russian Navy Captures Ukraine's Outpost on Snake Island |work=The Maritime Executive |url=https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100645/https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |archive-date=25 February 2022}}</ref> Toe die Russiese oorlogskip homself identifiseer en die Oekraïense soldate op die eiland beveel om oor te gee, was hulle antwoord: "[[Roesski wojenni korabl, idi na choei!|Russiese oorlogskip, fok weg!]]" ("Русский военный корабль, иди нахуй!", ''Roesski wojenni korabl, [[Russiese mat (taal)|idi nachoei]]!'')<ref>{{cite web |last1=Lister |first1=Tim |last2=Pennington |first2=Josh |date=24 February 2022 |title=February 24, 2022 Russia-Ukraine news |website=CNN |at=Entry: Audio emerges appearing to be of Ukrainian fighters defending island from Russian warship |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_2e17e59214679efefede60d5fb481432 |access-date=25 February 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225020216/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_2e17e59214679efefede60d5fb481432 |archive-date=25 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |title="Русский корабль, иди на х.й!": захисники Зміїного відповіли ворогові |trans-title='Russian ship, go on f.y!': Defenders of the Serpent responded to the enemy |url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225021042/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/ |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |website=Українська правда |language=uk}}</ref> Ná die bombardement het Russiese soldate geland en beheer van die eiland oorgeneem.<ref>{{cite web |date=25 February 2022 |title=Ukraine soldiers told Russian officer 'go fuck yourself' before they died on island |url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225102114/https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |website=The Guardian}}</ref> Die 13 soldate wat die eiland verdedig het, is gevange geneem. Opnames van die opmerking is wyd op die [[internet]] versprei; dit het sedertdien 'n uitroep van die Oekraïense weermag geword, sowel as van burgerlikes wat teen die inval betoog. Rusland het op 26 Februarie verklaar dat Amerikaanse hommeltuie inligting aan die Oekraïense vloot verskaf om Russiese oorlogskepe in die Swartsee te help teiken, wat die VSA ontken het.<ref>{{cite web |first1=Nathan |last1=Hodge |first2=Vasco |last2=Cotovio |first3=Oren |last3=Lieberman |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-date=27 Februarie 2022 |date=26 Februarie 2022 |title=Pentagon denies Russia's claim that it's "highly likely" US used surveillance drones to help Ukrainian navy |publisher=CNN}}</ref> Op 3 Maart het 'n foto blykbaar die Oekraïense fregat Hetman Sahaidatsjni, vlagskip van die Oekraïense Vloot, gewys waar hy gedeeltelik gesink in 'n hawe lê.<ref>{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as the Russians close in |language=en |work=The Times |url=https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=4 March 2022 |issn=0140-0460}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/44563/the-ukrainian-navys-flagship-appears-to-have-been-scuttled |title=The Ukrainian Navy's Flagship Appears To Have Been Scuttled |work=The Drive |date=3 March 2022}}</ref> Die volgende dag het die Oekraïense minister van verdediging bevestig dat die Hetman Sahaidatsjni in Mikolajif gekelder is om te voorkom dat Russiese magte dit oorneem.<ref name="Interfax_scuttle">{{cite news |title=Hetman Sahaidachny frigate, being under repair, flooded not to get to enemy – Reznikov |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/806837.html |access-date=4 Maart 2022 |publisher=Interfax Ukraine}}</ref><ref name="Times_Scuttles_Flagship">{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as Russians close in |newspaper=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=4 Maart 2022 |agency=The Times |date=4 Maart 2022 |issn=0140-0460}}</ref> Op 14 Maart het die Russiese bron [[RT]] berig dat die Russiese Weermag ongeveer 'n dosyn Oekraïense skepe in Berdiansk oorgeneem het, insluitend die landingskip Joeri Olefirenko.<ref>{{cite web |url=https://www.navyrecognition.com/index.php/focus-analysis/11502-analysis-russian-armed-forces-capture-dozen-ukrainian-ships-in-berdyansk.html |title=Analysis: Russian Armed Forces capture dozen Ukrainian ships in Berdyansk |date=14 Maart 2022 |access-date=18 Maart 2022 |website=Navy Recognition |archive-date=15 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315091937/https://www.navyrecognition.com/index.php/focus-analysis/11502-analysis-russian-armed-forces-capture-dozen-ukrainian-ships-in-berdyansk.html |url-status=dead }}</ref> Frigatte van die [[Swartseevloot]], die [[Admiraal Makarof (Skip)|Admiraal Makarof]], Admiraal Grigorowitsj en Admiraal Essen, het deelgeneem aan die Russiese inval in Oekraïne, wat 'n Oekraïense olieraffinadery en brandstofdepots in die voorstede van [[Odesa]] geteiken het met missiele wat van die skepe se Bastion-P-stelsel afgevuur is.<ref>{{Cite news |last=Grylls |first=George |date=4 April 2022 |title=Russian ships bombard Odesa with cruise missiles |work=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |url-status=live |url-access=subscription |access-date=5 Mei 2022 |archive-url=https://archive.today/20220404115501/https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |archive-date=4 April 2022 }}</ref> Op 13 April is die Russiese geleide missielkruiser Moskwa, die [[vlagskip]] van die [[Swartseevloot]], deur twee Oekraïense R-360 Neptune-teenskipkruisermissiele getref, wat die skip aan die brand gesteek het. Die Moskwa het later 'n ammunisie-ontploffing weens die brande opgedoen. Die Russiese ministerie van verdediging het gesê die skip is ernstig beskadig nadat 'n brand 'n ammunisie-ontploffing veroorsaak het, sonder enige verwysing na 'n Oekraïense aanval. Die volgende dag, ná 'n poging om dit aan wal te sleep, het Russiese amptenare bevestig dat die skip gesink het.<ref>{{cite news|title=Russia says Moskva cruiser has sunk after reported Ukrainian missile strike|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|work=The Guardian|date=14 April 2022|author1=Pjotr Sauer|author2=Julian Borger|access-date=14 April 2022|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414202148/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|url-status=live}}</ref> ===Populêre weerstand=== [[Lêer:Reporter’s Notebook - Thriving Kyiv Becomes Battle Zone, Almost Overnight 03.jpg|duimnael|Burgers in Kijif berei [[Molotofbom]]me op 26 Februarie voor.]] Oekraïense burgerlikes het die Russiese inval weerstaan, aangesluit by die plaaslike verdedigingseenhede, [[Molotofbom]]me gemaak, kos geskenk, versperrings gebou<ref>{{cite news |last1=Raghavan |first1=Sudarsan |last2=O'Grady |first2=Siobhán |last3=Shefte |first3=Whitney |last4=Khudov |first4=Kostiantyn |title=In a Kyiv under siege, neighbors dig trenches and raise barriers to brace for Russian assault |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/28/ukraine-russia-kyiv-defense/ |access-date=10 Maart 2022 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=28 Februarie 2022}}</ref> en gehelp om vlugtelinge te vervoer.<ref>{{cite web|first=Jen |last=Kirby |access-date=10 March 2022 |title=The other members of Ukraine's resistance |url=https://www.vox.com/22956752/ukraine-resistance-volunteers-russia-invasion |date=3 Maart 2022 |website=Vox}}</ref> In reaksie op 'n oproep van Oekraïne se vervoeragentskap, Oekraftodor, het burgerlikes padtekens uitmekaar gehaal of verander, tydelike versperrings gebou en paaie geblokkeer. Sosiale mediaberigte het spontane straatprotesaksies teen Russiese magte in besette nedersettings getoon, wat dikwels in mondelinge woordewisseling en fisieke teëstand met Russiese troepe ontwikkel het.<ref name="yes!">{{cite news |last=Hunter |first=Daniel |title=How Ukrainian Civilians Are Resisting Military Force |url=https://www.yesmagazine.org/democracy/2022/03/01/ukraine-civilian-resistance |access-date=8 March 2022 |work=Yes Magazine |date=1 Maart 2022}}</ref> In sommige gevalle het mense Russiese militêre voertuie fisiek geblokkeer, wat hulle soms gedwing het om terug te trek.<ref name="yes!" /><ref>{{cite news |title=Ukrainian Civilians Take On Russian Invaders With Words And Deeds |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-civil-resistance-russian-aggression/31728966.html |access-date=8 Maart 2022 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=28 Februarie 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Santora |first2=Marc |last3=Hill |first3=Evan |last4=Cardia |first4=Alexander |title=Ukrainian protesters take to the streets in occupied Kherson. |url=https://www.nytimes.com/2022/03/05/world/europe/kherson-protests-ukraine.html |access-date=8 Maart 2022 |work=[[The New York Times]] |date=5 Maart 2022}}</ref> Die Russiese soldate se reaksie op ongewapende burgerlike weerstand het gewissel van onwilligheid om die betogers te konfronteer<ref name="yes!" /> tot vuur in die lug of direk in skares.<ref>{{cite news |title=Ukrainian authorities accuse Russians of opening fire on civilian protest |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-05-22/h_c9644300c3986a3e19e31dcb6188abdf |access-date=8 Maart 2022 |publisher=CNN |date=5 Maart 2022}}</ref> Daar was massa-aanhoudings van Oekraïense betogers, en Oekraïense media het gerapporteer dat gedwonge verdwynings, skynteregstellings, gyselaarneming, buiteregtelike moorde en seksuele geweld deur die Russiese weermag gepleeg is.<ref>{{cite news |title=Ordinary Ukrainians are resisting Vladimir Putin's occupying force in Kherson and elsewhere |url=https://www.economist.com/europe/ordinary-ukrainians-are-resisting-vladimir-putins-occupying-force-in-kherson-and-elsewhere/21808101 |newspaper=[[The Economist]] |date=9 March 2022 |access-date=10 March 2022 |url-access=subscription}}</ref> ==Buitelandse militêre hulp== [[Beeld:Countries supplying military equipment to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|duimnael|260px|regs| {{legend0|#800000|Rusland}} {{legend0|#ffff00|Oekraïne}} {{legend0|#000080|Lande wat militêre hulp na Oekraïne gestuur het}} ]] [[Beeld:Countries supplying aid to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|duimnael|260px|regs| {{legend0|#d50000|Rusland}} {{legend0|#ffff61|Oekraïne}} {{legend0|#00afff|Lande wat enige hulp na Oekraïne stuur, insluitende humanitêre hulp}}]] Lidlande van Navo het tydens die opbou verdedigingswapens na Oekraïne gestuur.<ref>{{cite news |author-last1=Brennan |author-first1=Margaret |author-last2=Watson |author-first2=Eleanor |url=https://www.cbsnews.com/news/u-s-nato-ukraine-weapons-defense-russia/ |title=U.S. and NATO to surge lethal weaponry to Ukraine to help shore up defenses against Russia |work=CBS News |date=20 January 2022}}</ref> Die Amerikaanse president, [[Joe Biden]], het $260&nbsp;miljoen se hulp laat goedkeur. Dit sluit verskeie soorte wapens, ammunisie en ander toerusting in.<ref>{{cite web |title=U.S. Security Assistance to Ukraine |url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12040 |website=Congressional Research Service |access-date=26 February 2022 |date=9 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |author-last1=Mitchell |author-first1=Ellen |title=Pentagon mulling ways to get more lethal aid to Ukraine |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/pentagon-mulling-ways-to-get-more-lethal-aid-to-ukraine/ar-AAUjH92 |website=The Hill |access-date=26 February 2022 |date=25 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |author-last1=Gould |author-first1=Joe |author-last2=Altman |author-first2=Howard |title=Pentagon reveals info on $200M military aid to Ukraine, including more Javelins |url=https://www.defensenews.com/congress/2022/01/25/200m-in-javelins-other-anti-armor-systems-grenade-launchers-and-more-to-ukraine-dod/ |website=Defense News |access-date=26 February 2022 |language=en |date=25 January 2022}}</ref> Ná die begin van die oorlog het [[België]],<ref name=clapsonbe>{{cite news |author-last=Clapson |author-first=Colin |date=26 February 2022 |title=Belgium sends weapons to Ukraine |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2022/02/26/belgium-sends-weapons-to-ukraine/ |work=VRT |location=Brussels |access-date=26 February 2022}}</ref> [[Tsjeggië]],<ref name=cznlweapons>{{cite news |date=26 February 2022 |title=Czech Republic, Netherlands To Ship More Military Aid To Ukraine |url=https://www.rferl.org/a/czech-netherlands-military-aid-ukraine/31724987.html |work=Eesti Rahvusringhääling |location=Washington |access-date=26 February 2022}}</ref> [[Estland]],<ref name=errweapons>{{cite news |date=25 February 2022 |title=Estonia sending additional weapons, aid to Ukraine |url=https://news.err.ee/1608512402/estonia-sending-additional-weapons-aid-to-ukraine |work=ERR |location=Tallinn |access-date=26 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Portugal vai enviar armas para a Ucrânia |trans-title=Portugal will send weapons to Ukraine |url=https://www.publico.pt/2022/02/27/mundo/noticia/portugal-vai-enviar-armas-ucrania-1996989 |access-date=27 February 2022 |website=Público |language=pt}}</ref> [[Frankryk]], [[Griekeland]],<ref name="GreekMilitaryAid">{{cite web|url=https://www.ekathimerini.com/news/1178530/greece-to-send-defensive-military-equipment-to-ukraine/ |title=Greece to send defensive military equipment to Ukraine |website=Kathimerini |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=en}}</ref> [[Nederland]], [[Portugal]] en [[Brittanje]] aangekondig dat hulle nog wapens sal stuur om die Oekraïense weermag en regering te help verdedig.<ref name="Reuters_jensNatoSupport2502">{{cite news |title=NATO allies to provide more weapons to Ukraine, Stoltenberg says|url=https://www.reuters.com/world/europe/nato-allies-provide-more-weapons-ukraine-stoltenberg-says-2022-02-25/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.reuters.com/world/europe/nato-allies-provide-more-weapons-ukraine-stoltenberg-says-2022-02-25/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |work=Reuters}}</ref> Op 24 Februarie het [[Pole]] militêre voorraad afgelewer.<ref>{{cite web |title=Polska broń dla Ukrainy. Pierwsze transporty dotarły, kolejne w drodze |trans-title=Polish weapons for Ukraine. The first shipments have arrived, others are on their way |url=https://www.rp.pl/biznes/art35754421-polska-bron-dla-ukrainy-pierwsze-transporty-dotarly-kolejne-w-drodze |access-date=26 February 2022 |website=Rzeczpospolita |language=pl}}</ref> Terwyl sommige van die 30 lidlande van Navo wapens gestuur het, het Navo as organisasie dit nie gedoen nie.<ref name="Al Jazeera 2022">{{cite news|title=NATO to deploy thousands of commandos to nations near Ukraine |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/25/nato-allies-to-provide-more-weapons-to-ukraine-stoltenberg-says |publisher=Al Jazeera |access-date=26 February 2022 |date=25 February 2022}}</ref> Op 26 Februarie het die Amerikaanse minister van buitelandse sake, [[Antony Blinken]], aangekondig dat hy $350&nbsp;miljoen se militêre hulp goedgekeur het, insluitende verskeie teenaanvalstelsels, wapens en ammunisie, lyfpantsers en verwante toerusting.<ref>{{cite web |author-first1=Adrienne |author-last1=Vogt |author-first2=Lauren |author-last2=Said-Moorhouse |author-first3=Jeevan |author-last3=Ravindran |author-first4=Peter |author-last4=Wilkinson |author-first5=Jessie |author-last5=Yeung |author-first6=Brad |author-last6=Lendon |author-first7=Steve |author-last7=George |author-first8=Meg |author-last8=Wagner |date=26 February 2022 |title=Blinken authorizes $350 million more in US military assistance to Ukraine |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_a84870443012615e6811285f23d9c6fb |access-date=26 February 2022 |website=CNN |language=en}}</ref> Rusland beweer Amerikaanse [[Hommeltuig|hommeltuie]] het inligting aan die Oekraïense vloot verskaf om hulle te help om Russiese oorlogskepe in die Swartsee te teiken. Amerika ontken dit.<ref>{{cite web|author-first1=Nathan |author-last1=Hodge |author-first2=Vasco|author-last2=Cotovio|author-first3=Oren|author-last3=Lieberman|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac|date=26 February 2022|title=Pentagon denies Russia's claim that it's "highly likely" US used surveillance drones to help Ukrainian navy|website=CNN}}</ref> Ook [[Denemarke]], [[Swede]], [[Noorweë]] en [[Finland]] het intussen wapens aan Oekraïne gestuur. Buitelanders word ook betrek by die oorlog deur inisiatiewe soos die [[Inligtingstegnologie Leër van Oekraïne|IT-leër van Oekraine]], 'n vrywillige kuberoorlogvoeringsorganisasie wat aan die einde van Februarie 2022 geskep is om weerstand te bied teen die digitale indringing van Oekraïense inligting en die kuberruim ná die begin van die Russiese inval.<ref name="Reuters Article 1">{{cite news |last1=Schectman |first1=Joel |last2=Bing |first2=Christopher |title=EXCLUSIVE Ukraine calls on hacker underground to defend against Russia |url=https://www.reuters.com/world/exclusive-ukraine-calls-hacker-underground-defend-against-russia-2022-02-24/ |access-date=3 Maart 2022 |work=[[Reuters]] |date=25 Februarie 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Todd |first1=Drew |title=Anonymous Hacking Group Targets Russian Government |url=https://www.secureworld.io/industry-news/anonymous-hacktivists-target-russia |access-date=3 Maart 2022 |date=25 Februarie 2022}}</ref> Daar is ook 'n [[Internasionale Legioen van die Territoriale Verdedigingsmag van Oekraïne]] of die Oekraïense Vreemdelegioen as 'n militêre eenheid van die Oekraïense territoriale magte, geskep deur die Oekraïense regering op versoek van president Wolodimir Zelenski met die doel om te veg teen die Russiese inval.<ref>{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/2022/03/07/ukraines-foreign-legion-is-ready-for-battle/|title=Ukraine’s Foreign Legion Is Ready for Battle|first=Anchal|last=Vohra|work=Foreign Policy|date=7 Maart 2022}}</ref> ==Humanitêre gevolge== ===Vlugtelinge=== [[Beeld:Refugees from Ukraine at border posts in the west of the country.jpg|duimnael|220px|links|Vlugtelinge uit Oekraïne by 'n grenspos in die weste van die land.]] Vanweë die volgehou militêre opbou aan die Oekraïense grens het baie naburige lande en hulporganisasies hulle weke voor die inval begin voorberei vir 'n moontlike massamigrasie. Die Oekraïense departement van verdediging het in Desember 2021 voorspel dat tussen 3&nbsp;miljoen en 5&nbsp;miljoen mense dalk kan vlug.<ref>{{cite magazine|author-last=Aguilera |author-first=Jasmine |date=25 February 2022 |title=Russia's Invasion of Ukraine May Trigger a Refugee Crisis. Here's How the World Is Preparing |url=https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |magazine=Time Magazine}}</ref> Op 24 Februarie het die regering van [[Letland]] 'n plan goedgekeur om sowat 10&nbsp;000 vlugtelinge uit Oekraïne te huisves,<ref>{{cite news |date=24 February 2022 |title=Latvia ready to take in Ukrainian refugees, visas for Russians to be suspended |publisher=Public Broadcasting of Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/latvia-ready-to-take-in-ukrainian-refugees-visas-for-russians-to-be-suspended.a445142/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/latvia-ready-to-take-in-ukrainian-refugees-visas-for-russians-to-be-suspended.a445142/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=24 February 2022}}</ref> en twee dae later het die eerste vlugtelinge begin aankom.<ref>{{cite news |author-first=Iveta |author-last=Čigāne |date=26 February 2022 |title=First Ukrainian refugees arrive in Latvia |publisher=Public Broadcasting of Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/society/society/first-ukrainian-refugees-arrive-in-latvia.a445412/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://eng.lsm.lv/article/society/society/first-ukrainian-refugees-arrive-in-latvia.a445412/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022}}</ref> Ana Revenco, die minister van binnelandse sake van [[Moldowa]], het op 25 Februarie gesê meer as 15&nbsp;800 Oekraïense burgers het die grens na dié land oorgesteek. Volgens [[Roemenië]] het sowat 10&nbsp;000 Oekraïners sedert die begin van die inval die grens met dié land oorgesteek, maar net 11 van hulle het om vlugtelingstatus aansoek gedoen.<ref>{{cite web |title=Almost 26,000 Ukrainian Refugees Have Arrived In Moldova, Romania Since Invasion |url=https://www.rferl.org/a/moldova-state-of-emergency-ukraine/31720351.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.rferl.org/a/moldova-state-of-emergency-ukraine/31720351.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |website=RadioLiberty |language=en}}</ref> [[Pole]] het [[Covid-19-pandemie|Covid-19-migrasiemaatreëls]] opgehef in afwagting van 'n vloed vlugtelinge.<ref>{{cite web |author-last1=Charlish |author-first1=Alan |author-last2=Ilie |author-first2=Luiza |title='I don't know what to do': fleeing Ukrainians start arriving in central Europe |url=https://www.reuters.com/world/europe/central-european-countries-prepare-receive-ukrainian-refugees-2022-02-24/ |website=Reuters |date=24 February 2022 |access-date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225015837/https://www.reuters.com/world/europe/central-european-countries-prepare-receive-ukrainian-refugees-2022-02-24/ |url-status=live }}</ref> Op 26 Februarie het die Poolse minister Paweł Szefernaker gesê sowat 100&nbsp;000 vlugtelinge het Pole reeds sedert die begin van die inval binnegekom.<ref>{{cite news |title=Some 100,000 Ukrainians have entered Poland since war began-interior minister |url=https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-entered-poland-since-war-began-interior-minister-2022-02-26/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-entered-poland-since-war-began-interior-minister-2022-02-26/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=Reuters |date=26 February 2022}}</ref> Ook [[Hongarye]]<ref>{{cite web|date=26 February 2022 |title=PM Orbán: Hungary 'Friendly Place' for Arrivals from Ukraine|url=https://hungarytoday.hu/pm-orban-hungary-friendly-arrivals-from-ukraine-conflict-swift/ |access-date=26 February 2022 |website=Hungary Today}}</ref> en [[Bulgarye]] ondervind 'n toeloop van vlugtelinge.<ref>{{cite news |title=A wave of refugees from Ukraine is coming to Bulgaria |url=https://www.europeantimes.news/2022/02/a-wave-of-refugees-from-ukraine-is-coming-to-bulgaria/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.europeantimes.news/2022/02/a-wave-of-refugees-from-ukraine-is-coming-to-bulgaria/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=The European Times |date=26 February 2022}}</ref> Op 27 Februarie het die VN se hoëkommissaris vir vlugtelinge gesê meer as 268&nbsp;000 mense het sedert die begin van die inval uit Oekraïne gevlug. Pole beweer van hulle het 77&nbsp;300 net op 26 Februarie na dié land gevlug.<ref>{{cite web |title=More than 368,000 flee war in Ukraine - UNHCR |url=https://www.rte.ie/news/world/2022/0227/1283298-ukraine-refugees/ |website=RTE |access-date=27 February 2022 |language=en |date=27 February 2022}}</ref> ===Aantygings van oorlogsmisdade=== [[Beeld:Ukrainian civilian killed during the Russian bombing of Chernihiv.jpg|thumb|220px|'n Oekraïense burgerlike wat gedood is tydens Russiese bomaavalle in Tsjernihif. Voor staan 'n babawaentjie.]] Kenners meen die inval in Oekraïne oortree die Handves van die Verenigde Nasies en is 'n aggressiemisdaad volgens die internasionale misdaadwet. Dié misdaad kan vervolg word.<ref name="OpinioJuris_aggression">{{cite news |date=4 February 2022 |title=A Reminder of the Importance of the Crime of Aggression: Considering the Situation of Russia and Ukraine |work=Opinio Juris |url=http://opiniojuris.org/2022/02/04/a-reminder-of-the-importance-of-the-crime-of-aggression-considering-the-situation-of-russia-and-ukraine/ |url-status=live |access-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225114043/http://opiniojuris.org/2022/02/04/a-reminder-of-the-importance-of-the-crime-of-aggression-considering-the-situation-of-russia-and-ukraine |archive-date=25 February 2022}}</ref><ref name="Conversation_intl_law_powerless">{{cite news |author-last1=Guilfoyle |author-first1=Douglas |author-last2=McIntyre |author-first2=Juliette |author-last3=Paige |author-first3=Tamsin Phillipa |date=24 February 2020 |title=Is international law powerless against Russian aggression in Ukraine? No, but it's complicated |language=en |work=The Conversation |url=https://theconversation.com/is-international-law-powerless-against-russian-aggression-in-ukraine-no-but-its-complicated-177905 |url-status=live |access-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225123605/https://theconversation.com/is-international-law-powerless-against-russian-aggression-in-ukraine-no-but-its-complicated-177905 |archive-date=25 February 2022}}</ref> Op 25 Februarie het [[Amnestie Internasionaal]] gesê dit het onomstootlike bewyse dat Rusland die internasionale humanitêre wet oortree het, en dat sommige van sy aanvalle oorlogsmisdade kan wees.<ref>{{cite news |author-last1=Churchman |author-first1=Laurie |title=Russia carrying out 'indiscriminate attacks' on civilian areas, says Amnesty |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-attacks-civilian-amnesty-ukraine-b2023362.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-attacks-civilian-amnesty-ukraine-b2023362.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |work=The Independent |date=25 February 2022}}</ref> Amnestie Internasionaal en Human Rights Watch het gesê Russiese magte het voor die voet aanvalle op burgerlike gebiede uitgevoer en onder meer hospitale getref.<ref>{{cite news |title=Ukraine: Russian military have carried out indiscriminate attacks – new expert analysis |url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/ukraine-russian-military-have-carried-out-indiscriminate-attacks-new-expert-analysis |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/ukraine-russian-military-have-carried-out-indiscriminate-attacks-new-expert-analysis |archive-date=26 February 2022 |work=Amnesty International |date=25 February 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukraine: Russian Cluster Munition Hits Hospital |url=https://www.hrw.org/news/2022/02/25/ukraine-russian-cluster-munition-hits-hospital |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.hrw.org/news/2022/02/25/ukraine-russian-cluster-munition-hits-hospital |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=Human Rights Watch |date=25 February 2022}}</ref> Volgens die goewerneur van [[Soemi-oblast]] is onder meer 'n kinderhuis en kindertuin in dié deelgebied getref. Daar was 'n beroep op die Internasionale Misdaadhof om die saak te ondersoek.<ref>{{cite news |author-last1=Wong |author-first1=Tessa |title=Ukraine live updates: Kyiv warned of toxic fumes after strike on oil depot |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60542877?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=621aff760ce87e491a0ed483%26Six%20civilian%20deaths%20reported%20in%20Okhtyrka%262022-02-27T04%3A50%3A56.609Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:45681a06-c2fb-4d79-af43-7f69b49aae68 |access-date=27 February 2022 |work=[[BBC News]] |date=27 February 2022 |language=en-gb}}</ref> Op 1 Maart het president Zelenski gesê daar is bewyse dat burgerlike gebiede geteiken is in 'n Russiese bomaanval op Charkif vroeër dié dag. Hy het dit as 'n oorlogsmisdaad beskryf.<ref name="BBC_1march">{{cite news |title=Ukraine: Kharkiv attack was a war crime, says President Zelensky |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60567162| url-status=live | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60567162| archive-date=2022-03-01 |access-date=1 March 2022 |work=BBC News |date=1 March 2022}}</ref> ===Grieks-Russiese diplomatieke krisis=== 'n Diplomatieke krisis tussen [[Griekeland]] en Rusland het ontstaan nadat laasgenoemde se lugmag twee dorpe van Griekse minderhede naby Marioepol in Oekraïne gebombardeer en 10 Grieke gedood het. Griekeland het sterk protes aangeteken en die Russiese ambassadeur na die Griekse departement van buitelandse sake in [[Athene]] ontbied. Frankryk, Pole, Swede en ander lande het hulle meegevoel uitgespreek. Rusland het enige betrokkenheid ontken en beweer dit was die werk van die Oekraïense verregse militante groep die Azofbataljon. Athene het egter Moskou se bewering verwerp en aangekondig dit het bewyse van Russiese betrokkenheid.<ref>{{cite web|url=https://www.efsyn.gr/politiki/exoteriki-politiki/333846_ypex-ehoyme-apodeixeis-oti-oi-ellines-skotothikan-apo-rosika |trans-title=Greek Foreign Ministry: we have evidence that the Greeks were killed by Russian fire |title=ΥΠΕΞ: Έχουμε αποδείξεις ότι οι Έλληνες σκοτώθηκαν από ρωσικά πυρά |website=EfSyn |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=el}}</ref> Hierna het Griekeland se eerste minister, [[Kyriakos Mitsotakis]], aangekondig dat sy land verdedigingstoerusting en humanitêre hulp aan Oekraïne gaan verleen.<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/27/russian-air-strikes-in-ukraine-kills-10-greek-nationals-fm |title=Greece summons Russian envoy after bombing kills 10 nationals |website=Al Jazeera |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=en}}</ref><ref name="GreekMilitaryAid"/> ==Ongevalle en verliese== [[Beeld:Συνάντηση με ΥΠΕΞ Ουκρανίας D. Kuleba - Επίσκεψη σε Μνημείο πεσόντων υπερασπιστών Ουκρανίας (uncensored).jpg|thumb|Die muur van herinnering vir Oekraïense soldate wat in die Russies-Oekraïense Oorlog gesneuwel het.]] [[Beeld:Українські захисники розгромили ворожу БТГ на Донеччині за кілька годин 09.jpg|thumb|Russiese soldate wat gesterf het, lê langs ’n gepantserde voertuig met ’n [[Z (militêre simbool)|Z-merk]].]] Daar is al gesê Russiese en Oekraïense bronne oordryf albei die teenstander se ongevallegetalle en verklein hulle eie verliese om die moreel te handhaaf.<ref>{{cite web|url=https://theconversation.com/ukraine-war-casualty-counts-from-either-side-can-be-potent-weapons-and-shouldnt-always-be-believed-198894 |title=Ukraine war: casualty counts from either side can be potent weapons and shouldn't always be believed |publisher=The Conversation |date=1 February 2023 |first=Lily |last=Hamourtziadou }}</ref> Uitgelekte Amerikaanse dokumente meld "die aanmelding van te min ongevalle in die Russiese stelsel"<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-65260672 |first=Paul |last=Kirby |title=Ukraine war: Pentagon leaks reveal Russian infighting over death toll |work=BBC News |date=13 April 2023 }}</ref> en Russiese nuusagentskappe het grootliks opgehou om die Russiese dodetal te rapporteer.<ref name="fortune">{{Cite magazine |last=Meyer |first=David |date=14 March 2022 |title=Why is it so hard to get accurate death tolls in the Russia-Ukraine war? |url=https://fortune.com/2022/03/14/ukraine-russia-death-tolls-misinformation-find-your-own/ |magazine=Fortune |access-date=21 March 2022 }}</ref> Die getalle burgerlike en militêre sterftes kon weens die oorlogswanorde nie presies bepaal word nie.<ref> {{Cite news|last1=Khurshudyan |first1=Isabelle |last2=Witte |first2=Griff |date=26 February 2022 |title=Civilians are dying in Ukraine. But exactly how many remains a mystery. |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/26/ukraine-deaths-casualties/ |access-date=19 September 2023 }} Agence France-Presse (AFP) het berig nóg hy nóg onafhanklike konflikmonitors kon Russiese en Oekraïense bewerings oor vyandelike verliese verifieer en hulle het vermoed dit is oordryf.<ref>{{Cite news|date=13 April 2022 |title=Ukraine conflict death toll: what we know |agency=Agence France-Presse |work=[[France 24]] |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220413-ukraine-conflict-death-toll-what-we-know |access-date=20 April 2022 }}</ref> In Oktober 2022 het die onafhanklike Russiese mediaprojek iStories, met verwysing na bronne na aan die Kremlin, berig meer as 90&nbsp;000 Russiese soldate is gedood, ernstig gewond of word vermis.<ref>{{Cite news|date=12 October 2022 |title=Russia's 'irrecoverable losses' in Ukraine: more than 90,000 troops dead, disabled, or AWOL |work=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/10/12/russia-s-irrecoverable-losses-in-ukraine-more-than-90-000-troops-dead-disabled-or-awol }}</ref> Zelenski het in Februarie 2026 gesê sowat 55&nbsp;000 Oekraïense soldate is op die slagveld gedood, en daarop gewys ’n beduidende aantal is ook amptelik as vermis in aksie aangemeld.<ref name="55k_reuters">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/55000-ukrainian-soldiers-killed-battlefield-zelenskiy-tells-french-tv-2026-02-04/|title=Fifty-five thousand Ukrainian soldiers killed on battlefield, Zelenskiy tells French TV |work=Reuters }}</ref><ref name="55k_euronews">{{Cite web |date=2026-02-04 |title=Zelenskyy says 55,000 Ukrainian soldiers killed in Russian all-out war |url=https://www.euronews.com/2026/02/04/volodymyr-zelenskyy-55000-ukrainian-soldiers-killed-since-full-scale-invasion |access-date=2026-02-05 |website=euronews |language=en}}</ref> Hoewel gevegsterftes uit ’n verskeidenheid bronne afgelei kan word, onder meer uit [[satelliet]]beelde van militêre optrede, is dit moeiliker om burgerlike sterftes te meet. In Junie 2022 het die Oekraïense minister van verdediging aan CNN gesê tienduisende Oekraïners is dood, en hy het gehoop die dodetal is minder as 100&nbsp;000.<ref>{{Cite news|last1=Regan |first1=Helen |last2=Kottasová |first2=Ivana |last3=Haq |first3=Sana Noor |last4=Khalil |first4=Hafsa |last5=Vogt |first5=Adrienne |last6=Sangal |first6=Aditi |date=16 June 2022 |title=Tens of thousands have been killed since the invasion, says Ukrainian defense minister |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-16-22#h_255010f04309b11df83acfffc6a47042 |access-date=15 September 2022}}</ref> Teen Julie 2024 het ongeveer 20&nbsp;000 Oekraïners ledemate verloor.<ref>{{Cite web|last=Bennetts |first=Marc |date=25 June 2024 |title=Facing annihilation, the Ukrainian towns praying for Western reinforcements |url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/facing-annihilation-the-ukrainian-towns-praying-for-western-reinforcements-5xtvpxwtv |access-date=25 June 2024 |website=[[The Times]]}}</ref> Oekraïense amptenare meen minstens 25&nbsp;000 mense is in Marioepol gedood,<ref>{{Cite news|last=Yuhas |first=Alan |date=24 ACite ugust 2022 |titlThoands of Civilian Deaths and 6.6 Million Refugees: Calculating the Costs of War |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/08/24/world/europe/russia-ukraine-war-toll.html |access-date=20 September 2022 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shandra |first=Alya |date=30 August 2022 |title=87,000 killed civilians documented in occupied Mariupol – volunteer |work=Euromaidan Press |url=https://euromaidanpress.com/2022/08/30/87000-killed-civilians-documented-in-occupied-mariupol-volunteer/ |access-date=20 September 2022}}</ref> en liggame is nog in September 2022 ontdek.<ref>{{Cite news|date=4 September 2022 |title=Mariupol: invaders don't bother to clear residential buildings of newly discovered bodies |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3564256-mariupol-invaders-dont-bother-to-clear-residential-buildings-of-newly-discovered-bodies.html |access-date=19 September 2023}}</ref> Die burgemeester het gesê meer as 10&nbsp;000 en moontlik 20&nbsp;000 burgerlikes is tydens die beleg van Marioepol dood. Hy het ook gesê Russiese magte het mobiele verassingstoerusting saamgebring toe hulle die stad binnegaan.<ref>{{Cite news|date=14 February 2023 |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine by the numbers |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2023/02/14/world/russia-invasion-of-ukraine-numbers/ |access-date=26 September 2023 |work=The Japan Times}}</ref><ref>{{Cite web|title=At What Cost? The Economic and Human Costs of Russia's Invasion of Ukraine |url=https://www.cdhowe.org/public-policy-research/what-cost-economic-and-human-costs-russias-invasion-ukraine-0 |access-date=7 October 2023 |website=C.D. Howe Institute}}</ref> ’n Ondersoek deur Associated Press het aan die einde van 2022 beraam tot 75 000 burgerlikes is net in die Marioepolgebied dood.<ref>{{Cite news|date=23 December 2022 |title=Russia scrubs Mariupol's Ukraine identity, builds on death |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-erasing-mariupol-499dceae43ed77f2ebfe750ea99b9ad9 |access-date=1 October 2023 |work=AP News}}</ref>Tussen Maart 2022 en Februarie 2023 was daar minstens 8&nbsp;000 sterftes in Marioepol.<ref>{{Cite web|date=8 February 2024 |title="Our City Was Gone": Russia's Devastation of Mariupol, Ukraine |url=https://www.hrw.org/feature/russia-ukraine-war-mariupol/report |access-date=15 August 2025 |website=Human Rights Watch |language=en|page= 147}}</ref> Die Kantoor van die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Menseregte was van mening die werklike aantal burgerlike ongevalle is aansienlik hoër as die getalle wat dit kon bevestig.<ref name="OHCHR sep">{{Cite web|date=25 September 2023 |title=Ukraine: Ukraine: civilian casualty update 24 September 2023 |url=https://www.ohchr.org/en/news/2023/09/ukraine-civilian-casualty-update-24-september-2023 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}</ref> In die Russiese weermag het etniese minderhede buitensporig hoë ongevalle gely. In Oktober 2022 was die Russiese streke met die hoogste dodetalle [[Dagestan]], [[Tiwa]] en [[Boerjatië]], almal minderheidstreke. In Februarie 2024 was ses van die 10 Russiese streke met die hoogste sterftesyfers in Oekraïne in [[Siberië]] en die [[Russiese Verre Ooste|Verre Ooste]] geleë, en die voortgesette buitensporig hoë ongevalle onder etniese minderhede het ontleders genoop om te waarsku die situasie sal op lang termyn verwoestende gevolge vir hierdie gemeenskappe inhou.<ref name="g456">{{Cite web|last=Latypova |first=Leyla |title=2 Years Into Ukraine War, Russia's Ethnic Minorities Disproportionately Killed in Battle |website=The Moscow Times |date=17 May 2024 |url=https://www.themoscowtimes.com/2024/02/24/2-years-into-ukraine-war-russias-ethnic-minorities-disproportionately-killed-in-battle-a84170 |access-date=17 May 2024}}</ref> Ongeveer 1&nbsp;200 Russiese soldate is in Mei-Junie 2024 elke dag in Oekraïne gedood of gewond,<ref>{{cite news|title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> en teen November 2024 het dit tot 1&nbsp;500 gestyg, toe ongevalle op 45&nbsp;690 geraam is.<ref>{{Cite news|title=Russia is suffering record casualties as the West steps up support for Ukraine, and it may struggle to replace them |first=Tom |last=Porter |work=Business Insider |date=6 December 2024 |url=https://www.businessinsider.com/russia-will-struggle-to-replace-its-casualties-in-ukraine-isw-2024-12}}</ref> ''[[Newsweek]]'' het beraam die getal Russiese mans wat op die bloedigste dag in November dood is (1&nbsp;950) het die gemiddelde daaglikse manlike geboortesyfer in Rusland (1&nbsp;836) oorskry.<ref>{{cite news|work=Newsweek |title=Russia's Loss of Men in Ukraine Surpasses Daily Birth Rate |date=12 November 2024 |url=https://www.newsweek.com/russia-casualties-death-rate-birth-rate-ukraine-1984557}}</ref> Die Letland-gebaseerde nuusmedium Meduza het beraam tot 140&nbsp;000 Russiese soldate is teen Julie 2024 dood. In Desember 2025 het ’n ontleding deur die BBC aangedui Russiese ongevalle het vinniger toegeneem as op enige vorige tydstip tydens die inval, met 40% meer doodsberigte van soldate wat in Rusland in 2025 gepubliseer is as in 2024.<ref name="r579">{{cite web | last=Ivshina | first=Olga | title=Russia's losses in Ukraine rise faster than ever as US pushes for peace deal | website=BBC | date=30 December 2025 | url=https://www.bbc.com/news/articles/c62n922dnw7o | access-date=4 January 2026}}</ref> Die oorlog in Oekraïne en die gepaardgaande emigrasie, laer geboortesyfers en oorlogverwante ongevalle het die demografiese krisis in Rusland verder verdiep.<ref>{{cite news|title=Russia stares into population abyss as Putin sends its young men to die |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/02/26/russia-stares-population-abyss-putin-sends-young-men-die/ |work=The Telegraph |date=26 February 2023}}</ref> Die Russiese inval het die dodelikste Europese oorlog sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] (1939-'45) geword.<ref>{{cite news|work=The New York Times |title=Enduring Mayhem: Images From Year 3 of the War in Ukraine |url=https://www.nytimes.com/2024/04/24/world/europe/images-ukraine-war-third-year.html |date=24 April 2024}}</ref> In Februarie 2025 het die Quincy-instituut vir Verantwoordelike Staatsmanskap ongevalle op 250&nbsp;000 geraam.<ref>{{cite web| title=The Ukraine War After Three Years: Roads Not Taken |first=Marcus |last=Stanley |date=19 February 2025| publisher=Quincy Institute for Responsible Statecraft |url=https://quincyinst.org/research/the-ukraine-war-after-three-years-roads-not-taken/#}}</ref> In September 2024 het ''[[The Wall Street Journal]]'' berig 'n miljoen Oekraïners en Russe is toe reeds gedood of gewond.<ref name="WSJ-Casualties">{{cite journal|url=https://www.wsj.com/world/one-million-are-now-dead-or-injured-in-the-russia-ukraine-war-b09d04e5 |first=Bojan |last=Pancevski |journal=[[The Wall Street Journal]] |date=17 September 2024 |title=One Million Are Now Dead or Injured in the Russia-Ukraine War |access-date=17 September 2024}}</ref> {|class="wikitable plainrowheaders" |+Bevestigde ongevalle |- ! scope="col" | ! scope="col" |Getalle ! scope="col" |Tyd ! scope="col" |Bron |- ! scope="row" |Oekraïense burgerlikes |'''16 874''' dood, '''51 273''' gewond |24 Februarie 2022 - <br>13 Augustus 2026 |United Nations<ref>{{Cite web|url=https://news.un.org/ru/story/2026/08/1468479|title=Мониторинговая миссия ООН: число жертв среди мирных украинцев в июле было самым высоким в период с марта 2022 года |publisher=Новости ООН|lang=ru |date=2026-08-13}}</ref> |- !scope="row"|Russiese burgerlikes |'''1 716''' dood (uitgesluit geannekseerde gebiede) |24 Februarie 2022 - <br>2 September 2026 |Nowaja Gazeta Europa<ref>{{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2026/09/02/leto-2026-goda-stalo-rekordnym-po-chislu-pogibshikh-mirnykh-zhitelei-v-rossii|title=Лето 2026 года стало рекордным по числу погибших мирных жителей в России|lang=ru|website=Новая газета. Европа|date=2026-09-02}}</ref> |- !scope="row"|Oekraïense soldate |'''103 418''' dood (insluitend nievegtend), '''97 938''' vermis, '''11 618''' gevange geneem |24 Februarie 2022 - <br>4 September 2026 |UALosses project<ref name="UALosses">{{cite web|url=https://ualosses.org/en/soldiers/|title=Ukraine's losses in the war |website=UALosses |date=7 January 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Важкі цифри: як сприймати нові дані про військові втрати – DW – 27.02.2024 |url=https://www.dw.com/uk/vazki-cifri-ak-sprijnali-ukrainci-novi-dani-pro-vijskovi-vtrati/a-68381601 |access-date=25 May 2024 |website=dw.com |language=uk}}</ref> |- ! scope="row" |Russiese soldate<br/>(Russiese separatistemagte in Donbas uitgesluit) |'''243 674''' dood |24 Februarie 2022 - <br>4&nbsp;September 2026 |BBC News Russian en Mediazona<ref name="BBCMediazona">{{cite web |url=https://www.bbc.com/russian/articles/cgk5m01m52do |title=Исчезающие без приказа. Что стало с мобилизованными за четыре года войны |date=2026-09-04 |publisher=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904082228/https://www.bbc.com/russian/articles/cgk5m01m52do |archive-date=2026-09-04 |url-status=live}}<br/>{{cite news|title=Russian casualties in Ukraine. Mediazona count, updated |work=Mediazona |url=https://en.zona.media/article/2022/05/11/casualties_eng |date=1 August 2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> |- ! scope="row" |Russiese soldate<br/>(Russiese separatistemagte in Donbas|Donetsk & Loehansk uitgesluit) |'''21 000 - 23 500''' dood |24 Februarie 2022 - <br>30 September 2024 |BBC News Russian<ref name="BBCMediazona"/> |} ==Notas== {{Reflist|group=nota}} == Sien ook == * ''[[Russians at War]]'' * [[Oekraïense invalle in Wes-Rusland sedert Augustus 2024]] * [[Operasie Sinitsia]] * [[Oekraïense aanvalle op Russiese lugmagbasisse in Junie 2025|Operasie Spinnerak]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = 2022 Russian invasion of Ukraine}} {{Normdata}} qjr1y8y7lmezmexzu1jsxd07i3d48zs 2975079 2975061 2026-10-03T18:54:56Z BurgertB 2401 Besig 2975079 wikitext text/x-wiki {{nuus}} {{Inligtingskas Militêre konflik |konflik = Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans) |deelvan = |beeld = [[Lêer:2022 Russian invasion of Ukraine.svg|300px]] |byskrif = {{Leftlegend|#FDE182|Deurlopend deur Oekraïne beheer}}{{Leftlegend|#EBC0B3|Tans deur Rusland beset of beheer}}{{Leftlegend|#ABD4DD|Voorheen deur Rusland beset of Oekraïens besette Russiese gebiede}} |datum = [[24 Februarie]] [[2022]] – tans |plek = [[Oekraïne]], [[Rusland]] |resultaat = onbeslis |gebied = | party1 = '''{{RUS}}''' <br />'''[[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Volksrepubliek Donetsk|VR Donetsk]]''' <br />'''[[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] [[Volksrepubliek Loehansk|VR Loehansk]]''' '''Steun:''' <br/>{{vlagland|Belarus}}<br/>{{vlagland|Noord-Korea}}<ref>{{Cite web|url=https://www.thinkchina.sg/politics/exploited-and-abandoned-north-korean-troops-ukraine?ref=top-hero|title=Exploited and abandoned: North Korean troops in Ukraine|website=ThinkChina|access-date=2025-03-19}}</ref> | party2 = '''{{vlagland|Oekraïne}}''' <br/> '''Steun:''' '''[[NAVO]]''' <br/> '''{{EU}}''' <br/> '''{{vlagland|AUS}}''' <br/> '''{{vlagland|JPN}}''' <br/> '''{{vlagland|NZL}}''' <br/> '''{{vlagland|Suid-Korea}}''' |party3 = |aanvoerder1 = [[Beeld:Flag of the President of Russia.svg|20px]] '''[[Wladimir Poetin]]''' <br /> {{RU-VLAG}} [[Michail Misjoestin]] <br />{{RU-VLAG}} [[Sergei Lawrof]] <br />{{RU-VLAG}} Aleksandr Dvornikov <br />{{RU-VLAG}} Sergej Sjojgoe <br />{{RU-VLAG}} Valeri Gerasimov <br /> [[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] Denis Poesjilin <br /> [[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Wladimir Pasjkof]] <br /> [[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] Leonid Pasetsjnik\ <br /> [[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] [[Sergei Koslof]] |aanvoerder2 = [[Beeld:Flag of the President of Ukraine.svg|20px]] '''[[Wolodimir Zelenski]]'''<br />{{vlagikoon|Oekraïne}} [[Denis Sjmihal]] <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Waleri Zaloezjni]] <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Dmytro Koeleba <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Oleksii Danilov <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Oleksii Reznikov <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Serhiy Sjaptala <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Roeslan Chomtsjak |aanvoerder3 = |sterkte1 = {{RU-VLAG}} 1&nbsp;013&nbsp;000 soldate; 2&nbsp;000&nbsp;000 reserviste,<ref>{{Cite web|taal=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine|access-date=2022-02-20}}</ref> waarvan 175&nbsp;000 – 190&nbsp;000 troepe in Oekraïne<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|title=Russia positioning helicopters, in possible sign of Ukraine plans|access-date=22 Februarie 2022|author=Barnes, Julian E.|author2=Crowley, Michael|author3=Schmitt, Eric|date=10 Januarie 2022|work=The New York Times|taal=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220122100818/https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|archivedate=22 Februarie 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin|title=Citing U.S. Intelligence, Biden says Putin has decided to invade Ukraine|access-date=22 Februarie 2022|last=Bengali|first=Shashank|date=18 Februarie 2022|work=The New York Times|taal=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220222072836/https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin|archivedate=22 Februarie 2022}}</ref> |sterkte2 = {{vlagikoon|Oekraïne}} 255&nbsp;000 soldate, 1&nbsp;000&nbsp;000 reserviste, 20&nbsp;000 vrywilligers<ref>{{Cite web|url=https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3169477/ukraine-crisis-20000-foreign-volunteers-ukraine|title=Ukraine crisis: 20,000 foreign volunteers in Ukraine to fight Russians, says foreign minister|access-date=11 Maart 2022|date=7 Maart 2022|publisher=South China Morning Post|taal=en}}</ref> |ongevalle1 = Sien [[#Ongevalle en verliese|"Ongevalle en verliese"]] |ongevalle2 = Sien [[#Ongevalle en verliese|"Ongevalle en verliese"]] }} Op 24 Februarie 2022 het [[Rusland]] [[Oekraïne]] binnegeval, en dit het die grootste en dodelikste oorlog in [[Europa]] sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] geword. Dit was as gevolg van ’n groot eskalasie van die bestaande oorlog tussen die twee lande wat begin het toe Rusland Oekraïne in 2014 aangeval het.<ref>{{cite book|last1=McFaul |first1=Michael |last2=Person |first2=Robert |editor1-last=Brands |editor1-first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=0n72EAAAQBAJ&dq=On+February+24,+2022,+Russian+president+Vladimir+Putin+launched+a+full-+scale+invasion+of+Ukraine,+expanding+dramatically+the+war+against+Ukraine+he+be+gan+in+2014+and+starting+the+largest+war+in+Europe+since+World+War+II.&pg=PA34 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=Johns Hopkins University Press |{{ISBN|978-1-4214-4985-2}} |page=34 |language=en }}</ref><ref>{{cite book|last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |{{ISBN|978-1-80526-003-5}} |page=74}}</ref><ref>{{cite book|last=D'Anieri |first=Paul |date=23 March 2023 |title=Ukraine and Russia: From Civilized Divorce to Uncivil War |url=https://books.google.com/books?id=ASysEAAAQBAJ |edition=2nd |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |{{ISBN|978-1-009-31550-0}} |oclc=1350843759 |pages=i; 98}}</ref> Die gevegte het honderdduisende militêre ongevalle en tienduisende Oekraïense burgerlike ongevalle veroorsaak. Teen Augustus 2026 het Rusland sowat 20% van Oekraïne beset.<ref>{{Cite web |title=The Russia-Ukraine War Report Card, Aug. 25, 2026|url=https://www.russiamatters.org/news/russia-ukraine-war-report-card/russia-ukraine-war-report-card-aug-18-2026 |access-date=27 August 2026 |website=Russia Matters}}</ref> Van ’n bevolking van 41&nbsp;miljoen is ongeveer 8&nbsp;miljoen Oekraïners intern ontheem<ref>{{cite web|title=Ukraine internal displacement report: General population Survey |url=https://crisisresponse.iom.int/sites/g/files/tmzbdl1481/files/appeal/documents/IOM_UKR_Internal%20Displacement%20Report_GPS%20R19_January%202025.pdf |access-date=4 December 2025 |website=Global Crisis Response Platform}}</ref> en 6-7&nbsp;miljoen het uit die land gevlug.<ref>{{cite news|last1=Asadzade |first1=Ulviyya |last2=Sachalko |first2=Borys |title=Ukraine Faces Labor Shortage as Russia's War Empties Factories and Farms |url=https://www.rferl.org/a/russia-war-creates-labor-shortages-in-ukraine/33606226.html |access-date=4 December 2025 |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=December 2025}}</ref> Dit het Europa se grootste vlugtelingkrisis sedert die Tweede Wêreldoorlog veroorsaak. Aan die einde van 2021 het Rusland troepe naby Oekraïne se grense saamgetrek en eise aan die Weste gestel, onder meer ’n verbod op enige toekomstige toetrede van Oekraïne tot [[Navo]]. Nadat hy herhaaldelik ontken het dat daar planne was om Oekraïne aan te val, het die Russiese president, [[Wladimir Poetin]], op 24 Februarie 2022 ’n "spesiale militêre operasie" aangekondig en gesê dit is bedoel om die Russies gesteunde wegbreekrepublieke [[Donetsk]] en [[Loehansk]] te ondersteun, waarvan paramilitêre magte sedert 2014 teen Oekraïne in die Donbasoorlog geveg het. Poetin het irredentistiese<ref name=irrewat group="nota">'n Beweging vir die inlywing van "onbevryde" gebiede by die stamland.</ref> en [[Imperialisme|imperialistiese]] standpunte gehuldig wat Oekraïne se wettigheid as staat bevraagteken. Hy het sonder bewyse beweer die Oekraïense regering bestaan uit [[Neo-Nazisme|neo-Nazi’s]] wat [[volksmoord]] teen die Russiese minderheid in die [[Donbas]] pleeg en dat Rusland se doel was om Oekraïne te "demilitariseer en te denasionaliseer".<ref>{{cite journal|last=Marples |first=David R. |date=3 July 2022 |title=Russia's war goals in Ukraine |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00085006.2022.2107837 |journal=Revue Canadienne des Slavistes |volume=64 |issue=2–3 |pages=207–219 |doi=10.1080/00085006.2022.2107837 |issn=0008-5006}}</ref> Russiese lugaanvalle en ’n grondinval is aan ’n noordelike front uit [[Belarus]] in die rigting van die hoofstad, [[Kijif]], geloods; aan ’n suidelike front uit die besette [[Krim]]; en aan ’n oostelike front uit die Donbas in die rigting van [[Charkif]]. Oekraïne het die krygswet afgekondig, ’n algemene mobilisering gelas en diplomatieke betrekkinge met Rusland verbreek. Russiese troepe het teen April 2022 uit die noorde en die buitewyke van Kijif teruggetrek nadat hulle op hewige weerstand en logistieke uitdagings afgekom het. Die [[Boetsja-slagting]] is ná hulle onttrekking ontdek. Rusland het ’n offensief in die Donbas van stapel gestuur en [[Marioepol]] ná ’n verwoestende beleg ingeneem. Rusland het voortgegaan om militêre en burgerlike teikens ver van die front af te bombardeer en het in die winter Oekraïne se energienetwerk aangeval. Aan die einde van 2022 het Oekraïne suksesvolle teenoffensiewe in die suide en ooste geloods en die grootste deel van Charkif-oblast bevry. Kort daarna het Rusland vier gedeeltelik besette provinsies (Donetsk, Cherson, Loehansk en Zaporizjzja-oblast) onwettig geannekseer. In November het Oekraïne die stad Cherson en die hele gebied wes van die [[Dnipro]]rivier bevry. Ná klein maar bestendige Russiese vorderings in die ooste in die eerste helfte van 2024 het Oekraïne in Augustus ’n offensief in Rusland se Koersk-oblast geloods, waar [[Noord-Korea]]anse soldate gestuur is om Rusland te help. Die menseregtekantoor van die [[Verenigde Nasies]] berig Rusland het ernstige menseregteskendings in die besette Oekraïne gepleeg. Rusland se aanvalle op burgerlikes, sowel as sy beleid in besette gebiede, het gelei tot bewerings van volksmoord.<ref name="Etkind">{{cite journal|last=Etkind |first=Alexander |year=2022 |title=Ukraine, Russia, and Genocide of Minor Differences |journal=Journal of Genocide Research |volume=25 |issue=3–4 |publisher=Taylor & Francis |pages=1–19 |doi=10.1080/14623528.2022.2082911 |s2cid=249527690}}</ref><ref name="h710">{{cite magazine|last=McGlynn |first=Jade |title=Russia Is Committing Cultural Genocide in Ukraine |magazine=Foreign Policy |date=23 April 2024 |url=https://foreignpolicy.com/2024/04/23/russia-ukraine-cultural-genocide-looting-indoctrination-deporatation/ |access-date=4 July 2024}}</ref><ref name="q611">{{cite web|last=Stavljanin |first=Dragan |title=Genocide Scholar: 'I Do Think that Russia's Violence in Ukraine is Genocidal' |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=2 April 2024 |url=https://www.rferl.org/a/russia-genocide-ukraine-scholar-war-crimes-prosecution-hague/32888386.html |access-date=4 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250622040322/https://www.rferl.org/a/russia-genocide-ukraine-scholar-war-crimes-prosecution-hague/32888386.html |archive-date=22 June 2025}}</ref><ref name="v008">{{cite web|last=Richardson |first=Jon |date=11 March 2024 |title=Unmarked graves, violent repression and cultural erasure: the devastating human toll of Russia's invasion of Ukraine |url=https://theconversation.com/unmarked-graves-violent-repression-and-cultural-erasure-the-devastating-human-toll-of-russias-invasion-of-ukraine-223337 |access-date=6 July 2024 |website=The Conversation }}</ref> Die direkte koste van die oorlog vir Rusland is op meer as $450&nbsp;miljard geraam, terwyl die [[Wêreldbank]]groep die koste van heropbou in Oekraïne op $588&nbsp;miljard raam. Die Russiese inval het internasionale veroordeling ontlok. Baie lande het sanksies teen Rusland en sy bondgenoot Belarus ingestel, terwyl hulle humanitêre en militêre hulp aan Oekraïne verskaf het. Betogings het oor die hele wêreld plaasgevind. Binne sy grense het Rusland betogers met massainhegtenisnemings en strenger mediasensuur beveg. Oorlogverwante ontwrigting van Oekraïense landbou en skeepvaart het die wêreldwye voedselkrisis vererger; oorlogverwante skade is as die "vernietiging van die omgewing" beskryf. Die [[Internasionale Strafhof]] (ICC) het ’n ondersoek na misdade teen die mensdom, oorlogsmisdade, die ontvoering van Oekraïense kinders en volksmoord teen Oekraïners begin. Die ICC het lasbriewe vir die inhegtenisneming van Poetin en vyf ander Russiese amptenare uitgereik. Vredesonderhandelings het tot stilstand gekom, en Rusland het herhaaldelik oproepe om ’n wapenstilstand van die hand gewys. ==Agtergrond== ===Tyd ná die Sowjetunie en die Oranje Rewolusie=== Ná die [[ontbinding van die Sowjetunie]] in 1991 het Rusland en Oekraïne noue bande behou. In 1994 het Oekraïne ingestem om weg te doen met sy [[Kernwapen|kernarsenaal]] en die [[Boedapest-memorandum]] te onderteken op voorwaarde dat Rusland, [[Brittanje]] en die [[VSA]] versekering sou verskaf teen geweldsbedreigings van sy territoriale integriteit en vir sy politieke onafhanklikheid. Vyf jaar later was Rusland een van die ondertekenaars van die [[Manifes vir Europese Sekuriteit]], wat "die inherente reg van elke deelnemende staat herbevestig het om vry te wees om sy sekuriteitsmaatreëls te kies of verander, insluitende verdrae van bondsgenootskappe, soos wat dit ontwikkel".<ref>{{cite web|title=Istanbul Document 1999 |url=http://www.osce.org/node/39569 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=19 November 1999 |access-date=21 Julie 2015 |archive-date=1 Junie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140601124042/http://www.osce.org/node/39569 |url-status=live}}</ref> In 2004 is [[Wiktor Janoekowitsj]], toe die eerste minister, verklaar as wenner van die presidentsverkiesing, waarin 'n groot knoeiery volgens die hooggeregshof van Oekraïne plaasgevind het.<ref>{{cite web |url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |title=The Supreme Court findings |access-date=7 July 2008 |publisher=Supreme Court of Ukraine |date=3 December 2004 |language=uk |archive-date=22 June 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HZ9wqN35?url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |url-status=live }}</ref> Die uitslag het 'n groot openbare reaksie en steun ontlok vir die opposisiekandidaat, [[Wiktor Joesjtsjenko]], wat die uitslag bevraagteken het. In die oproerige maande van die rewolusie het kandidaat Joesjtsjenko skielik ernstig siek geword, en verskillende onafhanklike doktersgroepe het bevind hy is met dioksien (TCDD) vegiftig.<ref name="CBS: Yushchenko: Live And Carry On">{{cite news |title=Yushchenko: 'Live And Carry On' |work=CBS News |date=30 January 2005 |url=https://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |access-date=17 April 2020 |archive-date=25 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025143917/http://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |url-status=dead }}</ref><ref name="Ref_j">{{cite web |url=https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/study-dioxin-that-poisoned-yushchenko-made-in-lab-46417.html |title=Study: Dioxin that poisoned Yushchenko made in lab |work=Kyiv Post |date=5 August 2009 |agency=Associated Press |location=Londen |access-date=29 January 2022 |archive-date=31 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131165135/https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/study-dioxin-that-poisoned-yushchenko-made-in-lab-46417.html |url-status=live }}</ref> Joesjtsjenko het Russiese betrokkenheid sterk vermoed.<ref name="Ref_2009c">{{cite news |url=http://www.kyivpost.com/nation/49610 |title=Yushchenko to Russia: Hand over witnesses |newspaper=Kyiv Post |date=28 October 2009 |access-date=11 February 2010}}</ref> Dit alles het eindelik tot die vreedsame [[Oranje Rewolusie]] gelei wat Joesjtsjenko en [[Joelia Timosjenko]] aan die bewind geplaas het, terwyl Janoekowitsj leier van die opposisie geword het.<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |archive-url=https://web.archive.org/web/20080115052653/http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |archive-date=15 January 2008 |title=Ukraine-Independent Ukraine |access-date=14 January 2008 |website=Encyclopædia Britannica (fee required) |url-status=dead}}</ref> In 2008 het die Russiese president Poetin hom uitgespreek teen Oekraïne se moontlike toelating tot Navo.<ref>{{cite news|author-last1=Harding |author-first1=Luke |author-last2=Borger |author-first2=Julian |author-last3=Chrisafis |author-first3=Angelique |date=2 April 2008 |title=Bush-Putin row grows as pact pushes east |work=The Guardian |location=[[Moskou]]; [[Boekarest]]; [[Parys]]|url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=8 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208091130/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author-last=Dawar |author-first=Anil |date=4 April 2008 |title=Putin warns Nato over expansion |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=13 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213527/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |url-status=live}}</ref> In 2009 het die [[Roemenië|Roemeense]] ontleder Iulian Chifu en sy medeskrywers die opinie uitgespreek dat Rusland, met betrekking tot Oekraïne, 'n opgedateerde weergawe van die [[Brezjnef-leerstelling]] navolg waarvolgens die soewereiniteit van Oekraïne nie groter kan wees as dié van die [[Warskouverdrag]]slande voor die verval van die Sowjet-invloedsfeer in die laat 1980's en vroeë 1990's nie.<ref name="Chifu">{{cite book|author-last1=Chifu |author-first1=Iulian |title=The Russian Georgian War: A trilateral cognitive institutional approach of the crisis decision-making process |author-last2=Nantoi |author-first2=Oazu |author-last3=Sushko |author-first3=Oleksandr |publisher=Editura Curtea Veche |year=2009 |{{ISBN|978-973-1983-19-6}} |location=[[Boekarest]] |page=181 |chapter=Russia–Georgia War of August 2008: Ukrainian Approach |access-date=21 Februarie 2016 |chapter-url=http://www.cpc-ew.ro/pdfs/the_russian_georgian_war.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930233012/http://www.cpc-ew.ro/pdfs/the_russian_georgian_war.pdf|archive-date=30 September 2018 |url-status=live}}</ref> In 2009 het Janoekowitsj aangekondig hy gaan hom in 2010 weer as president verkiesbaar stel. Hy het gewen en is in 2010 beëdig. ===Oekraïense rewolusie en oorlog=== [[Beeld:Euromaidan Kyiv 1-12-13 by Gnatoush 005.jpg|thumb|links|Die Euromaidan-optogte in Desember 2013 in Kijif.]] Ná weke van protesoptogte as deel van die [[Euromaidan]]-beweging (2013-2014) het die pro-Russiese president Janoekowitsj en die leiers van die Oekraïense parlementêre opposisie op 21 Februarie 2014 'n ooreenkoms onderteken vir 'n vroeë verkiesing. Die volgende dag het Janoekowitsj uit Kijif gevlug weens 'n beskuldigingstem wat hom van sy mag as president sou stroop.<ref name="interfax1">{{cite news|date=24 Februarie 2014 |title=Rada removes Yanukovych from office, schedules new elections for May 25 |agency=Interfax-Ukraine |url=http://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|url-status=live |access-date=15 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210094859/https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html |archive-date=10 Februarie 2020}}</ref> Leiers van die [[Russies]]sprekende oostelike streke van Oekraïne het hulle lojaliteit teenoor Janoekowitsj bevestig,<ref>{{cite news|author-last1=Polityuk |author-first1=Pavel |author-last2=Robinson |author-first2=Matt |author-last3=Baczynska |author-first3=Gabriela |author-last4=Goettig |author-first4=Marcin |author-last5=Graff |author-first5=Peter |author-last6=Elgood |author-first6=Giles |date=22 Februarie 2014 |title=Ukraine parliament removes Yanukovich, who flees Kiev in "coup" |work=Reuters |publisher=Thomson Corporation |location=Kijif |editor-last=Roche |editor-first=Andrew|url=https://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |url-status=live|access-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609181723/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |archive-date=9 Junie 2016 }}</ref> en dit het gelei tot die pro-Russiese onrus in 2014 in Oekraïne.<ref>{{cite web|author-last=Fisher |author-first=Max |date=3 September 2014 |title=Everything you need to know about the Ukraine crisis |url=https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122003807/https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know|archive-date=22 Januarie 2022 |access-date=24 Januarie 2022 |website=Vox |publisher=Vox Media |language=en}}</ref> Die onrus is gevolg deur die anneksasie van die [[Krim]] deur Rusland in Maart 2014 en die oorlog in die Donbas, wat in April 2014 begin het met die skepping van die Russies gesteunde kwasistate Donetsk- en Loehansk-volksrepubliek.<ref>{{cite news|author-last1=Grytsenko |author-first1=Oksana |author-last2=Vlasova |author-first2=Anastasia |date=12 April 2014 |title=Armed pro-Russian insurgents in Loehansk say they are ready for police raid |work=Kyiv Post |publisher=Businessgroup LLC |location=Loehansk |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-Loehansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html|access-date=1 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140412131249/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-Loehansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html|archive-date=12 April 2014}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Ragozin |author-first=Leonid |date=16 Maart 2019 |title=Annexation of Crimea: A masterclass in political manipulation |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2019/3/16/annexation-of-crimea-a-masterclass-in-political-manipulation |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528090201/https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/annexation-crimea-masterclass-political-manipulation-190315174459207.html |archive-date=8 Mei 2020 |access-date=24 Januarie 2022 |website=aljazeera.com |publisher=Al Jazeera |location=[[Riga]] |language=en }}</ref> Op 14 September 2020 het die Oekraïense president [[Wolodimir Zelenski]] Oekraïne se nuwe nasionale sekuriteitstrategie goedgekeur "wat voorsiening maak vir die ontwikkeling van 'n bondgenootskap met Navo met die oog op lidmaatskap van Navo".<ref>{{cite news|date=25 Januarie 2022|title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine|publisher=Al Jazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|url-status=live|access-date=15 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215002641/https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|archive-date=15 Februarie 2022|author-last=Duggal|author-first=Hanna}}</ref><ref name="ua-nato-relations">{{cite news|date=11 January 2020 |title=Relations with Ukraine|work=[[Navo]] |publisher=Navo |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=15 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215011708/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm |url-status=live}}</ref> Op 24 Maart 2021 het Zelenski 'n verdrag onderteken wat die strategie goedkeur vir "die ontsetting en reïntegrasie van die tydelik besette gebied Krim en stad [[Sewastopol]]".<ref>{{cite news |date=24 Maart 2021 |title=Zelensky enacts strategy for de-occupation and reintegration of Crimea |work=Ukrinform |publisher=Regering van Oekraïne |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=12 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212130511/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html |url-status=live}}</ref> In Julie 2021 het Poetin 'n essay gepubliseer met die titel "Oor die historiese eenheid van die Russe en Oekraïners", waarin hy sy mening herbevestig dat die Russe en Oekraïners "een volk" is.<ref>{{cite web|author-last=Poetin |author-first=Wladimir |author-link=Wladimir Poetin |date=12 Julie 2021|title=Article by Vladimir Putin 'On the Historical Unity of Russians and Ukrainians' |url=http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125053520/http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181|archive-date=25 Januarie 2021 |access-date=1 Februarie 2022 |website=Die Kremlin |publisher=Regering van Rusland }}</ref> Die Amerikaanse historikus Timothy Snyder het Poetin se idees as [[imperialisme]] beskryf.<ref>{{cite web|author-last=Snyder |author-first=Timothy D. |date=18 Januarie 2022 |title=How to think about war in Ukraine |url=https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119065436/https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine |archive-date=19 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2021 |website=Thinking about... (newsletter) |publisher=Substack }}</ref> Die Britse joernalis Edward Lucas het gemeen dit is historiese revisionisme.<ref>{{cite web|author-last=Lucas |author-first=Edward |date=15 September 2020 |title=Why Putin's history essay requires a rewrite |url=https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb|url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125143913/https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Times |publisher=Times Newspapers}}</ref> Ander waarnemers het die Russiese leierskap daarvan beskuldig dat hulle 'n verwronge siening van moderne Oekraïne en sy geskiedenis het.<ref>{{cite web|author-last=Roth |author-first=Andrew |date=7 Desember 2021|title=Putin's Ukraine rhetoric driven by distorted view of neighbour |url=https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207180813/https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |archive-date=7 Desember 2021|access-date=25 Januarie 2021 |work=The Guardian |publication-place=Moskou}}</ref><ref>{{cite web|last1=Dickinson |first1=Peter |last2=Haring |first2=Melinda |last3=Lubkivsky |first3=Danylo |last4=Motyl |first4=Alexander |last5=Whitmore |first5=Brian |last6=Goncharenko |first6=Oleksiy |last7=Fedchenko |first7=Yevhen |last8=Bonner |first8=Brian |last9=Kuzio |first9=Taras |date=15 Julie 2021 |title=Putin's new Ukraine essay reveals imperial ambitions |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210715191212/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |archive-date=15 Julie 2021 |access-date=25 Januarie 2021|publisher=Atlantic Council}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Wilson |author-first=Andrew |date=23 Desember 2021 |title=Russia and Ukraine: 'One People' as Putin Claims? |url=https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124130721/https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims/|archive-date=24 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |publisher=Royal United Services Institute}}</ref> Rusland het gesê moontlike lidmaatskap van Oekraïne van Navo en die uitbreiding van Navo in die algemeen bedreig sy nasionale sekuriteit.<ref>{{cite news|author-last=Taylor |author-first=Paul |date=23 November 2021 |title=Ukraine: NATO's original sin |work=Politico |publisher=Axel Springer SE |url=https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |access-date=1 Februarie 2022 |archive-date=29 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129135805/https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author-last=Guyer |author-first=Jonathan |date=27 Januarie 2022 |title=How America's NATO expansion obsession plays into the Ukraine crisis |work=Vox |publisher=Vox Media |url=https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion|access-date=20 Februarie 2022 |archive-date=18 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218060139/https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion |url-status=live}}</ref> Op sy beurt het Oekraïne en ander Europese lande wat aan Rusland grens, Poetin daarvan beskuldig dat hy Russiese irredentisme<ref name="WAT">{{cite web | url=https://viva-afrikaans.org | title='''irredentisme''' | publisher=viva-afrikaans.org | work=WAT| accessdate= 28 September 2026 | author=<!-- Geen --> | format=Internetwoordeboek | url-access=subscription }}</ref> probeer beoefen en van aggressiewe militaristiese beleide.<ref>{{cite web|author=Agencies |date=13 September 2014 |title=Putin wants to destroy Ukraine and restore Soviet Union, says Yatseniuk |url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125154846/https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Guardian}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Bullough |author-first=Oliver |date=28 Maart 2014 |title=Vladimir Putin: The rebuilding of 'Soviet' Russia |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124104112/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |archive-date=24 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |publisher=BBC }}</ref><ref>{{cite web|author-last=Rubin |author-first=Trudy |date=11 Januarie 2022 |title=Putin wants to reestablish the Russian empire. Can NATO stop him without war? |url=https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125155257/https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Philadelphia Inquirer |publisher=Interstate General Media}}</ref> ===Russiese inval in die Krim en Donbas=== {{Sien ook|Russiese anneksasie van die Krim}} [[Beeld:2014 Russo-ukrainian-conflict map.svg|thumb|220px|Kaart van die Russies beheerde gebied in Oekraïne, September 2014.]] Op 27 Februarie 2014 het Russiese soldate sonder kentekens die Oekraïense gebied van die [[Krim]] begin beset<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2014/feb/27/crimean-parliament-seized-by-unknown-pro-russian-gunmen |title=Crimean parliament seized by unknown pro-Russian gunmen: Gunmen storm Crimea's regional administrative complex in Simferopol and hoist Russian flag above parliament building |first1=Harriet |last1=Salem |first2=Shaun |last2=Walker |first3=Luke |last3=Harding |date=27 February 2014 |work=[[The Guardian]] }}</ref> en Oekraïense militêre basisse blokkeer.<ref>{{cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Crimea |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26713727 |access-date=9 April 2025 |work= BBC News |date=24 March 2014 }}</ref> In Maart het Rusland die Krim geannekseer ná ’n onwettige referendum wat onder besetting gehou is. Dit was die eerste keer sedert die Tweede Wêreldoorlog dat ’n Europese land ’n deel van ’n ander land annekseer,<ref>{{cite web |title=Ukraine: Conflict at the Crossroads of Europe and Russia |url=https://www.cfr.org/backgrounders/ukraine-conflict-crossroads-europe-and-russia |website=Council on Foreign Relations |date=5 February 2020}}</ref> en verskeie kenners het dit met [[Nazi-Duitsland]] se anneksasie van [[Oostenryk]] vergelyk.<ref>{{cite book|last=Plokhy |first=Serhii |url=https://books.google.com/books?id=e3eoEAAAQBAJ&dq=annexation+of+the+peninsula+to+Hitler%E2%80%99s+Anschluss+of+Austria+in+1938&pg=PT64 |title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History |date=9 May 2023 |publisher=W.W. Norton & Company |ISBN=978-1-324-05120-6 }}</ref><ref>{{cite journal|last=Žalimas |first=Dainius |date=14 March 2017 |title=Lessons of World War II and the Annexation of Crimea |url=https://ojs.mruni.eu/ojs/international-comparative-jurisprudence/article/view/4559 |journal=International Comparative Jurisprudence |volume=3 |issue=1 |pages=25–36 |doi=10.13165/j.icj.2017.03.003 |issn=2351-6674 |doi-access=free }}</ref> Die [[VN]] se Algemene Vergadering het ’n resolusie aanvaar waarin die "territoriale integriteit van Oekraïne" bevestig en die anneksasie verwerp word.<ref>{{cite web|url=https://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/a_res_68_262.pdf|title=United Nations A/RES/68/262 General Assembly|date=1 April 2014|publisher=United Nations}}</ref> Navo het ook samewerking met Rusland opgeskort.<ref name="end coop">{{cite web |title=Ukraine Crisis: NATO Suspends Russia Co-operation |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26838894 |publisher=BBC News, UK |date=2 April 2014 |access-date=2 April 2014}}</ref> Poetin het gesê die Krim moes nooit deel van ’n onafhanklike Oekraïne gewees het nie en beweer Rusland wou geen ander Oekraïense gebiede oorneem nie.<ref>{{cite news |title=Crimea crisis: Russian President Putin's speech annotated |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26652058 |work=BBC News |date=19 March 2014}}</ref> Pro-Russiese betogings, wat in die geheim deur Rusland befonds en georganiseer is, het gevolg in die Oekraïense stede [[Donetsk]] en [[Loehansk]].<ref>{{cite web|last1=Umland |first1=Andreas |title=The Glazyev Tapes: Getting to the root of the conflict in Ukraine |url=https://ecfr.eu/article/commentary_the_glazyev_tapes_getting_to_the_root_of_the_conflict_in_7165/ |website=European Council on Foreign Relations |date=1 November 2016}}</ref> In April 2014 het gewapende Russiese paramilitêre magte [[Slowjansk]] en ander nedersettings ingeneem en die onafhanklike [[Volksrepubliek Donetsk]] (DPR) en [[Volksrepubliek Loehansk]] (LPR) uitgeroep. Hulle bevelvoerder, Igor Girkin, het erken dié gebeure het die Donbas-oorlog ontketen, waarna Oekraïne spoedig ’n operasie van stapel gestuur het om die gebied te herower.<ref>{{cite news|title=Russia's Igor Strelkov: I Am Responsible for War in Eastern Ukraine |url=https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598 |work=[[The Moscow Times]] |date=21 November 2014 |access-date=11 December 2020 |archive-date=23 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223204015/https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598 |url-status=live }}</ref> Rusland het die separatiste in die geheim met soldate, tenks en artillerie ondersteun.<ref>{{cite news|date=23 October 2014 |title=Exclusive: Charred tanks in Ukraine point to Russian involvement |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |url-status=live |access-date=28 February 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |archive-date=1 March 2022}}</ref> Die [[Internasionale Strafhof]] het geoordeel die oorlog was ’n nasionale en internasionale gewapende konflik waarby Rusland betrokke was,<ref>{{cite web|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016) |url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf |publisher=International Criminal Court |pages=33–38 |date=14 November 2016 }}</ref> en die Europese Hof vir Menseregte het geoordeel Rusland het die DPR en LPR sedert 2014 beheer.<ref>{{cite web|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible |url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7550165-10372782&filename=Grand%20Chamber%20decision%20Ukraine%20and%20the%20Netherlands%20v.%20Russia%20-%20Flight%20MH17%20and%20eastern-Ukraine-conflict%20case%20partially%20admissible,%20will%20proceed%20to%20judgment.pdf |publisher=European Court of Human Rights |date=25 January 2023 }}</ref> Oekraïne se parlement het die Donbas-streek tot ’n gebied onder Russiese besetting verklaar.<ref>{{cite news|title=Ukraine declares Russian 'occupation' in eastern region |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/1/18/ukraine-declares-russian-occupation-in-eastern-region |work=[[Al Jazeera]] |date=18 January 2018 }}</ref> Die anneksasie van die Krim en die Donbas-oorlog het ’n vlaag Russiese [[nasionalisme]] ontketen. Die ontleder Wladimir Sokor het Poetin se toespraak van 2014 ná die anneksasie ’n "manifes van Groot-Russiese irredentisme" genoem.<ref name=irrewat group="nota"/><ref>{{cite news|last=Socor |first=Vladimir |date=24 March 2014 |title=Putin's Crimea Speech: A Manifesto of Greater-Russia Irredentism |volume=11 |publisher=Eurasia Daily Monitor |issue=56 |url=https://jamestown.org/program/putins-crimea-speech-a-manifesto-of-greater-russia-irredentism/ }}</ref> Poetin het na "Nieu-Rusland" begin verwys, ’n voormalige Russiese keiserlike gebied wat ’n groot deel van die suide van Oekraïne beslaan het.<ref>{{cite book|last1=Kimmage |first1=Michael |title=Collisions: The Origins of the War in Ukraine and the New Global Instability |date=2024 |publisher=[[Oxford University Press]] |page=129}}</ref> Russies gesteunde magte is deur Russiese neo-imperialisme beïnvloed<ref>{{cite news|title=Ukraine: Are 2014 pro-Russia rebels fighting 1920s war? |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-28532392 |work=[[BBC News]] |date=28 July 2014 }}</ref> en het probeer om ’n nuwe Nieu-Rusland te skep.<ref>{{cite journal|last1=O'Loughlin |first1=John |title=The rise and fall of "Novorossiya": examining support for a separatist geopolitical imaginary in southeast Ukraine |journal=Post-Soviet Affairs |date=2017 |volume=33 |issue=2 |pages=124–144 |doi=10.1080/1060586X.2016.1146452 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1060586X.2016.1146452|url-access=subscription }}</ref> [[Beeld:Normandy format (2019-12-09) 03.jpg|thumb|260px|Die Normandiëformaat-vergadering<ref name=vier group="nota">Die "Normandiëformaat" ([[Frans]]: Format Normandie), ook bekend as die "Normandië-4", was 'n groep state wat tussen 2014 en 2022 probeer het om die Donbas-oorlog te beëindig en te voorkom dat dit uitbrei tot 'n Russies-Oekraïense oorlog. Die vier lande in die groep was [[Duitsland]], Rusland, Oekraïne en [[Frankryk]]. Hulle het in 2014, tydens die 70ste herdenking van D-dag in [[Normandië]], Frankryk, die eerste keer informeel byeengekom.</ref><ref>{{Cite web|url=http://news.trust.org/item/20160905143052-wd0nm/|title=Russia's Putin says supports future Normandië format talks on Ukraine|last=|first=|date=5 September 2016|website=news.trust.org|publisher=Thomson Reuters Foundation|access-date=11 September 2016|archive-date=6 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906165602/http://news.trust.org/item/20160905143052-wd0nm/|url-status=dead}}</ref> in Desember 2019 was die enigste vergadering tussen Zelenski en Poetin.<ref name="i407">{{cite web|title=Zelenskyy on meeting Putin in 2019: We talked and bargained a lot |website=Ukrainska Pravda |date=25 February 2024 |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/02/25/7443642/ |access-date=15 July 2024 }}</ref>]] Toe die konflik in 2014 begin, was Oekraïne amptelik neutraal<ref name="Atlantic Council: Ukrainian neutrality">{{cite web|last1=Blank |first1=Stephen |title=Ukrainian neutrality would not appease Putin or prevent further Russian aggression |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-neutrality-would-not-appease-putin-or-prevent-further-russian-aggression/ |publisher=Atlantic Council |date=28 January 2022 |access-date=8 March 2024 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308150443/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-neutrality-would-not-appease-putin-or-prevent-further-russian-aggression/ |url-status=live}}</ref> en het gesê hy streef nie na Navo-lidmaatskap nie.<ref>{{cite news|title=Deschytsia states new government of Ukraine has no intention to join NATO |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/198372.html |work=Interfax-Ukraine |date=29 March 2014 }}</ref> Ná Rusland se besetting van die Krim en inval in die Donbas het Oekraïne se parlement in Desember 2014 gestem om die land se neutrale status te herroep en Navo-lidmaatskap na te streef.<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-parliament-abandons-neutrality/26758725.html |title=Ukraine Votes To Abandon Neutrality |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=23 December 2014 }}</ref> Die Minsk-ooreenkomste in September 2014 en Februarie 2015 het ten doel gehad om die Donbas-oorlog op te los, maar ooreenkomste oor 'n wapenstilstand en verdere onderhandelinge het misluk.<ref>{{cite news|date=29 July 2020 |title=Ukraine ceasefire violated more than 100 times within days: OSCE |publisher=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |url-status=live |access-date=28 February 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |archive-date=1 March 2022}}</ref> Die [[Weste]] se swak reaksie op Russiese optrede het Poetin laat glo die Weste sou nie sterk reageer op die inval van 2022 nie.<ref>{{cite book|last=Brands |first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=WxP-EAAAQBAJ&dq=Russia%E2%80%99s+invasion+of+Georgia+in+2008+and+Ukraine+in+2014+provided+ample+evidence&pg=PA39 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=JHU Press |ISBN=978-1-4214-4984-5 |page=39 |language=en}}</ref> Verskeie politieke wetenskaplikes het gesê dié reaksie het verdere Russiese aggressie aangemoedig.<ref>{{cite book|last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |ISBN=978-1-80526-003-5 |page=11}}</ref> ==Aanvang== [[Beeld:2nd Battalion, 503rd Infantry Regiment, 173rd Airborne Brigade depart Aviano Air Base, Italy, Feb. 24, 2022.jpg|thumb|260px|Amerikaanse valskermsoldate vertrek uit Italië na [[Letland]], 24 Februarie 2022. Duisende Amerikaanse troepe is in Oos-Europa ontplooi tydens die Russiese versterkings.<ref>{{cite news|url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-02-24/173rd-Airborne-Brigade-Ukraine-Latvia-Russia-5128627.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-02-24/173rd-Airborne-Brigade-Ukraine-Latvia-Russia-5128627.html |archive-date=26 February 2022 |work=Stars and Stripes |title=173rd Airborne Brigade battalion heads to Latvia as Ukraine comes under Russian attack |date=24 February 2022 |access-date=25 February 2022}}</ref>]] ===Russiese militêre versterkings=== Die konflik het begin met 'n groot militêre opbou, aanvanklik van Maart tot April 2021 en daarna weer van Oktober 2021 tot Februarie 2022. Tydens laasgenoemde het Rusland eise aan die VSA en Navo gestel dat Oekraïne nie by Navo aansluit nie, sowel as dat Navo-soldate en militêre uitrusting in [[Oos-Europa]] verminder word.<ref>{{cite news|author-last1=Tétrault-Farber |author-first1=Gabrielle |author-last2=Balmforth |author-first2=Tom |date=17 Desember 2021 |title=Russia demands NATO roll back from East Europe and stay out of Ukraine |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222081106/https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ |url-status=live}}</ref> Rusland het gedreig met 'n niegespesifiseerde militêre reaksie as Navo 'n "agressiewe toon" bly handhaaf.<ref>{{cite news|author-last=MacKinnon |author-first=Mark |date=21 Desember 2021 |title=Putin warns of unspecified military response if U.S. and NATO continue 'aggressive line' |language=en-CA |work=The Globe and Mail |url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-warns-of-unspecified-military-response-if-us-and-nato-continue/ |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=15 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115165246/https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-warns-of-unspecified-military-response-if-us-and-nato-continue/ |url-status=live}}</ref> ===Russiese ontkenning van invalsplan=== Ondanks die Russiese militêre opbou het Russiese amptenare maande lank ontken dat Rusland enige plan het om Oekraïne binne te val.<ref name="Deny">{{cite news |author-last1=Kiely |author-first1=Eugene |author-last2=Farley |author-first2=Robert |title=Russian Rhetoric Ahead of Attack Against Ukraine: Deny, Deflect, Mislead |url=https://www.factcheck.org/2022/02/russian-rhetoric-ahead-of-attack-against-ukraine-deny-deflect-mislead/ |access-date=26 February 2022 |work=FactCheck.org |date=24 February 2022}}</ref><ref name="denials">{{cite news |author-last1=Taylor |author-first1=Adam |title=Russia's attack on Ukraine came after months of denials it would attack |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |access-date=26 February 2022 |newspaper=The Washington Post |date=24 February 2022 |archive-url=https://archive.ph/20220224205233/https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |archive-date=24 Februarie 2022 |url-status=live }}</ref> Op 12 November 2021 het Dmitri Peskof, Poetin se woordvoerder, aan verslaggewers gesê "Rusland bedreig niemand. Die beweging van troepe op ons gebied behoort niemand rede tot kommer te gee nie."<ref name="Deny"/><ref name="denials"/> Op 28 November 2021 het Peskof gesê "Rusland het nooit enige plan gehad om enigiemand aan te val nie, dit het nie nou planne nie en sal nooit sulke planne hê nie ... Rusland is 'n vreedsame land, wat goeie betrekkinge met sy buurlande wil handhaaf."<ref name="Deny"/> Op 12 Desember 2021 het hy gesê spanning jeens Oekraïne "word geskep om Rusland verder te demoniseer en hom as 'n moontlike aggressor uit te beeld".<ref name=Deny/> Op 19 Januarie 2022 het die Russiese onderminister van buitelandse sake gesê "Rusland wil nie enige aksie van 'n aggressiewe aard hê of daaraan deelneem nie. Ons sal nie wat ook al in Oekraïne aanval, inval, binnedring of begin nie."<ref name="Deny"/> Op 12 Februarie 2022 het die Kremlin se raadgewer oor buitelandse sake besprekings oor die "sogenaamde beplande Russiese inval" as "histerie" beskryf.<ref name="Deny"/><ref name=denials/> ===Russiese aantygings=== [[Beeld:Vladimir Putin and Sergey Shoigu - Saint-Petersburg 2017-07-30 (1).jpg|thumb|220px|links|Poetin en sy vertroueling van baie jare, die minister van verdediging, [[Sergei Sjoigoe]].<ref>{{cite news |title=Ukraine conflict: Who's in Putin's inner circle and running the war? |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60573261 |work=BBC News |date=2 March 2022 |access-date=4 March 2022}}</ref>]] Op 9 Desember 2021 het president Poetin gepraat van diskriminasie teen Russiessprekendes buite Rusland en gesê: "Ek moet sê, [[Russofobie]] is die eerste tree tot [[volksmoord]]. Ek en jy weet wat in die Donbas gebeur. Dit lyk beslis baie soos volksmoord."<ref>{{cite news |title=Putin Says Conflict in Eastern Ukraine 'Looks Like Genocide' |url=https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780 |work=AFP |publisher=The Moscow Times |date=10 Desember 2021 |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=21 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221082440/https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|title=Путин заявил о геноциде на Донбассе |trans-title=Putin announced the genocide in the Donbass |url=https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html |work=Rossiyskaya Gazeta |date=9 Desember 2021 |language=ru |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222212644/https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html |url-status=live}}</ref> Rusland het ook die Oekraïense taalwet veroordeel.<ref>{{cite news |title=New law stokes Ukraine language tensions |url=https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions |work=France 24 |date=1 April 2021 |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224032739/https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions |url-status=live }}</ref> Op 15 Februarie 2022 het Poetin aan die pers gesê: "Wat in die Donbas gebeur, is beslis volksmoord."<ref name="france24genocide">{{cite news|title=US accuses Moscow of creating Ukraine invasion pretext with 'genocide' claims |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims |work=AFPhet hy gesê |publisher=France 24 |date=15 Februarie 2021|access-date=23 Februarie 2022|archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224034042/https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims|url-status=live}}</ref> Nuusmedia het daarop gewys dat die Oekraïense president Zelenski self 'n Russiessprekende is, ondanks Poetin se aantygings van 'n volksmoord op Russiessprekendes.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/19/russians-accuse-ukrainians-genocide-propaganda-blitz/ |title=Russians accuse Ukrainians of genocide as they pave way for potential invasion |newspaper=The Daily Telegraph |date=19 Februarie 2022 |author-last1=Vasilyeva |author-first1=Nataliya |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223103730/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/19/russians-accuse-ukrainians-genocide-propaganda-blitz/ |url-status=live}}</ref> Rusland se aantygings van volksmoord is wyd as vals verwerp.<ref>{{cite news |title=Ukraine crisis: Vladimir Putin address fact-checked |url=https://www.bbc.co.uk/news/60477712 |access-date=24 Februarie 2022 |work=BBC News |date=22 Februarie 2022 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223162137/http://www.bbc.co.uk/news/60477712 |url-status=live }}</ref> Verskeie internasionale organisasies, insluitende die [[VN]] se hoëkommissaris vir menseregte en die [[Raad van Europa]], kon geen bewyse vir die Russiese bewerings vind nie.<ref>{{cite web|date=15 Junie 2014 |title=Report on the human rights situation in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|publisher=OHCHR|access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=14 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214151822/https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|year=2021 |title=Civic Space and Fundamental Freedoms in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf |publisher=OHCHR |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=9 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209154320/https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Daily and spot reports from the Special Monitoring Mission to Ukraine |url=https://www.osce.org/ukraine-smm/reports |publisher=OSCE |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222080943/https://www.osce.org/ukraine-smm/reports|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=2 April 2014 |title=Ad hoc Report on the situation of national minorities in Ukraine adopted on 1 April 2014 |url=https://rm.coe.int/16800c5d6f|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204183556/https://rm.coe.int/16800c5d6f |archive-date=4 Februarie 2022 |publisher=Raad van Europa}}</ref> Die Europese Kommissie het dit as Russiese waninligting afgemaak.<ref>{{cite press release|date=24 Januarie 2022 |title=Disinformation About the Current Russia-Ukraine Conflict – Seven Myths Debunked |url=https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en |access-date=22 Februarie 2022 |website=Directorate-General for European Neighbourhood Policy and Enlargement Negotiations |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218045942/https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en |archive-date=18 Februarie 2022 |url-status=live |language=en}}</ref> Die Amerikaanse ambassade in Oekraïne het dit as "laakbare onwaarheid" beskryf,<ref>{{cite news|title=United States: Russia's claim of 'genocide in Ukraine' is reprehensible falsehood |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3406104-united-states-russias-claim-of-genocide-in-ukraine-is-reprehensible-falsehood.html |work=Ukrinform |date=17 Februarie 2022 |access-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218120707/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3406104-united-states-russias-claim-of-genocide-in-ukraine-is-reprehensible-falsehood.html |archive-date=18 Februarie 2022 |url-status=live}}</ref> terwyl die woordvoerder Ned Price van die Amerikaanse departement van buitelandse sake gesê het Moskou maak sulke bewerings as 'n verskoning om Oekraïne in te val.<ref name="france24genocide" /> In 'n nasionalistiese toespraak op 21 Februarie het Poetin ook beweer die "Oekraïense gemeenskap" het "[[Neo-Nazisme|neonazisties]]" geword, sonder om bewyse te lewer, en gesê Rusland se doel is "om Oekraïne te denazifiseer".<ref>{{cite news |author-last1=Fisher |author-first1=Max |date=23 Februarie 2022 |title=Word by Word and Between the Lines: A Close Look at Putin’s Speech |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/23/world/europe/putin-speech-russia-ukraine.html |access-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://archive.ph/20220223115611/https://www.nytimes.com/2022/02/23/world/europe/putin-speech-russia-ukraine.html |archive-date=23 Februarie 2022 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Seddon |first1=Max |title=Putin justifies war in menacing speech as Zelensky appeals for peace |url=https://www.ft.com/content/0783ea10-b493-4889-8da8-5a5ea75cb977 |access-date=24 Februarie 2022 |work=Financial Times |date=24 Februarie 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224112202/https://www.ft.com/content/0783ea10-b493-4889-8da8-5a5ea75cb977 |url-status=live }}</ref> President Zelenski is egter [[Jood]]s en drie lede van sy familie het in die [[Holocaust]] gesterf.<ref name=":02">{{cite news|author-last1=Abbruzzese |author-first1=Jason |date=24 Februarie 2022 |title=Putin says he is fighting a resurgence of Nazism. That's not true. |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/live-blog/russia-ukraine-conflict-live-updates-n1289655/ncrd1289673 |url-status=live |access-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224112830/https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/live-blog/russia-ukraine-conflict-live-updates-n1289655/ncrd1289673 |archive-date=24 Februarie 2022}}</ref> ==Gebeure== [[Beeld:Russian troops in Novoaidar, 6 March 2022.png|thumb|240px|Russiese troepe in Oekraïne vroeg tydens die inval van 2022.]] Die inval het met dagbreek op 24 Februarie begin.<ref name="Meduza_Putin_announces_invasion"/><ref>{{cite news|title=Missiles rain down around Ukraine |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-orders-military-operations-ukraine-demands-kyiv-forces-surrender-2022-02-24/ |work=[[Reuters]] |date=25 February 2022}}</ref> [[Beeld:Bucha_main_street,_2022-04-06_(0804).jpg|thumb|240px||Wrakstukke van ’n [[Slag van Boetsja|vernietigde]] Russiese konvooi op 27 Februarie in [[Boetsja]], [[Kijif-oblast]].]] Die eerste fase van die inval is aan vier fronte gevoer: een in die rigting van Wes-[[Kijif]] uit Belarus deur die Russiese Oostelike Militêre Distrik; een in die rigting van Oos-Kiëf deur die Sentrale Militêre Distrik (noordoosfront); een in die rigting van [[Charkif]]; en ’n vierde, suidelike front wat in die Krim en Rusland se [[Rostof-oblast]] ontstaan het, met ’n oostelike as in die rigting van [[Odesa]] en ’n westelike operasionele gebied in die rigting van [[Marioepol]].<ref name="TR">{{cite journal|last=Bielieskov |first=Mykola |date=21 September 2021 |title=The Russian and Ukrainian Spring 2021 War Scare |url=https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare |access-date=25 November 2021 |website=Center for Strategic & International Studies}}</ref> Die inval het onverwags hewige weerstand teengekom.<ref>{{cite news|last1=Kube |first1=Courtney |last2=Siemaszko |first2=Corky |date=26 February 2022 |title=Russian offensive unexpectedly slowed by fierce Ukrainian resistance |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/russian-offensive-unexpectedly-slowed-fierce-ukrainian-resistance-rcna17703 |access-date=16 September 2022}}</ref> Rusland kon nie Kijif inneem nie en is in die gevegte by Irpin, Hostomel en [[Boetsja]] teruggedryf. Die Russe het probeer om die hoofstad te omsingel, maar verdedigers onder Oleksandr Sirski het hulle posisies behou; hulle het teentenkmissiele en lugafweermissiele gebruik om Russiese toevoerlyne te verswak en die aanval te vertraag.<ref>{{cite news|date=7 April 2022 |title=Russia's failure to take down Kyiv was a defeat for the ages |work=Associated Press News |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-battle-for-kyiv-dc559574ce9f6683668fa221af2d5340 |access-date=16 September 2022}}</ref> Teen 7 April het Russiese troepe wat aan die noordfront ontplooi was, teruggetrek om voorrade aan te vul en na die Donbas herontplooi te word. Die noordoosfront is eweneens na Suidoos-Oekraïne teruggetrek vir herontplooiing.<ref name="TR"/><ref name="news.yahoo.com">{{cite news|last1=Epstein |first1=Jake |last2=Haltiwanger |first2=John |date=6 April 2022 |title=NATO chief says Putin still wants to control all of Ukraine, despite repositioning forces to the eastern Donbas region |url=https://news.yahoo.com/nato-chief-says-putin-still-144125043.html |access-date=7 April 2022}}</ref> Op 26 April het afgevaardigdes van die VSA en 40 bondgenote in Duitsland bymekaargekom om ’n koalisie te bespreek wat ekonomiese steun, militêre voorrade en herstelwerk aan Oekraïne sou verskaf.<ref>{{cite news|last1=Vandiver |first1=John |last2=Svan |first2=Jennifer H. |date=26 April 2022 |title=US and allies gather at Ramstein to discuss how to help Ukraine defeat Russia's 'unjust invasion' |work=Stars and Stripes |location=Duitsland |url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |url-status=live |url-access=limited |access-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504174341/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |archive-date=4 May 2022}}</ref> ===Aanvanklike inval=== [[Lêer:Последствия удара ракеты по Голосеевскому району Киева (6).jpg|duimnael|regs|220px|'n Struktuur in [[Kijif]] wat deur 'n missielaanval vernietig is.]] Op 24 Februarie, net voor 06:00 Moskoutyd (UTC+3), het Poetin aangekondig hy het besluit om 'n "spesiale militêre operasie" in Oos-Oekraïne te loods.<ref name="tassputspeech24" /><ref name="Meduza_Putin_announces_invasion">{{cite news |title=Putin announces formal start of Russia's invasion in eastern Ukraine |date=24 February 2022 |newspaper=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |access-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224033732/https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |archive-date=24 February 2022 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=Russian President Vladimir Putin announces military assault against Ukraine in surprise speech |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|access-date=24 February 2022 |website=MSN |language=en-US |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064559/https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|url-status=live}}</ref> In sy toespraak het Poetin gesê daar is geen planne om Oekraïense gebied te beset nie en beweer hy ondersteun die reg van die volke van Oekraïne op selfbeskikking.<ref name="tassputspeech24">{{cite news|date=24 February 2022 |title=Путин принял решение о проведении операции по денацификации и демилитаризации Украины |language=ru |trans-title=Putin decided to conduct an operation to de-Nazify and demilitarise Ukraine |work=TASS |url=https://tass.ru/politika/13825671 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224045055/https://tass.ru/politika/13825671 |url-status=live}}</ref> Hy het ook gesê Rusland beoog die "demilitarisasie en denazifisering" van Oekraïne – CNN en NBC het dié bewerings as "sonder gronde" en "vals" beskryf.<ref>{{cite news|author-last=Chernova |author-first=Anna |date=24 February 2022 |title=Kremlin spokesperson echoes Putin's baseless claims on invasion objectives |work=CNN |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_542ef6fc653f4404d483a5156ecc23e6 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224132757/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/index.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |author-first1=Nathan |author-last1=Hodge |author-first2=Tim |author-last2=Lister |author-first3=Ivana |author-last3=Kottasová |author-first4=Laura |author-last4=Smith-Spark |date=24 February 2022 |title=Ukraine vows defiance as Russia launches major invasion |url=https://www.cnn.com/2022/02/24/europe/ukraine-russia-invasion-thursday-intl/index.html |access-date=24 February 2022 |website=CNN |language=en |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224145336/https://www.cnn.com/2022/02/24/europe/ukraine-russia-invasion-thursday-intl/index.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news|first1=David K.|last1=Li|first2=Jonathan|last2=Allen|first3=Corky|last3=Siemaszko|title=Putin using false 'Nazi' narrative to justify Russia's attack on Ukraine, experts say|url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-claims-denazification-justify-russias-attack-ukraine-experts-say-rcna17537|access-date=2022-02-25|website=NBC News|date=24 February 2022|language=en}}</ref> Dit is ook deur die Amerikaanse Holocaust-herdenkingsmuseum veroordeel.<ref>{{cite news|url=https://www.newsweek.com/holocaust-museum-criticizes-putin-saying-ukraine-needs-denazified-1682467|title=Holocaust Museum Criticizes Putin's Saying Ukraine Needs to Be 'Denazified'|date=February 24, 2022|agency=Newsweek|access-date=25 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025159/https://www.newsweek.com/holocaust-museum-criticizes-putin-saying-ukraine-needs-denazified-1682467|url-status=live}}</ref> Poetin het die lede van die [[Oekraïense Gewapende Magte|Oekraïense magte]] gevra om hulle wapens neer te lê en terug te keer huis toe.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60503037|title=Ukraine conflict: Russia announces special military operation in Donbas |website=BBC News |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064553/https://www.bbc.com/news/world-europe-60503037 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/russias-putin-announces-military-operation-in-ukraine-a76549 |title=Russia's Putin Announces Military Operation in Ukraine |website=The Moscow Times |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064553/https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/russias-putin-announces-military-operation-in-ukraine-a76549|url-status=live}}</ref><ref name="krputspeech24">{{Cite news |date=24 February 2022 |title=Обращение Президента Российской Федерации |language=ru |work=Kremlin.ru |url=http://kremlin.ru/events/president/news/67843 |access-date=24 February 2022 |archive-date= |archive-url= |url-status=live}}</ref> Kort voor 07:00 (UTC+2) op die 24ste het Zelenski krygswet in Oekraïne afgekondig.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops |title=Russia-Ukraine crisis live news: Putin has launched 'full-scale invasion', says Ukrainian foreign minister – latest updates &#124; World news |work=[[The Guardian]] |date=16 July 2018 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224054309/https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops |url-status=live }}</ref> Later het hy die Oekraïense weermag opdrag gegee om die invallers "maksimum verliese toe te dien".<ref>{{cite web |author= |url=https://www.unian.net/society/zelenskiy-otdal-prikaz-vsu-nanosit-maksimalnye-poteri-okkupantam-novosti-ukrainy-11715478.html |title=Зеленский отдал приказ ВСУ наносить максимальные потери оккупантам |language=ru |trans-title=Zelensky ordered the Armed Forces of Ukraine to inflict maximum losses on the invaders |website=Unian |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224082802/https://www.unian.net/society/zelenskiy-otdal-prikaz-vsu-nanosit-maksimalnye-poteri-okkupantam-novosti-ukrainy-11715478.html |url-status=live }}</ref> Zelenski het ook aangekondig dat diplomatieke betrekkinge met Rusland onmiddellik opgehef word.<ref>{{cite web|url=https://www.interfax.ru/world/824153 |title=Украина разорвала дипломатические отношения с Россией |website=Interfax |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224095330/https://www.interfax.ru/world/824153 |url-status=live}}</ref> Later dié dag het hy 'n algemene mobilisasie aangekondig.<ref>{{cite news |title=Ukrainian president signs decree on general mobilisation of population -Interfax |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/ |access-date=25 February 2022 |work=Reuters |date=24 February 2022 |language=en |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025205/https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/ |url-status=live }}</ref> Om 10:00 (UTC+2) het die Oekraïense presidensiële administrasie aangekondig Russiese troepe het Oekraïne uit die noorde binnegeval (tot 5&nbsp;km diep). Russiese troepe was bedrywig in [[Charkif-oblast]] en [[Tsjernihif-oblast]], naby [[Soemi]].<ref>{{cite web |author= |url=https://www.unian.net/war/voyska-rossii-na-severe-ukrainy-prodvinulis-vglub-do-pyati-kilometrov-arestovich-novosti-donbassa-11715571.html |title=Войска России на севере Украины продвинулись вглубь до пяти километров – Арестович |language= |website= |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224091205/https://www.unian.net/war/voyska-rossii-na-severe-ukrainy-prodvinulis-vglub-do-pyati-kilometrov-arestovich-novosti-donbassa-11715571.html |url-status=live }}</ref> Om 10:30 (UTC+2) het die Oekraïense departement van verdediging aangekondig Russiese troepe in Tsjernihif-oblast is gekeer, 'n groot geveg was naby Charkif aan die gang, en [[Marioepol]] en Sjtsjastja is ten volle teruggewen.<ref name=mil.2402.1030>{{cite web |author= |url=https://www.mil.gov.ua/en/news/2022/02/24/general-staff-of-the-armed-forces-of-ukraine-operative-information-as-of-10-30/ |title=General Staff of the Armed Forces of Ukraine: Operative information as of 10.30 |language= |website=mil.gov.ua |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224103548/https://www.mil.gov.ua/en/news/2022/02/24/general-staff-of-the-armed-forces-of-ukraine-operative-information-as-of-10-30/ |url-status=live }}</ref> ====Kijif en die noordfront==== [[Beeld:Russian bombardment of telecommunications antennas in Kiev.jpg|thumb|240px|Telekommunikasietorings in Kijif word deur Russe aangeval.]] [[Beeld:Battle of Hostomel, 04.03.2022, Skirmish Aftermath.jpg|thumb|links|240px|Ná gevegte in Hostomel, 4 Maart.]] Russiese troepe het op 24 Februarie probeer om [[Kijif]] vinnig in te neem deur middel van ’n spitsaanval vanuit Belarus suidwaarts langs die westelike oewer van die [[Dnipro]]rivier, met Russiese soldate wat die stad binnegedring het, ondersteun deur luglandingsoperasies en ’n vinnige, gemeganiseerde opmars uit die noorde. Hulle het egter misluk.<ref name="wapo20220320">{{cite news|last1=Sly |first1=Liz |last2=Lamothe |first2=Dan |date=20 March 2022 |title=Russia's war for Ukraine could be headed toward stalemate |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |url-status=live |access-date=6 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320093229/https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |archive-date=20 March 2022 |issn=0190-8286 |oclc=2269358}}</ref> Die VSA het Zelenski gekontak en aangebied om hom te help ontsnap, uit vrees vir ’n poging deur die Russiese leër om hom te ontvoer of vermoor. Zelenski het geantwoord: "Die geveg is hier; ek het ammunisie nodig, nie ’n rit nie."<ref>{{cite web|date=25 February 2022 |title=Live updates: Zelenskyy declines US offer to evacuate Kyiv |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-business-europe-united-nations-kyiv-6ccba0905f1871992b93712d3585f548 |access-date=28 February 2023 |publisher=AP News}}</ref> Teen vroeg in Maart is 'n Russiese opmars langs die westekant van die Dnipro deur Oekraïense verdediging beperk. Teen 5 Maart het ’n Russiese konvooi, volgens berigte 64 km lank, min vordering in die rigting van Kijif gemaak.<ref>{{cite news|last=Stern |first=Did L. |date=5 March 2022 |title=After temporary cease-fires break down, Putin threatens Ukraine's government |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/05/ukraine-military-battlefield-kyiv-mariupol/ |url-access=subscription |access-date=6 March 2022}}</ref> Die opmars uit [[Tsjernihif-oblast|Tsjernihif]] het grootliks tot stilstand gekom toe ’n beleg daar begin het. Russiese magte het uit die noordweste na Kijif opgeruk en [[Boetsja]], Hostomel en Vorzel teen 5 Maart ingeneem.<ref>{{cite news|last1=Lister |first1=Tim |last2=Pennington |first2=Josh |last3=McGee |first3=Luke |last4=Gigova |first4=Radina |name-list-style=and |date=7 March 2022 |title='A family died ... in front of my eyes': Civilians killed as Russian military strike hits evacuation route in Kyiv suburb |url=https://edition.cnn.com/2022/03/06/europe/ukraine-russia-invasion-sunday-intl-hnk/index.html |access-date=9 March 2022 |publisher=[[CNN]]}}</ref><ref>{{cite news|date=7 March 2022 |title=Bucha, Vorzel, Hostomel under enemy's control, situation remains critical |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3422872-bucha-vorzel-hostomel-under-enemys-control-situation-remains-critical.html |access-date=9 March 2022}}</ref Op 16 Maart het Oekraïense magte ’n teenoffensief begin.<ref>{{cite news|last1=Cullison |first1=Alan |last2=Coles |first2=Isabel |last3=Trofimov |first3=Yaroslav |date=16 March 2022 |title=Ukraine Mounts Counteroffensive to Drive Russians Back From Kyiv, Key Cities |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316111106/https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |archive-date=16 March 2022}}</ref> Omdat Russiese magte nie ’n vinnige oorwinning in Kijif kon behaal nie, het hulle oorgeskakel na bombardemente sonder onderskeiding en belegvoering.<ref>{{cite news|last1=Gordon |first1=Michael R. |last2=Leary |first2=Alex |date=21 March 2022 |title=The Wall Street Journal News Exclusive: Russia, Failing to Achieve Early Victory in Ukraine, Is Seen Shifting to 'Plan B' |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/russia-failing-to-achieve-early-victory-in-ukraine-is-seen-shifting-to-plan-b-11647824374 |access-date=24 March 2022}}</ref> Op 25 Maart het ’n Oekraïense teenoffensief dorpe oos en wes van Kijif herower.<ref>{{cite web|date=23 March 2022 |title=Ukraine war: Ukrainian fightback gains ground west of Kyiv |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60847188 |access-date=29 March 2022 |website=BBC News}}</ref> Russiese troepe in die Boetsja-gebied het noordwaarts teruggetrek. Oekraïense magte het die stad op 1 April binnegegaan, die gebied rondom Kijif herower en bewyse van oorlogsmisdade in Boetsja gevind.<ref>{{cite news|title=Ukraine war latest: Ukraine says it has retaken entire Kyiv region |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60949706 |access-date=2 April 2022}}</ref><ref>{{cite web|last=Rudenko |first=Olga |date=2 April 2022 |title=Hundreds of murdered civilians discovered as Russians withdraw from towns near Kyiv (Graphic Images) |url=https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403022637/https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |archive-date=3 April 2022 |access-date=3 April 2022 |website=The Kyiv Independent}}</ref> Die [[Pentagon]] het op 6 April bevestig die Russiese leër het [[Tsjernihif-oblast]] verlaat;<ref>{{cite news|last1=Demirjian |first1=Karoun |last2=Lamothe |first2=Dan |name-list-style=and |date=6 April 2022 |title=Pentagon: Russia has fully withdrawn from Kyiv, Chernihiv |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/04/06/pentagon-russia-withdraws-kyiv-chernihiv/ |access-date=7 April 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> plaaslike owerhede het gesê Russiese troepe het [[Soemi-oblast]] verlaat.<ref>{{cite news|last=Kalatur |first=Anastasiya |date=8 April 2022 |title=Sumy region liberated from Russian troops |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/04/8/7338013/ |access-date=15 April 2022}}</ref> Navo se sekretaris-generaal, [[Jens Stoltenberg]], het gesê die Russiese "terugtrekking, herbevoorrading en herontplooiing" van troepe uit die Kijif-gebied moet geïnterpreteer word as ’n uitbreiding van Poetin se planne om sy magte op Oos-Oekraïne te konsentreer.<ref name="news.yahoo.com"/> ====Suid- en oosfront==== [[Beeld:Russian bombardment on the outskirts of Kharkiv.jpg|thumb|220px|'n Russiese bombardement aan die buitewyke van Charkif, 1 Maart.]] [[Beeld:Myronosytska 1 after Russian shelling on 2 March 2022 (05).jpg|thumb|220px|Die fakulteit ekonomie van die Nasionale Universiteit van Charkif ná die Russiese bombardement, 2 Maart 2022.]] Op 24 Februarie het Russiese aanvalsgroepe uit die Krim noordweswaarts beweeg en brûe oor die Dnipro<ref>{{cite news|title=Ukraine loses control over crossing to Kherson |agency=Ukrinform |date=25 February 2022 |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225155031/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |archive-date=25 February 2022}}</ref> en die Noord-Krim-kanaal ingeneem.<ref>{{cite news|last1=Marrow |first1=Alexander |last2=Ostroukh |first2=Andrey |date=24 February 2022 |editor-last=Balmforth |editor-first=Tom |title=Russian forces unblock water flow for canal to annexed Crimea, Moscow says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |archive-date=1 March 2022 |work=[[Reuters]]}}</ref> Op 1 Maart was [[Cherson]] die eerste groot stad wat deur Rusland ingeneem is.<ref>{{cite news|last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Pérez-Peña |first2=Richard |name-list-style=and |date=2 March 2022 |title=First Ukraine City Falls as Russia Strikes More Civilian Targets |url=https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303000108/https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |archive-date=3 March 2022 |access-date=3 March 2022 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Russiese troepe het na Mikolajif opgeruk en dit aangeval, maar is teruggedryf.<ref>{{cite news|date=4 March 2022 |title=Ukrainian defenders repelled attack on Mykolaiv city, fighting continues on outskirts |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3420336-ukrainian-defenders-repelled-attack-on-mykolaiv-city-fighting-continues-on-outskirts.html |access-date=4 March 2022}}</ref> Russiese magte het die Zaporizjzjza-kernkragsentrale genader en Enerhodar beleër. Teen 25 Februarie het Russiese eenhede na [[Marioepol]] begin opruk.<ref>{{cite news|title=Battle ongoing near Mariupol – mayor |agency=Ukrinform |date=25 February 2022 |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225110919/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |archive-date=25 February 2022}}</ref> Teen 18 Maart was Marioepol omsingel en het gevegte die middestad bereik. Dit het pogings om burgerlikes te ontruim bemoeilik.<ref>{{cite news|last1=Boffey |first1=Daniel |last2=Tondo |first2=Lorenzo |name-list-style=and |date=18 March 2022 |title=Fighting reaches central Mariupol as shelling hinders rescue attempts |url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/18/russia-missile-lviv-mariupol-ukraine-war |access-date=21 March 2022 |work=[[The Guardian]]}}</ref> Die Russe het oorgawe geëis, en die Oekraïners het geweier.<ref name="CBC-2022-03-21">{{cite news|date=21 March 2022 |title=Ukraine refuses to surrender Mariupol as scope of human toll remains unclear |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |url=https://www.cbc.ca/news/world/ukraine-russia-war-march21-1.6391709 |access-date=21 March 2022}}</ref> Op 27 Maart het die Oekraïense adjunk-premier, Olha Stefanisjina, gesê: "meer as 85 persent van die hele stad is vernietig".<ref>{{cite news|last=Scully |first=Rachel |date=27 March 2022 |title=Ukrainian official: Mariupol 'simply does not exist anymore' |work=The Hill |url=https://thehill.com/homenews/sunday-talk-shows/599917-ukrainian-official-mariupol-simply-does-not-exist-anymore |access-date=29 March 2022}}</ref> Rusland het veilige deurgang na Marioepol geweier aan 50 busse wat deur die VN gestuur is om burgerlikes te ontruim.<ref>{{cite news|date=30 March 2022 |title=Ukraine War: Putin demands Mariupol surrender to end shelling |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60926470 |access-date=31 March 2022}}</ref> In die ooste het Russiese soldate probeer om Charkif in te neem<ref>{{Cite magazine |last=Losh |first=Jack |date=25 February 2022 |title=Kharkiv's Resistance to Russia's War Has Already Begun |url=https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |magazine=Foreign Policy |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225044904/https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |archive-date=25 February 2022 |access-date=27 February 2022}} en het sterk Oekraïense weerstand ervaar. Izjoem is op 1 April deur Russiese magte ingeneem<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/07/izyum-eastern-ukraine-razing-towns/ |title=In eastern Ukraine, Russian military razing towns to take them over |first=Dalton |last=Bennett |newspaper=[[The Washington Post]] |date=7 April 2022 |access-date=21 February 2022}}</ref> ná ’n geveg van ’n maand. Op 25 Maart het die Russiese ministerie van verdediging gesê hulle sou probeer om groot stede in die ooste van Oekraïne te beset.<ref>{{cite news|date=25 March 2022 |title=Russia says first phase of Ukraine operation mostly complete, focus now on Donbass |publisher=Yahoo! Finance |agency=[[Reuters]] |location=Londen |editor-last=Trevelyan |editor-first=Mark |url=https://finance.yahoo.com/news/russia-says-first-phase-ukraine-134534902.html |access-date=28 March 2022}}</ref> Op 3 April het Rusland, ná die terugtrekking van Russiese magte uit Kijif, sy aanval op die suide van Oekraïne uitgebrei met bombardemente en aanvalle op Odesa, Mikolajif en die Zaporizjzja-kernkragsentrale.<ref>{{cite news|date=3 April 2022 |title=Missiles hit Ukraine refinery, 'critical infrastructure' near Odessa |work=The Straits Times|publisher=SPH Media Trust |agency=[[Reuters]] |url=https://www.straitstimes.com/world/missiles-hit-critical-infrastructure-at-ukrainian-port-of-odessa |access-date=6 April 2022}}</ref> Teen 7 April het die hernude konsentrasie van Russiese troepe en tenks rondom Izjoem, Slowjansk en Kramatorsk Oekraïense amptenare genoop om die oorblywende inwoners naby die oostelike grens aan te raai om na Wes-Oekraïne te ontruim.<ref>{{cite news|last=Picheta |first=Rob |date=6 April 2022 |title=The fight for Sloviansk may be 'the next pivotal battle' of Russia's war in Ukraine |publisher=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/04/06/europe/sloviansk-ukraine-russia-military-significance-intl/index.html |access-date=15 April 2022}}</ref> ===Suidoosfront (8 April - 5 September 2022)=== [[Beeld:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 2 animated.gif|thumb|280px|links|'n Geanimeerde kaart van die Russiese inval van 7 April tot 5 September 2022.]] Teen 17 April is Russiese vordering aan die suidoosfront blykbaar belemmer deur Oekraïense magte by die groot, swaar versterkte Azovstal-yster-en-staalwerk en die omliggende gebied in Marioepol.<ref name="RNZM">{{cite news|date=17 April 2022 |title=Ukraine war: Mariupol defenders will fight to the end |work=Radio New Zealand News |url=https://www.rnz.co.nz/news/world/465439/ukraine-war-mariupol-defenders-will-fight-to-the-end-pm }}</ref> Op 19 April het Rusland ’n "oostelike offensief" geloods oor ’n front van 480&nbsp;km wat van Charkif tot Donetsk en Loehansk gestrek het, met gelyktydige missielaanvalle wat weer op Kijif en [[Lwif]] gerig is.<ref name="nytimes.com">{{cite news|last1=Arraf |first1=Jane |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Landler |first3=Mark |date=19 April 2022 |title=Ukraine Says Russia Begins Assault in the East After Raining Missiles Nationwide |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/04/18/world/europe/ukraine-russia-missiles-lviv-donbas.html |access-date=20 April 2022 }}</ref> ’n Anonieme Amerikaanse verdedigingsamptenaar het die Russiese offensief as "op sy beste minimaal" beskryf.<ref>{{cite news|date=2 May 2022 |title=US official briefs on Russia's war effort |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-61295448}}</ref> Teen 30 Mei was die verskil tussen Russiese en Oekraïense artillerie duidelik, met Oekraïense artillerie wat in die minderheid was.<ref name="Sabbagh">{{cite news|last=Sabbagh |first=Dan |date=31 May 2022 |title=Biden will not supply Ukraine with long-range rockets that can hit Russia |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/30/biden-will-not-supply-ukraine-with-long-range-rockets-that-can-hit-russia}}</ref> In reaksie op Biden se aanduiding dat Oekraïne van meer gevorderde artillerie voorsien sou word, het Poetin gesê Rusland sou sy inval uitbrei om nuwe stede in te sluit, en hy het op 6 Junie ’n missielaanval op Kijif gelas nadat Rusland dit weke lank nie direk aangeval het nie.<ref>{{cite web|url=https://news.yahoo.com/russia-bombards-kyiv-vows-strike-123428279.html?fr=yhssrp_catchall |title=Russia bombards Kyiv, vows to strike new targets if U.S. Sends long-range missiles to Ukraine |work=CBS News Videos via Yahoo News |date=6 June 2022 }}</ref> Op 10 Junie het die adjunkhoof van die Oekraïense Veiligheidsdiens (SBU), Wadim Skibitski, verklaar die frontlyne tydens die Slag van Sjewjerodonetsk sou bepaal hoe die inval sou verloop:<ref name="iktgvs">{{cite news|last=Koshiw |first=Isobel |date=10 June 2022 |title=We're almost out of ammunition and relying on western arms, says Ukraine |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/10/were-almost-out-of-ammunition-and-relying-on-western-arms-says-ukraine }}</ref> {{Blockquote |text=Dit is nou 'n artillerie-oorlog, en ons verloor dit. Alles hang nou af van wat die Weste vir ons gee. Oekraïne het een artilleriestuk teenoor elke 10 of 15 Russiese stukke. Ons Westerse vennote het ons ongeveer 10% gegee van wat hulle het.}} Op 29 Junie het die Amerikaanse intelligensiedirekteur Avril Haines gesê Amerikaanse agentskappe stem saam die inval sal "vir ’n lang tydperk ... voortduur. Kortom, die prentjie bly taamlik somber, en Rusland se houding teenoor die Weste verhard."<ref>{{cite news|last1=Alper |first1=Alexandra |last2=Freifeld |first2=Karen |last3=Landay |first3=Jonathan |date=29 June 2022 |title=Putin still wants most of Ukraine, war outlook grim -U.S. intelligence chief |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-still-wants-most-ukraine-war-outlook-grim-us-intelligence-chief-2022-06-29/ |access-date=2 July 2022 |work=[[Reuters]] }}</ref> Die hoofwoordvoerder van die Russiese ministerie van verdediging, Igor Konasjenkof, het onthul Russiese troepe is verdeel tussen die weermaggroepe "Sentrum", onder bevel van kolonel-generaal Aleksander Lapin, en "Suid", onder bevel van weermaggeneraal Sergei Soerowikin.<ref name="Novaya">{{cite news|last=Cherkasov |first=Alexander |date=26 June 2022 |script-title=Люди, стрелявшие в наших отцов |language=uk |agency=[[Nowaja Gazeta]] |url=https://novayagazeta.eu/articles/2022/06/26/liudi-streliavshie-v-nashikh-ottsov }}</ref> Op 20 Julie het Sergei Lawrof, die Russiese minister van buitelandse sake, aangekondig Rusland sou reageer op die verhoogde militêre hulp wat Oekraïne uit die buiteland ontvang deur sy spesiale militêre operasie na [[Zaporizjzja-oblast|Zaporizjzja-]] en [[Cherson-oblast]] uit te brei.<ref>{{cite news|date=20 July 2022 |title=Ukraine News: Kyiv Intensifies Attacks on Russian Positions in South |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/live/2022/07/20/world/ukraine-russia-war#russia-ukraine-territory-expansion-lavrov }}</ref> Russiese grondmagte het begin om vrywilligerbataljons te werf om ’n nuwe 3de Leërkorps binne die Westelike Militêre Distrik te vorm, met ’n beplande sterkte van 16&nbsp;000 - 60&nbsp;000 personeellede.<ref>{{cite news|date=29 July 2022 |title=Ru\ssia prepares to deploy new strike force against Ukraine – Ukrainian Intelligence |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/07/29/7360811/ |access-date=27 August 2022 }}</ref> ====Val van Marioepol==== Op 13 April het Russiese magte hulle aanval op die Azovstal-yster-en-staalwerk verskerp.<ref>{{cite news|last1=Harding |first1=Luke |last2=Koshiw |first2=Isobel |last3=McKernan |first3=Bethan |date=13 April 2022 |title=Last marines defending Marioepol 'running out of ammunition' |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-Marioepol-running-out-of-ammunition |access-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415205024/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-Marioepol-running-out-of-ammunition |archive-date=15 April 2025}}</ref> Die Oekraïense premier, [[Denis Sjmjhal]], het gesê Oekraïense soldate het belowe om die ultimatum om oor te gee, te ignoreer en tot die einde te veg.<ref name="RNZM"/> Op 20 April het Poetin gesê die beleg kan takties as voltooi beskou word, aangesien die 500 Oekraïense soldate wat in bunkers binne die staalwerke verskans was, en na raming 1&nbsp;000 burgerlikes, van hulp afgesny was.<ref>{{cite news|last=Schreck |first=Adam |date=21 April 2022 |title=Putin claims victory in Marioepol despite steel-mill holdouts |work=Associated Press News |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-kyiv-business-europe-f0e1cd893715eda1e6bef696d9c47db3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604113211/https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-kyiv-business-europe-f0e1cd893715eda1e6bef696d9c47db3 |archive-date=4 June 2025}}</ref> Ná vergaderings met Poetin en Zelenski het die VN se sekretaris-generaal, [[António Guterres]], op 28 April gesê hy sou probeer om ’n ontruiming uit Azovstal te reël.<ref>{{cite news|last=Prentice |first=Alessandra |date=28 April 2022 |title=U.N. chief Guterres calls for escape route from Marioepol 'apocalypse' |work=[[Reuters]] |publication-place=Kyiv |url=https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |url-status=live |access-date=24 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429105525/https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |archive-date=29 April 2022}}</ref> Op 30 April het Russiese troepe burgerlikes toegelaat om onder VN-beskerming te vertrek.<ref>{{cite news|date=1 May 2022 |title=Civilians flee Azovstal bunkers in evacuation led by U.N. |first1=Tom |last1=Balmforth |first2=Max |last2=Hunder |first3=Alessandra |last3=Prentice |work=Yahoo News |agency=[[Reuters]] |url=https://news.yahoo.com/more-civilians-evacuated-around-azovstal-111331097.html |access-date=2 September 2024 }}</ref> Teen 3 Mei het Russiese troepe, nadat hulle 100 burgerlikes toegelaat het om te gaan, hulle bombardement hervat.<ref>{{cite news|date=3 May 2022 |title=Russia shells Marioepol plant with civilians still reported trapped |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |url-status=live |access-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506145656/https://web.archive.org/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |archive-date=6 May 2022}}</ref> Op 6 Mei het die ''[[Daily Telegraph]]'' berig Rusland het termobariese bomme (bomme wat chemiese ontbranding toelaat wat atmosferiese suurstof gebruik) teen die oorblywende soldate gebruik. Zelenski het die bevelvoerder van die staalfabriek gemagtig om oor te gee indien nodig.<ref>{{cite news|last=Vasilyeva |first=Nataliya |date=5 May 2022 |title=Ukraine loses contact with Azovstal defenders as Russian troops storm steelworks |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/05/04/besieged-azovstal-steelwork-bunker-survivors-stave-hunger-frying/ }}</ref> Op 7 Mei is alle burgerlikes ontruim.<ref>{{cite news|date=7 May 2022 |title='All' civilians have been evacuated from a besieged steel plant in Marioepol |work=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/2022/05/07/1097413091/steel-plant-Marioepol-azovstal-civilians-evacuated |access-date=2 June 2022 }}</ref> [[Beeld:Наслідки обстрілу дитячої лікарні та пологового будинку в Маріуполі, 9 березня 2022 року.jpg|thumb|240px|’n Kinderhospitaal in [[Marioepol]] ná ’n Russiese lugaanval op 9 Maart 2022.]] Nadat die laaste burgerlikes ontruim is, het 2&nbsp;000 Oekraïense soldate daar versperrings beman; 700 is beseer. Hulle het ’n beroep gedoen op ’n militêre korridor vir ontruiming, omdat hulle verwag het hulle sou tereggestel word indien hulle oorgee.<ref>{{cite news|last=Koshiw |first=Isobel |date=8 May 2022 |title='Surrender is not an option': Azov battalion commander in plea for help to escape Marioepol |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-Marioepol |archive-url=https://web.archive.org/web/20250511201140/https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-Marioepol |archive-date=11 May 2025}}</ref> Berigte oor onenigheid op 8 Mei het aangedui die bevelvoerder van die Oekraïense mariniers het ongemagtig tenks, ammunisie en personeel bekom, sy posisie verlaat en gevlug. Die oorblywende soldate het gesê die verdediging is gevolglik verswak, wat die voortduur van die Russiese aanvalle vergemaklik het.<ref>{{cite news|last=Petrenko |first=Roman |date=8 May 2022 |title=Marioepol defenders tell how the commander of marines fled the city |work=Yahoo News |agency=Ukrayinska Pravda |url=https://news.yahoo.com/Marioepol-defenders-tell-commander-marines-120905296.html |access-date=2 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304015517/https://www.yahoo.com/news/Marioepol-defenders-tell-commander-marines-120905296.html |archive-date=4 March 2025}}</ref> Illia Samoilenko, adjunkbevelvoerder van die oorblywende Oekraïense troepe, het gesê: "Ons is basies dooie mense. Die meeste van ons weet dit, en daarom veg ons so vreesloos."<ref>{{cite news|last1=Krasnolutska |first1=Daryna |last2=Champion |first2=Marc |date=8 May 2022 |title=Marioepol Steel Plant's 'Dead Men' Defenders Call for Rescue Plan |work=Bloomberg News |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-05-08/Marioepol-steel-plant-s-dead-men-defenders-call-for-rescue-plan |access-date=2 June 2022 }}</ref> Op 16 Mei het die Oekraïense Algemene Staf aangekondig die Marioepol-garnisoen het sy "gevegsending voltooi" en die finale ontruimings het begin. Altesaam 264 dienslede is na Olenifka, onder Russiese beheer, ontruim, terwyl 53 wat ernstig beseer was, na ’n hospitaal in Nowoazofsk, ook onder Russiese beheer, geneem is.<ref name="nytimes16">{{cite news|last1=Hopkins |first1=Valerie |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Santora |first3=Marc |name-list-style=and |date=16 May 2022 |title=Ukrainian authorities declare an end to the combat mission in Marioepol after weeks of Russian siege. |url=https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-Marioepol.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516233043/https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-Marioepol.html |archive-date=16 May 2022 |access-date=16 May 2022 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}</ref> Ná die ontruiming het Russiese en DPR-magte volle beheer oor Marioepol verkry. Rusland se perssekretaris, Dmitri Peskof, het gesê Poetin het gewaarborg die vegters wat oorgegee het, sou "in ooreenstemming met internasionale standaarde" behandel word, terwyl Zelenski gesê het "die werk om die seuns huis toe te bring gaan voort..."<ref name="reutersmay17">{{cite news|date=17 May 2022 |title=Azovstal siege ends as hundreds of Ukrainian fighters surrender |work=[[Reuters]] |publication-place=Marioepol |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=17 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517104718/https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |archive-date=17 May 2022}}</ref> ====Val van Sjewjerodonetsk en Lisitsjansk==== [[Beeld:Окупанти вдарили «Точкою-У» по залізничному вокзалу Краматорська 03 (3to4).jpg|thumb|Die toneel van die spoorwegstasie in Kramatorsk ná 'n Russiese aanval waarin 63 burgerlikes gesterf het.]] Op 11 April het Zelenski gesê Oekraïne verwag ’n nuwe Russiese offensief in die ooste.<ref>{{cite news|date=11 April 2022 |title=Tens of thousands feared dead in Marioepol |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/live-blog/russia-ukraine-war-live-updates-zelenskyy-warns-offensive-east-rcna23809 |access-date=15 April 2022 }}</ref> Amerikaanse amptenare het gesê Rusland het elders teruggetrek of is teruggedryf en was besig om ’n terugtrekking en herontplooiing na die front in Suidoos-Oekraïne voor te berei.<ref>{{cite news|last1=Bacon |first1=John |last2=Mansfield |first2=Erin |last3=Wadington |first3=Katie |last4=Santucci |first4=Jeanine |last5=Vanden Brook |first5=Tom |last6=Tebor |first6=Celina |name-list-style=and |date=10 April 2022 |title=EU to consider Ukraine membership in weeks; Russia warns of 'direct military confrontation' with US: April 10 recap |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/10/ukraine-russia-invasion-live-updates/9528799002/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410073616/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/10/ukraine-russia-invasion-live-updates/9528799002/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=28 May 2022 |work=USA Today}}</ref> Militêre satelliete het op 11 April Russiese konvooie van infanterie- en gemeganiseerde eenhede afgeneem wat suidwaarts van Charkif na Izjoem ontplooi is, blykbaar as deel van die beplande Russiese herontplooiing.<ref>{{cite news|last=Saric |first=Ivana |date=10 April 2022 |title=Satellite images: Russian military convoy heads south toward Donbas region |work=Axios |url=https://www.axios.com/photos-russia-convoy-donbas-3af345c4-c292-4181-abe5-80abbc303b8b.html }}</ref> Op 18 April, met Marioepol wat deur Russiese magte ingeneem is, het die Oekraïense regering aangekondig die tweede fase van die versterkte inval in die Donetsk-, Loehansk- en Charkif-oblast het verskerp, met uitgebreide invallende magte wat die Donbas beset het.<ref>{{cite news|date=18 April 2022 |title=Ukraine says 'Battle of Donbas' has begun, Russia pushing in east |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=23 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418205729/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |archive-date=18 April 2022}}</ref> Op 22 Mei het die BBC berig ná die val van Marioepol het Rusland sy offensiewe in Loehansk en Donetsk verskerp, terwyl missielaanvalle en hewige artillerievuur op Sjewjerodonetsk, die grootste stad onder Oekraïense beheer in Loehansk-oblast, gekonsentreer is.<ref>{{cite news|last=Murphy |first=Matt |date=23 May 2022 |title=Ukraine war: Russian assault on key Donbas city intensifies |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |url-status=live |access-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523080849/https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |archive-date=23 May 2022}}</ref> Op 23 Mei is berig Russiese magte het Liman binnegegaan en die stad teen 26 Mei ingeneem.<ref>{{cite news|date=25 May 2022 |title=Russia seeking to capture Ukraine's Lyman: separatist leader |work=The Australian |url=https://www.theaustralian.com.au/world/russia-seeking-to-capture-ukraines-lyman-separatist-leader/news-story/501ab08e54c87aeb68daa4e4dbe6e4ef |url-status=live |url-access=subscription |access-date=15 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526032910/https://www.theaustralian.com.au/world/russia-seeking-to-capture-ukraines-lyman-separatist-leader/news-story/501ab08e54c87aeb68daa4e4dbe6e4ef |archive-date=26 May 2022 |issn=1038-8761}}</ref> Oekraïense magte was na berig is, besig om Swjatohirsk te verlaat.<ref name="RID Rivista Italiana Difesa">{{cite web|last=Markic |first=Igor |title=Ucraina, Belgorod sotto attacco, ma i Russi stringono la morsa su Severodonetsk |trans-title=Ukraine, Belgorod under attack, but the Russians tighten their grip on Severodonetsk |url=https://www.rid.it/shownews/4938 |access-date=22 May 2022 |website=Rivista Italiana Difesa |publisher=Coop Giornalistica La Riviera |language=it }}</ref> Teen 24 Mei het Russiese magte Switlodarsk ingeneem.<ref name="Svitlodarsk24522">{{cite news|title=Donetsk region: occupying forces capture Svitlodarsk |work=Yahoo News |date=24 May 2022 |url=https://news.yahoo.com/donetsk-region-occupying-forces-capture-133430234.html |access-date=24 May 2022}}</ref> Op 30 Mei het Reuters berig Russiese troepe het deur die buitewyke van Sjewjerodonetsk gebreek.<ref>{{cite news|date=30 May 2022 |title=Russian troops enter outskirts of key city in eastern Ukraine's Donbas |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-russia-battle-east-zelenskyy-visits-front-rcna31076 |access-date=2 June 2022 }}</ref> Teen 2 Junie het ''The Washington Post'' berig Sjewjerodonetsk was op die punt van oorgawe, met meer as 80% van die stad in die hande van Russiese soldate.<ref>{{cite news|last1=Thebault |first1=Reis |last2=Iati |first2=Marisa |last3=Timsit |first3=Annabelle |last4=Suliman |first4=Adela |last5=Pietsch |first5=Bryan |last6=Pannett |first6=Rachel |date=2 June 2022 |title=Russia, U.S. trade barbs over weapons pledge; Severodonetsk on the brink |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/06/01/russia-ukraine-war-news-live-updates/ |access-date=5 June 2022 }}</ref> Op 3 Junie het Oekraïense magte na berig word ’n teenaanval in Sjewjerodonetsk begin. Teen 4 Junie het Oekraïense regeringsbronne beweer 20% of meer van die stad is herower.<ref>{{cite news|date=4 June 2022 |title=Russia 'suffering huge casualties' as troops retreat: Ukraine |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/4/fighting-rages-in-two-key-eastern-ukrainian-cities |access-date=5 June 2022 }}</ref> [[Beeld:Движение техники по понтонной переправе через Северский Донец 001.png|thumb|Russiese tenks by ’n pontoorgang oor die Sewerski-Donets-rivier, 9 April 2022.]] Oekraïense owerhede het geraam 800 Oekraïense burgerlikes is by die Azot- chemiese fabriek in Sjewjerodonetsk beleër; Russies gesteunde separatiste het gesê 300-400 soldate het daar geskuil.<ref>{{cite news|date=11 June 2022 |title=Ukraine war: Chemical plant hit as fighting rages in Severodonetsk |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61773356 |access-date=9 August 2022 }}</ref> Namate die Oekraïense verdediging van Sjewjerodonetsk begin wankel het, het Russiese troepe hulle aanval op die naburige stad Lisitsjansk verskerp.<ref>{{cite news|last1=Gibbons-Neff |first1=Thomas |last2=Stevis-Gridneff |first2=Matina |date=13 June 2022 |title=Ukraine Allies Ponder Options As Cities Falter |edition=Late, New York |volume=59,453 |page=1 |work=[[The New York Times]] |url=https://static01.nyt.com/images/2022/06/13/nytfrontpage/scan.pdf }}</ref> Op 20 Junie is berig Russiese soldate het hulle greep op Sjewjerodonetsk verstewig deur omliggende dorpe in te neem.<ref>{{cite news|last=Hughes |first=Clyde |date=20 June 2022 |title=Russian troops capture key suburb near Severodonetsk after months of battle |work=UPI |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2022/06/20/Ukraine-Severdonetsk-suburb-capture-Kharkiv/6931655722874/ }}</ref> [[CNN]] het op 24 Junie berig Oekraïne se gewapende magte is beveel om Sjewjerodonetsk te ontruim te midde van verskroeideaardetaktieke deur oprukkende Russiese troepe; verskeie honderde burgerlikes wat by die Azot- chemiese fabriek geskuil het, is agtergelaat, met sommige wat hulle lot met dié van mense in Marioepol vergelyk het.<ref>{{cite news|last1=Berlinger |first1=Joshua |last2=Lister |first2=Tim |date=24 June 2022 |title=Ukraine to withdraw from key city of Severodonetsk as Russia's advance grinds on |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/06/24/europe/severodonetsk-Loehansk-russia-ukraine-intl/index.html }}</ref> Op 3 Julie het die Russiese ministerie van verdediging beweer Lisitsjansk is ingeneem en beset.<ref>{{cite news|date=3 July 2022 |title=Russia claims capture of pivotal city in eastern Ukraine |work=CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/ukraine-russia-war-lysychansk-Loehansk-province-donbas/ }}</ref> ''The Guardian'' het op 4 Julie berig ná die val van die Loehansk-oblast sou Russiese soldate hulle inval in die aangrensende Donetsk-oblast voortsit om die stede Slowjansk en [[Bachmoet-slagting|Bachmoet]] aan te val.<ref>{{cite news|last=Jones |first=Sam |date=4 July 2022 |title=Putin declares victory in Loehansk after fall of Lysychansk |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jul/04/ukraine-donetsk-next-russian-target-after-capture-of-Loehansk-says-governor }}</ref> ====Zaporizjzja-front==== [[Beeld:Shopping center in Kremenchuk after Russian shelling, 2022-06-27 (1) frame 0246.jpg|thumb|Die Franse president, [[Emmanuel Macron]], het die missielaanval op 'n winkelsentrum in Krementsjoek op 28 Junie 2022 'n "oorlogsmisdaad" genoem.]] Russiese magte het voortgegaan om missiele af te vuur en bomme op [[Dnipro]] en Zaporizjzja te laat val.<ref name="nytimes.com"/> Russiese missiele het die Internasionale Lughawe Dnipro op 10 April vernietig.<ref>{{cite news|date=10 April 2022 |title=Russian rockets destroy airport in Ukrainian city of Dnipro |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/10/russian-rockets-destroy-airport-in-ukrainian-city-of-dnipro |access-date=1 October 2023 }}</ref> Op 2 Mei het die VN, volgens berigte met die samewerking van Russiese troepe, ongeveer 100 oorlewendes uit die beleg van Marioepol ontruim.<ref>{{cite news|last1=Rai |first1=Arpan |last2=Bancroft |first2=Holly |date=2 May 2022 |title=Mariupol steelworks shelling resumes as doctors describe dire bunker conditions |publisher=Yahoo News |url=https://news.yahoo.com/ukraine-news-live-un-conducting-025522315.html |access-date=2 June 2022 }}</ref> Op 28 Junie het Reuters berig ’n Russiese missielaanval op Krementsjoek, wat in ’n winkelsentrum ontplof het, het minstens 18 mense gedood. Frankryk se president, [[Emmanuel Macron]], het dit ’n "oorlogsmisdaad" genoem.<ref>{{cite news|last=Lewis |first=Simon |date=28 June 2022 |title=Dozens missing after Russian missile strike on mall kills 18 |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/rescuers-dig-survivors-russian-missile-strike-ukrainian-shopping-mall-2022-06-28/ }}</ref> Die president van die Oekraïense kernagentskap Energoatom het die situasie by die Zaporizjzja-kernkragsentrale as "uiters gespanne" beskryf en gesê Oekraïense personeel bedryf die aanleg, maar tot 500 Russiese soldate beheer dit, terwyl Rusland nabygeleë gebiede bestook en wapens by die aanleg opberg.<ref>{{cite news|date=7 July 2022 |title=Russia accused of shelling from Zaporizjzja nuclear plant in Ukraine |url=https://www.france24.com/en/europe/20220716-live-russia-accused-of-shelling-from-Zaporizjzja-nuclear-plant |access-date=13 August 2022 |work=France 24 }}</ref> Rusland het op 19 Augustus ingestem om inspekteurs toegang tot die aanleg te verleen ná ’n oproep van Macron aan Poetin. Teen Julie 2023 was toegang tot die aanleg steeds beperk.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-yet-grant-access-Zaporizjzja-nuclear-reactor-roofs-iaea-2023-07-20/ |title=Russia yet to grant access to Zaporizhzhia nuclear reactor roofs, IAEA says |last1=Murphy |first1=Francois |date=20 July 2023 |work=[[Reuters]] |access-date=24 September 2023 }} Rusland het berig 12 aanvalle met ontploffings van 50 artilleriegranate is teen 18 Augustus by die aanleg en die maatskappydorp Enerhodar aangeteken.<ref name="nei-20220822">{{cite news|date=22 August 2022 |title=Growing concern about Zaporizhzya NPP sparks international diplomacy |publisher=Nuclear Engineering International |url=https://www.neimagazine.com/news/newsgrowing-concern-about-zaporizhzya-npp-sparks-international-diplomacy-9944011 |access-date=1 October 2023}}</ref> Tobias Ellwood, voorsitter van die VK se kieskomitee vir verdediging, en die Amerikaanse kongreslid Adam Kinzinger het gesê stralingslekkasies sou ’n oortreding van Navo wees, ingevolge waarvan ’n aanval op ’n Navo-lid ’n aanval op al sy lede is.<ref>{{cite news|date=20 August 2022 |title=UK, US Set Ultimatum Against Russia Due To Provocations At Zaporizjzja NPP |publisher=Charter 97 |url=https://charter97.org/en/news/2022/8/20/512116/ }}</ref><ref>{{cite news|title=The West considers applying NATO's Article 5 in response to possible accident at Zaporizjzja Nuclear Power Plant |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/08/20/7364116/ |access-date=20 August 2022 }}</ref> [[Beeld:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 3 animated (cropped).gif|thumb|260px|links|'n Geanimeerde kaart van die Russiese inval van 5 September 2022 tot 11 November 2022.]] ===Russiese anneksasies en besettingsverliese (6 September - 11 November 2022)=== Op 6 September 2022 het Oekraïense magte ’n verrassende teenoffensief in die Charkif-streek geloods. Dit het naby Balaklija begin en is deur generaal Sirski gelei.<ref name="RO">{{Cite report |url=https://www.understandingwar.org/sites/default/files/Russian%20Operations%20Assessment%20September%206.pdf |title=Russian offensive campaign assessment, September 6 |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Barros |first2=George |date=6 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |last3=Philipson |first3=Layne |last4=Kagan |first4=Frederick W. |access-date=10 September 2022 }}</ref> ’n Meer selfversekerde Kijif het op 12 September ’n teensoffensief rondom Charkif geloods, wat suksesvol genoeg was om Rusland sy verlies van belangrike posisies te laat erken en ''The New York Times'' te laat sê dit het die beeld van ’n "magtige Poetin" geknou. Kijif het die Weste om meer wapens gevra om die teensoffensief vol te hou.<ref>{{cite news|last=Troianovski |first=Anton |date=12 September 2022 |title=Retreat Dents Image of a Might Putin |edition=Late, New York |volume=59544 |page=1 |work=[[The New York Times]] |url=https://static01.nyt.com/images/2022/09/12/nytfrontpage/scan.pdf }}</ref> Op 21 September 2022 het Wladimir Poetin ’n gedeeltelike mobilisasie aangekondig, en die Russiese minister van verdediging, [[Sergei Sjoigoe]], het gesê 300&nbsp;000 reserviste sou opgeroep word.<ref name="France 24 2022">{{cite web|date=21 September 2022 |title=Putin calls up reservists, warns Russia will use 'all means' for defence |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220921-putin-calls-up-reservists-warns-russia-will-use-all-means-for-defence |access-date=21 September 2022 |website=France 24}}</ref> Hy het ook gesê sy land sou "alle middele" gebruik om "homself te verdedig". Michailo Podoljak, ’n raadgewer van Zelenski, het gesê die besluit was voorspelbaar en ’n poging om "Rusland se mislukkings" te regverdig.<ref name="gazetapl 2022 pd">{{cite web|date=21 September 2022 |title=Ukraina odpowiada na orędzie Władimira Putina: Rosjanie dostali "prezent" |trans-title=Ukraine responds to Vladimir Putin's message: Russians got a "gift" |url=https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114881,28935390,ukraina-odpowiada-na-oredzie-wladimira-putina-rosjanie-dostali.html |access-date=21 September 2022 |website=gazetapl |language=pl }}</ref> Die Britse minister van buitelandse sake, Gillian Keegan, het die situasie ’n "eskalasie" genoem,<ref name="Ellyatt 2022 esc">{{cite news|last=Ellyatt |first=Holly |date=21 September 2022 |title=Russia's Putin announces partial military mobilization |work=CNBC |url=https://www.cnbc.com/2022/09/21/russia-ukraine-war-putin-announces-partial-military-mobilization.html |access-date=21 September 2022}}</ref> terwyl die voormalige Mongoolse president Tsachiagiin Elbegdorzj Rusland daarvan beskuldig het dat die land Russiese Mongole as "kanonvoer" gebruik.<ref>{{cite news|date=4 October 2022 |title='We're minor losses': Russia's mobilisation targets ethnic minorities |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/ae06c532-e1ff-488a-b77c-cb93422d3dd7 |access-date=3 November 2022 }}</ref> ====Russiese anneksasie van Donetsk-, Cherson-, Loehansk- en Zaporizjzja-oblast==== Laat in September 2022 het Russies aangestelde amptenare in Oekraïne referendums georganiseer oor die anneksasie van die Volksrepublieke [[Volksrepubliek Donetsk|Donetsk]] en [[Volksrepubliek Loehansk|Loehansk]], asook die Russies aangestelde militêre administrasies van [[Cherson-oblast|Cherson-]] en [[Zaporizjzja-oblast]]. Oekraïne se regering en bondgenote het dit as skynverkiesings veroordeel, terwyl die amptelike uitslae oorweldigende meerderhede ten gunste van anneksasie getoon het.<ref>{{cite news|date=27 September 2022 |title=Ukraine war: Russia claims win in occupied Ukraine 'sham' referendums |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63052207 |access-date=29 September 2022 }}</ref> Op 30 September 2022 het Poetin die anneksasie van Oekraïne se Donetsk-, Loehansk-, Cherson- en Zaporizjzja-oblast aangekondig.<ref>{{cite news|last1=Berlinger |first1=Joshua |last2=Chernova |first2=Anna |last3=Lister |first3=Tim |date=30 September 2022 |title=Putin announces annexation of Ukrainian regions in defiance of international law |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/09/30/europe/putin-russia-ukraine-annexation-intl/index.html |access-date=26 January 2023 }} Oekraïne, die Verenigde State, die Europese Unie en die Verenigde Nasies het die anneksasies almal as onwettig veroordeel.<ref>{{cite news|last=Trevelyan |first=Mark |date=30 September 2022 |title=Putin declares annexation of Ukrainian lands in Kremlin ceremony |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/putin-declare-annexation-ukrainian-lands-major-escalation-war-2022-09-29/ |access-date=30 September 2022 }}</ref> ==== Cherson-teenoffensief==== [[Beeld:Volodymyr Zelenskyy took part in hoisting the State Flag of Ukraine in liberated Kherson. (52502054830).jpg|thumb|'n Paar dae ná Cherson se bevryding help Zelenski die Oekraïense vlag weer in die stad hys.]] Op 29 Augustus het Zelenski die begin van ’n volskaalse teenoffensief in die suidooste aangekondig om Russies besette gebiede in die Cherson- en Mikolajif-streke te herower.<ref>{{cite news|title=Ukraine's south is on the line as a major counteroffensive appears to be underway |work=NBC News |date=29 August 2022 |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-counteroffensive-russian-held-south-kherson-rcna45265 |access-date=31 August 2022 }}</ref> Teen 4 September het Oekraïense magte die dorp Wisokopillja herower.<ref>{{cite news|last=Asami |first=Terajima |date=4 September 2022 |title=Ukraine war latest: Ukraine liberates villages in south and east |work=The Kyiv Independent |url=https://kyivindependent.com/national/ukraine-war-latest-ukraine-liberates-villages-in-south-and-east |access-date=5 September 2022 }}</ref> Oekraïense aanvalle het ook aan die suidelike frontlinie voortgeduur, hoewel berigte oor territoriale veranderinge grotendeels nie geverifieer kon word nie. In Oktober het Oekraïense magte verder suidwaarts na die stad Cherson gevorder en beheer oor 1&nbsp;170&nbsp;km<sup>2</sup> oorgeneem, terwyl gevegte tot by Doedtsjani uitgebrei het.<ref>{{cite news|last1=Peter |first1=Laurence |last2=Murphy |first2=Matt |date=4 October 2022 |title=Ukraine makes breakthrough in south against Russia Published |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-63126156 |access-date=10 October 2022 }}</ref> Sjoigoe het Russiese magte op 9 November beveel om ’n deel van Cherson-oblast, insluitend die stad [[Cherson]], te verlaat en na die oostelike oewer van die Dnepro te verskuif.<ref>{{cite news|last1=Beaumont |first1=Peter |last2=Sauer |first2=Pjotr |date=9 November 2022 |title=Russian troops ordered to retreat from Kherson in face of Ukrainian advance |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/09/russians-destroy-dnieper-bridges-to-slow-ukraine-advance-on-kherson |access-date=10 November 2022 }}</ref> Op 11 November het Oekraïense troepe Cherson binnegegaan nadat Rusland sy onttrekking voltooi het. Dit het beteken Russiese magte het nie meer ’n vastrapplek aan die westelike oewer van die Dnepro gehad nie. ====Charkif-teenoffensief==== Oekraïense magte het op 6 September nog ’n verrassende teenoffensief in die Charkif-oblast naby Balaklija onder leiding van generaal Sirski geloods.<ref name="RO"/> Teen 7 September het Oekraïense magte 20&nbsp;km tot binne die Russies besette gebied gevorder en beweer hulle het ongeveer 400&nbsp;km<sup>2</sup> herower. Russiese kommentators het gesê dit was waarskynlik die gevolg van die verskuiwing van Russiese magte na Cherson.<ref>{{cite web|last1=Hird |first1=Karolina |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Barros |first3=George |last4=Philipson |first4=Layne |last5=Clark |first5=Mason |date=7 September 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 7 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-7 |access-date=10 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |via=understandingwar.org }}</ref> Op 8 September het Oekraïense magte Balaklija ingeneem en tot binne 15&nbsp;km van Koepjansk gevorder.<ref>{{cite web|last1=Stepanenko |first1=Kateryna |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Barros |first3=George |last4=Philipson |first4=Layne |last5=Clark |first5=Mason |date=8 September 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 8 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-8 |access-date=10 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |via=understandingwar.org }}</ref> Op 9 September het die Russiese besettingsadministrasie van die Charkif-oblast aangekondig hulle sou die burgerbevolkings van Izjoem, Koepjansk en Weliki Boerloek "in veiligheid bring". Die Oorlogstudie-instituut (ISW) het gesê hy meen Koepjansk sou waarskynlik binne die volgende 72 uur val,<ref>{{cite news|last=Osterman |first=Cynthia |date=9 September 2022 |title=Ukraine retakes settlements in Kharkiv advance – Russian-installed official |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/civilians-being-evacuated-russian-held-kharkiv-region-towns-russian-installed-2022-09-09/ |access-date=10 September 2022}}</ref> terwyl Russiese reserwe-eenhede per pad en helikopter na die gebied gestuur is.<ref>{{cite news|last1=Lister |first1=Tim |last2=Kesaieva |first2=Julia |last3=Pennington |first3=Josh |date=9 September 2022 |title=Russia sends reinforcements to Kharkiv as Ukrainians advance |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2022/09/10/europe/ukraine-kharkiv-advances-intl-hnk/index.html |access-date=10 September 2022 }}</ref> Op die oggend van 10 September het foto’s verskyn wat na bewering Oekraïense troepe toon wat die Oekraïense vlag in die sentrum van Koepjansk hys,<ref name="kupiansk-euromaidanpress">{{cite news|date=10 September 2022 |title=Ukrainian troops liberate Kupiansk, Kharkiv oblast – media |work=[[Euromaidan Press]] |url=https://euromaidanpress.com/2022/09/10/ukrainian-troops-liberate-kupiansk-kharkiv-oblast-media/ |access-date=10 September 2022 }}</ref> en die ISW het gesê Oekraïense magte het ongeveer 2&nbsp;500&nbsp;km<sup>2</sup> ingeneem.<ref name="isw20220909">{{cite web|title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 9 |url=https://www.iswresearch.org/2022/09/russian-offensive-campaign-assessment_10.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910102731/https://www.iswresearch.org/2022/09/russian-offensive-campaign-assessment_10.html |archive-date=10 September 2022 |access-date=10 September 2022}}</ref> Reuters het berig Russiese stellings in die noordooste van Oekraïne het voor die Oekraïense aanval "ineengestort", met Russiese magte wat gedwing is om uit hulle basis by Izjoem terug te trek nadat die inname van Koepjansk hulle afgesny het.<ref>{{cite news|last1=Hunder |first1=Max |last2=Hnidyi |first2=Vitalii |date=10 September 2022 |title=Russian grip on northeast Ukraine collapses after Kyiv severs supply line |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-troops-raise-flag-over-railway-hub-advance-threatens-turn-into-rout-2022-09-10/ |access-date=10 September 2022 }}</ref> Teen 15 September het ’n beoordeling deur die Britse ministerie van verdediging bevestig Rusland het óf byna al sy stellings wes van die Oskilrivier verloor óf daaruit onttrek. Hulle het waardevolle militêre toerusting agtergelaat.<ref>{{cite news|date=15 September 2022 |title=Ukraine continues to consolidate its control in Kharkiv area, UK says |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-continues-consolidate-its-control-kharkiv-area-uk-says-2022-09-15/ }}</ref> Die offensief het ooswaarts voortgeduur, en teen 1 Oktober het Oekraïense magte Liman bevry.<ref>{{cite news|last1=Balmforth |first1=Tom |last2=Polityuk |first2=Pavel |date=1 October 2022 |title=Ukraine troops say they take key town, Putin ally mulls possible nuclear response |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-encircles-russian-forces-around-lyman-stronghold-military-2022-10-01/ |access-date=10 October 2022 }}</ref> ===Winterdooiepunt (12 November 2022 - 7 Junie 2023)=== Ná die twee gelyktydige Oekraïense teenoffensiewe het die gevegte in die winter half in ’n dooie punt vasgeval,<ref name="TakesStock">{{cite news|date=8 April 2023 |title=Russia takes stock after winter offensive fails to deliver gains |url=https://www.themoscowtimes.com/2023/04/08/russia-takes-stock-after-winter-offensive-fails-to-deliver-gains-a80762 |work=[[The Moscow Times]] AFP | access-date=26 April 2023}}</ref> met swaar verliese maar min beweging van die frontlinie.<ref>{{cite news|last=Trofimov |first=Yaroslav |title=Ukraine, Russia Gird for a Decisive Spring Campaign After a Bloody Winter |work=[[The Wall Street Journal]] |date=13 March 2023 |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-russia-gird-for-a-decisive-spring-campaign-after-a-bloody-winter-a3beef16 |access-date=26 April 2023 }}</ref> Rusland het ’n selfverklaarde winteroffensief in Oos-Oekraïne geloods, maar die veldtog het met beperkte terreinwinste geëindig.<ref name="TakesStock"/><ref name="aground">{{cite news|last1=Holder |first1=Josh |last2=Hernandez |first2=Marco |date=6 April 2023 |title=How Russia's Offensive Ran Aground |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/interactive/2023/04/06/world/europe/russia-offensive-maps.html |access-date=26 April 2023 |issn=0362-4331 }}</ref> Ontleders het onder meer Rusland se gebrek aan opgeleide soldate en ammunisievoorrade vir die mislukking geblameer.<ref name=TakesStock/><ref name="aground"/> Die Britse historikus Mark Galeotti het gesê: "Ná Rusland se mislukte en swak beplande winteroffensief, wat sy geleentheid verspil het om sy magte te konsolideer, is Oekraïne in ’n betreklik sterk posisie."<ref>{{cite web|last=Galeotti |first=Mark |date=24 May 2023 |title=Ukraine's next move: can Putin be outsmarted? |url=https://www.spectator.co.uk/article/ukraines-next-move-can-putin-be-outsmarted/ |access-date=25 May 2023 |website=The Spectator }}</ref> Op 7 Februarie het ''The New York Times'' berig Russiese magte het onlangs byna 200&nbsp;000 soldate gemobiliseer om aan die offensief in die Donbas deel te neem.<ref>{{cite news|last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Addario |first2=Lynsey |date=6 February 2023 |title=Outnumbered and Worn Out, Ukrainians in East Brace for Russian Assault |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/02/06/world/europe/ukraine-russia-offensive.html |access-date=25 March 2023 |issn=0362-4331 }}</ref> Die Russiese private militêre maatskappy die Wagnergroep het ’n groter rol begin speel,<ref>{{cite news|date=13 January 2023 |title=The success of Russia's mercenary group says something about Putin's war |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/wagner-mercenary-group-russia-putin-b2261201.html |work=[[The Independent]] |access-date=26 April 2023 }}</ref> en "stadige, uitputtende vorderings" in die Bachmoet-geveg gelewer, met tienduisende rekrute uit gevangenisbataljons wat so te sê aan "selfmoordaanvalle" op Oekraïense stellings deelgeneem het.<ref name="aground"/> Aan die einde van Januarie 2023 het die gevegte in die suide van die Zaporizjzja-oblast verskerp, met swaar verliese aan albei kante.<ref>{{cite news|last=Grove |first=Thomas |date=24 January 2023 |title=Fighting Intensifies in Southern Ukraine |page=A6 |work=[[The Wall Street Journal]]}} ^{{cite news|date=22 January 2023 |title=Ukraine Latest: Russia Makes 'Incremental Gains' Around Bakhmut |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-01-22/ukraine-latest-russia-makes-incremental-gains-around-bakhmut |access-date=17 June 2023 }}</ref> In nabygeleë suidelike dele van die Donetsk-oblast het ’n intense, drie weke lange Russiese aanval naby die steenkoolmyndorp Woehledar plaasgevind; dit is as die grootste tenkgeveg van die oorlog tot op daardie stadium beskryf. Dit het op ’n ramp vir die Russiese magte uitgeloop, met Oekraïense bevelvoerders wat beweer het hulle het "minstens 130 tenks en gepantserde personeeldraers" verloor. Die Britse ministerie van verdediging het verklaar: "’n Hele Russiese brigade is feitlik uitgewis."<ref>{{cite news|last=Santora |first=Marc |date=16 February 2023 |title=Moscow's Military Capabilities Are in Question After Failed Battle for Ukrainian City |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/02/15/world/europe/russia-military-vuhledar-ukraine.html |access-date=26 April 2023 |issn=0362-4331 }}</ref> Teen die einde van 2022, toe Russiese verliese 50&nbsp;000 oorskry het, het die Russiese leër versperringstroepe ingestel. Die Britse ministerie van verdediging het verklaar dié eenhede dreig om hulle eie terugtrekkende soldate te skiet om hulle tot aanvalle te dwing. In Maart 2023 het Russiese soldate ’n video opgeneem wat aan Poetin gerig is waarin hulle verklaar het hulle het ná die opdoen van verliese probeer om na hulle hoofkwartier terug te keer, maar hulle bevelvoerders het hulle die ontruiming geweier, terwyl versperringstroepe agter hulle geplaas is met dreigemente om hulle "te vernietig".<ref name="Sauer 2023 a785">{{cite news|last=Sauer |first=Pjotr |title=Russian soldiers say commanders used 'barrier troops' to stop them retreating |work=[[The Guardian]] |date=27 March 2023 |url=https://www.theguardian.com/world/2023/mar/27/russian-soldiers-commanders-used-barrier-troops-stop-retreating |access-date=25 January 2024 }}</ref> ===Geveg van Bachmoet=== [[Beeld:Bakhmut during the battle (2023-04-05), frame 16531.jpg|thumb|260px|Wes-Bachmoet tydens die geveg, 5 April 2023.]] Ná die nederlaag in Cherson en Charkif het Russiese en Wagner-magte daarop gefokus om Bachmoet in te neem en die halfjaar lange dooiepunt daar te verbreek. Russiese magte het probeer om die stad te omsingel deur uit die noorde via Soledar aan te val. Ná swaar verliese het Russiese en Wagner-magte op 16 Januarie 2023 beheer oor Soledar oorgeneem.<ref>{{cite news|date=15 January 2023 |title=Ukrainian military source: Russia controls administrative territory of Soledar |url=https://kyivindependent.com/news-feed/ukrainian-military-source |access-date=16 January 2023 |work=The Kyiv Independent }}</ref> Teen vroeg in Februarie 2023 is Bachmoet uit die noorde, suide en ooste aangeval, met die enigste Oekraïense toevoerlyne wat van Tsjasif Jar in die weste geloop het.<ref>{{cite news|date=1 February 2023 |title=Russia Pours Fighters Into Battle for Bakhmut |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/live/2023/01/31/world/russia-ukraine-news |url-access=subscription }}</ref> Op 4 Maart het Bachmoet se onderburgemeester aan nuusdienste gesê daar is straatgevegte in die stad.<ref>{{cite news|date=4 March 2023 |title=Bakhmut: Fighting in the street but Russia not in control – deputy mayor |publisher=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-64846666 |access-date=4 March 2023}}</ref> Op 20 Mei 2023 het die Wagnergroep volle beheer oor Bachmoet opgeëis, en Rusland het die volgende dag amptelik ’n oorwinning in die geveg verklaar.<ref>{{cite web|url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/kremlin%E2%80%99s-pyrrhic-victory-bakhmut-retrospective-battle-bakhmut |date=24 May 2023 |work=Institute for the Study of War |title=The Kremlin's Pyrrhic Victory in Bakhmut: A Retrospective on the Battle for Bakhmut |first=Kateryna |last=Stepanenko }}</ref> Wagner-magte het daarna uit die stad teruggetrek en is deur gereelde Russiese eenhede vervang.<ref>{{cite web|last1=Bailey |first1=Riley |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Hird |first3=Karolina |last4=Kagan |first4=Frederick W. |name-list-style=and |date=3 June 2023 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, June 3, 2023 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-june-3-2023 |work=Institute for the Study of War }}</ref> ===2023 Oekraïense teenoffensiewe (8 Junie 2023 - 1&nbsp;Desember 2023)=== [[Beeld:Flood in Kherson Oblast, 2023-06-10.jpg|thumb|260px|'n [[Oorstroming]] in Cherson-oblast op 10 Junie 2023 wat veroorsaak is deur die verwoesting van die Kachofkadam vier dae vantevore.]] In Junie 2023 het Oekraïense magte teenaanvalle aan verskeie fronte geloods.<ref>{{cite news|date=8 June 2023 |title=Ukraine launches counteroffensive against Russia|url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-launches-counteroffensive-russia-zaporizhzhia-rcna88332 |first1=Raf |last1=Sanchez |first2=Anastasiia |last2=Parafeniuk |first3=Bill |last3=O'Reilly |work=NBC News}}</ref> Dié pogings het hewige Russiese weerstand teengekom.<ref>{{cite news|date=9 June 2023|title=Ukraine counteroffensive ramps up, but meets stiff Russian resistance|first=Jamie|last=Dettmer|work=Politico|url=https://www.politico.eu/article/ukraine-russia-war-counteroffensive-ramps-up-but-meets-stiff-russian-resistance/}}</ref> Teen 12 Junie het Oekraïne vordering en die bevryding van nedersettings aangemeld.<ref>{{cite news|last=Balmforth |first=Tom |title=Ukraine claims new gains in early phase of counteroffensive |work=[[Reuters]] |date=12 June 2023 |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-reports-small-gains-early-stages-counteroffensive-2023-06-12/ }}</ref> Einde Junie het Oekraïne grondgebied in die Donbas herower en vordering in die Cherson-oblast gemaak.<ref>{{cite news|title=Ukraine in maps: Tracking the war with Russia |work=[[BBC News]] |date=1 July 2023 |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60506682 }}</ref> Rusland het gebiede op groot skaal met myne besaai, wat Oekraïne die land met die meeste landmyne ter wêreld gemaak het.<ref>{{cite news|date=13 August 2023 |first=Daniel|last=Boffey|title=Ukraine desperate for help clearing mines, says defence minister |url=https://www.theguardian.com/world/2023/aug/13/ukraine-desperate-for-help-clearing-mines-says-defence-minister |work=[[The Guardian]] }}</ref> Nadat Rusland die Swartsee-graanooreenkoms verlaat het, het Oekraïne Russiese skepe geteiken.<ref>{{cite news|date=13 September 2023 |title=Ukraine hits Russian naval targets in major Crimea attack |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-launches-missile-attack-sevastopol-crimea-russian-installed-governor-2023-09-13/ }}</ref> In September 2023 het Russiese aanvalle Oekraïense energie-infrastruktuur getref.<ref>{{cite news|date=21 September 2023 |title=As Russia hits Ukraine's energy facilities with a deadly missile attack, fear mounts over nuclear plants |work=CBS News }}</ref> Die VSA het aangekondig hulle sal langafstand-missiele stuur<ref>{{cite news|title=Ukraine to receive US long-range ATACMS missiles, US media report |work=Al Jazeera}}</ref>, en Oekraïne het die vlootbasis in [[Sewastopol]] aangeval.<ref>{{cite news|last=Stern |first=David L. |date=22 September 2023 |title=Ukraine hits headquarters of Russia's Black Sea Fleet in Sevastopol |newspaper=[[The Washington Post]] |issn=0190-8286 }}</ref> In Oktober-Desember 2023 het Oekraïense magte die Dnipro oorgesteek ondanks swaar verliese. Op 1 Desember 2023 het Zelenski verklaar die Oekraïense teenoffensief was onsuksesvol.<ref name="failedTelegraph"/> In Desember 2023 het mediaorganisasies die Oekraïense teenoffensief beskryf as onsuksesvol wat betref die herowering van beduidende grondgebied of die bereiking van enige van sy doelwitte.<ref name="failedTelegraph">{{cite news|last=Page |first=Lewis |date=12 November 2023 |title=Ukraine's counteroffensive has failed — here's why |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/11/12/ukraine-counteroffensive-failed-russia-putin-war-plan/ |access-date=12 December 2023 |work=The Daily Telegraph }}</ref> ===Russiese offensiewe en Oekraïense inval (April 2024 - tans)=== ====Russiese aanvalle in die lente en somer van 2024==== [[Beeld:2024-09-05 - Presidential Brigade UAF - Vovchansk 05.jpg|thumb|250px|Die ruïnes van Wofsjansk ná Rusland se Charkif-offensief van 2024.]] Op 10 Mei 2024 het Rusland ’n hernude offensief in die Charkif-oblast begin. Rusland het ’n dosyn dorpe ingeneem; Oekraïne het teen 25 Mei, sedert die begin van die offensief, meer as 11&nbsp;000 mense uit die streek ontruim. Die land het op 17 Mei gesê sy magte het die Russiese opmars vertraag, en teen 25 Mei het Zelenski gesê Oekraïense magte het "gevegsbeheer" verseker oor gebiede waar Russiese troepe die noordoostelike Charkif-oblast binnegegaan het. Russiese amptenare het gesê hulle "vorder in elke rigting" en die doel is om ’n buffersone vir bedreigde grensstreke te skep.<ref name="c973">{{cite web|last1=Kullab |first1=Samya |last2=Morton |first2=Elise |name-list-style=and |date=25 May 2024 |title=Zelenskyy says Ukraine has taken back control in areas of Kharkiv region, aerial attacks continue |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-kharkiv-offensive-f05456d648a341970ce446c35fa69173 |access-date=7 June 2024 |website=AP News}}</ref> Die Withuis het op 7 Junie gesê die offensief het tot stilstand gekom en sou waarskynlik nie verder vorder nie.<ref name="k069">{{cite web|last=Dress |first=Brad |title=US says Russia's advance on Kharkiv is 'all but over' |website=The Hill |date=7 June 2024 |url=https://thehill.com/policy/defense/4710848-white-house-russia-advance-ukraine-kharkiv-region-stalled/ |access-date=12 June 2024}}</ref> Ná die slag van Awdijifka het Russiese magte noordweswaarts gevorder om ’n uitloper te vorm en Otsjeretine aan die einde van April ingeneem.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/04/24/russia-advances-5-miles-after-error-by-ukraine-forces/ |title=Russian troops advance five miles after Ukrainians left front line unmanned |work=The Telegraph |date=24 April 2024 |first=Joe |last=Barnes}}</ref> Russiese magte het ook vroeg in April ’n aanval in die rigting van Tsjasif Jar geloods en teen vroeg in Julie sy oostelikste distrik ingeneem.<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/4/ukraine-army-retreats-from-part-of-strategic-chasiv-yar-as-russia-advances |title=Ukraine army retreats from part of strategic Chasiv Yar as Russia advances |date=4 July 2024 |work=Al Jazeera}}</ref> Nog ’n aanval in die rigting van Toretsk is op 18 Junie geloods om die stad in te neem.<ref>{{cite web|url=https://www.kyivpost.com/post/35449 |date=7 July 2024 |title=Russians Advance on Toretsk, Ukrainian Troops Battle on Town's Approaches |work=Kyiv Post |first=Julia |last=Struck}}</ref> Die Oekraïense militêre waarnemer Nazar Volosjin het gesê die doel was om Tsjasif Jar uit die suide te omsingel.<ref name="ISW 2024-06-21">{{cite web|title=Russian Offensive Campaign Assessment, June 21, 2024 |last1=Evans |first1=Angelica |last2=Wolkov |first2=Nicole |last3=Harward |first3=Christina |last4=Hird |first4=Karolina |last5=Barros |first5=George |work=Institute for the Study of War |date=21 June 2024 |access-date=13 July 2024 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-june-21-2024}}</ref> Russiese magte het die uitloper noordwes van Awdijifka in Julie uitgebrei en op 19 Julie 2024 ’n deurbraak gemaak en in die rigting van die strategies belangrike stad Pokrofsk gevorder.<ref>{{cite web|work=Meduza |date=26 July 2024 |title=The fall of Prohres : A new Russian breakthrough threatens Ukraine's supply lines at the most vulnerable part of the front |url=https://meduza.io/en/feature/2024/07/26/the-fall-of-prohres}}</ref> ====Oekraïense offensief in Rusland==== [[Beeld:The 80th Air Assault Brigade captured a T-90M Proryv tank in the Kursk region.jpg|thumb|250px|Oekraïense soldate in Augustus 2024 in [[Koersk-oblast]].]] Op 6 Augustus 2024 het Oekraïne sy eerste direkte aanval op Russiese grondgebied uitgevoer, die grootste pro-Oekraïense inval sedert die begin van die oorlog, in die aangrensende [[Koersk-oblast]].<ref>{{cite web|work=[[The New York Times]] |date=7 August 2024 |first=Constant |last=Méheut |title=Ukraine Launches Rare Cross-Border Ground Assault Into Russia |url=https://www.nytimes.com/2024/08/07/world/europe/ukraine-russia-cross-border-assault.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808025204/https://www.nytimes.com/2024/08/07/world/europe/ukraine-russia-cross-border-assault.html |archive-date=8 August 2024}}</ref> Die hoofas van die aanvanklike opmars was gesentreer in die rigting van Soedsja, 10&nbsp;km van die grens af,<ref>{{cite web|url=https://kyivindependent.com/ukraine-brings-war-back-to-russian-soil-with-unprecedented-attack-on-kursk-oblast/ |work=Kyiv Independent |first=Francis |last=Farrell |date=8 August 2024 |title=Ukraine's unprecedented attack on Kursk Oblast brings war back to Russian soil}}</ref> wat volgens Zelenski op 15 Augustus ingeneem is.<ref>{{cite web|work=[[The New York Times]] |date=15 August 2024 |first=Constant |last=Méheut |title=Ukraine Captures Russian Town, Zelensky Says |url=https://www.nytimes.com/2024/08/15/world/europe/russia-ukraine-airfields-kursk.html}}</ref> Oekraïne het die gebrek aan ervare eenhede en verdediging aan die grens met die Koersk-oblast benut en in die eerste dae van die inval vinnig grondgebied ingeneem.<ref>{{cite web|work=Associated Press |date=16 August 2024 |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-kursk-incursion-putin-1178b99b32b476816db3a48ffa06b11a |title=Ukraine's swift push into the Kursk region shocked Russia and exposed its vulnerabilities}}</ref> Die inval het Rusland genoop om duisende troepe uit besette Oekraïense gebiede te verskuif.<ref name="k052">{{cite web|last1=Lister |first1=Tim |last2=Brennan |first2=Eve |last3=Goodwin |first3=Allegra |title=How Ukraine turned the war on its head with surprise attack on southern Russia |website=CNN |date=17 August 2024 |url=https://edition.cnn.com/2024/08/17/europe/ukraine-kursk-russia-attack-explainer-intl/index.html |access-date=18 August 2024}}</ref> Ondanks herhaalde sperdatums wat Poetin in 2024 gestel het om Oekraïense troepe te verdryf, het Russiese magte dit teen die einde van Januarie 2025 nog nie reggekry nie, terwyl vordering in die Donetsk-oblast voorkeur geniet het bo die Koersk-uitloper. Teen die somer van 2025 is Oekraïense magte egter grotendeels uit die gebied verdryf.<ref>{{cite news| last1=O'Grady |first1=Siobhán |last2=Ebel |first2=Francesca |last3=Khudov |first3=Kostiantyn |last4=Morgunov |first4=Serhiy |last5=Korolchuk |first5=Serhii |date=11 August 2025 |title=Ukraine invaded Russia, seizing land it hoped to trade. It couldn't hold on. |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/08/11/ukraine-war-kursk-invasion-russia/ |url-access=subscription |access-date=18 December 2025 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> '''Ou deel''' ===Horlifka-aanval=== Op 2 Maart het Oekraïense magte begn met 'n aanval in die rigting van Horlifka in [[Donetsk-oblast]]. Die stad word sedert 2014 deur die [[Volksrepubliek Donetsk]] beheer. ===Luggevegte=== Op 24 Februarie het Russiese magte die Tsjoehoejif-lugmagbasis aangeval,<ref>{{cite web |title=Ukraine: Video appears to show aftermath of missile strike on air base in Chuhuiv |publisher=Sky News |date=24 Februarie 2022 |access-date=6 April 2022 |url=https://news.sky.com/video/ukraine-video-appears-to-show-aftermath-of-missile-strike-on-air-base-in-chuhuiv-12550242}}</ref> wat [[Bayraktar TB2]]-[[Onbemande vliegtuig|hommeltuie]] gehuisves het. Die aanval het skade aan brandstofbergingsareas en infrastruktuur veroorsaak.<ref>{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2022/02/24/satellite-imagery-shows-russian-attack-on-ukraine-from-space.html |title=Satellite imagery shows Russian attack on Ukraine from space |publisher=CNBC |first=Michael |last=Sheetz |date=24 Februarie 2022 |access-date=8 Maart 2022}}</ref> Die volgende dag is die Millerowo-lugbasis deur Russiese magte aangeval.<ref>"Airport in central Ukraine reportedly targeted by missile fired from Belarus". The Times of Israel. Geargiveer van die oorspronklike op 27 Februarie 2022. Besoek op 28 Februarie 2022.</ref> Tydens die Zjitomir-lughawe-aanval op 27 Februarie is berig dat Rusland 9K720 Iskander-missielstelsels, geleë in [[Belarus]], gebruik het om die burgerlike Zjitomir-lughawe aan te val.<ref>{{cite web |title=Airport in central Ukraine reportedly targeted by missile fired from Belarus |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/airport-in-central-ukraine-reportedly-targeted-by-missile-fired-from-belarus/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227183646/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/airport-in-central-ukraine-reportedly-targeted-by-missile-fired-from-belarus/ |archive-date=27 Februarie 2022 |access-date=28 Februarie 2022 |work=The Times of Israel}}</ref> Baie Oekraïense lugverdedigingsgeriewe is in die eerste dae van die inval volledig of gedeeltelik deur Russiese lugaanvalle vernietig.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61106245 |title=Ukraine's battle for control of its skies |first=Jonathan |last=Beale |work=[[BBC News]] |date=14 April 2022 |access-date=19 April 2022}}</ref> Rusland het op 5 Maart minstens tien vliegtuie verloor.<ref>{{cite news |last=Trevithick |first=Joseph |title=The Russian Air Force Just Had A Terrible Day Over Ukraine |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/44602/the-russian-air-force-just-had-a-terrible-day-over-ukraine |access-date=5 Maart 2022 |work=The Drive}}</ref> Op 6 Maart het die algemene staf van die [[Gewapende Magte van Oekraïne|gewapende magte van Oekraïne]] berig dat 88 Russiese vliegtuie sedert die begin van oorlog vernietig is.<ref>{{cite web|title=Enemy loses 88 aircraft, helicopters in Ukraine – General Staff |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/808029.html |access-date=9 Maart 2022 |website=Interfax-Ukraine}}</ref>'n Anonieme senior Amerikaanse verdedigingsbeampte het egter op 7 Maart aan [[Reuters]] gesê dat Rusland steeds die "oorgrote meerderheid" van sy vegvliegtuie en helikopters wat naby Oekraïne versamel is, beskikbaar het om te vlieg.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-has-deployed-nearly-100-pct-pre-staged-forces-into-ukraine-us-official-2022-03-07/ |title=Putin has deployed nearly 100% of pre-staged forces into Ukraine- U.S. Official |first1=Idrees |last1=Ali |first2=Phil |last2=Stewart |work=[[Reuters]] |date=7 Maart 2022}}</ref> Na die eerste maand van die inval het Justin Bronk, 'n Britse militêre waarnemer, die Russiese vliegtuigverliese by 15 vastevlerkvliegtuie en 35 helikopters getel, maar het opgemerk dat die ware totaal beslis hoër was.<ref>{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/24/analysis-russia-falls-back-on-urban-siege-warfare-in-ukraine |title=Analysis: Russia falls back on urban siege warfare in Ukraine |first=Justin |last=Bronk |publisher=[[Al Jazeera]] |date=24 Maart 2022 |access-date=24 Maart 2022}}</ref> Daarteenoor, volgens die Verenigde State, was 49 Oekraïnse vegvliegtuie teen 18 Maart verlore. <ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60774819?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=62349f1d0ce87e491a0f0199%26How%20much%20of%20Ukraine%27s%20air%20force%20is%20still%20operational%3F%262022-03-18T19%3A44%3A06%2B00%3A00&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:12473c63-8acb-47a3-975e-484ef2787681&pinned_post_asset_id=62349f1d0ce87e491a0f0199&pinned_post_type=share |title=How much of Ukraine's air force is still operational? |editor-first=Jude |editor-last=Sheerin |work=[[BBC News]] |date=18 Maart 2022 |access-date=19 April 2022}}</ref> Op 13 Maart het Russiese magte verskeie kruisermissielaanvalle uitgevoer op 'n militêre opleidingsgerief in Jaworif, Lwif-Oblast, naby die Poolse grens. Die plaaslike goewerneur, Maksim Kozitski, het berig minstens 35 mense is in die aanvalle dood.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/13/russia-air-strikes-hit-ukraine-military-base-near-poland |title=Russia strikes Ukraine army base near Poland as it widens attacks |publisher=[[Al Jazeera]] |date=13 Maart 2022 |access-date=14 Maart 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cnn.com/2022/03/13/europe/russia-invasion-ukraine-03-13-intl-hnk/index.html |title=Dozens killed as Russian forces strike targets in western Ukraine |first1=Tim |last1=Lister |first2=Mohammed |last2=Tawfeeq |first3=Olga |last3=Voitovych |first4=Simone |last4=McCarthy |first5=Tara |last5=John |publisher=CNN |date=13 Maart 2022 |access-date=14 Maart 2022}}</ref> Die swak prestasie van die Russiese Lugmag word deur ''[[The Economist]]'' toegeskryf aan Rusland se onvermoë om Oekraïne se mediumafstand-[[grond-tot-lugmissiel]]-batterye (SAM) te onderdruk, Rusland se gebrek aan presisiegeleide bomme, tesame met Oekraïense middelafstand-SAM-stellings wat vliegtuie dwing om laag te vlieg en hulle kwesbaar vir Stinger en ander skouergelanseer grond-tot-lug-missiele maak, en gebrek aan opleiding en vliegure vir Russiese vlieëniers wat hulle onervare maak vir die soort nabygrondse ondersteuningsmissies tipies van moderne lugmagte.<ref>{{cite news |date=3 Maart 2022 |title=The curious case of Russia's missing air force |url=https://www.economist.com/interactive/2022/03/08/curious-case-russias-missing-air-force |newspaper=[[The Economist]] |access-date=9 Maart 2022 |url-access=subscription}}</ref> ===Vlootgevegte=== Oekraïne lê aan die [[Swartsee]], wat slegs toegang het deur die Turkse [[Bosporus]]- en [[Dardanelle]]-seestraat. Op 28 Februarie het [[Turkye]] die Montreux-konvensie van 1936 in werking gestel en die seestrate afgeseël vir Russiese oorlogskepe wat nie geregistreer is as tuisbasisse in die Swartsee nie en nie na hul hawens van oorsprong terugkeer nie. Dit het die deurgang van vier Russiese vlootvaartuie deur die Turkse seestrate verhinder.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-implement-international-pact-access-shipping-straits-due-ukraine-war-2022-02-27/ |title=Turkey to implement pact limiting Russian warships to Black Sea |work=[[Reuters]] |date=28 Februarie 2022 |access-date=17 Maart 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Tavsan |first=Sinan |date=2 Maart 2022 |title=Turkey rejects Russia's request for navy ships to pass Bosporus |newspaper=Nikkei Asia |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Ukraine-war/Turkey-rejects-Russia-s-request-for-navy-ships-to-pass-Bosporus |access-date=17 Maart 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Russia cancelled Black Sea passage bid of four warships: Turkey |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/2/russia-cancelled-black-sea-passage-bid-warships-turkey |publisher=[[Al Jazeera]] |date=2 Maart 2022 |access-date=29 Maart 2022}}</ref> Op 24 Februarie het die Oekraïense staatsgrenswagdiens omstreeks 18:00 plaaslike tyd aangekondig 'n aanval deur Russiese skepe op Zmijini-eiland (Slangeiland) het begin.<ref>{{cite tweet|title=Ukrainian soldier deployed on Snake Island live streamed the moment a Russian warship opened fire on the Island. All 13 soldiers lost their lives. |url=https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&s=19 |number=1497003710349824007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100712/https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&s=19 | date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |user=PokiRae_}}</ref> Die Russiese kruiser ''[[Moskwa (skip)|Moskwa]]'' en patrollieboot ''Wasili Bikof'' het die eiland gebombardeer.<ref>{{cite news |date=24 February 2022 |title=Russian Navy Captures Ukraine's Outpost on Snake Island |work=The Maritime Executive |url=https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100645/https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |archive-date=25 February 2022}}</ref> Toe die Russiese oorlogskip homself identifiseer en die Oekraïense soldate op die eiland beveel om oor te gee, was hulle antwoord: "[[Roesski wojenni korabl, idi na choei!|Russiese oorlogskip, fok weg!]]" ("Русский военный корабль, иди нахуй!", ''Roesski wojenni korabl, [[Russiese mat (taal)|idi nachoei]]!'')<ref>{{cite web |last1=Lister |first1=Tim |last2=Pennington |first2=Josh |date=24 February 2022 |title=February 24, 2022 Russia-Ukraine news |website=CNN |at=Entry: Audio emerges appearing to be of Ukrainian fighters defending island from Russian warship |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_2e17e59214679efefede60d5fb481432 |access-date=25 February 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225020216/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_2e17e59214679efefede60d5fb481432 |archive-date=25 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |title="Русский корабль, иди на х.й!": захисники Зміїного відповіли ворогові |trans-title='Russian ship, go on f.y!': Defenders of the Serpent responded to the enemy |url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225021042/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/ |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |website=Українська правда |language=uk}}</ref> Ná die bombardement het Russiese soldate geland en beheer van die eiland oorgeneem.<ref>{{cite web |date=25 February 2022 |title=Ukraine soldiers told Russian officer 'go fuck yourself' before they died on island |url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225102114/https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |website=The Guardian}}</ref> Die 13 soldate wat die eiland verdedig het, is gevange geneem. Opnames van die opmerking is wyd op die [[internet]] versprei; dit het sedertdien 'n uitroep van die Oekraïense weermag geword, sowel as van burgerlikes wat teen die inval betoog. Rusland het op 26 Februarie verklaar dat Amerikaanse hommeltuie inligting aan die Oekraïense vloot verskaf om Russiese oorlogskepe in die Swartsee te help teiken, wat die VSA ontken het.<ref>{{cite web |first1=Nathan |last1=Hodge |first2=Vasco |last2=Cotovio |first3=Oren |last3=Lieberman |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-date=27 Februarie 2022 |date=26 Februarie 2022 |title=Pentagon denies Russia's claim that it's "highly likely" US used surveillance drones to help Ukrainian navy |publisher=CNN}}</ref> Op 3 Maart het 'n foto blykbaar die Oekraïense fregat Hetman Sahaidatsjni, vlagskip van die Oekraïense Vloot, gewys waar hy gedeeltelik gesink in 'n hawe lê.<ref>{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as the Russians close in |language=en |work=The Times |url=https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=4 March 2022 |issn=0140-0460}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/44563/the-ukrainian-navys-flagship-appears-to-have-been-scuttled |title=The Ukrainian Navy's Flagship Appears To Have Been Scuttled |work=The Drive |date=3 March 2022}}</ref> Die volgende dag het die Oekraïense minister van verdediging bevestig dat die Hetman Sahaidatsjni in Mikolajif gekelder is om te voorkom dat Russiese magte dit oorneem.<ref name="Interfax_scuttle">{{cite news |title=Hetman Sahaidachny frigate, being under repair, flooded not to get to enemy – Reznikov |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/806837.html |access-date=4 Maart 2022 |publisher=Interfax Ukraine}}</ref><ref name="Times_Scuttles_Flagship">{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as Russians close in |newspaper=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=4 Maart 2022 |agency=The Times |date=4 Maart 2022 |issn=0140-0460}}</ref> Op 14 Maart het die Russiese bron [[RT]] berig dat die Russiese Weermag ongeveer 'n dosyn Oekraïense skepe in Berdiansk oorgeneem het, insluitend die landingskip Joeri Olefirenko.<ref>{{cite web |url=https://www.navyrecognition.com/index.php/focus-analysis/11502-analysis-russian-armed-forces-capture-dozen-ukrainian-ships-in-berdyansk.html |title=Analysis: Russian Armed Forces capture dozen Ukrainian ships in Berdyansk |date=14 Maart 2022 |access-date=18 Maart 2022 |website=Navy Recognition |archive-date=15 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315091937/https://www.navyrecognition.com/index.php/focus-analysis/11502-analysis-russian-armed-forces-capture-dozen-ukrainian-ships-in-berdyansk.html |url-status=dead }}</ref> Frigatte van die [[Swartseevloot]], die [[Admiraal Makarof (Skip)|Admiraal Makarof]], Admiraal Grigorowitsj en Admiraal Essen, het deelgeneem aan die Russiese inval in Oekraïne, wat 'n Oekraïense olieraffinadery en brandstofdepots in die voorstede van [[Odesa]] geteiken het met missiele wat van die skepe se Bastion-P-stelsel afgevuur is.<ref>{{Cite news |last=Grylls |first=George |date=4 April 2022 |title=Russian ships bombard Odesa with cruise missiles |work=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |url-status=live |url-access=subscription |access-date=5 Mei 2022 |archive-url=https://archive.today/20220404115501/https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |archive-date=4 April 2022 }}</ref> Op 13 April is die Russiese geleide missielkruiser Moskwa, die [[vlagskip]] van die [[Swartseevloot]], deur twee Oekraïense R-360 Neptune-teenskipkruisermissiele getref, wat die skip aan die brand gesteek het. Die Moskwa het later 'n ammunisie-ontploffing weens die brande opgedoen. Die Russiese ministerie van verdediging het gesê die skip is ernstig beskadig nadat 'n brand 'n ammunisie-ontploffing veroorsaak het, sonder enige verwysing na 'n Oekraïense aanval. Die volgende dag, ná 'n poging om dit aan wal te sleep, het Russiese amptenare bevestig dat die skip gesink het.<ref>{{cite news|title=Russia says Moskva cruiser has sunk after reported Ukrainian missile strike|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|work=The Guardian|date=14 April 2022|author1=Pjotr Sauer|author2=Julian Borger|access-date=14 April 2022|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414202148/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|url-status=live}}</ref> ===Populêre weerstand=== [[Lêer:Reporter’s Notebook - Thriving Kyiv Becomes Battle Zone, Almost Overnight 03.jpg|duimnael|Burgers in Kijif berei [[Molotofbom]]me op 26 Februarie voor.]] Oekraïense burgerlikes het die Russiese inval weerstaan, aangesluit by die plaaslike verdedigingseenhede, [[Molotofbom]]me gemaak, kos geskenk, versperrings gebou<ref>{{cite news |last1=Raghavan |first1=Sudarsan |last2=O'Grady |first2=Siobhán |last3=Shefte |first3=Whitney |last4=Khudov |first4=Kostiantyn |title=In a Kyiv under siege, neighbors dig trenches and raise barriers to brace for Russian assault |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/28/ukraine-russia-kyiv-defense/ |access-date=10 Maart 2022 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=28 Februarie 2022}}</ref> en gehelp om vlugtelinge te vervoer.<ref>{{cite web|first=Jen |last=Kirby |access-date=10 March 2022 |title=The other members of Ukraine's resistance |url=https://www.vox.com/22956752/ukraine-resistance-volunteers-russia-invasion |date=3 Maart 2022 |website=Vox}}</ref> In reaksie op 'n oproep van Oekraïne se vervoeragentskap, Oekraftodor, het burgerlikes padtekens uitmekaar gehaal of verander, tydelike versperrings gebou en paaie geblokkeer. Sosiale mediaberigte het spontane straatprotesaksies teen Russiese magte in besette nedersettings getoon, wat dikwels in mondelinge woordewisseling en fisieke teëstand met Russiese troepe ontwikkel het.<ref name="yes!">{{cite news |last=Hunter |first=Daniel |title=How Ukrainian Civilians Are Resisting Military Force |url=https://www.yesmagazine.org/democracy/2022/03/01/ukraine-civilian-resistance |access-date=8 March 2022 |work=Yes Magazine |date=1 Maart 2022}}</ref> In sommige gevalle het mense Russiese militêre voertuie fisiek geblokkeer, wat hulle soms gedwing het om terug te trek.<ref name="yes!" /><ref>{{cite news |title=Ukrainian Civilians Take On Russian Invaders With Words And Deeds |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-civil-resistance-russian-aggression/31728966.html |access-date=8 Maart 2022 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=28 Februarie 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Santora |first2=Marc |last3=Hill |first3=Evan |last4=Cardia |first4=Alexander |title=Ukrainian protesters take to the streets in occupied Kherson. |url=https://www.nytimes.com/2022/03/05/world/europe/kherson-protests-ukraine.html |access-date=8 Maart 2022 |work=[[The New York Times]] |date=5 Maart 2022}}</ref> Die Russiese soldate se reaksie op ongewapende burgerlike weerstand het gewissel van onwilligheid om die betogers te konfronteer<ref name="yes!" /> tot vuur in die lug of direk in skares.<ref>{{cite news |title=Ukrainian authorities accuse Russians of opening fire on civilian protest |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-05-22/h_c9644300c3986a3e19e31dcb6188abdf |access-date=8 Maart 2022 |publisher=CNN |date=5 Maart 2022}}</ref> Daar was massa-aanhoudings van Oekraïense betogers, en Oekraïense media het gerapporteer dat gedwonge verdwynings, skynteregstellings, gyselaarneming, buiteregtelike moorde en seksuele geweld deur die Russiese weermag gepleeg is.<ref>{{cite news |title=Ordinary Ukrainians are resisting Vladimir Putin's occupying force in Kherson and elsewhere |url=https://www.economist.com/europe/ordinary-ukrainians-are-resisting-vladimir-putins-occupying-force-in-kherson-and-elsewhere/21808101 |newspaper=[[The Economist]] |date=9 March 2022 |access-date=10 March 2022 |url-access=subscription}}</ref> ==Buitelandse militêre hulp== [[Beeld:Countries supplying military equipment to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|duimnael|260px|regs| {{legend0|#800000|Rusland}} {{legend0|#ffff00|Oekraïne}} {{legend0|#000080|Lande wat militêre hulp na Oekraïne gestuur het}} ]] [[Beeld:Countries supplying aid to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|duimnael|260px|regs| {{legend0|#d50000|Rusland}} {{legend0|#ffff61|Oekraïne}} {{legend0|#00afff|Lande wat enige hulp na Oekraïne stuur, insluitende humanitêre hulp}}]] Lidlande van Navo het tydens die opbou verdedigingswapens na Oekraïne gestuur.<ref>{{cite news |author-last1=Brennan |author-first1=Margaret |author-last2=Watson |author-first2=Eleanor |url=https://www.cbsnews.com/news/u-s-nato-ukraine-weapons-defense-russia/ |title=U.S. and NATO to surge lethal weaponry to Ukraine to help shore up defenses against Russia |work=CBS News |date=20 January 2022}}</ref> Die Amerikaanse president, [[Joe Biden]], het $260&nbsp;miljoen se hulp laat goedkeur. Dit sluit verskeie soorte wapens, ammunisie en ander toerusting in.<ref>{{cite web |title=U.S. Security Assistance to Ukraine |url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12040 |website=Congressional Research Service |access-date=26 February 2022 |date=9 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |author-last1=Mitchell |author-first1=Ellen |title=Pentagon mulling ways to get more lethal aid to Ukraine |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/pentagon-mulling-ways-to-get-more-lethal-aid-to-ukraine/ar-AAUjH92 |website=The Hill |access-date=26 February 2022 |date=25 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |author-last1=Gould |author-first1=Joe |author-last2=Altman |author-first2=Howard |title=Pentagon reveals info on $200M military aid to Ukraine, including more Javelins |url=https://www.defensenews.com/congress/2022/01/25/200m-in-javelins-other-anti-armor-systems-grenade-launchers-and-more-to-ukraine-dod/ |website=Defense News |access-date=26 February 2022 |language=en |date=25 January 2022}}</ref> Ná die begin van die oorlog het [[België]],<ref name=clapsonbe>{{cite news |author-last=Clapson |author-first=Colin |date=26 February 2022 |title=Belgium sends weapons to Ukraine |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2022/02/26/belgium-sends-weapons-to-ukraine/ |work=VRT |location=Brussels |access-date=26 February 2022}}</ref> [[Tsjeggië]],<ref name=cznlweapons>{{cite news |date=26 February 2022 |title=Czech Republic, Netherlands To Ship More Military Aid To Ukraine |url=https://www.rferl.org/a/czech-netherlands-military-aid-ukraine/31724987.html |work=Eesti Rahvusringhääling |location=Washington |access-date=26 February 2022}}</ref> [[Estland]],<ref name=errweapons>{{cite news |date=25 February 2022 |title=Estonia sending additional weapons, aid to Ukraine |url=https://news.err.ee/1608512402/estonia-sending-additional-weapons-aid-to-ukraine |work=ERR |location=Tallinn |access-date=26 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Portugal vai enviar armas para a Ucrânia |trans-title=Portugal will send weapons to Ukraine |url=https://www.publico.pt/2022/02/27/mundo/noticia/portugal-vai-enviar-armas-ucrania-1996989 |access-date=27 February 2022 |website=Público |language=pt}}</ref> [[Frankryk]], [[Griekeland]],<ref name="GreekMilitaryAid">{{cite web|url=https://www.ekathimerini.com/news/1178530/greece-to-send-defensive-military-equipment-to-ukraine/ |title=Greece to send defensive military equipment to Ukraine |website=Kathimerini |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=en}}</ref> [[Nederland]], [[Portugal]] en [[Brittanje]] aangekondig dat hulle nog wapens sal stuur om die Oekraïense weermag en regering te help verdedig.<ref name="Reuters_jensNatoSupport2502">{{cite news |title=NATO allies to provide more weapons to Ukraine, Stoltenberg says|url=https://www.reuters.com/world/europe/nato-allies-provide-more-weapons-ukraine-stoltenberg-says-2022-02-25/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.reuters.com/world/europe/nato-allies-provide-more-weapons-ukraine-stoltenberg-says-2022-02-25/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |work=Reuters}}</ref> Op 24 Februarie het [[Pole]] militêre voorraad afgelewer.<ref>{{cite web |title=Polska broń dla Ukrainy. Pierwsze transporty dotarły, kolejne w drodze |trans-title=Polish weapons for Ukraine. The first shipments have arrived, others are on their way |url=https://www.rp.pl/biznes/art35754421-polska-bron-dla-ukrainy-pierwsze-transporty-dotarly-kolejne-w-drodze |access-date=26 February 2022 |website=Rzeczpospolita |language=pl}}</ref> Terwyl sommige van die 30 lidlande van Navo wapens gestuur het, het Navo as organisasie dit nie gedoen nie.<ref name="Al Jazeera 2022">{{cite news|title=NATO to deploy thousands of commandos to nations near Ukraine |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/25/nato-allies-to-provide-more-weapons-to-ukraine-stoltenberg-says |publisher=Al Jazeera |access-date=26 February 2022 |date=25 February 2022}}</ref> Op 26 Februarie het die Amerikaanse minister van buitelandse sake, [[Antony Blinken]], aangekondig dat hy $350&nbsp;miljoen se militêre hulp goedgekeur het, insluitende verskeie teenaanvalstelsels, wapens en ammunisie, lyfpantsers en verwante toerusting.<ref>{{cite web |author-first1=Adrienne |author-last1=Vogt |author-first2=Lauren |author-last2=Said-Moorhouse |author-first3=Jeevan |author-last3=Ravindran |author-first4=Peter |author-last4=Wilkinson |author-first5=Jessie |author-last5=Yeung |author-first6=Brad |author-last6=Lendon |author-first7=Steve |author-last7=George |author-first8=Meg |author-last8=Wagner |date=26 February 2022 |title=Blinken authorizes $350 million more in US military assistance to Ukraine |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_a84870443012615e6811285f23d9c6fb |access-date=26 February 2022 |website=CNN |language=en}}</ref> Rusland beweer Amerikaanse [[Hommeltuig|hommeltuie]] het inligting aan die Oekraïense vloot verskaf om hulle te help om Russiese oorlogskepe in die Swartsee te teiken. Amerika ontken dit.<ref>{{cite web|author-first1=Nathan |author-last1=Hodge |author-first2=Vasco|author-last2=Cotovio|author-first3=Oren|author-last3=Lieberman|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac|date=26 February 2022|title=Pentagon denies Russia's claim that it's "highly likely" US used surveillance drones to help Ukrainian navy|website=CNN}}</ref> Ook [[Denemarke]], [[Swede]], [[Noorweë]] en [[Finland]] het intussen wapens aan Oekraïne gestuur. Buitelanders word ook betrek by die oorlog deur inisiatiewe soos die [[Inligtingstegnologie Leër van Oekraïne|IT-leër van Oekraine]], 'n vrywillige kuberoorlogvoeringsorganisasie wat aan die einde van Februarie 2022 geskep is om weerstand te bied teen die digitale indringing van Oekraïense inligting en die kuberruim ná die begin van die Russiese inval.<ref name="Reuters Article 1">{{cite news |last1=Schectman |first1=Joel |last2=Bing |first2=Christopher |title=EXCLUSIVE Ukraine calls on hacker underground to defend against Russia |url=https://www.reuters.com/world/exclusive-ukraine-calls-hacker-underground-defend-against-russia-2022-02-24/ |access-date=3 Maart 2022 |work=[[Reuters]] |date=25 Februarie 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Todd |first1=Drew |title=Anonymous Hacking Group Targets Russian Government |url=https://www.secureworld.io/industry-news/anonymous-hacktivists-target-russia |access-date=3 Maart 2022 |date=25 Februarie 2022}}</ref> Daar is ook 'n [[Internasionale Legioen van die Territoriale Verdedigingsmag van Oekraïne]] of die Oekraïense Vreemdelegioen as 'n militêre eenheid van die Oekraïense territoriale magte, geskep deur die Oekraïense regering op versoek van president Wolodimir Zelenski met die doel om te veg teen die Russiese inval.<ref>{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/2022/03/07/ukraines-foreign-legion-is-ready-for-battle/|title=Ukraine’s Foreign Legion Is Ready for Battle|first=Anchal|last=Vohra|work=Foreign Policy|date=7 Maart 2022}}</ref> ==Humanitêre gevolge== ===Vlugtelinge=== [[Beeld:Refugees from Ukraine at border posts in the west of the country.jpg|duimnael|220px|links|Vlugtelinge uit Oekraïne by 'n grenspos in die weste van die land.]] Vanweë die volgehou militêre opbou aan die Oekraïense grens het baie naburige lande en hulporganisasies hulle weke voor die inval begin voorberei vir 'n moontlike massamigrasie. Die Oekraïense departement van verdediging het in Desember 2021 voorspel dat tussen 3&nbsp;miljoen en 5&nbsp;miljoen mense dalk kan vlug.<ref>{{cite magazine|author-last=Aguilera |author-first=Jasmine |date=25 February 2022 |title=Russia's Invasion of Ukraine May Trigger a Refugee Crisis. Here's How the World Is Preparing |url=https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |magazine=Time Magazine}}</ref> Op 24 Februarie het die regering van [[Letland]] 'n plan goedgekeur om sowat 10&nbsp;000 vlugtelinge uit Oekraïne te huisves,<ref>{{cite news |date=24 February 2022 |title=Latvia ready to take in Ukrainian refugees, visas for Russians to be suspended |publisher=Public Broadcasting of Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/latvia-ready-to-take-in-ukrainian-refugees-visas-for-russians-to-be-suspended.a445142/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/latvia-ready-to-take-in-ukrainian-refugees-visas-for-russians-to-be-suspended.a445142/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=24 February 2022}}</ref> en twee dae later het die eerste vlugtelinge begin aankom.<ref>{{cite news |author-first=Iveta |author-last=Čigāne |date=26 February 2022 |title=First Ukrainian refugees arrive in Latvia |publisher=Public Broadcasting of Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/society/society/first-ukrainian-refugees-arrive-in-latvia.a445412/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://eng.lsm.lv/article/society/society/first-ukrainian-refugees-arrive-in-latvia.a445412/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022}}</ref> Ana Revenco, die minister van binnelandse sake van [[Moldowa]], het op 25 Februarie gesê meer as 15&nbsp;800 Oekraïense burgers het die grens na dié land oorgesteek. Volgens [[Roemenië]] het sowat 10&nbsp;000 Oekraïners sedert die begin van die inval die grens met dié land oorgesteek, maar net 11 van hulle het om vlugtelingstatus aansoek gedoen.<ref>{{cite web |title=Almost 26,000 Ukrainian Refugees Have Arrived In Moldova, Romania Since Invasion |url=https://www.rferl.org/a/moldova-state-of-emergency-ukraine/31720351.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.rferl.org/a/moldova-state-of-emergency-ukraine/31720351.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |website=RadioLiberty |language=en}}</ref> [[Pole]] het [[Covid-19-pandemie|Covid-19-migrasiemaatreëls]] opgehef in afwagting van 'n vloed vlugtelinge.<ref>{{cite web |author-last1=Charlish |author-first1=Alan |author-last2=Ilie |author-first2=Luiza |title='I don't know what to do': fleeing Ukrainians start arriving in central Europe |url=https://www.reuters.com/world/europe/central-european-countries-prepare-receive-ukrainian-refugees-2022-02-24/ |website=Reuters |date=24 February 2022 |access-date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225015837/https://www.reuters.com/world/europe/central-european-countries-prepare-receive-ukrainian-refugees-2022-02-24/ |url-status=live }}</ref> Op 26 Februarie het die Poolse minister Paweł Szefernaker gesê sowat 100&nbsp;000 vlugtelinge het Pole reeds sedert die begin van die inval binnegekom.<ref>{{cite news |title=Some 100,000 Ukrainians have entered Poland since war began-interior minister |url=https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-entered-poland-since-war-began-interior-minister-2022-02-26/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-entered-poland-since-war-began-interior-minister-2022-02-26/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=Reuters |date=26 February 2022}}</ref> Ook [[Hongarye]]<ref>{{cite web|date=26 February 2022 |title=PM Orbán: Hungary 'Friendly Place' for Arrivals from Ukraine|url=https://hungarytoday.hu/pm-orban-hungary-friendly-arrivals-from-ukraine-conflict-swift/ |access-date=26 February 2022 |website=Hungary Today}}</ref> en [[Bulgarye]] ondervind 'n toeloop van vlugtelinge.<ref>{{cite news |title=A wave of refugees from Ukraine is coming to Bulgaria |url=https://www.europeantimes.news/2022/02/a-wave-of-refugees-from-ukraine-is-coming-to-bulgaria/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.europeantimes.news/2022/02/a-wave-of-refugees-from-ukraine-is-coming-to-bulgaria/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=The European Times |date=26 February 2022}}</ref> Op 27 Februarie het die VN se hoëkommissaris vir vlugtelinge gesê meer as 268&nbsp;000 mense het sedert die begin van die inval uit Oekraïne gevlug. Pole beweer van hulle het 77&nbsp;300 net op 26 Februarie na dié land gevlug.<ref>{{cite web |title=More than 368,000 flee war in Ukraine - UNHCR |url=https://www.rte.ie/news/world/2022/0227/1283298-ukraine-refugees/ |website=RTE |access-date=27 February 2022 |language=en |date=27 February 2022}}</ref> ===Aantygings van oorlogsmisdade=== [[Beeld:Ukrainian civilian killed during the Russian bombing of Chernihiv.jpg|thumb|220px|'n Oekraïense burgerlike wat gedood is tydens Russiese bomaavalle in Tsjernihif. Voor staan 'n babawaentjie.]] Kenners meen die inval in Oekraïne oortree die Handves van die Verenigde Nasies en is 'n aggressiemisdaad volgens die internasionale misdaadwet. Dié misdaad kan vervolg word.<ref name="OpinioJuris_aggression">{{cite news |date=4 February 2022 |title=A Reminder of the Importance of the Crime of Aggression: Considering the Situation of Russia and Ukraine |work=Opinio Juris |url=http://opiniojuris.org/2022/02/04/a-reminder-of-the-importance-of-the-crime-of-aggression-considering-the-situation-of-russia-and-ukraine/ |url-status=live |access-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225114043/http://opiniojuris.org/2022/02/04/a-reminder-of-the-importance-of-the-crime-of-aggression-considering-the-situation-of-russia-and-ukraine |archive-date=25 February 2022}}</ref><ref name="Conversation_intl_law_powerless">{{cite news |author-last1=Guilfoyle |author-first1=Douglas |author-last2=McIntyre |author-first2=Juliette |author-last3=Paige |author-first3=Tamsin Phillipa |date=24 February 2020 |title=Is international law powerless against Russian aggression in Ukraine? No, but it's complicated |language=en |work=The Conversation |url=https://theconversation.com/is-international-law-powerless-against-russian-aggression-in-ukraine-no-but-its-complicated-177905 |url-status=live |access-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225123605/https://theconversation.com/is-international-law-powerless-against-russian-aggression-in-ukraine-no-but-its-complicated-177905 |archive-date=25 February 2022}}</ref> Op 25 Februarie het [[Amnestie Internasionaal]] gesê dit het onomstootlike bewyse dat Rusland die internasionale humanitêre wet oortree het, en dat sommige van sy aanvalle oorlogsmisdade kan wees.<ref>{{cite news |author-last1=Churchman |author-first1=Laurie |title=Russia carrying out 'indiscriminate attacks' on civilian areas, says Amnesty |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-attacks-civilian-amnesty-ukraine-b2023362.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-attacks-civilian-amnesty-ukraine-b2023362.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |work=The Independent |date=25 February 2022}}</ref> Amnestie Internasionaal en Human Rights Watch het gesê Russiese magte het voor die voet aanvalle op burgerlike gebiede uitgevoer en onder meer hospitale getref.<ref>{{cite news |title=Ukraine: Russian military have carried out indiscriminate attacks – new expert analysis |url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/ukraine-russian-military-have-carried-out-indiscriminate-attacks-new-expert-analysis |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/ukraine-russian-military-have-carried-out-indiscriminate-attacks-new-expert-analysis |archive-date=26 February 2022 |work=Amnesty International |date=25 February 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukraine: Russian Cluster Munition Hits Hospital |url=https://www.hrw.org/news/2022/02/25/ukraine-russian-cluster-munition-hits-hospital |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.hrw.org/news/2022/02/25/ukraine-russian-cluster-munition-hits-hospital |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=Human Rights Watch |date=25 February 2022}}</ref> Volgens die goewerneur van [[Soemi-oblast]] is onder meer 'n kinderhuis en kindertuin in dié deelgebied getref. Daar was 'n beroep op die Internasionale Misdaadhof om die saak te ondersoek.<ref>{{cite news |author-last1=Wong |author-first1=Tessa |title=Ukraine live updates: Kyiv warned of toxic fumes after strike on oil depot |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60542877?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=621aff760ce87e491a0ed483%26Six%20civilian%20deaths%20reported%20in%20Okhtyrka%262022-02-27T04%3A50%3A56.609Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:45681a06-c2fb-4d79-af43-7f69b49aae68 |access-date=27 February 2022 |work=[[BBC News]] |date=27 February 2022 |language=en-gb}}</ref> Op 1 Maart het president Zelenski gesê daar is bewyse dat burgerlike gebiede geteiken is in 'n Russiese bomaanval op Charkif vroeër dié dag. Hy het dit as 'n oorlogsmisdaad beskryf.<ref name="BBC_1march">{{cite news |title=Ukraine: Kharkiv attack was a war crime, says President Zelensky |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60567162| url-status=live | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60567162| archive-date=2022-03-01 |access-date=1 March 2022 |work=BBC News |date=1 March 2022}}</ref> ===Grieks-Russiese diplomatieke krisis=== 'n Diplomatieke krisis tussen [[Griekeland]] en Rusland het ontstaan nadat laasgenoemde se lugmag twee dorpe van Griekse minderhede naby Marioepol in Oekraïne gebombardeer en 10 Grieke gedood het. Griekeland het sterk protes aangeteken en die Russiese ambassadeur na die Griekse departement van buitelandse sake in [[Athene]] ontbied. Frankryk, Pole, Swede en ander lande het hulle meegevoel uitgespreek. Rusland het enige betrokkenheid ontken en beweer dit was die werk van die Oekraïense verregse militante groep die Azofbataljon. Athene het egter Moskou se bewering verwerp en aangekondig dit het bewyse van Russiese betrokkenheid.<ref>{{cite web|url=https://www.efsyn.gr/politiki/exoteriki-politiki/333846_ypex-ehoyme-apodeixeis-oti-oi-ellines-skotothikan-apo-rosika |trans-title=Greek Foreign Ministry: we have evidence that the Greeks were killed by Russian fire |title=ΥΠΕΞ: Έχουμε αποδείξεις ότι οι Έλληνες σκοτώθηκαν από ρωσικά πυρά |website=EfSyn |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=el}}</ref> Hierna het Griekeland se eerste minister, [[Kyriakos Mitsotakis]], aangekondig dat sy land verdedigingstoerusting en humanitêre hulp aan Oekraïne gaan verleen.<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/27/russian-air-strikes-in-ukraine-kills-10-greek-nationals-fm |title=Greece summons Russian envoy after bombing kills 10 nationals |website=Al Jazeera |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=en}}</ref><ref name="GreekMilitaryAid"/> ==Ongevalle en verliese== [[Beeld:Συνάντηση με ΥΠΕΞ Ουκρανίας D. Kuleba - Επίσκεψη σε Μνημείο πεσόντων υπερασπιστών Ουκρανίας (uncensored).jpg|thumb|Die muur van herinnering vir Oekraïense soldate wat in die Russies-Oekraïense Oorlog gesneuwel het.]] [[Beeld:Українські захисники розгромили ворожу БТГ на Донеччині за кілька годин 09.jpg|thumb|Russiese soldate wat gesterf het, lê langs ’n gepantserde voertuig met ’n [[Z (militêre simbool)|Z-merk]].]] Daar is al gesê Russiese en Oekraïense bronne oordryf albei die teenstander se ongevallegetalle en verklein hulle eie verliese om die moreel te handhaaf.<ref>{{cite web|url=https://theconversation.com/ukraine-war-casualty-counts-from-either-side-can-be-potent-weapons-and-shouldnt-always-be-believed-198894 |title=Ukraine war: casualty counts from either side can be potent weapons and shouldn't always be believed |publisher=The Conversation |date=1 February 2023 |first=Lily |last=Hamourtziadou }}</ref> Uitgelekte Amerikaanse dokumente meld "die aanmelding van te min ongevalle in die Russiese stelsel"<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-65260672 |first=Paul |last=Kirby |title=Ukraine war: Pentagon leaks reveal Russian infighting over death toll |work=BBC News |date=13 April 2023 }}</ref> en Russiese nuusagentskappe het grootliks opgehou om die Russiese dodetal te rapporteer.<ref name="fortune">{{Cite magazine |last=Meyer |first=David |date=14 March 2022 |title=Why is it so hard to get accurate death tolls in the Russia-Ukraine war? |url=https://fortune.com/2022/03/14/ukraine-russia-death-tolls-misinformation-find-your-own/ |magazine=Fortune |access-date=21 March 2022 }}</ref> Die getalle burgerlike en militêre sterftes kon weens die oorlogswanorde nie presies bepaal word nie.<ref> {{Cite news|last1=Khurshudyan |first1=Isabelle |last2=Witte |first2=Griff |date=26 February 2022 |title=Civilians are dying in Ukraine. But exactly how many remains a mystery. |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/26/ukraine-deaths-casualties/ |access-date=19 September 2023 }} Agence France-Presse (AFP) het berig nóg hy nóg onafhanklike konflikmonitors kon Russiese en Oekraïense bewerings oor vyandelike verliese verifieer en hulle het vermoed dit is oordryf.<ref>{{Cite news|date=13 April 2022 |title=Ukraine conflict death toll: what we know |agency=Agence France-Presse |work=[[France 24]] |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220413-ukraine-conflict-death-toll-what-we-know |access-date=20 April 2022 }}</ref> In Oktober 2022 het die onafhanklike Russiese mediaprojek iStories, met verwysing na bronne na aan die Kremlin, berig meer as 90&nbsp;000 Russiese soldate is gedood, ernstig gewond of word vermis.<ref>{{Cite news|date=12 October 2022 |title=Russia's 'irrecoverable losses' in Ukraine: more than 90,000 troops dead, disabled, or AWOL |work=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/10/12/russia-s-irrecoverable-losses-in-ukraine-more-than-90-000-troops-dead-disabled-or-awol }}</ref> Zelenski het in Februarie 2026 gesê sowat 55&nbsp;000 Oekraïense soldate is op die slagveld gedood, en daarop gewys ’n beduidende aantal is ook amptelik as vermis in aksie aangemeld.<ref name="55k_reuters">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/55000-ukrainian-soldiers-killed-battlefield-zelenskiy-tells-french-tv-2026-02-04/|title=Fifty-five thousand Ukrainian soldiers killed on battlefield, Zelenskiy tells French TV |work=Reuters }}</ref><ref name="55k_euronews">{{Cite web |date=2026-02-04 |title=Zelenskyy says 55,000 Ukrainian soldiers killed in Russian all-out war |url=https://www.euronews.com/2026/02/04/volodymyr-zelenskyy-55000-ukrainian-soldiers-killed-since-full-scale-invasion |access-date=2026-02-05 |website=euronews |language=en}}</ref> Hoewel gevegsterftes uit ’n verskeidenheid bronne afgelei kan word, onder meer uit [[satelliet]]beelde van militêre optrede, is dit moeiliker om burgerlike sterftes te meet. In Junie 2022 het die Oekraïense minister van verdediging aan CNN gesê tienduisende Oekraïners is dood, en hy het gehoop die dodetal is minder as 100&nbsp;000.<ref>{{Cite news|last1=Regan |first1=Helen |last2=Kottasová |first2=Ivana |last3=Haq |first3=Sana Noor |last4=Khalil |first4=Hafsa |last5=Vogt |first5=Adrienne |last6=Sangal |first6=Aditi |date=16 June 2022 |title=Tens of thousands have been killed since the invasion, says Ukrainian defense minister |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-16-22#h_255010f04309b11df83acfffc6a47042 |access-date=15 September 2022}}</ref> Teen Julie 2024 het ongeveer 20&nbsp;000 Oekraïners ledemate verloor.<ref>{{Cite web|last=Bennetts |first=Marc |date=25 June 2024 |title=Facing annihilation, the Ukrainian towns praying for Western reinforcements |url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/facing-annihilation-the-ukrainian-towns-praying-for-western-reinforcements-5xtvpxwtv |access-date=25 June 2024 |website=[[The Times]]}}</ref> Oekraïense amptenare meen minstens 25&nbsp;000 mense is in Marioepol gedood,<ref>{{Cite news|last=Yuhas |first=Alan |date=24 ACite ugust 2022 |titlThoands of Civilian Deaths and 6.6 Million Refugees: Calculating the Costs of War |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/08/24/world/europe/russia-ukraine-war-toll.html |access-date=20 September 2022 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shandra |first=Alya |date=30 August 2022 |title=87,000 killed civilians documented in occupied Mariupol – volunteer |work=Euromaidan Press |url=https://euromaidanpress.com/2022/08/30/87000-killed-civilians-documented-in-occupied-mariupol-volunteer/ |access-date=20 September 2022}}</ref> en liggame is nog in September 2022 ontdek.<ref>{{Cite news|date=4 September 2022 |title=Mariupol: invaders don't bother to clear residential buildings of newly discovered bodies |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3564256-mariupol-invaders-dont-bother-to-clear-residential-buildings-of-newly-discovered-bodies.html |access-date=19 September 2023}}</ref> Die burgemeester het gesê meer as 10&nbsp;000 en moontlik 20&nbsp;000 burgerlikes is tydens die beleg van Marioepol dood. Hy het ook gesê Russiese magte het mobiele verassingstoerusting saamgebring toe hulle die stad binnegaan.<ref>{{Cite news|date=14 February 2023 |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine by the numbers |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2023/02/14/world/russia-invasion-of-ukraine-numbers/ |access-date=26 September 2023 |work=The Japan Times}}</ref><ref>{{Cite web|title=At What Cost? The Economic and Human Costs of Russia's Invasion of Ukraine |url=https://www.cdhowe.org/public-policy-research/what-cost-economic-and-human-costs-russias-invasion-ukraine-0 |access-date=7 October 2023 |website=C.D. Howe Institute}}</ref> ’n Ondersoek deur Associated Press het aan die einde van 2022 beraam tot 75 000 burgerlikes is net in die Marioepolgebied dood.<ref>{{Cite news|date=23 December 2022 |title=Russia scrubs Mariupol's Ukraine identity, builds on death |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-erasing-mariupol-499dceae43ed77f2ebfe750ea99b9ad9 |access-date=1 October 2023 |work=AP News}}</ref>Tussen Maart 2022 en Februarie 2023 was daar minstens 8&nbsp;000 sterftes in Marioepol.<ref>{{Cite web|date=8 February 2024 |title="Our City Was Gone": Russia's Devastation of Mariupol, Ukraine |url=https://www.hrw.org/feature/russia-ukraine-war-mariupol/report |access-date=15 August 2025 |website=Human Rights Watch |language=en|page= 147}}</ref> Die Kantoor van die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Menseregte was van mening die werklike aantal burgerlike ongevalle is aansienlik hoër as die getalle wat dit kon bevestig.<ref name="OHCHR sep">{{Cite web|date=25 September 2023 |title=Ukraine: Ukraine: civilian casualty update 24 September 2023 |url=https://www.ohchr.org/en/news/2023/09/ukraine-civilian-casualty-update-24-september-2023 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}</ref> In die Russiese weermag het etniese minderhede buitensporig hoë ongevalle gely. In Oktober 2022 was die Russiese streke met die hoogste dodetalle [[Dagestan]], [[Tiwa]] en [[Boerjatië]], almal minderheidstreke. In Februarie 2024 was ses van die 10 Russiese streke met die hoogste sterftesyfers in Oekraïne in [[Siberië]] en die [[Russiese Verre Ooste|Verre Ooste]] geleë, en die voortgesette buitensporig hoë ongevalle onder etniese minderhede het ontleders genoop om te waarsku die situasie sal op lang termyn verwoestende gevolge vir hierdie gemeenskappe inhou.<ref name="g456">{{Cite web|last=Latypova |first=Leyla |title=2 Years Into Ukraine War, Russia's Ethnic Minorities Disproportionately Killed in Battle |website=The Moscow Times |date=17 May 2024 |url=https://www.themoscowtimes.com/2024/02/24/2-years-into-ukraine-war-russias-ethnic-minorities-disproportionately-killed-in-battle-a84170 |access-date=17 May 2024}}</ref> Ongeveer 1&nbsp;200 Russiese soldate is in Mei-Junie 2024 elke dag in Oekraïne gedood of gewond,<ref>{{cite news|title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> en teen November 2024 het dit tot 1&nbsp;500 gestyg, toe ongevalle op 45&nbsp;690 geraam is.<ref>{{Cite news|title=Russia is suffering record casualties as the West steps up support for Ukraine, and it may struggle to replace them |first=Tom |last=Porter |work=Business Insider |date=6 December 2024 |url=https://www.businessinsider.com/russia-will-struggle-to-replace-its-casualties-in-ukraine-isw-2024-12}}</ref> ''[[Newsweek]]'' het beraam die getal Russiese mans wat op die bloedigste dag in November dood is (1&nbsp;950) het die gemiddelde daaglikse manlike geboortesyfer in Rusland (1&nbsp;836) oorskry.<ref>{{cite news|work=Newsweek |title=Russia's Loss of Men in Ukraine Surpasses Daily Birth Rate |date=12 November 2024 |url=https://www.newsweek.com/russia-casualties-death-rate-birth-rate-ukraine-1984557}}</ref> Die Letland-gebaseerde nuusmedium Meduza het beraam tot 140&nbsp;000 Russiese soldate is teen Julie 2024 dood. In Desember 2025 het ’n ontleding deur die BBC aangedui Russiese ongevalle het vinniger toegeneem as op enige vorige tydstip tydens die inval, met 40% meer doodsberigte van soldate wat in Rusland in 2025 gepubliseer is as in 2024.<ref name="r579">{{cite web | last=Ivshina | first=Olga | title=Russia's losses in Ukraine rise faster than ever as US pushes for peace deal | website=BBC | date=30 December 2025 | url=https://www.bbc.com/news/articles/c62n922dnw7o | access-date=4 January 2026}}</ref> Die oorlog in Oekraïne en die gepaardgaande emigrasie, laer geboortesyfers en oorlogverwante ongevalle het die demografiese krisis in Rusland verder verdiep.<ref>{{cite news|title=Russia stares into population abyss as Putin sends its young men to die |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/02/26/russia-stares-population-abyss-putin-sends-young-men-die/ |work=The Telegraph |date=26 February 2023}}</ref> Die Russiese inval het die dodelikste Europese oorlog sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] (1939-'45) geword.<ref>{{cite news|work=The New York Times |title=Enduring Mayhem: Images From Year 3 of the War in Ukraine |url=https://www.nytimes.com/2024/04/24/world/europe/images-ukraine-war-third-year.html |date=24 April 2024}}</ref> In Februarie 2025 het die Quincy-instituut vir Verantwoordelike Staatsmanskap ongevalle op 250&nbsp;000 geraam.<ref>{{cite web| title=The Ukraine War After Three Years: Roads Not Taken |first=Marcus |last=Stanley |date=19 February 2025| publisher=Quincy Institute for Responsible Statecraft |url=https://quincyinst.org/research/the-ukraine-war-after-three-years-roads-not-taken/#}}</ref> In September 2024 het ''[[The Wall Street Journal]]'' berig 'n miljoen Oekraïners en Russe is toe reeds gedood of gewond.<ref name="WSJ-Casualties">{{cite journal|url=https://www.wsj.com/world/one-million-are-now-dead-or-injured-in-the-russia-ukraine-war-b09d04e5 |first=Bojan |last=Pancevski |journal=[[The Wall Street Journal]] |date=17 September 2024 |title=One Million Are Now Dead or Injured in the Russia-Ukraine War |access-date=17 September 2024}}</ref> {|class="wikitable plainrowheaders" |+Bevestigde ongevalle |- ! scope="col" | ! scope="col" |Getalle ! scope="col" |Tyd ! scope="col" |Bron |- ! scope="row" |Oekraïense burgerlikes |'''16 874''' dood, '''51 273''' gewond |24 Februarie 2022 - <br>13 Augustus 2026 |United Nations<ref>{{Cite web|url=https://news.un.org/ru/story/2026/08/1468479|title=Мониторинговая миссия ООН: число жертв среди мирных украинцев в июле было самым высоким в период с марта 2022 года |publisher=Новости ООН|lang=ru |date=2026-08-13}}</ref> |- !scope="row"|Russiese burgerlikes |'''1 716''' dood (uitgesluit geannekseerde gebiede) |24 Februarie 2022 - <br>2 September 2026 |Nowaja Gazeta Europa<ref>{{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2026/09/02/leto-2026-goda-stalo-rekordnym-po-chislu-pogibshikh-mirnykh-zhitelei-v-rossii|title=Лето 2026 года стало рекордным по числу погибших мирных жителей в России|lang=ru|website=Новая газета. Европа|date=2026-09-02}}</ref> |- !scope="row"|Oekraïense soldate |'''103 418''' dood (insluitend nievegtend), '''97 938''' vermis, '''11 618''' gevange geneem |24 Februarie 2022 - <br>4 September 2026 |UALosses project<ref name="UALosses">{{cite web|url=https://ualosses.org/en/soldiers/|title=Ukraine's losses in the war |website=UALosses |date=7 January 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Важкі цифри: як сприймати нові дані про військові втрати – DW – 27.02.2024 |url=https://www.dw.com/uk/vazki-cifri-ak-sprijnali-ukrainci-novi-dani-pro-vijskovi-vtrati/a-68381601 |access-date=25 May 2024 |website=dw.com |language=uk}}</ref> |- ! scope="row" |Russiese soldate<br/>(Russiese separatistemagte in Donbas uitgesluit) |'''243 674''' dood |24 Februarie 2022 - <br>4&nbsp;September 2026 |BBC News Russian en Mediazona<ref name="BBCMediazona">{{cite web |url=https://www.bbc.com/russian/articles/cgk5m01m52do |title=Исчезающие без приказа. Что стало с мобилизованными за четыре года войны |date=2026-09-04 |publisher=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904082228/https://www.bbc.com/russian/articles/cgk5m01m52do |archive-date=2026-09-04 |url-status=live}}<br/>{{cite news|title=Russian casualties in Ukraine. Mediazona count, updated |work=Mediazona |url=https://en.zona.media/article/2022/05/11/casualties_eng |date=1 August 2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> |- ! scope="row" |Russiese soldate<br/>(Russiese separatistemagte in Donbas|Donetsk & Loehansk uitgesluit) |'''21 000 - 23 500''' dood |24 Februarie 2022 - <br>30 September 2024 |BBC News Russian<ref name="BBCMediazona"/> |} ==Notas== {{Reflist|group=nota}} == Sien ook == * ''[[Russians at War]]'' * [[Oekraïense invalle in Wes-Rusland sedert Augustus 2024]] * [[Operasie Sinitsia]] * [[Oekraïense aanvalle op Russiese lugmagbasisse in Junie 2025|Operasie Spinnerak]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = 2022 Russian invasion of Ukraine}} {{Normdata}} qvzl2bf7iyqrwoeon16g870cuenwvxj 2975103 2975079 2026-10-03T19:43:55Z BurgertB 2401 Besig 2975103 wikitext text/x-wiki {{nuus}} {{Inligtingskas Militêre konflik |konflik = Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans) |deelvan = |beeld = [[Lêer:2022 Russian invasion of Ukraine.svg|300px]] |byskrif = {{Leftlegend|#FDE182|Deurlopend deur Oekraïne beheer}}{{Leftlegend|#EBC0B3|Tans deur Rusland beset of beheer}}{{Leftlegend|#ABD4DD|Voorheen deur Rusland beset of Oekraïens besette Russiese gebiede}} |datum = [[24 Februarie]] [[2022]] – tans |plek = [[Oekraïne]], [[Rusland]] |resultaat = onbeslis |gebied = | party1 = '''{{RUS}}''' <br />'''[[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Volksrepubliek Donetsk|VR Donetsk]]''' <br />'''[[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] [[Volksrepubliek Loehansk|VR Loehansk]]''' '''Steun:''' <br/>{{vlagland|Belarus}}<br/>{{vlagland|Noord-Korea}}<ref>{{Cite web|url=https://www.thinkchina.sg/politics/exploited-and-abandoned-north-korean-troops-ukraine?ref=top-hero|title=Exploited and abandoned: North Korean troops in Ukraine|website=ThinkChina|access-date=2025-03-19}}</ref> | party2 = '''{{vlagland|Oekraïne}}''' <br/> '''Steun:''' '''[[NAVO]]''' <br/> '''{{EU}}''' <br/> '''{{vlagland|AUS}}''' <br/> '''{{vlagland|JPN}}''' <br/> '''{{vlagland|NZL}}''' <br/> '''{{vlagland|Suid-Korea}}''' |party3 = |aanvoerder1 = [[Beeld:Flag of the President of Russia.svg|20px]] '''[[Wladimir Poetin]]''' <br /> {{RU-VLAG}} [[Michail Misjoestin]] <br />{{RU-VLAG}} [[Sergei Lawrof]] <br />{{RU-VLAG}} Aleksandr Dvornikov <br />{{RU-VLAG}} Sergej Sjojgoe <br />{{RU-VLAG}} Valeri Gerasimov <br /> [[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] Denis Poesjilin <br /> [[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Wladimir Pasjkof]] <br /> [[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] Leonid Pasetsjnik\ <br /> [[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] [[Sergei Koslof]] |aanvoerder2 = [[Beeld:Flag of the President of Ukraine.svg|20px]] '''[[Wolodimir Zelenski]]'''<br />{{vlagikoon|Oekraïne}} [[Denis Sjmihal]] <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Waleri Zaloezjni]] <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Dmytro Koeleba <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Oleksii Danilov <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Oleksii Reznikov <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Serhiy Sjaptala <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Roeslan Chomtsjak |aanvoerder3 = |sterkte1 = {{RU-VLAG}} 1&nbsp;013&nbsp;000 soldate; 2&nbsp;000&nbsp;000 reserviste,<ref>{{Cite web|taal=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine|access-date=2022-02-20}}</ref> waarvan 175&nbsp;000 – 190&nbsp;000 troepe in Oekraïne<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|title=Russia positioning helicopters, in possible sign of Ukraine plans|access-date=22 Februarie 2022|author=Barnes, Julian E.|author2=Crowley, Michael|author3=Schmitt, Eric|date=10 Januarie 2022|work=The New York Times|taal=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220122100818/https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|archivedate=22 Februarie 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin|title=Citing U.S. Intelligence, Biden says Putin has decided to invade Ukraine|access-date=22 Februarie 2022|last=Bengali|first=Shashank|date=18 Februarie 2022|work=The New York Times|taal=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220222072836/https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin|archivedate=22 Februarie 2022}}</ref> |sterkte2 = {{vlagikoon|Oekraïne}} 255&nbsp;000 soldate, 1&nbsp;000&nbsp;000 reserviste, 20&nbsp;000 vrywilligers<ref>{{Cite web|url=https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3169477/ukraine-crisis-20000-foreign-volunteers-ukraine|title=Ukraine crisis: 20,000 foreign volunteers in Ukraine to fight Russians, says foreign minister|access-date=11 Maart 2022|date=7 Maart 2022|publisher=South China Morning Post|taal=en}}</ref> |ongevalle1 = Sien [[#Ongevalle en verliese|"Ongevalle en verliese"]] |ongevalle2 = Sien [[#Ongevalle en verliese|"Ongevalle en verliese"]] }} Op 24 Februarie 2022 het [[Rusland]] [[Oekraïne]] binnegeval, en dit het die grootste en dodelikste oorlog in [[Europa]] sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] geword. Dit was as gevolg van ’n groot eskalasie van die bestaande oorlog tussen die twee lande wat begin het toe Rusland Oekraïne in 2014 aangeval het.<ref>{{cite book|last1=McFaul |first1=Michael |last2=Person |first2=Robert |editor1-last=Brands |editor1-first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=0n72EAAAQBAJ&dq=On+February+24,+2022,+Russian+president+Vladimir+Putin+launched+a+full-+scale+invasion+of+Ukraine,+expanding+dramatically+the+war+against+Ukraine+he+be+gan+in+2014+and+starting+the+largest+war+in+Europe+since+World+War+II.&pg=PA34 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=Johns Hopkins University Press |{{ISBN|978-1-4214-4985-2}} |page=34 |language=en }}</ref><ref>{{cite book|last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |{{ISBN|978-1-80526-003-5}} |page=74}}</ref><ref>{{cite book|last=D'Anieri |first=Paul |date=23 March 2023 |title=Ukraine and Russia: From Civilized Divorce to Uncivil War |url=https://books.google.com/books?id=ASysEAAAQBAJ |edition=2nd |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |{{ISBN|978-1-009-31550-0}} |oclc=1350843759 |pages=i; 98}}</ref> Die gevegte het honderdduisende militêre ongevalle en tienduisende Oekraïense burgerlike ongevalle veroorsaak. Teen Augustus 2026 het Rusland sowat 20% van Oekraïne beset.<ref>{{Cite web |title=The Russia-Ukraine War Report Card, Aug. 25, 2026|url=https://www.russiamatters.org/news/russia-ukraine-war-report-card/russia-ukraine-war-report-card-aug-18-2026 |access-date=27 August 2026 |website=Russia Matters}}</ref> Van ’n bevolking van 41&nbsp;miljoen is ongeveer 8&nbsp;miljoen Oekraïners intern ontheem<ref>{{cite web|title=Ukraine internal displacement report: General population Survey |url=https://crisisresponse.iom.int/sites/g/files/tmzbdl1481/files/appeal/documents/IOM_UKR_Internal%20Displacement%20Report_GPS%20R19_January%202025.pdf |access-date=4 December 2025 |website=Global Crisis Response Platform}}</ref> en 6-7&nbsp;miljoen het uit die land gevlug.<ref>{{cite news|last1=Asadzade |first1=Ulviyya |last2=Sachalko |first2=Borys |title=Ukraine Faces Labor Shortage as Russia's War Empties Factories and Farms |url=https://www.rferl.org/a/russia-war-creates-labor-shortages-in-ukraine/33606226.html |access-date=4 December 2025 |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=December 2025}}</ref> Dit het Europa se grootste vlugtelingkrisis sedert die Tweede Wêreldoorlog veroorsaak. Aan die einde van 2021 het Rusland troepe naby Oekraïne se grense saamgetrek en eise aan die Weste gestel, onder meer ’n verbod op enige toekomstige toetrede van Oekraïne tot [[Navo]]. Nadat hy herhaaldelik ontken het dat daar planne was om Oekraïne aan te val, het die Russiese president, [[Wladimir Poetin]], op 24 Februarie 2022 ’n "spesiale militêre operasie" aangekondig en gesê dit is bedoel om die Russies gesteunde wegbreekrepublieke [[Donetsk]] en [[Loehansk]] te ondersteun, waarvan paramilitêre magte sedert 2014 teen Oekraïne in die Donbasoorlog geveg het. Poetin het irredentistiese<ref name=irrewat group="nota">'n Beweging vir die inlywing van "onbevryde" gebiede by die stamland.</ref> en [[Imperialisme|imperialistiese]] standpunte gehuldig wat Oekraïne se wettigheid as staat bevraagteken. Hy het sonder bewyse beweer die Oekraïense regering bestaan uit [[Neo-Nazisme|neo-Nazi’s]] wat [[volksmoord]] teen die Russiese minderheid in die [[Donbas]] pleeg en dat Rusland se doel was om Oekraïne te "demilitariseer en te denasionaliseer".<ref>{{cite journal|last=Marples |first=David R. |date=3 July 2022 |title=Russia's war goals in Ukraine |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00085006.2022.2107837 |journal=Revue Canadienne des Slavistes |volume=64 |issue=2–3 |pages=207–219 |doi=10.1080/00085006.2022.2107837 |issn=0008-5006}}</ref> Russiese lugaanvalle en ’n grondinval is aan ’n noordelike front uit [[Belarus]] in die rigting van die hoofstad, [[Kijif]], geloods; aan ’n suidelike front uit die besette [[Krim]]; en aan ’n oostelike front uit die Donbas in die rigting van [[Charkif]]. Oekraïne het die krygswet afgekondig, ’n algemene mobilisering gelas en diplomatieke betrekkinge met Rusland verbreek. Russiese troepe het teen April 2022 uit die noorde en die buitewyke van Kijif teruggetrek nadat hulle op hewige weerstand en logistieke uitdagings afgekom het. Die [[Boetsja-slagting]] is ná hulle onttrekking ontdek. Rusland het ’n offensief in die Donbas van stapel gestuur en [[Marioepol]] ná ’n verwoestende beleg ingeneem. Rusland het voortgegaan om militêre en burgerlike teikens ver van die front af te bombardeer en het in die winter Oekraïne se energienetwerk aangeval. Aan die einde van 2022 het Oekraïne suksesvolle teenoffensiewe in die suide en ooste geloods en die grootste deel van Charkif-oblast bevry. Kort daarna het Rusland vier gedeeltelik besette provinsies (Donetsk, Cherson, Loehansk en Zaporizjzja-oblast) onwettig geannekseer. In November het Oekraïne die stad Cherson en die hele gebied wes van die [[Dnipro]]rivier bevry. Ná klein maar bestendige Russiese vorderings in die ooste in die eerste helfte van 2024 het Oekraïne in Augustus ’n offensief in Rusland se Koersk-oblast geloods, waar [[Noord-Korea]]anse soldate gestuur is om Rusland te help. Die menseregtekantoor van die [[Verenigde Nasies]] berig Rusland het ernstige menseregteskendings in die besette Oekraïne gepleeg. Rusland se aanvalle op burgerlikes, sowel as sy beleid in besette gebiede, het gelei tot bewerings van volksmoord.<ref name="Etkind">{{cite journal|last=Etkind |first=Alexander |year=2022 |title=Ukraine, Russia, and Genocide of Minor Differences |journal=Journal of Genocide Research |volume=25 |issue=3–4 |publisher=Taylor & Francis |pages=1–19 |doi=10.1080/14623528.2022.2082911 |s2cid=249527690}}</ref><ref name="h710">{{cite magazine|last=McGlynn |first=Jade |title=Russia Is Committing Cultural Genocide in Ukraine |magazine=Foreign Policy |date=23 April 2024 |url=https://foreignpolicy.com/2024/04/23/russia-ukraine-cultural-genocide-looting-indoctrination-deporatation/ |access-date=4 July 2024}}</ref><ref name="q611">{{cite web|last=Stavljanin |first=Dragan |title=Genocide Scholar: 'I Do Think that Russia's Violence in Ukraine is Genocidal' |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=2 April 2024 |url=https://www.rferl.org/a/russia-genocide-ukraine-scholar-war-crimes-prosecution-hague/32888386.html |access-date=4 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250622040322/https://www.rferl.org/a/russia-genocide-ukraine-scholar-war-crimes-prosecution-hague/32888386.html |archive-date=22 June 2025}}</ref><ref name="v008">{{cite web|last=Richardson |first=Jon |date=11 March 2024 |title=Unmarked graves, violent repression and cultural erasure: the devastating human toll of Russia's invasion of Ukraine |url=https://theconversation.com/unmarked-graves-violent-repression-and-cultural-erasure-the-devastating-human-toll-of-russias-invasion-of-ukraine-223337 |access-date=6 July 2024 |website=The Conversation }}</ref> Die direkte koste van die oorlog vir Rusland is op meer as $450&nbsp;miljard geraam, terwyl die [[Wêreldbank]]groep die koste van heropbou in Oekraïne op $588&nbsp;miljard raam. Die Russiese inval het internasionale veroordeling ontlok. Baie lande het sanksies teen Rusland en sy bondgenoot Belarus ingestel, terwyl hulle humanitêre en militêre hulp aan Oekraïne verskaf het. Betogings het oor die hele wêreld plaasgevind. Binne sy grense het Rusland betogers met massainhegtenisnemings en strenger mediasensuur beveg. Oorlogverwante ontwrigting van Oekraïense landbou en skeepvaart het die wêreldwye voedselkrisis vererger; oorlogverwante skade is as die "vernietiging van die omgewing" beskryf. Die [[Internasionale Strafhof]] (ICC) het ’n ondersoek na misdade teen die mensdom, oorlogsmisdade, die ontvoering van Oekraïense kinders en volksmoord teen Oekraïners begin. Die ICC het lasbriewe vir die inhegtenisneming van Poetin en vyf ander Russiese amptenare uitgereik. Vredesonderhandelings het tot stilstand gekom, en Rusland het herhaaldelik oproepe om ’n wapenstilstand van die hand gewys. ==Agtergrond== ===Tyd ná die Sowjetunie en die Oranje Rewolusie=== Ná die [[ontbinding van die Sowjetunie]] in 1991 het Rusland en Oekraïne noue bande behou. In 1994 het Oekraïne ingestem om weg te doen met sy [[Kernwapen|kernarsenaal]] en die [[Boedapest-memorandum]] te onderteken op voorwaarde dat Rusland, [[Brittanje]] en die [[VSA]] versekering sou verskaf teen geweldsbedreigings van sy territoriale integriteit en vir sy politieke onafhanklikheid. Vyf jaar later was Rusland een van die ondertekenaars van die [[Manifes vir Europese Sekuriteit]], wat "die inherente reg van elke deelnemende staat herbevestig het om vry te wees om sy sekuriteitsmaatreëls te kies of verander, insluitende verdrae van bondsgenootskappe, soos wat dit ontwikkel".<ref>{{cite web|title=Istanbul Document 1999 |url=http://www.osce.org/node/39569 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=19 November 1999 |access-date=21 Julie 2015 |archive-date=1 Junie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140601124042/http://www.osce.org/node/39569 |url-status=live}}</ref> In 2004 is [[Wiktor Janoekowitsj]], toe die eerste minister, verklaar as wenner van die presidentsverkiesing, waarin 'n groot knoeiery volgens die hooggeregshof van Oekraïne plaasgevind het.<ref>{{cite web |url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |title=The Supreme Court findings |access-date=7 July 2008 |publisher=Supreme Court of Ukraine |date=3 December 2004 |language=uk |archive-date=22 June 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HZ9wqN35?url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |url-status=live }}</ref> Die uitslag het 'n groot openbare reaksie en steun ontlok vir die opposisiekandidaat, [[Wiktor Joesjtsjenko]], wat die uitslag bevraagteken het. In die oproerige maande van die rewolusie het kandidaat Joesjtsjenko skielik ernstig siek geword, en verskillende onafhanklike doktersgroepe het bevind hy is met dioksien (TCDD) vegiftig.<ref name="CBS: Yushchenko: Live And Carry On">{{cite news |title=Yushchenko: 'Live And Carry On' |work=CBS News |date=30 January 2005 |url=https://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |access-date=17 April 2020 |archive-date=25 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025143917/http://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |url-status=dead }}</ref><ref name="Ref_j">{{cite web |url=https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/study-dioxin-that-poisoned-yushchenko-made-in-lab-46417.html |title=Study: Dioxin that poisoned Yushchenko made in lab |work=Kyiv Post |date=5 August 2009 |agency=Associated Press |location=Londen |access-date=29 January 2022 |archive-date=31 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131165135/https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/study-dioxin-that-poisoned-yushchenko-made-in-lab-46417.html |url-status=live }}</ref> Joesjtsjenko het Russiese betrokkenheid sterk vermoed.<ref name="Ref_2009c">{{cite news |url=http://www.kyivpost.com/nation/49610 |title=Yushchenko to Russia: Hand over witnesses |newspaper=Kyiv Post |date=28 October 2009 |access-date=11 February 2010}}</ref> Dit alles het eindelik tot die vreedsame [[Oranje Rewolusie]] gelei wat Joesjtsjenko en [[Joelia Timosjenko]] aan die bewind geplaas het, terwyl Janoekowitsj leier van die opposisie geword het.<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |archive-url=https://web.archive.org/web/20080115052653/http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |archive-date=15 January 2008 |title=Ukraine-Independent Ukraine |access-date=14 January 2008 |website=Encyclopædia Britannica (fee required) |url-status=dead}}</ref> In 2008 het die Russiese president Poetin hom uitgespreek teen Oekraïne se moontlike toelating tot Navo.<ref>{{cite news|author-last1=Harding |author-first1=Luke |author-last2=Borger |author-first2=Julian |author-last3=Chrisafis |author-first3=Angelique |date=2 April 2008 |title=Bush-Putin row grows as pact pushes east |work=The Guardian |location=[[Moskou]]; [[Boekarest]]; [[Parys]]|url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=8 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208091130/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author-last=Dawar |author-first=Anil |date=4 April 2008 |title=Putin warns Nato over expansion |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=13 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213527/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |url-status=live}}</ref> In 2009 het die [[Roemenië|Roemeense]] ontleder Iulian Chifu en sy medeskrywers die opinie uitgespreek dat Rusland, met betrekking tot Oekraïne, 'n opgedateerde weergawe van die [[Brezjnef-leerstelling]] navolg waarvolgens die soewereiniteit van Oekraïne nie groter kan wees as dié van die [[Warskouverdrag]]slande voor die verval van die Sowjet-invloedsfeer in die laat 1980's en vroeë 1990's nie.<ref name="Chifu">{{cite book|author-last1=Chifu |author-first1=Iulian |title=The Russian Georgian War: A trilateral cognitive institutional approach of the crisis decision-making process |author-last2=Nantoi |author-first2=Oazu |author-last3=Sushko |author-first3=Oleksandr |publisher=Editura Curtea Veche |year=2009 |{{ISBN|978-973-1983-19-6}} |location=[[Boekarest]] |page=181 |chapter=Russia–Georgia War of August 2008: Ukrainian Approach |access-date=21 Februarie 2016 |chapter-url=http://www.cpc-ew.ro/pdfs/the_russian_georgian_war.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930233012/http://www.cpc-ew.ro/pdfs/the_russian_georgian_war.pdf|archive-date=30 September 2018 |url-status=live}}</ref> In 2009 het Janoekowitsj aangekondig hy gaan hom in 2010 weer as president verkiesbaar stel. Hy het gewen en is in 2010 beëdig. ===Oekraïense rewolusie en oorlog=== [[Beeld:Euromaidan Kyiv 1-12-13 by Gnatoush 005.jpg|thumb|links|Die Euromaidan-optogte in Desember 2013 in Kijif.]] Ná weke van protesoptogte as deel van die [[Euromaidan]]-beweging (2013-2014) het die pro-Russiese president Janoekowitsj en die leiers van die Oekraïense parlementêre opposisie op 21 Februarie 2014 'n ooreenkoms onderteken vir 'n vroeë verkiesing. Die volgende dag het Janoekowitsj uit Kijif gevlug weens 'n beskuldigingstem wat hom van sy mag as president sou stroop.<ref name="interfax1">{{cite news|date=24 Februarie 2014 |title=Rada removes Yanukovych from office, schedules new elections for May 25 |agency=Interfax-Ukraine |url=http://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|url-status=live |access-date=15 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210094859/https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html |archive-date=10 Februarie 2020}}</ref> Leiers van die [[Russies]]sprekende oostelike streke van Oekraïne het hulle lojaliteit teenoor Janoekowitsj bevestig,<ref>{{cite news|author-last1=Polityuk |author-first1=Pavel |author-last2=Robinson |author-first2=Matt |author-last3=Baczynska |author-first3=Gabriela |author-last4=Goettig |author-first4=Marcin |author-last5=Graff |author-first5=Peter |author-last6=Elgood |author-first6=Giles |date=22 Februarie 2014 |title=Ukraine parliament removes Yanukovich, who flees Kiev in "coup" |work=Reuters |publisher=Thomson Corporation |location=Kijif |editor-last=Roche |editor-first=Andrew|url=https://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |url-status=live|access-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609181723/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |archive-date=9 Junie 2016 }}</ref> en dit het gelei tot die pro-Russiese onrus in 2014 in Oekraïne.<ref>{{cite web|author-last=Fisher |author-first=Max |date=3 September 2014 |title=Everything you need to know about the Ukraine crisis |url=https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122003807/https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know|archive-date=22 Januarie 2022 |access-date=24 Januarie 2022 |website=Vox |publisher=Vox Media |language=en}}</ref> Die onrus is gevolg deur die anneksasie van die [[Krim]] deur Rusland in Maart 2014 en die oorlog in die Donbas, wat in April 2014 begin het met die skepping van die Russies gesteunde kwasistate Donetsk- en Loehansk-volksrepubliek.<ref>{{cite news|author-last1=Grytsenko |author-first1=Oksana |author-last2=Vlasova |author-first2=Anastasia |date=12 April 2014 |title=Armed pro-Russian insurgents in Loehansk say they are ready for police raid |work=Kyiv Post |publisher=Businessgroup LLC |location=Loehansk |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-Loehansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html|access-date=1 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140412131249/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-Loehansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html|archive-date=12 April 2014}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Ragozin |author-first=Leonid |date=16 Maart 2019 |title=Annexation of Crimea: A masterclass in political manipulation |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2019/3/16/annexation-of-crimea-a-masterclass-in-political-manipulation |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528090201/https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/annexation-crimea-masterclass-political-manipulation-190315174459207.html |archive-date=8 Mei 2020 |access-date=24 Januarie 2022 |website=aljazeera.com |publisher=Al Jazeera |location=[[Riga]] |language=en }}</ref> Op 14 September 2020 het die Oekraïense president [[Wolodimir Zelenski]] Oekraïne se nuwe nasionale sekuriteitstrategie goedgekeur "wat voorsiening maak vir die ontwikkeling van 'n bondgenootskap met Navo met die oog op lidmaatskap van Navo".<ref>{{cite news|date=25 Januarie 2022|title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine|publisher=Al Jazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|url-status=live|access-date=15 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215002641/https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|archive-date=15 Februarie 2022|author-last=Duggal|author-first=Hanna}}</ref><ref name="ua-nato-relations">{{cite news|date=11 January 2020 |title=Relations with Ukraine|work=[[Navo]] |publisher=Navo |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=15 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215011708/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm |url-status=live}}</ref> Op 24 Maart 2021 het Zelenski 'n verdrag onderteken wat die strategie goedkeur vir "die ontsetting en reïntegrasie van die tydelik besette gebied Krim en stad [[Sewastopol]]".<ref>{{cite news |date=24 Maart 2021 |title=Zelensky enacts strategy for de-occupation and reintegration of Crimea |work=Ukrinform |publisher=Regering van Oekraïne |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=12 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212130511/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html |url-status=live}}</ref> In Julie 2021 het Poetin 'n essay gepubliseer met die titel "Oor die historiese eenheid van die Russe en Oekraïners", waarin hy sy mening herbevestig dat die Russe en Oekraïners "een volk" is.<ref>{{cite web|author-last=Poetin |author-first=Wladimir |author-link=Wladimir Poetin |date=12 Julie 2021|title=Article by Vladimir Putin 'On the Historical Unity of Russians and Ukrainians' |url=http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125053520/http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181|archive-date=25 Januarie 2021 |access-date=1 Februarie 2022 |website=Die Kremlin |publisher=Regering van Rusland }}</ref> Die Amerikaanse historikus Timothy Snyder het Poetin se idees as [[imperialisme]] beskryf.<ref>{{cite web|author-last=Snyder |author-first=Timothy D. |date=18 Januarie 2022 |title=How to think about war in Ukraine |url=https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119065436/https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine |archive-date=19 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2021 |website=Thinking about... (newsletter) |publisher=Substack }}</ref> Die Britse joernalis Edward Lucas het gemeen dit is historiese revisionisme.<ref>{{cite web|author-last=Lucas |author-first=Edward |date=15 September 2020 |title=Why Putin's history essay requires a rewrite |url=https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb|url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125143913/https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Times |publisher=Times Newspapers}}</ref> Ander waarnemers het die Russiese leierskap daarvan beskuldig dat hulle 'n verwronge siening van moderne Oekraïne en sy geskiedenis het.<ref>{{cite web|author-last=Roth |author-first=Andrew |date=7 Desember 2021|title=Putin's Ukraine rhetoric driven by distorted view of neighbour |url=https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207180813/https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |archive-date=7 Desember 2021|access-date=25 Januarie 2021 |work=The Guardian |publication-place=Moskou}}</ref><ref>{{cite web|last1=Dickinson |first1=Peter |last2=Haring |first2=Melinda |last3=Lubkivsky |first3=Danylo |last4=Motyl |first4=Alexander |last5=Whitmore |first5=Brian |last6=Goncharenko |first6=Oleksiy |last7=Fedchenko |first7=Yevhen |last8=Bonner |first8=Brian |last9=Kuzio |first9=Taras |date=15 Julie 2021 |title=Putin's new Ukraine essay reveals imperial ambitions |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210715191212/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |archive-date=15 Julie 2021 |access-date=25 Januarie 2021|publisher=Atlantic Council}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Wilson |author-first=Andrew |date=23 Desember 2021 |title=Russia and Ukraine: 'One People' as Putin Claims? |url=https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124130721/https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims/|archive-date=24 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |publisher=Royal United Services Institute}}</ref> Rusland het gesê moontlike lidmaatskap van Oekraïne van Navo en die uitbreiding van Navo in die algemeen bedreig sy nasionale sekuriteit.<ref>{{cite news|author-last=Taylor |author-first=Paul |date=23 November 2021 |title=Ukraine: NATO's original sin |work=Politico |publisher=Axel Springer SE |url=https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |access-date=1 Februarie 2022 |archive-date=29 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129135805/https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author-last=Guyer |author-first=Jonathan |date=27 Januarie 2022 |title=How America's NATO expansion obsession plays into the Ukraine crisis |work=Vox |publisher=Vox Media |url=https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion|access-date=20 Februarie 2022 |archive-date=18 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218060139/https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion |url-status=live}}</ref> Op sy beurt het Oekraïne en ander Europese lande wat aan Rusland grens, Poetin daarvan beskuldig dat hy Russiese irredentisme<ref name="WAT">{{cite web | url=https://viva-afrikaans.org | title='''irredentisme''' | publisher=viva-afrikaans.org | work=WAT| accessdate= 28 September 2026 | author=<!-- Geen --> | format=Internetwoordeboek | url-access=subscription }}</ref> probeer beoefen en van aggressiewe militaristiese beleide.<ref>{{cite web|author=Agencies |date=13 September 2014 |title=Putin wants to destroy Ukraine and restore Soviet Union, says Yatseniuk |url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125154846/https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Guardian}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Bullough |author-first=Oliver |date=28 Maart 2014 |title=Vladimir Putin: The rebuilding of 'Soviet' Russia |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124104112/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |archive-date=24 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |publisher=BBC }}</ref><ref>{{cite web|author-last=Rubin |author-first=Trudy |date=11 Januarie 2022 |title=Putin wants to reestablish the Russian empire. Can NATO stop him without war? |url=https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125155257/https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Philadelphia Inquirer |publisher=Interstate General Media}}</ref> ===Russiese inval in die Krim en Donbas=== {{Sien ook|Russiese anneksasie van die Krim}} [[Beeld:2014 Russo-ukrainian-conflict map.svg|thumb|220px|Kaart van die Russies beheerde gebied in Oekraïne, September 2014.]] Op 27 Februarie 2014 het Russiese soldate sonder kentekens die Oekraïense gebied van die [[Krim]] begin beset<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2014/feb/27/crimean-parliament-seized-by-unknown-pro-russian-gunmen |title=Crimean parliament seized by unknown pro-Russian gunmen: Gunmen storm Crimea's regional administrative complex in Simferopol and hoist Russian flag above parliament building |first1=Harriet |last1=Salem |first2=Shaun |last2=Walker |first3=Luke |last3=Harding |date=27 February 2014 |work=[[The Guardian]] }}</ref> en Oekraïense militêre basisse blokkeer.<ref>{{cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Crimea |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26713727 |access-date=9 April 2025 |work= BBC News |date=24 March 2014 }}</ref> In Maart het Rusland die Krim geannekseer ná ’n onwettige referendum wat onder besetting gehou is. Dit was die eerste keer sedert die Tweede Wêreldoorlog dat ’n Europese land ’n deel van ’n ander land annekseer,<ref>{{cite web |title=Ukraine: Conflict at the Crossroads of Europe and Russia |url=https://www.cfr.org/backgrounders/ukraine-conflict-crossroads-europe-and-russia |website=Council on Foreign Relations |date=5 February 2020}}</ref> en verskeie kenners het dit met [[Nazi-Duitsland]] se anneksasie van [[Oostenryk]] vergelyk.<ref>{{cite book|last=Plokhy |first=Serhii |url=https://books.google.com/books?id=e3eoEAAAQBAJ&dq=annexation+of+the+peninsula+to+Hitler%E2%80%99s+Anschluss+of+Austria+in+1938&pg=PT64 |title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History |date=9 May 2023 |publisher=W.W. Norton & Company |ISBN=978-1-324-05120-6 }}</ref><ref>{{cite journal|last=Žalimas |first=Dainius |date=14 March 2017 |title=Lessons of World War II and the Annexation of Crimea |url=https://ojs.mruni.eu/ojs/international-comparative-jurisprudence/article/view/4559 |journal=International Comparative Jurisprudence |volume=3 |issue=1 |pages=25–36 |doi=10.13165/j.icj.2017.03.003 |issn=2351-6674 |doi-access=free }}</ref> Die [[VN]] se Algemene Vergadering het ’n resolusie aanvaar waarin die "territoriale integriteit van Oekraïne" bevestig en die anneksasie verwerp word.<ref>{{cite web|url=https://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/a_res_68_262.pdf|title=United Nations A/RES/68/262 General Assembly|date=1 April 2014|publisher=United Nations}}</ref> Navo het ook samewerking met Rusland opgeskort.<ref name="end coop">{{cite web |title=Ukraine Crisis: NATO Suspends Russia Co-operation |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26838894 |publisher=BBC News, UK |date=2 April 2014 |access-date=2 April 2014}}</ref> Poetin het gesê die Krim moes nooit deel van ’n onafhanklike Oekraïne gewees het nie en beweer Rusland wou geen ander Oekraïense gebiede oorneem nie.<ref>{{cite news |title=Crimea crisis: Russian President Putin's speech annotated |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26652058 |work=BBC News |date=19 March 2014}}</ref> Pro-Russiese betogings, wat in die geheim deur Rusland befonds en georganiseer is, het gevolg in die Oekraïense stede [[Donetsk]] en [[Loehansk]].<ref>{{cite web|last1=Umland |first1=Andreas |title=The Glazyev Tapes: Getting to the root of the conflict in Ukraine |url=https://ecfr.eu/article/commentary_the_glazyev_tapes_getting_to_the_root_of_the_conflict_in_7165/ |website=European Council on Foreign Relations |date=1 November 2016}}</ref> In April 2014 het gewapende Russiese paramilitêre magte [[Slowjansk]] en ander nedersettings ingeneem en die onafhanklike [[Volksrepubliek Donetsk]] (DPR) en [[Volksrepubliek Loehansk]] (LPR) uitgeroep. Hulle bevelvoerder, Igor Girkin, het erken dié gebeure het die Donbas-oorlog ontketen, waarna Oekraïne spoedig ’n operasie van stapel gestuur het om die gebied te herower.<ref>{{cite news|title=Russia's Igor Strelkov: I Am Responsible for War in Eastern Ukraine |url=https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598 |work=[[The Moscow Times]] |date=21 November 2014 |access-date=11 December 2020 |archive-date=23 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223204015/https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598 |url-status=live }}</ref> Rusland het die separatiste in die geheim met soldate, tenks en artillerie ondersteun.<ref>{{cite news|date=23 October 2014 |title=Exclusive: Charred tanks in Ukraine point to Russian involvement |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |url-status=live |access-date=28 February 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |archive-date=1 March 2022}}</ref> Die [[Internasionale Strafhof]] het geoordeel die oorlog was ’n nasionale en internasionale gewapende konflik waarby Rusland betrokke was,<ref>{{cite web|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016) |url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf |publisher=International Criminal Court |pages=33–38 |date=14 November 2016 }}</ref> en die Europese Hof vir Menseregte het geoordeel Rusland het die DPR en LPR sedert 2014 beheer.<ref>{{cite web|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible |url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7550165-10372782&filename=Grand%20Chamber%20decision%20Ukraine%20and%20the%20Netherlands%20v.%20Russia%20-%20Flight%20MH17%20and%20eastern-Ukraine-conflict%20case%20partially%20admissible,%20will%20proceed%20to%20judgment.pdf |publisher=European Court of Human Rights |date=25 January 2023 }}</ref> Oekraïne se parlement het die Donbas-streek tot ’n gebied onder Russiese besetting verklaar.<ref>{{cite news|title=Ukraine declares Russian 'occupation' in eastern region |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/1/18/ukraine-declares-russian-occupation-in-eastern-region |work=[[Al Jazeera]] |date=18 January 2018 }}</ref> Die anneksasie van die Krim en die Donbas-oorlog het ’n vlaag Russiese [[nasionalisme]] ontketen. Die ontleder Wladimir Sokor het Poetin se toespraak van 2014 ná die anneksasie ’n "manifes van Groot-Russiese irredentisme" genoem.<ref name=irrewat group="nota"/><ref>{{cite news|last=Socor |first=Vladimir |date=24 March 2014 |title=Putin's Crimea Speech: A Manifesto of Greater-Russia Irredentism |volume=11 |publisher=Eurasia Daily Monitor |issue=56 |url=https://jamestown.org/program/putins-crimea-speech-a-manifesto-of-greater-russia-irredentism/ }}</ref> Poetin het na "Nieu-Rusland" begin verwys, ’n voormalige Russiese keiserlike gebied wat ’n groot deel van die suide van Oekraïne beslaan het.<ref>{{cite book|last1=Kimmage |first1=Michael |title=Collisions: The Origins of the War in Ukraine and the New Global Instability |date=2024 |publisher=[[Oxford University Press]] |page=129}}</ref> Russies gesteunde magte is deur Russiese neo-imperialisme beïnvloed<ref>{{cite news|title=Ukraine: Are 2014 pro-Russia rebels fighting 1920s war? |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-28532392 |work=[[BBC News]] |date=28 July 2014 }}</ref> en het probeer om ’n nuwe Nieu-Rusland te skep.<ref>{{cite journal|last1=O'Loughlin |first1=John |title=The rise and fall of "Novorossiya": examining support for a separatist geopolitical imaginary in southeast Ukraine |journal=Post-Soviet Affairs |date=2017 |volume=33 |issue=2 |pages=124–144 |doi=10.1080/1060586X.2016.1146452 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1060586X.2016.1146452|url-access=subscription }}</ref> [[Beeld:Normandy format (2019-12-09) 03.jpg|thumb|260px|Die Normandiëformaat-vergadering<ref name=vier group="nota">Die "Normandiëformaat" ([[Frans]]: Format Normandie), ook bekend as die "Normandië-4", was 'n groep state wat tussen 2014 en 2022 probeer het om die Donbas-oorlog te beëindig en te voorkom dat dit uitbrei tot 'n Russies-Oekraïense oorlog. Die vier lande in die groep was [[Duitsland]], Rusland, Oekraïne en [[Frankryk]]. Hulle het in 2014, tydens die 70ste herdenking van D-dag in [[Normandië]], Frankryk, die eerste keer informeel byeengekom.</ref><ref>{{Cite web|url=http://news.trust.org/item/20160905143052-wd0nm/|title=Russia's Putin says supports future Normandië format talks on Ukraine|last=|first=|date=5 September 2016|website=news.trust.org|publisher=Thomson Reuters Foundation|access-date=11 September 2016|archive-date=6 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906165602/http://news.trust.org/item/20160905143052-wd0nm/|url-status=dead}}</ref> in Desember 2019 was die enigste vergadering tussen Zelenski en Poetin.<ref name="i407">{{cite web|title=Zelenskyy on meeting Putin in 2019: We talked and bargained a lot |website=Ukrainska Pravda |date=25 February 2024 |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/02/25/7443642/ |access-date=15 July 2024 }}</ref>]] Toe die konflik in 2014 begin, was Oekraïne amptelik neutraal<ref name="Atlantic Council: Ukrainian neutrality">{{cite web|last1=Blank |first1=Stephen |title=Ukrainian neutrality would not appease Putin or prevent further Russian aggression |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-neutrality-would-not-appease-putin-or-prevent-further-russian-aggression/ |publisher=Atlantic Council |date=28 January 2022 |access-date=8 March 2024 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308150443/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-neutrality-would-not-appease-putin-or-prevent-further-russian-aggression/ |url-status=live}}</ref> en het gesê hy streef nie na Navo-lidmaatskap nie.<ref>{{cite news|title=Deschytsia states new government of Ukraine has no intention to join NATO |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/198372.html |work=Interfax-Ukraine |date=29 March 2014 }}</ref> Ná Rusland se besetting van die Krim en inval in die Donbas het Oekraïne se parlement in Desember 2014 gestem om die land se neutrale status te herroep en Navo-lidmaatskap na te streef.<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-parliament-abandons-neutrality/26758725.html |title=Ukraine Votes To Abandon Neutrality |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=23 December 2014 }}</ref> Die Minsk-ooreenkomste in September 2014 en Februarie 2015 het ten doel gehad om die Donbas-oorlog op te los, maar ooreenkomste oor 'n wapenstilstand en verdere onderhandelinge het misluk.<ref>{{cite news|date=29 July 2020 |title=Ukraine ceasefire violated more than 100 times within days: OSCE |publisher=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |url-status=live |access-date=28 February 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |archive-date=1 March 2022}}</ref> Die [[Weste]] se swak reaksie op Russiese optrede het Poetin laat glo die Weste sou nie sterk reageer op die inval van 2022 nie.<ref>{{cite book|last=Brands |first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=WxP-EAAAQBAJ&dq=Russia%E2%80%99s+invasion+of+Georgia+in+2008+and+Ukraine+in+2014+provided+ample+evidence&pg=PA39 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=JHU Press |ISBN=978-1-4214-4984-5 |page=39 |language=en}}</ref> Verskeie politieke wetenskaplikes het gesê dié reaksie het verdere Russiese aggressie aangemoedig.<ref>{{cite book|last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |ISBN=978-1-80526-003-5 |page=11}}</ref> ==Aanvang== [[Beeld:2nd Battalion, 503rd Infantry Regiment, 173rd Airborne Brigade depart Aviano Air Base, Italy, Feb. 24, 2022.jpg|thumb|260px|Amerikaanse valskermsoldate vertrek uit Italië na [[Letland]], 24 Februarie 2022. Duisende Amerikaanse troepe is in Oos-Europa ontplooi tydens die Russiese versterkings.<ref>{{cite news|url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-02-24/173rd-Airborne-Brigade-Ukraine-Latvia-Russia-5128627.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-02-24/173rd-Airborne-Brigade-Ukraine-Latvia-Russia-5128627.html |archive-date=26 February 2022 |work=Stars and Stripes |title=173rd Airborne Brigade battalion heads to Latvia as Ukraine comes under Russian attack |date=24 February 2022 |access-date=25 February 2022}}</ref>]] ===Russiese militêre versterkings=== Die konflik het begin met 'n groot militêre opbou, aanvanklik van Maart tot April 2021 en daarna weer van Oktober 2021 tot Februarie 2022. Tydens laasgenoemde het Rusland eise aan die VSA en Navo gestel dat Oekraïne nie by Navo aansluit nie, sowel as dat Navo-soldate en militêre uitrusting in [[Oos-Europa]] verminder word.<ref>{{cite news|author-last1=Tétrault-Farber |author-first1=Gabrielle |author-last2=Balmforth |author-first2=Tom |date=17 Desember 2021 |title=Russia demands NATO roll back from East Europe and stay out of Ukraine |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222081106/https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ |url-status=live}}</ref> Rusland het gedreig met 'n niegespesifiseerde militêre reaksie as Navo 'n "agressiewe toon" bly handhaaf.<ref>{{cite news|author-last=MacKinnon |author-first=Mark |date=21 Desember 2021 |title=Putin warns of unspecified military response if U.S. and NATO continue 'aggressive line' |language=en-CA |work=The Globe and Mail |url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-warns-of-unspecified-military-response-if-us-and-nato-continue/ |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=15 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115165246/https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-warns-of-unspecified-military-response-if-us-and-nato-continue/ |url-status=live}}</ref> ===Russiese ontkenning van invalsplan=== Ondanks die Russiese militêre opbou het Russiese amptenare maande lank ontken dat Rusland enige plan het om Oekraïne binne te val.<ref name="Deny">{{cite news |author-last1=Kiely |author-first1=Eugene |author-last2=Farley |author-first2=Robert |title=Russian Rhetoric Ahead of Attack Against Ukraine: Deny, Deflect, Mislead |url=https://www.factcheck.org/2022/02/russian-rhetoric-ahead-of-attack-against-ukraine-deny-deflect-mislead/ |access-date=26 February 2022 |work=FactCheck.org |date=24 February 2022}}</ref><ref name="denials">{{cite news |author-last1=Taylor |author-first1=Adam |title=Russia's attack on Ukraine came after months of denials it would attack |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |access-date=26 February 2022 |newspaper=The Washington Post |date=24 February 2022 |archive-url=https://archive.ph/20220224205233/https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |archive-date=24 Februarie 2022 |url-status=live }}</ref> Op 12 November 2021 het Dmitri Peskof, Poetin se woordvoerder, aan verslaggewers gesê "Rusland bedreig niemand. Die beweging van troepe op ons gebied behoort niemand rede tot kommer te gee nie."<ref name="Deny"/><ref name="denials"/> Op 28 November 2021 het Peskof gesê "Rusland het nooit enige plan gehad om enigiemand aan te val nie, dit het nie nou planne nie en sal nooit sulke planne hê nie ... Rusland is 'n vreedsame land, wat goeie betrekkinge met sy buurlande wil handhaaf."<ref name="Deny"/> Op 12 Desember 2021 het hy gesê spanning jeens Oekraïne "word geskep om Rusland verder te demoniseer en hom as 'n moontlike aggressor uit te beeld".<ref name=Deny/> Op 19 Januarie 2022 het die Russiese onderminister van buitelandse sake gesê "Rusland wil nie enige aksie van 'n aggressiewe aard hê of daaraan deelneem nie. Ons sal nie wat ook al in Oekraïne aanval, inval, binnedring of begin nie."<ref name="Deny"/> Op 12 Februarie 2022 het die Kremlin se raadgewer oor buitelandse sake besprekings oor die "sogenaamde beplande Russiese inval" as "histerie" beskryf.<ref name="Deny"/><ref name=denials/> ===Russiese aantygings=== [[Beeld:Vladimir Putin and Sergey Shoigu - Saint-Petersburg 2017-07-30 (1).jpg|thumb|220px|links|Poetin en sy vertroueling van baie jare, die minister van verdediging, [[Sergei Sjoigoe]].<ref>{{cite news |title=Ukraine conflict: Who's in Putin's inner circle and running the war? |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60573261 |work=BBC News |date=2 March 2022 |access-date=4 March 2022}}</ref>]] Op 9 Desember 2021 het president Poetin gepraat van diskriminasie teen Russiessprekendes buite Rusland en gesê: "Ek moet sê, [[Russofobie]] is die eerste tree tot [[volksmoord]]. Ek en jy weet wat in die Donbas gebeur. Dit lyk beslis baie soos volksmoord."<ref>{{cite news |title=Putin Says Conflict in Eastern Ukraine 'Looks Like Genocide' |url=https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780 |work=AFP |publisher=The Moscow Times |date=10 Desember 2021 |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=21 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221082440/https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|title=Путин заявил о геноциде на Донбассе |trans-title=Putin announced the genocide in the Donbass |url=https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html |work=Rossiyskaya Gazeta |date=9 Desember 2021 |language=ru |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222212644/https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html |url-status=live}}</ref> Rusland het ook die Oekraïense taalwet veroordeel.<ref>{{cite news |title=New law stokes Ukraine language tensions |url=https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions |work=France 24 |date=1 April 2021 |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224032739/https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions |url-status=live }}</ref> Op 15 Februarie 2022 het Poetin aan die pers gesê: "Wat in die Donbas gebeur, is beslis volksmoord."<ref name="france24genocide">{{cite news|title=US accuses Moscow of creating Ukraine invasion pretext with 'genocide' claims |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims |work=AFPhet hy gesê |publisher=France 24 |date=15 Februarie 2021|access-date=23 Februarie 2022|archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224034042/https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims|url-status=live}}</ref> Nuusmedia het daarop gewys dat die Oekraïense president Zelenski self 'n Russiessprekende is, ondanks Poetin se aantygings van 'n volksmoord op Russiessprekendes.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/19/russians-accuse-ukrainians-genocide-propaganda-blitz/ |title=Russians accuse Ukrainians of genocide as they pave way for potential invasion |newspaper=The Daily Telegraph |date=19 Februarie 2022 |author-last1=Vasilyeva |author-first1=Nataliya |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223103730/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/19/russians-accuse-ukrainians-genocide-propaganda-blitz/ |url-status=live}}</ref> Rusland se aantygings van volksmoord is wyd as vals verwerp.<ref>{{cite news |title=Ukraine crisis: Vladimir Putin address fact-checked |url=https://www.bbc.co.uk/news/60477712 |access-date=24 Februarie 2022 |work=BBC News |date=22 Februarie 2022 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223162137/http://www.bbc.co.uk/news/60477712 |url-status=live }}</ref> Verskeie internasionale organisasies, insluitende die [[VN]] se hoëkommissaris vir menseregte en die [[Raad van Europa]], kon geen bewyse vir die Russiese bewerings vind nie.<ref>{{cite web|date=15 Junie 2014 |title=Report on the human rights situation in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|publisher=OHCHR|access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=14 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214151822/https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|year=2021 |title=Civic Space and Fundamental Freedoms in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf |publisher=OHCHR |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=9 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209154320/https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Daily and spot reports from the Special Monitoring Mission to Ukraine |url=https://www.osce.org/ukraine-smm/reports |publisher=OSCE |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222080943/https://www.osce.org/ukraine-smm/reports|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=2 April 2014 |title=Ad hoc Report on the situation of national minorities in Ukraine adopted on 1 April 2014 |url=https://rm.coe.int/16800c5d6f|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204183556/https://rm.coe.int/16800c5d6f |archive-date=4 Februarie 2022 |publisher=Raad van Europa}}</ref> Die Europese Kommissie het dit as Russiese waninligting afgemaak.<ref>{{cite press release|date=24 Januarie 2022 |title=Disinformation About the Current Russia-Ukraine Conflict – Seven Myths Debunked |url=https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en |access-date=22 Februarie 2022 |website=Directorate-General for European Neighbourhood Policy and Enlargement Negotiations |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218045942/https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en |archive-date=18 Februarie 2022 |url-status=live |language=en}}</ref> Die Amerikaanse ambassade in Oekraïne het dit as "laakbare onwaarheid" beskryf,<ref>{{cite news|title=United States: Russia's claim of 'genocide in Ukraine' is reprehensible falsehood |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3406104-united-states-russias-claim-of-genocide-in-ukraine-is-reprehensible-falsehood.html |work=Ukrinform |date=17 Februarie 2022 |access-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218120707/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3406104-united-states-russias-claim-of-genocide-in-ukraine-is-reprehensible-falsehood.html |archive-date=18 Februarie 2022 |url-status=live}}</ref> terwyl die woordvoerder Ned Price van die Amerikaanse departement van buitelandse sake gesê het Moskou maak sulke bewerings as 'n verskoning om Oekraïne in te val.<ref name="france24genocide" /> In 'n nasionalistiese toespraak op 21 Februarie het Poetin ook beweer die "Oekraïense gemeenskap" het "[[Neo-Nazisme|neonazisties]]" geword, sonder om bewyse te lewer, en gesê Rusland se doel is "om Oekraïne te denazifiseer".<ref>{{cite news |author-last1=Fisher |author-first1=Max |date=23 Februarie 2022 |title=Word by Word and Between the Lines: A Close Look at Putin’s Speech |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/23/world/europe/putin-speech-russia-ukraine.html |access-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://archive.ph/20220223115611/https://www.nytimes.com/2022/02/23/world/europe/putin-speech-russia-ukraine.html |archive-date=23 Februarie 2022 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Seddon |first1=Max |title=Putin justifies war in menacing speech as Zelensky appeals for peace |url=https://www.ft.com/content/0783ea10-b493-4889-8da8-5a5ea75cb977 |access-date=24 Februarie 2022 |work=Financial Times |date=24 Februarie 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224112202/https://www.ft.com/content/0783ea10-b493-4889-8da8-5a5ea75cb977 |url-status=live }}</ref> President Zelenski is egter [[Jood]]s en drie lede van sy familie het in die [[Holocaust]] gesterf.<ref name=":02">{{cite news|author-last1=Abbruzzese |author-first1=Jason |date=24 Februarie 2022 |title=Putin says he is fighting a resurgence of Nazism. That's not true. |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/live-blog/russia-ukraine-conflict-live-updates-n1289655/ncrd1289673 |url-status=live |access-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224112830/https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/live-blog/russia-ukraine-conflict-live-updates-n1289655/ncrd1289673 |archive-date=24 Februarie 2022}}</ref> ==Gebeure== [[Beeld:Russian troops in Novoaidar, 6 March 2022.png|thumb|240px|Russiese troepe in Oekraïne vroeg tydens die inval van 2022.]] Die inval het met dagbreek op 24 Februarie begin.<ref name="Meduza_Putin_announces_invasion"/><ref>{{cite news|title=Missiles rain down around Ukraine |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-orders-military-operations-ukraine-demands-kyiv-forces-surrender-2022-02-24/ |work=[[Reuters]] |date=25 February 2022}}</ref> [[Beeld:Bucha_main_street,_2022-04-06_(0804).jpg|thumb|240px||Wrakstukke van ’n [[Slag van Boetsja|vernietigde]] Russiese konvooi op 27 Februarie in [[Boetsja]], [[Kijif-oblast]].]] Die eerste fase van die inval is aan vier fronte gevoer: een in die rigting van Wes-[[Kijif]] uit Belarus deur die Russiese Oostelike Militêre Distrik; een in die rigting van Oos-Kiëf deur die Sentrale Militêre Distrik (noordoosfront); een in die rigting van [[Charkif]]; en ’n vierde, suidelike front wat in die Krim en Rusland se [[Rostof-oblast]] ontstaan het, met ’n oostelike as in die rigting van [[Odesa]] en ’n westelike operasionele gebied in die rigting van [[Marioepol]].<ref name="TR">{{cite journal|last=Bielieskov |first=Mykola |date=21 September 2021 |title=The Russian and Ukrainian Spring 2021 War Scare |url=https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare |access-date=25 November 2021 |website=Center for Strategic & International Studies}}</ref> Die inval het onverwags hewige weerstand teengekom.<ref>{{cite news|last1=Kube |first1=Courtney |last2=Siemaszko |first2=Corky |date=26 February 2022 |title=Russian offensive unexpectedly slowed by fierce Ukrainian resistance |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/russian-offensive-unexpectedly-slowed-fierce-ukrainian-resistance-rcna17703 |access-date=16 September 2022}}</ref> Rusland kon nie Kijif inneem nie en is in die gevegte by Irpin, Hostomel en [[Boetsja]] teruggedryf. Die Russe het probeer om die hoofstad te omsingel, maar verdedigers onder Oleksandr Sirski het hulle posisies behou; hulle het teentenkmissiele en lugafweermissiele gebruik om Russiese toevoerlyne te verswak en die aanval te vertraag.<ref>{{cite news|date=7 April 2022 |title=Russia's failure to take down Kyiv was a defeat for the ages |work=Associated Press News |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-battle-for-kyiv-dc559574ce9f6683668fa221af2d5340 |access-date=16 September 2022}}</ref> Teen 7 April het Russiese troepe wat aan die noordfront ontplooi was, teruggetrek om voorrade aan te vul en na die Donbas herontplooi te word. Die noordoosfront is eweneens na Suidoos-Oekraïne teruggetrek vir herontplooiing.<ref name="TR"/><ref name="news.yahoo.com">{{cite news|last1=Epstein |first1=Jake |last2=Haltiwanger |first2=John |date=6 April 2022 |title=NATO chief says Putin still wants to control all of Ukraine, despite repositioning forces to the eastern Donbas region |url=https://news.yahoo.com/nato-chief-says-putin-still-144125043.html |access-date=7 April 2022}}</ref> Op 26 April het afgevaardigdes van die VSA en 40 bondgenote in Duitsland bymekaargekom om ’n koalisie te bespreek wat ekonomiese steun, militêre voorrade en herstelwerk aan Oekraïne sou verskaf.<ref>{{cite news|last1=Vandiver |first1=John |last2=Svan |first2=Jennifer H. |date=26 April 2022 |title=US and allies gather at Ramstein to discuss how to help Ukraine defeat Russia's 'unjust invasion' |work=Stars and Stripes |location=Duitsland |url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |url-status=live |url-access=limited |access-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504174341/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |archive-date=4 May 2022}}</ref> ===Aanvanklike inval=== [[Lêer:Последствия удара ракеты по Голосеевскому району Киева (6).jpg|duimnael|regs|220px|'n Struktuur in [[Kijif]] wat deur 'n missielaanval vernietig is.]] Op 24 Februarie, net voor 06:00 Moskoutyd (UTC+3), het Poetin aangekondig hy het besluit om 'n "spesiale militêre operasie" in Oos-Oekraïne te loods.<ref name="tassputspeech24" /><ref name="Meduza_Putin_announces_invasion">{{cite news |title=Putin announces formal start of Russia's invasion in eastern Ukraine |date=24 February 2022 |newspaper=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |access-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224033732/https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |archive-date=24 February 2022 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=Russian President Vladimir Putin announces military assault against Ukraine in surprise speech |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|access-date=24 February 2022 |website=MSN |language=en-US |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064559/https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|url-status=live}}</ref> In sy toespraak het Poetin gesê daar is geen planne om Oekraïense gebied te beset nie en beweer hy ondersteun die reg van die volke van Oekraïne op selfbeskikking.<ref name="tassputspeech24">{{cite news|date=24 February 2022 |title=Путин принял решение о проведении операции по денацификации и демилитаризации Украины |language=ru |trans-title=Putin decided to conduct an operation to de-Nazify and demilitarise Ukraine |work=TASS |url=https://tass.ru/politika/13825671 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224045055/https://tass.ru/politika/13825671 |url-status=live}}</ref> Hy het ook gesê Rusland beoog die "demilitarisasie en denazifisering" van Oekraïne – CNN en NBC het dié bewerings as "sonder gronde" en "vals" beskryf.<ref>{{cite news|author-last=Chernova |author-first=Anna |date=24 February 2022 |title=Kremlin spokesperson echoes Putin's baseless claims on invasion objectives |work=CNN |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_542ef6fc653f4404d483a5156ecc23e6 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224132757/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/index.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |author-first1=Nathan |author-last1=Hodge |author-first2=Tim |author-last2=Lister |author-first3=Ivana |author-last3=Kottasová |author-first4=Laura |author-last4=Smith-Spark |date=24 February 2022 |title=Ukraine vows defiance as Russia launches major invasion |url=https://www.cnn.com/2022/02/24/europe/ukraine-russia-invasion-thursday-intl/index.html |access-date=24 February 2022 |website=CNN |language=en |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224145336/https://www.cnn.com/2022/02/24/europe/ukraine-russia-invasion-thursday-intl/index.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news|first1=David K.|last1=Li|first2=Jonathan|last2=Allen|first3=Corky|last3=Siemaszko|title=Putin using false 'Nazi' narrative to justify Russia's attack on Ukraine, experts say|url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-claims-denazification-justify-russias-attack-ukraine-experts-say-rcna17537|access-date=2022-02-25|website=NBC News|date=24 February 2022|language=en}}</ref> Dit is ook deur die Amerikaanse Holocaust-herdenkingsmuseum veroordeel.<ref>{{cite news|url=https://www.newsweek.com/holocaust-museum-criticizes-putin-saying-ukraine-needs-denazified-1682467|title=Holocaust Museum Criticizes Putin's Saying Ukraine Needs to Be 'Denazified'|date=February 24, 2022|agency=Newsweek|access-date=25 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025159/https://www.newsweek.com/holocaust-museum-criticizes-putin-saying-ukraine-needs-denazified-1682467|url-status=live}}</ref> Poetin het die lede van die [[Oekraïense Gewapende Magte|Oekraïense magte]] gevra om hulle wapens neer te lê en terug te keer huis toe.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60503037|title=Ukraine conflict: Russia announces special military operation in Donbas |website=BBC News |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064553/https://www.bbc.com/news/world-europe-60503037 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/russias-putin-announces-military-operation-in-ukraine-a76549 |title=Russia's Putin Announces Military Operation in Ukraine |website=The Moscow Times |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064553/https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/russias-putin-announces-military-operation-in-ukraine-a76549|url-status=live}}</ref><ref name="krputspeech24">{{Cite news |date=24 February 2022 |title=Обращение Президента Российской Федерации |language=ru |work=Kremlin.ru |url=http://kremlin.ru/events/president/news/67843 |access-date=24 February 2022 |archive-date= |archive-url= |url-status=live}}</ref> Kort voor 07:00 (UTC+2) op die 24ste het Zelenski krygswet in Oekraïne afgekondig.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops |title=Russia-Ukraine crisis live news: Putin has launched 'full-scale invasion', says Ukrainian foreign minister – latest updates &#124; World news |work=[[The Guardian]] |date=16 July 2018 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224054309/https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops |url-status=live }}</ref> Later het hy die Oekraïense weermag opdrag gegee om die invallers "maksimum verliese toe te dien".<ref>{{cite web |author= |url=https://www.unian.net/society/zelenskiy-otdal-prikaz-vsu-nanosit-maksimalnye-poteri-okkupantam-novosti-ukrainy-11715478.html |title=Зеленский отдал приказ ВСУ наносить максимальные потери оккупантам |language=ru |trans-title=Zelensky ordered the Armed Forces of Ukraine to inflict maximum losses on the invaders |website=Unian |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224082802/https://www.unian.net/society/zelenskiy-otdal-prikaz-vsu-nanosit-maksimalnye-poteri-okkupantam-novosti-ukrainy-11715478.html |url-status=live }}</ref> Zelenski het ook aangekondig dat diplomatieke betrekkinge met Rusland onmiddellik opgehef word.<ref>{{cite web|url=https://www.interfax.ru/world/824153 |title=Украина разорвала дипломатические отношения с Россией |website=Interfax |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224095330/https://www.interfax.ru/world/824153 |url-status=live}}</ref> Later dié dag het hy 'n algemene mobilisasie aangekondig.<ref>{{cite news |title=Ukrainian president signs decree on general mobilisation of population -Interfax |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/ |access-date=25 February 2022 |work=Reuters |date=24 February 2022 |language=en |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025205/https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/ |url-status=live }}</ref> Om 10:00 (UTC+2) het die Oekraïense presidensiële administrasie aangekondig Russiese troepe het Oekraïne uit die noorde binnegeval (tot 5&nbsp;km diep). Russiese troepe was bedrywig in [[Charkif-oblast]] en [[Tsjernihif-oblast]], naby [[Soemi]].<ref>{{cite web |author= |url=https://www.unian.net/war/voyska-rossii-na-severe-ukrainy-prodvinulis-vglub-do-pyati-kilometrov-arestovich-novosti-donbassa-11715571.html |title=Войска России на севере Украины продвинулись вглубь до пяти километров – Арестович |language= |website= |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224091205/https://www.unian.net/war/voyska-rossii-na-severe-ukrainy-prodvinulis-vglub-do-pyati-kilometrov-arestovich-novosti-donbassa-11715571.html |url-status=live }}</ref> Om 10:30 (UTC+2) het die Oekraïense departement van verdediging aangekondig Russiese troepe in Tsjernihif-oblast is gekeer, 'n groot geveg was naby Charkif aan die gang, en [[Marioepol]] en Sjtsjastja is ten volle teruggewen.<ref name=mil.2402.1030>{{cite web |author= |url=https://www.mil.gov.ua/en/news/2022/02/24/general-staff-of-the-armed-forces-of-ukraine-operative-information-as-of-10-30/ |title=General Staff of the Armed Forces of Ukraine: Operative information as of 10.30 |language= |website=mil.gov.ua |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224103548/https://www.mil.gov.ua/en/news/2022/02/24/general-staff-of-the-armed-forces-of-ukraine-operative-information-as-of-10-30/ |url-status=live }}</ref> ====Kijif en die noordfront==== [[Beeld:Russian bombardment of telecommunications antennas in Kiev.jpg|thumb|240px|Telekommunikasietorings in Kijif word deur Russe aangeval.]] [[Beeld:Battle of Hostomel, 04.03.2022, Skirmish Aftermath.jpg|thumb|links|240px|Ná gevegte in Hostomel, 4 Maart.]] Russiese troepe het op 24 Februarie probeer om [[Kijif]] vinnig in te neem deur middel van ’n spitsaanval vanuit Belarus suidwaarts langs die westelike oewer van die [[Dnipro]]rivier, met Russiese soldate wat die stad binnegedring het, ondersteun deur luglandingsoperasies en ’n vinnige, gemeganiseerde opmars uit die noorde. Hulle het egter misluk.<ref name="wapo20220320">{{cite news|last1=Sly |first1=Liz |last2=Lamothe |first2=Dan |date=20 March 2022 |title=Russia's war for Ukraine could be headed toward stalemate |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |url-status=live |access-date=6 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320093229/https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |archive-date=20 March 2022 |issn=0190-8286 |oclc=2269358}}</ref> Die VSA het Zelenski gekontak en aangebied om hom te help ontsnap, uit vrees vir ’n poging deur die Russiese leër om hom te ontvoer of vermoor. Zelenski het geantwoord: "Die geveg is hier; ek het ammunisie nodig, nie ’n rit nie."<ref>{{cite web|date=25 February 2022 |title=Live updates: Zelenskyy declines US offer to evacuate Kyiv |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-business-europe-united-nations-kyiv-6ccba0905f1871992b93712d3585f548 |access-date=28 February 2023 |publisher=AP News}}</ref> Teen vroeg in Maart is 'n Russiese opmars langs die westekant van die Dnipro deur Oekraïense verdediging beperk. Teen 5 Maart het ’n Russiese konvooi, volgens berigte 64 km lank, min vordering in die rigting van Kijif gemaak.<ref>{{cite news|last=Stern |first=Did L. |date=5 March 2022 |title=After temporary cease-fires break down, Putin threatens Ukraine's government |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/05/ukraine-military-battlefield-kyiv-mariupol/ |url-access=subscription |access-date=6 March 2022}}</ref> Die opmars uit [[Tsjernihif-oblast|Tsjernihif]] het grootliks tot stilstand gekom toe ’n beleg daar begin het. Russiese magte het uit die noordweste na Kijif opgeruk en [[Boetsja]], Hostomel en Vorzel teen 5 Maart ingeneem.<ref>{{cite news|last1=Lister |first1=Tim |last2=Pennington |first2=Josh |last3=McGee |first3=Luke |last4=Gigova |first4=Radina |name-list-style=and |date=7 March 2022 |title='A family died ... in front of my eyes': Civilians killed as Russian military strike hits evacuation route in Kyiv suburb |url=https://edition.cnn.com/2022/03/06/europe/ukraine-russia-invasion-sunday-intl-hnk/index.html |access-date=9 March 2022 |publisher=[[CNN]]}}</ref><ref>{{cite news|date=7 March 2022 |title=Bucha, Vorzel, Hostomel under enemy's control, situation remains critical |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3422872-bucha-vorzel-hostomel-under-enemys-control-situation-remains-critical.html |access-date=9 March 2022}}</ref Op 16 Maart het Oekraïense magte ’n teenoffensief begin.<ref>{{cite news|last1=Cullison |first1=Alan |last2=Coles |first2=Isabel |last3=Trofimov |first3=Yaroslav |date=16 March 2022 |title=Ukraine Mounts Counteroffensive to Drive Russians Back From Kyiv, Key Cities |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316111106/https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |archive-date=16 March 2022}}</ref> Omdat Russiese magte nie ’n vinnige oorwinning in Kijif kon behaal nie, het hulle oorgeskakel na bombardemente sonder onderskeiding en belegvoering.<ref>{{cite news|last1=Gordon |first1=Michael R. |last2=Leary |first2=Alex |date=21 March 2022 |title=The Wall Street Journal News Exclusive: Russia, Failing to Achieve Early Victory in Ukraine, Is Seen Shifting to 'Plan B' |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/russia-failing-to-achieve-early-victory-in-ukraine-is-seen-shifting-to-plan-b-11647824374 |access-date=24 March 2022}}</ref> Op 25 Maart het ’n Oekraïense teenoffensief dorpe oos en wes van Kijif herower.<ref>{{cite web|date=23 March 2022 |title=Ukraine war: Ukrainian fightback gains ground west of Kyiv |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60847188 |access-date=29 March 2022 |website=BBC News}}</ref> Russiese troepe in die Boetsja-gebied het noordwaarts teruggetrek. Oekraïense magte het die stad op 1 April binnegegaan, die gebied rondom Kijif herower en bewyse van oorlogsmisdade in Boetsja gevind.<ref>{{cite news|title=Ukraine war latest: Ukraine says it has retaken entire Kyiv region |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60949706 |access-date=2 April 2022}}</ref><ref>{{cite web|last=Rudenko |first=Olga |date=2 April 2022 |title=Hundreds of murdered civilians discovered as Russians withdraw from towns near Kyiv (Graphic Images) |url=https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403022637/https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |archive-date=3 April 2022 |access-date=3 April 2022 |website=The Kyiv Independent}}</ref> Die [[Pentagon]] het op 6 April bevestig die Russiese leër het [[Tsjernihif-oblast]] verlaat;<ref>{{cite news|last1=Demirjian |first1=Karoun |last2=Lamothe |first2=Dan |name-list-style=and |date=6 April 2022 |title=Pentagon: Russia has fully withdrawn from Kyiv, Chernihiv |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/04/06/pentagon-russia-withdraws-kyiv-chernihiv/ |access-date=7 April 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> plaaslike owerhede het gesê Russiese troepe het [[Soemi-oblast]] verlaat.<ref>{{cite news|last=Kalatur |first=Anastasiya |date=8 April 2022 |title=Sumy region liberated from Russian troops |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/04/8/7338013/ |access-date=15 April 2022}}</ref> Navo se sekretaris-generaal, [[Jens Stoltenberg]], het gesê die Russiese "terugtrekking, herbevoorrading en herontplooiing" van troepe uit die Kijif-gebied moet geïnterpreteer word as ’n uitbreiding van Poetin se planne om sy magte op Oos-Oekraïne te konsentreer.<ref name="news.yahoo.com"/> ====Suid- en oosfront==== [[Beeld:Russian bombardment on the outskirts of Kharkiv.jpg|thumb|220px|'n Russiese bombardement aan die buitewyke van Charkif, 1 Maart.]] [[Beeld:Myronosytska 1 after Russian shelling on 2 March 2022 (05).jpg|thumb|220px|Die fakulteit ekonomie van die Nasionale Universiteit van Charkif ná die Russiese bombardement, 2 Maart 2022.]] Op 24 Februarie het Russiese aanvalsgroepe uit die Krim noordweswaarts beweeg en brûe oor die Dnipro<ref>{{cite news|title=Ukraine loses control over crossing to Kherson |agency=Ukrinform |date=25 February 2022 |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225155031/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |archive-date=25 February 2022}}</ref> en die Noord-Krim-kanaal ingeneem.<ref>{{cite news|last1=Marrow |first1=Alexander |last2=Ostroukh |first2=Andrey |date=24 February 2022 |editor-last=Balmforth |editor-first=Tom |title=Russian forces unblock water flow for canal to annexed Crimea, Moscow says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |archive-date=1 March 2022 |work=[[Reuters]]}}</ref> Op 1 Maart was [[Cherson]] die eerste groot stad wat deur Rusland ingeneem is.<ref>{{cite news|last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Pérez-Peña |first2=Richard |name-list-style=and |date=2 March 2022 |title=First Ukraine City Falls as Russia Strikes More Civilian Targets |url=https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303000108/https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |archive-date=3 March 2022 |access-date=3 March 2022 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Russiese troepe het na Mikolajif opgeruk en dit aangeval, maar is teruggedryf.<ref>{{cite news|date=4 March 2022 |title=Ukrainian defenders repelled attack on Mykolaiv city, fighting continues on outskirts |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3420336-ukrainian-defenders-repelled-attack-on-mykolaiv-city-fighting-continues-on-outskirts.html |access-date=4 March 2022}}</ref> Russiese magte het die Zaporizjzjza-kernkragsentrale genader en Enerhodar beleër. Teen 25 Februarie het Russiese eenhede na [[Marioepol]] begin opruk.<ref>{{cite news|title=Battle ongoing near Mariupol – mayor |agency=Ukrinform |date=25 February 2022 |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225110919/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |archive-date=25 February 2022}}</ref> Teen 18 Maart was Marioepol omsingel en het gevegte die middestad bereik. Dit het pogings om burgerlikes te ontruim bemoeilik.<ref>{{cite news|last1=Boffey |first1=Daniel |last2=Tondo |first2=Lorenzo |name-list-style=and |date=18 March 2022 |title=Fighting reaches central Mariupol as shelling hinders rescue attempts |url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/18/russia-missile-lviv-mariupol-ukraine-war |access-date=21 March 2022 |work=[[The Guardian]]}}</ref> Die Russe het oorgawe geëis, en die Oekraïners het geweier.<ref name="CBC-2022-03-21">{{cite news|date=21 March 2022 |title=Ukraine refuses to surrender Mariupol as scope of human toll remains unclear |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |url=https://www.cbc.ca/news/world/ukraine-russia-war-march21-1.6391709 |access-date=21 March 2022}}</ref> Op 27 Maart het die Oekraïense adjunk-premier, Olha Stefanisjina, gesê: "meer as 85 persent van die hele stad is vernietig".<ref>{{cite news|last=Scully |first=Rachel |date=27 March 2022 |title=Ukrainian official: Mariupol 'simply does not exist anymore' |work=The Hill |url=https://thehill.com/homenews/sunday-talk-shows/599917-ukrainian-official-mariupol-simply-does-not-exist-anymore |access-date=29 March 2022}}</ref> Rusland het veilige deurgang na Marioepol geweier aan 50 busse wat deur die VN gestuur is om burgerlikes te ontruim.<ref>{{cite news|date=30 March 2022 |title=Ukraine War: Putin demands Mariupol surrender to end shelling |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60926470 |access-date=31 March 2022}}</ref> In die ooste het Russiese soldate probeer om Charkif in te neem<ref>{{Cite magazine |last=Losh |first=Jack |date=25 February 2022 |title=Kharkiv's Resistance to Russia's War Has Already Begun |url=https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |magazine=Foreign Policy |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225044904/https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |archive-date=25 February 2022 |access-date=27 February 2022}} en het sterk Oekraïense weerstand ervaar. Izjoem is op 1 April deur Russiese magte ingeneem<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/07/izyum-eastern-ukraine-razing-towns/ |title=In eastern Ukraine, Russian military razing towns to take them over |first=Dalton |last=Bennett |newspaper=[[The Washington Post]] |date=7 April 2022 |access-date=21 February 2022}}</ref> ná ’n geveg van ’n maand. Op 25 Maart het die Russiese ministerie van verdediging gesê hulle sou probeer om groot stede in die ooste van Oekraïne te beset.<ref>{{cite news|date=25 March 2022 |title=Russia says first phase of Ukraine operation mostly complete, focus now on Donbass |publisher=Yahoo! Finance |agency=[[Reuters]] |location=Londen |editor-last=Trevelyan |editor-first=Mark |url=https://finance.yahoo.com/news/russia-says-first-phase-ukraine-134534902.html |access-date=28 March 2022}}</ref> Op 3 April het Rusland, ná die terugtrekking van Russiese magte uit Kijif, sy aanval op die suide van Oekraïne uitgebrei met bombardemente en aanvalle op Odesa, Mikolajif en die Zaporizjzja-kernkragsentrale.<ref>{{cite news|date=3 April 2022 |title=Missiles hit Ukraine refinery, 'critical infrastructure' near Odessa |work=The Straits Times|publisher=SPH Media Trust |agency=[[Reuters]] |url=https://www.straitstimes.com/world/missiles-hit-critical-infrastructure-at-ukrainian-port-of-odessa |access-date=6 April 2022}}</ref> Teen 7 April het die hernude konsentrasie van Russiese troepe en tenks rondom Izjoem, Slowjansk en Kramatorsk Oekraïense amptenare genoop om die oorblywende inwoners naby die oostelike grens aan te raai om na Wes-Oekraïne te ontruim.<ref>{{cite news|last=Picheta |first=Rob |date=6 April 2022 |title=The fight for Sloviansk may be 'the next pivotal battle' of Russia's war in Ukraine |publisher=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/04/06/europe/sloviansk-ukraine-russia-military-significance-intl/index.html |access-date=15 April 2022}}</ref> ===Suidoosfront (8 April - 5 September 2022)=== [[Beeld:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 2 animated.gif|thumb|280px|links|'n Geanimeerde kaart van die Russiese inval van 7 April tot 5 September 2022.]] Teen 17 April is Russiese vordering aan die suidoosfront blykbaar belemmer deur Oekraïense magte by die groot, swaar versterkte Azovstal-yster-en-staalwerk en die omliggende gebied in Marioepol.<ref name="RNZM">{{cite news|date=17 April 2022 |title=Ukraine war: Mariupol defenders will fight to the end |work=Radio New Zealand News |url=https://www.rnz.co.nz/news/world/465439/ukraine-war-mariupol-defenders-will-fight-to-the-end-pm }}</ref> Op 19 April het Rusland ’n "oostelike offensief" geloods oor ’n front van 480&nbsp;km wat van Charkif tot Donetsk en Loehansk gestrek het, met gelyktydige missielaanvalle wat weer op Kijif en [[Lwif]] gerig is.<ref name="nytimes.com">{{cite news|last1=Arraf |first1=Jane |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Landler |first3=Mark |date=19 April 2022 |title=Ukraine Says Russia Begins Assault in the East After Raining Missiles Nationwide |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/04/18/world/europe/ukraine-russia-missiles-lviv-donbas.html |access-date=20 April 2022 }}</ref> ’n Anonieme Amerikaanse verdedigingsamptenaar het die Russiese offensief as "op sy beste minimaal" beskryf.<ref>{{cite news|date=2 May 2022 |title=US official briefs on Russia's war effort |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-61295448}}</ref> Teen 30 Mei was die verskil tussen Russiese en Oekraïense artillerie duidelik, met Oekraïense artillerie wat in die minderheid was.<ref name="Sabbagh">{{cite news|last=Sabbagh |first=Dan |date=31 May 2022 |title=Biden will not supply Ukraine with long-range rockets that can hit Russia |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/30/biden-will-not-supply-ukraine-with-long-range-rockets-that-can-hit-russia}}</ref> In reaksie op Biden se aanduiding dat Oekraïne van meer gevorderde artillerie voorsien sou word, het Poetin gesê Rusland sou sy inval uitbrei om nuwe stede in te sluit, en hy het op 6 Junie ’n missielaanval op Kijif gelas nadat Rusland dit weke lank nie direk aangeval het nie.<ref>{{cite web|url=https://news.yahoo.com/russia-bombards-kyiv-vows-strike-123428279.html?fr=yhssrp_catchall |title=Russia bombards Kyiv, vows to strike new targets if U.S. Sends long-range missiles to Ukraine |work=CBS News Videos via Yahoo News |date=6 June 2022 }}</ref> Op 10 Junie het die adjunkhoof van die Oekraïense Veiligheidsdiens (SBU), Wadim Skibitski, verklaar die frontlyne tydens die Slag van Sjewjerodonetsk sou bepaal hoe die inval sou verloop:<ref name="iktgvs">{{cite news|last=Koshiw |first=Isobel |date=10 June 2022 |title=We're almost out of ammunition and relying on western arms, says Ukraine |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/10/were-almost-out-of-ammunition-and-relying-on-western-arms-says-ukraine }}</ref> {{Blockquote |text=Dit is nou 'n artillerie-oorlog, en ons verloor dit. Alles hang nou af van wat die Weste vir ons gee. Oekraïne het een artilleriestuk teenoor elke 10 of 15 Russiese stukke. Ons Westerse vennote het ons ongeveer 10% gegee van wat hulle het.}} Op 29 Junie het die Amerikaanse intelligensiedirekteur Avril Haines gesê Amerikaanse agentskappe stem saam die inval sal "vir ’n lang tydperk ... voortduur. Kortom, die prentjie bly taamlik somber, en Rusland se houding teenoor die Weste verhard."<ref>{{cite news|last1=Alper |first1=Alexandra |last2=Freifeld |first2=Karen |last3=Landay |first3=Jonathan |date=29 June 2022 |title=Putin still wants most of Ukraine, war outlook grim -U.S. intelligence chief |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-still-wants-most-ukraine-war-outlook-grim-us-intelligence-chief-2022-06-29/ |access-date=2 July 2022 |work=[[Reuters]] }}</ref> Die hoofwoordvoerder van die Russiese ministerie van verdediging, Igor Konasjenkof, het onthul Russiese troepe is verdeel tussen die weermaggroepe "Sentrum", onder bevel van kolonel-generaal Aleksander Lapin, en "Suid", onder bevel van weermaggeneraal Sergei Soerowikin.<ref name="Novaya">{{cite news|last=Cherkasov |first=Alexander |date=26 June 2022 |script-title=Люди, стрелявшие в наших отцов |language=uk |agency=[[Nowaja Gazeta]] |url=https://novayagazeta.eu/articles/2022/06/26/liudi-streliavshie-v-nashikh-ottsov }}</ref> Op 20 Julie het Sergei Lawrof, die Russiese minister van buitelandse sake, aangekondig Rusland sou reageer op die verhoogde militêre hulp wat Oekraïne uit die buiteland ontvang deur sy spesiale militêre operasie na [[Zaporizjzja-oblast|Zaporizjzja-]] en [[Cherson-oblast]] uit te brei.<ref>{{cite news|date=20 July 2022 |title=Ukraine News: Kyiv Intensifies Attacks on Russian Positions in South |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/live/2022/07/20/world/ukraine-russia-war#russia-ukraine-territory-expansion-lavrov }}</ref> Russiese grondmagte het begin om vrywilligerbataljons te werf om ’n nuwe 3de Leërkorps binne die Westelike Militêre Distrik te vorm, met ’n beplande sterkte van 16&nbsp;000 - 60&nbsp;000 personeellede.<ref>{{cite news|date=29 July 2022 |title=Ru\ssia prepares to deploy new strike force against Ukraine – Ukrainian Intelligence |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/07/29/7360811/ |access-date=27 August 2022 }}</ref> ====Val van Marioepol==== Op 13 April het Russiese magte hulle aanval op die Azovstal-yster-en-staalwerk verskerp.<ref>{{cite news|last1=Harding |first1=Luke |last2=Koshiw |first2=Isobel |last3=McKernan |first3=Bethan |date=13 April 2022 |title=Last marines defending Marioepol 'running out of ammunition' |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-Marioepol-running-out-of-ammunition |access-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415205024/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-Marioepol-running-out-of-ammunition |archive-date=15 April 2025}}</ref> Die Oekraïense premier, [[Denis Sjmjhal]], het gesê Oekraïense soldate het belowe om die ultimatum om oor te gee, te ignoreer en tot die einde te veg.<ref name="RNZM"/> Op 20 April het Poetin gesê die beleg kan takties as voltooi beskou word, aangesien die 500 Oekraïense soldate wat in bunkers binne die staalwerke verskans was, en na raming 1&nbsp;000 burgerlikes, van hulp afgesny was.<ref>{{cite news|last=Schreck |first=Adam |date=21 April 2022 |title=Putin claims victory in Marioepol despite steel-mill holdouts |work=Associated Press News |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-kyiv-business-europe-f0e1cd893715eda1e6bef696d9c47db3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604113211/https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-kyiv-business-europe-f0e1cd893715eda1e6bef696d9c47db3 |archive-date=4 June 2025}}</ref> Ná vergaderings met Poetin en Zelenski het die VN se sekretaris-generaal, [[António Guterres]], op 28 April gesê hy sou probeer om ’n ontruiming uit Azovstal te reël.<ref>{{cite news|last=Prentice |first=Alessandra |date=28 April 2022 |title=U.N. chief Guterres calls for escape route from Marioepol 'apocalypse' |work=[[Reuters]] |publication-place=Kyiv |url=https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |url-status=live |access-date=24 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429105525/https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |archive-date=29 April 2022}}</ref> Op 30 April het Russiese troepe burgerlikes toegelaat om onder VN-beskerming te vertrek.<ref>{{cite news|date=1 May 2022 |title=Civilians flee Azovstal bunkers in evacuation led by U.N. |first1=Tom |last1=Balmforth |first2=Max |last2=Hunder |first3=Alessandra |last3=Prentice |work=Yahoo News |agency=[[Reuters]] |url=https://news.yahoo.com/more-civilians-evacuated-around-azovstal-111331097.html |access-date=2 September 2024 }}</ref> Teen 3 Mei het Russiese troepe, nadat hulle 100 burgerlikes toegelaat het om te gaan, hulle bombardement hervat.<ref>{{cite news|date=3 May 2022 |title=Russia shells Marioepol plant with civilians still reported trapped |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |url-status=live |access-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506145656/https://web.archive.org/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |archive-date=6 May 2022}}</ref> Op 6 Mei het die ''[[Daily Telegraph]]'' berig Rusland het termobariese bomme (bomme wat chemiese ontbranding toelaat wat atmosferiese suurstof gebruik) teen die oorblywende soldate gebruik. Zelenski het die bevelvoerder van die staalfabriek gemagtig om oor te gee indien nodig.<ref>{{cite news|last=Vasilyeva |first=Nataliya |date=5 May 2022 |title=Ukraine loses contact with Azovstal defenders as Russian troops storm steelworks |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/05/04/besieged-azovstal-steelwork-bunker-survivors-stave-hunger-frying/ }}</ref> Op 7 Mei is alle burgerlikes ontruim.<ref>{{cite news|date=7 May 2022 |title='All' civilians have been evacuated from a besieged steel plant in Marioepol |work=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/2022/05/07/1097413091/steel-plant-Marioepol-azovstal-civilians-evacuated |access-date=2 June 2022 }}</ref> [[Beeld:Наслідки обстрілу дитячої лікарні та пологового будинку в Маріуполі, 9 березня 2022 року.jpg|thumb|240px|’n Kinderhospitaal in [[Marioepol]] ná ’n Russiese lugaanval op 9 Maart 2022.]] Nadat die laaste burgerlikes ontruim is, het 2&nbsp;000 Oekraïense soldate daar versperrings beman; 700 is beseer. Hulle het ’n beroep gedoen op ’n militêre korridor vir ontruiming, omdat hulle verwag het hulle sou tereggestel word indien hulle oorgee.<ref>{{cite news|last=Koshiw |first=Isobel |date=8 May 2022 |title='Surrender is not an option': Azov battalion commander in plea for help to escape Marioepol |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-Marioepol |archive-url=https://web.archive.org/web/20250511201140/https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-Marioepol |archive-date=11 May 2025}}</ref> Berigte oor onenigheid op 8 Mei het aangedui die bevelvoerder van die Oekraïense mariniers het ongemagtig tenks, ammunisie en personeel bekom, sy posisie verlaat en gevlug. Die oorblywende soldate het gesê die verdediging is gevolglik verswak, wat die voortduur van die Russiese aanvalle vergemaklik het.<ref>{{cite news|last=Petrenko |first=Roman |date=8 May 2022 |title=Marioepol defenders tell how the commander of marines fled the city |work=Yahoo News |agency=Ukrayinska Pravda |url=https://news.yahoo.com/Marioepol-defenders-tell-commander-marines-120905296.html |access-date=2 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304015517/https://www.yahoo.com/news/Marioepol-defenders-tell-commander-marines-120905296.html |archive-date=4 March 2025}}</ref> Illia Samoilenko, adjunkbevelvoerder van die oorblywende Oekraïense troepe, het gesê: "Ons is basies dooie mense. Die meeste van ons weet dit, en daarom veg ons so vreesloos."<ref>{{cite news|last1=Krasnolutska |first1=Daryna |last2=Champion |first2=Marc |date=8 May 2022 |title=Marioepol Steel Plant's 'Dead Men' Defenders Call for Rescue Plan |work=Bloomberg News |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-05-08/Marioepol-steel-plant-s-dead-men-defenders-call-for-rescue-plan |access-date=2 June 2022 }}</ref> Op 16 Mei het die Oekraïense Algemene Staf aangekondig die Marioepol-garnisoen het sy "gevegsending voltooi" en die finale ontruimings het begin. Altesaam 264 dienslede is na Olenifka, onder Russiese beheer, ontruim, terwyl 53 wat ernstig beseer was, na ’n hospitaal in Nowoazofsk, ook onder Russiese beheer, geneem is.<ref name="nytimes16">{{cite news|last1=Hopkins |first1=Valerie |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Santora |first3=Marc |name-list-style=and |date=16 May 2022 |title=Ukrainian authorities declare an end to the combat mission in Marioepol after weeks of Russian siege. |url=https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-Marioepol.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516233043/https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-Marioepol.html |archive-date=16 May 2022 |access-date=16 May 2022 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}</ref> Ná die ontruiming het Russiese en DPR-magte volle beheer oor Marioepol verkry. Rusland se perssekretaris, Dmitri Peskof, het gesê Poetin het gewaarborg die vegters wat oorgegee het, sou "in ooreenstemming met internasionale standaarde" behandel word, terwyl Zelenski gesê het "die werk om die seuns huis toe te bring gaan voort..."<ref name="reutersmay17">{{cite news|date=17 May 2022 |title=Azovstal siege ends as hundreds of Ukrainian fighters surrender |work=[[Reuters]] |publication-place=Marioepol |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=17 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517104718/https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |archive-date=17 May 2022}}</ref> ====Val van Sjewjerodonetsk en Lisitsjansk==== [[Beeld:Окупанти вдарили «Точкою-У» по залізничному вокзалу Краматорська 03 (3to4).jpg|thumb|Die toneel van die spoorwegstasie in Kramatorsk ná 'n Russiese aanval waarin 63 burgerlikes gesterf het.]] Op 11 April het Zelenski gesê Oekraïne verwag ’n nuwe Russiese offensief in die ooste.<ref>{{cite news|date=11 April 2022 |title=Tens of thousands feared dead in Marioepol |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/live-blog/russia-ukraine-war-live-updates-zelenskyy-warns-offensive-east-rcna23809 |access-date=15 April 2022 }}</ref> Amerikaanse amptenare het gesê Rusland het elders teruggetrek of is teruggedryf en was besig om ’n terugtrekking en herontplooiing na die front in Suidoos-Oekraïne voor te berei.<ref>{{cite news|last1=Bacon |first1=John |last2=Mansfield |first2=Erin |last3=Wadington |first3=Katie |last4=Santucci |first4=Jeanine |last5=Vanden Brook |first5=Tom |last6=Tebor |first6=Celina |name-list-style=and |date=10 April 2022 |title=EU to consider Ukraine membership in weeks; Russia warns of 'direct military confrontation' with US: April 10 recap |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/10/ukraine-russia-invasion-live-updates/9528799002/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410073616/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/10/ukraine-russia-invasion-live-updates/9528799002/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=28 May 2022 |work=USA Today}}</ref> Militêre satelliete het op 11 April Russiese konvooie van infanterie- en gemeganiseerde eenhede afgeneem wat suidwaarts van Charkif na Izjoem ontplooi is, blykbaar as deel van die beplande Russiese herontplooiing.<ref>{{cite news|last=Saric |first=Ivana |date=10 April 2022 |title=Satellite images: Russian military convoy heads south toward Donbas region |work=Axios |url=https://www.axios.com/photos-russia-convoy-donbas-3af345c4-c292-4181-abe5-80abbc303b8b.html }}</ref> Op 18 April, met Marioepol wat deur Russiese magte ingeneem is, het die Oekraïense regering aangekondig die tweede fase van die versterkte inval in die Donetsk-, Loehansk- en Charkif-oblast het verskerp, met uitgebreide invallende magte wat die Donbas beset het.<ref>{{cite news|date=18 April 2022 |title=Ukraine says 'Battle of Donbas' has begun, Russia pushing in east |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=23 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418205729/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |archive-date=18 April 2022}}</ref> Op 22 Mei het die BBC berig ná die val van Marioepol het Rusland sy offensiewe in Loehansk en Donetsk verskerp, terwyl missielaanvalle en hewige artillerievuur op Sjewjerodonetsk, die grootste stad onder Oekraïense beheer in Loehansk-oblast, gekonsentreer is.<ref>{{cite news|last=Murphy |first=Matt |date=23 May 2022 |title=Ukraine war: Russian assault on key Donbas city intensifies |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |url-status=live |access-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523080849/https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |archive-date=23 May 2022}}</ref> Op 23 Mei is berig Russiese magte het Liman binnegegaan en die stad teen 26 Mei ingeneem.<ref>{{cite news|date=25 May 2022 |title=Russia seeking to capture Ukraine's Lyman: separatist leader |work=The Australian |url=https://www.theaustralian.com.au/world/russia-seeking-to-capture-ukraines-lyman-separatist-leader/news-story/501ab08e54c87aeb68daa4e4dbe6e4ef |url-status=live |url-access=subscription |access-date=15 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526032910/https://www.theaustralian.com.au/world/russia-seeking-to-capture-ukraines-lyman-separatist-leader/news-story/501ab08e54c87aeb68daa4e4dbe6e4ef |archive-date=26 May 2022 |issn=1038-8761}}</ref> Oekraïense magte was na berig is, besig om Swjatohirsk te verlaat.<ref name="RID Rivista Italiana Difesa">{{cite web|last=Markic |first=Igor |title=Ucraina, Belgorod sotto attacco, ma i Russi stringono la morsa su Severodonetsk |trans-title=Ukraine, Belgorod under attack, but the Russians tighten their grip on Severodonetsk |url=https://www.rid.it/shownews/4938 |access-date=22 May 2022 |website=Rivista Italiana Difesa |publisher=Coop Giornalistica La Riviera |language=it }}</ref> Teen 24 Mei het Russiese magte Switlodarsk ingeneem.<ref name="Svitlodarsk24522">{{cite news|title=Donetsk region: occupying forces capture Svitlodarsk |work=Yahoo News |date=24 May 2022 |url=https://news.yahoo.com/donetsk-region-occupying-forces-capture-133430234.html |access-date=24 May 2022}}</ref> Op 30 Mei het Reuters berig Russiese troepe het deur die buitewyke van Sjewjerodonetsk gebreek.<ref>{{cite news|date=30 May 2022 |title=Russian troops enter outskirts of key city in eastern Ukraine's Donbas |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-russia-battle-east-zelenskyy-visits-front-rcna31076 |access-date=2 June 2022 }}</ref> Teen 2 Junie het ''The Washington Post'' berig Sjewjerodonetsk was op die punt van oorgawe, met meer as 80% van die stad in die hande van Russiese soldate.<ref>{{cite news|last1=Thebault |first1=Reis |last2=Iati |first2=Marisa |last3=Timsit |first3=Annabelle |last4=Suliman |first4=Adela |last5=Pietsch |first5=Bryan |last6=Pannett |first6=Rachel |date=2 June 2022 |title=Russia, U.S. trade barbs over weapons pledge; Severodonetsk on the brink |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/06/01/russia-ukraine-war-news-live-updates/ |access-date=5 June 2022 }}</ref> Op 3 Junie het Oekraïense magte na berig word ’n teenaanval in Sjewjerodonetsk begin. Teen 4 Junie het Oekraïense regeringsbronne beweer 20% of meer van die stad is herower.<ref>{{cite news|date=4 June 2022 |title=Russia 'suffering huge casualties' as troops retreat: Ukraine |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/4/fighting-rages-in-two-key-eastern-ukrainian-cities |access-date=5 June 2022 }}</ref> [[Beeld:Движение техники по понтонной переправе через Северский Донец 001.png|thumb|Russiese tenks by ’n pontoorgang oor die Sewerski-Donets-rivier, 9 April 2022.]] Oekraïense owerhede het geraam 800 Oekraïense burgerlikes is by die Azot- chemiese fabriek in Sjewjerodonetsk beleër; Russies gesteunde separatiste het gesê 300-400 soldate het daar geskuil.<ref>{{cite news|date=11 June 2022 |title=Ukraine war: Chemical plant hit as fighting rages in Severodonetsk |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61773356 |access-date=9 August 2022 }}</ref> Namate die Oekraïense verdediging van Sjewjerodonetsk begin wankel het, het Russiese troepe hulle aanval op die naburige stad Lisitsjansk verskerp.<ref>{{cite news|last1=Gibbons-Neff |first1=Thomas |last2=Stevis-Gridneff |first2=Matina |date=13 June 2022 |title=Ukraine Allies Ponder Options As Cities Falter |edition=Late, New York |volume=59,453 |page=1 |work=[[The New York Times]] |url=https://static01.nyt.com/images/2022/06/13/nytfrontpage/scan.pdf }}</ref> Op 20 Junie is berig Russiese soldate het hulle greep op Sjewjerodonetsk verstewig deur omliggende dorpe in te neem.<ref>{{cite news|last=Hughes |first=Clyde |date=20 June 2022 |title=Russian troops capture key suburb near Severodonetsk after months of battle |work=UPI |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2022/06/20/Ukraine-Severdonetsk-suburb-capture-Kharkiv/6931655722874/ }}</ref> [[CNN]] het op 24 Junie berig Oekraïne se gewapende magte is beveel om Sjewjerodonetsk te ontruim te midde van verskroeideaardetaktieke deur oprukkende Russiese troepe; verskeie honderde burgerlikes wat by die Azot- chemiese fabriek geskuil het, is agtergelaat, met sommige wat hulle lot met dié van mense in Marioepol vergelyk het.<ref>{{cite news|last1=Berlinger |first1=Joshua |last2=Lister |first2=Tim |date=24 June 2022 |title=Ukraine to withdraw from key city of Severodonetsk as Russia's advance grinds on |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/06/24/europe/severodonetsk-Loehansk-russia-ukraine-intl/index.html }}</ref> Op 3 Julie het die Russiese ministerie van verdediging beweer Lisitsjansk is ingeneem en beset.<ref>{{cite news|date=3 July 2022 |title=Russia claims capture of pivotal city in eastern Ukraine |work=CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/ukraine-russia-war-lysychansk-Loehansk-province-donbas/ }}</ref> ''The Guardian'' het op 4 Julie berig ná die val van die Loehansk-oblast sou Russiese soldate hulle inval in die aangrensende Donetsk-oblast voortsit om die stede Slowjansk en [[Bachmoet-slagting|Bachmoet]] aan te val.<ref>{{cite news|last=Jones |first=Sam |date=4 July 2022 |title=Putin declares victory in Loehansk after fall of Lysychansk |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jul/04/ukraine-donetsk-next-russian-target-after-capture-of-Loehansk-says-governor }}</ref> ====Zaporizjzja-front==== [[Beeld:Shopping center in Kremenchuk after Russian shelling, 2022-06-27 (1) frame 0246.jpg|thumb|Die Franse president, [[Emmanuel Macron]], het die missielaanval op 'n winkelsentrum in Krementsjoek op 28 Junie 2022 'n "oorlogsmisdaad" genoem.]] Russiese magte het voortgegaan om missiele af te vuur en bomme op [[Dnipro]] en Zaporizjzja te laat val.<ref name="nytimes.com"/> Russiese missiele het die Internasionale Lughawe Dnipro op 10 April vernietig.<ref>{{cite news|date=10 April 2022 |title=Russian rockets destroy airport in Ukrainian city of Dnipro |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/10/russian-rockets-destroy-airport-in-ukrainian-city-of-dnipro |access-date=1 October 2023 }}</ref> Op 2 Mei het die VN, volgens berigte met die samewerking van Russiese troepe, ongeveer 100 oorlewendes uit die beleg van Marioepol ontruim.<ref>{{cite news|last1=Rai |first1=Arpan |last2=Bancroft |first2=Holly |date=2 May 2022 |title=Mariupol steelworks shelling resumes as doctors describe dire bunker conditions |publisher=Yahoo News |url=https://news.yahoo.com/ukraine-news-live-un-conducting-025522315.html |access-date=2 June 2022 }}</ref> Op 28 Junie het Reuters berig ’n Russiese missielaanval op Krementsjoek, wat in ’n winkelsentrum ontplof het, het minstens 18 mense gedood. Frankryk se president, [[Emmanuel Macron]], het dit ’n "oorlogsmisdaad" genoem.<ref>{{cite news|last=Lewis |first=Simon |date=28 June 2022 |title=Dozens missing after Russian missile strike on mall kills 18 |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/rescuers-dig-survivors-russian-missile-strike-ukrainian-shopping-mall-2022-06-28/ }}</ref> Die president van die Oekraïense kernagentskap Energoatom het die situasie by die Zaporizjzja-kernkragsentrale as "uiters gespanne" beskryf en gesê Oekraïense personeel bedryf die aanleg, maar tot 500 Russiese soldate beheer dit, terwyl Rusland nabygeleë gebiede bestook en wapens by die aanleg opberg.<ref>{{cite news|date=7 July 2022 |title=Russia accused of shelling from Zaporizjzja nuclear plant in Ukraine |url=https://www.france24.com/en/europe/20220716-live-russia-accused-of-shelling-from-Zaporizjzja-nuclear-plant |access-date=13 August 2022 |work=France 24 }}</ref> Rusland het op 19 Augustus ingestem om inspekteurs toegang tot die aanleg te verleen ná ’n oproep van Macron aan Poetin. Teen Julie 2023 was toegang tot die aanleg steeds beperk.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-yet-grant-access-Zaporizjzja-nuclear-reactor-roofs-iaea-2023-07-20/ |title=Russia yet to grant access to Zaporizhzhia nuclear reactor roofs, IAEA says |last1=Murphy |first1=Francois |date=20 July 2023 |work=[[Reuters]] |access-date=24 September 2023 }} Rusland het berig 12 aanvalle met ontploffings van 50 artilleriegranate is teen 18 Augustus by die aanleg en die maatskappydorp Enerhodar aangeteken.<ref name="nei-20220822">{{cite news|date=22 August 2022 |title=Growing concern about Zaporizhzya NPP sparks international diplomacy |publisher=Nuclear Engineering International |url=https://www.neimagazine.com/news/newsgrowing-concern-about-zaporizhzya-npp-sparks-international-diplomacy-9944011 |access-date=1 October 2023}}</ref> Tobias Ellwood, voorsitter van die VK se kieskomitee vir verdediging, en die Amerikaanse kongreslid Adam Kinzinger het gesê stralingslekkasies sou ’n oortreding van Navo wees, ingevolge waarvan ’n aanval op ’n Navo-lid ’n aanval op al sy lede is.<ref>{{cite news|date=20 August 2022 |title=UK, US Set Ultimatum Against Russia Due To Provocations At Zaporizjzja NPP |publisher=Charter 97 |url=https://charter97.org/en/news/2022/8/20/512116/ }}</ref><ref>{{cite news|title=The West considers applying NATO's Article 5 in response to possible accident at Zaporizjzja Nuclear Power Plant |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/08/20/7364116/ |access-date=20 August 2022 }}</ref> [[Beeld:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 3 animated (cropped).gif|thumb|260px|links|'n Geanimeerde kaart van die Russiese inval van 5 September 2022 tot 11 November 2022.]] ===Russiese anneksasies en besettingsverliese (6 September - 11 November 2022)=== Op 6 September 2022 het Oekraïense magte ’n verrassende teenoffensief in die Charkif-streek geloods. Dit het naby Balaklija begin en is deur generaal Sirski gelei.<ref name="RO">{{Cite report |url=https://www.understandingwar.org/sites/default/files/Russian%20Operations%20Assessment%20September%206.pdf |title=Russian offensive campaign assessment, September 6 |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Barros |first2=George |date=6 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |last3=Philipson |first3=Layne |last4=Kagan |first4=Frederick W. |access-date=10 September 2022 }}</ref> ’n Meer selfversekerde Kijif het op 12 September ’n teensoffensief rondom Charkif geloods, wat suksesvol genoeg was om Rusland sy verlies van belangrike posisies te laat erken en ''The New York Times'' te laat sê dit het die beeld van ’n "magtige Poetin" geknou. Kijif het die Weste om meer wapens gevra om die teensoffensief vol te hou.<ref>{{cite news|last=Troianovski |first=Anton |date=12 September 2022 |title=Retreat Dents Image of a Might Putin |edition=Late, New York |volume=59544 |page=1 |work=[[The New York Times]] |url=https://static01.nyt.com/images/2022/09/12/nytfrontpage/scan.pdf }}</ref> Op 21 September 2022 het Wladimir Poetin ’n gedeeltelike mobilisasie aangekondig, en die Russiese minister van verdediging, [[Sergei Sjoigoe]], het gesê 300&nbsp;000 reserviste sou opgeroep word.<ref name="France 24 2022">{{cite web|date=21 September 2022 |title=Putin calls up reservists, warns Russia will use 'all means' for defence |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220921-putin-calls-up-reservists-warns-russia-will-use-all-means-for-defence |access-date=21 September 2022 |website=France 24}}</ref> Hy het ook gesê sy land sou "alle middele" gebruik om "homself te verdedig". Michailo Podoljak, ’n raadgewer van Zelenski, het gesê die besluit was voorspelbaar en ’n poging om "Rusland se mislukkings" te regverdig.<ref name="gazetapl 2022 pd">{{cite web|date=21 September 2022 |title=Ukraina odpowiada na orędzie Władimira Putina: Rosjanie dostali "prezent" |trans-title=Ukraine responds to Vladimir Putin's message: Russians got a "gift" |url=https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114881,28935390,ukraina-odpowiada-na-oredzie-wladimira-putina-rosjanie-dostali.html |access-date=21 September 2022 |website=gazetapl |language=pl }}</ref> Die Britse minister van buitelandse sake, Gillian Keegan, het die situasie ’n "eskalasie" genoem,<ref name="Ellyatt 2022 esc">{{cite news|last=Ellyatt |first=Holly |date=21 September 2022 |title=Russia's Putin announces partial military mobilization |work=CNBC |url=https://www.cnbc.com/2022/09/21/russia-ukraine-war-putin-announces-partial-military-mobilization.html |access-date=21 September 2022}}</ref> terwyl die voormalige Mongoolse president Tsachiagiin Elbegdorzj Rusland daarvan beskuldig het dat die land Russiese Mongole as "kanonvoer" gebruik.<ref>{{cite news|date=4 October 2022 |title='We're minor losses': Russia's mobilisation targets ethnic minorities |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/ae06c532-e1ff-488a-b77c-cb93422d3dd7 |access-date=3 November 2022 }}</ref> ====Russiese anneksasie van Donetsk-, Cherson-, Loehansk- en Zaporizjzja-oblast==== Laat in September 2022 het Russies aangestelde amptenare in Oekraïne referendums georganiseer oor die anneksasie van die Volksrepublieke [[Volksrepubliek Donetsk|Donetsk]] en [[Volksrepubliek Loehansk|Loehansk]], asook die Russies aangestelde militêre administrasies van [[Cherson-oblast|Cherson-]] en [[Zaporizjzja-oblast]]. Oekraïne se regering en bondgenote het dit as skynverkiesings veroordeel, terwyl die amptelike uitslae oorweldigende meerderhede ten gunste van anneksasie getoon het.<ref>{{cite news|date=27 September 2022 |title=Ukraine war: Russia claims win in occupied Ukraine 'sham' referendums |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63052207 |access-date=29 September 2022 }}</ref> Op 30 September 2022 het Poetin die anneksasie van Oekraïne se Donetsk-, Loehansk-, Cherson- en Zaporizjzja-oblast aangekondig.<ref>{{cite news|last1=Berlinger |first1=Joshua |last2=Chernova |first2=Anna |last3=Lister |first3=Tim |date=30 September 2022 |title=Putin announces annexation of Ukrainian regions in defiance of international law |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/09/30/europe/putin-russia-ukraine-annexation-intl/index.html |access-date=26 January 2023 }} Oekraïne, die Verenigde State, die Europese Unie en die Verenigde Nasies het die anneksasies almal as onwettig veroordeel.<ref>{{cite news|last=Trevelyan |first=Mark |date=30 September 2022 |title=Putin declares annexation of Ukrainian lands in Kremlin ceremony |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/putin-declare-annexation-ukrainian-lands-major-escalation-war-2022-09-29/ |access-date=30 September 2022 }}</ref> ==== Cherson-teenoffensief==== [[Beeld:Volodymyr Zelenskyy took part in hoisting the State Flag of Ukraine in liberated Kherson. (52502054830).jpg|thumb|'n Paar dae ná Cherson se bevryding help Zelenski die Oekraïense vlag weer in die stad hys.]] Op 29 Augustus het Zelenski die begin van ’n volskaalse teenoffensief in die suidooste aangekondig om Russies besette gebiede in die Cherson- en Mikolajif-streke te herower.<ref>{{cite news|title=Ukraine's south is on the line as a major counteroffensive appears to be underway |work=NBC News |date=29 August 2022 |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-counteroffensive-russian-held-south-kherson-rcna45265 |access-date=31 August 2022 }}</ref> Teen 4 September het Oekraïense magte die dorp Wisokopillja herower.<ref>{{cite news|last=Asami |first=Terajima |date=4 September 2022 |title=Ukraine war latest: Ukraine liberates villages in south and east |work=The Kyiv Independent |url=https://kyivindependent.com/national/ukraine-war-latest-ukraine-liberates-villages-in-south-and-east |access-date=5 September 2022 }}</ref> Oekraïense aanvalle het ook aan die suidelike frontlinie voortgeduur, hoewel berigte oor territoriale veranderinge grotendeels nie geverifieer kon word nie. In Oktober het Oekraïense magte verder suidwaarts na die stad Cherson gevorder en beheer oor 1&nbsp;170&nbsp;km<sup>2</sup> oorgeneem, terwyl gevegte tot by Doedtsjani uitgebrei het.<ref>{{cite news|last1=Peter |first1=Laurence |last2=Murphy |first2=Matt |date=4 October 2022 |title=Ukraine makes breakthrough in south against Russia Published |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-63126156 |access-date=10 October 2022 }}</ref> Sjoigoe het Russiese magte op 9 November beveel om ’n deel van Cherson-oblast, insluitend die stad [[Cherson]], te verlaat en na die oostelike oewer van die Dnepro te verskuif.<ref>{{cite news|last1=Beaumont |first1=Peter |last2=Sauer |first2=Pjotr |date=9 November 2022 |title=Russian troops ordered to retreat from Kherson in face of Ukrainian advance |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/09/russians-destroy-dnieper-bridges-to-slow-ukraine-advance-on-kherson |access-date=10 November 2022 }}</ref> Op 11 November het Oekraïense troepe Cherson binnegegaan nadat Rusland sy onttrekking voltooi het. Dit het beteken Russiese magte het nie meer ’n vastrapplek aan die westelike oewer van die Dnepro gehad nie. ====Charkif-teenoffensief==== Oekraïense magte het op 6 September nog ’n verrassende teenoffensief in die Charkif-oblast naby Balaklija onder leiding van generaal Sirski geloods.<ref name="RO"/> Teen 7 September het Oekraïense magte 20&nbsp;km tot binne die Russies besette gebied gevorder en beweer hulle het ongeveer 400&nbsp;km<sup>2</sup> herower. Russiese kommentators het gesê dit was waarskynlik die gevolg van die verskuiwing van Russiese magte na Cherson.<ref>{{cite web|last1=Hird |first1=Karolina |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Barros |first3=George |last4=Philipson |first4=Layne |last5=Clark |first5=Mason |date=7 September 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 7 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-7 |access-date=10 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |via=understandingwar.org }}</ref> Op 8 September het Oekraïense magte Balaklija ingeneem en tot binne 15&nbsp;km van Koepjansk gevorder.<ref>{{cite web|last1=Stepanenko |first1=Kateryna |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Barros |first3=George |last4=Philipson |first4=Layne |last5=Clark |first5=Mason |date=8 September 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 8 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-8 |access-date=10 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |via=understandingwar.org }}</ref> Op 9 September het die Russiese besettingsadministrasie van die Charkif-oblast aangekondig hulle sou die burgerbevolkings van Izjoem, Koepjansk en Weliki Boerloek "in veiligheid bring". Die Oorlogstudie-instituut (ISW) het gesê hy meen Koepjansk sou waarskynlik binne die volgende 72 uur val,<ref>{{cite news|last=Osterman |first=Cynthia |date=9 September 2022 |title=Ukraine retakes settlements in Kharkiv advance – Russian-installed official |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/civilians-being-evacuated-russian-held-kharkiv-region-towns-russian-installed-2022-09-09/ |access-date=10 September 2022}}</ref> terwyl Russiese reserwe-eenhede per pad en helikopter na die gebied gestuur is.<ref>{{cite news|last1=Lister |first1=Tim |last2=Kesaieva |first2=Julia |last3=Pennington |first3=Josh |date=9 September 2022 |title=Russia sends reinforcements to Kharkiv as Ukrainians advance |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2022/09/10/europe/ukraine-kharkiv-advances-intl-hnk/index.html |access-date=10 September 2022 }}</ref> Op die oggend van 10 September het foto’s verskyn wat na bewering Oekraïense troepe toon wat die Oekraïense vlag in die sentrum van Koepjansk hys,<ref name="kupiansk-euromaidanpress">{{cite news|date=10 September 2022 |title=Ukrainian troops liberate Kupiansk, Kharkiv oblast – media |work=[[Euromaidan Press]] |url=https://euromaidanpress.com/2022/09/10/ukrainian-troops-liberate-kupiansk-kharkiv-oblast-media/ |access-date=10 September 2022 }}</ref> en die ISW het gesê Oekraïense magte het ongeveer 2&nbsp;500&nbsp;km<sup>2</sup> ingeneem.<ref name="isw20220909">{{cite web|title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 9 |url=https://www.iswresearch.org/2022/09/russian-offensive-campaign-assessment_10.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910102731/https://www.iswresearch.org/2022/09/russian-offensive-campaign-assessment_10.html |archive-date=10 September 2022 |access-date=10 September 2022}}</ref> Reuters het berig Russiese stellings in die noordooste van Oekraïne het voor die Oekraïense aanval "ineengestort", met Russiese magte wat gedwing is om uit hulle basis by Izjoem terug te trek nadat die inname van Koepjansk hulle afgesny het.<ref>{{cite news|last1=Hunder |first1=Max |last2=Hnidyi |first2=Vitalii |date=10 September 2022 |title=Russian grip on northeast Ukraine collapses after Kyiv severs supply line |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-troops-raise-flag-over-railway-hub-advance-threatens-turn-into-rout-2022-09-10/ |access-date=10 September 2022 }}</ref> Teen 15 September het ’n beoordeling deur die Britse ministerie van verdediging bevestig Rusland het óf byna al sy stellings wes van die Oskilrivier verloor óf daaruit onttrek. Hulle het waardevolle militêre toerusting agtergelaat.<ref>{{cite news|date=15 September 2022 |title=Ukraine continues to consolidate its control in Kharkiv area, UK says |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-continues-consolidate-its-control-kharkiv-area-uk-says-2022-09-15/ }}</ref> Die offensief het ooswaarts voortgeduur, en teen 1 Oktober het Oekraïense magte Liman bevry.<ref>{{cite news|last1=Balmforth |first1=Tom |last2=Polityuk |first2=Pavel |date=1 October 2022 |title=Ukraine troops say they take key town, Putin ally mulls possible nuclear response |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-encircles-russian-forces-around-lyman-stronghold-military-2022-10-01/ |access-date=10 October 2022 }}</ref> ===Winterdooiepunt (12 November 2022 - 7 Junie 2023)=== Ná die twee gelyktydige Oekraïense teenoffensiewe het die gevegte in die winter half in ’n dooie punt vasgeval,<ref name="TakesStock">{{cite news|date=8 April 2023 |title=Russia takes stock after winter offensive fails to deliver gains |url=https://www.themoscowtimes.com/2023/04/08/russia-takes-stock-after-winter-offensive-fails-to-deliver-gains-a80762 |work=[[The Moscow Times]] AFP | access-date=26 April 2023}}</ref> met swaar verliese maar min beweging van die frontlinie.<ref>{{cite news|last=Trofimov |first=Yaroslav |title=Ukraine, Russia Gird for a Decisive Spring Campaign After a Bloody Winter |work=[[The Wall Street Journal]] |date=13 March 2023 |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-russia-gird-for-a-decisive-spring-campaign-after-a-bloody-winter-a3beef16 |access-date=26 April 2023 }}</ref> Rusland het ’n selfverklaarde winteroffensief in Oos-Oekraïne geloods, maar die veldtog het met beperkte terreinwinste geëindig.<ref name="TakesStock"/><ref name="aground">{{cite news|last1=Holder |first1=Josh |last2=Hernandez |first2=Marco |date=6 April 2023 |title=How Russia's Offensive Ran Aground |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/interactive/2023/04/06/world/europe/russia-offensive-maps.html |access-date=26 April 2023 |issn=0362-4331 }}</ref> Ontleders het onder meer Rusland se gebrek aan opgeleide soldate en ammunisievoorrade vir die mislukking geblameer.<ref name=TakesStock/><ref name="aground"/> Die Britse historikus Mark Galeotti het gesê: "Ná Rusland se mislukte en swak beplande winteroffensief, wat sy geleentheid verspil het om sy magte te konsolideer, is Oekraïne in ’n betreklik sterk posisie."<ref>{{cite web|last=Galeotti |first=Mark |date=24 May 2023 |title=Ukraine's next move: can Putin be outsmarted? |url=https://www.spectator.co.uk/article/ukraines-next-move-can-putin-be-outsmarted/ |access-date=25 May 2023 |website=The Spectator }}</ref> Op 7 Februarie het ''The New York Times'' berig Russiese magte het onlangs byna 200&nbsp;000 soldate gemobiliseer om aan die offensief in die Donbas deel te neem.<ref>{{cite news|last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Addario |first2=Lynsey |date=6 February 2023 |title=Outnumbered and Worn Out, Ukrainians in East Brace for Russian Assault |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/02/06/world/europe/ukraine-russia-offensive.html |access-date=25 March 2023 |issn=0362-4331 }}</ref> Die Russiese private militêre maatskappy die Wagnergroep het ’n groter rol begin speel,<ref>{{cite news|date=13 January 2023 |title=The success of Russia's mercenary group says something about Putin's war |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/wagner-mercenary-group-russia-putin-b2261201.html |work=[[The Independent]] |access-date=26 April 2023 }}</ref> en "stadige, uitputtende vorderings" in die Bachmoet-geveg gelewer, met tienduisende rekrute uit gevangenisbataljons wat so te sê aan "selfmoordaanvalle" op Oekraïense stellings deelgeneem het.<ref name="aground"/> Aan die einde van Januarie 2023 het die gevegte in die suide van die Zaporizjzja-oblast verskerp, met swaar verliese aan albei kante.<ref>{{cite news|last=Grove |first=Thomas |date=24 January 2023 |title=Fighting Intensifies in Southern Ukraine |page=A6 |work=[[The Wall Street Journal]]}} ^{{cite news|date=22 January 2023 |title=Ukraine Latest: Russia Makes 'Incremental Gains' Around Bakhmut |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-01-22/ukraine-latest-russia-makes-incremental-gains-around-bakhmut |access-date=17 June 2023 }}</ref> In nabygeleë suidelike dele van die Donetsk-oblast het ’n intense, drie weke lange Russiese aanval naby die steenkoolmyndorp Woehledar plaasgevind; dit is as die grootste tenkgeveg van die oorlog tot op daardie stadium beskryf. Dit het op ’n ramp vir die Russiese magte uitgeloop, met Oekraïense bevelvoerders wat beweer het hulle het "minstens 130 tenks en gepantserde personeeldraers" verloor. Die Britse ministerie van verdediging het verklaar: "’n Hele Russiese brigade is feitlik uitgewis."<ref>{{cite news|last=Santora |first=Marc |date=16 February 2023 |title=Moscow's Military Capabilities Are in Question After Failed Battle for Ukrainian City |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/02/15/world/europe/russia-military-vuhledar-ukraine.html |access-date=26 April 2023 |issn=0362-4331 }}</ref> Teen die einde van 2022, toe Russiese verliese 50&nbsp;000 oorskry het, het die Russiese leër versperringstroepe ingestel. Die Britse ministerie van verdediging het verklaar dié eenhede dreig om hulle eie terugtrekkende soldate te skiet om hulle tot aanvalle te dwing. In Maart 2023 het Russiese soldate ’n video opgeneem wat aan Poetin gerig is waarin hulle verklaar het hulle het ná die opdoen van verliese probeer om na hulle hoofkwartier terug te keer, maar hulle bevelvoerders het hulle die ontruiming geweier, terwyl versperringstroepe agter hulle geplaas is met dreigemente om hulle "te vernietig".<ref name="Sauer 2023 a785">{{cite news|last=Sauer |first=Pjotr |title=Russian soldiers say commanders used 'barrier troops' to stop them retreating |work=[[The Guardian]] |date=27 March 2023 |url=https://www.theguardian.com/world/2023/mar/27/russian-soldiers-commanders-used-barrier-troops-stop-retreating |access-date=25 January 2024 }}</ref> ===Geveg van Bachmoet=== [[Beeld:Bakhmut during the battle (2023-04-05), frame 16531.jpg|thumb|260px|Wes-Bachmoet tydens die geveg, 5 April 2023.]] Ná die nederlaag in Cherson en Charkif het Russiese en Wagner-magte daarop gefokus om Bachmoet in te neem en die halfjaar lange dooiepunt daar te verbreek. Russiese magte het probeer om die stad te omsingel deur uit die noorde via Soledar aan te val. Ná swaar verliese het Russiese en Wagner-magte op 16 Januarie 2023 beheer oor Soledar oorgeneem.<ref>{{cite news|date=15 January 2023 |title=Ukrainian military source: Russia controls administrative territory of Soledar |url=https://kyivindependent.com/news-feed/ukrainian-military-source |access-date=16 January 2023 |work=The Kyiv Independent }}</ref> Teen vroeg in Februarie 2023 is Bachmoet uit die noorde, suide en ooste aangeval, met die enigste Oekraïense toevoerlyne wat van Tsjasif Jar in die weste geloop het.<ref>{{cite news|date=1 February 2023 |title=Russia Pours Fighters Into Battle for Bakhmut |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/live/2023/01/31/world/russia-ukraine-news |url-access=subscription }}</ref> Op 4 Maart het Bachmoet se onderburgemeester aan nuusdienste gesê daar is straatgevegte in die stad.<ref>{{cite news|date=4 March 2023 |title=Bakhmut: Fighting in the street but Russia not in control – deputy mayor |publisher=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-64846666 |access-date=4 March 2023}}</ref> Op 20 Mei 2023 het die Wagnergroep volle beheer oor Bachmoet opgeëis, en Rusland het die volgende dag amptelik ’n oorwinning in die geveg verklaar.<ref>{{cite web|url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/kremlin%E2%80%99s-pyrrhic-victory-bakhmut-retrospective-battle-bakhmut |date=24 May 2023 |work=Institute for the Study of War |title=The Kremlin's Pyrrhic Victory in Bakhmut: A Retrospective on the Battle for Bakhmut |first=Kateryna |last=Stepanenko }}</ref> Wagner-magte het daarna uit die stad teruggetrek en is deur gereelde Russiese eenhede vervang.<ref>{{cite web|last1=Bailey |first1=Riley |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Hird |first3=Karolina |last4=Kagan |first4=Frederick W. |name-list-style=and |date=3 June 2023 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, June 3, 2023 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-june-3-2023 |work=Institute for the Study of War }}</ref> ===2023 Oekraïense teenoffensiewe (8 Junie 2023 - 1&nbsp;Desember 2023)=== [[Beeld:Flood in Kherson Oblast, 2023-06-10.jpg|thumb|260px|'n [[Oorstroming]] in Cherson-oblast op 10 Junie 2023 wat veroorsaak is deur die verwoesting van die Kachofkadam vier dae vantevore.]] In Junie 2023 het Oekraïense magte teenaanvalle aan verskeie fronte geloods.<ref>{{cite news|date=8 June 2023 |title=Ukraine launches counteroffensive against Russia|url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-launches-counteroffensive-russia-zaporizhzhia-rcna88332 |first1=Raf |last1=Sanchez |first2=Anastasiia |last2=Parafeniuk |first3=Bill |last3=O'Reilly |work=NBC News}}</ref> Dié pogings het hewige Russiese weerstand teengekom.<ref>{{cite news|date=9 June 2023|title=Ukraine counteroffensive ramps up, but meets stiff Russian resistance|first=Jamie|last=Dettmer|work=Politico|url=https://www.politico.eu/article/ukraine-russia-war-counteroffensive-ramps-up-but-meets-stiff-russian-resistance/}}</ref> Teen 12 Junie het Oekraïne vordering en die bevryding van nedersettings aangemeld.<ref>{{cite news|last=Balmforth |first=Tom |title=Ukraine claims new gains in early phase of counteroffensive |work=[[Reuters]] |date=12 June 2023 |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-reports-small-gains-early-stages-counteroffensive-2023-06-12/ }}</ref> Einde Junie het Oekraïne grondgebied in die Donbas herower en vordering in die Cherson-oblast gemaak.<ref>{{cite news|title=Ukraine in maps: Tracking the war with Russia |work=[[BBC News]] |date=1 July 2023 |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60506682 }}</ref> Rusland het gebiede op groot skaal met myne besaai, wat Oekraïne die land met die meeste landmyne ter wêreld gemaak het.<ref>{{cite news|date=13 August 2023 |first=Daniel|last=Boffey|title=Ukraine desperate for help clearing mines, says defence minister |url=https://www.theguardian.com/world/2023/aug/13/ukraine-desperate-for-help-clearing-mines-says-defence-minister |work=[[The Guardian]] }}</ref> Nadat Rusland die Swartsee-graanooreenkoms verlaat het, het Oekraïne Russiese skepe geteiken.<ref>{{cite news|date=13 September 2023 |title=Ukraine hits Russian naval targets in major Crimea attack |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-launches-missile-attack-sevastopol-crimea-russian-installed-governor-2023-09-13/ }}</ref> In September 2023 het Russiese aanvalle Oekraïense energie-infrastruktuur getref.<ref>{{cite news|date=21 September 2023 |title=As Russia hits Ukraine's energy facilities with a deadly missile attack, fear mounts over nuclear plants |work=CBS News }}</ref> Die VSA het aangekondig hulle sal langafstand-missiele stuur<ref>{{cite news|title=Ukraine to receive US long-range ATACMS missiles, US media report |work=Al Jazeera}}</ref>, en Oekraïne het die vlootbasis in [[Sewastopol]] aangeval.<ref>{{cite news|last=Stern |first=David L. |date=22 September 2023 |title=Ukraine hits headquarters of Russia's Black Sea Fleet in Sevastopol |newspaper=[[The Washington Post]] |issn=0190-8286 }}</ref> In Oktober-Desember 2023 het Oekraïense magte die Dnipro oorgesteek ondanks swaar verliese. Op 1 Desember 2023 het Zelenski verklaar die Oekraïense teenoffensief was onsuksesvol.<ref name="failedTelegraph"/> In Desember 2023 het mediaorganisasies die Oekraïense teenoffensief beskryf as onsuksesvol wat betref die herowering van beduidende grondgebied of die bereiking van enige van sy doelwitte.<ref name="failedTelegraph">{{cite news|last=Page |first=Lewis |date=12 November 2023 |title=Ukraine's counteroffensive has failed — here's why |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/11/12/ukraine-counteroffensive-failed-russia-putin-war-plan/ |access-date=12 December 2023 |work=The Daily Telegraph }}</ref> ===Russiese offensiewe en Oekraïense inval (April 2024 - tans)=== ====Russiese aanvalle in die lente en somer van 2024==== [[Beeld:2024-09-05 - Presidential Brigade UAF - Vovchansk 05.jpg|thumb|250px|Die ruïnes van Wofsjansk ná Rusland se Charkif-offensief van 2024.]] Op 10 Mei 2024 het Rusland ’n hernude offensief in die Charkif-oblast begin. Rusland het ’n dosyn dorpe ingeneem; Oekraïne het teen 25 Mei, sedert die begin van die offensief, meer as 11&nbsp;000 mense uit die streek ontruim. Die land het op 17 Mei gesê sy magte het die Russiese opmars vertraag, en teen 25 Mei het Zelenski gesê Oekraïense magte het "gevegsbeheer" verseker oor gebiede waar Russiese troepe die noordoostelike Charkif-oblast binnegegaan het. Russiese amptenare het gesê hulle "vorder in elke rigting" en die doel is om ’n buffersone vir bedreigde grensstreke te skep.<ref name="c973">{{cite web|last1=Kullab |first1=Samya |last2=Morton |first2=Elise |name-list-style=and |date=25 May 2024 |title=Zelenskyy says Ukraine has taken back control in areas of Kharkiv region, aerial attacks continue |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-kharkiv-offensive-f05456d648a341970ce446c35fa69173 |access-date=7 June 2024 |website=AP News}}</ref> Die Withuis het op 7 Junie gesê die offensief het tot stilstand gekom en sou waarskynlik nie verder vorder nie.<ref name="k069">{{cite web|last=Dress |first=Brad |title=US says Russia's advance on Kharkiv is 'all but over' |website=The Hill |date=7 June 2024 |url=https://thehill.com/policy/defense/4710848-white-house-russia-advance-ukraine-kharkiv-region-stalled/ |access-date=12 June 2024}}</ref> Ná die slag van Awdijifka het Russiese magte noordweswaarts gevorder om ’n uitloper te vorm en Otsjeretine aan die einde van April ingeneem.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/04/24/russia-advances-5-miles-after-error-by-ukraine-forces/ |title=Russian troops advance five miles after Ukrainians left front line unmanned |work=The Telegraph |date=24 April 2024 |first=Joe |last=Barnes}}</ref> Russiese magte het ook vroeg in April ’n aanval in die rigting van Tsjasif Jar geloods en teen vroeg in Julie sy oostelikste distrik ingeneem.<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/4/ukraine-army-retreats-from-part-of-strategic-chasiv-yar-as-russia-advances |title=Ukraine army retreats from part of strategic Chasiv Yar as Russia advances |date=4 July 2024 |work=Al Jazeera}}</ref> Nog ’n aanval in die rigting van Toretsk is op 18 Junie geloods om die stad in te neem.<ref>{{cite web|url=https://www.kyivpost.com/post/35449 |date=7 July 2024 |title=Russians Advance on Toretsk, Ukrainian Troops Battle on Town's Approaches |work=Kyiv Post |first=Julia |last=Struck}}</ref> Die Oekraïense militêre waarnemer Nazar Volosjin het gesê die doel was om Tsjasif Jar uit die suide te omsingel.<ref name="ISW 2024-06-21">{{cite web|title=Russian Offensive Campaign Assessment, June 21, 2024 |last1=Evans |first1=Angelica |last2=Wolkov |first2=Nicole |last3=Harward |first3=Christina |last4=Hird |first4=Karolina |last5=Barros |first5=George |work=Institute for the Study of War |date=21 June 2024 |access-date=13 July 2024 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-june-21-2024}}</ref> Russiese magte het die uitloper noordwes van Awdijifka in Julie uitgebrei en op 19 Julie 2024 ’n deurbraak gemaak en in die rigting van die strategies belangrike stad Pokrofsk gevorder.<ref>{{cite web|work=Meduza |date=26 July 2024 |title=The fall of Prohres : A new Russian breakthrough threatens Ukraine's supply lines at the most vulnerable part of the front |url=https://meduza.io/en/feature/2024/07/26/the-fall-of-prohres}}</ref> ====Oekraïense offensief in Rusland==== [[Beeld:The 80th Air Assault Brigade captured a T-90M Proryv tank in the Kursk region.jpg|thumb|250px|Oekraïense soldate in Augustus 2024 in [[Koersk-oblast]].]] Op 6 Augustus 2024 het Oekraïne sy eerste direkte aanval op Russiese grondgebied uitgevoer, die grootste pro-Oekraïense inval sedert die begin van die oorlog, in die aangrensende [[Koersk-oblast]].<ref>{{cite web|work=[[The New York Times]] |date=7 August 2024 |first=Constant |last=Méheut |title=Ukraine Launches Rare Cross-Border Ground Assault Into Russia |url=https://www.nytimes.com/2024/08/07/world/europe/ukraine-russia-cross-border-assault.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808025204/https://www.nytimes.com/2024/08/07/world/europe/ukraine-russia-cross-border-assault.html |archive-date=8 August 2024}}</ref> Die hoofas van die aanvanklike opmars was gesentreer in die rigting van Soedsja, 10&nbsp;km van die grens af,<ref>{{cite web|url=https://kyivindependent.com/ukraine-brings-war-back-to-russian-soil-with-unprecedented-attack-on-kursk-oblast/ |work=Kyiv Independent |first=Francis |last=Farrell |date=8 August 2024 |title=Ukraine's unprecedented attack on Kursk Oblast brings war back to Russian soil}}</ref> wat volgens Zelenski op 15 Augustus ingeneem is.<ref>{{cite web|work=[[The New York Times]] |date=15 August 2024 |first=Constant |last=Méheut |title=Ukraine Captures Russian Town, Zelensky Says |url=https://www.nytimes.com/2024/08/15/world/europe/russia-ukraine-airfields-kursk.html}}</ref> Oekraïne het die gebrek aan ervare eenhede en verdediging aan die grens met die Koersk-oblast benut en in die eerste dae van die inval vinnig grondgebied ingeneem.<ref>{{cite web|work=Associated Press |date=16 August 2024 |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-kursk-incursion-putin-1178b99b32b476816db3a48ffa06b11a |title=Ukraine's swift push into the Kursk region shocked Russia and exposed its vulnerabilities}}</ref> Die inval het Rusland genoop om duisende troepe uit besette Oekraïense gebiede te verskuif.<ref name="k052">{{cite web|last1=Lister |first1=Tim |last2=Brennan |first2=Eve |last3=Goodwin |first3=Allegra |title=How Ukraine turned the war on its head with surprise attack on southern Russia |website=CNN |date=17 August 2024 |url=https://edition.cnn.com/2024/08/17/europe/ukraine-kursk-russia-attack-explainer-intl/index.html |access-date=18 August 2024}}</ref> Ondanks herhaalde sperdatums wat Poetin in 2024 gestel het om Oekraïense troepe te verdryf, het Russiese magte dit teen die einde van Januarie 2025 nog nie reggekry nie, terwyl vordering in die Donetsk-oblast voorkeur geniet het bo die Koersk-uitloper. Teen die somer van 2025 is Oekraïense magte egter grotendeels uit die gebied verdryf.<ref>{{cite news| last1=O'Grady |first1=Siobhán |last2=Ebel |first2=Francesca |last3=Khudov |first3=Kostiantyn |last4=Morgunov |first4=Serhiy |last5=Korolchuk |first5=Serhii |date=11 August 2025 |title=Ukraine invaded Russia, seizing land it hoped to trade. It couldn't hold on. |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/08/11/ukraine-war-kursk-invasion-russia/ |url-access=subscription |access-date=18 December 2025 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> ====Laat 2024 - vroeg 2026: eskalering van Russiese aanvalle op burgerlikes en Oekraïnse teenaanvalle==== [[Beeld:2024-07-04 - 24 OMBr ZSU - Chasiv Yar - 03.jpg|thumb|Verwoesting tydens die Slag van Tsjasif Jar.]] [[Beeld:2024- Russian drones launched against Ukraine.svg |thumb|Die gebruik van Russiese [[Hommeltuig|hommeltuie]] het van vroeg 2024 tot die somer van 2025 ongeveer tienvoudig toegeneem.<ref name=NYTimes_20250908>{{cite news|last1=Johnson |first1=Lizzie |last2=Korolchuk |first2=Serhii |last3=Galouchka |first3=Anastacia |last4=Khudov |first4=Kostiantyn |last5=Ram |first5=Ed |last6=Chen |first6=Yutao |last7=Ledur |first7=Júlia |last8=Sand |first8=Bishop |title=Russia bombs Ukraine almost every night. This is what it sounds like. |url=https://www.washingtonpost.com/world/interactive/2025/ukraine-bombing-sounds-war-sirens-russia/ |newspaper=The Washington Post |date=8 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250909004516/https://www.washingtonpost.com/world/interactive/2025/ukraine-bombing-sounds-war-sirens-russia/ |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}</ref>]] Russiese troepe het voortgegaan om teen 'n vinniger tempo as voor die Koersk-offensief in die ooste van Oekraïne te vorder,<ref name=Miller>{{cite web|title=Volodymyr Zelenskyy faces backlash over Russia's breach of eastern defences |website=FT |date=30 August 2024 |last1=Miller |first1=Christopher |url=https://www.ft.com/content/e63ce931-d3a1-4b4a-8540-e578d87873e5 |access-date=31 August 2024 |archive-date=31 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240831121654/https://www.ft.com/content/e63ce931-d3a1-4b4a-8540-e578d87873e5 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> insluitend in die rigting van die operasioneel belangrike stad Pokrofsk.<ref>{{cite news|newspaper=[[The Washington Post]] |date=22 August 2024 |first1=Isabelle |last1=Khurshudyan |first2=Anastacia |last3=Morgunov |last2=Galouchka |first3=Serhiy |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/22/ukraine-kursk-pokrovsk-russia-views/ |title=Ukrainians cheer push into Russia but fear it comes at the cost of the east|name-list-style=and}}</ref> Einde Augustus 2024 het Russiese magte Nowohrodifka suidoos van Pokrofsk ingeneem,<ref name=Miller/> terwyl hulle Krasnohorifk<ref name="ISW 2024-09-10">{{cite web|title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 10, 2024 |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Evans |first2=Angelica |last3=Wolkov |first3=Nicole |last4=Mappes |first4=Grace |last5=Zehrung |first5=Haley |work=Institute for the Study of War |date=10 September 2024 |access-date=10 September 2024 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-10-2024 }}</ref> en Oekraïnsk<ref name="NYT918"/> vroeg in September verower het.<ref name="NYT918">{{cite news|last=Méheut |first=Constant |date=18 September 2024 |title=Russia Seizes Eastern Town as Ukraine Says It Hit a Big Ammunition Depot |url=https://www.nytimes.com/2024/09/18/world/europe/ukraine-russia-strikes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918104436/https://www.nytimes.com/2024/09/18/world/europe/ukraine-russia-strikes.html/ |archive-date=18 September 2024 |access-date=18 September 2024 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Einde September het 'n Russiese aanval op die stad Woeledar, wat lank deur Oekraïne beheer is, begin.<ref>{{cite news|work=[[Reuters]] |title=Russian forces storming east Ukrainian town of Vuhledar, bloggers and media say |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-storming-ukrainian-town-vuhledar-bloggers-media-say-2024-09-24/ |date=24 September 2024 }}</ref> Nadat dit op 1 Oktober geval het, is die stad, met 'n vooroorlogse bevolking van ongeveer 14&nbsp;000, as 'n "uitgestrekte puinhoop" beskryf.<ref name="vuhledar101">{{cite news|last=Kilner |first=James |date=1 October 2024 |title=Russia secures biggest victory since February as it captures Ukrainian stronghold |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/10/01/russias-biggest-victory-since-february-ukrainian-stronghold/ |work=[[The Daily Telegraph]] }}</ref> Op 30 Oktober 2024 is berig generaal-majoor Dmitro Martsjenko van Oekraïne het gesê Zelenski se oorwinningsplan het te sterk op Westerse steun gefokus. Inligtingsessies deur Westerse amptenare het ook pessimistieser geword.<ref name=telegraph-20241030>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/10/30/ukraine-crumbling-russia-zelensky-victory-plan-kyiv/ |title=Ukraine's front line is 'crumbling' against Russian advances, says general |last1=Kilner |first1=James |last2=Hardaker |first2=Daniel |newspaper=[[The Daily Telegraph]] |url-access=subscription |date=30 October 2024 |access-date=7 November 2024 }}</ref><ref name=nyt-20241101>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/11/01/us/politics/russia-ukraine-war.html |title=As Russia Advances, U.S. Fears Ukraine Has Entered a Grim Phase |last1=Barnes |first1=Julian E. |last2=Schmitt |first2=Eric |last3=Cooper |first3=Helene |last4=Barker |first4=Kim |newspaper=[[The New York Times]] |url-access=subscription |date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101211720/https://www.nytimes.com/2024/11/01/us/politics/russia-ukraine-war.html |archive-date=1 November 2024}}</ref> Vroeg in 2025 het Russiese magte in die ooste van Oekraïne gevorder,<ref>{{cite news|date=15 February 2025 |title=Russian forces take control of two settlements in eastern Ukraine, TASS says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-take-control-two-settlements-eastern-ukraine-tass-says-2025-02-14/ |work=[[Reuters]] }}</ref> terwyl Rusland beweer het hulle het Welika Nowosilka in Januarie verower.<ref>{{cite web|date=26 January 2025 |title=Russia says its troops have captured a strategic town in eastern Ukraine |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-invasion-donetsk-offensive-c544bbc5c99c64d5620876cad165a5db |access-date=17 April 2025 |work=AP News |language=en }}</ref> Rusland het voortgegaan met aanvalle op Oekraïne se energie-infrastruktuur.<ref>{{cite news|title=Russia claims to have seized two new villages in eastern Ukraine |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/12/russia-claims-to-have-seized-new-villages-in-eastern-ukraine |work=Al Jazeera |date=12 January 2025 }}</ref> In Februarie 2025 het die Oekraïense regering 'n eenjaarkontrak goedgekeur vir vrywilligers tussen 18 en 24 jaar wat nie aan mobilisasie onderworpe is nie.<ref>{{cite news|last1=Basmat |first1=Dmytro |title=Over 10,000 applications to join military submitted by young recruits following introduction of 'special contracts,' Defense Ministry says |url=https://kyivindependent.com/over-10-000-applications-to-join-military-received-from-young-recruits-following-introduction-of-special-contracts-defense-ministry-says/ |work=The Kyiv Independent |date=18 February 2025 }}</ref> Teen April 2025 het Russiese vordering verlangsaam, volgens Seth Jones van die Sentrum vir Strategiese en Internasionale Studies.<ref name="h119">{{cite web| last1=Jones | first1=Seth G. | last2=McCabe | first2=Riley | title=Russia's Battlefield Woes in Ukraine | website=CSIS | date=11 August 2025 | url=https://www.csis.org/analysis/russias-battlefield-woes-ukraine | access-date=3 September 2025}}</ref> Russiese aanvalle op burgerlikes het ook toegeneem, met Junie as die maand met die meeste burgerlike ongevalle in Oekraïne sedert die begin van die oorlog: 232 dood en 1&nbsp;343 beseer.<ref name="o749">{{cite web| title=UN warns of record civilian casualties in Ukraine | website=UN News | date=10 July 2025 | url=https://news.un.org/en/story/2025/07/1165366 | access-date=3 September 2025}}</ref> Rusland het minstens 21 burgerlikes, insluitend kinders, in die tweede grootste aanval van die oorlog in die nag van 27 en 28 Augustus gedood en Europese diplomatieke geriewe sowel as burgerlike infrastruktuur beskadig.<ref name="c384">{{cite web| title=Russian Offensive Campaign Assessment, August 28, 2025 | website=Institute for the Study of War | date=28 August 2025 | url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-28-2025 | access-date=3 September 2025}}</ref> Poetin het in Maart 2025 verklaar "daar is rede om te glo ons kan klaarspeel met die Oekraïense magte", terwyl 'n Russiese someroffensief verwag is. Rusland het beplan om na Soemi en Charkif uit te brei. Die werklike offensief is egter oor die algemeen as onsuksesvol beskou, met beperkte terreinwinste teen die koste van swaar ongevalle. Teen September 2025 het Russiese magte geen deurbraak aan die front behaal nie, terwyl belangrike strategiese doelwitte soos Pokrofsk steeds deur Oekraïne beheer is.<ref name="b037">{{cite web |last=Dickinson |first=Peter |title=Putin's failed summer offensive shatters the myth of inevitable Russian victory |website=Atlantic Council |date=2 September 2025 |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-failed-summer-offensive-shatters-the-myth-of-inevitable-russian-victory/ |access-date=3 September 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Rusland het sy aanvalle op Oekraïense energie-infrastruktuur verskerp.<ref name="Chathamhouse_Nov2025"/> In reaksie hierop het Oekraïne Russiese energie- en logistieke netwerke aangeval, insluitend olieaanlegte, wat 'n Russiese brandstofkrisis veroorsaak het.<ref>{{cite news|last=Christou |first=William |date=8 November 2025 |title=Russian missile attacks on Ukrainian energy facilities kill at least seven |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/08/russia-ukraine-drone-missile-attacks-energy-infrastructure-casualties |access-date=19 November 2025 |work=[[The Guardian]] |language=en |issn=0261-3077 |archive-url= |archive-date=}}</ref> In Oktober en November 2025 het Russiese magte hulle operasies om Pokrofsk verskerp. Rusland het honderde vierkante kilometer gevorder en druk op Oekraïense verdedigingslinies uitgeoefen.<ref>{{cite web|title=The Russia-Ukraine War Report Card, Nov. 12, 2025 {{!}} Russia Matters |url=https://www.russiamatters.org/news/russia-ukraine-war-report-card/russia-ukraine-war-report-card-nov-12-2025 |access-date=19 November 2025 |website=russiamatters.org}}</ref> Teen einde Oktober was daar gevegte binne die stad Pokrofsk self.<ref>{{cite news |last=Landale |first=James |date=1 November 2025 |title=Key town faces 'multi-thousand' Russian force, top Ukraine commander admits |url=https://www.bbc.com/news/articles/crklljyx6mzo |access-date=18 December 2025 |work=BBC News |archive-url= |archive-date=}}</ref> Op 1 Desember het Rusland beweer hy het die stad verower, hoewel Oekraïense magte steeds in die noordelike deel teenwoordig was.<ref>{{cite news |last=Osborn |first=Andrew |date=2 December 2025 |title=Russia says before talks with US it has fully captured city of Pokrovsk, Ukraine denies it |url=https://www.reuters.com/world/russias-putin-told-frontline-liberation-pokrovsk-vovchansk-kremlin-says-2025-12-01/ |access-date=18 December 2025 |work=BBC News |archive-url= |archive-date=}}</ref> Volgens berigte het Rusland Pokrofsk, Mirnohrad en Hoeljaipole vroeg in 2026 ten volle verower.<ref>{{cite web | last=Bern | first=Stefaniia | title=Russian Offensive Campaign Assessment, February 25, 2026 | website=Institute for the Study of War | date=2026-02-26 | url=https://understandingwar.org/research/russia-ukraine/russian-offensive-campaign-assessment-february-25-2026/ | access-date=2026-03-02}}</ref> In Desember 2025 het Zelenski die stad besoek nadat Rusland beweer het hy beheer Koepjansk. 'n Oekraïense bevelvoerder het verklaar Russiese troepe daar was omsingel.<ref name="y195">{{cite news |last=Psaropoulos |first=John T. |title=Russian forces 'completely cut off' from Kupiansk, says Ukrainian commander |work=Al Jazeera |date=12 December 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/12/putin-pursues-peace-through-capitulation-as-ukraine-fights-on-in-pokrovsk |access-date=18 December 2025 }}</ref> '''Ou deel''' ===Horlifka-aanval=== Op 2 Maart het Oekraïense magte begn met 'n aanval in die rigting van Horlifka in [[Donetsk-oblast]]. Die stad word sedert 2014 deur die [[Volksrepubliek Donetsk]] beheer. ===Luggevegte=== Op 24 Februarie het Russiese magte die Tsjoehoejif-lugmagbasis aangeval,<ref>{{cite web |title=Ukraine: Video appears to show aftermath of missile strike on air base in Chuhuiv |publisher=Sky News |date=24 Februarie 2022 |access-date=6 April 2022 |url=https://news.sky.com/video/ukraine-video-appears-to-show-aftermath-of-missile-strike-on-air-base-in-chuhuiv-12550242}}</ref> wat [[Bayraktar TB2]]-[[Onbemande vliegtuig|hommeltuie]] gehuisves het. Die aanval het skade aan brandstofbergingsareas en infrastruktuur veroorsaak.<ref>{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2022/02/24/satellite-imagery-shows-russian-attack-on-ukraine-from-space.html |title=Satellite imagery shows Russian attack on Ukraine from space |publisher=CNBC |first=Michael |last=Sheetz |date=24 Februarie 2022 |access-date=8 Maart 2022}}</ref> Die volgende dag is die Millerowo-lugbasis deur Russiese magte aangeval.<ref>"Airport in central Ukraine reportedly targeted by missile fired from Belarus". The Times of Israel. Geargiveer van die oorspronklike op 27 Februarie 2022. Besoek op 28 Februarie 2022.</ref> Tydens die Zjitomir-lughawe-aanval op 27 Februarie is berig dat Rusland 9K720 Iskander-missielstelsels, geleë in [[Belarus]], gebruik het om die burgerlike Zjitomir-lughawe aan te val.<ref>{{cite web |title=Airport in central Ukraine reportedly targeted by missile fired from Belarus |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/airport-in-central-ukraine-reportedly-targeted-by-missile-fired-from-belarus/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227183646/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/airport-in-central-ukraine-reportedly-targeted-by-missile-fired-from-belarus/ |archive-date=27 Februarie 2022 |access-date=28 Februarie 2022 |work=The Times of Israel}}</ref> Baie Oekraïense lugverdedigingsgeriewe is in die eerste dae van die inval volledig of gedeeltelik deur Russiese lugaanvalle vernietig.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61106245 |title=Ukraine's battle for control of its skies |first=Jonathan |last=Beale |work=[[BBC News]] |date=14 April 2022 |access-date=19 April 2022}}</ref> Rusland het op 5 Maart minstens tien vliegtuie verloor.<ref>{{cite news |last=Trevithick |first=Joseph |title=The Russian Air Force Just Had A Terrible Day Over Ukraine |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/44602/the-russian-air-force-just-had-a-terrible-day-over-ukraine |access-date=5 Maart 2022 |work=The Drive}}</ref> Op 6 Maart het die algemene staf van die [[Gewapende Magte van Oekraïne|gewapende magte van Oekraïne]] berig dat 88 Russiese vliegtuie sedert die begin van oorlog vernietig is.<ref>{{cite web|title=Enemy loses 88 aircraft, helicopters in Ukraine – General Staff |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/808029.html |access-date=9 Maart 2022 |website=Interfax-Ukraine}}</ref>'n Anonieme senior Amerikaanse verdedigingsbeampte het egter op 7 Maart aan [[Reuters]] gesê dat Rusland steeds die "oorgrote meerderheid" van sy vegvliegtuie en helikopters wat naby Oekraïne versamel is, beskikbaar het om te vlieg.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-has-deployed-nearly-100-pct-pre-staged-forces-into-ukraine-us-official-2022-03-07/ |title=Putin has deployed nearly 100% of pre-staged forces into Ukraine- U.S. Official |first1=Idrees |last1=Ali |first2=Phil |last2=Stewart |work=[[Reuters]] |date=7 Maart 2022}}</ref> Na die eerste maand van die inval het Justin Bronk, 'n Britse militêre waarnemer, die Russiese vliegtuigverliese by 15 vastevlerkvliegtuie en 35 helikopters getel, maar het opgemerk dat die ware totaal beslis hoër was.<ref>{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/24/analysis-russia-falls-back-on-urban-siege-warfare-in-ukraine |title=Analysis: Russia falls back on urban siege warfare in Ukraine |first=Justin |last=Bronk |publisher=[[Al Jazeera]] |date=24 Maart 2022 |access-date=24 Maart 2022}}</ref> Daarteenoor, volgens die Verenigde State, was 49 Oekraïnse vegvliegtuie teen 18 Maart verlore. <ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60774819?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=62349f1d0ce87e491a0f0199%26How%20much%20of%20Ukraine%27s%20air%20force%20is%20still%20operational%3F%262022-03-18T19%3A44%3A06%2B00%3A00&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:12473c63-8acb-47a3-975e-484ef2787681&pinned_post_asset_id=62349f1d0ce87e491a0f0199&pinned_post_type=share |title=How much of Ukraine's air force is still operational? |editor-first=Jude |editor-last=Sheerin |work=[[BBC News]] |date=18 Maart 2022 |access-date=19 April 2022}}</ref> Op 13 Maart het Russiese magte verskeie kruisermissielaanvalle uitgevoer op 'n militêre opleidingsgerief in Jaworif, Lwif-Oblast, naby die Poolse grens. Die plaaslike goewerneur, Maksim Kozitski, het berig minstens 35 mense is in die aanvalle dood.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/13/russia-air-strikes-hit-ukraine-military-base-near-poland |title=Russia strikes Ukraine army base near Poland as it widens attacks |publisher=[[Al Jazeera]] |date=13 Maart 2022 |access-date=14 Maart 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cnn.com/2022/03/13/europe/russia-invasion-ukraine-03-13-intl-hnk/index.html |title=Dozens killed as Russian forces strike targets in western Ukraine |first1=Tim |last1=Lister |first2=Mohammed |last2=Tawfeeq |first3=Olga |last3=Voitovych |first4=Simone |last4=McCarthy |first5=Tara |last5=John |publisher=CNN |date=13 Maart 2022 |access-date=14 Maart 2022}}</ref> Die swak prestasie van die Russiese Lugmag word deur ''[[The Economist]]'' toegeskryf aan Rusland se onvermoë om Oekraïne se mediumafstand-[[grond-tot-lugmissiel]]-batterye (SAM) te onderdruk, Rusland se gebrek aan presisiegeleide bomme, tesame met Oekraïense middelafstand-SAM-stellings wat vliegtuie dwing om laag te vlieg en hulle kwesbaar vir Stinger en ander skouergelanseer grond-tot-lug-missiele maak, en gebrek aan opleiding en vliegure vir Russiese vlieëniers wat hulle onervare maak vir die soort nabygrondse ondersteuningsmissies tipies van moderne lugmagte.<ref>{{cite news |date=3 Maart 2022 |title=The curious case of Russia's missing air force |url=https://www.economist.com/interactive/2022/03/08/curious-case-russias-missing-air-force |newspaper=[[The Economist]] |access-date=9 Maart 2022 |url-access=subscription}}</ref> ===Vlootgevegte=== Oekraïne lê aan die [[Swartsee]], wat slegs toegang het deur die Turkse [[Bosporus]]- en [[Dardanelle]]-seestraat. Op 28 Februarie het [[Turkye]] die Montreux-konvensie van 1936 in werking gestel en die seestrate afgeseël vir Russiese oorlogskepe wat nie geregistreer is as tuisbasisse in die Swartsee nie en nie na hul hawens van oorsprong terugkeer nie. Dit het die deurgang van vier Russiese vlootvaartuie deur die Turkse seestrate verhinder.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-implement-international-pact-access-shipping-straits-due-ukraine-war-2022-02-27/ |title=Turkey to implement pact limiting Russian warships to Black Sea |work=[[Reuters]] |date=28 Februarie 2022 |access-date=17 Maart 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Tavsan |first=Sinan |date=2 Maart 2022 |title=Turkey rejects Russia's request for navy ships to pass Bosporus |newspaper=Nikkei Asia |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Ukraine-war/Turkey-rejects-Russia-s-request-for-navy-ships-to-pass-Bosporus |access-date=17 Maart 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Russia cancelled Black Sea passage bid of four warships: Turkey |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/2/russia-cancelled-black-sea-passage-bid-warships-turkey |publisher=[[Al Jazeera]] |date=2 Maart 2022 |access-date=29 Maart 2022}}</ref> Op 24 Februarie het die Oekraïense staatsgrenswagdiens omstreeks 18:00 plaaslike tyd aangekondig 'n aanval deur Russiese skepe op Zmijini-eiland (Slangeiland) het begin.<ref>{{cite tweet|title=Ukrainian soldier deployed on Snake Island live streamed the moment a Russian warship opened fire on the Island. All 13 soldiers lost their lives. |url=https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&s=19 |number=1497003710349824007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100712/https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&s=19 | date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |user=PokiRae_}}</ref> Die Russiese kruiser ''[[Moskwa (skip)|Moskwa]]'' en patrollieboot ''Wasili Bikof'' het die eiland gebombardeer.<ref>{{cite news |date=24 February 2022 |title=Russian Navy Captures Ukraine's Outpost on Snake Island |work=The Maritime Executive |url=https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100645/https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |archive-date=25 February 2022}}</ref> Toe die Russiese oorlogskip homself identifiseer en die Oekraïense soldate op die eiland beveel om oor te gee, was hulle antwoord: "[[Roesski wojenni korabl, idi na choei!|Russiese oorlogskip, fok weg!]]" ("Русский военный корабль, иди нахуй!", ''Roesski wojenni korabl, [[Russiese mat (taal)|idi nachoei]]!'')<ref>{{cite web |last1=Lister |first1=Tim |last2=Pennington |first2=Josh |date=24 February 2022 |title=February 24, 2022 Russia-Ukraine news |website=CNN |at=Entry: Audio emerges appearing to be of Ukrainian fighters defending island from Russian warship |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_2e17e59214679efefede60d5fb481432 |access-date=25 February 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225020216/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_2e17e59214679efefede60d5fb481432 |archive-date=25 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |title="Русский корабль, иди на х.й!": захисники Зміїного відповіли ворогові |trans-title='Russian ship, go on f.y!': Defenders of the Serpent responded to the enemy |url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225021042/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/ |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |website=Українська правда |language=uk}}</ref> Ná die bombardement het Russiese soldate geland en beheer van die eiland oorgeneem.<ref>{{cite web |date=25 February 2022 |title=Ukraine soldiers told Russian officer 'go fuck yourself' before they died on island |url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225102114/https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |website=The Guardian}}</ref> Die 13 soldate wat die eiland verdedig het, is gevange geneem. Opnames van die opmerking is wyd op die [[internet]] versprei; dit het sedertdien 'n uitroep van die Oekraïense weermag geword, sowel as van burgerlikes wat teen die inval betoog. Rusland het op 26 Februarie verklaar dat Amerikaanse hommeltuie inligting aan die Oekraïense vloot verskaf om Russiese oorlogskepe in die Swartsee te help teiken, wat die VSA ontken het.<ref>{{cite web |first1=Nathan |last1=Hodge |first2=Vasco |last2=Cotovio |first3=Oren |last3=Lieberman |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-date=27 Februarie 2022 |date=26 Februarie 2022 |title=Pentagon denies Russia's claim that it's "highly likely" US used surveillance drones to help Ukrainian navy |publisher=CNN}}</ref> Op 3 Maart het 'n foto blykbaar die Oekraïense fregat Hetman Sahaidatsjni, vlagskip van die Oekraïense Vloot, gewys waar hy gedeeltelik gesink in 'n hawe lê.<ref>{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as the Russians close in |language=en |work=The Times |url=https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=4 March 2022 |issn=0140-0460}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/44563/the-ukrainian-navys-flagship-appears-to-have-been-scuttled |title=The Ukrainian Navy's Flagship Appears To Have Been Scuttled |work=The Drive |date=3 March 2022}}</ref> Die volgende dag het die Oekraïense minister van verdediging bevestig dat die Hetman Sahaidatsjni in Mikolajif gekelder is om te voorkom dat Russiese magte dit oorneem.<ref name="Interfax_scuttle">{{cite news |title=Hetman Sahaidachny frigate, being under repair, flooded not to get to enemy – Reznikov |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/806837.html |access-date=4 Maart 2022 |publisher=Interfax Ukraine}}</ref><ref name="Times_Scuttles_Flagship">{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as Russians close in |newspaper=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=4 Maart 2022 |agency=The Times |date=4 Maart 2022 |issn=0140-0460}}</ref> Op 14 Maart het die Russiese bron [[RT]] berig dat die Russiese Weermag ongeveer 'n dosyn Oekraïense skepe in Berdiansk oorgeneem het, insluitend die landingskip Joeri Olefirenko.<ref>{{cite web |url=https://www.navyrecognition.com/index.php/focus-analysis/11502-analysis-russian-armed-forces-capture-dozen-ukrainian-ships-in-berdyansk.html |title=Analysis: Russian Armed Forces capture dozen Ukrainian ships in Berdyansk |date=14 Maart 2022 |access-date=18 Maart 2022 |website=Navy Recognition |archive-date=15 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315091937/https://www.navyrecognition.com/index.php/focus-analysis/11502-analysis-russian-armed-forces-capture-dozen-ukrainian-ships-in-berdyansk.html |url-status=dead }}</ref> Frigatte van die [[Swartseevloot]], die [[Admiraal Makarof (Skip)|Admiraal Makarof]], Admiraal Grigorowitsj en Admiraal Essen, het deelgeneem aan die Russiese inval in Oekraïne, wat 'n Oekraïense olieraffinadery en brandstofdepots in die voorstede van [[Odesa]] geteiken het met missiele wat van die skepe se Bastion-P-stelsel afgevuur is.<ref>{{Cite news |last=Grylls |first=George |date=4 April 2022 |title=Russian ships bombard Odesa with cruise missiles |work=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |url-status=live |url-access=subscription |access-date=5 Mei 2022 |archive-url=https://archive.today/20220404115501/https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |archive-date=4 April 2022 }}</ref> Op 13 April is die Russiese geleide missielkruiser Moskwa, die [[vlagskip]] van die [[Swartseevloot]], deur twee Oekraïense R-360 Neptune-teenskipkruisermissiele getref, wat die skip aan die brand gesteek het. Die Moskwa het later 'n ammunisie-ontploffing weens die brande opgedoen. Die Russiese ministerie van verdediging het gesê die skip is ernstig beskadig nadat 'n brand 'n ammunisie-ontploffing veroorsaak het, sonder enige verwysing na 'n Oekraïense aanval. Die volgende dag, ná 'n poging om dit aan wal te sleep, het Russiese amptenare bevestig dat die skip gesink het.<ref>{{cite news|title=Russia says Moskva cruiser has sunk after reported Ukrainian missile strike|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|work=The Guardian|date=14 April 2022|author1=Pjotr Sauer|author2=Julian Borger|access-date=14 April 2022|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414202148/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|url-status=live}}</ref> ===Populêre weerstand=== [[Lêer:Reporter’s Notebook - Thriving Kyiv Becomes Battle Zone, Almost Overnight 03.jpg|duimnael|Burgers in Kijif berei [[Molotofbom]]me op 26 Februarie voor.]] Oekraïense burgerlikes het die Russiese inval weerstaan, aangesluit by die plaaslike verdedigingseenhede, [[Molotofbom]]me gemaak, kos geskenk, versperrings gebou<ref>{{cite news |last1=Raghavan |first1=Sudarsan |last2=O'Grady |first2=Siobhán |last3=Shefte |first3=Whitney |last4=Khudov |first4=Kostiantyn |title=In a Kyiv under siege, neighbors dig trenches and raise barriers to brace for Russian assault |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/28/ukraine-russia-kyiv-defense/ |access-date=10 Maart 2022 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=28 Februarie 2022}}</ref> en gehelp om vlugtelinge te vervoer.<ref>{{cite web|first=Jen |last=Kirby |access-date=10 March 2022 |title=The other members of Ukraine's resistance |url=https://www.vox.com/22956752/ukraine-resistance-volunteers-russia-invasion |date=3 Maart 2022 |website=Vox}}</ref> In reaksie op 'n oproep van Oekraïne se vervoeragentskap, Oekraftodor, het burgerlikes padtekens uitmekaar gehaal of verander, tydelike versperrings gebou en paaie geblokkeer. Sosiale mediaberigte het spontane straatprotesaksies teen Russiese magte in besette nedersettings getoon, wat dikwels in mondelinge woordewisseling en fisieke teëstand met Russiese troepe ontwikkel het.<ref name="yes!">{{cite news |last=Hunter |first=Daniel |title=How Ukrainian Civilians Are Resisting Military Force |url=https://www.yesmagazine.org/democracy/2022/03/01/ukraine-civilian-resistance |access-date=8 March 2022 |work=Yes Magazine |date=1 Maart 2022}}</ref> In sommige gevalle het mense Russiese militêre voertuie fisiek geblokkeer, wat hulle soms gedwing het om terug te trek.<ref name="yes!" /><ref>{{cite news |title=Ukrainian Civilians Take On Russian Invaders With Words And Deeds |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-civil-resistance-russian-aggression/31728966.html |access-date=8 Maart 2022 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=28 Februarie 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Santora |first2=Marc |last3=Hill |first3=Evan |last4=Cardia |first4=Alexander |title=Ukrainian protesters take to the streets in occupied Kherson. |url=https://www.nytimes.com/2022/03/05/world/europe/kherson-protests-ukraine.html |access-date=8 Maart 2022 |work=[[The New York Times]] |date=5 Maart 2022}}</ref> Die Russiese soldate se reaksie op ongewapende burgerlike weerstand het gewissel van onwilligheid om die betogers te konfronteer<ref name="yes!" /> tot vuur in die lug of direk in skares.<ref>{{cite news |title=Ukrainian authorities accuse Russians of opening fire on civilian protest |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-05-22/h_c9644300c3986a3e19e31dcb6188abdf |access-date=8 Maart 2022 |publisher=CNN |date=5 Maart 2022}}</ref> Daar was massa-aanhoudings van Oekraïense betogers, en Oekraïense media het gerapporteer dat gedwonge verdwynings, skynteregstellings, gyselaarneming, buiteregtelike moorde en seksuele geweld deur die Russiese weermag gepleeg is.<ref>{{cite news |title=Ordinary Ukrainians are resisting Vladimir Putin's occupying force in Kherson and elsewhere |url=https://www.economist.com/europe/ordinary-ukrainians-are-resisting-vladimir-putins-occupying-force-in-kherson-and-elsewhere/21808101 |newspaper=[[The Economist]] |date=9 March 2022 |access-date=10 March 2022 |url-access=subscription}}</ref> ==Buitelandse militêre hulp== [[Beeld:Countries supplying military equipment to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|duimnael|260px|regs| {{legend0|#800000|Rusland}} {{legend0|#ffff00|Oekraïne}} {{legend0|#000080|Lande wat militêre hulp na Oekraïne gestuur het}} ]] [[Beeld:Countries supplying aid to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|duimnael|260px|regs| {{legend0|#d50000|Rusland}} {{legend0|#ffff61|Oekraïne}} {{legend0|#00afff|Lande wat enige hulp na Oekraïne stuur, insluitende humanitêre hulp}}]] Lidlande van Navo het tydens die opbou verdedigingswapens na Oekraïne gestuur.<ref>{{cite news |author-last1=Brennan |author-first1=Margaret |author-last2=Watson |author-first2=Eleanor |url=https://www.cbsnews.com/news/u-s-nato-ukraine-weapons-defense-russia/ |title=U.S. and NATO to surge lethal weaponry to Ukraine to help shore up defenses against Russia |work=CBS News |date=20 January 2022}}</ref> Die Amerikaanse president, [[Joe Biden]], het $260&nbsp;miljoen se hulp laat goedkeur. Dit sluit verskeie soorte wapens, ammunisie en ander toerusting in.<ref>{{cite web |title=U.S. Security Assistance to Ukraine |url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12040 |website=Congressional Research Service |access-date=26 February 2022 |date=9 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |author-last1=Mitchell |author-first1=Ellen |title=Pentagon mulling ways to get more lethal aid to Ukraine |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/pentagon-mulling-ways-to-get-more-lethal-aid-to-ukraine/ar-AAUjH92 |website=The Hill |access-date=26 February 2022 |date=25 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |author-last1=Gould |author-first1=Joe |author-last2=Altman |author-first2=Howard |title=Pentagon reveals info on $200M military aid to Ukraine, including more Javelins |url=https://www.defensenews.com/congress/2022/01/25/200m-in-javelins-other-anti-armor-systems-grenade-launchers-and-more-to-ukraine-dod/ |website=Defense News |access-date=26 February 2022 |language=en |date=25 January 2022}}</ref> Ná die begin van die oorlog het [[België]],<ref name=clapsonbe>{{cite news |author-last=Clapson |author-first=Colin |date=26 February 2022 |title=Belgium sends weapons to Ukraine |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2022/02/26/belgium-sends-weapons-to-ukraine/ |work=VRT |location=Brussels |access-date=26 February 2022}}</ref> [[Tsjeggië]],<ref name=cznlweapons>{{cite news |date=26 February 2022 |title=Czech Republic, Netherlands To Ship More Military Aid To Ukraine |url=https://www.rferl.org/a/czech-netherlands-military-aid-ukraine/31724987.html |work=Eesti Rahvusringhääling |location=Washington |access-date=26 February 2022}}</ref> [[Estland]],<ref name=errweapons>{{cite news |date=25 February 2022 |title=Estonia sending additional weapons, aid to Ukraine |url=https://news.err.ee/1608512402/estonia-sending-additional-weapons-aid-to-ukraine |work=ERR |location=Tallinn |access-date=26 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Portugal vai enviar armas para a Ucrânia |trans-title=Portugal will send weapons to Ukraine |url=https://www.publico.pt/2022/02/27/mundo/noticia/portugal-vai-enviar-armas-ucrania-1996989 |access-date=27 February 2022 |website=Público |language=pt}}</ref> [[Frankryk]], [[Griekeland]],<ref name="GreekMilitaryAid">{{cite web|url=https://www.ekathimerini.com/news/1178530/greece-to-send-defensive-military-equipment-to-ukraine/ |title=Greece to send defensive military equipment to Ukraine |website=Kathimerini |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=en}}</ref> [[Nederland]], [[Portugal]] en [[Brittanje]] aangekondig dat hulle nog wapens sal stuur om die Oekraïense weermag en regering te help verdedig.<ref name="Reuters_jensNatoSupport2502">{{cite news |title=NATO allies to provide more weapons to Ukraine, Stoltenberg says|url=https://www.reuters.com/world/europe/nato-allies-provide-more-weapons-ukraine-stoltenberg-says-2022-02-25/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.reuters.com/world/europe/nato-allies-provide-more-weapons-ukraine-stoltenberg-says-2022-02-25/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |work=Reuters}}</ref> Op 24 Februarie het [[Pole]] militêre voorraad afgelewer.<ref>{{cite web |title=Polska broń dla Ukrainy. Pierwsze transporty dotarły, kolejne w drodze |trans-title=Polish weapons for Ukraine. The first shipments have arrived, others are on their way |url=https://www.rp.pl/biznes/art35754421-polska-bron-dla-ukrainy-pierwsze-transporty-dotarly-kolejne-w-drodze |access-date=26 February 2022 |website=Rzeczpospolita |language=pl}}</ref> Terwyl sommige van die 30 lidlande van Navo wapens gestuur het, het Navo as organisasie dit nie gedoen nie.<ref name="Al Jazeera 2022">{{cite news|title=NATO to deploy thousands of commandos to nations near Ukraine |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/25/nato-allies-to-provide-more-weapons-to-ukraine-stoltenberg-says |publisher=Al Jazeera |access-date=26 February 2022 |date=25 February 2022}}</ref> Op 26 Februarie het die Amerikaanse minister van buitelandse sake, [[Antony Blinken]], aangekondig dat hy $350&nbsp;miljoen se militêre hulp goedgekeur het, insluitende verskeie teenaanvalstelsels, wapens en ammunisie, lyfpantsers en verwante toerusting.<ref>{{cite web |author-first1=Adrienne |author-last1=Vogt |author-first2=Lauren |author-last2=Said-Moorhouse |author-first3=Jeevan |author-last3=Ravindran |author-first4=Peter |author-last4=Wilkinson |author-first5=Jessie |author-last5=Yeung |author-first6=Brad |author-last6=Lendon |author-first7=Steve |author-last7=George |author-first8=Meg |author-last8=Wagner |date=26 February 2022 |title=Blinken authorizes $350 million more in US military assistance to Ukraine |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_a84870443012615e6811285f23d9c6fb |access-date=26 February 2022 |website=CNN |language=en}}</ref> Rusland beweer Amerikaanse [[Hommeltuig|hommeltuie]] het inligting aan die Oekraïense vloot verskaf om hulle te help om Russiese oorlogskepe in die Swartsee te teiken. Amerika ontken dit.<ref>{{cite web|author-first1=Nathan |author-last1=Hodge |author-first2=Vasco|author-last2=Cotovio|author-first3=Oren|author-last3=Lieberman|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac|date=26 February 2022|title=Pentagon denies Russia's claim that it's "highly likely" US used surveillance drones to help Ukrainian navy|website=CNN}}</ref> Ook [[Denemarke]], [[Swede]], [[Noorweë]] en [[Finland]] het intussen wapens aan Oekraïne gestuur. Buitelanders word ook betrek by die oorlog deur inisiatiewe soos die [[Inligtingstegnologie Leër van Oekraïne|IT-leër van Oekraine]], 'n vrywillige kuberoorlogvoeringsorganisasie wat aan die einde van Februarie 2022 geskep is om weerstand te bied teen die digitale indringing van Oekraïense inligting en die kuberruim ná die begin van die Russiese inval.<ref name="Reuters Article 1">{{cite news |last1=Schectman |first1=Joel |last2=Bing |first2=Christopher |title=EXCLUSIVE Ukraine calls on hacker underground to defend against Russia |url=https://www.reuters.com/world/exclusive-ukraine-calls-hacker-underground-defend-against-russia-2022-02-24/ |access-date=3 Maart 2022 |work=[[Reuters]] |date=25 Februarie 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Todd |first1=Drew |title=Anonymous Hacking Group Targets Russian Government |url=https://www.secureworld.io/industry-news/anonymous-hacktivists-target-russia |access-date=3 Maart 2022 |date=25 Februarie 2022}}</ref> Daar is ook 'n [[Internasionale Legioen van die Territoriale Verdedigingsmag van Oekraïne]] of die Oekraïense Vreemdelegioen as 'n militêre eenheid van die Oekraïense territoriale magte, geskep deur die Oekraïense regering op versoek van president Wolodimir Zelenski met die doel om te veg teen die Russiese inval.<ref>{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/2022/03/07/ukraines-foreign-legion-is-ready-for-battle/|title=Ukraine’s Foreign Legion Is Ready for Battle|first=Anchal|last=Vohra|work=Foreign Policy|date=7 Maart 2022}}</ref> ==Humanitêre gevolge== ===Vlugtelinge=== [[Beeld:Refugees from Ukraine at border posts in the west of the country.jpg|duimnael|220px|links|Vlugtelinge uit Oekraïne by 'n grenspos in die weste van die land.]] Vanweë die volgehou militêre opbou aan die Oekraïense grens het baie naburige lande en hulporganisasies hulle weke voor die inval begin voorberei vir 'n moontlike massamigrasie. Die Oekraïense departement van verdediging het in Desember 2021 voorspel dat tussen 3&nbsp;miljoen en 5&nbsp;miljoen mense dalk kan vlug.<ref>{{cite magazine|author-last=Aguilera |author-first=Jasmine |date=25 February 2022 |title=Russia's Invasion of Ukraine May Trigger a Refugee Crisis. Here's How the World Is Preparing |url=https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |magazine=Time Magazine}}</ref> Op 24 Februarie het die regering van [[Letland]] 'n plan goedgekeur om sowat 10&nbsp;000 vlugtelinge uit Oekraïne te huisves,<ref>{{cite news |date=24 February 2022 |title=Latvia ready to take in Ukrainian refugees, visas for Russians to be suspended |publisher=Public Broadcasting of Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/latvia-ready-to-take-in-ukrainian-refugees-visas-for-russians-to-be-suspended.a445142/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/latvia-ready-to-take-in-ukrainian-refugees-visas-for-russians-to-be-suspended.a445142/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=24 February 2022}}</ref> en twee dae later het die eerste vlugtelinge begin aankom.<ref>{{cite news |author-first=Iveta |author-last=Čigāne |date=26 February 2022 |title=First Ukrainian refugees arrive in Latvia |publisher=Public Broadcasting of Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/society/society/first-ukrainian-refugees-arrive-in-latvia.a445412/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://eng.lsm.lv/article/society/society/first-ukrainian-refugees-arrive-in-latvia.a445412/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022}}</ref> Ana Revenco, die minister van binnelandse sake van [[Moldowa]], het op 25 Februarie gesê meer as 15&nbsp;800 Oekraïense burgers het die grens na dié land oorgesteek. Volgens [[Roemenië]] het sowat 10&nbsp;000 Oekraïners sedert die begin van die inval die grens met dié land oorgesteek, maar net 11 van hulle het om vlugtelingstatus aansoek gedoen.<ref>{{cite web |title=Almost 26,000 Ukrainian Refugees Have Arrived In Moldova, Romania Since Invasion |url=https://www.rferl.org/a/moldova-state-of-emergency-ukraine/31720351.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.rferl.org/a/moldova-state-of-emergency-ukraine/31720351.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |website=RadioLiberty |language=en}}</ref> [[Pole]] het [[Covid-19-pandemie|Covid-19-migrasiemaatreëls]] opgehef in afwagting van 'n vloed vlugtelinge.<ref>{{cite web |author-last1=Charlish |author-first1=Alan |author-last2=Ilie |author-first2=Luiza |title='I don't know what to do': fleeing Ukrainians start arriving in central Europe |url=https://www.reuters.com/world/europe/central-european-countries-prepare-receive-ukrainian-refugees-2022-02-24/ |website=Reuters |date=24 February 2022 |access-date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225015837/https://www.reuters.com/world/europe/central-european-countries-prepare-receive-ukrainian-refugees-2022-02-24/ |url-status=live }}</ref> Op 26 Februarie het die Poolse minister Paweł Szefernaker gesê sowat 100&nbsp;000 vlugtelinge het Pole reeds sedert die begin van die inval binnegekom.<ref>{{cite news |title=Some 100,000 Ukrainians have entered Poland since war began-interior minister |url=https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-entered-poland-since-war-began-interior-minister-2022-02-26/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-entered-poland-since-war-began-interior-minister-2022-02-26/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=Reuters |date=26 February 2022}}</ref> Ook [[Hongarye]]<ref>{{cite web|date=26 February 2022 |title=PM Orbán: Hungary 'Friendly Place' for Arrivals from Ukraine|url=https://hungarytoday.hu/pm-orban-hungary-friendly-arrivals-from-ukraine-conflict-swift/ |access-date=26 February 2022 |website=Hungary Today}}</ref> en [[Bulgarye]] ondervind 'n toeloop van vlugtelinge.<ref>{{cite news |title=A wave of refugees from Ukraine is coming to Bulgaria |url=https://www.europeantimes.news/2022/02/a-wave-of-refugees-from-ukraine-is-coming-to-bulgaria/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.europeantimes.news/2022/02/a-wave-of-refugees-from-ukraine-is-coming-to-bulgaria/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=The European Times |date=26 February 2022}}</ref> Op 27 Februarie het die VN se hoëkommissaris vir vlugtelinge gesê meer as 268&nbsp;000 mense het sedert die begin van die inval uit Oekraïne gevlug. Pole beweer van hulle het 77&nbsp;300 net op 26 Februarie na dié land gevlug.<ref>{{cite web |title=More than 368,000 flee war in Ukraine - UNHCR |url=https://www.rte.ie/news/world/2022/0227/1283298-ukraine-refugees/ |website=RTE |access-date=27 February 2022 |language=en |date=27 February 2022}}</ref> ===Aantygings van oorlogsmisdade=== [[Beeld:Ukrainian civilian killed during the Russian bombing of Chernihiv.jpg|thumb|220px|'n Oekraïense burgerlike wat gedood is tydens Russiese bomaavalle in Tsjernihif. Voor staan 'n babawaentjie.]] Kenners meen die inval in Oekraïne oortree die Handves van die Verenigde Nasies en is 'n aggressiemisdaad volgens die internasionale misdaadwet. Dié misdaad kan vervolg word.<ref name="OpinioJuris_aggression">{{cite news |date=4 February 2022 |title=A Reminder of the Importance of the Crime of Aggression: Considering the Situation of Russia and Ukraine |work=Opinio Juris |url=http://opiniojuris.org/2022/02/04/a-reminder-of-the-importance-of-the-crime-of-aggression-considering-the-situation-of-russia-and-ukraine/ |url-status=live |access-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225114043/http://opiniojuris.org/2022/02/04/a-reminder-of-the-importance-of-the-crime-of-aggression-considering-the-situation-of-russia-and-ukraine |archive-date=25 February 2022}}</ref><ref name="Conversation_intl_law_powerless">{{cite news |author-last1=Guilfoyle |author-first1=Douglas |author-last2=McIntyre |author-first2=Juliette |author-last3=Paige |author-first3=Tamsin Phillipa |date=24 February 2020 |title=Is international law powerless against Russian aggression in Ukraine? No, but it's complicated |language=en |work=The Conversation |url=https://theconversation.com/is-international-law-powerless-against-russian-aggression-in-ukraine-no-but-its-complicated-177905 |url-status=live |access-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225123605/https://theconversation.com/is-international-law-powerless-against-russian-aggression-in-ukraine-no-but-its-complicated-177905 |archive-date=25 February 2022}}</ref> Op 25 Februarie het [[Amnestie Internasionaal]] gesê dit het onomstootlike bewyse dat Rusland die internasionale humanitêre wet oortree het, en dat sommige van sy aanvalle oorlogsmisdade kan wees.<ref>{{cite news |author-last1=Churchman |author-first1=Laurie |title=Russia carrying out 'indiscriminate attacks' on civilian areas, says Amnesty |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-attacks-civilian-amnesty-ukraine-b2023362.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-attacks-civilian-amnesty-ukraine-b2023362.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |work=The Independent |date=25 February 2022}}</ref> Amnestie Internasionaal en Human Rights Watch het gesê Russiese magte het voor die voet aanvalle op burgerlike gebiede uitgevoer en onder meer hospitale getref.<ref>{{cite news |title=Ukraine: Russian military have carried out indiscriminate attacks – new expert analysis |url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/ukraine-russian-military-have-carried-out-indiscriminate-attacks-new-expert-analysis |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/ukraine-russian-military-have-carried-out-indiscriminate-attacks-new-expert-analysis |archive-date=26 February 2022 |work=Amnesty International |date=25 February 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukraine: Russian Cluster Munition Hits Hospital |url=https://www.hrw.org/news/2022/02/25/ukraine-russian-cluster-munition-hits-hospital |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.hrw.org/news/2022/02/25/ukraine-russian-cluster-munition-hits-hospital |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=Human Rights Watch |date=25 February 2022}}</ref> Volgens die goewerneur van [[Soemi-oblast]] is onder meer 'n kinderhuis en kindertuin in dié deelgebied getref. Daar was 'n beroep op die Internasionale Misdaadhof om die saak te ondersoek.<ref>{{cite news |author-last1=Wong |author-first1=Tessa |title=Ukraine live updates: Kyiv warned of toxic fumes after strike on oil depot |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60542877?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=621aff760ce87e491a0ed483%26Six%20civilian%20deaths%20reported%20in%20Okhtyrka%262022-02-27T04%3A50%3A56.609Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:45681a06-c2fb-4d79-af43-7f69b49aae68 |access-date=27 February 2022 |work=[[BBC News]] |date=27 February 2022 |language=en-gb}}</ref> Op 1 Maart het president Zelenski gesê daar is bewyse dat burgerlike gebiede geteiken is in 'n Russiese bomaanval op Charkif vroeër dié dag. Hy het dit as 'n oorlogsmisdaad beskryf.<ref name="BBC_1march">{{cite news |title=Ukraine: Kharkiv attack was a war crime, says President Zelensky |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60567162| url-status=live | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60567162| archive-date=2022-03-01 |access-date=1 March 2022 |work=BBC News |date=1 March 2022}}</ref> ===Grieks-Russiese diplomatieke krisis=== 'n Diplomatieke krisis tussen [[Griekeland]] en Rusland het ontstaan nadat laasgenoemde se lugmag twee dorpe van Griekse minderhede naby Marioepol in Oekraïne gebombardeer en 10 Grieke gedood het. Griekeland het sterk protes aangeteken en die Russiese ambassadeur na die Griekse departement van buitelandse sake in [[Athene]] ontbied. Frankryk, Pole, Swede en ander lande het hulle meegevoel uitgespreek. Rusland het enige betrokkenheid ontken en beweer dit was die werk van die Oekraïense verregse militante groep die Azofbataljon. Athene het egter Moskou se bewering verwerp en aangekondig dit het bewyse van Russiese betrokkenheid.<ref>{{cite web|url=https://www.efsyn.gr/politiki/exoteriki-politiki/333846_ypex-ehoyme-apodeixeis-oti-oi-ellines-skotothikan-apo-rosika |trans-title=Greek Foreign Ministry: we have evidence that the Greeks were killed by Russian fire |title=ΥΠΕΞ: Έχουμε αποδείξεις ότι οι Έλληνες σκοτώθηκαν από ρωσικά πυρά |website=EfSyn |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=el}}</ref> Hierna het Griekeland se eerste minister, [[Kyriakos Mitsotakis]], aangekondig dat sy land verdedigingstoerusting en humanitêre hulp aan Oekraïne gaan verleen.<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/27/russian-air-strikes-in-ukraine-kills-10-greek-nationals-fm |title=Greece summons Russian envoy after bombing kills 10 nationals |website=Al Jazeera |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=en}}</ref><ref name="GreekMilitaryAid"/> ==Ongevalle en verliese== [[Beeld:Συνάντηση με ΥΠΕΞ Ουκρανίας D. Kuleba - Επίσκεψη σε Μνημείο πεσόντων υπερασπιστών Ουκρανίας (uncensored).jpg|thumb|Die muur van herinnering vir Oekraïense soldate wat in die Russies-Oekraïense Oorlog gesneuwel het.]] [[Beeld:Українські захисники розгромили ворожу БТГ на Донеччині за кілька годин 09.jpg|thumb|Russiese soldate wat gesterf het, lê langs ’n gepantserde voertuig met ’n [[Z (militêre simbool)|Z-merk]].]] Daar is al gesê Russiese en Oekraïense bronne oordryf albei die teenstander se ongevallegetalle en verklein hulle eie verliese om die moreel te handhaaf.<ref>{{cite web|url=https://theconversation.com/ukraine-war-casualty-counts-from-either-side-can-be-potent-weapons-and-shouldnt-always-be-believed-198894 |title=Ukraine war: casualty counts from either side can be potent weapons and shouldn't always be believed |publisher=The Conversation |date=1 February 2023 |first=Lily |last=Hamourtziadou }}</ref> Uitgelekte Amerikaanse dokumente meld "die aanmelding van te min ongevalle in die Russiese stelsel"<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-65260672 |first=Paul |last=Kirby |title=Ukraine war: Pentagon leaks reveal Russian infighting over death toll |work=BBC News |date=13 April 2023 }}</ref> en Russiese nuusagentskappe het grootliks opgehou om die Russiese dodetal te rapporteer.<ref name="fortune">{{Cite magazine |last=Meyer |first=David |date=14 March 2022 |title=Why is it so hard to get accurate death tolls in the Russia-Ukraine war? |url=https://fortune.com/2022/03/14/ukraine-russia-death-tolls-misinformation-find-your-own/ |magazine=Fortune |access-date=21 March 2022 }}</ref> Die getalle burgerlike en militêre sterftes kon weens die oorlogswanorde nie presies bepaal word nie.<ref> {{Cite news|last1=Khurshudyan |first1=Isabelle |last2=Witte |first2=Griff |date=26 February 2022 |title=Civilians are dying in Ukraine. But exactly how many remains a mystery. |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/26/ukraine-deaths-casualties/ |access-date=19 September 2023 }} Agence France-Presse (AFP) het berig nóg hy nóg onafhanklike konflikmonitors kon Russiese en Oekraïense bewerings oor vyandelike verliese verifieer en hulle het vermoed dit is oordryf.<ref>{{Cite news|date=13 April 2022 |title=Ukraine conflict death toll: what we know |agency=Agence France-Presse |work=[[France 24]] |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220413-ukraine-conflict-death-toll-what-we-know |access-date=20 April 2022 }}</ref> In Oktober 2022 het die onafhanklike Russiese mediaprojek iStories, met verwysing na bronne na aan die Kremlin, berig meer as 90&nbsp;000 Russiese soldate is gedood, ernstig gewond of word vermis.<ref>{{Cite news|date=12 October 2022 |title=Russia's 'irrecoverable losses' in Ukraine: more than 90,000 troops dead, disabled, or AWOL |work=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/10/12/russia-s-irrecoverable-losses-in-ukraine-more-than-90-000-troops-dead-disabled-or-awol }}</ref> Zelenski het in Februarie 2026 gesê sowat 55&nbsp;000 Oekraïense soldate is op die slagveld gedood, en daarop gewys ’n beduidende aantal is ook amptelik as vermis in aksie aangemeld.<ref name="55k_reuters">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/55000-ukrainian-soldiers-killed-battlefield-zelenskiy-tells-french-tv-2026-02-04/|title=Fifty-five thousand Ukrainian soldiers killed on battlefield, Zelenskiy tells French TV |work=Reuters }}</ref><ref name="55k_euronews">{{Cite web |date=2026-02-04 |title=Zelenskyy says 55,000 Ukrainian soldiers killed in Russian all-out war |url=https://www.euronews.com/2026/02/04/volodymyr-zelenskyy-55000-ukrainian-soldiers-killed-since-full-scale-invasion |access-date=2026-02-05 |website=euronews |language=en}}</ref> Hoewel gevegsterftes uit ’n verskeidenheid bronne afgelei kan word, onder meer uit [[satelliet]]beelde van militêre optrede, is dit moeiliker om burgerlike sterftes te meet. In Junie 2022 het die Oekraïense minister van verdediging aan CNN gesê tienduisende Oekraïners is dood, en hy het gehoop die dodetal is minder as 100&nbsp;000.<ref>{{Cite news|last1=Regan |first1=Helen |last2=Kottasová |first2=Ivana |last3=Haq |first3=Sana Noor |last4=Khalil |first4=Hafsa |last5=Vogt |first5=Adrienne |last6=Sangal |first6=Aditi |date=16 June 2022 |title=Tens of thousands have been killed since the invasion, says Ukrainian defense minister |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-16-22#h_255010f04309b11df83acfffc6a47042 |access-date=15 September 2022}}</ref> Teen Julie 2024 het ongeveer 20&nbsp;000 Oekraïners ledemate verloor.<ref>{{Cite web|last=Bennetts |first=Marc |date=25 June 2024 |title=Facing annihilation, the Ukrainian towns praying for Western reinforcements |url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/facing-annihilation-the-ukrainian-towns-praying-for-western-reinforcements-5xtvpxwtv |access-date=25 June 2024 |website=[[The Times]]}}</ref> Oekraïense amptenare meen minstens 25&nbsp;000 mense is in Marioepol gedood,<ref>{{Cite news|last=Yuhas |first=Alan |date=24 ACite ugust 2022 |titlThoands of Civilian Deaths and 6.6 Million Refugees: Calculating the Costs of War |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/08/24/world/europe/russia-ukraine-war-toll.html |access-date=20 September 2022 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shandra |first=Alya |date=30 August 2022 |title=87,000 killed civilians documented in occupied Mariupol – volunteer |work=Euromaidan Press |url=https://euromaidanpress.com/2022/08/30/87000-killed-civilians-documented-in-occupied-mariupol-volunteer/ |access-date=20 September 2022}}</ref> en liggame is nog in September 2022 ontdek.<ref>{{Cite news|date=4 September 2022 |title=Mariupol: invaders don't bother to clear residential buildings of newly discovered bodies |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3564256-mariupol-invaders-dont-bother-to-clear-residential-buildings-of-newly-discovered-bodies.html |access-date=19 September 2023}}</ref> Die burgemeester het gesê meer as 10&nbsp;000 en moontlik 20&nbsp;000 burgerlikes is tydens die beleg van Marioepol dood. Hy het ook gesê Russiese magte het mobiele verassingstoerusting saamgebring toe hulle die stad binnegaan.<ref>{{Cite news|date=14 February 2023 |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine by the numbers |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2023/02/14/world/russia-invasion-of-ukraine-numbers/ |access-date=26 September 2023 |work=The Japan Times}}</ref><ref>{{Cite web|title=At What Cost? The Economic and Human Costs of Russia's Invasion of Ukraine |url=https://www.cdhowe.org/public-policy-research/what-cost-economic-and-human-costs-russias-invasion-ukraine-0 |access-date=7 October 2023 |website=C.D. Howe Institute}}</ref> ’n Ondersoek deur Associated Press het aan die einde van 2022 beraam tot 75 000 burgerlikes is net in die Marioepolgebied dood.<ref>{{Cite news|date=23 December 2022 |title=Russia scrubs Mariupol's Ukraine identity, builds on death |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-erasing-mariupol-499dceae43ed77f2ebfe750ea99b9ad9 |access-date=1 October 2023 |work=AP News}}</ref>Tussen Maart 2022 en Februarie 2023 was daar minstens 8&nbsp;000 sterftes in Marioepol.<ref>{{Cite web|date=8 February 2024 |title="Our City Was Gone": Russia's Devastation of Mariupol, Ukraine |url=https://www.hrw.org/feature/russia-ukraine-war-mariupol/report |access-date=15 August 2025 |website=Human Rights Watch |language=en|page= 147}}</ref> Die Kantoor van die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Menseregte was van mening die werklike aantal burgerlike ongevalle is aansienlik hoër as die getalle wat dit kon bevestig.<ref name="OHCHR sep">{{Cite web|date=25 September 2023 |title=Ukraine: Ukraine: civilian casualty update 24 September 2023 |url=https://www.ohchr.org/en/news/2023/09/ukraine-civilian-casualty-update-24-september-2023 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}</ref> In die Russiese weermag het etniese minderhede buitensporig hoë ongevalle gely. In Oktober 2022 was die Russiese streke met die hoogste dodetalle [[Dagestan]], [[Tiwa]] en [[Boerjatië]], almal minderheidstreke. In Februarie 2024 was ses van die 10 Russiese streke met die hoogste sterftesyfers in Oekraïne in [[Siberië]] en die [[Russiese Verre Ooste|Verre Ooste]] geleë, en die voortgesette buitensporig hoë ongevalle onder etniese minderhede het ontleders genoop om te waarsku die situasie sal op lang termyn verwoestende gevolge vir hierdie gemeenskappe inhou.<ref name="g456">{{Cite web|last=Latypova |first=Leyla |title=2 Years Into Ukraine War, Russia's Ethnic Minorities Disproportionately Killed in Battle |website=The Moscow Times |date=17 May 2024 |url=https://www.themoscowtimes.com/2024/02/24/2-years-into-ukraine-war-russias-ethnic-minorities-disproportionately-killed-in-battle-a84170 |access-date=17 May 2024}}</ref> Ongeveer 1&nbsp;200 Russiese soldate is in Mei-Junie 2024 elke dag in Oekraïne gedood of gewond,<ref>{{cite news|title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> en teen November 2024 het dit tot 1&nbsp;500 gestyg, toe ongevalle op 45&nbsp;690 geraam is.<ref>{{Cite news|title=Russia is suffering record casualties as the West steps up support for Ukraine, and it may struggle to replace them |first=Tom |last=Porter |work=Business Insider |date=6 December 2024 |url=https://www.businessinsider.com/russia-will-struggle-to-replace-its-casualties-in-ukraine-isw-2024-12}}</ref> ''[[Newsweek]]'' het beraam die getal Russiese mans wat op die bloedigste dag in November dood is (1&nbsp;950) het die gemiddelde daaglikse manlike geboortesyfer in Rusland (1&nbsp;836) oorskry.<ref>{{cite news|work=Newsweek |title=Russia's Loss of Men in Ukraine Surpasses Daily Birth Rate |date=12 November 2024 |url=https://www.newsweek.com/russia-casualties-death-rate-birth-rate-ukraine-1984557}}</ref> Die Letland-gebaseerde nuusmedium Meduza het beraam tot 140&nbsp;000 Russiese soldate is teen Julie 2024 dood. In Desember 2025 het ’n ontleding deur die BBC aangedui Russiese ongevalle het vinniger toegeneem as op enige vorige tydstip tydens die inval, met 40% meer doodsberigte van soldate wat in Rusland in 2025 gepubliseer is as in 2024.<ref name="r579">{{cite web | last=Ivshina | first=Olga | title=Russia's losses in Ukraine rise faster than ever as US pushes for peace deal | website=BBC | date=30 December 2025 | url=https://www.bbc.com/news/articles/c62n922dnw7o | access-date=4 January 2026}}</ref> Die oorlog in Oekraïne en die gepaardgaande emigrasie, laer geboortesyfers en oorlogverwante ongevalle het die demografiese krisis in Rusland verder verdiep.<ref>{{cite news|title=Russia stares into population abyss as Putin sends its young men to die |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/02/26/russia-stares-population-abyss-putin-sends-young-men-die/ |work=The Telegraph |date=26 February 2023}}</ref> Die Russiese inval het die dodelikste Europese oorlog sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] (1939-'45) geword.<ref>{{cite news|work=The New York Times |title=Enduring Mayhem: Images From Year 3 of the War in Ukraine |url=https://www.nytimes.com/2024/04/24/world/europe/images-ukraine-war-third-year.html |date=24 April 2024}}</ref> In Februarie 2025 het die Quincy-instituut vir Verantwoordelike Staatsmanskap ongevalle op 250&nbsp;000 geraam.<ref>{{cite web| title=The Ukraine War After Three Years: Roads Not Taken |first=Marcus |last=Stanley |date=19 February 2025| publisher=Quincy Institute for Responsible Statecraft |url=https://quincyinst.org/research/the-ukraine-war-after-three-years-roads-not-taken/#}}</ref> In September 2024 het ''[[The Wall Street Journal]]'' berig 'n miljoen Oekraïners en Russe is toe reeds gedood of gewond.<ref name="WSJ-Casualties">{{cite journal|url=https://www.wsj.com/world/one-million-are-now-dead-or-injured-in-the-russia-ukraine-war-b09d04e5 |first=Bojan |last=Pancevski |journal=[[The Wall Street Journal]] |date=17 September 2024 |title=One Million Are Now Dead or Injured in the Russia-Ukraine War |access-date=17 September 2024}}</ref> {|class="wikitable plainrowheaders" |+Bevestigde ongevalle |- ! scope="col" | ! scope="col" |Getalle ! scope="col" |Tyd ! scope="col" |Bron |- ! scope="row" |Oekraïense burgerlikes |'''16 874''' dood, '''51 273''' gewond |24 Februarie 2022 - <br>13 Augustus 2026 |United Nations<ref>{{Cite web|url=https://news.un.org/ru/story/2026/08/1468479|title=Мониторинговая миссия ООН: число жертв среди мирных украинцев в июле было самым высоким в период с марта 2022 года |publisher=Новости ООН|lang=ru |date=2026-08-13}}</ref> |- !scope="row"|Russiese burgerlikes |'''1 716''' dood (uitgesluit geannekseerde gebiede) |24 Februarie 2022 - <br>2 September 2026 |Nowaja Gazeta Europa<ref>{{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2026/09/02/leto-2026-goda-stalo-rekordnym-po-chislu-pogibshikh-mirnykh-zhitelei-v-rossii|title=Лето 2026 года стало рекордным по числу погибших мирных жителей в России|lang=ru|website=Новая газета. Европа|date=2026-09-02}}</ref> |- !scope="row"|Oekraïense soldate |'''103 418''' dood (insluitend nievegtend), '''97 938''' vermis, '''11 618''' gevange geneem |24 Februarie 2022 - <br>4 September 2026 |UALosses project<ref name="UALosses">{{cite web|url=https://ualosses.org/en/soldiers/|title=Ukraine's losses in the war |website=UALosses |date=7 January 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Важкі цифри: як сприймати нові дані про військові втрати – DW – 27.02.2024 |url=https://www.dw.com/uk/vazki-cifri-ak-sprijnali-ukrainci-novi-dani-pro-vijskovi-vtrati/a-68381601 |access-date=25 May 2024 |website=dw.com |language=uk}}</ref> |- ! scope="row" |Russiese soldate<br/>(Russiese separatistemagte in Donbas uitgesluit) |'''243 674''' dood |24 Februarie 2022 - <br>4&nbsp;September 2026 |BBC News Russian en Mediazona<ref name="BBCMediazona">{{cite web |url=https://www.bbc.com/russian/articles/cgk5m01m52do |title=Исчезающие без приказа. Что стало с мобилизованными за четыре года войны |date=2026-09-04 |publisher=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904082228/https://www.bbc.com/russian/articles/cgk5m01m52do |archive-date=2026-09-04 |url-status=live}}<br/>{{cite news|title=Russian casualties in Ukraine. Mediazona count, updated |work=Mediazona |url=https://en.zona.media/article/2022/05/11/casualties_eng |date=1 August 2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> |- ! scope="row" |Russiese soldate<br/>(Russiese separatistemagte in Donbas|Donetsk & Loehansk uitgesluit) |'''21 000 - 23 500''' dood |24 Februarie 2022 - <br>30 September 2024 |BBC News Russian<ref name="BBCMediazona"/> |} ==Notas== {{Reflist|group=nota}} == Sien ook == * ''[[Russians at War]]'' * [[Oekraïense invalle in Wes-Rusland sedert Augustus 2024]] * [[Operasie Sinitsia]] * [[Oekraïense aanvalle op Russiese lugmagbasisse in Junie 2025|Operasie Spinnerak]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = 2022 Russian invasion of Ukraine}} {{Normdata}} f4w1gs8jw4c9r9b0f3f7jremsm6xd3m 2975129 2975103 2026-10-03T21:17:31Z InternetArchiveBot 131157 Red 3 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975129 wikitext text/x-wiki {{nuus}} {{Inligtingskas Militêre konflik |konflik = Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans) |deelvan = |beeld = [[Lêer:2022 Russian invasion of Ukraine.svg|300px]] |byskrif = {{Leftlegend|#FDE182|Deurlopend deur Oekraïne beheer}}{{Leftlegend|#EBC0B3|Tans deur Rusland beset of beheer}}{{Leftlegend|#ABD4DD|Voorheen deur Rusland beset of Oekraïens besette Russiese gebiede}} |datum = [[24 Februarie]] [[2022]] – tans |plek = [[Oekraïne]], [[Rusland]] |resultaat = onbeslis |gebied = | party1 = '''{{RUS}}''' <br />'''[[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Volksrepubliek Donetsk|VR Donetsk]]''' <br />'''[[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] [[Volksrepubliek Loehansk|VR Loehansk]]''' '''Steun:''' <br/>{{vlagland|Belarus}}<br/>{{vlagland|Noord-Korea}}<ref>{{Cite web|url=https://www.thinkchina.sg/politics/exploited-and-abandoned-north-korean-troops-ukraine?ref=top-hero|title=Exploited and abandoned: North Korean troops in Ukraine|website=ThinkChina|access-date=2025-03-19}}</ref> | party2 = '''{{vlagland|Oekraïne}}''' <br/> '''Steun:''' '''[[NAVO]]''' <br/> '''{{EU}}''' <br/> '''{{vlagland|AUS}}''' <br/> '''{{vlagland|JPN}}''' <br/> '''{{vlagland|NZL}}''' <br/> '''{{vlagland|Suid-Korea}}''' |party3 = |aanvoerder1 = [[Beeld:Flag of the President of Russia.svg|20px]] '''[[Wladimir Poetin]]''' <br /> {{RU-VLAG}} [[Michail Misjoestin]] <br />{{RU-VLAG}} [[Sergei Lawrof]] <br />{{RU-VLAG}} Aleksandr Dvornikov <br />{{RU-VLAG}} Sergej Sjojgoe <br />{{RU-VLAG}} Valeri Gerasimov <br /> [[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] Denis Poesjilin <br /> [[Beeld:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Wladimir Pasjkof]] <br /> [[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] Leonid Pasetsjnik\ <br /> [[Beeld:Flag of the Loehansk People's Republic.svg|20px]] [[Sergei Koslof]] |aanvoerder2 = [[Beeld:Flag of the President of Ukraine.svg|20px]] '''[[Wolodimir Zelenski]]'''<br />{{vlagikoon|Oekraïne}} [[Denis Sjmihal]] <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Waleri Zaloezjni]] <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Dmytro Koeleba <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Oleksii Danilov <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Oleksii Reznikov <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Serhiy Sjaptala <br /> {{vlagikoon|Oekraïne}} Roeslan Chomtsjak |aanvoerder3 = |sterkte1 = {{RU-VLAG}} 1&nbsp;013&nbsp;000 soldate; 2&nbsp;000&nbsp;000 reserviste,<ref>{{Cite web|taal=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine|access-date=2022-02-20}}</ref> waarvan 175&nbsp;000 – 190&nbsp;000 troepe in Oekraïne<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|title=Russia positioning helicopters, in possible sign of Ukraine plans|access-date=22 Februarie 2022|author=Barnes, Julian E.|author2=Crowley, Michael|author3=Schmitt, Eric|date=10 Januarie 2022|work=The New York Times|taal=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220122100818/https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|archivedate=22 Februarie 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin|title=Citing U.S. Intelligence, Biden says Putin has decided to invade Ukraine|access-date=22 Februarie 2022|last=Bengali|first=Shashank|date=18 Februarie 2022|work=The New York Times|taal=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220222072836/https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin|archivedate=22 Februarie 2022}}</ref> |sterkte2 = {{vlagikoon|Oekraïne}} 255&nbsp;000 soldate, 1&nbsp;000&nbsp;000 reserviste, 20&nbsp;000 vrywilligers<ref>{{Cite web|url=https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3169477/ukraine-crisis-20000-foreign-volunteers-ukraine|title=Ukraine crisis: 20,000 foreign volunteers in Ukraine to fight Russians, says foreign minister|access-date=11 Maart 2022|date=7 Maart 2022|publisher=South China Morning Post|taal=en}}</ref> |ongevalle1 = Sien [[#Ongevalle en verliese|"Ongevalle en verliese"]] |ongevalle2 = Sien [[#Ongevalle en verliese|"Ongevalle en verliese"]] }} Op 24 Februarie 2022 het [[Rusland]] [[Oekraïne]] binnegeval, en dit het die grootste en dodelikste oorlog in [[Europa]] sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] geword. Dit was as gevolg van ’n groot eskalasie van die bestaande oorlog tussen die twee lande wat begin het toe Rusland Oekraïne in 2014 aangeval het.<ref>{{cite book|last1=McFaul |first1=Michael |last2=Person |first2=Robert |editor1-last=Brands |editor1-first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=0n72EAAAQBAJ&dq=On+February+24,+2022,+Russian+president+Vladimir+Putin+launched+a+full-+scale+invasion+of+Ukraine,+expanding+dramatically+the+war+against+Ukraine+he+be+gan+in+2014+and+starting+the+largest+war+in+Europe+since+World+War+II.&pg=PA34 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=Johns Hopkins University Press |{{ISBN|978-1-4214-4985-2}} |page=34 |language=en }}</ref><ref>{{cite book|last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |{{ISBN|978-1-80526-003-5}} |page=74}}</ref><ref>{{cite book|last=D'Anieri |first=Paul |date=23 March 2023 |title=Ukraine and Russia: From Civilized Divorce to Uncivil War |url=https://books.google.com/books?id=ASysEAAAQBAJ |edition=2nd |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |{{ISBN|978-1-009-31550-0}} |oclc=1350843759 |pages=i; 98}}</ref> Die gevegte het honderdduisende militêre ongevalle en tienduisende Oekraïense burgerlike ongevalle veroorsaak. Teen Augustus 2026 het Rusland sowat 20% van Oekraïne beset.<ref>{{Cite web |title=The Russia-Ukraine War Report Card, Aug. 25, 2026|url=https://www.russiamatters.org/news/russia-ukraine-war-report-card/russia-ukraine-war-report-card-aug-18-2026 |access-date=27 August 2026 |website=Russia Matters}}</ref> Van ’n bevolking van 41&nbsp;miljoen is ongeveer 8&nbsp;miljoen Oekraïners intern ontheem<ref>{{cite web|title=Ukraine internal displacement report: General population Survey |url=https://crisisresponse.iom.int/sites/g/files/tmzbdl1481/files/appeal/documents/IOM_UKR_Internal%20Displacement%20Report_GPS%20R19_January%202025.pdf |access-date=4 December 2025 |website=Global Crisis Response Platform}}</ref> en 6-7&nbsp;miljoen het uit die land gevlug.<ref>{{cite news|last1=Asadzade |first1=Ulviyya |last2=Sachalko |first2=Borys |title=Ukraine Faces Labor Shortage as Russia's War Empties Factories and Farms |url=https://www.rferl.org/a/russia-war-creates-labor-shortages-in-ukraine/33606226.html |access-date=4 December 2025 |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=December 2025}}</ref> Dit het Europa se grootste vlugtelingkrisis sedert die Tweede Wêreldoorlog veroorsaak. Aan die einde van 2021 het Rusland troepe naby Oekraïne se grense saamgetrek en eise aan die Weste gestel, onder meer ’n verbod op enige toekomstige toetrede van Oekraïne tot [[Navo]]. Nadat hy herhaaldelik ontken het dat daar planne was om Oekraïne aan te val, het die Russiese president, [[Wladimir Poetin]], op 24 Februarie 2022 ’n "spesiale militêre operasie" aangekondig en gesê dit is bedoel om die Russies gesteunde wegbreekrepublieke [[Donetsk]] en [[Loehansk]] te ondersteun, waarvan paramilitêre magte sedert 2014 teen Oekraïne in die Donbasoorlog geveg het. Poetin het irredentistiese<ref name=irrewat group="nota">'n Beweging vir die inlywing van "onbevryde" gebiede by die stamland.</ref> en [[Imperialisme|imperialistiese]] standpunte gehuldig wat Oekraïne se wettigheid as staat bevraagteken. Hy het sonder bewyse beweer die Oekraïense regering bestaan uit [[Neo-Nazisme|neo-Nazi’s]] wat [[volksmoord]] teen die Russiese minderheid in die [[Donbas]] pleeg en dat Rusland se doel was om Oekraïne te "demilitariseer en te denasionaliseer".<ref>{{cite journal|last=Marples |first=David R. |date=3 July 2022 |title=Russia's war goals in Ukraine |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00085006.2022.2107837 |journal=Revue Canadienne des Slavistes |volume=64 |issue=2–3 |pages=207–219 |doi=10.1080/00085006.2022.2107837 |issn=0008-5006}}</ref> Russiese lugaanvalle en ’n grondinval is aan ’n noordelike front uit [[Belarus]] in die rigting van die hoofstad, [[Kijif]], geloods; aan ’n suidelike front uit die besette [[Krim]]; en aan ’n oostelike front uit die Donbas in die rigting van [[Charkif]]. Oekraïne het die krygswet afgekondig, ’n algemene mobilisering gelas en diplomatieke betrekkinge met Rusland verbreek. Russiese troepe het teen April 2022 uit die noorde en die buitewyke van Kijif teruggetrek nadat hulle op hewige weerstand en logistieke uitdagings afgekom het. Die [[Boetsja-slagting]] is ná hulle onttrekking ontdek. Rusland het ’n offensief in die Donbas van stapel gestuur en [[Marioepol]] ná ’n verwoestende beleg ingeneem. Rusland het voortgegaan om militêre en burgerlike teikens ver van die front af te bombardeer en het in die winter Oekraïne se energienetwerk aangeval. Aan die einde van 2022 het Oekraïne suksesvolle teenoffensiewe in die suide en ooste geloods en die grootste deel van Charkif-oblast bevry. Kort daarna het Rusland vier gedeeltelik besette provinsies (Donetsk, Cherson, Loehansk en Zaporizjzja-oblast) onwettig geannekseer. In November het Oekraïne die stad Cherson en die hele gebied wes van die [[Dnipro]]rivier bevry. Ná klein maar bestendige Russiese vorderings in die ooste in die eerste helfte van 2024 het Oekraïne in Augustus ’n offensief in Rusland se Koersk-oblast geloods, waar [[Noord-Korea]]anse soldate gestuur is om Rusland te help. Die menseregtekantoor van die [[Verenigde Nasies]] berig Rusland het ernstige menseregteskendings in die besette Oekraïne gepleeg. Rusland se aanvalle op burgerlikes, sowel as sy beleid in besette gebiede, het gelei tot bewerings van volksmoord.<ref name="Etkind">{{cite journal|last=Etkind |first=Alexander |year=2022 |title=Ukraine, Russia, and Genocide of Minor Differences |journal=Journal of Genocide Research |volume=25 |issue=3–4 |publisher=Taylor & Francis |pages=1–19 |doi=10.1080/14623528.2022.2082911 |s2cid=249527690}}</ref><ref name="h710">{{cite magazine|last=McGlynn |first=Jade |title=Russia Is Committing Cultural Genocide in Ukraine |magazine=Foreign Policy |date=23 April 2024 |url=https://foreignpolicy.com/2024/04/23/russia-ukraine-cultural-genocide-looting-indoctrination-deporatation/ |access-date=4 July 2024}}</ref><ref name="q611">{{cite web|last=Stavljanin |first=Dragan |title=Genocide Scholar: 'I Do Think that Russia's Violence in Ukraine is Genocidal' |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=2 April 2024 |url=https://www.rferl.org/a/russia-genocide-ukraine-scholar-war-crimes-prosecution-hague/32888386.html |access-date=4 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250622040322/https://www.rferl.org/a/russia-genocide-ukraine-scholar-war-crimes-prosecution-hague/32888386.html |archive-date=22 June 2025}}</ref><ref name="v008">{{cite web|last=Richardson |first=Jon |date=11 March 2024 |title=Unmarked graves, violent repression and cultural erasure: the devastating human toll of Russia's invasion of Ukraine |url=https://theconversation.com/unmarked-graves-violent-repression-and-cultural-erasure-the-devastating-human-toll-of-russias-invasion-of-ukraine-223337 |access-date=6 July 2024 |website=The Conversation }}</ref> Die direkte koste van die oorlog vir Rusland is op meer as $450&nbsp;miljard geraam, terwyl die [[Wêreldbank]]groep die koste van heropbou in Oekraïne op $588&nbsp;miljard raam. Die Russiese inval het internasionale veroordeling ontlok. Baie lande het sanksies teen Rusland en sy bondgenoot Belarus ingestel, terwyl hulle humanitêre en militêre hulp aan Oekraïne verskaf het. Betogings het oor die hele wêreld plaasgevind. Binne sy grense het Rusland betogers met massainhegtenisnemings en strenger mediasensuur beveg. Oorlogverwante ontwrigting van Oekraïense landbou en skeepvaart het die wêreldwye voedselkrisis vererger; oorlogverwante skade is as die "vernietiging van die omgewing" beskryf. Die [[Internasionale Strafhof]] (ICC) het ’n ondersoek na misdade teen die mensdom, oorlogsmisdade, die ontvoering van Oekraïense kinders en volksmoord teen Oekraïners begin. Die ICC het lasbriewe vir die inhegtenisneming van Poetin en vyf ander Russiese amptenare uitgereik. Vredesonderhandelings het tot stilstand gekom, en Rusland het herhaaldelik oproepe om ’n wapenstilstand van die hand gewys. ==Agtergrond== ===Tyd ná die Sowjetunie en die Oranje Rewolusie=== Ná die [[ontbinding van die Sowjetunie]] in 1991 het Rusland en Oekraïne noue bande behou. In 1994 het Oekraïne ingestem om weg te doen met sy [[Kernwapen|kernarsenaal]] en die [[Boedapest-memorandum]] te onderteken op voorwaarde dat Rusland, [[Brittanje]] en die [[VSA]] versekering sou verskaf teen geweldsbedreigings van sy territoriale integriteit en vir sy politieke onafhanklikheid. Vyf jaar later was Rusland een van die ondertekenaars van die [[Manifes vir Europese Sekuriteit]], wat "die inherente reg van elke deelnemende staat herbevestig het om vry te wees om sy sekuriteitsmaatreëls te kies of verander, insluitende verdrae van bondsgenootskappe, soos wat dit ontwikkel".<ref>{{cite web|title=Istanbul Document 1999 |url=http://www.osce.org/node/39569 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=19 November 1999 |access-date=21 Julie 2015 |archive-date=1 Junie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140601124042/http://www.osce.org/node/39569 |url-status=live}}</ref> In 2004 is [[Wiktor Janoekowitsj]], toe die eerste minister, verklaar as wenner van die presidentsverkiesing, waarin 'n groot knoeiery volgens die hooggeregshof van Oekraïne plaasgevind het.<ref>{{cite web |url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |title=The Supreme Court findings |access-date=7 July 2008 |publisher=Supreme Court of Ukraine |date=3 December 2004 |language=uk |archive-date=22 June 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HZ9wqN35?url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |url-status=live }}</ref> Die uitslag het 'n groot openbare reaksie en steun ontlok vir die opposisiekandidaat, [[Wiktor Joesjtsjenko]], wat die uitslag bevraagteken het. In die oproerige maande van die rewolusie het kandidaat Joesjtsjenko skielik ernstig siek geword, en verskillende onafhanklike doktersgroepe het bevind hy is met dioksien (TCDD) vegiftig.<ref name="CBS: Yushchenko: Live And Carry On">{{cite news |title=Yushchenko: 'Live And Carry On' |work=CBS News |date=30 January 2005 |url=https://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |access-date=17 April 2020 |archive-date=25 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025143917/http://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |url-status=dead }}</ref><ref name="Ref_j">{{cite web |url=https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/study-dioxin-that-poisoned-yushchenko-made-in-lab-46417.html |title=Study: Dioxin that poisoned Yushchenko made in lab |work=Kyiv Post |date=5 August 2009 |agency=Associated Press |location=Londen |access-date=29 January 2022 |archive-date=31 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131165135/https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/study-dioxin-that-poisoned-yushchenko-made-in-lab-46417.html |url-status=live }}</ref> Joesjtsjenko het Russiese betrokkenheid sterk vermoed.<ref name="Ref_2009c">{{cite news |url=http://www.kyivpost.com/nation/49610 |title=Yushchenko to Russia: Hand over witnesses |newspaper=Kyiv Post |date=28 October 2009 |access-date=11 February 2010}}</ref> Dit alles het eindelik tot die vreedsame [[Oranje Rewolusie]] gelei wat Joesjtsjenko en [[Joelia Timosjenko]] aan die bewind geplaas het, terwyl Janoekowitsj leier van die opposisie geword het.<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |archive-url=https://web.archive.org/web/20080115052653/http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |archive-date=15 January 2008 |title=Ukraine-Independent Ukraine |access-date=14 January 2008 |website=Encyclopædia Britannica (fee required) |url-status=dead}}</ref> In 2008 het die Russiese president Poetin hom uitgespreek teen Oekraïne se moontlike toelating tot Navo.<ref>{{cite news|author-last1=Harding |author-first1=Luke |author-last2=Borger |author-first2=Julian |author-last3=Chrisafis |author-first3=Angelique |date=2 April 2008 |title=Bush-Putin row grows as pact pushes east |work=The Guardian |location=[[Moskou]]; [[Boekarest]]; [[Parys]]|url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=8 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208091130/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author-last=Dawar |author-first=Anil |date=4 April 2008 |title=Putin warns Nato over expansion |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=13 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213527/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |url-status=live}}</ref> In 2009 het die [[Roemenië|Roemeense]] ontleder Iulian Chifu en sy medeskrywers die opinie uitgespreek dat Rusland, met betrekking tot Oekraïne, 'n opgedateerde weergawe van die [[Brezjnef-leerstelling]] navolg waarvolgens die soewereiniteit van Oekraïne nie groter kan wees as dié van die [[Warskouverdrag]]slande voor die verval van die Sowjet-invloedsfeer in die laat 1980's en vroeë 1990's nie.<ref name="Chifu">{{cite book|author-last1=Chifu |author-first1=Iulian |title=The Russian Georgian War: A trilateral cognitive institutional approach of the crisis decision-making process |author-last2=Nantoi |author-first2=Oazu |author-last3=Sushko |author-first3=Oleksandr |publisher=Editura Curtea Veche |year=2009 |{{ISBN|978-973-1983-19-6}} |location=[[Boekarest]] |page=181 |chapter=Russia–Georgia War of August 2008: Ukrainian Approach |access-date=21 Februarie 2016 |chapter-url=http://www.cpc-ew.ro/pdfs/the_russian_georgian_war.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930233012/http://www.cpc-ew.ro/pdfs/the_russian_georgian_war.pdf|archive-date=30 September 2018 |url-status=live}}</ref> In 2009 het Janoekowitsj aangekondig hy gaan hom in 2010 weer as president verkiesbaar stel. Hy het gewen en is in 2010 beëdig. ===Oekraïense rewolusie en oorlog=== [[Beeld:Euromaidan Kyiv 1-12-13 by Gnatoush 005.jpg|thumb|links|Die Euromaidan-optogte in Desember 2013 in Kijif.]] Ná weke van protesoptogte as deel van die [[Euromaidan]]-beweging (2013-2014) het die pro-Russiese president Janoekowitsj en die leiers van die Oekraïense parlementêre opposisie op 21 Februarie 2014 'n ooreenkoms onderteken vir 'n vroeë verkiesing. Die volgende dag het Janoekowitsj uit Kijif gevlug weens 'n beskuldigingstem wat hom van sy mag as president sou stroop.<ref name="interfax1">{{cite news|date=24 Februarie 2014 |title=Rada removes Yanukovych from office, schedules new elections for May 25 |agency=Interfax-Ukraine |url=http://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|url-status=live |access-date=15 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210094859/https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html |archive-date=10 Februarie 2020}}</ref> Leiers van die [[Russies]]sprekende oostelike streke van Oekraïne het hulle lojaliteit teenoor Janoekowitsj bevestig,<ref>{{cite news|author-last1=Polityuk |author-first1=Pavel |author-last2=Robinson |author-first2=Matt |author-last3=Baczynska |author-first3=Gabriela |author-last4=Goettig |author-first4=Marcin |author-last5=Graff |author-first5=Peter |author-last6=Elgood |author-first6=Giles |date=22 Februarie 2014 |title=Ukraine parliament removes Yanukovich, who flees Kiev in "coup" |work=Reuters |publisher=Thomson Corporation |location=Kijif |editor-last=Roche |editor-first=Andrew|url=https://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |url-status=live|access-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609181723/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |archive-date=9 Junie 2016 }}</ref> en dit het gelei tot die pro-Russiese onrus in 2014 in Oekraïne.<ref>{{cite web|author-last=Fisher |author-first=Max |date=3 September 2014 |title=Everything you need to know about the Ukraine crisis |url=https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122003807/https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know|archive-date=22 Januarie 2022 |access-date=24 Januarie 2022 |website=Vox |publisher=Vox Media |language=en}}</ref> Die onrus is gevolg deur die anneksasie van die [[Krim]] deur Rusland in Maart 2014 en die oorlog in die Donbas, wat in April 2014 begin het met die skepping van die Russies gesteunde kwasistate Donetsk- en Loehansk-volksrepubliek.<ref>{{cite news|author-last1=Grytsenko |author-first1=Oksana |author-last2=Vlasova |author-first2=Anastasia |date=12 April 2014 |title=Armed pro-Russian insurgents in Loehansk say they are ready for police raid |work=Kyiv Post |publisher=Businessgroup LLC |location=Loehansk |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-Loehansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html|access-date=1 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140412131249/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-Loehansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html|archive-date=12 April 2014}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Ragozin |author-first=Leonid |date=16 Maart 2019 |title=Annexation of Crimea: A masterclass in political manipulation |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2019/3/16/annexation-of-crimea-a-masterclass-in-political-manipulation |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528090201/https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/annexation-crimea-masterclass-political-manipulation-190315174459207.html |archive-date=8 Mei 2020 |access-date=24 Januarie 2022 |website=aljazeera.com |publisher=Al Jazeera |location=[[Riga]] |language=en }}</ref> Op 14 September 2020 het die Oekraïense president [[Wolodimir Zelenski]] Oekraïne se nuwe nasionale sekuriteitstrategie goedgekeur "wat voorsiening maak vir die ontwikkeling van 'n bondgenootskap met Navo met die oog op lidmaatskap van Navo".<ref>{{cite news|date=25 Januarie 2022|title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine|publisher=Al Jazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|url-status=live|access-date=15 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215002641/https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive|archive-date=15 Februarie 2022|author-last=Duggal|author-first=Hanna}}</ref><ref name="ua-nato-relations">{{cite news|date=11 January 2020 |title=Relations with Ukraine|work=[[Navo]] |publisher=Navo |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=15 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215011708/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm |url-status=live}}</ref> Op 24 Maart 2021 het Zelenski 'n verdrag onderteken wat die strategie goedkeur vir "die ontsetting en reïntegrasie van die tydelik besette gebied Krim en stad [[Sewastopol]]".<ref>{{cite news |date=24 Maart 2021 |title=Zelensky enacts strategy for de-occupation and reintegration of Crimea |work=Ukrinform |publisher=Regering van Oekraïne |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html|access-date=15 Februarie 2022 |archive-date=12 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212130511/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html |url-status=live}}</ref> In Julie 2021 het Poetin 'n essay gepubliseer met die titel "Oor die historiese eenheid van die Russe en Oekraïners", waarin hy sy mening herbevestig dat die Russe en Oekraïners "een volk" is.<ref>{{cite web|author-last=Poetin |author-first=Wladimir |author-link=Wladimir Poetin |date=12 Julie 2021|title=Article by Vladimir Putin 'On the Historical Unity of Russians and Ukrainians' |url=http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125053520/http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181|archive-date=25 Januarie 2021 |access-date=1 Februarie 2022 |website=Die Kremlin |publisher=Regering van Rusland }}</ref> Die Amerikaanse historikus Timothy Snyder het Poetin se idees as [[imperialisme]] beskryf.<ref>{{cite web|author-last=Snyder |author-first=Timothy D. |date=18 Januarie 2022 |title=How to think about war in Ukraine |url=https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119065436/https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine |archive-date=19 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2021 |website=Thinking about... (newsletter) |publisher=Substack }}</ref> Die Britse joernalis Edward Lucas het gemeen dit is historiese revisionisme.<ref>{{cite web|author-last=Lucas |author-first=Edward |date=15 September 2020 |title=Why Putin's history essay requires a rewrite |url=https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb|url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125143913/https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Times |publisher=Times Newspapers}}</ref> Ander waarnemers het die Russiese leierskap daarvan beskuldig dat hulle 'n verwronge siening van moderne Oekraïne en sy geskiedenis het.<ref>{{cite web|author-last=Roth |author-first=Andrew |date=7 Desember 2021|title=Putin's Ukraine rhetoric driven by distorted view of neighbour |url=https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207180813/https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |archive-date=7 Desember 2021|access-date=25 Januarie 2021 |work=The Guardian |publication-place=Moskou}}</ref><ref>{{cite web|last1=Dickinson |first1=Peter |last2=Haring |first2=Melinda |last3=Lubkivsky |first3=Danylo |last4=Motyl |first4=Alexander |last5=Whitmore |first5=Brian |last6=Goncharenko |first6=Oleksiy |last7=Fedchenko |first7=Yevhen |last8=Bonner |first8=Brian |last9=Kuzio |first9=Taras |date=15 Julie 2021 |title=Putin's new Ukraine essay reveals imperial ambitions |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210715191212/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |archive-date=15 Julie 2021 |access-date=25 Januarie 2021|publisher=Atlantic Council}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Wilson |author-first=Andrew |date=23 Desember 2021 |title=Russia and Ukraine: 'One People' as Putin Claims? |url=https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124130721/https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims/|archive-date=24 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |publisher=Royal United Services Institute}}</ref> Rusland het gesê moontlike lidmaatskap van Oekraïne van Navo en die uitbreiding van Navo in die algemeen bedreig sy nasionale sekuriteit.<ref>{{cite news|author-last=Taylor |author-first=Paul |date=23 November 2021 |title=Ukraine: NATO's original sin |work=Politico |publisher=Axel Springer SE |url=https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |access-date=1 Februarie 2022 |archive-date=29 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129135805/https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author-last=Guyer |author-first=Jonathan |date=27 Januarie 2022 |title=How America's NATO expansion obsession plays into the Ukraine crisis |work=Vox |publisher=Vox Media |url=https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion|access-date=20 Februarie 2022 |archive-date=18 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218060139/https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion |url-status=live}}</ref> Op sy beurt het Oekraïne en ander Europese lande wat aan Rusland grens, Poetin daarvan beskuldig dat hy Russiese irredentisme<ref name="WAT">{{cite web | url=https://viva-afrikaans.org | title='''irredentisme''' | publisher=viva-afrikaans.org | work=WAT| accessdate= 28 September 2026 | author=<!-- Geen --> | format=Internetwoordeboek | url-access=subscription }}</ref> probeer beoefen en van aggressiewe militaristiese beleide.<ref>{{cite web|author=Agencies |date=13 September 2014 |title=Putin wants to destroy Ukraine and restore Soviet Union, says Yatseniuk |url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125154846/https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Guardian}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Bullough |author-first=Oliver |date=28 Maart 2014 |title=Vladimir Putin: The rebuilding of 'Soviet' Russia |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124104112/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |archive-date=24 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |publisher=BBC }}</ref><ref>{{cite web|author-last=Rubin |author-first=Trudy |date=11 Januarie 2022 |title=Putin wants to reestablish the Russian empire. Can NATO stop him without war? |url=https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125155257/https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |archive-date=25 Januarie 2022 |access-date=25 Januarie 2022 |work=The Philadelphia Inquirer |publisher=Interstate General Media}}</ref> ===Russiese inval in die Krim en Donbas=== {{Sien ook|Russiese anneksasie van die Krim}} [[Beeld:2014 Russo-ukrainian-conflict map.svg|thumb|220px|Kaart van die Russies beheerde gebied in Oekraïne, September 2014.]] Op 27 Februarie 2014 het Russiese soldate sonder kentekens die Oekraïense gebied van die [[Krim]] begin beset<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2014/feb/27/crimean-parliament-seized-by-unknown-pro-russian-gunmen |title=Crimean parliament seized by unknown pro-Russian gunmen: Gunmen storm Crimea's regional administrative complex in Simferopol and hoist Russian flag above parliament building |first1=Harriet |last1=Salem |first2=Shaun |last2=Walker |first3=Luke |last3=Harding |date=27 February 2014 |work=[[The Guardian]] }}</ref> en Oekraïense militêre basisse blokkeer.<ref>{{cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Crimea |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26713727 |access-date=9 April 2025 |work= BBC News |date=24 March 2014 }}</ref> In Maart het Rusland die Krim geannekseer ná ’n onwettige referendum wat onder besetting gehou is. Dit was die eerste keer sedert die Tweede Wêreldoorlog dat ’n Europese land ’n deel van ’n ander land annekseer,<ref>{{cite web |title=Ukraine: Conflict at the Crossroads of Europe and Russia |url=https://www.cfr.org/backgrounders/ukraine-conflict-crossroads-europe-and-russia |website=Council on Foreign Relations |date=5 February 2020}}</ref> en verskeie kenners het dit met [[Nazi-Duitsland]] se anneksasie van [[Oostenryk]] vergelyk.<ref>{{cite book|last=Plokhy |first=Serhii |url=https://books.google.com/books?id=e3eoEAAAQBAJ&dq=annexation+of+the+peninsula+to+Hitler%E2%80%99s+Anschluss+of+Austria+in+1938&pg=PT64 |title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History |date=9 May 2023 |publisher=W.W. Norton & Company |ISBN=978-1-324-05120-6 }}</ref><ref>{{cite journal|last=Žalimas |first=Dainius |date=14 March 2017 |title=Lessons of World War II and the Annexation of Crimea |url=https://ojs.mruni.eu/ojs/international-comparative-jurisprudence/article/view/4559 |journal=International Comparative Jurisprudence |volume=3 |issue=1 |pages=25–36 |doi=10.13165/j.icj.2017.03.003 |issn=2351-6674 |doi-access=free }}</ref> Die [[VN]] se Algemene Vergadering het ’n resolusie aanvaar waarin die "territoriale integriteit van Oekraïne" bevestig en die anneksasie verwerp word.<ref>{{cite web|url=https://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/a_res_68_262.pdf|title=United Nations A/RES/68/262 General Assembly|date=1 April 2014|publisher=United Nations}}</ref> Navo het ook samewerking met Rusland opgeskort.<ref name="end coop">{{cite web |title=Ukraine Crisis: NATO Suspends Russia Co-operation |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26838894 |publisher=BBC News, UK |date=2 April 2014 |access-date=2 April 2014}}</ref> Poetin het gesê die Krim moes nooit deel van ’n onafhanklike Oekraïne gewees het nie en beweer Rusland wou geen ander Oekraïense gebiede oorneem nie.<ref>{{cite news |title=Crimea crisis: Russian President Putin's speech annotated |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26652058 |work=BBC News |date=19 March 2014}}</ref> Pro-Russiese betogings, wat in die geheim deur Rusland befonds en georganiseer is, het gevolg in die Oekraïense stede [[Donetsk]] en [[Loehansk]].<ref>{{cite web|last1=Umland |first1=Andreas |title=The Glazyev Tapes: Getting to the root of the conflict in Ukraine |url=https://ecfr.eu/article/commentary_the_glazyev_tapes_getting_to_the_root_of_the_conflict_in_7165/ |website=European Council on Foreign Relations |date=1 November 2016}}</ref> In April 2014 het gewapende Russiese paramilitêre magte [[Slowjansk]] en ander nedersettings ingeneem en die onafhanklike [[Volksrepubliek Donetsk]] (DPR) en [[Volksrepubliek Loehansk]] (LPR) uitgeroep. Hulle bevelvoerder, Igor Girkin, het erken dié gebeure het die Donbas-oorlog ontketen, waarna Oekraïne spoedig ’n operasie van stapel gestuur het om die gebied te herower.<ref>{{cite news|title=Russia's Igor Strelkov: I Am Responsible for War in Eastern Ukraine |url=https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598 |work=[[The Moscow Times]] |date=21 November 2014 |access-date=11 December 2020 |archive-date=23 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223204015/https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598 |url-status=live }}</ref> Rusland het die separatiste in die geheim met soldate, tenks en artillerie ondersteun.<ref>{{cite news|date=23 October 2014 |title=Exclusive: Charred tanks in Ukraine point to Russian involvement |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |url-status=live |access-date=28 February 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |archive-date=1 March 2022}}</ref> Die [[Internasionale Strafhof]] het geoordeel die oorlog was ’n nasionale en internasionale gewapende konflik waarby Rusland betrokke was,<ref>{{cite web|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016) |url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf |publisher=International Criminal Court |pages=33–38 |date=14 November 2016 }}</ref> en die Europese Hof vir Menseregte het geoordeel Rusland het die DPR en LPR sedert 2014 beheer.<ref>{{cite web|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible |url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7550165-10372782&filename=Grand%20Chamber%20decision%20Ukraine%20and%20the%20Netherlands%20v.%20Russia%20-%20Flight%20MH17%20and%20eastern-Ukraine-conflict%20case%20partially%20admissible,%20will%20proceed%20to%20judgment.pdf |publisher=European Court of Human Rights |date=25 January 2023 }}</ref> Oekraïne se parlement het die Donbas-streek tot ’n gebied onder Russiese besetting verklaar.<ref>{{cite news|title=Ukraine declares Russian 'occupation' in eastern region |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/1/18/ukraine-declares-russian-occupation-in-eastern-region |work=[[Al Jazeera]] |date=18 January 2018 }}</ref> Die anneksasie van die Krim en die Donbas-oorlog het ’n vlaag Russiese [[nasionalisme]] ontketen. Die ontleder Wladimir Sokor het Poetin se toespraak van 2014 ná die anneksasie ’n "manifes van Groot-Russiese irredentisme" genoem.<ref name=irrewat group="nota"/><ref>{{cite news|last=Socor |first=Vladimir |date=24 March 2014 |title=Putin's Crimea Speech: A Manifesto of Greater-Russia Irredentism |volume=11 |publisher=Eurasia Daily Monitor |issue=56 |url=https://jamestown.org/program/putins-crimea-speech-a-manifesto-of-greater-russia-irredentism/ }}</ref> Poetin het na "Nieu-Rusland" begin verwys, ’n voormalige Russiese keiserlike gebied wat ’n groot deel van die suide van Oekraïne beslaan het.<ref>{{cite book|last1=Kimmage |first1=Michael |title=Collisions: The Origins of the War in Ukraine and the New Global Instability |date=2024 |publisher=[[Oxford University Press]] |page=129}}</ref> Russies gesteunde magte is deur Russiese neo-imperialisme beïnvloed<ref>{{cite news|title=Ukraine: Are 2014 pro-Russia rebels fighting 1920s war? |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-28532392 |work=[[BBC News]] |date=28 July 2014 }}</ref> en het probeer om ’n nuwe Nieu-Rusland te skep.<ref>{{cite journal|last1=O'Loughlin |first1=John |title=The rise and fall of "Novorossiya": examining support for a separatist geopolitical imaginary in southeast Ukraine |journal=Post-Soviet Affairs |date=2017 |volume=33 |issue=2 |pages=124–144 |doi=10.1080/1060586X.2016.1146452 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1060586X.2016.1146452|url-access=subscription }}</ref> [[Beeld:Normandy format (2019-12-09) 03.jpg|thumb|260px|Die Normandiëformaat-vergadering<ref name=vier group="nota">Die "Normandiëformaat" ([[Frans]]: Format Normandie), ook bekend as die "Normandië-4", was 'n groep state wat tussen 2014 en 2022 probeer het om die Donbas-oorlog te beëindig en te voorkom dat dit uitbrei tot 'n Russies-Oekraïense oorlog. Die vier lande in die groep was [[Duitsland]], Rusland, Oekraïne en [[Frankryk]]. Hulle het in 2014, tydens die 70ste herdenking van D-dag in [[Normandië]], Frankryk, die eerste keer informeel byeengekom.</ref><ref>{{Cite web|url=http://news.trust.org/item/20160905143052-wd0nm/|title=Russia's Putin says supports future Normandië format talks on Ukraine|last=|first=|date=5 September 2016|website=news.trust.org|publisher=Thomson Reuters Foundation|access-date=11 September 2016|archive-date=6 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906165602/http://news.trust.org/item/20160905143052-wd0nm/|url-status=dead}}</ref> in Desember 2019 was die enigste vergadering tussen Zelenski en Poetin.<ref name="i407">{{cite web|title=Zelenskyy on meeting Putin in 2019: We talked and bargained a lot |website=Ukrainska Pravda |date=25 February 2024 |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/02/25/7443642/ |access-date=15 July 2024 }}</ref>]] Toe die konflik in 2014 begin, was Oekraïne amptelik neutraal<ref name="Atlantic Council: Ukrainian neutrality">{{cite web|last1=Blank |first1=Stephen |title=Ukrainian neutrality would not appease Putin or prevent further Russian aggression |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-neutrality-would-not-appease-putin-or-prevent-further-russian-aggression/ |publisher=Atlantic Council |date=28 January 2022 |access-date=8 March 2024 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308150443/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-neutrality-would-not-appease-putin-or-prevent-further-russian-aggression/ |url-status=live}}</ref> en het gesê hy streef nie na Navo-lidmaatskap nie.<ref>{{cite news|title=Deschytsia states new government of Ukraine has no intention to join NATO |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/198372.html |work=Interfax-Ukraine |date=29 March 2014 }}</ref> Ná Rusland se besetting van die Krim en inval in die Donbas het Oekraïne se parlement in Desember 2014 gestem om die land se neutrale status te herroep en Navo-lidmaatskap na te streef.<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-parliament-abandons-neutrality/26758725.html |title=Ukraine Votes To Abandon Neutrality |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=23 December 2014 }}</ref> Die Minsk-ooreenkomste in September 2014 en Februarie 2015 het ten doel gehad om die Donbas-oorlog op te los, maar ooreenkomste oor 'n wapenstilstand en verdere onderhandelinge het misluk.<ref>{{cite news|date=29 July 2020 |title=Ukraine ceasefire violated more than 100 times within days: OSCE |publisher=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |url-status=live |access-date=28 February 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |archive-date=1 March 2022}}</ref> Die [[Weste]] se swak reaksie op Russiese optrede het Poetin laat glo die Weste sou nie sterk reageer op die inval van 2022 nie.<ref>{{cite book|last=Brands |first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=WxP-EAAAQBAJ&dq=Russia%E2%80%99s+invasion+of+Georgia+in+2008+and+Ukraine+in+2014+provided+ample+evidence&pg=PA39 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=JHU Press |ISBN=978-1-4214-4984-5 |page=39 |language=en}}</ref> Verskeie politieke wetenskaplikes het gesê dié reaksie het verdere Russiese aggressie aangemoedig.<ref>{{cite book|last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |ISBN=978-1-80526-003-5 |page=11}}</ref> ==Aanvang== [[Beeld:2nd Battalion, 503rd Infantry Regiment, 173rd Airborne Brigade depart Aviano Air Base, Italy, Feb. 24, 2022.jpg|thumb|260px|Amerikaanse valskermsoldate vertrek uit Italië na [[Letland]], 24 Februarie 2022. Duisende Amerikaanse troepe is in Oos-Europa ontplooi tydens die Russiese versterkings.<ref>{{cite news|url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-02-24/173rd-Airborne-Brigade-Ukraine-Latvia-Russia-5128627.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-02-24/173rd-Airborne-Brigade-Ukraine-Latvia-Russia-5128627.html |archive-date=26 February 2022 |work=Stars and Stripes |title=173rd Airborne Brigade battalion heads to Latvia as Ukraine comes under Russian attack |date=24 February 2022 |access-date=25 February 2022}}</ref>]] ===Russiese militêre versterkings=== Die konflik het begin met 'n groot militêre opbou, aanvanklik van Maart tot April 2021 en daarna weer van Oktober 2021 tot Februarie 2022. Tydens laasgenoemde het Rusland eise aan die VSA en Navo gestel dat Oekraïne nie by Navo aansluit nie, sowel as dat Navo-soldate en militêre uitrusting in [[Oos-Europa]] verminder word.<ref>{{cite news|author-last1=Tétrault-Farber |author-first1=Gabrielle |author-last2=Balmforth |author-first2=Tom |date=17 Desember 2021 |title=Russia demands NATO roll back from East Europe and stay out of Ukraine |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222081106/https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ |url-status=live}}</ref> Rusland het gedreig met 'n niegespesifiseerde militêre reaksie as Navo 'n "agressiewe toon" bly handhaaf.<ref>{{cite news|author-last=MacKinnon |author-first=Mark |date=21 Desember 2021 |title=Putin warns of unspecified military response if U.S. and NATO continue 'aggressive line' |language=en-CA |work=The Globe and Mail |url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-warns-of-unspecified-military-response-if-us-and-nato-continue/ |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=15 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115165246/https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-warns-of-unspecified-military-response-if-us-and-nato-continue/ |url-status=live}}</ref> ===Russiese ontkenning van invalsplan=== Ondanks die Russiese militêre opbou het Russiese amptenare maande lank ontken dat Rusland enige plan het om Oekraïne binne te val.<ref name="Deny">{{cite news |author-last1=Kiely |author-first1=Eugene |author-last2=Farley |author-first2=Robert |title=Russian Rhetoric Ahead of Attack Against Ukraine: Deny, Deflect, Mislead |url=https://www.factcheck.org/2022/02/russian-rhetoric-ahead-of-attack-against-ukraine-deny-deflect-mislead/ |access-date=26 February 2022 |work=FactCheck.org |date=24 February 2022}}</ref><ref name="denials">{{cite news |author-last1=Taylor |author-first1=Adam |title=Russia's attack on Ukraine came after months of denials it would attack |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |access-date=26 February 2022 |newspaper=The Washington Post |date=24 February 2022 |archive-url=https://archive.ph/20220224205233/https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |archive-date=24 Februarie 2022 |url-status=live }}</ref> Op 12 November 2021 het Dmitri Peskof, Poetin se woordvoerder, aan verslaggewers gesê "Rusland bedreig niemand. Die beweging van troepe op ons gebied behoort niemand rede tot kommer te gee nie."<ref name="Deny"/><ref name="denials"/> Op 28 November 2021 het Peskof gesê "Rusland het nooit enige plan gehad om enigiemand aan te val nie, dit het nie nou planne nie en sal nooit sulke planne hê nie ... Rusland is 'n vreedsame land, wat goeie betrekkinge met sy buurlande wil handhaaf."<ref name="Deny"/> Op 12 Desember 2021 het hy gesê spanning jeens Oekraïne "word geskep om Rusland verder te demoniseer en hom as 'n moontlike aggressor uit te beeld".<ref name=Deny/> Op 19 Januarie 2022 het die Russiese onderminister van buitelandse sake gesê "Rusland wil nie enige aksie van 'n aggressiewe aard hê of daaraan deelneem nie. Ons sal nie wat ook al in Oekraïne aanval, inval, binnedring of begin nie."<ref name="Deny"/> Op 12 Februarie 2022 het die Kremlin se raadgewer oor buitelandse sake besprekings oor die "sogenaamde beplande Russiese inval" as "histerie" beskryf.<ref name="Deny"/><ref name=denials/> ===Russiese aantygings=== [[Beeld:Vladimir Putin and Sergey Shoigu - Saint-Petersburg 2017-07-30 (1).jpg|thumb|220px|links|Poetin en sy vertroueling van baie jare, die minister van verdediging, [[Sergei Sjoigoe]].<ref>{{cite news |title=Ukraine conflict: Who's in Putin's inner circle and running the war? |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60573261 |work=BBC News |date=2 March 2022 |access-date=4 March 2022}}</ref>]] Op 9 Desember 2021 het president Poetin gepraat van diskriminasie teen Russiessprekendes buite Rusland en gesê: "Ek moet sê, [[Russofobie]] is die eerste tree tot [[volksmoord]]. Ek en jy weet wat in die Donbas gebeur. Dit lyk beslis baie soos volksmoord."<ref>{{cite news |title=Putin Says Conflict in Eastern Ukraine 'Looks Like Genocide' |url=https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780 |work=AFP |publisher=The Moscow Times |date=10 Desember 2021 |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=21 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221082440/https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|title=Путин заявил о геноциде на Донбассе |trans-title=Putin announced the genocide in the Donbass |url=https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html |work=Rossiyskaya Gazeta |date=9 Desember 2021 |language=ru |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222212644/https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html |url-status=live}}</ref> Rusland het ook die Oekraïense taalwet veroordeel.<ref>{{cite news |title=New law stokes Ukraine language tensions |url=https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions |work=France 24 |date=1 April 2021 |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224032739/https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions |url-status=live }}</ref> Op 15 Februarie 2022 het Poetin aan die pers gesê: "Wat in die Donbas gebeur, is beslis volksmoord."<ref name="france24genocide">{{cite news|title=US accuses Moscow of creating Ukraine invasion pretext with 'genocide' claims |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims |work=AFPhet hy gesê |publisher=France 24 |date=15 Februarie 2021|access-date=23 Februarie 2022|archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224034042/https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims|url-status=live}}</ref> Nuusmedia het daarop gewys dat die Oekraïense president Zelenski self 'n Russiessprekende is, ondanks Poetin se aantygings van 'n volksmoord op Russiessprekendes.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/19/russians-accuse-ukrainians-genocide-propaganda-blitz/ |title=Russians accuse Ukrainians of genocide as they pave way for potential invasion |newspaper=The Daily Telegraph |date=19 Februarie 2022 |author-last1=Vasilyeva |author-first1=Nataliya |access-date=24 Februarie 2022 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223103730/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/19/russians-accuse-ukrainians-genocide-propaganda-blitz/ |url-status=live}}</ref> Rusland se aantygings van volksmoord is wyd as vals verwerp.<ref>{{cite news |title=Ukraine crisis: Vladimir Putin address fact-checked |url=https://www.bbc.co.uk/news/60477712 |access-date=24 Februarie 2022 |work=BBC News |date=22 Februarie 2022 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223162137/http://www.bbc.co.uk/news/60477712 |url-status=live }}</ref> Verskeie internasionale organisasies, insluitende die [[VN]] se hoëkommissaris vir menseregte en die [[Raad van Europa]], kon geen bewyse vir die Russiese bewerings vind nie.<ref>{{cite web|date=15 Junie 2014 |title=Report on the human rights situation in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|publisher=OHCHR|access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=14 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214151822/https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|year=2021 |title=Civic Space and Fundamental Freedoms in Ukraine |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf |publisher=OHCHR |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=9 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209154320/https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Daily and spot reports from the Special Monitoring Mission to Ukraine |url=https://www.osce.org/ukraine-smm/reports |publisher=OSCE |access-date=23 Februarie 2022 |archive-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222080943/https://www.osce.org/ukraine-smm/reports|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=2 April 2014 |title=Ad hoc Report on the situation of national minorities in Ukraine adopted on 1 April 2014 |url=https://rm.coe.int/16800c5d6f|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204183556/https://rm.coe.int/16800c5d6f |archive-date=4 Februarie 2022 |publisher=Raad van Europa}}</ref> Die Europese Kommissie het dit as Russiese waninligting afgemaak.<ref>{{cite press release|date=24 Januarie 2022 |title=Disinformation About the Current Russia-Ukraine Conflict – Seven Myths Debunked |url=https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en |access-date=22 Februarie 2022 |website=Directorate-General for European Neighbourhood Policy and Enlargement Negotiations |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218045942/https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en |archive-date=18 Februarie 2022 |url-status=live |language=en}}</ref> Die Amerikaanse ambassade in Oekraïne het dit as "laakbare onwaarheid" beskryf,<ref>{{cite news|title=United States: Russia's claim of 'genocide in Ukraine' is reprehensible falsehood |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3406104-united-states-russias-claim-of-genocide-in-ukraine-is-reprehensible-falsehood.html |work=Ukrinform |date=17 Februarie 2022 |access-date=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218120707/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3406104-united-states-russias-claim-of-genocide-in-ukraine-is-reprehensible-falsehood.html |archive-date=18 Februarie 2022 |url-status=live}}</ref> terwyl die woordvoerder Ned Price van die Amerikaanse departement van buitelandse sake gesê het Moskou maak sulke bewerings as 'n verskoning om Oekraïne in te val.<ref name="france24genocide" /> In 'n nasionalistiese toespraak op 21 Februarie het Poetin ook beweer die "Oekraïense gemeenskap" het "[[Neo-Nazisme|neonazisties]]" geword, sonder om bewyse te lewer, en gesê Rusland se doel is "om Oekraïne te denazifiseer".<ref>{{cite news |author-last1=Fisher |author-first1=Max |date=23 Februarie 2022 |title=Word by Word and Between the Lines: A Close Look at Putin’s Speech |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/23/world/europe/putin-speech-russia-ukraine.html |access-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://archive.ph/20220223115611/https://www.nytimes.com/2022/02/23/world/europe/putin-speech-russia-ukraine.html |archive-date=23 Februarie 2022 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Seddon |first1=Max |title=Putin justifies war in menacing speech as Zelensky appeals for peace |url=https://www.ft.com/content/0783ea10-b493-4889-8da8-5a5ea75cb977 |access-date=24 Februarie 2022 |work=Financial Times |date=24 Februarie 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224112202/https://www.ft.com/content/0783ea10-b493-4889-8da8-5a5ea75cb977 |url-status=live }}</ref> President Zelenski is egter [[Jood]]s en drie lede van sy familie het in die [[Holocaust]] gesterf.<ref name=":02">{{cite news|author-last1=Abbruzzese |author-first1=Jason |date=24 Februarie 2022 |title=Putin says he is fighting a resurgence of Nazism. That's not true. |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/live-blog/russia-ukraine-conflict-live-updates-n1289655/ncrd1289673 |url-status=live |access-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224112830/https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/live-blog/russia-ukraine-conflict-live-updates-n1289655/ncrd1289673 |archive-date=24 Februarie 2022}}</ref> ==Gebeure== [[Beeld:Russian troops in Novoaidar, 6 March 2022.png|thumb|240px|Russiese troepe in Oekraïne vroeg tydens die inval van 2022.]] Die inval het met dagbreek op 24 Februarie begin.<ref name="Meduza_Putin_announces_invasion"/><ref>{{cite news|title=Missiles rain down around Ukraine |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-orders-military-operations-ukraine-demands-kyiv-forces-surrender-2022-02-24/ |work=[[Reuters]] |date=25 February 2022}}</ref> [[Beeld:Bucha_main_street,_2022-04-06_(0804).jpg|thumb|240px||Wrakstukke van ’n [[Slag van Boetsja|vernietigde]] Russiese konvooi op 27 Februarie in [[Boetsja]], [[Kijif-oblast]].]] Die eerste fase van die inval is aan vier fronte gevoer: een in die rigting van Wes-[[Kijif]] uit Belarus deur die Russiese Oostelike Militêre Distrik; een in die rigting van Oos-Kiëf deur die Sentrale Militêre Distrik (noordoosfront); een in die rigting van [[Charkif]]; en ’n vierde, suidelike front wat in die Krim en Rusland se [[Rostof-oblast]] ontstaan het, met ’n oostelike as in die rigting van [[Odesa]] en ’n westelike operasionele gebied in die rigting van [[Marioepol]].<ref name="TR">{{cite journal|last=Bielieskov |first=Mykola |date=21 September 2021 |title=The Russian and Ukrainian Spring 2021 War Scare |url=https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare |access-date=25 November 2021 |website=Center for Strategic & International Studies}}</ref> Die inval het onverwags hewige weerstand teengekom.<ref>{{cite news|last1=Kube |first1=Courtney |last2=Siemaszko |first2=Corky |date=26 February 2022 |title=Russian offensive unexpectedly slowed by fierce Ukrainian resistance |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/russian-offensive-unexpectedly-slowed-fierce-ukrainian-resistance-rcna17703 |access-date=16 September 2022}}</ref> Rusland kon nie Kijif inneem nie en is in die gevegte by Irpin, Hostomel en [[Boetsja]] teruggedryf. Die Russe het probeer om die hoofstad te omsingel, maar verdedigers onder Oleksandr Sirski het hulle posisies behou; hulle het teentenkmissiele en lugafweermissiele gebruik om Russiese toevoerlyne te verswak en die aanval te vertraag.<ref>{{cite news|date=7 April 2022 |title=Russia's failure to take down Kyiv was a defeat for the ages |work=Associated Press News |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-battle-for-kyiv-dc559574ce9f6683668fa221af2d5340 |access-date=16 September 2022}}</ref> Teen 7 April het Russiese troepe wat aan die noordfront ontplooi was, teruggetrek om voorrade aan te vul en na die Donbas herontplooi te word. Die noordoosfront is eweneens na Suidoos-Oekraïne teruggetrek vir herontplooiing.<ref name="TR"/><ref name="news.yahoo.com">{{cite news|last1=Epstein |first1=Jake |last2=Haltiwanger |first2=John |date=6 April 2022 |title=NATO chief says Putin still wants to control all of Ukraine, despite repositioning forces to the eastern Donbas region |url=https://news.yahoo.com/nato-chief-says-putin-still-144125043.html |access-date=7 April 2022}}</ref> Op 26 April het afgevaardigdes van die VSA en 40 bondgenote in Duitsland bymekaargekom om ’n koalisie te bespreek wat ekonomiese steun, militêre voorrade en herstelwerk aan Oekraïne sou verskaf.<ref>{{cite news|last1=Vandiver |first1=John |last2=Svan |first2=Jennifer H. |date=26 April 2022 |title=US and allies gather at Ramstein to discuss how to help Ukraine defeat Russia's 'unjust invasion' |work=Stars and Stripes |location=Duitsland |url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |url-status=live |url-access=limited |access-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504174341/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |archive-date=4 May 2022}}</ref> ===Aanvanklike inval=== [[Lêer:Последствия удара ракеты по Голосеевскому району Киева (6).jpg|duimnael|regs|220px|'n Struktuur in [[Kijif]] wat deur 'n missielaanval vernietig is.]] Op 24 Februarie, net voor 06:00 Moskoutyd (UTC+3), het Poetin aangekondig hy het besluit om 'n "spesiale militêre operasie" in Oos-Oekraïne te loods.<ref name="tassputspeech24" /><ref name="Meduza_Putin_announces_invasion">{{cite news |title=Putin announces formal start of Russia's invasion in eastern Ukraine |date=24 February 2022 |newspaper=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |access-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224033732/https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |archive-date=24 February 2022 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=Russian President Vladimir Putin announces military assault against Ukraine in surprise speech |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|access-date=24 February 2022 |website=MSN |language=en-US |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064559/https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|url-status=live}}</ref> In sy toespraak het Poetin gesê daar is geen planne om Oekraïense gebied te beset nie en beweer hy ondersteun die reg van die volke van Oekraïne op selfbeskikking.<ref name="tassputspeech24">{{cite news|date=24 February 2022 |title=Путин принял решение о проведении операции по денацификации и демилитаризации Украины |language=ru |trans-title=Putin decided to conduct an operation to de-Nazify and demilitarise Ukraine |work=TASS |url=https://tass.ru/politika/13825671 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224045055/https://tass.ru/politika/13825671 |url-status=live}}</ref> Hy het ook gesê Rusland beoog die "demilitarisasie en denazifisering" van Oekraïne – CNN en NBC het dié bewerings as "sonder gronde" en "vals" beskryf.<ref>{{cite news|author-last=Chernova |author-first=Anna |date=24 February 2022 |title=Kremlin spokesperson echoes Putin's baseless claims on invasion objectives |work=CNN |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_542ef6fc653f4404d483a5156ecc23e6 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224132757/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/index.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |author-first1=Nathan |author-last1=Hodge |author-first2=Tim |author-last2=Lister |author-first3=Ivana |author-last3=Kottasová |author-first4=Laura |author-last4=Smith-Spark |date=24 February 2022 |title=Ukraine vows defiance as Russia launches major invasion |url=https://www.cnn.com/2022/02/24/europe/ukraine-russia-invasion-thursday-intl/index.html |access-date=24 February 2022 |website=CNN |language=en |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224145336/https://www.cnn.com/2022/02/24/europe/ukraine-russia-invasion-thursday-intl/index.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news|first1=David K.|last1=Li|first2=Jonathan|last2=Allen|first3=Corky|last3=Siemaszko|title=Putin using false 'Nazi' narrative to justify Russia's attack on Ukraine, experts say|url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-claims-denazification-justify-russias-attack-ukraine-experts-say-rcna17537|access-date=2022-02-25|website=NBC News|date=24 February 2022|language=en}}</ref> Dit is ook deur die Amerikaanse Holocaust-herdenkingsmuseum veroordeel.<ref>{{cite news|url=https://www.newsweek.com/holocaust-museum-criticizes-putin-saying-ukraine-needs-denazified-1682467|title=Holocaust Museum Criticizes Putin's Saying Ukraine Needs to Be 'Denazified'|date=February 24, 2022|agency=Newsweek|access-date=25 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025159/https://www.newsweek.com/holocaust-museum-criticizes-putin-saying-ukraine-needs-denazified-1682467|url-status=live}}</ref> Poetin het die lede van die [[Oekraïense Gewapende Magte|Oekraïense magte]] gevra om hulle wapens neer te lê en terug te keer huis toe.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60503037|title=Ukraine conflict: Russia announces special military operation in Donbas |website=BBC News |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064553/https://www.bbc.com/news/world-europe-60503037 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/russias-putin-announces-military-operation-in-ukraine-a76549 |title=Russia's Putin Announces Military Operation in Ukraine |website=The Moscow Times |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064553/https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/russias-putin-announces-military-operation-in-ukraine-a76549|url-status=live}}</ref><ref name="krputspeech24">{{Cite news |date=24 February 2022 |title=Обращение Президента Российской Федерации |language=ru |work=Kremlin.ru |url=http://kremlin.ru/events/president/news/67843 |access-date=24 February 2022 |archive-date= |archive-url= |url-status=live}}</ref> Kort voor 07:00 (UTC+2) op die 24ste het Zelenski krygswet in Oekraïne afgekondig.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops |title=Russia-Ukraine crisis live news: Putin has launched 'full-scale invasion', says Ukrainian foreign minister – latest updates &#124; World news |work=[[The Guardian]] |date=16 July 2018 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224054309/https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops |url-status=live }}</ref> Later het hy die Oekraïense weermag opdrag gegee om die invallers "maksimum verliese toe te dien".<ref>{{cite web |author= |url=https://www.unian.net/society/zelenskiy-otdal-prikaz-vsu-nanosit-maksimalnye-poteri-okkupantam-novosti-ukrainy-11715478.html |title=Зеленский отдал приказ ВСУ наносить максимальные потери оккупантам |language=ru |trans-title=Zelensky ordered the Armed Forces of Ukraine to inflict maximum losses on the invaders |website=Unian |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224082802/https://www.unian.net/society/zelenskiy-otdal-prikaz-vsu-nanosit-maksimalnye-poteri-okkupantam-novosti-ukrainy-11715478.html |url-status=live }}</ref> Zelenski het ook aangekondig dat diplomatieke betrekkinge met Rusland onmiddellik opgehef word.<ref>{{cite web|url=https://www.interfax.ru/world/824153 |title=Украина разорвала дипломатические отношения с Россией |website=Interfax |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224095330/https://www.interfax.ru/world/824153 |url-status=live}}</ref> Later dié dag het hy 'n algemene mobilisasie aangekondig.<ref>{{cite news |title=Ukrainian president signs decree on general mobilisation of population -Interfax |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/ |access-date=25 February 2022 |work=Reuters |date=24 February 2022 |language=en |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025205/https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/ |url-status=live }}</ref> Om 10:00 (UTC+2) het die Oekraïense presidensiële administrasie aangekondig Russiese troepe het Oekraïne uit die noorde binnegeval (tot 5&nbsp;km diep). Russiese troepe was bedrywig in [[Charkif-oblast]] en [[Tsjernihif-oblast]], naby [[Soemi]].<ref>{{cite web |author= |url=https://www.unian.net/war/voyska-rossii-na-severe-ukrainy-prodvinulis-vglub-do-pyati-kilometrov-arestovich-novosti-donbassa-11715571.html |title=Войска России на севере Украины продвинулись вглубь до пяти километров – Арестович |language= |website= |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224091205/https://www.unian.net/war/voyska-rossii-na-severe-ukrainy-prodvinulis-vglub-do-pyati-kilometrov-arestovich-novosti-donbassa-11715571.html |url-status=live }}</ref> Om 10:30 (UTC+2) het die Oekraïense departement van verdediging aangekondig Russiese troepe in Tsjernihif-oblast is gekeer, 'n groot geveg was naby Charkif aan die gang, en [[Marioepol]] en Sjtsjastja is ten volle teruggewen.<ref name=mil.2402.1030>{{cite web |author= |url=https://www.mil.gov.ua/en/news/2022/02/24/general-staff-of-the-armed-forces-of-ukraine-operative-information-as-of-10-30/ |title=General Staff of the Armed Forces of Ukraine: Operative information as of 10.30 |language= |website=mil.gov.ua |date= |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224103548/https://www.mil.gov.ua/en/news/2022/02/24/general-staff-of-the-armed-forces-of-ukraine-operative-information-as-of-10-30/ |url-status=live }}</ref> ====Kijif en die noordfront==== [[Beeld:Russian bombardment of telecommunications antennas in Kiev.jpg|thumb|240px|Telekommunikasietorings in Kijif word deur Russe aangeval.]] [[Beeld:Battle of Hostomel, 04.03.2022, Skirmish Aftermath.jpg|thumb|links|240px|Ná gevegte in Hostomel, 4 Maart.]] Russiese troepe het op 24 Februarie probeer om [[Kijif]] vinnig in te neem deur middel van ’n spitsaanval vanuit Belarus suidwaarts langs die westelike oewer van die [[Dnipro]]rivier, met Russiese soldate wat die stad binnegedring het, ondersteun deur luglandingsoperasies en ’n vinnige, gemeganiseerde opmars uit die noorde. Hulle het egter misluk.<ref name="wapo20220320">{{cite news|last1=Sly |first1=Liz |last2=Lamothe |first2=Dan |date=20 March 2022 |title=Russia's war for Ukraine could be headed toward stalemate |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |url-status=live |access-date=6 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320093229/https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |archive-date=20 March 2022 |issn=0190-8286 |oclc=2269358}}</ref> Die VSA het Zelenski gekontak en aangebied om hom te help ontsnap, uit vrees vir ’n poging deur die Russiese leër om hom te ontvoer of vermoor. Zelenski het geantwoord: "Die geveg is hier; ek het ammunisie nodig, nie ’n rit nie."<ref>{{cite web|date=25 February 2022 |title=Live updates: Zelenskyy declines US offer to evacuate Kyiv |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-business-europe-united-nations-kyiv-6ccba0905f1871992b93712d3585f548 |access-date=28 February 2023 |publisher=AP News}}</ref> Teen vroeg in Maart is 'n Russiese opmars langs die westekant van die Dnipro deur Oekraïense verdediging beperk. Teen 5 Maart het ’n Russiese konvooi, volgens berigte 64 km lank, min vordering in die rigting van Kijif gemaak.<ref>{{cite news|last=Stern |first=Did L. |date=5 March 2022 |title=After temporary cease-fires break down, Putin threatens Ukraine's government |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/05/ukraine-military-battlefield-kyiv-mariupol/ |url-access=subscription |access-date=6 March 2022}}</ref> Die opmars uit [[Tsjernihif-oblast|Tsjernihif]] het grootliks tot stilstand gekom toe ’n beleg daar begin het. Russiese magte het uit die noordweste na Kijif opgeruk en [[Boetsja]], Hostomel en Vorzel teen 5 Maart ingeneem.<ref>{{cite news|last1=Lister |first1=Tim |last2=Pennington |first2=Josh |last3=McGee |first3=Luke |last4=Gigova |first4=Radina |name-list-style=and |date=7 March 2022 |title='A family died ... in front of my eyes': Civilians killed as Russian military strike hits evacuation route in Kyiv suburb |url=https://edition.cnn.com/2022/03/06/europe/ukraine-russia-invasion-sunday-intl-hnk/index.html |access-date=9 March 2022 |publisher=[[CNN]]}}</ref><ref>{{cite news|date=7 March 2022 |title=Bucha, Vorzel, Hostomel under enemy's control, situation remains critical |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3422872-bucha-vorzel-hostomel-under-enemys-control-situation-remains-critical.html |access-date=9 March 2022}}</ref Op 16 Maart het Oekraïense magte ’n teenoffensief begin.<ref>{{cite news|last1=Cullison |first1=Alan |last2=Coles |first2=Isabel |last3=Trofimov |first3=Yaroslav |date=16 March 2022 |title=Ukraine Mounts Counteroffensive to Drive Russians Back From Kyiv, Key Cities |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316111106/https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |archive-date=16 March 2022}}</ref> Omdat Russiese magte nie ’n vinnige oorwinning in Kijif kon behaal nie, het hulle oorgeskakel na bombardemente sonder onderskeiding en belegvoering.<ref>{{cite news|last1=Gordon |first1=Michael R. |last2=Leary |first2=Alex |date=21 March 2022 |title=The Wall Street Journal News Exclusive: Russia, Failing to Achieve Early Victory in Ukraine, Is Seen Shifting to 'Plan B' |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/russia-failing-to-achieve-early-victory-in-ukraine-is-seen-shifting-to-plan-b-11647824374 |access-date=24 March 2022}}</ref> Op 25 Maart het ’n Oekraïense teenoffensief dorpe oos en wes van Kijif herower.<ref>{{cite web|date=23 March 2022 |title=Ukraine war: Ukrainian fightback gains ground west of Kyiv |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60847188 |access-date=29 March 2022 |website=BBC News}}</ref> Russiese troepe in die Boetsja-gebied het noordwaarts teruggetrek. Oekraïense magte het die stad op 1 April binnegegaan, die gebied rondom Kijif herower en bewyse van oorlogsmisdade in Boetsja gevind.<ref>{{cite news|title=Ukraine war latest: Ukraine says it has retaken entire Kyiv region |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60949706 |access-date=2 April 2022}}</ref><ref>{{cite web|last=Rudenko |first=Olga |date=2 April 2022 |title=Hundreds of murdered civilians discovered as Russians withdraw from towns near Kyiv (Graphic Images) |url=https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403022637/https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |archive-date=3 April 2022 |access-date=3 April 2022 |website=The Kyiv Independent}}</ref> Die [[Pentagon]] het op 6 April bevestig die Russiese leër het [[Tsjernihif-oblast]] verlaat;<ref>{{cite news|last1=Demirjian |first1=Karoun |last2=Lamothe |first2=Dan |name-list-style=and |date=6 April 2022 |title=Pentagon: Russia has fully withdrawn from Kyiv, Chernihiv |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/04/06/pentagon-russia-withdraws-kyiv-chernihiv/ |access-date=7 April 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> plaaslike owerhede het gesê Russiese troepe het [[Soemi-oblast]] verlaat.<ref>{{cite news|last=Kalatur |first=Anastasiya |date=8 April 2022 |title=Sumy region liberated from Russian troops |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/04/8/7338013/ |access-date=15 April 2022}}</ref> Navo se sekretaris-generaal, [[Jens Stoltenberg]], het gesê die Russiese "terugtrekking, herbevoorrading en herontplooiing" van troepe uit die Kijif-gebied moet geïnterpreteer word as ’n uitbreiding van Poetin se planne om sy magte op Oos-Oekraïne te konsentreer.<ref name="news.yahoo.com"/> ====Suid- en oosfront==== [[Beeld:Russian bombardment on the outskirts of Kharkiv.jpg|thumb|220px|'n Russiese bombardement aan die buitewyke van Charkif, 1 Maart.]] [[Beeld:Myronosytska 1 after Russian shelling on 2 March 2022 (05).jpg|thumb|220px|Die fakulteit ekonomie van die Nasionale Universiteit van Charkif ná die Russiese bombardement, 2 Maart 2022.]] Op 24 Februarie het Russiese aanvalsgroepe uit die Krim noordweswaarts beweeg en brûe oor die Dnipro<ref>{{cite news|title=Ukraine loses control over crossing to Kherson |agency=Ukrinform |date=25 February 2022 |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225155031/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |archive-date=25 February 2022}}</ref> en die Noord-Krim-kanaal ingeneem.<ref>{{cite news|last1=Marrow |first1=Alexander |last2=Ostroukh |first2=Andrey |date=24 February 2022 |editor-last=Balmforth |editor-first=Tom |title=Russian forces unblock water flow for canal to annexed Crimea, Moscow says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |archive-date=1 March 2022 |work=[[Reuters]]}}</ref> Op 1 Maart was [[Cherson]] die eerste groot stad wat deur Rusland ingeneem is.<ref>{{cite news|last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Pérez-Peña |first2=Richard |name-list-style=and |date=2 March 2022 |title=First Ukraine City Falls as Russia Strikes More Civilian Targets |url=https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303000108/https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |archive-date=3 March 2022 |access-date=3 March 2022 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Russiese troepe het na Mikolajif opgeruk en dit aangeval, maar is teruggedryf.<ref>{{cite news|date=4 March 2022 |title=Ukrainian defenders repelled attack on Mykolaiv city, fighting continues on outskirts |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3420336-ukrainian-defenders-repelled-attack-on-mykolaiv-city-fighting-continues-on-outskirts.html |access-date=4 March 2022}}</ref> Russiese magte het die Zaporizjzjza-kernkragsentrale genader en Enerhodar beleër. Teen 25 Februarie het Russiese eenhede na [[Marioepol]] begin opruk.<ref>{{cite news|title=Battle ongoing near Mariupol – mayor |agency=Ukrinform |date=25 February 2022 |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225110919/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |archive-date=25 February 2022}}</ref> Teen 18 Maart was Marioepol omsingel en het gevegte die middestad bereik. Dit het pogings om burgerlikes te ontruim bemoeilik.<ref>{{cite news|last1=Boffey |first1=Daniel |last2=Tondo |first2=Lorenzo |name-list-style=and |date=18 March 2022 |title=Fighting reaches central Mariupol as shelling hinders rescue attempts |url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/18/russia-missile-lviv-mariupol-ukraine-war |access-date=21 March 2022 |work=[[The Guardian]]}}</ref> Die Russe het oorgawe geëis, en die Oekraïners het geweier.<ref name="CBC-2022-03-21">{{cite news|date=21 March 2022 |title=Ukraine refuses to surrender Mariupol as scope of human toll remains unclear |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |url=https://www.cbc.ca/news/world/ukraine-russia-war-march21-1.6391709 |access-date=21 March 2022}}</ref> Op 27 Maart het die Oekraïense adjunk-premier, Olha Stefanisjina, gesê: "meer as 85 persent van die hele stad is vernietig".<ref>{{cite news|last=Scully |first=Rachel |date=27 March 2022 |title=Ukrainian official: Mariupol 'simply does not exist anymore' |work=The Hill |url=https://thehill.com/homenews/sunday-talk-shows/599917-ukrainian-official-mariupol-simply-does-not-exist-anymore |access-date=29 March 2022}}</ref> Rusland het veilige deurgang na Marioepol geweier aan 50 busse wat deur die VN gestuur is om burgerlikes te ontruim.<ref>{{cite news|date=30 March 2022 |title=Ukraine War: Putin demands Mariupol surrender to end shelling |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60926470 |access-date=31 March 2022}}</ref> In die ooste het Russiese soldate probeer om Charkif in te neem<ref>{{Cite magazine |last=Losh |first=Jack |date=25 February 2022 |title=Kharkiv's Resistance to Russia's War Has Already Begun |url=https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |magazine=Foreign Policy |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225044904/https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |archive-date=25 February 2022 |access-date=27 February 2022}} en het sterk Oekraïense weerstand ervaar. Izjoem is op 1 April deur Russiese magte ingeneem<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/07/izyum-eastern-ukraine-razing-towns/ |title=In eastern Ukraine, Russian military razing towns to take them over |first=Dalton |last=Bennett |newspaper=[[The Washington Post]] |date=7 April 2022 |access-date=21 February 2022}}</ref> ná ’n geveg van ’n maand. Op 25 Maart het die Russiese ministerie van verdediging gesê hulle sou probeer om groot stede in die ooste van Oekraïne te beset.<ref>{{cite news|date=25 March 2022 |title=Russia says first phase of Ukraine operation mostly complete, focus now on Donbass |publisher=Yahoo! Finance |agency=[[Reuters]] |location=Londen |editor-last=Trevelyan |editor-first=Mark |url=https://finance.yahoo.com/news/russia-says-first-phase-ukraine-134534902.html |access-date=28 March 2022}}</ref> Op 3 April het Rusland, ná die terugtrekking van Russiese magte uit Kijif, sy aanval op die suide van Oekraïne uitgebrei met bombardemente en aanvalle op Odesa, Mikolajif en die Zaporizjzja-kernkragsentrale.<ref>{{cite news|date=3 April 2022 |title=Missiles hit Ukraine refinery, 'critical infrastructure' near Odessa |work=The Straits Times|publisher=SPH Media Trust |agency=[[Reuters]] |url=https://www.straitstimes.com/world/missiles-hit-critical-infrastructure-at-ukrainian-port-of-odessa |access-date=6 April 2022}}</ref> Teen 7 April het die hernude konsentrasie van Russiese troepe en tenks rondom Izjoem, Slowjansk en Kramatorsk Oekraïense amptenare genoop om die oorblywende inwoners naby die oostelike grens aan te raai om na Wes-Oekraïne te ontruim.<ref>{{cite news|last=Picheta |first=Rob |date=6 April 2022 |title=The fight for Sloviansk may be 'the next pivotal battle' of Russia's war in Ukraine |publisher=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/04/06/europe/sloviansk-ukraine-russia-military-significance-intl/index.html |access-date=15 April 2022}}</ref> ===Suidoosfront (8 April - 5 September 2022)=== [[Beeld:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 2 animated.gif|thumb|280px|links|'n Geanimeerde kaart van die Russiese inval van 7 April tot 5 September 2022.]] Teen 17 April is Russiese vordering aan die suidoosfront blykbaar belemmer deur Oekraïense magte by die groot, swaar versterkte Azovstal-yster-en-staalwerk en die omliggende gebied in Marioepol.<ref name="RNZM">{{cite news|date=17 April 2022 |title=Ukraine war: Mariupol defenders will fight to the end |work=Radio New Zealand News |url=https://www.rnz.co.nz/news/world/465439/ukraine-war-mariupol-defenders-will-fight-to-the-end-pm }}</ref> Op 19 April het Rusland ’n "oostelike offensief" geloods oor ’n front van 480&nbsp;km wat van Charkif tot Donetsk en Loehansk gestrek het, met gelyktydige missielaanvalle wat weer op Kijif en [[Lwif]] gerig is.<ref name="nytimes.com">{{cite news|last1=Arraf |first1=Jane |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Landler |first3=Mark |date=19 April 2022 |title=Ukraine Says Russia Begins Assault in the East After Raining Missiles Nationwide |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/04/18/world/europe/ukraine-russia-missiles-lviv-donbas.html |access-date=20 April 2022 }}</ref> ’n Anonieme Amerikaanse verdedigingsamptenaar het die Russiese offensief as "op sy beste minimaal" beskryf.<ref>{{cite news|date=2 May 2022 |title=US official briefs on Russia's war effort |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-61295448}}</ref> Teen 30 Mei was die verskil tussen Russiese en Oekraïense artillerie duidelik, met Oekraïense artillerie wat in die minderheid was.<ref name="Sabbagh">{{cite news|last=Sabbagh |first=Dan |date=31 May 2022 |title=Biden will not supply Ukraine with long-range rockets that can hit Russia |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/30/biden-will-not-supply-ukraine-with-long-range-rockets-that-can-hit-russia}}</ref> In reaksie op Biden se aanduiding dat Oekraïne van meer gevorderde artillerie voorsien sou word, het Poetin gesê Rusland sou sy inval uitbrei om nuwe stede in te sluit, en hy het op 6 Junie ’n missielaanval op Kijif gelas nadat Rusland dit weke lank nie direk aangeval het nie.<ref>{{cite web|url=https://news.yahoo.com/russia-bombards-kyiv-vows-strike-123428279.html?fr=yhssrp_catchall |title=Russia bombards Kyiv, vows to strike new targets if U.S. Sends long-range missiles to Ukraine |work=CBS News Videos via Yahoo News |date=6 June 2022 }}</ref> Op 10 Junie het die adjunkhoof van die Oekraïense Veiligheidsdiens (SBU), Wadim Skibitski, verklaar die frontlyne tydens die Slag van Sjewjerodonetsk sou bepaal hoe die inval sou verloop:<ref name="iktgvs">{{cite news|last=Koshiw |first=Isobel |date=10 June 2022 |title=We're almost out of ammunition and relying on western arms, says Ukraine |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/10/were-almost-out-of-ammunition-and-relying-on-western-arms-says-ukraine }}</ref> {{Blockquote |text=Dit is nou 'n artillerie-oorlog, en ons verloor dit. Alles hang nou af van wat die Weste vir ons gee. Oekraïne het een artilleriestuk teenoor elke 10 of 15 Russiese stukke. Ons Westerse vennote het ons ongeveer 10% gegee van wat hulle het.}} Op 29 Junie het die Amerikaanse intelligensiedirekteur Avril Haines gesê Amerikaanse agentskappe stem saam die inval sal "vir ’n lang tydperk ... voortduur. Kortom, die prentjie bly taamlik somber, en Rusland se houding teenoor die Weste verhard."<ref>{{cite news|last1=Alper |first1=Alexandra |last2=Freifeld |first2=Karen |last3=Landay |first3=Jonathan |date=29 June 2022 |title=Putin still wants most of Ukraine, war outlook grim -U.S. intelligence chief |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-still-wants-most-ukraine-war-outlook-grim-us-intelligence-chief-2022-06-29/ |access-date=2 July 2022 |work=[[Reuters]] }}</ref> Die hoofwoordvoerder van die Russiese ministerie van verdediging, Igor Konasjenkof, het onthul Russiese troepe is verdeel tussen die weermaggroepe "Sentrum", onder bevel van kolonel-generaal Aleksander Lapin, en "Suid", onder bevel van weermaggeneraal Sergei Soerowikin.<ref name="Novaya">{{cite news|last=Cherkasov |first=Alexander |date=26 June 2022 |script-title=Люди, стрелявшие в наших отцов |language=uk |agency=[[Nowaja Gazeta]] |url=https://novayagazeta.eu/articles/2022/06/26/liudi-streliavshie-v-nashikh-ottsov }}</ref> Op 20 Julie het Sergei Lawrof, die Russiese minister van buitelandse sake, aangekondig Rusland sou reageer op die verhoogde militêre hulp wat Oekraïne uit die buiteland ontvang deur sy spesiale militêre operasie na [[Zaporizjzja-oblast|Zaporizjzja-]] en [[Cherson-oblast]] uit te brei.<ref>{{cite news|date=20 July 2022 |title=Ukraine News: Kyiv Intensifies Attacks on Russian Positions in South |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/live/2022/07/20/world/ukraine-russia-war#russia-ukraine-territory-expansion-lavrov }}</ref> Russiese grondmagte het begin om vrywilligerbataljons te werf om ’n nuwe 3de Leërkorps binne die Westelike Militêre Distrik te vorm, met ’n beplande sterkte van 16&nbsp;000 - 60&nbsp;000 personeellede.<ref>{{cite news|date=29 July 2022 |title=Ru\ssia prepares to deploy new strike force against Ukraine – Ukrainian Intelligence |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/07/29/7360811/ |access-date=27 August 2022 }}</ref> ====Val van Marioepol==== Op 13 April het Russiese magte hulle aanval op die Azovstal-yster-en-staalwerk verskerp.<ref>{{cite news|last1=Harding |first1=Luke |last2=Koshiw |first2=Isobel |last3=McKernan |first3=Bethan |date=13 April 2022 |title=Last marines defending Marioepol 'running out of ammunition' |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-Marioepol-running-out-of-ammunition |access-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415205024/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-Marioepol-running-out-of-ammunition |archive-date=15 April 2025}}</ref> Die Oekraïense premier, [[Denis Sjmjhal]], het gesê Oekraïense soldate het belowe om die ultimatum om oor te gee, te ignoreer en tot die einde te veg.<ref name="RNZM"/> Op 20 April het Poetin gesê die beleg kan takties as voltooi beskou word, aangesien die 500 Oekraïense soldate wat in bunkers binne die staalwerke verskans was, en na raming 1&nbsp;000 burgerlikes, van hulp afgesny was.<ref>{{cite news|last=Schreck |first=Adam |date=21 April 2022 |title=Putin claims victory in Marioepol despite steel-mill holdouts |work=Associated Press News |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-kyiv-business-europe-f0e1cd893715eda1e6bef696d9c47db3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604113211/https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-kyiv-business-europe-f0e1cd893715eda1e6bef696d9c47db3 |archive-date=4 June 2025}}</ref> Ná vergaderings met Poetin en Zelenski het die VN se sekretaris-generaal, [[António Guterres]], op 28 April gesê hy sou probeer om ’n ontruiming uit Azovstal te reël.<ref>{{cite news|last=Prentice |first=Alessandra |date=28 April 2022 |title=U.N. chief Guterres calls for escape route from Marioepol 'apocalypse' |work=[[Reuters]] |publication-place=Kyiv |url=https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |url-status=live |access-date=24 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429105525/https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |archive-date=29 April 2022}}</ref> Op 30 April het Russiese troepe burgerlikes toegelaat om onder VN-beskerming te vertrek.<ref>{{cite news|date=1 May 2022 |title=Civilians flee Azovstal bunkers in evacuation led by U.N. |first1=Tom |last1=Balmforth |first2=Max |last2=Hunder |first3=Alessandra |last3=Prentice |work=Yahoo News |agency=[[Reuters]] |url=https://news.yahoo.com/more-civilians-evacuated-around-azovstal-111331097.html |access-date=2 September 2024 }}</ref> Teen 3 Mei het Russiese troepe, nadat hulle 100 burgerlikes toegelaat het om te gaan, hulle bombardement hervat.<ref>{{cite news|date=3 May 2022 |title=Russia shells Marioepol plant with civilians still reported trapped |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |url-status=live |access-date=9 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506145656/https://web.archive.org/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |archive-date=6 May 2022}}</ref> Op 6 Mei het die ''[[Daily Telegraph]]'' berig Rusland het termobariese bomme (bomme wat chemiese ontbranding toelaat wat atmosferiese suurstof gebruik) teen die oorblywende soldate gebruik. Zelenski het die bevelvoerder van die staalfabriek gemagtig om oor te gee indien nodig.<ref>{{cite news|last=Vasilyeva |first=Nataliya |date=5 May 2022 |title=Ukraine loses contact with Azovstal defenders as Russian troops storm steelworks |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/05/04/besieged-azovstal-steelwork-bunker-survivors-stave-hunger-frying/ }}</ref> Op 7 Mei is alle burgerlikes ontruim.<ref>{{cite news|date=7 May 2022 |title='All' civilians have been evacuated from a besieged steel plant in Marioepol |work=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/2022/05/07/1097413091/steel-plant-Marioepol-azovstal-civilians-evacuated |access-date=2 June 2022 }}</ref> [[Beeld:Наслідки обстрілу дитячої лікарні та пологового будинку в Маріуполі, 9 березня 2022 року.jpg|thumb|240px|’n Kinderhospitaal in [[Marioepol]] ná ’n Russiese lugaanval op 9 Maart 2022.]] Nadat die laaste burgerlikes ontruim is, het 2&nbsp;000 Oekraïense soldate daar versperrings beman; 700 is beseer. Hulle het ’n beroep gedoen op ’n militêre korridor vir ontruiming, omdat hulle verwag het hulle sou tereggestel word indien hulle oorgee.<ref>{{cite news|last=Koshiw |first=Isobel |date=8 May 2022 |title='Surrender is not an option': Azov battalion commander in plea for help to escape Marioepol |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-Marioepol |archive-url=https://web.archive.org/web/20250511201140/https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-Marioepol |archive-date=11 May 2025}}</ref> Berigte oor onenigheid op 8 Mei het aangedui die bevelvoerder van die Oekraïense mariniers het ongemagtig tenks, ammunisie en personeel bekom, sy posisie verlaat en gevlug. Die oorblywende soldate het gesê die verdediging is gevolglik verswak, wat die voortduur van die Russiese aanvalle vergemaklik het.<ref>{{cite news|last=Petrenko |first=Roman |date=8 May 2022 |title=Marioepol defenders tell how the commander of marines fled the city |work=Yahoo News |agency=Ukrayinska Pravda |url=https://news.yahoo.com/Marioepol-defenders-tell-commander-marines-120905296.html |access-date=2 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304015517/https://www.yahoo.com/news/Marioepol-defenders-tell-commander-marines-120905296.html |archive-date=4 March 2025}}</ref> Illia Samoilenko, adjunkbevelvoerder van die oorblywende Oekraïense troepe, het gesê: "Ons is basies dooie mense. Die meeste van ons weet dit, en daarom veg ons so vreesloos."<ref>{{cite news|last1=Krasnolutska |first1=Daryna |last2=Champion |first2=Marc |date=8 May 2022 |title=Marioepol Steel Plant's 'Dead Men' Defenders Call for Rescue Plan |work=Bloomberg News |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-05-08/Marioepol-steel-plant-s-dead-men-defenders-call-for-rescue-plan |access-date=2 June 2022 }}</ref> Op 16 Mei het die Oekraïense Algemene Staf aangekondig die Marioepol-garnisoen het sy "gevegsending voltooi" en die finale ontruimings het begin. Altesaam 264 dienslede is na Olenifka, onder Russiese beheer, ontruim, terwyl 53 wat ernstig beseer was, na ’n hospitaal in Nowoazofsk, ook onder Russiese beheer, geneem is.<ref name="nytimes16">{{cite news|last1=Hopkins |first1=Valerie |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Santora |first3=Marc |name-list-style=and |date=16 May 2022 |title=Ukrainian authorities declare an end to the combat mission in Marioepol after weeks of Russian siege. |url=https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-Marioepol.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516233043/https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-Marioepol.html |archive-date=16 May 2022 |access-date=16 May 2022 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}</ref> Ná die ontruiming het Russiese en DPR-magte volle beheer oor Marioepol verkry. Rusland se perssekretaris, Dmitri Peskof, het gesê Poetin het gewaarborg die vegters wat oorgegee het, sou "in ooreenstemming met internasionale standaarde" behandel word, terwyl Zelenski gesê het "die werk om die seuns huis toe te bring gaan voort..."<ref name="reutersmay17">{{cite news|date=17 May 2022 |title=Azovstal siege ends as hundreds of Ukrainian fighters surrender |work=[[Reuters]] |publication-place=Marioepol |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=17 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517104718/https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |archive-date=17 May 2022}}</ref> ====Val van Sjewjerodonetsk en Lisitsjansk==== [[Beeld:Окупанти вдарили «Точкою-У» по залізничному вокзалу Краматорська 03 (3to4).jpg|thumb|Die toneel van die spoorwegstasie in Kramatorsk ná 'n Russiese aanval waarin 63 burgerlikes gesterf het.]] Op 11 April het Zelenski gesê Oekraïne verwag ’n nuwe Russiese offensief in die ooste.<ref>{{cite news|date=11 April 2022 |title=Tens of thousands feared dead in Marioepol |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/live-blog/russia-ukraine-war-live-updates-zelenskyy-warns-offensive-east-rcna23809 |access-date=15 April 2022 }}</ref> Amerikaanse amptenare het gesê Rusland het elders teruggetrek of is teruggedryf en was besig om ’n terugtrekking en herontplooiing na die front in Suidoos-Oekraïne voor te berei.<ref>{{cite news|last1=Bacon |first1=John |last2=Mansfield |first2=Erin |last3=Wadington |first3=Katie |last4=Santucci |first4=Jeanine |last5=Vanden Brook |first5=Tom |last6=Tebor |first6=Celina |name-list-style=and |date=10 April 2022 |title=EU to consider Ukraine membership in weeks; Russia warns of 'direct military confrontation' with US: April 10 recap |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/10/ukraine-russia-invasion-live-updates/9528799002/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410073616/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/10/ukraine-russia-invasion-live-updates/9528799002/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=28 May 2022 |work=USA Today}}</ref> Militêre satelliete het op 11 April Russiese konvooie van infanterie- en gemeganiseerde eenhede afgeneem wat suidwaarts van Charkif na Izjoem ontplooi is, blykbaar as deel van die beplande Russiese herontplooiing.<ref>{{cite news|last=Saric |first=Ivana |date=10 April 2022 |title=Satellite images: Russian military convoy heads south toward Donbas region |work=Axios |url=https://www.axios.com/photos-russia-convoy-donbas-3af345c4-c292-4181-abe5-80abbc303b8b.html }}</ref> Op 18 April, met Marioepol wat deur Russiese magte ingeneem is, het die Oekraïense regering aangekondig die tweede fase van die versterkte inval in die Donetsk-, Loehansk- en Charkif-oblast het verskerp, met uitgebreide invallende magte wat die Donbas beset het.<ref>{{cite news|date=18 April 2022 |title=Ukraine says 'Battle of Donbas' has begun, Russia pushing in east |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=23 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418205729/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |archive-date=18 April 2022}}</ref> Op 22 Mei het die BBC berig ná die val van Marioepol het Rusland sy offensiewe in Loehansk en Donetsk verskerp, terwyl missielaanvalle en hewige artillerievuur op Sjewjerodonetsk, die grootste stad onder Oekraïense beheer in Loehansk-oblast, gekonsentreer is.<ref>{{cite news|last=Murphy |first=Matt |date=23 May 2022 |title=Ukraine war: Russian assault on key Donbas city intensifies |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |url-status=live |access-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523080849/https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |archive-date=23 May 2022}}</ref> Op 23 Mei is berig Russiese magte het Liman binnegegaan en die stad teen 26 Mei ingeneem.<ref>{{cite news|date=25 May 2022 |title=Russia seeking to capture Ukraine's Lyman: separatist leader |work=The Australian |url=https://www.theaustralian.com.au/world/russia-seeking-to-capture-ukraines-lyman-separatist-leader/news-story/501ab08e54c87aeb68daa4e4dbe6e4ef |url-status=live |url-access=subscription |access-date=15 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526032910/https://www.theaustralian.com.au/world/russia-seeking-to-capture-ukraines-lyman-separatist-leader/news-story/501ab08e54c87aeb68daa4e4dbe6e4ef |archive-date=26 May 2022 |issn=1038-8761}}</ref> Oekraïense magte was na berig is, besig om Swjatohirsk te verlaat.<ref name="RID Rivista Italiana Difesa">{{cite web |last=Markic |first=Igor |title=Ucraina, Belgorod sotto attacco, ma i Russi stringono la morsa su Severodonetsk |trans-title=Ukraine, Belgorod under attack, but the Russians tighten their grip on Severodonetsk |url=https://www.rid.it/shownews/4938 |access-date=22 May 2022 |website=Rivista Italiana Difesa |publisher=Coop Giornalistica La Riviera |language=it |archive-url=https://web.archive.org/web/20220512085122/https://www.rid.it/shownews/4938 |archive-date=12 Mei 2022 |url-status=dead }}</ref> Teen 24 Mei het Russiese magte Switlodarsk ingeneem.<ref name="Svitlodarsk24522">{{cite news|title=Donetsk region: occupying forces capture Svitlodarsk |work=Yahoo News |date=24 May 2022 |url=https://news.yahoo.com/donetsk-region-occupying-forces-capture-133430234.html |access-date=24 May 2022}}</ref> Op 30 Mei het Reuters berig Russiese troepe het deur die buitewyke van Sjewjerodonetsk gebreek.<ref>{{cite news|date=30 May 2022 |title=Russian troops enter outskirts of key city in eastern Ukraine's Donbas |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-russia-battle-east-zelenskyy-visits-front-rcna31076 |access-date=2 June 2022 }}</ref> Teen 2 Junie het ''The Washington Post'' berig Sjewjerodonetsk was op die punt van oorgawe, met meer as 80% van die stad in die hande van Russiese soldate.<ref>{{cite news|last1=Thebault |first1=Reis |last2=Iati |first2=Marisa |last3=Timsit |first3=Annabelle |last4=Suliman |first4=Adela |last5=Pietsch |first5=Bryan |last6=Pannett |first6=Rachel |date=2 June 2022 |title=Russia, U.S. trade barbs over weapons pledge; Severodonetsk on the brink |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/06/01/russia-ukraine-war-news-live-updates/ |access-date=5 June 2022 }}</ref> Op 3 Junie het Oekraïense magte na berig word ’n teenaanval in Sjewjerodonetsk begin. Teen 4 Junie het Oekraïense regeringsbronne beweer 20% of meer van die stad is herower.<ref>{{cite news|date=4 June 2022 |title=Russia 'suffering huge casualties' as troops retreat: Ukraine |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/4/fighting-rages-in-two-key-eastern-ukrainian-cities |access-date=5 June 2022 }}</ref> [[Beeld:Движение техники по понтонной переправе через Северский Донец 001.png|thumb|Russiese tenks by ’n pontoorgang oor die Sewerski-Donets-rivier, 9 April 2022.]] Oekraïense owerhede het geraam 800 Oekraïense burgerlikes is by die Azot- chemiese fabriek in Sjewjerodonetsk beleër; Russies gesteunde separatiste het gesê 300-400 soldate het daar geskuil.<ref>{{cite news|date=11 June 2022 |title=Ukraine war: Chemical plant hit as fighting rages in Severodonetsk |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61773356 |access-date=9 August 2022 }}</ref> Namate die Oekraïense verdediging van Sjewjerodonetsk begin wankel het, het Russiese troepe hulle aanval op die naburige stad Lisitsjansk verskerp.<ref>{{cite news|last1=Gibbons-Neff |first1=Thomas |last2=Stevis-Gridneff |first2=Matina |date=13 June 2022 |title=Ukraine Allies Ponder Options As Cities Falter |edition=Late, New York |volume=59,453 |page=1 |work=[[The New York Times]] |url=https://static01.nyt.com/images/2022/06/13/nytfrontpage/scan.pdf }}</ref> Op 20 Junie is berig Russiese soldate het hulle greep op Sjewjerodonetsk verstewig deur omliggende dorpe in te neem.<ref>{{cite news|last=Hughes |first=Clyde |date=20 June 2022 |title=Russian troops capture key suburb near Severodonetsk after months of battle |work=UPI |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2022/06/20/Ukraine-Severdonetsk-suburb-capture-Kharkiv/6931655722874/ }}</ref> [[CNN]] het op 24 Junie berig Oekraïne se gewapende magte is beveel om Sjewjerodonetsk te ontruim te midde van verskroeideaardetaktieke deur oprukkende Russiese troepe; verskeie honderde burgerlikes wat by die Azot- chemiese fabriek geskuil het, is agtergelaat, met sommige wat hulle lot met dié van mense in Marioepol vergelyk het.<ref>{{cite news|last1=Berlinger |first1=Joshua |last2=Lister |first2=Tim |date=24 June 2022 |title=Ukraine to withdraw from key city of Severodonetsk as Russia's advance grinds on |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/06/24/europe/severodonetsk-Loehansk-russia-ukraine-intl/index.html }}</ref> Op 3 Julie het die Russiese ministerie van verdediging beweer Lisitsjansk is ingeneem en beset.<ref>{{cite news|date=3 July 2022 |title=Russia claims capture of pivotal city in eastern Ukraine |work=CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/ukraine-russia-war-lysychansk-Loehansk-province-donbas/ }}</ref> ''The Guardian'' het op 4 Julie berig ná die val van die Loehansk-oblast sou Russiese soldate hulle inval in die aangrensende Donetsk-oblast voortsit om die stede Slowjansk en [[Bachmoet-slagting|Bachmoet]] aan te val.<ref>{{cite news|last=Jones |first=Sam |date=4 July 2022 |title=Putin declares victory in Loehansk after fall of Lysychansk |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jul/04/ukraine-donetsk-next-russian-target-after-capture-of-Loehansk-says-governor }}</ref> ====Zaporizjzja-front==== [[Beeld:Shopping center in Kremenchuk after Russian shelling, 2022-06-27 (1) frame 0246.jpg|thumb|Die Franse president, [[Emmanuel Macron]], het die missielaanval op 'n winkelsentrum in Krementsjoek op 28 Junie 2022 'n "oorlogsmisdaad" genoem.]] Russiese magte het voortgegaan om missiele af te vuur en bomme op [[Dnipro]] en Zaporizjzja te laat val.<ref name="nytimes.com"/> Russiese missiele het die Internasionale Lughawe Dnipro op 10 April vernietig.<ref>{{cite news|date=10 April 2022 |title=Russian rockets destroy airport in Ukrainian city of Dnipro |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/10/russian-rockets-destroy-airport-in-ukrainian-city-of-dnipro |access-date=1 October 2023 }}</ref> Op 2 Mei het die VN, volgens berigte met die samewerking van Russiese troepe, ongeveer 100 oorlewendes uit die beleg van Marioepol ontruim.<ref>{{cite news|last1=Rai |first1=Arpan |last2=Bancroft |first2=Holly |date=2 May 2022 |title=Mariupol steelworks shelling resumes as doctors describe dire bunker conditions |publisher=Yahoo News |url=https://news.yahoo.com/ukraine-news-live-un-conducting-025522315.html |access-date=2 June 2022 }}</ref> Op 28 Junie het Reuters berig ’n Russiese missielaanval op Krementsjoek, wat in ’n winkelsentrum ontplof het, het minstens 18 mense gedood. Frankryk se president, [[Emmanuel Macron]], het dit ’n "oorlogsmisdaad" genoem.<ref>{{cite news|last=Lewis |first=Simon |date=28 June 2022 |title=Dozens missing after Russian missile strike on mall kills 18 |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/rescuers-dig-survivors-russian-missile-strike-ukrainian-shopping-mall-2022-06-28/ }}</ref> Die president van die Oekraïense kernagentskap Energoatom het die situasie by die Zaporizjzja-kernkragsentrale as "uiters gespanne" beskryf en gesê Oekraïense personeel bedryf die aanleg, maar tot 500 Russiese soldate beheer dit, terwyl Rusland nabygeleë gebiede bestook en wapens by die aanleg opberg.<ref>{{cite news|date=7 July 2022 |title=Russia accused of shelling from Zaporizjzja nuclear plant in Ukraine |url=https://www.france24.com/en/europe/20220716-live-russia-accused-of-shelling-from-Zaporizjzja-nuclear-plant |access-date=13 August 2022 |work=France 24 }}</ref> Rusland het op 19 Augustus ingestem om inspekteurs toegang tot die aanleg te verleen ná ’n oproep van Macron aan Poetin. Teen Julie 2023 was toegang tot die aanleg steeds beperk.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-yet-grant-access-Zaporizjzja-nuclear-reactor-roofs-iaea-2023-07-20/ |title=Russia yet to grant access to Zaporizhzhia nuclear reactor roofs, IAEA says |last1=Murphy |first1=Francois |date=20 July 2023 |work=[[Reuters]] |access-date=24 September 2023 }} Rusland het berig 12 aanvalle met ontploffings van 50 artilleriegranate is teen 18 Augustus by die aanleg en die maatskappydorp Enerhodar aangeteken.<ref name="nei-20220822">{{cite news|date=22 August 2022 |title=Growing concern about Zaporizhzya NPP sparks international diplomacy |publisher=Nuclear Engineering International |url=https://www.neimagazine.com/news/newsgrowing-concern-about-zaporizhzya-npp-sparks-international-diplomacy-9944011 |access-date=1 October 2023}}</ref> Tobias Ellwood, voorsitter van die VK se kieskomitee vir verdediging, en die Amerikaanse kongreslid Adam Kinzinger het gesê stralingslekkasies sou ’n oortreding van Navo wees, ingevolge waarvan ’n aanval op ’n Navo-lid ’n aanval op al sy lede is.<ref>{{cite news|date=20 August 2022 |title=UK, US Set Ultimatum Against Russia Due To Provocations At Zaporizjzja NPP |publisher=Charter 97 |url=https://charter97.org/en/news/2022/8/20/512116/ }}</ref><ref>{{cite news|title=The West considers applying NATO's Article 5 in response to possible accident at Zaporizjzja Nuclear Power Plant |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/08/20/7364116/ |access-date=20 August 2022 }}</ref> [[Beeld:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 3 animated (cropped).gif|thumb|260px|links|'n Geanimeerde kaart van die Russiese inval van 5 September 2022 tot 11 November 2022.]] ===Russiese anneksasies en besettingsverliese (6 September - 11 November 2022)=== Op 6 September 2022 het Oekraïense magte ’n verrassende teenoffensief in die Charkif-streek geloods. Dit het naby Balaklija begin en is deur generaal Sirski gelei.<ref name="RO">{{Cite report |url=https://www.understandingwar.org/sites/default/files/Russian%20Operations%20Assessment%20September%206.pdf |title=Russian offensive campaign assessment, September 6 |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Barros |first2=George |date=6 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |last3=Philipson |first3=Layne |last4=Kagan |first4=Frederick W. |access-date=10 September 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220907043934/https://www.understandingwar.org/sites/default/files/Russian%20Operations%20Assessment%20September%206.pdf |archivedate= 7 September 2022 }}</ref> ’n Meer selfversekerde Kijif het op 12 September ’n teensoffensief rondom Charkif geloods, wat suksesvol genoeg was om Rusland sy verlies van belangrike posisies te laat erken en ''The New York Times'' te laat sê dit het die beeld van ’n "magtige Poetin" geknou. Kijif het die Weste om meer wapens gevra om die teensoffensief vol te hou.<ref>{{cite news|last=Troianovski |first=Anton |date=12 September 2022 |title=Retreat Dents Image of a Might Putin |edition=Late, New York |volume=59544 |page=1 |work=[[The New York Times]] |url=https://static01.nyt.com/images/2022/09/12/nytfrontpage/scan.pdf }}</ref> Op 21 September 2022 het Wladimir Poetin ’n gedeeltelike mobilisasie aangekondig, en die Russiese minister van verdediging, [[Sergei Sjoigoe]], het gesê 300&nbsp;000 reserviste sou opgeroep word.<ref name="France 24 2022">{{cite web|date=21 September 2022 |title=Putin calls up reservists, warns Russia will use 'all means' for defence |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220921-putin-calls-up-reservists-warns-russia-will-use-all-means-for-defence |access-date=21 September 2022 |website=France 24}}</ref> Hy het ook gesê sy land sou "alle middele" gebruik om "homself te verdedig". Michailo Podoljak, ’n raadgewer van Zelenski, het gesê die besluit was voorspelbaar en ’n poging om "Rusland se mislukkings" te regverdig.<ref name="gazetapl 2022 pd">{{cite web|date=21 September 2022 |title=Ukraina odpowiada na orędzie Władimira Putina: Rosjanie dostali "prezent" |trans-title=Ukraine responds to Vladimir Putin's message: Russians got a "gift" |url=https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114881,28935390,ukraina-odpowiada-na-oredzie-wladimira-putina-rosjanie-dostali.html |access-date=21 September 2022 |website=gazetapl |language=pl }}</ref> Die Britse minister van buitelandse sake, Gillian Keegan, het die situasie ’n "eskalasie" genoem,<ref name="Ellyatt 2022 esc">{{cite news|last=Ellyatt |first=Holly |date=21 September 2022 |title=Russia's Putin announces partial military mobilization |work=CNBC |url=https://www.cnbc.com/2022/09/21/russia-ukraine-war-putin-announces-partial-military-mobilization.html |access-date=21 September 2022}}</ref> terwyl die voormalige Mongoolse president Tsachiagiin Elbegdorzj Rusland daarvan beskuldig het dat die land Russiese Mongole as "kanonvoer" gebruik.<ref>{{cite news|date=4 October 2022 |title='We're minor losses': Russia's mobilisation targets ethnic minorities |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/ae06c532-e1ff-488a-b77c-cb93422d3dd7 |access-date=3 November 2022 }}</ref> ====Russiese anneksasie van Donetsk-, Cherson-, Loehansk- en Zaporizjzja-oblast==== Laat in September 2022 het Russies aangestelde amptenare in Oekraïne referendums georganiseer oor die anneksasie van die Volksrepublieke [[Volksrepubliek Donetsk|Donetsk]] en [[Volksrepubliek Loehansk|Loehansk]], asook die Russies aangestelde militêre administrasies van [[Cherson-oblast|Cherson-]] en [[Zaporizjzja-oblast]]. Oekraïne se regering en bondgenote het dit as skynverkiesings veroordeel, terwyl die amptelike uitslae oorweldigende meerderhede ten gunste van anneksasie getoon het.<ref>{{cite news|date=27 September 2022 |title=Ukraine war: Russia claims win in occupied Ukraine 'sham' referendums |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63052207 |access-date=29 September 2022 }}</ref> Op 30 September 2022 het Poetin die anneksasie van Oekraïne se Donetsk-, Loehansk-, Cherson- en Zaporizjzja-oblast aangekondig.<ref>{{cite news|last1=Berlinger |first1=Joshua |last2=Chernova |first2=Anna |last3=Lister |first3=Tim |date=30 September 2022 |title=Putin announces annexation of Ukrainian regions in defiance of international law |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2022/09/30/europe/putin-russia-ukraine-annexation-intl/index.html |access-date=26 January 2023 }} Oekraïne, die Verenigde State, die Europese Unie en die Verenigde Nasies het die anneksasies almal as onwettig veroordeel.<ref>{{cite news|last=Trevelyan |first=Mark |date=30 September 2022 |title=Putin declares annexation of Ukrainian lands in Kremlin ceremony |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/putin-declare-annexation-ukrainian-lands-major-escalation-war-2022-09-29/ |access-date=30 September 2022 }}</ref> ==== Cherson-teenoffensief==== [[Beeld:Volodymyr Zelenskyy took part in hoisting the State Flag of Ukraine in liberated Kherson. (52502054830).jpg|thumb|'n Paar dae ná Cherson se bevryding help Zelenski die Oekraïense vlag weer in die stad hys.]] Op 29 Augustus het Zelenski die begin van ’n volskaalse teenoffensief in die suidooste aangekondig om Russies besette gebiede in die Cherson- en Mikolajif-streke te herower.<ref>{{cite news|title=Ukraine's south is on the line as a major counteroffensive appears to be underway |work=NBC News |date=29 August 2022 |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-counteroffensive-russian-held-south-kherson-rcna45265 |access-date=31 August 2022 }}</ref> Teen 4 September het Oekraïense magte die dorp Wisokopillja herower.<ref>{{cite news|last=Asami |first=Terajima |date=4 September 2022 |title=Ukraine war latest: Ukraine liberates villages in south and east |work=The Kyiv Independent |url=https://kyivindependent.com/national/ukraine-war-latest-ukraine-liberates-villages-in-south-and-east |access-date=5 September 2022 }}</ref> Oekraïense aanvalle het ook aan die suidelike frontlinie voortgeduur, hoewel berigte oor territoriale veranderinge grotendeels nie geverifieer kon word nie. In Oktober het Oekraïense magte verder suidwaarts na die stad Cherson gevorder en beheer oor 1&nbsp;170&nbsp;km<sup>2</sup> oorgeneem, terwyl gevegte tot by Doedtsjani uitgebrei het.<ref>{{cite news|last1=Peter |first1=Laurence |last2=Murphy |first2=Matt |date=4 October 2022 |title=Ukraine makes breakthrough in south against Russia Published |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-63126156 |access-date=10 October 2022 }}</ref> Sjoigoe het Russiese magte op 9 November beveel om ’n deel van Cherson-oblast, insluitend die stad [[Cherson]], te verlaat en na die oostelike oewer van die Dnepro te verskuif.<ref>{{cite news|last1=Beaumont |first1=Peter |last2=Sauer |first2=Pjotr |date=9 November 2022 |title=Russian troops ordered to retreat from Kherson in face of Ukrainian advance |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/09/russians-destroy-dnieper-bridges-to-slow-ukraine-advance-on-kherson |access-date=10 November 2022 }}</ref> Op 11 November het Oekraïense troepe Cherson binnegegaan nadat Rusland sy onttrekking voltooi het. Dit het beteken Russiese magte het nie meer ’n vastrapplek aan die westelike oewer van die Dnepro gehad nie. ====Charkif-teenoffensief==== Oekraïense magte het op 6 September nog ’n verrassende teenoffensief in die Charkif-oblast naby Balaklija onder leiding van generaal Sirski geloods.<ref name="RO"/> Teen 7 September het Oekraïense magte 20&nbsp;km tot binne die Russies besette gebied gevorder en beweer hulle het ongeveer 400&nbsp;km<sup>2</sup> herower. Russiese kommentators het gesê dit was waarskynlik die gevolg van die verskuiwing van Russiese magte na Cherson.<ref>{{cite web|last1=Hird |first1=Karolina |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Barros |first3=George |last4=Philipson |first4=Layne |last5=Clark |first5=Mason |date=7 September 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 7 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-7 |access-date=10 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |via=understandingwar.org }}</ref> Op 8 September het Oekraïense magte Balaklija ingeneem en tot binne 15&nbsp;km van Koepjansk gevorder.<ref>{{cite web|last1=Stepanenko |first1=Kateryna |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Barros |first3=George |last4=Philipson |first4=Layne |last5=Clark |first5=Mason |date=8 September 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 8 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-8 |access-date=10 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |via=understandingwar.org }}</ref> Op 9 September het die Russiese besettingsadministrasie van die Charkif-oblast aangekondig hulle sou die burgerbevolkings van Izjoem, Koepjansk en Weliki Boerloek "in veiligheid bring". Die Oorlogstudie-instituut (ISW) het gesê hy meen Koepjansk sou waarskynlik binne die volgende 72 uur val,<ref>{{cite news|last=Osterman |first=Cynthia |date=9 September 2022 |title=Ukraine retakes settlements in Kharkiv advance – Russian-installed official |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/civilians-being-evacuated-russian-held-kharkiv-region-towns-russian-installed-2022-09-09/ |access-date=10 September 2022}}</ref> terwyl Russiese reserwe-eenhede per pad en helikopter na die gebied gestuur is.<ref>{{cite news|last1=Lister |first1=Tim |last2=Kesaieva |first2=Julia |last3=Pennington |first3=Josh |date=9 September 2022 |title=Russia sends reinforcements to Kharkiv as Ukrainians advance |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2022/09/10/europe/ukraine-kharkiv-advances-intl-hnk/index.html |access-date=10 September 2022 }}</ref> Op die oggend van 10 September het foto’s verskyn wat na bewering Oekraïense troepe toon wat die Oekraïense vlag in die sentrum van Koepjansk hys,<ref name="kupiansk-euromaidanpress">{{cite news|date=10 September 2022 |title=Ukrainian troops liberate Kupiansk, Kharkiv oblast – media |work=[[Euromaidan Press]] |url=https://euromaidanpress.com/2022/09/10/ukrainian-troops-liberate-kupiansk-kharkiv-oblast-media/ |access-date=10 September 2022 }}</ref> en die ISW het gesê Oekraïense magte het ongeveer 2&nbsp;500&nbsp;km<sup>2</sup> ingeneem.<ref name="isw20220909">{{cite web|title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 9 |url=https://www.iswresearch.org/2022/09/russian-offensive-campaign-assessment_10.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910102731/https://www.iswresearch.org/2022/09/russian-offensive-campaign-assessment_10.html |archive-date=10 September 2022 |access-date=10 September 2022}}</ref> Reuters het berig Russiese stellings in die noordooste van Oekraïne het voor die Oekraïense aanval "ineengestort", met Russiese magte wat gedwing is om uit hulle basis by Izjoem terug te trek nadat die inname van Koepjansk hulle afgesny het.<ref>{{cite news|last1=Hunder |first1=Max |last2=Hnidyi |first2=Vitalii |date=10 September 2022 |title=Russian grip on northeast Ukraine collapses after Kyiv severs supply line |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-troops-raise-flag-over-railway-hub-advance-threatens-turn-into-rout-2022-09-10/ |access-date=10 September 2022 }}</ref> Teen 15 September het ’n beoordeling deur die Britse ministerie van verdediging bevestig Rusland het óf byna al sy stellings wes van die Oskilrivier verloor óf daaruit onttrek. Hulle het waardevolle militêre toerusting agtergelaat.<ref>{{cite news|date=15 September 2022 |title=Ukraine continues to consolidate its control in Kharkiv area, UK says |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-continues-consolidate-its-control-kharkiv-area-uk-says-2022-09-15/ }}</ref> Die offensief het ooswaarts voortgeduur, en teen 1 Oktober het Oekraïense magte Liman bevry.<ref>{{cite news|last1=Balmforth |first1=Tom |last2=Polityuk |first2=Pavel |date=1 October 2022 |title=Ukraine troops say they take key town, Putin ally mulls possible nuclear response |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-encircles-russian-forces-around-lyman-stronghold-military-2022-10-01/ |access-date=10 October 2022 }}</ref> ===Winterdooiepunt (12 November 2022 - 7 Junie 2023)=== Ná die twee gelyktydige Oekraïense teenoffensiewe het die gevegte in die winter half in ’n dooie punt vasgeval,<ref name="TakesStock">{{cite news|date=8 April 2023 |title=Russia takes stock after winter offensive fails to deliver gains |url=https://www.themoscowtimes.com/2023/04/08/russia-takes-stock-after-winter-offensive-fails-to-deliver-gains-a80762 |work=[[The Moscow Times]] AFP | access-date=26 April 2023}}</ref> met swaar verliese maar min beweging van die frontlinie.<ref>{{cite news|last=Trofimov |first=Yaroslav |title=Ukraine, Russia Gird for a Decisive Spring Campaign After a Bloody Winter |work=[[The Wall Street Journal]] |date=13 March 2023 |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-russia-gird-for-a-decisive-spring-campaign-after-a-bloody-winter-a3beef16 |access-date=26 April 2023 }}</ref> Rusland het ’n selfverklaarde winteroffensief in Oos-Oekraïne geloods, maar die veldtog het met beperkte terreinwinste geëindig.<ref name="TakesStock"/><ref name="aground">{{cite news|last1=Holder |first1=Josh |last2=Hernandez |first2=Marco |date=6 April 2023 |title=How Russia's Offensive Ran Aground |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/interactive/2023/04/06/world/europe/russia-offensive-maps.html |access-date=26 April 2023 |issn=0362-4331 }}</ref> Ontleders het onder meer Rusland se gebrek aan opgeleide soldate en ammunisievoorrade vir die mislukking geblameer.<ref name=TakesStock/><ref name="aground"/> Die Britse historikus Mark Galeotti het gesê: "Ná Rusland se mislukte en swak beplande winteroffensief, wat sy geleentheid verspil het om sy magte te konsolideer, is Oekraïne in ’n betreklik sterk posisie."<ref>{{cite web|last=Galeotti |first=Mark |date=24 May 2023 |title=Ukraine's next move: can Putin be outsmarted? |url=https://www.spectator.co.uk/article/ukraines-next-move-can-putin-be-outsmarted/ |access-date=25 May 2023 |website=The Spectator }}</ref> Op 7 Februarie het ''The New York Times'' berig Russiese magte het onlangs byna 200&nbsp;000 soldate gemobiliseer om aan die offensief in die Donbas deel te neem.<ref>{{cite news|last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Addario |first2=Lynsey |date=6 February 2023 |title=Outnumbered and Worn Out, Ukrainians in East Brace for Russian Assault |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/02/06/world/europe/ukraine-russia-offensive.html |access-date=25 March 2023 |issn=0362-4331 }}</ref> Die Russiese private militêre maatskappy die Wagnergroep het ’n groter rol begin speel,<ref>{{cite news|date=13 January 2023 |title=The success of Russia's mercenary group says something about Putin's war |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/wagner-mercenary-group-russia-putin-b2261201.html |work=[[The Independent]] |access-date=26 April 2023 }}</ref> en "stadige, uitputtende vorderings" in die Bachmoet-geveg gelewer, met tienduisende rekrute uit gevangenisbataljons wat so te sê aan "selfmoordaanvalle" op Oekraïense stellings deelgeneem het.<ref name="aground"/> Aan die einde van Januarie 2023 het die gevegte in die suide van die Zaporizjzja-oblast verskerp, met swaar verliese aan albei kante.<ref>{{cite news|last=Grove |first=Thomas |date=24 January 2023 |title=Fighting Intensifies in Southern Ukraine |page=A6 |work=[[The Wall Street Journal]]}} ^{{cite news|date=22 January 2023 |title=Ukraine Latest: Russia Makes 'Incremental Gains' Around Bakhmut |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-01-22/ukraine-latest-russia-makes-incremental-gains-around-bakhmut |access-date=17 June 2023 }}</ref> In nabygeleë suidelike dele van die Donetsk-oblast het ’n intense, drie weke lange Russiese aanval naby die steenkoolmyndorp Woehledar plaasgevind; dit is as die grootste tenkgeveg van die oorlog tot op daardie stadium beskryf. Dit het op ’n ramp vir die Russiese magte uitgeloop, met Oekraïense bevelvoerders wat beweer het hulle het "minstens 130 tenks en gepantserde personeeldraers" verloor. Die Britse ministerie van verdediging het verklaar: "’n Hele Russiese brigade is feitlik uitgewis."<ref>{{cite news|last=Santora |first=Marc |date=16 February 2023 |title=Moscow's Military Capabilities Are in Question After Failed Battle for Ukrainian City |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/02/15/world/europe/russia-military-vuhledar-ukraine.html |access-date=26 April 2023 |issn=0362-4331 }}</ref> Teen die einde van 2022, toe Russiese verliese 50&nbsp;000 oorskry het, het die Russiese leër versperringstroepe ingestel. Die Britse ministerie van verdediging het verklaar dié eenhede dreig om hulle eie terugtrekkende soldate te skiet om hulle tot aanvalle te dwing. In Maart 2023 het Russiese soldate ’n video opgeneem wat aan Poetin gerig is waarin hulle verklaar het hulle het ná die opdoen van verliese probeer om na hulle hoofkwartier terug te keer, maar hulle bevelvoerders het hulle die ontruiming geweier, terwyl versperringstroepe agter hulle geplaas is met dreigemente om hulle "te vernietig".<ref name="Sauer 2023 a785">{{cite news|last=Sauer |first=Pjotr |title=Russian soldiers say commanders used 'barrier troops' to stop them retreating |work=[[The Guardian]] |date=27 March 2023 |url=https://www.theguardian.com/world/2023/mar/27/russian-soldiers-commanders-used-barrier-troops-stop-retreating |access-date=25 January 2024 }}</ref> ===Geveg van Bachmoet=== [[Beeld:Bakhmut during the battle (2023-04-05), frame 16531.jpg|thumb|260px|Wes-Bachmoet tydens die geveg, 5 April 2023.]] Ná die nederlaag in Cherson en Charkif het Russiese en Wagner-magte daarop gefokus om Bachmoet in te neem en die halfjaar lange dooiepunt daar te verbreek. Russiese magte het probeer om die stad te omsingel deur uit die noorde via Soledar aan te val. Ná swaar verliese het Russiese en Wagner-magte op 16 Januarie 2023 beheer oor Soledar oorgeneem.<ref>{{cite news|date=15 January 2023 |title=Ukrainian military source: Russia controls administrative territory of Soledar |url=https://kyivindependent.com/news-feed/ukrainian-military-source |access-date=16 January 2023 |work=The Kyiv Independent }}</ref> Teen vroeg in Februarie 2023 is Bachmoet uit die noorde, suide en ooste aangeval, met die enigste Oekraïense toevoerlyne wat van Tsjasif Jar in die weste geloop het.<ref>{{cite news|date=1 February 2023 |title=Russia Pours Fighters Into Battle for Bakhmut |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/live/2023/01/31/world/russia-ukraine-news |url-access=subscription }}</ref> Op 4 Maart het Bachmoet se onderburgemeester aan nuusdienste gesê daar is straatgevegte in die stad.<ref>{{cite news|date=4 March 2023 |title=Bakhmut: Fighting in the street but Russia not in control – deputy mayor |publisher=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-64846666 |access-date=4 March 2023}}</ref> Op 20 Mei 2023 het die Wagnergroep volle beheer oor Bachmoet opgeëis, en Rusland het die volgende dag amptelik ’n oorwinning in die geveg verklaar.<ref>{{cite web |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/kremlin%E2%80%99s-pyrrhic-victory-bakhmut-retrospective-battle-bakhmut |date=24 May 2023 |work=Institute for the Study of War |title=The Kremlin's Pyrrhic Victory in Bakhmut: A Retrospective on the Battle for Bakhmut |first=Kateryna |last=Stepanenko |access-date= 3 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524152225/https://www.understandingwar.org/backgrounder/kremlin%E2%80%99s-pyrrhic-victory-bakhmut-retrospective-battle-bakhmut |archive-date=24 Mei 2023 |url-status=dead }}</ref> Wagner-magte het daarna uit die stad teruggetrek en is deur gereelde Russiese eenhede vervang.<ref>{{cite web|last1=Bailey |first1=Riley |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Hird |first3=Karolina |last4=Kagan |first4=Frederick W. |name-list-style=and |date=3 June 2023 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, June 3, 2023 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-june-3-2023 |work=Institute for the Study of War }}</ref> ===2023 Oekraïense teenoffensiewe (8 Junie 2023 - 1&nbsp;Desember 2023)=== [[Beeld:Flood in Kherson Oblast, 2023-06-10.jpg|thumb|260px|'n [[Oorstroming]] in Cherson-oblast op 10 Junie 2023 wat veroorsaak is deur die verwoesting van die Kachofkadam vier dae vantevore.]] In Junie 2023 het Oekraïense magte teenaanvalle aan verskeie fronte geloods.<ref>{{cite news|date=8 June 2023 |title=Ukraine launches counteroffensive against Russia|url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-launches-counteroffensive-russia-zaporizhzhia-rcna88332 |first1=Raf |last1=Sanchez |first2=Anastasiia |last2=Parafeniuk |first3=Bill |last3=O'Reilly |work=NBC News}}</ref> Dié pogings het hewige Russiese weerstand teengekom.<ref>{{cite news|date=9 June 2023|title=Ukraine counteroffensive ramps up, but meets stiff Russian resistance|first=Jamie|last=Dettmer|work=Politico|url=https://www.politico.eu/article/ukraine-russia-war-counteroffensive-ramps-up-but-meets-stiff-russian-resistance/}}</ref> Teen 12 Junie het Oekraïne vordering en die bevryding van nedersettings aangemeld.<ref>{{cite news|last=Balmforth |first=Tom |title=Ukraine claims new gains in early phase of counteroffensive |work=[[Reuters]] |date=12 June 2023 |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-reports-small-gains-early-stages-counteroffensive-2023-06-12/ }}</ref> Einde Junie het Oekraïne grondgebied in die Donbas herower en vordering in die Cherson-oblast gemaak.<ref>{{cite news|title=Ukraine in maps: Tracking the war with Russia |work=[[BBC News]] |date=1 July 2023 |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60506682 }}</ref> Rusland het gebiede op groot skaal met myne besaai, wat Oekraïne die land met die meeste landmyne ter wêreld gemaak het.<ref>{{cite news|date=13 August 2023 |first=Daniel|last=Boffey|title=Ukraine desperate for help clearing mines, says defence minister |url=https://www.theguardian.com/world/2023/aug/13/ukraine-desperate-for-help-clearing-mines-says-defence-minister |work=[[The Guardian]] }}</ref> Nadat Rusland die Swartsee-graanooreenkoms verlaat het, het Oekraïne Russiese skepe geteiken.<ref>{{cite news|date=13 September 2023 |title=Ukraine hits Russian naval targets in major Crimea attack |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-launches-missile-attack-sevastopol-crimea-russian-installed-governor-2023-09-13/ }}</ref> In September 2023 het Russiese aanvalle Oekraïense energie-infrastruktuur getref.<ref>{{cite news|date=21 September 2023 |title=As Russia hits Ukraine's energy facilities with a deadly missile attack, fear mounts over nuclear plants |work=CBS News }}</ref> Die VSA het aangekondig hulle sal langafstand-missiele stuur<ref>{{cite news|title=Ukraine to receive US long-range ATACMS missiles, US media report |work=Al Jazeera}}</ref>, en Oekraïne het die vlootbasis in [[Sewastopol]] aangeval.<ref>{{cite news|last=Stern |first=David L. |date=22 September 2023 |title=Ukraine hits headquarters of Russia's Black Sea Fleet in Sevastopol |newspaper=[[The Washington Post]] |issn=0190-8286 }}</ref> In Oktober-Desember 2023 het Oekraïense magte die Dnipro oorgesteek ondanks swaar verliese. Op 1 Desember 2023 het Zelenski verklaar die Oekraïense teenoffensief was onsuksesvol.<ref name="failedTelegraph"/> In Desember 2023 het mediaorganisasies die Oekraïense teenoffensief beskryf as onsuksesvol wat betref die herowering van beduidende grondgebied of die bereiking van enige van sy doelwitte.<ref name="failedTelegraph">{{cite news|last=Page |first=Lewis |date=12 November 2023 |title=Ukraine's counteroffensive has failed — here's why |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/11/12/ukraine-counteroffensive-failed-russia-putin-war-plan/ |access-date=12 December 2023 |work=The Daily Telegraph }}</ref> ===Russiese offensiewe en Oekraïense inval (April 2024 - tans)=== ====Russiese aanvalle in die lente en somer van 2024==== [[Beeld:2024-09-05 - Presidential Brigade UAF - Vovchansk 05.jpg|thumb|250px|Die ruïnes van Wofsjansk ná Rusland se Charkif-offensief van 2024.]] Op 10 Mei 2024 het Rusland ’n hernude offensief in die Charkif-oblast begin. Rusland het ’n dosyn dorpe ingeneem; Oekraïne het teen 25 Mei, sedert die begin van die offensief, meer as 11&nbsp;000 mense uit die streek ontruim. Die land het op 17 Mei gesê sy magte het die Russiese opmars vertraag, en teen 25 Mei het Zelenski gesê Oekraïense magte het "gevegsbeheer" verseker oor gebiede waar Russiese troepe die noordoostelike Charkif-oblast binnegegaan het. Russiese amptenare het gesê hulle "vorder in elke rigting" en die doel is om ’n buffersone vir bedreigde grensstreke te skep.<ref name="c973">{{cite web|last1=Kullab |first1=Samya |last2=Morton |first2=Elise |name-list-style=and |date=25 May 2024 |title=Zelenskyy says Ukraine has taken back control in areas of Kharkiv region, aerial attacks continue |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-kharkiv-offensive-f05456d648a341970ce446c35fa69173 |access-date=7 June 2024 |website=AP News}}</ref> Die Withuis het op 7 Junie gesê die offensief het tot stilstand gekom en sou waarskynlik nie verder vorder nie.<ref name="k069">{{cite web|last=Dress |first=Brad |title=US says Russia's advance on Kharkiv is 'all but over' |website=The Hill |date=7 June 2024 |url=https://thehill.com/policy/defense/4710848-white-house-russia-advance-ukraine-kharkiv-region-stalled/ |access-date=12 June 2024}}</ref> Ná die slag van Awdijifka het Russiese magte noordweswaarts gevorder om ’n uitloper te vorm en Otsjeretine aan die einde van April ingeneem.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/04/24/russia-advances-5-miles-after-error-by-ukraine-forces/ |title=Russian troops advance five miles after Ukrainians left front line unmanned |work=The Telegraph |date=24 April 2024 |first=Joe |last=Barnes}}</ref> Russiese magte het ook vroeg in April ’n aanval in die rigting van Tsjasif Jar geloods en teen vroeg in Julie sy oostelikste distrik ingeneem.<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/4/ukraine-army-retreats-from-part-of-strategic-chasiv-yar-as-russia-advances |title=Ukraine army retreats from part of strategic Chasiv Yar as Russia advances |date=4 July 2024 |work=Al Jazeera}}</ref> Nog ’n aanval in die rigting van Toretsk is op 18 Junie geloods om die stad in te neem.<ref>{{cite web|url=https://www.kyivpost.com/post/35449 |date=7 July 2024 |title=Russians Advance on Toretsk, Ukrainian Troops Battle on Town's Approaches |work=Kyiv Post |first=Julia |last=Struck}}</ref> Die Oekraïense militêre waarnemer Nazar Volosjin het gesê die doel was om Tsjasif Jar uit die suide te omsingel.<ref name="ISW 2024-06-21">{{cite web|title=Russian Offensive Campaign Assessment, June 21, 2024 |last1=Evans |first1=Angelica |last2=Wolkov |first2=Nicole |last3=Harward |first3=Christina |last4=Hird |first4=Karolina |last5=Barros |first5=George |work=Institute for the Study of War |date=21 June 2024 |access-date=13 July 2024 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-june-21-2024}}</ref> Russiese magte het die uitloper noordwes van Awdijifka in Julie uitgebrei en op 19 Julie 2024 ’n deurbraak gemaak en in die rigting van die strategies belangrike stad Pokrofsk gevorder.<ref>{{cite web|work=Meduza |date=26 July 2024 |title=The fall of Prohres : A new Russian breakthrough threatens Ukraine's supply lines at the most vulnerable part of the front |url=https://meduza.io/en/feature/2024/07/26/the-fall-of-prohres}}</ref> ====Oekraïense offensief in Rusland==== [[Beeld:The 80th Air Assault Brigade captured a T-90M Proryv tank in the Kursk region.jpg|thumb|250px|Oekraïense soldate in Augustus 2024 in [[Koersk-oblast]].]] Op 6 Augustus 2024 het Oekraïne sy eerste direkte aanval op Russiese grondgebied uitgevoer, die grootste pro-Oekraïense inval sedert die begin van die oorlog, in die aangrensende [[Koersk-oblast]].<ref>{{cite web|work=[[The New York Times]] |date=7 August 2024 |first=Constant |last=Méheut |title=Ukraine Launches Rare Cross-Border Ground Assault Into Russia |url=https://www.nytimes.com/2024/08/07/world/europe/ukraine-russia-cross-border-assault.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808025204/https://www.nytimes.com/2024/08/07/world/europe/ukraine-russia-cross-border-assault.html |archive-date=8 August 2024}}</ref> Die hoofas van die aanvanklike opmars was gesentreer in die rigting van Soedsja, 10&nbsp;km van die grens af,<ref>{{cite web|url=https://kyivindependent.com/ukraine-brings-war-back-to-russian-soil-with-unprecedented-attack-on-kursk-oblast/ |work=Kyiv Independent |first=Francis |last=Farrell |date=8 August 2024 |title=Ukraine's unprecedented attack on Kursk Oblast brings war back to Russian soil}}</ref> wat volgens Zelenski op 15 Augustus ingeneem is.<ref>{{cite web|work=[[The New York Times]] |date=15 August 2024 |first=Constant |last=Méheut |title=Ukraine Captures Russian Town, Zelensky Says |url=https://www.nytimes.com/2024/08/15/world/europe/russia-ukraine-airfields-kursk.html}}</ref> Oekraïne het die gebrek aan ervare eenhede en verdediging aan die grens met die Koersk-oblast benut en in die eerste dae van die inval vinnig grondgebied ingeneem.<ref>{{cite web|work=Associated Press |date=16 August 2024 |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-kursk-incursion-putin-1178b99b32b476816db3a48ffa06b11a |title=Ukraine's swift push into the Kursk region shocked Russia and exposed its vulnerabilities}}</ref> Die inval het Rusland genoop om duisende troepe uit besette Oekraïense gebiede te verskuif.<ref name="k052">{{cite web|last1=Lister |first1=Tim |last2=Brennan |first2=Eve |last3=Goodwin |first3=Allegra |title=How Ukraine turned the war on its head with surprise attack on southern Russia |website=CNN |date=17 August 2024 |url=https://edition.cnn.com/2024/08/17/europe/ukraine-kursk-russia-attack-explainer-intl/index.html |access-date=18 August 2024}}</ref> Ondanks herhaalde sperdatums wat Poetin in 2024 gestel het om Oekraïense troepe te verdryf, het Russiese magte dit teen die einde van Januarie 2025 nog nie reggekry nie, terwyl vordering in die Donetsk-oblast voorkeur geniet het bo die Koersk-uitloper. Teen die somer van 2025 is Oekraïense magte egter grotendeels uit die gebied verdryf.<ref>{{cite news| last1=O'Grady |first1=Siobhán |last2=Ebel |first2=Francesca |last3=Khudov |first3=Kostiantyn |last4=Morgunov |first4=Serhiy |last5=Korolchuk |first5=Serhii |date=11 August 2025 |title=Ukraine invaded Russia, seizing land it hoped to trade. It couldn't hold on. |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/08/11/ukraine-war-kursk-invasion-russia/ |url-access=subscription |access-date=18 December 2025 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> ====Laat 2024 - vroeg 2026: eskalering van Russiese aanvalle op burgerlikes en Oekraïnse teenaanvalle==== [[Beeld:2024-07-04 - 24 OMBr ZSU - Chasiv Yar - 03.jpg|thumb|Verwoesting tydens die Slag van Tsjasif Jar.]] [[Beeld:2024- Russian drones launched against Ukraine.svg |thumb|Die gebruik van Russiese [[Hommeltuig|hommeltuie]] het van vroeg 2024 tot die somer van 2025 ongeveer tienvoudig toegeneem.<ref name=NYTimes_20250908>{{cite news|last1=Johnson |first1=Lizzie |last2=Korolchuk |first2=Serhii |last3=Galouchka |first3=Anastacia |last4=Khudov |first4=Kostiantyn |last5=Ram |first5=Ed |last6=Chen |first6=Yutao |last7=Ledur |first7=Júlia |last8=Sand |first8=Bishop |title=Russia bombs Ukraine almost every night. This is what it sounds like. |url=https://www.washingtonpost.com/world/interactive/2025/ukraine-bombing-sounds-war-sirens-russia/ |newspaper=The Washington Post |date=8 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250909004516/https://www.washingtonpost.com/world/interactive/2025/ukraine-bombing-sounds-war-sirens-russia/ |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}</ref>]] Russiese troepe het voortgegaan om teen 'n vinniger tempo as voor die Koersk-offensief in die ooste van Oekraïne te vorder,<ref name=Miller>{{cite web|title=Volodymyr Zelenskyy faces backlash over Russia's breach of eastern defences |website=FT |date=30 August 2024 |last1=Miller |first1=Christopher |url=https://www.ft.com/content/e63ce931-d3a1-4b4a-8540-e578d87873e5 |access-date=31 August 2024 |archive-date=31 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240831121654/https://www.ft.com/content/e63ce931-d3a1-4b4a-8540-e578d87873e5 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> insluitend in die rigting van die operasioneel belangrike stad Pokrofsk.<ref>{{cite news|newspaper=[[The Washington Post]] |date=22 August 2024 |first1=Isabelle |last1=Khurshudyan |first2=Anastacia |last3=Morgunov |last2=Galouchka |first3=Serhiy |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/22/ukraine-kursk-pokrovsk-russia-views/ |title=Ukrainians cheer push into Russia but fear it comes at the cost of the east|name-list-style=and}}</ref> Einde Augustus 2024 het Russiese magte Nowohrodifka suidoos van Pokrofsk ingeneem,<ref name=Miller/> terwyl hulle Krasnohorifk<ref name="ISW 2024-09-10">{{cite web|title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 10, 2024 |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Evans |first2=Angelica |last3=Wolkov |first3=Nicole |last4=Mappes |first4=Grace |last5=Zehrung |first5=Haley |work=Institute for the Study of War |date=10 September 2024 |access-date=10 September 2024 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-10-2024 }}</ref> en Oekraïnsk<ref name="NYT918"/> vroeg in September verower het.<ref name="NYT918">{{cite news|last=Méheut |first=Constant |date=18 September 2024 |title=Russia Seizes Eastern Town as Ukraine Says It Hit a Big Ammunition Depot |url=https://www.nytimes.com/2024/09/18/world/europe/ukraine-russia-strikes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918104436/https://www.nytimes.com/2024/09/18/world/europe/ukraine-russia-strikes.html/ |archive-date=18 September 2024 |access-date=18 September 2024 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Einde September het 'n Russiese aanval op die stad Woeledar, wat lank deur Oekraïne beheer is, begin.<ref>{{cite news|work=[[Reuters]] |title=Russian forces storming east Ukrainian town of Vuhledar, bloggers and media say |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-storming-ukrainian-town-vuhledar-bloggers-media-say-2024-09-24/ |date=24 September 2024 }}</ref> Nadat dit op 1 Oktober geval het, is die stad, met 'n vooroorlogse bevolking van ongeveer 14&nbsp;000, as 'n "uitgestrekte puinhoop" beskryf.<ref name="vuhledar101">{{cite news|last=Kilner |first=James |date=1 October 2024 |title=Russia secures biggest victory since February as it captures Ukrainian stronghold |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/10/01/russias-biggest-victory-since-february-ukrainian-stronghold/ |work=[[The Daily Telegraph]] }}</ref> Op 30 Oktober 2024 is berig generaal-majoor Dmitro Martsjenko van Oekraïne het gesê Zelenski se oorwinningsplan het te sterk op Westerse steun gefokus. Inligtingsessies deur Westerse amptenare het ook pessimistieser geword.<ref name=telegraph-20241030>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/10/30/ukraine-crumbling-russia-zelensky-victory-plan-kyiv/ |title=Ukraine's front line is 'crumbling' against Russian advances, says general |last1=Kilner |first1=James |last2=Hardaker |first2=Daniel |newspaper=[[The Daily Telegraph]] |url-access=subscription |date=30 October 2024 |access-date=7 November 2024 }}</ref><ref name=nyt-20241101>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/11/01/us/politics/russia-ukraine-war.html |title=As Russia Advances, U.S. Fears Ukraine Has Entered a Grim Phase |last1=Barnes |first1=Julian E. |last2=Schmitt |first2=Eric |last3=Cooper |first3=Helene |last4=Barker |first4=Kim |newspaper=[[The New York Times]] |url-access=subscription |date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101211720/https://www.nytimes.com/2024/11/01/us/politics/russia-ukraine-war.html |archive-date=1 November 2024}}</ref> Vroeg in 2025 het Russiese magte in die ooste van Oekraïne gevorder,<ref>{{cite news|date=15 February 2025 |title=Russian forces take control of two settlements in eastern Ukraine, TASS says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-take-control-two-settlements-eastern-ukraine-tass-says-2025-02-14/ |work=[[Reuters]] }}</ref> terwyl Rusland beweer het hulle het Welika Nowosilka in Januarie verower.<ref>{{cite web|date=26 January 2025 |title=Russia says its troops have captured a strategic town in eastern Ukraine |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-invasion-donetsk-offensive-c544bbc5c99c64d5620876cad165a5db |access-date=17 April 2025 |work=AP News |language=en }}</ref> Rusland het voortgegaan met aanvalle op Oekraïne se energie-infrastruktuur.<ref>{{cite news|title=Russia claims to have seized two new villages in eastern Ukraine |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/12/russia-claims-to-have-seized-new-villages-in-eastern-ukraine |work=Al Jazeera |date=12 January 2025 }}</ref> In Februarie 2025 het die Oekraïense regering 'n eenjaarkontrak goedgekeur vir vrywilligers tussen 18 en 24 jaar wat nie aan mobilisasie onderworpe is nie.<ref>{{cite news|last1=Basmat |first1=Dmytro |title=Over 10,000 applications to join military submitted by young recruits following introduction of 'special contracts,' Defense Ministry says |url=https://kyivindependent.com/over-10-000-applications-to-join-military-received-from-young-recruits-following-introduction-of-special-contracts-defense-ministry-says/ |work=The Kyiv Independent |date=18 February 2025 }}</ref> Teen April 2025 het Russiese vordering verlangsaam, volgens Seth Jones van die Sentrum vir Strategiese en Internasionale Studies.<ref name="h119">{{cite web| last1=Jones | first1=Seth G. | last2=McCabe | first2=Riley | title=Russia's Battlefield Woes in Ukraine | website=CSIS | date=11 August 2025 | url=https://www.csis.org/analysis/russias-battlefield-woes-ukraine | access-date=3 September 2025}}</ref> Russiese aanvalle op burgerlikes het ook toegeneem, met Junie as die maand met die meeste burgerlike ongevalle in Oekraïne sedert die begin van die oorlog: 232 dood en 1&nbsp;343 beseer.<ref name="o749">{{cite web| title=UN warns of record civilian casualties in Ukraine | website=UN News | date=10 July 2025 | url=https://news.un.org/en/story/2025/07/1165366 | access-date=3 September 2025}}</ref> Rusland het minstens 21 burgerlikes, insluitend kinders, in die tweede grootste aanval van die oorlog in die nag van 27 en 28 Augustus gedood en Europese diplomatieke geriewe sowel as burgerlike infrastruktuur beskadig.<ref name="c384">{{cite web| title=Russian Offensive Campaign Assessment, August 28, 2025 | website=Institute for the Study of War | date=28 August 2025 | url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-28-2025 | access-date=3 September 2025}}</ref> Poetin het in Maart 2025 verklaar "daar is rede om te glo ons kan klaarspeel met die Oekraïense magte", terwyl 'n Russiese someroffensief verwag is. Rusland het beplan om na Soemi en Charkif uit te brei. Die werklike offensief is egter oor die algemeen as onsuksesvol beskou, met beperkte terreinwinste teen die koste van swaar ongevalle. Teen September 2025 het Russiese magte geen deurbraak aan die front behaal nie, terwyl belangrike strategiese doelwitte soos Pokrofsk steeds deur Oekraïne beheer is.<ref name="b037">{{cite web |last=Dickinson |first=Peter |title=Putin's failed summer offensive shatters the myth of inevitable Russian victory |website=Atlantic Council |date=2 September 2025 |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-failed-summer-offensive-shatters-the-myth-of-inevitable-russian-victory/ |access-date=3 September 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Rusland het sy aanvalle op Oekraïense energie-infrastruktuur verskerp.<ref name="Chathamhouse_Nov2025"/> In reaksie hierop het Oekraïne Russiese energie- en logistieke netwerke aangeval, insluitend olieaanlegte, wat 'n Russiese brandstofkrisis veroorsaak het.<ref>{{cite news|last=Christou |first=William |date=8 November 2025 |title=Russian missile attacks on Ukrainian energy facilities kill at least seven |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/08/russia-ukraine-drone-missile-attacks-energy-infrastructure-casualties |access-date=19 November 2025 |work=[[The Guardian]] |language=en |issn=0261-3077 |archive-url= |archive-date=}}</ref> In Oktober en November 2025 het Russiese magte hulle operasies om Pokrofsk verskerp. Rusland het honderde vierkante kilometer gevorder en druk op Oekraïense verdedigingslinies uitgeoefen.<ref>{{cite web|title=The Russia-Ukraine War Report Card, Nov. 12, 2025 {{!}} Russia Matters |url=https://www.russiamatters.org/news/russia-ukraine-war-report-card/russia-ukraine-war-report-card-nov-12-2025 |access-date=19 November 2025 |website=russiamatters.org}}</ref> Teen einde Oktober was daar gevegte binne die stad Pokrofsk self.<ref>{{cite news |last=Landale |first=James |date=1 November 2025 |title=Key town faces 'multi-thousand' Russian force, top Ukraine commander admits |url=https://www.bbc.com/news/articles/crklljyx6mzo |access-date=18 December 2025 |work=BBC News |archive-url= |archive-date=}}</ref> Op 1 Desember het Rusland beweer hy het die stad verower, hoewel Oekraïense magte steeds in die noordelike deel teenwoordig was.<ref>{{cite news |last=Osborn |first=Andrew |date=2 December 2025 |title=Russia says before talks with US it has fully captured city of Pokrovsk, Ukraine denies it |url=https://www.reuters.com/world/russias-putin-told-frontline-liberation-pokrovsk-vovchansk-kremlin-says-2025-12-01/ |access-date=18 December 2025 |work=BBC News |archive-url= |archive-date=}}</ref> Volgens berigte het Rusland Pokrofsk, Mirnohrad en Hoeljaipole vroeg in 2026 ten volle verower.<ref>{{cite web | last=Bern | first=Stefaniia | title=Russian Offensive Campaign Assessment, February 25, 2026 | website=Institute for the Study of War | date=2026-02-26 | url=https://understandingwar.org/research/russia-ukraine/russian-offensive-campaign-assessment-february-25-2026/ | access-date=2026-03-02}}</ref> In Desember 2025 het Zelenski die stad besoek nadat Rusland beweer het hy beheer Koepjansk. 'n Oekraïense bevelvoerder het verklaar Russiese troepe daar was omsingel.<ref name="y195">{{cite news |last=Psaropoulos |first=John T. |title=Russian forces 'completely cut off' from Kupiansk, says Ukrainian commander |work=Al Jazeera |date=12 December 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/12/putin-pursues-peace-through-capitulation-as-ukraine-fights-on-in-pokrovsk |access-date=18 December 2025 }}</ref> '''Ou deel''' ===Horlifka-aanval=== Op 2 Maart het Oekraïense magte begn met 'n aanval in die rigting van Horlifka in [[Donetsk-oblast]]. Die stad word sedert 2014 deur die [[Volksrepubliek Donetsk]] beheer. ===Luggevegte=== Op 24 Februarie het Russiese magte die Tsjoehoejif-lugmagbasis aangeval,<ref>{{cite web |title=Ukraine: Video appears to show aftermath of missile strike on air base in Chuhuiv |publisher=Sky News |date=24 Februarie 2022 |access-date=6 April 2022 |url=https://news.sky.com/video/ukraine-video-appears-to-show-aftermath-of-missile-strike-on-air-base-in-chuhuiv-12550242}}</ref> wat [[Bayraktar TB2]]-[[Onbemande vliegtuig|hommeltuie]] gehuisves het. Die aanval het skade aan brandstofbergingsareas en infrastruktuur veroorsaak.<ref>{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2022/02/24/satellite-imagery-shows-russian-attack-on-ukraine-from-space.html |title=Satellite imagery shows Russian attack on Ukraine from space |publisher=CNBC |first=Michael |last=Sheetz |date=24 Februarie 2022 |access-date=8 Maart 2022}}</ref> Die volgende dag is die Millerowo-lugbasis deur Russiese magte aangeval.<ref>"Airport in central Ukraine reportedly targeted by missile fired from Belarus". The Times of Israel. Geargiveer van die oorspronklike op 27 Februarie 2022. Besoek op 28 Februarie 2022.</ref> Tydens die Zjitomir-lughawe-aanval op 27 Februarie is berig dat Rusland 9K720 Iskander-missielstelsels, geleë in [[Belarus]], gebruik het om die burgerlike Zjitomir-lughawe aan te val.<ref>{{cite web |title=Airport in central Ukraine reportedly targeted by missile fired from Belarus |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/airport-in-central-ukraine-reportedly-targeted-by-missile-fired-from-belarus/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227183646/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/airport-in-central-ukraine-reportedly-targeted-by-missile-fired-from-belarus/ |archive-date=27 Februarie 2022 |access-date=28 Februarie 2022 |work=The Times of Israel}}</ref> Baie Oekraïense lugverdedigingsgeriewe is in die eerste dae van die inval volledig of gedeeltelik deur Russiese lugaanvalle vernietig.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61106245 |title=Ukraine's battle for control of its skies |first=Jonathan |last=Beale |work=[[BBC News]] |date=14 April 2022 |access-date=19 April 2022}}</ref> Rusland het op 5 Maart minstens tien vliegtuie verloor.<ref>{{cite news |last=Trevithick |first=Joseph |title=The Russian Air Force Just Had A Terrible Day Over Ukraine |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/44602/the-russian-air-force-just-had-a-terrible-day-over-ukraine |access-date=5 Maart 2022 |work=The Drive}}</ref> Op 6 Maart het die algemene staf van die [[Gewapende Magte van Oekraïne|gewapende magte van Oekraïne]] berig dat 88 Russiese vliegtuie sedert die begin van oorlog vernietig is.<ref>{{cite web|title=Enemy loses 88 aircraft, helicopters in Ukraine – General Staff |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/808029.html |access-date=9 Maart 2022 |website=Interfax-Ukraine}}</ref>'n Anonieme senior Amerikaanse verdedigingsbeampte het egter op 7 Maart aan [[Reuters]] gesê dat Rusland steeds die "oorgrote meerderheid" van sy vegvliegtuie en helikopters wat naby Oekraïne versamel is, beskikbaar het om te vlieg.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-has-deployed-nearly-100-pct-pre-staged-forces-into-ukraine-us-official-2022-03-07/ |title=Putin has deployed nearly 100% of pre-staged forces into Ukraine- U.S. Official |first1=Idrees |last1=Ali |first2=Phil |last2=Stewart |work=[[Reuters]] |date=7 Maart 2022}}</ref> Na die eerste maand van die inval het Justin Bronk, 'n Britse militêre waarnemer, die Russiese vliegtuigverliese by 15 vastevlerkvliegtuie en 35 helikopters getel, maar het opgemerk dat die ware totaal beslis hoër was.<ref>{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/24/analysis-russia-falls-back-on-urban-siege-warfare-in-ukraine |title=Analysis: Russia falls back on urban siege warfare in Ukraine |first=Justin |last=Bronk |publisher=[[Al Jazeera]] |date=24 Maart 2022 |access-date=24 Maart 2022}}</ref> Daarteenoor, volgens die Verenigde State, was 49 Oekraïnse vegvliegtuie teen 18 Maart verlore. <ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60774819?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=62349f1d0ce87e491a0f0199%26How%20much%20of%20Ukraine%27s%20air%20force%20is%20still%20operational%3F%262022-03-18T19%3A44%3A06%2B00%3A00&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:12473c63-8acb-47a3-975e-484ef2787681&pinned_post_asset_id=62349f1d0ce87e491a0f0199&pinned_post_type=share |title=How much of Ukraine's air force is still operational? |editor-first=Jude |editor-last=Sheerin |work=[[BBC News]] |date=18 Maart 2022 |access-date=19 April 2022}}</ref> Op 13 Maart het Russiese magte verskeie kruisermissielaanvalle uitgevoer op 'n militêre opleidingsgerief in Jaworif, Lwif-Oblast, naby die Poolse grens. Die plaaslike goewerneur, Maksim Kozitski, het berig minstens 35 mense is in die aanvalle dood.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/13/russia-air-strikes-hit-ukraine-military-base-near-poland |title=Russia strikes Ukraine army base near Poland as it widens attacks |publisher=[[Al Jazeera]] |date=13 Maart 2022 |access-date=14 Maart 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cnn.com/2022/03/13/europe/russia-invasion-ukraine-03-13-intl-hnk/index.html |title=Dozens killed as Russian forces strike targets in western Ukraine |first1=Tim |last1=Lister |first2=Mohammed |last2=Tawfeeq |first3=Olga |last3=Voitovych |first4=Simone |last4=McCarthy |first5=Tara |last5=John |publisher=CNN |date=13 Maart 2022 |access-date=14 Maart 2022}}</ref> Die swak prestasie van die Russiese Lugmag word deur ''[[The Economist]]'' toegeskryf aan Rusland se onvermoë om Oekraïne se mediumafstand-[[grond-tot-lugmissiel]]-batterye (SAM) te onderdruk, Rusland se gebrek aan presisiegeleide bomme, tesame met Oekraïense middelafstand-SAM-stellings wat vliegtuie dwing om laag te vlieg en hulle kwesbaar vir Stinger en ander skouergelanseer grond-tot-lug-missiele maak, en gebrek aan opleiding en vliegure vir Russiese vlieëniers wat hulle onervare maak vir die soort nabygrondse ondersteuningsmissies tipies van moderne lugmagte.<ref>{{cite news |date=3 Maart 2022 |title=The curious case of Russia's missing air force |url=https://www.economist.com/interactive/2022/03/08/curious-case-russias-missing-air-force |newspaper=[[The Economist]] |access-date=9 Maart 2022 |url-access=subscription}}</ref> ===Vlootgevegte=== Oekraïne lê aan die [[Swartsee]], wat slegs toegang het deur die Turkse [[Bosporus]]- en [[Dardanelle]]-seestraat. Op 28 Februarie het [[Turkye]] die Montreux-konvensie van 1936 in werking gestel en die seestrate afgeseël vir Russiese oorlogskepe wat nie geregistreer is as tuisbasisse in die Swartsee nie en nie na hul hawens van oorsprong terugkeer nie. Dit het die deurgang van vier Russiese vlootvaartuie deur die Turkse seestrate verhinder.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-implement-international-pact-access-shipping-straits-due-ukraine-war-2022-02-27/ |title=Turkey to implement pact limiting Russian warships to Black Sea |work=[[Reuters]] |date=28 Februarie 2022 |access-date=17 Maart 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Tavsan |first=Sinan |date=2 Maart 2022 |title=Turkey rejects Russia's request for navy ships to pass Bosporus |newspaper=Nikkei Asia |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Ukraine-war/Turkey-rejects-Russia-s-request-for-navy-ships-to-pass-Bosporus |access-date=17 Maart 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Russia cancelled Black Sea passage bid of four warships: Turkey |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/2/russia-cancelled-black-sea-passage-bid-warships-turkey |publisher=[[Al Jazeera]] |date=2 Maart 2022 |access-date=29 Maart 2022}}</ref> Op 24 Februarie het die Oekraïense staatsgrenswagdiens omstreeks 18:00 plaaslike tyd aangekondig 'n aanval deur Russiese skepe op Zmijini-eiland (Slangeiland) het begin.<ref>{{cite tweet|title=Ukrainian soldier deployed on Snake Island live streamed the moment a Russian warship opened fire on the Island. All 13 soldiers lost their lives. |url=https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&s=19 |number=1497003710349824007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100712/https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&s=19 | date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |user=PokiRae_}}</ref> Die Russiese kruiser ''[[Moskwa (skip)|Moskwa]]'' en patrollieboot ''Wasili Bikof'' het die eiland gebombardeer.<ref>{{cite news |date=24 February 2022 |title=Russian Navy Captures Ukraine's Outpost on Snake Island |work=The Maritime Executive |url=https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |url-status=live |access-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100645/https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |archive-date=25 February 2022}}</ref> Toe die Russiese oorlogskip homself identifiseer en die Oekraïense soldate op die eiland beveel om oor te gee, was hulle antwoord: "[[Roesski wojenni korabl, idi na choei!|Russiese oorlogskip, fok weg!]]" ("Русский военный корабль, иди нахуй!", ''Roesski wojenni korabl, [[Russiese mat (taal)|idi nachoei]]!'')<ref>{{cite web |last1=Lister |first1=Tim |last2=Pennington |first2=Josh |date=24 February 2022 |title=February 24, 2022 Russia-Ukraine news |website=CNN |at=Entry: Audio emerges appearing to be of Ukrainian fighters defending island from Russian warship |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_2e17e59214679efefede60d5fb481432 |access-date=25 February 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225020216/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/h_2e17e59214679efefede60d5fb481432 |archive-date=25 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |title="Русский корабль, иди на х.й!": захисники Зміїного відповіли ворогові |trans-title='Russian ship, go on f.y!': Defenders of the Serpent responded to the enemy |url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225021042/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/ |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |website=Українська правда |language=uk}}</ref> Ná die bombardement het Russiese soldate geland en beheer van die eiland oorgeneem.<ref>{{cite web |date=25 February 2022 |title=Ukraine soldiers told Russian officer 'go fuck yourself' before they died on island |url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225102114/https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |archive-date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |website=The Guardian}}</ref> Die 13 soldate wat die eiland verdedig het, is gevange geneem. Opnames van die opmerking is wyd op die [[internet]] versprei; dit het sedertdien 'n uitroep van die Oekraïense weermag geword, sowel as van burgerlikes wat teen die inval betoog. Rusland het op 26 Februarie verklaar dat Amerikaanse hommeltuie inligting aan die Oekraïense vloot verskaf om Russiese oorlogskepe in die Swartsee te help teiken, wat die VSA ontken het.<ref>{{cite web |first1=Nathan |last1=Hodge |first2=Vasco |last2=Cotovio |first3=Oren |last3=Lieberman |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-date=27 Februarie 2022 |date=26 Februarie 2022 |title=Pentagon denies Russia's claim that it's "highly likely" US used surveillance drones to help Ukrainian navy |publisher=CNN}}</ref> Op 3 Maart het 'n foto blykbaar die Oekraïense fregat Hetman Sahaidatsjni, vlagskip van die Oekraïense Vloot, gewys waar hy gedeeltelik gesink in 'n hawe lê.<ref>{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as the Russians close in |language=en |work=The Times |url=https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=4 March 2022 |issn=0140-0460}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/44563/the-ukrainian-navys-flagship-appears-to-have-been-scuttled |title=The Ukrainian Navy's Flagship Appears To Have Been Scuttled |work=The Drive |date=3 March 2022}}</ref> Die volgende dag het die Oekraïense minister van verdediging bevestig dat die Hetman Sahaidatsjni in Mikolajif gekelder is om te voorkom dat Russiese magte dit oorneem.<ref name="Interfax_scuttle">{{cite news |title=Hetman Sahaidachny frigate, being under repair, flooded not to get to enemy – Reznikov |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/806837.html |access-date=4 Maart 2022 |publisher=Interfax Ukraine}}</ref><ref name="Times_Scuttles_Flagship">{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as Russians close in |newspaper=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=4 Maart 2022 |agency=The Times |date=4 Maart 2022 |issn=0140-0460}}</ref> Op 14 Maart het die Russiese bron [[RT]] berig dat die Russiese Weermag ongeveer 'n dosyn Oekraïense skepe in Berdiansk oorgeneem het, insluitend die landingskip Joeri Olefirenko.<ref>{{cite web |url=https://www.navyrecognition.com/index.php/focus-analysis/11502-analysis-russian-armed-forces-capture-dozen-ukrainian-ships-in-berdyansk.html |title=Analysis: Russian Armed Forces capture dozen Ukrainian ships in Berdyansk |date=14 Maart 2022 |access-date=18 Maart 2022 |website=Navy Recognition |archive-date=15 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315091937/https://www.navyrecognition.com/index.php/focus-analysis/11502-analysis-russian-armed-forces-capture-dozen-ukrainian-ships-in-berdyansk.html |url-status=dead }}</ref> Frigatte van die [[Swartseevloot]], die [[Admiraal Makarof (Skip)|Admiraal Makarof]], Admiraal Grigorowitsj en Admiraal Essen, het deelgeneem aan die Russiese inval in Oekraïne, wat 'n Oekraïense olieraffinadery en brandstofdepots in die voorstede van [[Odesa]] geteiken het met missiele wat van die skepe se Bastion-P-stelsel afgevuur is.<ref>{{Cite news |last=Grylls |first=George |date=4 April 2022 |title=Russian ships bombard Odesa with cruise missiles |work=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |url-status=live |url-access=subscription |access-date=5 Mei 2022 |archive-url=https://archive.today/20220404115501/https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |archive-date=4 April 2022 }}</ref> Op 13 April is die Russiese geleide missielkruiser Moskwa, die [[vlagskip]] van die [[Swartseevloot]], deur twee Oekraïense R-360 Neptune-teenskipkruisermissiele getref, wat die skip aan die brand gesteek het. Die Moskwa het later 'n ammunisie-ontploffing weens die brande opgedoen. Die Russiese ministerie van verdediging het gesê die skip is ernstig beskadig nadat 'n brand 'n ammunisie-ontploffing veroorsaak het, sonder enige verwysing na 'n Oekraïense aanval. Die volgende dag, ná 'n poging om dit aan wal te sleep, het Russiese amptenare bevestig dat die skip gesink het.<ref>{{cite news|title=Russia says Moskva cruiser has sunk after reported Ukrainian missile strike|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|work=The Guardian|date=14 April 2022|author1=Pjotr Sauer|author2=Julian Borger|access-date=14 April 2022|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414202148/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|url-status=live}}</ref> ===Populêre weerstand=== [[Lêer:Reporter’s Notebook - Thriving Kyiv Becomes Battle Zone, Almost Overnight 03.jpg|duimnael|Burgers in Kijif berei [[Molotofbom]]me op 26 Februarie voor.]] Oekraïense burgerlikes het die Russiese inval weerstaan, aangesluit by die plaaslike verdedigingseenhede, [[Molotofbom]]me gemaak, kos geskenk, versperrings gebou<ref>{{cite news |last1=Raghavan |first1=Sudarsan |last2=O'Grady |first2=Siobhán |last3=Shefte |first3=Whitney |last4=Khudov |first4=Kostiantyn |title=In a Kyiv under siege, neighbors dig trenches and raise barriers to brace for Russian assault |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/28/ukraine-russia-kyiv-defense/ |access-date=10 Maart 2022 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=28 Februarie 2022}}</ref> en gehelp om vlugtelinge te vervoer.<ref>{{cite web|first=Jen |last=Kirby |access-date=10 March 2022 |title=The other members of Ukraine's resistance |url=https://www.vox.com/22956752/ukraine-resistance-volunteers-russia-invasion |date=3 Maart 2022 |website=Vox}}</ref> In reaksie op 'n oproep van Oekraïne se vervoeragentskap, Oekraftodor, het burgerlikes padtekens uitmekaar gehaal of verander, tydelike versperrings gebou en paaie geblokkeer. Sosiale mediaberigte het spontane straatprotesaksies teen Russiese magte in besette nedersettings getoon, wat dikwels in mondelinge woordewisseling en fisieke teëstand met Russiese troepe ontwikkel het.<ref name="yes!">{{cite news |last=Hunter |first=Daniel |title=How Ukrainian Civilians Are Resisting Military Force |url=https://www.yesmagazine.org/democracy/2022/03/01/ukraine-civilian-resistance |access-date=8 March 2022 |work=Yes Magazine |date=1 Maart 2022}}</ref> In sommige gevalle het mense Russiese militêre voertuie fisiek geblokkeer, wat hulle soms gedwing het om terug te trek.<ref name="yes!" /><ref>{{cite news |title=Ukrainian Civilians Take On Russian Invaders With Words And Deeds |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-civil-resistance-russian-aggression/31728966.html |access-date=8 Maart 2022 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=28 Februarie 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Santora |first2=Marc |last3=Hill |first3=Evan |last4=Cardia |first4=Alexander |title=Ukrainian protesters take to the streets in occupied Kherson. |url=https://www.nytimes.com/2022/03/05/world/europe/kherson-protests-ukraine.html |access-date=8 Maart 2022 |work=[[The New York Times]] |date=5 Maart 2022}}</ref> Die Russiese soldate se reaksie op ongewapende burgerlike weerstand het gewissel van onwilligheid om die betogers te konfronteer<ref name="yes!" /> tot vuur in die lug of direk in skares.<ref>{{cite news |title=Ukrainian authorities accuse Russians of opening fire on civilian protest |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-05-22/h_c9644300c3986a3e19e31dcb6188abdf |access-date=8 Maart 2022 |publisher=CNN |date=5 Maart 2022}}</ref> Daar was massa-aanhoudings van Oekraïense betogers, en Oekraïense media het gerapporteer dat gedwonge verdwynings, skynteregstellings, gyselaarneming, buiteregtelike moorde en seksuele geweld deur die Russiese weermag gepleeg is.<ref>{{cite news |title=Ordinary Ukrainians are resisting Vladimir Putin's occupying force in Kherson and elsewhere |url=https://www.economist.com/europe/ordinary-ukrainians-are-resisting-vladimir-putins-occupying-force-in-kherson-and-elsewhere/21808101 |newspaper=[[The Economist]] |date=9 March 2022 |access-date=10 March 2022 |url-access=subscription}}</ref> ==Buitelandse militêre hulp== [[Beeld:Countries supplying military equipment to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|duimnael|260px|regs| {{legend0|#800000|Rusland}} {{legend0|#ffff00|Oekraïne}} {{legend0|#000080|Lande wat militêre hulp na Oekraïne gestuur het}} ]] [[Beeld:Countries supplying aid to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|duimnael|260px|regs| {{legend0|#d50000|Rusland}} {{legend0|#ffff61|Oekraïne}} {{legend0|#00afff|Lande wat enige hulp na Oekraïne stuur, insluitende humanitêre hulp}}]] Lidlande van Navo het tydens die opbou verdedigingswapens na Oekraïne gestuur.<ref>{{cite news |author-last1=Brennan |author-first1=Margaret |author-last2=Watson |author-first2=Eleanor |url=https://www.cbsnews.com/news/u-s-nato-ukraine-weapons-defense-russia/ |title=U.S. and NATO to surge lethal weaponry to Ukraine to help shore up defenses against Russia |work=CBS News |date=20 January 2022}}</ref> Die Amerikaanse president, [[Joe Biden]], het $260&nbsp;miljoen se hulp laat goedkeur. Dit sluit verskeie soorte wapens, ammunisie en ander toerusting in.<ref>{{cite web |title=U.S. Security Assistance to Ukraine |url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12040 |website=Congressional Research Service |access-date=26 February 2022 |date=9 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |author-last1=Mitchell |author-first1=Ellen |title=Pentagon mulling ways to get more lethal aid to Ukraine |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/pentagon-mulling-ways-to-get-more-lethal-aid-to-ukraine/ar-AAUjH92 |website=The Hill |access-date=26 February 2022 |date=25 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |author-last1=Gould |author-first1=Joe |author-last2=Altman |author-first2=Howard |title=Pentagon reveals info on $200M military aid to Ukraine, including more Javelins |url=https://www.defensenews.com/congress/2022/01/25/200m-in-javelins-other-anti-armor-systems-grenade-launchers-and-more-to-ukraine-dod/ |website=Defense News |access-date=26 February 2022 |language=en |date=25 January 2022}}</ref> Ná die begin van die oorlog het [[België]],<ref name=clapsonbe>{{cite news |author-last=Clapson |author-first=Colin |date=26 February 2022 |title=Belgium sends weapons to Ukraine |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2022/02/26/belgium-sends-weapons-to-ukraine/ |work=VRT |location=Brussels |access-date=26 February 2022}}</ref> [[Tsjeggië]],<ref name=cznlweapons>{{cite news |date=26 February 2022 |title=Czech Republic, Netherlands To Ship More Military Aid To Ukraine |url=https://www.rferl.org/a/czech-netherlands-military-aid-ukraine/31724987.html |work=Eesti Rahvusringhääling |location=Washington |access-date=26 February 2022}}</ref> [[Estland]],<ref name=errweapons>{{cite news |date=25 February 2022 |title=Estonia sending additional weapons, aid to Ukraine |url=https://news.err.ee/1608512402/estonia-sending-additional-weapons-aid-to-ukraine |work=ERR |location=Tallinn |access-date=26 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Portugal vai enviar armas para a Ucrânia |trans-title=Portugal will send weapons to Ukraine |url=https://www.publico.pt/2022/02/27/mundo/noticia/portugal-vai-enviar-armas-ucrania-1996989 |access-date=27 February 2022 |website=Público |language=pt}}</ref> [[Frankryk]], [[Griekeland]],<ref name="GreekMilitaryAid">{{cite web|url=https://www.ekathimerini.com/news/1178530/greece-to-send-defensive-military-equipment-to-ukraine/ |title=Greece to send defensive military equipment to Ukraine |website=Kathimerini |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=en}}</ref> [[Nederland]], [[Portugal]] en [[Brittanje]] aangekondig dat hulle nog wapens sal stuur om die Oekraïense weermag en regering te help verdedig.<ref name="Reuters_jensNatoSupport2502">{{cite news |title=NATO allies to provide more weapons to Ukraine, Stoltenberg says|url=https://www.reuters.com/world/europe/nato-allies-provide-more-weapons-ukraine-stoltenberg-says-2022-02-25/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.reuters.com/world/europe/nato-allies-provide-more-weapons-ukraine-stoltenberg-says-2022-02-25/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |work=Reuters}}</ref> Op 24 Februarie het [[Pole]] militêre voorraad afgelewer.<ref>{{cite web |title=Polska broń dla Ukrainy. Pierwsze transporty dotarły, kolejne w drodze |trans-title=Polish weapons for Ukraine. The first shipments have arrived, others are on their way |url=https://www.rp.pl/biznes/art35754421-polska-bron-dla-ukrainy-pierwsze-transporty-dotarly-kolejne-w-drodze |access-date=26 February 2022 |website=Rzeczpospolita |language=pl}}</ref> Terwyl sommige van die 30 lidlande van Navo wapens gestuur het, het Navo as organisasie dit nie gedoen nie.<ref name="Al Jazeera 2022">{{cite news|title=NATO to deploy thousands of commandos to nations near Ukraine |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/25/nato-allies-to-provide-more-weapons-to-ukraine-stoltenberg-says |publisher=Al Jazeera |access-date=26 February 2022 |date=25 February 2022}}</ref> Op 26 Februarie het die Amerikaanse minister van buitelandse sake, [[Antony Blinken]], aangekondig dat hy $350&nbsp;miljoen se militêre hulp goedgekeur het, insluitende verskeie teenaanvalstelsels, wapens en ammunisie, lyfpantsers en verwante toerusting.<ref>{{cite web |author-first1=Adrienne |author-last1=Vogt |author-first2=Lauren |author-last2=Said-Moorhouse |author-first3=Jeevan |author-last3=Ravindran |author-first4=Peter |author-last4=Wilkinson |author-first5=Jessie |author-last5=Yeung |author-first6=Brad |author-last6=Lendon |author-first7=Steve |author-last7=George |author-first8=Meg |author-last8=Wagner |date=26 February 2022 |title=Blinken authorizes $350 million more in US military assistance to Ukraine |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_a84870443012615e6811285f23d9c6fb |access-date=26 February 2022 |website=CNN |language=en}}</ref> Rusland beweer Amerikaanse [[Hommeltuig|hommeltuie]] het inligting aan die Oekraïense vloot verskaf om hulle te help om Russiese oorlogskepe in die Swartsee te teiken. Amerika ontken dit.<ref>{{cite web|author-first1=Nathan |author-last1=Hodge |author-first2=Vasco|author-last2=Cotovio|author-first3=Oren|author-last3=Lieberman|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac|date=26 February 2022|title=Pentagon denies Russia's claim that it's "highly likely" US used surveillance drones to help Ukrainian navy|website=CNN}}</ref> Ook [[Denemarke]], [[Swede]], [[Noorweë]] en [[Finland]] het intussen wapens aan Oekraïne gestuur. Buitelanders word ook betrek by die oorlog deur inisiatiewe soos die [[Inligtingstegnologie Leër van Oekraïne|IT-leër van Oekraine]], 'n vrywillige kuberoorlogvoeringsorganisasie wat aan die einde van Februarie 2022 geskep is om weerstand te bied teen die digitale indringing van Oekraïense inligting en die kuberruim ná die begin van die Russiese inval.<ref name="Reuters Article 1">{{cite news |last1=Schectman |first1=Joel |last2=Bing |first2=Christopher |title=EXCLUSIVE Ukraine calls on hacker underground to defend against Russia |url=https://www.reuters.com/world/exclusive-ukraine-calls-hacker-underground-defend-against-russia-2022-02-24/ |access-date=3 Maart 2022 |work=[[Reuters]] |date=25 Februarie 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Todd |first1=Drew |title=Anonymous Hacking Group Targets Russian Government |url=https://www.secureworld.io/industry-news/anonymous-hacktivists-target-russia |access-date=3 Maart 2022 |date=25 Februarie 2022}}</ref> Daar is ook 'n [[Internasionale Legioen van die Territoriale Verdedigingsmag van Oekraïne]] of die Oekraïense Vreemdelegioen as 'n militêre eenheid van die Oekraïense territoriale magte, geskep deur die Oekraïense regering op versoek van president Wolodimir Zelenski met die doel om te veg teen die Russiese inval.<ref>{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/2022/03/07/ukraines-foreign-legion-is-ready-for-battle/|title=Ukraine’s Foreign Legion Is Ready for Battle|first=Anchal|last=Vohra|work=Foreign Policy|date=7 Maart 2022}}</ref> ==Humanitêre gevolge== ===Vlugtelinge=== [[Beeld:Refugees from Ukraine at border posts in the west of the country.jpg|duimnael|220px|links|Vlugtelinge uit Oekraïne by 'n grenspos in die weste van die land.]] Vanweë die volgehou militêre opbou aan die Oekraïense grens het baie naburige lande en hulporganisasies hulle weke voor die inval begin voorberei vir 'n moontlike massamigrasie. Die Oekraïense departement van verdediging het in Desember 2021 voorspel dat tussen 3&nbsp;miljoen en 5&nbsp;miljoen mense dalk kan vlug.<ref>{{cite magazine|author-last=Aguilera |author-first=Jasmine |date=25 February 2022 |title=Russia's Invasion of Ukraine May Trigger a Refugee Crisis. Here's How the World Is Preparing |url=https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |magazine=Time Magazine}}</ref> Op 24 Februarie het die regering van [[Letland]] 'n plan goedgekeur om sowat 10&nbsp;000 vlugtelinge uit Oekraïne te huisves,<ref>{{cite news |date=24 February 2022 |title=Latvia ready to take in Ukrainian refugees, visas for Russians to be suspended |publisher=Public Broadcasting of Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/latvia-ready-to-take-in-ukrainian-refugees-visas-for-russians-to-be-suspended.a445142/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/latvia-ready-to-take-in-ukrainian-refugees-visas-for-russians-to-be-suspended.a445142/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=24 February 2022}}</ref> en twee dae later het die eerste vlugtelinge begin aankom.<ref>{{cite news |author-first=Iveta |author-last=Čigāne |date=26 February 2022 |title=First Ukrainian refugees arrive in Latvia |publisher=Public Broadcasting of Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/society/society/first-ukrainian-refugees-arrive-in-latvia.a445412/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://eng.lsm.lv/article/society/society/first-ukrainian-refugees-arrive-in-latvia.a445412/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022}}</ref> Ana Revenco, die minister van binnelandse sake van [[Moldowa]], het op 25 Februarie gesê meer as 15&nbsp;800 Oekraïense burgers het die grens na dié land oorgesteek. Volgens [[Roemenië]] het sowat 10&nbsp;000 Oekraïners sedert die begin van die inval die grens met dié land oorgesteek, maar net 11 van hulle het om vlugtelingstatus aansoek gedoen.<ref>{{cite web |title=Almost 26,000 Ukrainian Refugees Have Arrived In Moldova, Romania Since Invasion |url=https://www.rferl.org/a/moldova-state-of-emergency-ukraine/31720351.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.rferl.org/a/moldova-state-of-emergency-ukraine/31720351.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |website=RadioLiberty |language=en}}</ref> [[Pole]] het [[Covid-19-pandemie|Covid-19-migrasiemaatreëls]] opgehef in afwagting van 'n vloed vlugtelinge.<ref>{{cite web |author-last1=Charlish |author-first1=Alan |author-last2=Ilie |author-first2=Luiza |title='I don't know what to do': fleeing Ukrainians start arriving in central Europe |url=https://www.reuters.com/world/europe/central-european-countries-prepare-receive-ukrainian-refugees-2022-02-24/ |website=Reuters |date=24 February 2022 |access-date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225015837/https://www.reuters.com/world/europe/central-european-countries-prepare-receive-ukrainian-refugees-2022-02-24/ |url-status=live }}</ref> Op 26 Februarie het die Poolse minister Paweł Szefernaker gesê sowat 100&nbsp;000 vlugtelinge het Pole reeds sedert die begin van die inval binnegekom.<ref>{{cite news |title=Some 100,000 Ukrainians have entered Poland since war began-interior minister |url=https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-entered-poland-since-war-began-interior-minister-2022-02-26/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-entered-poland-since-war-began-interior-minister-2022-02-26/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=Reuters |date=26 February 2022}}</ref> Ook [[Hongarye]]<ref>{{cite web|date=26 February 2022 |title=PM Orbán: Hungary 'Friendly Place' for Arrivals from Ukraine|url=https://hungarytoday.hu/pm-orban-hungary-friendly-arrivals-from-ukraine-conflict-swift/ |access-date=26 February 2022 |website=Hungary Today}}</ref> en [[Bulgarye]] ondervind 'n toeloop van vlugtelinge.<ref>{{cite news |title=A wave of refugees from Ukraine is coming to Bulgaria |url=https://www.europeantimes.news/2022/02/a-wave-of-refugees-from-ukraine-is-coming-to-bulgaria/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.europeantimes.news/2022/02/a-wave-of-refugees-from-ukraine-is-coming-to-bulgaria/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=The European Times |date=26 February 2022}}</ref> Op 27 Februarie het die VN se hoëkommissaris vir vlugtelinge gesê meer as 268&nbsp;000 mense het sedert die begin van die inval uit Oekraïne gevlug. Pole beweer van hulle het 77&nbsp;300 net op 26 Februarie na dié land gevlug.<ref>{{cite web |title=More than 368,000 flee war in Ukraine - UNHCR |url=https://www.rte.ie/news/world/2022/0227/1283298-ukraine-refugees/ |website=RTE |access-date=27 February 2022 |language=en |date=27 February 2022}}</ref> ===Aantygings van oorlogsmisdade=== [[Beeld:Ukrainian civilian killed during the Russian bombing of Chernihiv.jpg|thumb|220px|'n Oekraïense burgerlike wat gedood is tydens Russiese bomaavalle in Tsjernihif. Voor staan 'n babawaentjie.]] Kenners meen die inval in Oekraïne oortree die Handves van die Verenigde Nasies en is 'n aggressiemisdaad volgens die internasionale misdaadwet. Dié misdaad kan vervolg word.<ref name="OpinioJuris_aggression">{{cite news |date=4 February 2022 |title=A Reminder of the Importance of the Crime of Aggression: Considering the Situation of Russia and Ukraine |work=Opinio Juris |url=http://opiniojuris.org/2022/02/04/a-reminder-of-the-importance-of-the-crime-of-aggression-considering-the-situation-of-russia-and-ukraine/ |url-status=live |access-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225114043/http://opiniojuris.org/2022/02/04/a-reminder-of-the-importance-of-the-crime-of-aggression-considering-the-situation-of-russia-and-ukraine |archive-date=25 February 2022}}</ref><ref name="Conversation_intl_law_powerless">{{cite news |author-last1=Guilfoyle |author-first1=Douglas |author-last2=McIntyre |author-first2=Juliette |author-last3=Paige |author-first3=Tamsin Phillipa |date=24 February 2020 |title=Is international law powerless against Russian aggression in Ukraine? No, but it's complicated |language=en |work=The Conversation |url=https://theconversation.com/is-international-law-powerless-against-russian-aggression-in-ukraine-no-but-its-complicated-177905 |url-status=live |access-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225123605/https://theconversation.com/is-international-law-powerless-against-russian-aggression-in-ukraine-no-but-its-complicated-177905 |archive-date=25 February 2022}}</ref> Op 25 Februarie het [[Amnestie Internasionaal]] gesê dit het onomstootlike bewyse dat Rusland die internasionale humanitêre wet oortree het, en dat sommige van sy aanvalle oorlogsmisdade kan wees.<ref>{{cite news |author-last1=Churchman |author-first1=Laurie |title=Russia carrying out 'indiscriminate attacks' on civilian areas, says Amnesty |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-attacks-civilian-amnesty-ukraine-b2023362.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-attacks-civilian-amnesty-ukraine-b2023362.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 February 2022 |work=The Independent |date=25 February 2022}}</ref> Amnestie Internasionaal en Human Rights Watch het gesê Russiese magte het voor die voet aanvalle op burgerlike gebiede uitgevoer en onder meer hospitale getref.<ref>{{cite news |title=Ukraine: Russian military have carried out indiscriminate attacks – new expert analysis |url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/ukraine-russian-military-have-carried-out-indiscriminate-attacks-new-expert-analysis |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/ukraine-russian-military-have-carried-out-indiscriminate-attacks-new-expert-analysis |archive-date=26 February 2022 |work=Amnesty International |date=25 February 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukraine: Russian Cluster Munition Hits Hospital |url=https://www.hrw.org/news/2022/02/25/ukraine-russian-cluster-munition-hits-hospital |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://www.hrw.org/news/2022/02/25/ukraine-russian-cluster-munition-hits-hospital |archive-date=26 February 2022 |access-date=26 February 2022 |work=Human Rights Watch |date=25 February 2022}}</ref> Volgens die goewerneur van [[Soemi-oblast]] is onder meer 'n kinderhuis en kindertuin in dié deelgebied getref. Daar was 'n beroep op die Internasionale Misdaadhof om die saak te ondersoek.<ref>{{cite news |author-last1=Wong |author-first1=Tessa |title=Ukraine live updates: Kyiv warned of toxic fumes after strike on oil depot |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60542877?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=621aff760ce87e491a0ed483%26Six%20civilian%20deaths%20reported%20in%20Okhtyrka%262022-02-27T04%3A50%3A56.609Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:45681a06-c2fb-4d79-af43-7f69b49aae68 |access-date=27 February 2022 |work=[[BBC News]] |date=27 February 2022 |language=en-gb}}</ref> Op 1 Maart het president Zelenski gesê daar is bewyse dat burgerlike gebiede geteiken is in 'n Russiese bomaanval op Charkif vroeër dié dag. Hy het dit as 'n oorlogsmisdaad beskryf.<ref name="BBC_1march">{{cite news |title=Ukraine: Kharkiv attack was a war crime, says President Zelensky |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60567162| url-status=live | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60567162| archive-date=2022-03-01 |access-date=1 March 2022 |work=BBC News |date=1 March 2022}}</ref> ===Grieks-Russiese diplomatieke krisis=== 'n Diplomatieke krisis tussen [[Griekeland]] en Rusland het ontstaan nadat laasgenoemde se lugmag twee dorpe van Griekse minderhede naby Marioepol in Oekraïne gebombardeer en 10 Grieke gedood het. Griekeland het sterk protes aangeteken en die Russiese ambassadeur na die Griekse departement van buitelandse sake in [[Athene]] ontbied. Frankryk, Pole, Swede en ander lande het hulle meegevoel uitgespreek. Rusland het enige betrokkenheid ontken en beweer dit was die werk van die Oekraïense verregse militante groep die Azofbataljon. Athene het egter Moskou se bewering verwerp en aangekondig dit het bewyse van Russiese betrokkenheid.<ref>{{cite web|url=https://www.efsyn.gr/politiki/exoteriki-politiki/333846_ypex-ehoyme-apodeixeis-oti-oi-ellines-skotothikan-apo-rosika |trans-title=Greek Foreign Ministry: we have evidence that the Greeks were killed by Russian fire |title=ΥΠΕΞ: Έχουμε αποδείξεις ότι οι Έλληνες σκοτώθηκαν από ρωσικά πυρά |website=EfSyn |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=el}}</ref> Hierna het Griekeland se eerste minister, [[Kyriakos Mitsotakis]], aangekondig dat sy land verdedigingstoerusting en humanitêre hulp aan Oekraïne gaan verleen.<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/27/russian-air-strikes-in-ukraine-kills-10-greek-nationals-fm |title=Greece summons Russian envoy after bombing kills 10 nationals |website=Al Jazeera |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |language=en}}</ref><ref name="GreekMilitaryAid"/> ==Ongevalle en verliese== [[Beeld:Συνάντηση με ΥΠΕΞ Ουκρανίας D. Kuleba - Επίσκεψη σε Μνημείο πεσόντων υπερασπιστών Ουκρανίας (uncensored).jpg|thumb|Die muur van herinnering vir Oekraïense soldate wat in die Russies-Oekraïense Oorlog gesneuwel het.]] [[Beeld:Українські захисники розгромили ворожу БТГ на Донеччині за кілька годин 09.jpg|thumb|Russiese soldate wat gesterf het, lê langs ’n gepantserde voertuig met ’n [[Z (militêre simbool)|Z-merk]].]] Daar is al gesê Russiese en Oekraïense bronne oordryf albei die teenstander se ongevallegetalle en verklein hulle eie verliese om die moreel te handhaaf.<ref>{{cite web|url=https://theconversation.com/ukraine-war-casualty-counts-from-either-side-can-be-potent-weapons-and-shouldnt-always-be-believed-198894 |title=Ukraine war: casualty counts from either side can be potent weapons and shouldn't always be believed |publisher=The Conversation |date=1 February 2023 |first=Lily |last=Hamourtziadou }}</ref> Uitgelekte Amerikaanse dokumente meld "die aanmelding van te min ongevalle in die Russiese stelsel"<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-65260672 |first=Paul |last=Kirby |title=Ukraine war: Pentagon leaks reveal Russian infighting over death toll |work=BBC News |date=13 April 2023 }}</ref> en Russiese nuusagentskappe het grootliks opgehou om die Russiese dodetal te rapporteer.<ref name="fortune">{{Cite magazine |last=Meyer |first=David |date=14 March 2022 |title=Why is it so hard to get accurate death tolls in the Russia-Ukraine war? |url=https://fortune.com/2022/03/14/ukraine-russia-death-tolls-misinformation-find-your-own/ |magazine=Fortune |access-date=21 March 2022 }}</ref> Die getalle burgerlike en militêre sterftes kon weens die oorlogswanorde nie presies bepaal word nie.<ref> {{Cite news|last1=Khurshudyan |first1=Isabelle |last2=Witte |first2=Griff |date=26 February 2022 |title=Civilians are dying in Ukraine. But exactly how many remains a mystery. |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/26/ukraine-deaths-casualties/ |access-date=19 September 2023 }} Agence France-Presse (AFP) het berig nóg hy nóg onafhanklike konflikmonitors kon Russiese en Oekraïense bewerings oor vyandelike verliese verifieer en hulle het vermoed dit is oordryf.<ref>{{Cite news|date=13 April 2022 |title=Ukraine conflict death toll: what we know |agency=Agence France-Presse |work=[[France 24]] |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220413-ukraine-conflict-death-toll-what-we-know |access-date=20 April 2022 }}</ref> In Oktober 2022 het die onafhanklike Russiese mediaprojek iStories, met verwysing na bronne na aan die Kremlin, berig meer as 90&nbsp;000 Russiese soldate is gedood, ernstig gewond of word vermis.<ref>{{Cite news|date=12 October 2022 |title=Russia's 'irrecoverable losses' in Ukraine: more than 90,000 troops dead, disabled, or AWOL |work=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/10/12/russia-s-irrecoverable-losses-in-ukraine-more-than-90-000-troops-dead-disabled-or-awol }}</ref> Zelenski het in Februarie 2026 gesê sowat 55&nbsp;000 Oekraïense soldate is op die slagveld gedood, en daarop gewys ’n beduidende aantal is ook amptelik as vermis in aksie aangemeld.<ref name="55k_reuters">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/55000-ukrainian-soldiers-killed-battlefield-zelenskiy-tells-french-tv-2026-02-04/|title=Fifty-five thousand Ukrainian soldiers killed on battlefield, Zelenskiy tells French TV |work=Reuters }}</ref><ref name="55k_euronews">{{Cite web |date=2026-02-04 |title=Zelenskyy says 55,000 Ukrainian soldiers killed in Russian all-out war |url=https://www.euronews.com/2026/02/04/volodymyr-zelenskyy-55000-ukrainian-soldiers-killed-since-full-scale-invasion |access-date=2026-02-05 |website=euronews |language=en}}</ref> Hoewel gevegsterftes uit ’n verskeidenheid bronne afgelei kan word, onder meer uit [[satelliet]]beelde van militêre optrede, is dit moeiliker om burgerlike sterftes te meet. In Junie 2022 het die Oekraïense minister van verdediging aan CNN gesê tienduisende Oekraïners is dood, en hy het gehoop die dodetal is minder as 100&nbsp;000.<ref>{{Cite news|last1=Regan |first1=Helen |last2=Kottasová |first2=Ivana |last3=Haq |first3=Sana Noor |last4=Khalil |first4=Hafsa |last5=Vogt |first5=Adrienne |last6=Sangal |first6=Aditi |date=16 June 2022 |title=Tens of thousands have been killed since the invasion, says Ukrainian defense minister |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-16-22#h_255010f04309b11df83acfffc6a47042 |access-date=15 September 2022}}</ref> Teen Julie 2024 het ongeveer 20&nbsp;000 Oekraïners ledemate verloor.<ref>{{Cite web|last=Bennetts |first=Marc |date=25 June 2024 |title=Facing annihilation, the Ukrainian towns praying for Western reinforcements |url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/facing-annihilation-the-ukrainian-towns-praying-for-western-reinforcements-5xtvpxwtv |access-date=25 June 2024 |website=[[The Times]]}}</ref> Oekraïense amptenare meen minstens 25&nbsp;000 mense is in Marioepol gedood,<ref>{{Cite news|last=Yuhas |first=Alan |date=24 ACite ugust 2022 |titlThoands of Civilian Deaths and 6.6 Million Refugees: Calculating the Costs of War |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/08/24/world/europe/russia-ukraine-war-toll.html |access-date=20 September 2022 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shandra |first=Alya |date=30 August 2022 |title=87,000 killed civilians documented in occupied Mariupol – volunteer |work=Euromaidan Press |url=https://euromaidanpress.com/2022/08/30/87000-killed-civilians-documented-in-occupied-mariupol-volunteer/ |access-date=20 September 2022}}</ref> en liggame is nog in September 2022 ontdek.<ref>{{Cite news|date=4 September 2022 |title=Mariupol: invaders don't bother to clear residential buildings of newly discovered bodies |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3564256-mariupol-invaders-dont-bother-to-clear-residential-buildings-of-newly-discovered-bodies.html |access-date=19 September 2023}}</ref> Die burgemeester het gesê meer as 10&nbsp;000 en moontlik 20&nbsp;000 burgerlikes is tydens die beleg van Marioepol dood. Hy het ook gesê Russiese magte het mobiele verassingstoerusting saamgebring toe hulle die stad binnegaan.<ref>{{Cite news|date=14 February 2023 |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine by the numbers |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2023/02/14/world/russia-invasion-of-ukraine-numbers/ |access-date=26 September 2023 |work=The Japan Times}}</ref><ref>{{Cite web|title=At What Cost? The Economic and Human Costs of Russia's Invasion of Ukraine |url=https://www.cdhowe.org/public-policy-research/what-cost-economic-and-human-costs-russias-invasion-ukraine-0 |access-date=7 October 2023 |website=C.D. Howe Institute}}</ref> ’n Ondersoek deur Associated Press het aan die einde van 2022 beraam tot 75 000 burgerlikes is net in die Marioepolgebied dood.<ref>{{Cite news|date=23 December 2022 |title=Russia scrubs Mariupol's Ukraine identity, builds on death |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-erasing-mariupol-499dceae43ed77f2ebfe750ea99b9ad9 |access-date=1 October 2023 |work=AP News}}</ref>Tussen Maart 2022 en Februarie 2023 was daar minstens 8&nbsp;000 sterftes in Marioepol.<ref>{{Cite web|date=8 February 2024 |title="Our City Was Gone": Russia's Devastation of Mariupol, Ukraine |url=https://www.hrw.org/feature/russia-ukraine-war-mariupol/report |access-date=15 August 2025 |website=Human Rights Watch |language=en|page= 147}}</ref> Die Kantoor van die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Menseregte was van mening die werklike aantal burgerlike ongevalle is aansienlik hoër as die getalle wat dit kon bevestig.<ref name="OHCHR sep">{{Cite web|date=25 September 2023 |title=Ukraine: Ukraine: civilian casualty update 24 September 2023 |url=https://www.ohchr.org/en/news/2023/09/ukraine-civilian-casualty-update-24-september-2023 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}</ref> In die Russiese weermag het etniese minderhede buitensporig hoë ongevalle gely. In Oktober 2022 was die Russiese streke met die hoogste dodetalle [[Dagestan]], [[Tiwa]] en [[Boerjatië]], almal minderheidstreke. In Februarie 2024 was ses van die 10 Russiese streke met die hoogste sterftesyfers in Oekraïne in [[Siberië]] en die [[Russiese Verre Ooste|Verre Ooste]] geleë, en die voortgesette buitensporig hoë ongevalle onder etniese minderhede het ontleders genoop om te waarsku die situasie sal op lang termyn verwoestende gevolge vir hierdie gemeenskappe inhou.<ref name="g456">{{Cite web|last=Latypova |first=Leyla |title=2 Years Into Ukraine War, Russia's Ethnic Minorities Disproportionately Killed in Battle |website=The Moscow Times |date=17 May 2024 |url=https://www.themoscowtimes.com/2024/02/24/2-years-into-ukraine-war-russias-ethnic-minorities-disproportionately-killed-in-battle-a84170 |access-date=17 May 2024}}</ref> Ongeveer 1&nbsp;200 Russiese soldate is in Mei-Junie 2024 elke dag in Oekraïne gedood of gewond,<ref>{{cite news|title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> en teen November 2024 het dit tot 1&nbsp;500 gestyg, toe ongevalle op 45&nbsp;690 geraam is.<ref>{{Cite news|title=Russia is suffering record casualties as the West steps up support for Ukraine, and it may struggle to replace them |first=Tom |last=Porter |work=Business Insider |date=6 December 2024 |url=https://www.businessinsider.com/russia-will-struggle-to-replace-its-casualties-in-ukraine-isw-2024-12}}</ref> ''[[Newsweek]]'' het beraam die getal Russiese mans wat op die bloedigste dag in November dood is (1&nbsp;950) het die gemiddelde daaglikse manlike geboortesyfer in Rusland (1&nbsp;836) oorskry.<ref>{{cite news|work=Newsweek |title=Russia's Loss of Men in Ukraine Surpasses Daily Birth Rate |date=12 November 2024 |url=https://www.newsweek.com/russia-casualties-death-rate-birth-rate-ukraine-1984557}}</ref> Die Letland-gebaseerde nuusmedium Meduza het beraam tot 140&nbsp;000 Russiese soldate is teen Julie 2024 dood. In Desember 2025 het ’n ontleding deur die BBC aangedui Russiese ongevalle het vinniger toegeneem as op enige vorige tydstip tydens die inval, met 40% meer doodsberigte van soldate wat in Rusland in 2025 gepubliseer is as in 2024.<ref name="r579">{{cite web | last=Ivshina | first=Olga | title=Russia's losses in Ukraine rise faster than ever as US pushes for peace deal | website=BBC | date=30 December 2025 | url=https://www.bbc.com/news/articles/c62n922dnw7o | access-date=4 January 2026}}</ref> Die oorlog in Oekraïne en die gepaardgaande emigrasie, laer geboortesyfers en oorlogverwante ongevalle het die demografiese krisis in Rusland verder verdiep.<ref>{{cite news|title=Russia stares into population abyss as Putin sends its young men to die |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/02/26/russia-stares-population-abyss-putin-sends-young-men-die/ |work=The Telegraph |date=26 February 2023}}</ref> Die Russiese inval het die dodelikste Europese oorlog sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] (1939-'45) geword.<ref>{{cite news|work=The New York Times |title=Enduring Mayhem: Images From Year 3 of the War in Ukraine |url=https://www.nytimes.com/2024/04/24/world/europe/images-ukraine-war-third-year.html |date=24 April 2024}}</ref> In Februarie 2025 het die Quincy-instituut vir Verantwoordelike Staatsmanskap ongevalle op 250&nbsp;000 geraam.<ref>{{cite web| title=The Ukraine War After Three Years: Roads Not Taken |first=Marcus |last=Stanley |date=19 February 2025| publisher=Quincy Institute for Responsible Statecraft |url=https://quincyinst.org/research/the-ukraine-war-after-three-years-roads-not-taken/#}}</ref> In September 2024 het ''[[The Wall Street Journal]]'' berig 'n miljoen Oekraïners en Russe is toe reeds gedood of gewond.<ref name="WSJ-Casualties">{{cite journal|url=https://www.wsj.com/world/one-million-are-now-dead-or-injured-in-the-russia-ukraine-war-b09d04e5 |first=Bojan |last=Pancevski |journal=[[The Wall Street Journal]] |date=17 September 2024 |title=One Million Are Now Dead or Injured in the Russia-Ukraine War |access-date=17 September 2024}}</ref> {|class="wikitable plainrowheaders" |+Bevestigde ongevalle |- ! scope="col" | ! scope="col" |Getalle ! scope="col" |Tyd ! scope="col" |Bron |- ! scope="row" |Oekraïense burgerlikes |'''16 874''' dood, '''51 273''' gewond |24 Februarie 2022 - <br>13 Augustus 2026 |United Nations<ref>{{Cite web|url=https://news.un.org/ru/story/2026/08/1468479|title=Мониторинговая миссия ООН: число жертв среди мирных украинцев в июле было самым высоким в период с марта 2022 года |publisher=Новости ООН|lang=ru |date=2026-08-13}}</ref> |- !scope="row"|Russiese burgerlikes |'''1 716''' dood (uitgesluit geannekseerde gebiede) |24 Februarie 2022 - <br>2 September 2026 |Nowaja Gazeta Europa<ref>{{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2026/09/02/leto-2026-goda-stalo-rekordnym-po-chislu-pogibshikh-mirnykh-zhitelei-v-rossii|title=Лето 2026 года стало рекордным по числу погибших мирных жителей в России|lang=ru|website=Новая газета. Европа|date=2026-09-02}}</ref> |- !scope="row"|Oekraïense soldate |'''103 418''' dood (insluitend nievegtend), '''97 938''' vermis, '''11 618''' gevange geneem |24 Februarie 2022 - <br>4 September 2026 |UALosses project<ref name="UALosses">{{cite web|url=https://ualosses.org/en/soldiers/|title=Ukraine's losses in the war |website=UALosses |date=7 January 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Важкі цифри: як сприймати нові дані про військові втрати – DW – 27.02.2024 |url=https://www.dw.com/uk/vazki-cifri-ak-sprijnali-ukrainci-novi-dani-pro-vijskovi-vtrati/a-68381601 |access-date=25 May 2024 |website=dw.com |language=uk}}</ref> |- ! scope="row" |Russiese soldate<br/>(Russiese separatistemagte in Donbas uitgesluit) |'''243 674''' dood |24 Februarie 2022 - <br>4&nbsp;September 2026 |BBC News Russian en Mediazona<ref name="BBCMediazona">{{cite web |url=https://www.bbc.com/russian/articles/cgk5m01m52do |title=Исчезающие без приказа. Что стало с мобилизованными за четыре года войны |date=2026-09-04 |publisher=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904082228/https://www.bbc.com/russian/articles/cgk5m01m52do |archive-date=2026-09-04 |url-status=live}}<br/>{{cite news|title=Russian casualties in Ukraine. Mediazona count, updated |work=Mediazona |url=https://en.zona.media/article/2022/05/11/casualties_eng |date=1 August 2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> |- ! scope="row" |Russiese soldate<br/>(Russiese separatistemagte in Donbas|Donetsk & Loehansk uitgesluit) |'''21 000 - 23 500''' dood |24 Februarie 2022 - <br>30 September 2024 |BBC News Russian<ref name="BBCMediazona"/> |} ==Notas== {{Reflist|group=nota}} == Sien ook == * ''[[Russians at War]]'' * [[Oekraïense invalle in Wes-Rusland sedert Augustus 2024]] * [[Operasie Sinitsia]] * [[Oekraïense aanvalle op Russiese lugmagbasisse in Junie 2025|Operasie Spinnerak]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = 2022 Russian invasion of Ukraine}} {{Normdata}} th6lfni49dk9g23ofcvzsy3556toinn Ramzan Kadirof 0 391520 2975150 2628663 2026-10-03T23:03:45Z Raippa-Valli 215164 2975150 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Matovnikov in Chechnya (2018-07-12) 3.jpg|duimnael|Ramzan Kadirof (2018).]] '''Ramzan Achmatowitsj Kadirof''' (Russies: Рамза́н Ахма́тович Кады́ров) is die seun van die voormalige [[Tsjetsjnië|Tsjetsjniese]] president [[Achmat Kadirof]], wat in Mei 2004 vermoor is. In Februarie 2007 het Kadirof Aloe Alchanof as president vervang, kort nadat hy 30 geword het, wat die minimum ouderdom vir die amp is. Hy was gewikkel in gewelddadige magstryde met die Tsjetsjniese regeringskrygshere Soelim Jamadajef en Said-Magomed Kakijef vir algehele militêre gesag, en met Alchanov vir politieke gesag. Kadirof is 'n erelid van die Russiese Akademie vir Natuurwetenskappe.<sup>[ ''Verwysing benodig'' ]</sup> Hy het die Achmat-vegklub gestig en 'n internasionale jaarlikse vryslagstoeitoernooi genaamd die Ramzan Kadirof & Adlan Warajef-beker gestig. Sedert November 2015 is hy lid van die Advieskommissie van die Staatsraad van die [[Rusland|Russiese Federasie]]. Oor die jare het hy deur internasionale organisasies gekritiseer vir 'n wye verskeidenheid menseregtevergrype tydens sy bewind, met Human Rights Watch wat die gedwonge verdwynings en martelings so wydverspreid noem dat dit misdade teen die mensdom is. Tydens sy ampstermyn het hy 'n beroep gedoen om die openbare lewens van vroue te beperk en 'n veldtog gelei vir massa-aanhouding van diegene wat vermoedelik [[Homoseksualiteit|homoseksuele gedrag]] beoefen het. == Biografie == === Vroeë lewe en burgermagleier === [[Lêer:Akhmad Kadyrov 8 November 2000 (cropped).jpg|duimnael|links|150px|[[Achmat Kadirof]].]] Hy is gebore in Tsentaroi, [[RSFSR]], [[Sowjetunie]]. Hy was die tweede seun van Achmat en Aimani Kadirof en hul jongste kind. Hy het 'n ouer broer, Zelimchan, en twee ouer susters, Zargan en Zoelai. Kadiror het daarna gestreef om die respek van sy pa, wat 'n imam was, te kry. Hy beweer hy het altyd sy pa nagevolg. Achmad het die oproep vir 'n [[djihad]] teen die Russe tydens die Eerste Tsjetsjniese Oorlog ondersteun, maar het van kant verwissel en in die Tweede Tsjetsjniese Oorlog sy trou aan Rusland verklaar. In die vroeë 1990's, toe die Sowjetunie ontbind, het die Tsjetsjniërs geveg om onafhanklikheid. Tydens die Eerste Tsjetsjniese Oorlog het hy saam met sy pa teen Russiese gewapende magte geveg. Ná die oorlog was Ramzan die persoonlike bestuurder en lyfwag van sy pa, wat die separatistiese moefti van Tsjetsjnië geword het. Die Kadiroftsi-milisie is gevorm tydens die Eerste Tsjetsjniese Oorlog toe Achmad Kadirof die djihad teen Rusland geloods het. Die Kadirofs het aan die begin van die Tweede Tsjetsjniese Oorlog in 1999 na die Moskoukant oorgeloop. Sedertdien het Kadirof sy burgermag gelei met ondersteuning van Rusland se staatsveiligheidsdiens en het hy hoof van die Tsjetsjniese presidensiële veiligheidsdiens geword. Valse gerugte dat Ramzan Kadirof gesterf het nadat sy lyfwag hom op 28 April 2004 geskiet het, het die ronde gedoen. == Bronne == * {{cite news |last=Bullough |first=Oliver |date=23 September 2015 |title=Putin's closest ally – and his biggest liability |url=https://www.theguardian.com/world/2015/sep/23/putins-closest-ally-and-his-biggest-liability |work=The Guardian}} {{Normdata}} [[Kategorie:Russiese politici]] [[Kategorie:Islamitiese geskiedenis]] [[Kategorie:Diktators]] d18em7t77wdanfgre3d5uk3ykf58gn0 2975151 2975150 2026-10-03T23:04:28Z Raippa-Valli 215164 2975151 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Matovnikov in Chechnya (2018-07-12) 3.jpg|duimnael|Ramzan Kadirof (2018).]] '''Ramzan Achmatowitsj Kadirof''' (Russies: Рамза́н Ахма́тович Кады́ров) is die seun van die voormalige [[Tsjetsjnië|Tsjetsjniese]] president [[Achmat Kadirof]], wat in Mei 2004 vermoor is. In Februarie 2007 het Kadirof Aloe Alchanof as president vervang, kort nadat hy 30 geword het, wat die minimum ouderdom vir die amp is. Hy was gewikkel in gewelddadige magstryde met die Tsjetsjniese regeringskrygshere Soelim Jamadajef en Said-Magomed Kakijef vir algehele militêre gesag, en met Alchanov vir politieke gesag. Kadirof is 'n erelid van die Russiese Akademie vir Natuurwetenskappe.<sup>[ ''Verwysing benodig'' ]</sup> Hy het die Achmat-vegklub gestig en 'n internasionale jaarlikse vryslagstoeitoernooi genaamd die Ramzan Kadirof & Adlan Warajef-beker gestig. Sedert November 2015 is hy lid van die Advieskommissie van die Staatsraad van die [[Rusland|Russiese Federasie]]. Oor die jare het hy deur internasionale organisasies gekritiseer vir 'n wye verskeidenheid menseregtevergrype tydens sy bewind, met Human Rights Watch wat die gedwonge verdwynings en martelings so wydverspreid noem dat dit misdade teen die mensdom is. Tydens sy ampstermyn het hy 'n beroep gedoen om die openbare lewens van vroue te beperk en 'n veldtog gelei vir massa-aanhouding van diegene wat vermoedelik [[Homoseksualiteit|homoseksuele gedrag]] beoefen het. == Biografie == === Vroeë lewe en burgermagleier === [[Lêer:Akhmad Kadyrov 8 November 2000 (cropped).jpg|duimnael|links|150px|[[Achmat Kadirof]] (2000).]] Hy is gebore in Tsentaroi, [[RSFSR]], [[Sowjetunie]]. Hy was die tweede seun van Achmat en Aimani Kadirof en hul jongste kind. Hy het 'n ouer broer, Zelimchan, en twee ouer susters, Zargan en Zoelai. Kadiror het daarna gestreef om die respek van sy pa, wat 'n imam was, te kry. Hy beweer hy het altyd sy pa nagevolg. Achmad het die oproep vir 'n [[djihad]] teen die Russe tydens die Eerste Tsjetsjniese Oorlog ondersteun, maar het van kant verwissel en in die Tweede Tsjetsjniese Oorlog sy trou aan Rusland verklaar. In die vroeë 1990's, toe die Sowjetunie ontbind, het die Tsjetsjniërs geveg om onafhanklikheid. Tydens die Eerste Tsjetsjniese Oorlog het hy saam met sy pa teen Russiese gewapende magte geveg. Ná die oorlog was Ramzan die persoonlike bestuurder en lyfwag van sy pa, wat die separatistiese moefti van Tsjetsjnië geword het. Die Kadiroftsi-milisie is gevorm tydens die Eerste Tsjetsjniese Oorlog toe Achmad Kadirof die djihad teen Rusland geloods het. Die Kadirofs het aan die begin van die Tweede Tsjetsjniese Oorlog in 1999 na die Moskoukant oorgeloop. Sedertdien het Kadirof sy burgermag gelei met ondersteuning van Rusland se staatsveiligheidsdiens en het hy hoof van die Tsjetsjniese presidensiële veiligheidsdiens geword. Valse gerugte dat Ramzan Kadirof gesterf het nadat sy lyfwag hom op 28 April 2004 geskiet het, het die ronde gedoen. == Bronne == * {{cite news |last=Bullough |first=Oliver |date=23 September 2015 |title=Putin's closest ally – and his biggest liability |url=https://www.theguardian.com/world/2015/sep/23/putins-closest-ally-and-his-biggest-liability |work=The Guardian}} {{Normdata}} [[Kategorie:Russiese politici]] [[Kategorie:Islamitiese geskiedenis]] [[Kategorie:Diktators]] ks5iepjriwy8t3qp1ygj06wmv68f2b1 2975153 2975151 2026-10-03T23:10:42Z Pynappel 70858 2975153 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Matovnikov in Chechnya (2018-07-12) 3.jpg|duimnael|Ramzan Kadirof (2018).]] '''Ramzan Achmatowitsj Kadirof''' (Russies: Рамза́н Ахма́тович Кады́ров) is die seun van die voormalige [[Tsjetsjnië|Tsjetsjniese]] president [[Achmat Kadirof]], wat in Mei 2004 vermoor is. In Februarie 2007 het Kadirof Aloe Alchanof as president vervang, kort nadat hy 30 geword het, wat die minimum ouderdom vir die amp is. Hy was gewikkel in gewelddadige magstryde met die Tsjetsjniese regeringskrygshere Soelim Jamadajef en Said-Magomed Kakijef vir algehele militêre gesag, en met Alchanov vir politieke gesag. Kadirof is 'n erelid van die Russiese Akademie vir Natuurwetenskappe Hy het die Achmat-vegklub gestig en 'n internasionale jaarlikse vryslagstoeitoernooi genaamd die Ramzan Kadirof & Adlan Warajef-beker gestig. Sedert November 2015 is hy lid van die Advieskommissie van die Staatsraad van die [[Rusland|Russiese Federasie]]. Oor die jare het hy deur internasionale organisasies gekritiseer vir 'n wye verskeidenheid menseregtevergrype tydens sy bewind, met Human Rights Watch wat die gedwonge verdwynings en martelings so wydverspreid noem dat dit misdade teen die mensdom is. Tydens sy ampstermyn het hy 'n beroep gedoen om die openbare lewens van vroue te beperk en 'n veldtog gelei vir massa-aanhouding van diegene wat vermoedelik [[Homoseksualiteit|homoseksuele gedrag]] beoefen het. == Biografie == === Vroeë lewe en burgermagleier === [[Lêer:Akhmad Kadyrov 8 November 2000 (cropped).jpg|duimnael|links|150px|[[Achmat Kadirof]] (2000).]] Hy is gebore in Tsentaroi, [[RSFSR]], [[Sowjetunie]]. Hy was die tweede seun van Achmat en Aimani Kadirof en hul jongste kind. Hy het 'n ouer broer, Zelimchan, en twee ouer susters, Zargan en Zoelai. Kadiror het daarna gestreef om die respek van sy pa, wat 'n imam was, te kry. Hy beweer hy het altyd sy pa nagevolg. Achmad het die oproep vir 'n [[djihad]] teen die Russe tydens die Eerste Tsjetsjniese Oorlog ondersteun, maar het van kant verwissel en in die Tweede Tsjetsjniese Oorlog sy trou aan Rusland verklaar. In die vroeë 1990's, toe die Sowjetunie ontbind, het die Tsjetsjniërs geveg om onafhanklikheid. Tydens die Eerste Tsjetsjniese Oorlog het hy saam met sy pa teen Russiese gewapende magte geveg. Ná die oorlog was Ramzan die persoonlike bestuurder en lyfwag van sy pa, wat die separatistiese moefti van Tsjetsjnië geword het. Die Kadiroftsi-milisie is gevorm tydens die Eerste Tsjetsjniese Oorlog toe Achmad Kadirof die djihad teen Rusland geloods het. Die Kadirofs het aan die begin van die Tweede Tsjetsjniese Oorlog in 1999 na die Moskoukant oorgeloop. Sedertdien het Kadirof sy burgermag gelei met ondersteuning van Rusland se staatsveiligheidsdiens en het hy hoof van die Tsjetsjniese presidensiële veiligheidsdiens geword. Valse gerugte dat Ramzan Kadirof gesterf het nadat sy lyfwag hom op 28 April 2004 geskiet het, het die ronde gedoen. == Bronne == * {{cite news |last=Bullough |first=Oliver |date=23 September 2015 |title=Putin's closest ally – and his biggest liability |url=https://www.theguardian.com/world/2015/sep/23/putins-closest-ally-and-his-biggest-liability |work=The Guardian}} {{Normdata}} [[Kategorie:Russiese politici]] [[Kategorie:Islamitiese geskiedenis]] [[Kategorie:Diktators]] 5pjzw5zbqlzpjk2fc8fzvsiwfcunpsp Othonna 0 391635 2975018 2927288 2026-10-03T14:16:15Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975018 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | image = Othonna capensis0.jpg | image_caption = ''Othonna capensis'' | display_parents = 2 | taxon = Othonna | authority = [[Carl Linnaeus|L.]] (1753) | type_species = ''[[Othonna coronopifolia]]''<ref name=y>[http://www.tropicos.org/Name/40034814 Tropicos, ''Othonna'' L.]</ref> | type_species_authority = L. | synonyms = * ''Doria'' <small>[[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]</small> * ''Ceradia'' <small>Lindl.</small> * ''Calthoides'' <small>B.Juss. ex DC.</small> * ''Aristotela'' <small>Adanson</small> | synonyms_ref = <ref name=g>[http://dixon.iplantcollaborative.org/CompositaeWeb/default.aspx?Page=NameDetails&TabNum=0&NameId=a7577c40-718f-48bf-8e5a-adf9d3085cd3 Flann, C (ed) 2009+ Global Compositae Checklist ]{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} '''''Othonna''''' is 'n [[genus]] van 87 spesies<ref>{{Cite journal|last1=Magoswana|first1=Simon Luvo|last2=Boatwright|first2=James Stephen|last3=Magee|first3=Anthony R.|last4=Manning|first4=John C.|date=2020|title=Othonna cerarioides (Asteraceae: Othonnineae), a new species from Namaqualand, South Africa|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/njb.02588|journal=Nordic Journal of Botany|language=en|volume=38|issue=3|doi=10.1111/njb.02588|issn=1756-1051}}</ref> van [[Vetplant|vetplante]] of sub-vetplante meerjarige kruie of struike, met sy middelpunt van diversiteit in die Groter-Kaapse Blommestreek van [[Suid-Afrika]] maar sommige spesies se verspreiding sluit suider [[Namibië]], [[Angola]], en [[Zimbabwe]] in.<ref>{{Cite book|last1=Manning|first1=John|title=Plants of the Greater Cape Floristic Region, Volume 1|last2=Goldblatt|first2=Peter|publisher=South African National Biodiversity Institute (SANBI Publishing)|year=2013|isbn=9781919976747}}</ref> Die genus was gestig deur [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] in 1753 met 14 spesies, alhowel, van daardie oorspronkliike spesies, is daar vandag net vier van hulle nog in die ''Othonna'' genus, en die ander is geskuif na ander genera<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Magoswana|first1=Simon L.|last2=Boatwright|first2=James S.|last3=Magee|first3=Anthony R.|last4=Manning|first4=John C.|date=2019|title=A Taxonomic Revision of the Othonna Bulbosa Group (Asteraceae: Senecioneae: Othonninae)1|url=https://bioone.org/journals/annals-of-the-missouri-botanical-garden/volume-104/issue-4/2019340/A-Taxonomic-Revision-of-the-Othonna-Bulbosa-Group-Asteraceae/10.3417/2019340.full|journal=Annals of the Missouri Botanical Garden|volume=104|issue=4|pages=515–562|doi=10.3417/2019340|s2cid=209573284|issn=0026-6493}}</ref> insluitend ''[[Cineraria]]'', ''[[Euryops]]'', ''[[Hertia (plant)|Hertia]]'', ''[[Ligularia]]'', ''[[Senecio]]'', en ''[[Tephroseris]]''.<ref name=":0" /> Die genus Othonnna is bekend as monofileties.<ref>{{Cite journal|last1=Pelser|first1=Pieter B.|last2=Nordenstam|first2=Bertil|last3=Kadereit|first3=Joachim W.|last4=Watson|first4=Linda E.|date=2007|title=An ITS phylogeny of tribe Senecioneae (Asteraceae) and a new delimitation of Senecio L.|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.2307/25065905|journal=Taxon|language=en|volume=56|issue=4|pages=1077–1104|doi=10.2307/25065905|jstor=25065905|issn=1996-8175}}</ref> In 2012, is 'n nuwe genus ''[[Crassothonna]]'' ''B. Nord.'' gestig met 13 spesies vanaf ''Othonna''.<ref>{{Cite journal|last=Nordenstam|first=Bertil|date=2012|title=Crassothonna B. Nord., a new African genus of succulent Compositae-Senecioneae|url=|journal=Compositae Newsletter|volume=50}}</ref>'n Volledige moderne taksonomiese behandeling van die genus word deur die [[Compton Herbarium]] en die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteitsinstituut]]. Die eerste deel, 'n hersiening van die ''Othonnna bulbosa''-groep (daardie spesies wat [[Geofiet|geofities]] met 'n lugstam is), is in 2019 gepubliseer.<ref name=":0" /> Die naam ''Othonna'' is afgelei van die [[Antieke Grieks]] ''ὄθοννα'' en die [[Latyn]] ''othone'', wat 'n linnedoek of servet is, in sinspeling op die donserige bedekking van sommige van die vroeër bekende spesies.<ref>{{Cite web|title=Othonna word origin|url=https://etymologeek.com/lat/othonna|access-date=2021-04-28|website=Etymologeek|language=en|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428010825/https://etymologeek.com/lat/othonna|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Othonna grandidentata {{!}} CasaBio|url=https://casabio.org/taxa/othonna-grandidentata|access-date=2021-04-28|website=casabio.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428010832/https://casabio.org/taxa/othonna-grandidentata|archive-date=2021-04-28|url-status=dead}}</ref> Verskeie spesies in ''Othonna'' en ''Crassothonna'' word algemeen ''bobbejaankool'' genoem.<ref>{{Cite web|title=Threatened Species Programme {{!}} SANBI Red List of South African Plants|url=http://redlist.sanbi.org/species.php?species=3198-101|access-date=2021-04-30|website=redlist.sanbi.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Baboon Cabbages (Genus Othonna)|url=https://www.inaturalist.org/taxa/185156-Othonna|access-date=2021-04-30|website=iNaturalist|language=en}}</ref> == Spesies == Daar is tans 86 spesies:<ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:10329-1</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Othonna arborescens]]'' <small>L.</small> * ''[[Othonna arbuscula]]'' <small>(Thunb.) Sch.Bip.</small> * ''[[Othonna armiana]]'' <small>[[Ernst van Jaarsveld|van Jaarsv.]]</small> * ''[[Othonna auriculifolia]]'' <small>[[Hinrich Lichtenstein|Licht.]] ex Less.</small> * ''[[Othonna brandbergensis]]'' <small>B.Nord.</small> * ''[[Othonna bulbosa]]'' <small>L.</small> * ''[[Othonna burttii]]'' <small>B.Nord.</small> * ''[[Othonna cacalioides]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Othonna cakilefolia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Othonna cerarioides]]'' <small>Magoswana & [[John Charles Manning|J.C.Manning]]</small> * ''[[Othonna ciliata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Othonna coronopifolia]]'' <small>L.</small> * ''[[Othonna cremnophila]]'' <small>B.Nord. & van Jaarsv.</small> * ''[[Othonna cuneata]]'' <small>DC.</small> * ''[[Othonna cyclophylla]]'' <small>Merxm.</small> * ''[[Othonna daucifolia]]'' <small>J.C.Manning & [[Peter Goldblatt|Goldblatt]]</small> * ''[[Othonna dentata]]'' <small>L.</small> * ''[[Othonna digitata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Othonna eriocarpa]]'' <small>(DC.) Sch.Bip.</small> * ''[[Othonna euphorbioides]]'' <small>Hutch.</small> * ''[[Othonna frutescens]]'' <small>L.</small> * ''[[Othonna furcata]]'' <small>(Lindl.) Druce</small> * ''[[Othonna globosa]]'' <small>Koek.</small> * ''[[Othonna graveolens]]'' <small>O.Hoffm.</small> * ''[[Othonna gregorii]]'' <small>(F.Muell.) C.Jeffrey</small> * ''[[Othonna gymnodiscus]]'' <small>(DC.) Sch.Bip.</small> * ''[[Othonna hallii]]'' <small>B.Nord.</small> * ''[[Othonna hederifolia]]'' <small>B.Nord.</small> * ''[[Othonna herrei]]'' <small>Pillans</small> * ''[[Othonna heterophylla]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Othonna huillensis]]'' <small>Welw. ex Hiern</small> * ''[[Othonna humilis]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Othonna intermedia]]'' <small>[[Robert Harold Compton|Compton]]</small> * ''[[Othonna koos-bekkeri]]'' <small>van Jaarsv.</small> * ''[[Othonna lasiocarpa]]'' <small>(DC.) Sch.Bip.</small> * ''[[Othonna lepidocaulis]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Othonna leptodactyla]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Othonna lilacina]]'' <small>Magoswana & J.C.Manning</small> * ''[[Othonna linearifolia]]'' <small>(DC.) Sch.Bip.</small> * ''[[Othonna lobata]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Othonna lyrata]]'' <small>DC.</small> * ''[[Othonna macrophylla]]'' <small>DC.</small> * ''[[Othonna macrosperma]]'' <small>DC.</small> * ''[[Othonna membranifolia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Othonna mucronata]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Othonna multicaulis]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Othonna natalensis]]'' <small>Sch.Bip.</small> * ''[[Othonna nigromontana]]'' <small>Magoswana & J.C.Manning</small> * ''[[Othonna obtusiloba]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Othonna oleracea]]'' <small>Compton</small> * ''[[Othonna osteospermoides]]'' <small>DC.</small> * ''[[Othonna othonnites]]'' <small>Druce</small> * ''[[Othonna pachypoda]]'' <small>Hutch.</small> * ''[[Othonna parviflora]]'' <small>L.</small> * ''[[Othonna pavelkae]]'' <small>Lavranos</small> * ''[[Othonna pavonia]]'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex DC.</small> * ''[[Othonna perfoliata]]'' <small>(L.f.) Jacq.</small> * ''[[Othonna petiolaris]]'' <small>DC.</small> * ''[[Othonna pinnata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Othonna pluridentata]]'' <small>DC.</small> * ''[[Othonna primulina]]'' <small>DC.</small> * ''[[Othonna pteronioides]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Othonna pumilio]]'' <small>Koek.</small> * ''[[Othonna purpurascens]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Othonna quercifolia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Othonna quinquedentata]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Othonna quinqueradiata]]'' <small>DC.</small> * ''[[Othonna ramulosa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Othonna retrofracta]]'' <small>Jacq.</small> * ''[[Othonna retrorsa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Othonna revoluta]]'' <small>Magoswana & J.C.Manning</small> * ''[[Othonna rosea]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Othonna rotundiloba]]'' <small>DC.</small> * ''[[Othonna rufibarbis]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Othonna sinuata]]'' <small>Magoswana & J.C.Manning</small> * ''[[Othonna spinescens]]'' <small>DC.</small> * ''[[Othonna stenophylla]]'' <small>Levyns</small> * ''[[Othonna taraxacoides]]'' <small>(DC.) Sch.Bip.</small> * ''[[Othonna tephrosioides]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Othonna trinervia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Othonna triplinervia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Othonna umbelliformis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Othonna undulosa]]'' <small>(DC.) J.C.Manning & Goldblatt</small> * ''[[Othonna viminea]]'' <small>E.Mey. ex DC.</small> * ''[[Othonna wrinkleana]]'' <small>Lavranos</small> * ''[[Othonna zeyheri]]'' <small>Sond. ex Harv.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commons-inline}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Othonna| ]] iemuvku4m1x1u65mapxg64t18pqvm93 Thamrin Nine 0 392174 2975187 2975013 2026-10-04T06:25:49Z ~2026-53303-20 215606 /* */ 2975187 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (398 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] j4wimlkwwk2yz1m9sp5t1oj6tbjn28g 2975188 2975187 2026-10-04T06:28:50Z ~2026-53303-20 215606 /* */ 2975188 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (399 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] mak0d1qhp2rnypbtb5dvbrtfen3da4f 2975189 2975188 2026-10-04T06:31:17Z ~2026-53303-20 215606 /* */ 2975189 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (399 meter), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] j2t9znrxij3s3fcw5yd50i6p4gj834y 2975194 2975189 2026-10-04T07:05:30Z ~2026-53263-74 215607 /* */ 2975194 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (400 meter), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] jdh0i0nayit1bnvsf492f3riqm1m2tp 2975198 2975194 2026-10-04T08:14:09Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975198 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (404 meter), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] a2gv0b5b22hngtykan2qq7hf89aicse 2975201 2975198 2026-10-04T08:16:29Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975201 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (391 meter), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] jbzpamri0yw0m9ly1dz9tmkasccdve7 2975202 2975201 2026-10-04T08:17:50Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975202 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (390 meter), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] qc49yve3kx6lxtddietroqy062k5dag 2975203 2975202 2026-10-04T08:26:29Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975203 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (400 meter), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] jdh0i0nayit1bnvsf492f3riqm1m2tp 2975205 2975203 2026-10-04T08:31:31Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975205 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (395 meter), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] 4rakkvmev4chd8uh1ed49p93xugnkvt 2975206 2975205 2026-10-04T08:40:19Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975206 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (396 meter), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] d08ifr1sdu82mw8bee5gt51bv0pho4p 2975207 2975206 2026-10-04T08:44:26Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975207 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (395 meter), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] 4rakkvmev4chd8uh1ed49p93xugnkvt 2975215 2975207 2026-10-04T08:53:35Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975215 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (390 meter), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] qc49yve3kx6lxtddietroqy062k5dag 2975219 2975215 2026-10-04T08:59:17Z Sobaka 328 Nie meer wees nie 2975219 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (390 meter), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] 3kizk0yqnt07qu98tm6jgcdq0rk1vb0 2975223 2975219 2026-10-04T09:03:53Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975223 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (391 m) is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] egbu0qqlk4ia9y91gzs4y0hgd62g1sy 2975236 2975223 2026-10-04T09:22:02Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975236 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (391 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] qydyhytgxnoi4ur6ydwc3bcjf2se10w 2975238 2975236 2026-10-04T09:27:24Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975238 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (390 meter), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] 3kizk0yqnt07qu98tm6jgcdq0rk1vb0 2975240 2975238 2026-10-04T09:28:52Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975240 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (394 Meter), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] a3as54p4ogg436f7s27ldm3ahq734fp 2975242 2975240 2026-10-04T09:31:22Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975242 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (394 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] 2dpucw3lm5df6bbrodpabgqo5v1ilnu 2975243 2975242 2026-10-04T09:33:19Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975243 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (393 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] 1p5w9mxq64h9bwi9069yz6d9pdawx9n 2975244 2975243 2026-10-04T09:34:48Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975244 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (390 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] fbf604ljbi9dxm0eci0cr6igjpb2dnt 2975245 2975244 2026-10-04T09:38:03Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975245 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (331 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] 9wgyfh7m7lg8hkhdxrjsonm60xppw82 2975247 2975245 2026-10-04T09:41:08Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975247 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (390 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] fbf604ljbi9dxm0eci0cr6igjpb2dnt 2975251 2975247 2026-10-04T09:52:53Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975251 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (391 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] qydyhytgxnoi4ur6ydwc3bcjf2se10w 2975253 2975251 2026-10-04T10:03:50Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975253 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (390 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] fbf604ljbi9dxm0eci0cr6igjpb2dnt 2975268 2975253 2026-10-04T10:30:54Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975268 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (390 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB 2 Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] 1tftkmjjwb7zu4k4yuhqcm655vskbda 2975270 2975268 2026-10-04T10:33:50Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975270 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine2''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (390 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] 5flif9r8whl99n57rpxd9ar0vtg5l1p 2975275 2975270 2026-10-04T10:40:56Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975275 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (390 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] fbf604ljbi9dxm0eci0cr6igjpb2dnt 2975276 2975275 2026-10-04T10:42:14Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975276 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (390 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UQB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] hlz8k22ddqtvj9pisqibvo0pluky3ye 2975279 2975276 2026-10-04T10:45:39Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975279 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (390 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] fbf604ljbi9dxm0eci0cr6igjpb2dnt 2975280 2975279 2026-10-04T10:47:30Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975280 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (390 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UQB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] hlz8k22ddqtvj9pisqibvo0pluky3ye 2975281 2975280 2026-10-04T10:49:44Z Avoid usiug your resi name 215570 /* */ 2975281 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kompleks Thamrin Nine.jpg|duimnael|regs]] '''Thamrin Nine''' is 'n ontwikkelingskompleks vir gemengde gebruik in [[Djakarta]], [[Indonesië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 570 000 vierkante meter met kantoor-, kleinhandel-, residensiële, hotel-, sport- en vermaakgeriewe. Die middelpunt daarvan, die Autograph Toring (390 m), is die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ctbuh.org/news/tower-tops-out-in-jakarta-mixed-use-complex|title=Tower Tops Out in Jakarta Mixed-Use Complex|website=www.ctbuh.org|access-date=2021-04-05}}</ref> Die kompleks sal drie kantoor- en woonsteltorings hê met 'n kleinhandelpodium wat die torings verbind. Die ontwikkelaar van die kompleks is PT Putragaya Wahana (PGW), wat ook die ontwikkelaar van aangrensende '''UOB Plaza''' is. == Autograph-toring == Konstruksie van '''Thamrin Nine Tower 1''', wat '''Autograph Tower''' genoem word, het in Oktober 2020 afgerond,<ref>{{Cite web|url=https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|title=Thamrin Nine Topping Off Ceremony|access-date=2 December 2021|archive-date= 2 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202110325/https://thamrinnine.com/news/thamrin-nine-topping-off-ceremony/|url-status=dead}}</ref> wat Autograph Tower die eerste superhoë gebou in Indonesië maak.<ref>{{cite news|title=Thamrin Nine Pecahkan Rekor Gedung Tertinggi di Indonesia 382,9 Meter|newspaper=Kompas|url=https://www.kompas.com/properti/read/2020/12/23/211820621/thamrin-nine-pecahkan-rekor-gedung-tertinggi-di-indonesia-3829-meter|access-date=25 December 2020}}</ref> Dit is een van die tweelingtorings, waarvan die onderste vier verdiepings deur 'n kleinhandelpodium verbind sal word. Die argitektoniese hoogte van die toring 1 is 385 meter. Die toring sal 75 verdiepings bo en 6 verdiepings ondergronds hê. Daar sal 'n drieverdieping-waarnemingsdek by vloer 56–58 wees en 'n Sky Garden-area by die toring. Die toring is ontwerp deur Kohn Pedersen Fox Associates.<ref>{{Cite web|url=https://skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-1/15505|title=Thamrin Nine Tower 1}}</ref> Die onderste verdiepings van die toring is vir kantoor, terwyl die boonste verdiepings deur die Waldorf Astoria Hotel geokkupeer sal word.<ref>{{Cite web|url=http://news.waldorfastoria.com/index.cfm/news/waldorf-astoria-hotels-resorts-signs-agreement-for-new-property-in-jakarta|title=Waldorf Astoria Hotels & Resorts Signs Agreement for New Property in Jakarta}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/07/10/hilton-to-open-southeast-asias-first-waldorf-astoria-in-bangkok.html|title=Hilton to open Southeast Asia’s first Waldorf Astoria in Bangkok|newspaper=The Jakarta Post|access-date=1 September 2018}}</ref> Dit is 'n klas A, groen wolkekrabber met platinum-sertifisering en gebruik tot 30% minder energie in vergelyking met 'n konvensioneel-geboude toring van dieselfde skaal.<ref>{{cite news|url=http://properti.kompas.com/read/2018/07/17/070000221/bakal-gedung-tertinggi-di-indonesia-itu-progresnya-sudah-32-lantai|title=Bakal Gedung Tertinggi di Indonesia Itu Progresnya sudah 32 lantai|newspaper=Kompas|access-date=17 July 2018}}</ref> Na voltooiing sal die Autograph-toring die hoogste gebou in die [[Suidelike Halfrond]] wees, wat die Q1-toring in [[Australië]] op 322,5 m oortref. == Luminary-toring == Toring 2 word die '''Luminary Tower''' genoem. Die toring sal 62 verdiepings hê met 'n helikopterplatform en waarnemingsdek, wat dit 'n wolkekrabber maak van 304 meter hoog.<ref name="komp">{{cite news|url=https://www.kompas.com/properti/read/2021/12/11/173516921/pencakar-langit-tertinggi-kedua-di-indonesia-tutup-atap?|title=Pencakar Langit Tertinggi Kedua di Indonesia Tutup Atap|newspaper=Kompas|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/building/thamrin-nine-tower-2/31708|title=Thamrin Nine Tower 2|accessdate=16 July 2018}}</ref> Hierdie toring sal 'n vyfster Pan Pacific Hotel, vierster Park Royal Hotel en Park Royal Serviced Suits huisves.<ref>{{cite news|url=https://properti.kompas.com/read/2018/07/16/184618821/putragaya-wahana-raup-rp-816-miliar-dari-penjualan-apartemen-servis|title=Putragaya Wahana Raup Rp 816 Miliar dari Penjualan Apartemen Servis|newspaper=Kompas|accessdate=16 July 2018}}</ref> Teen Desember 2021 is Luminary Tower afgerond en sal na verwagting teen Junie 2022 in werking wees. Die woonsteltoringsblok van die kompleks word ''Le Parc'' genoem en bestaan uit drie geboue. == Derde toring == Die derde toring wat nog nie 'n naam het nie, sal multifunksionele eiendom wees wat kantore, woonstelle en ook 'n hotel insluit.<ref name="komp" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Indonesië]] fbf604ljbi9dxm0eci0cr6igjpb2dnt Dina Boluarte 0 396582 2975177 2843072 2026-10-04T03:51:49Z ~2026-50434-89 214697 /* Eksterne skakels */ 2975177 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Dina Boluarte | beeld = Dina Boluarte Diciembre 2024.jpg | beeldonderskrif = Dina Boluarte in 2024 | orde = 131ste president van [[Peru]] | termynaanvang = 7 Desember 2022 | termyneinde = 10 Oktober 2025 | eersteminister = Pedro Angulo Arana<br/>Alberto Otárola | vise = ''Vakant'' | voorganger = [[Pedro Castillo]] | opvolger = [[José Jerí]] | geboortenaam = Dina Ercilia Boluarte Zegarra | geboortedatum = {{GDEO|1962|05|31}} | geboorteplek = Chalhuanca, Peru | sterfdatum = | sterfplek = | party = Vrye Peru (2017–2022)<br/>Onafhanklik | orde2 = Eerste vise-president van Peru | termynaanvang2 = 28 Julie 2021 | termyneinde2 = 7 Desember 2022 | president2 = Pedro Castillo | voorganger2 = Martín Vizcarra (2018) | opvolger2 = ''Vakant'' | orde3 = Minister van Ontwikkeling en Maatskaplike Insluiting | termynaanvang3 = 29 Julie 2021 | termyneinde3 = 26 November 2022 | vise3 = | voorganger3 = Silvana Vargas | opvolger3 = Cinthya Lindo Espinoza | eggenoot = David Gómez Villasante (t. 1992) | kinders = 2 | alma_mater = Universiteit van San Martin de Porres (LLB) | handtekening = Dina Boluarte signature.svg }} '''Dina Ercilia Boluarte Zegarra''' (gebore [[31 Mei]] [[1962]]) is 'n Peruaanse politikus, staatsamptenaar en prokureur wat sedert 7 Desember 2022 tot 10 Oktober 2025 as die [[president]] van [[Peru]] gedien het. Sy het as die eerste vise-president en minister by die Ministerie van Ontwikkeling en Maatskaplike Insluiting onder president [[Pedro Castillo]] gedien. Voor dit was sy vanaf 2007 tot 2022 'n beampte by die Nasionale Register van Identifikasie en Burgerlike Status (RENIEC).<ref>{{Cite news |date=7 Desember 2022 |title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505 |access-date=8 Desember 2022 |archive-date=8 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208191334/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Vega |first1=Renzo Gómez |title=Dina Boluarte, Peru's first female president |url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html |access-date=10 Desember 2022 |work=EL PAÍS English Edition |date=8 Desember 2022 |archive-date=9 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209072137/https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html |url-status=live }}</ref> Boluarte is die eerste vrou om as president van Peru te dien.<ref>{{Cite web |title=Dina Boluarte {{!}} Biography, Political Party, & Family {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Dina-Boluarte |access-date=2023-04-12 |website=www.britannica.com |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423235456/https://www.britannica.com/biography/Dina-Boluarte |url-status=live }}</ref> Sy is ingesweer na 'n mislukte self-staatsgreep deur president Pedro Castillo wat gelei het tot sy vervolging, uitsetting en arrestasie. Haar presidentskap kom tydens 'n tydperk van politieke onrus in Peru wat in 2017 begin het, Sy was die sesde president van Peru in vyf jaar.<ref>{{Cite web |last=Christian |date=2022-12-31 |title=El Gobierno de Perú mantiene su política ante el reinicio de las protestas |url=https://www.tercerainformacion.es/articulo/internacional/31/12/2022/el-gobierno-de-peru-mantiene-su-politica-ante-el-reinicio-de-las-protestas/ |access-date=2023-01-16 |website=Tercera Información |language=es |archive-date=16 Januarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116133051/https://www.tercerainformacion.es/articulo/internacional/31/12/2022/el-gobierno-de-peru-mantiene-su-politica-ante-el-reinicio-de-las-protestas/ |url-status=live }}</ref> Gedurende haar eerste paar dae as president het pro-Castillo-protesaksies regoor Peru voorgekom; die Boluarte-regering se reaksie is deur [[Amnestie Internasionaal]] gekritiseer as "staatsonderdrukking".<ref>{{Webaanhaling|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/07/peru-president-boluarte-security-forces-right-to-protest/|datum=18 Julie 2023|titel=Peru: President Boluarte must order security forces to respect right to protest|publikasie=Amnestie Internasionaal|toegangsdatum=6 Desember 2023}}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Boluarte is op 31 Mei 1962 in Chalhuanca in die Apurímac-departement van Peru gebore.<ref name=":13">{{Cite web |last= |first= |date=9 December 2022 |title=Dina Boluarte: los datos poco conocidos de la primera presidenta del Perú |url=https://www.infobae.com/america/peru/2022/12/10/dina-boluarte-los-datos-poco-conocidos-de-la-primera-presidenta-del-peru/ |access-date=2023-01-26 |website=[[Infobae]] |language=es|archive-date=26 Januarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126045613/https://www.infobae.com/america/peru/2022/12/10/dina-boluarte-los-datos-poco-conocidos-de-la-primera-presidenta-del-peru/ |url-status=live }}</ref> Sy het 'n regsgraad aan die Universiteit van San Martin de Porres verwerf en ook haar nagraadse studies aan dié universiteit gedoen.<ref>{{Cite web |date=12 April 2021 |title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021? |url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120 |access-date=6 Mei 2021 |website=El Popular |language=es |archive-date=12 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044638/https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Ellis |first=R. Evan |url=https://books.google.com/books?id=1YSFEAAAQBAJ&dq=Dina+Boluarte+isbn&pg=PA44 |title=The Evolution of Peru's Multidimensional Challenges |date=28 Augustus 2022 |publisher=IndraStra Papers |isbn=978-1-959278-00-9 |access-date=10 Desember 2022 |archive-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306184125/https://books.google.com/books?id=1YSFEAAAQBAJ&dq=Dina+Boluarte+isbn&pg=PA44 |url-status=live }}</ref> ==Vroeë loopbaan== In 2004 was Boluarte 'n mede-outeur van die boek ''The Recognition of Human Rights and International Humanitarian Law'' wat later vir plagiaat ondersoek is nadat 55% van die teks wat ingesluit is, deur die Turnitin sagteware as [[plagiaat]] vanaf 'n 2002-plasing op die Nasionale Menseregtekommissie van Meksiko se webwerf gemerk is.<ref>{{Cite web |last=Costilla |first=Kristell |date=2023-07-11 |title=Dina Boluarte: libro de su coautoría sobre los Derechos Humanos registra un 55% de plagio |url=https://larepublica.pe/politica/actualidad/2023/07/09/dina-boluarte-habria-plagiado-el-55-de-su-libro-sobre-los-derechos-humanos-487026 |access-date=2023-07-19 |website=[[La República]] |language=es}}</ref> Boluarte het tussen 2007 en 2022 as 'n prokureur en 'n beampte by die Nasionale Register van Identifikasie en Burgerlike Status gewerk. Sy het in 2017 by Vrye Peru-party aangesluit en was die party se burgemeesterskandidaat vir Lima se Surquillo-distrik die jaarna daarna.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre |title=Dina Boluarte: biografía de la candidata a la vicepresidencia por Perú Libre |website=Panamericana Televisión |date=11 April 2021 |access-date=6 Mei 2021 |language=es |format=Video |archive-date=20 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210620193328/https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=27 Oktober 2020 |title=Abogada Dina Boluarte Zegarra precandidata a primera vicepresidencia por el partido Perú Libre |url=http://radiotitanka.pe/noticias/8947/abogada-dina-boluarte-zegarra-precandidata-a-primera-vicepresidencia-por-el-partido-peru-libre |access-date=6 Mei 2021 |website=radiotitanka.pe |language=es |archive-date=12 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044351/http://radiotitanka.pe/noticias/8947/abogada-dina-boluarte-zegarra-precandidata-a-primera-vicepresidencia-por-el-partido-peru-libre |url-status=live }}</ref> In 2020 was sy 'n kongressionele kandidaat vir die party; die party het geen setels in die kongres gewen nie.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ==Vise-president van Peru== In 2021 het Vrye Peru se presidentskandidaat [[Pedro Castillo]] vir Boluarte as sy eerste-visepresidentskandidaat of ''running mate'' gekies.<ref>{{Cite web |url=https://rpp.pe/politica/elecciones/elecciones-2021-dina-boluarte-vamos-a-cambiar-la-estructura-economica-del-pais-peru-libre-noticia-1331024 |title=Elecciones 2021 {{!}} Dina Boluarte: "Vamos a cambiar la estructura económica del país" {{!}} Perú Libre |website=[[Radio Programas del Perú|RPP]] |last=Flores |first=José |date=11 April 2021 |access-date=23 Junie 2021 |language=es |archive-date=8 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208024211/https://rpp.pe/politica/elecciones/elecciones-2021-dina-boluarte-vamos-a-cambiar-la-estructura-economica-del-pais-peru-libre-noticia-1331024 |url-status=live }}</ref> Castillo het die verkiesing gewen en hy en Boluarte is op 28 Julie ingesweer.<ref>{{Cite web |agency=Reuters |date=16 Junie 2021 |title=Peru election: socialist Pedro Castillo claims victory ahead of official result |url=http://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result |access-date=16 June 2021 |website=The Guardian |archive-date=16 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616010038/https://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result |url-status=live }}</ref> Die dag daarna het Castillo vir Boluarte as minister van ontwikkeling en maatskaplike insluiting aangewys.<ref>{{Cite web |url=https://andina.pe/agencia/noticia-dina-boluarte-jura-como-ministra-desarrollo-e-inclusion-social-855559.aspx |title=Dina Boluarte jura como ministra de Desarrollo e Inclusión Social |website=andina.pe |location=Lima |date=29 Julie 2021 |access-date=16 Augustus 2021 |language=es |archive-date=30 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210730055921/https://andina.pe/agencia/noticia-dina-boluarte-jura-como-ministra-desarrollo-e-inclusion-social-855559.aspx |url-status=live }}</ref> Op 23 Januarie 2022 is haar lidmaatskap van Vrye Peru beëindig nadat sy in 'n onderhoud met ''La Republica'' gesê dat sy nooit die ideologie van die party aanvaar het nie.<ref>{{Cite news|date=23 Januarie 2022|title=Perú Libre expulsa a Dina Boluarte por declarar que nunca abrazó el ideario de ese partido|url=https://www.infobae.com/america/peru/2022/01/23/peru-libre-expulsa-a-dina-boluarte-por-declarar-que-nunca-abrazo-el-ideario-de-ese-partido/|access-date=24 January 2022|work=infobae|language=es|archive-date=16 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416160725/https://www.infobae.com/america/peru/2022/01/23/peru-libre-expulsa-a-dina-boluarte-por-declarar-que-nunca-abrazo-el-ideario-de-ese-partido/|url-status=live}}</ref> Boluarte het op 25 November 2022 as minister van ontwikkeling en maatskaplike insluiting bedank maar nie as vise-president nie.<ref>{{cite news |last1=Ledo |first1=Rocio Munoz |title=Who is Dina Boluarte, Peru's first female president? |url=https://edition.cnn.com/2022/12/07/americas/dina-boluarte-profile-intl-latam/index.html |access-date=8 December 2022 |publisher=CNN |date=8 December 2022 |archive-date=10 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210064139/https://edition.cnn.com/2022/12/07/americas/dina-boluarte-profile-intl-latam/index.html |url-status=live }}</ref> ==President van Peru== Op 7 Desember 2022, tydens die Peruaanse politieke krisis toe president Pedro Castillo probeer het om die kongres van die Republiek van Peru te ontbind tydens vervolgingsverrigtinge teen hom, het Boluarte die stap veroordeel as 'n "afbreek van die grondwetlike orde" en die presidentskap aanvaar nadat Castillo uit die amp verwyder is.<ref>{{Cite news |title=Peru President Pedro Castillo calls to dissolve Congress |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/12/7/peru-president-pedro-castillo-calls-to-dissolve-congress |publication-date=7 December 2022 |publisher=[[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]] |access-date=7 December 2022 |archive-date=8 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208034547/https://www.aljazeera.com/news/2022/12/7/peru-president-pedro-castillo-calls-to-dissolve-congress |url-status=live }}</ref> Sy het gevolglik Peru se eerste vroue president geword.<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-12-07/peru-s-dina-boluarte-sworn-in-by-congress-as-new-president|title=Peru's Dina Boluarte Sworn in as First Female President After Castillo Exit|work=Bloomberg|first=Carolina|last=Gonzalez|date=7 December 2022|access-date=8 December 2022|archive-date=7 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207213821/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-12-07/peru-s-dina-boluarte-sworn-in-by-congress-as-new-president|url-status=live}}</ref> Latyns-Amerikaanse regerings, insluitend [[Argentinië]], [[Bolivië]], [[Colombia]], [[Honduras]], [[Meksiko]] en [[Venezuela]] het voortgegaan om Pedro Castillo as die demokraties verkose president van Peru te erken en het geweier om Boluarte te erken.<ref>{{Webaanhaling|url=https://www.reuters.com/world/americas/latin-americas-pink-tide-may-have-hit-its-high-water-mark-2022-12-22/|van=Haynes|naam=Brad|datum=22 Desember 2022|titel=Latin America's 'pink tide' may have hit its high-water mark|taal=Engels|toegangsdatum=27 Desember 2023}}</ref> ==Verwysings== {{verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = Dina Boluarte }} {{APEC-leiers}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Boluarte, Dina}} [[Kategorie:Geboortes in 1962]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] hgagtezxd94hprxhkc33uplykeskqys 2975222 2975177 2026-10-04T09:02:50Z Sobaka 328 /* Eksterne skakels */ 2975222 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Dina Boluarte | beeld = Dina Boluarte Diciembre 2024.jpg | beeldonderskrif = Dina Boluarte in 2024 | orde = 131ste president van [[Peru]] | termynaanvang = 7 Desember 2022 | termyneinde = 10 Oktober 2025 | eersteminister = Pedro Angulo Arana<br/>Alberto Otárola | vise = ''Vakant'' | voorganger = [[Pedro Castillo]] | opvolger = [[José Jerí]] | geboortenaam = Dina Ercilia Boluarte Zegarra | geboortedatum = {{GDEO|1962|05|31}} | geboorteplek = Chalhuanca, Peru | sterfdatum = | sterfplek = | party = Vrye Peru (2017–2022)<br/>Onafhanklik | orde2 = Eerste vise-president van Peru | termynaanvang2 = 28 Julie 2021 | termyneinde2 = 7 Desember 2022 | president2 = Pedro Castillo | voorganger2 = Martín Vizcarra (2018) | opvolger2 = ''Vakant'' | orde3 = Minister van Ontwikkeling en Maatskaplike Insluiting | termynaanvang3 = 29 Julie 2021 | termyneinde3 = 26 November 2022 | vise3 = | voorganger3 = Silvana Vargas | opvolger3 = Cinthya Lindo Espinoza | eggenoot = David Gómez Villasante (t. 1992) | kinders = 2 | alma_mater = Universiteit van San Martin de Porres (LLB) | handtekening = Dina Boluarte signature.svg }} '''Dina Ercilia Boluarte Zegarra''' (gebore [[31 Mei]] [[1962]]) is 'n Peruaanse politikus, staatsamptenaar en prokureur wat sedert 7 Desember 2022 tot 10 Oktober 2025 as die [[president]] van [[Peru]] gedien het. Sy het as die eerste vise-president en minister by die Ministerie van Ontwikkeling en Maatskaplike Insluiting onder president [[Pedro Castillo]] gedien. Voor dit was sy vanaf 2007 tot 2022 'n beampte by die Nasionale Register van Identifikasie en Burgerlike Status (RENIEC).<ref>{{Cite news |date=7 Desember 2022 |title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505 |access-date=8 Desember 2022 |archive-date=8 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208191334/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Vega |first1=Renzo Gómez |title=Dina Boluarte, Peru's first female president |url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html |access-date=10 Desember 2022 |work=EL PAÍS English Edition |date=8 Desember 2022 |archive-date=9 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209072137/https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html |url-status=live }}</ref> Boluarte is die eerste vrou om as president van Peru te dien.<ref>{{Cite web |title=Dina Boluarte {{!}} Biography, Political Party, & Family {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Dina-Boluarte |access-date=2023-04-12 |website=www.britannica.com |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423235456/https://www.britannica.com/biography/Dina-Boluarte |url-status=live }}</ref> Sy is ingesweer na 'n mislukte self-staatsgreep deur president Pedro Castillo wat gelei het tot sy vervolging, uitsetting en arrestasie. Haar presidentskap kom tydens 'n tydperk van politieke onrus in Peru wat in 2017 begin het, Sy was die sesde president van Peru in vyf jaar.<ref>{{Cite web |last=Christian |date=2022-12-31 |title=El Gobierno de Perú mantiene su política ante el reinicio de las protestas |url=https://www.tercerainformacion.es/articulo/internacional/31/12/2022/el-gobierno-de-peru-mantiene-su-politica-ante-el-reinicio-de-las-protestas/ |access-date=2023-01-16 |website=Tercera Información |language=es |archive-date=16 Januarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116133051/https://www.tercerainformacion.es/articulo/internacional/31/12/2022/el-gobierno-de-peru-mantiene-su-politica-ante-el-reinicio-de-las-protestas/ |url-status=live }}</ref> Gedurende haar eerste paar dae as president het pro-Castillo-protesaksies regoor Peru voorgekom; die Boluarte-regering se reaksie is deur [[Amnestie Internasionaal]] gekritiseer as "staatsonderdrukking".<ref>{{Webaanhaling|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/07/peru-president-boluarte-security-forces-right-to-protest/|datum=18 Julie 2023|titel=Peru: President Boluarte must order security forces to respect right to protest|publikasie=Amnestie Internasionaal|toegangsdatum=6 Desember 2023}}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Boluarte is op 31 Mei 1962 in Chalhuanca in die Apurímac-departement van Peru gebore.<ref name=":13">{{Cite web |last= |first= |date=9 December 2022 |title=Dina Boluarte: los datos poco conocidos de la primera presidenta del Perú |url=https://www.infobae.com/america/peru/2022/12/10/dina-boluarte-los-datos-poco-conocidos-de-la-primera-presidenta-del-peru/ |access-date=2023-01-26 |website=[[Infobae]] |language=es|archive-date=26 Januarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126045613/https://www.infobae.com/america/peru/2022/12/10/dina-boluarte-los-datos-poco-conocidos-de-la-primera-presidenta-del-peru/ |url-status=live }}</ref> Sy het 'n regsgraad aan die Universiteit van San Martin de Porres verwerf en ook haar nagraadse studies aan dié universiteit gedoen.<ref>{{Cite web |date=12 April 2021 |title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021? |url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120 |access-date=6 Mei 2021 |website=El Popular |language=es |archive-date=12 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044638/https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Ellis |first=R. Evan |url=https://books.google.com/books?id=1YSFEAAAQBAJ&dq=Dina+Boluarte+isbn&pg=PA44 |title=The Evolution of Peru's Multidimensional Challenges |date=28 Augustus 2022 |publisher=IndraStra Papers |isbn=978-1-959278-00-9 |access-date=10 Desember 2022 |archive-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306184125/https://books.google.com/books?id=1YSFEAAAQBAJ&dq=Dina+Boluarte+isbn&pg=PA44 |url-status=live }}</ref> ==Vroeë loopbaan== In 2004 was Boluarte 'n mede-outeur van die boek ''The Recognition of Human Rights and International Humanitarian Law'' wat later vir plagiaat ondersoek is nadat 55% van die teks wat ingesluit is, deur die Turnitin sagteware as [[plagiaat]] vanaf 'n 2002-plasing op die Nasionale Menseregtekommissie van Meksiko se webwerf gemerk is.<ref>{{Cite web |last=Costilla |first=Kristell |date=2023-07-11 |title=Dina Boluarte: libro de su coautoría sobre los Derechos Humanos registra un 55% de plagio |url=https://larepublica.pe/politica/actualidad/2023/07/09/dina-boluarte-habria-plagiado-el-55-de-su-libro-sobre-los-derechos-humanos-487026 |access-date=2023-07-19 |website=[[La República]] |language=es}}</ref> Boluarte het tussen 2007 en 2022 as 'n prokureur en 'n beampte by die Nasionale Register van Identifikasie en Burgerlike Status gewerk. Sy het in 2017 by Vrye Peru-party aangesluit en was die party se burgemeesterskandidaat vir Lima se Surquillo-distrik die jaarna daarna.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre |title=Dina Boluarte: biografía de la candidata a la vicepresidencia por Perú Libre |website=Panamericana Televisión |date=11 April 2021 |access-date=6 Mei 2021 |language=es |format=Video |archive-date=20 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210620193328/https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=27 Oktober 2020 |title=Abogada Dina Boluarte Zegarra precandidata a primera vicepresidencia por el partido Perú Libre |url=http://radiotitanka.pe/noticias/8947/abogada-dina-boluarte-zegarra-precandidata-a-primera-vicepresidencia-por-el-partido-peru-libre |access-date=6 Mei 2021 |website=radiotitanka.pe |language=es |archive-date=12 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044351/http://radiotitanka.pe/noticias/8947/abogada-dina-boluarte-zegarra-precandidata-a-primera-vicepresidencia-por-el-partido-peru-libre |url-status=live }}</ref> In 2020 was sy 'n kongressionele kandidaat vir die party; die party het geen setels in die kongres gewen nie.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ==Vise-president van Peru== In 2021 het Vrye Peru se presidentskandidaat [[Pedro Castillo]] vir Boluarte as sy eerste-visepresidentskandidaat of ''running mate'' gekies.<ref>{{Cite web |url=https://rpp.pe/politica/elecciones/elecciones-2021-dina-boluarte-vamos-a-cambiar-la-estructura-economica-del-pais-peru-libre-noticia-1331024 |title=Elecciones 2021 {{!}} Dina Boluarte: "Vamos a cambiar la estructura económica del país" {{!}} Perú Libre |website=[[Radio Programas del Perú|RPP]] |last=Flores |first=José |date=11 April 2021 |access-date=23 Junie 2021 |language=es |archive-date=8 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208024211/https://rpp.pe/politica/elecciones/elecciones-2021-dina-boluarte-vamos-a-cambiar-la-estructura-economica-del-pais-peru-libre-noticia-1331024 |url-status=live }}</ref> Castillo het die verkiesing gewen en hy en Boluarte is op 28 Julie ingesweer.<ref>{{Cite web |agency=Reuters |date=16 Junie 2021 |title=Peru election: socialist Pedro Castillo claims victory ahead of official result |url=http://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result |access-date=16 June 2021 |website=The Guardian |archive-date=16 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616010038/https://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result |url-status=live }}</ref> Die dag daarna het Castillo vir Boluarte as minister van ontwikkeling en maatskaplike insluiting aangewys.<ref>{{Cite web |url=https://andina.pe/agencia/noticia-dina-boluarte-jura-como-ministra-desarrollo-e-inclusion-social-855559.aspx |title=Dina Boluarte jura como ministra de Desarrollo e Inclusión Social |website=andina.pe |location=Lima |date=29 Julie 2021 |access-date=16 Augustus 2021 |language=es |archive-date=30 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210730055921/https://andina.pe/agencia/noticia-dina-boluarte-jura-como-ministra-desarrollo-e-inclusion-social-855559.aspx |url-status=live }}</ref> Op 23 Januarie 2022 is haar lidmaatskap van Vrye Peru beëindig nadat sy in 'n onderhoud met ''La Republica'' gesê dat sy nooit die ideologie van die party aanvaar het nie.<ref>{{Cite news|date=23 Januarie 2022|title=Perú Libre expulsa a Dina Boluarte por declarar que nunca abrazó el ideario de ese partido|url=https://www.infobae.com/america/peru/2022/01/23/peru-libre-expulsa-a-dina-boluarte-por-declarar-que-nunca-abrazo-el-ideario-de-ese-partido/|access-date=24 January 2022|work=infobae|language=es|archive-date=16 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416160725/https://www.infobae.com/america/peru/2022/01/23/peru-libre-expulsa-a-dina-boluarte-por-declarar-que-nunca-abrazo-el-ideario-de-ese-partido/|url-status=live}}</ref> Boluarte het op 25 November 2022 as minister van ontwikkeling en maatskaplike insluiting bedank maar nie as vise-president nie.<ref>{{cite news |last1=Ledo |first1=Rocio Munoz |title=Who is Dina Boluarte, Peru's first female president? |url=https://edition.cnn.com/2022/12/07/americas/dina-boluarte-profile-intl-latam/index.html |access-date=8 December 2022 |publisher=CNN |date=8 December 2022 |archive-date=10 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210064139/https://edition.cnn.com/2022/12/07/americas/dina-boluarte-profile-intl-latam/index.html |url-status=live }}</ref> ==President van Peru== Op 7 Desember 2022, tydens die Peruaanse politieke krisis toe president Pedro Castillo probeer het om die kongres van die Republiek van Peru te ontbind tydens vervolgingsverrigtinge teen hom, het Boluarte die stap veroordeel as 'n "afbreek van die grondwetlike orde" en die presidentskap aanvaar nadat Castillo uit die amp verwyder is.<ref>{{Cite news |title=Peru President Pedro Castillo calls to dissolve Congress |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/12/7/peru-president-pedro-castillo-calls-to-dissolve-congress |publication-date=7 December 2022 |publisher=[[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]] |access-date=7 December 2022 |archive-date=8 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208034547/https://www.aljazeera.com/news/2022/12/7/peru-president-pedro-castillo-calls-to-dissolve-congress |url-status=live }}</ref> Sy het gevolglik Peru se eerste vroue president geword.<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-12-07/peru-s-dina-boluarte-sworn-in-by-congress-as-new-president|title=Peru's Dina Boluarte Sworn in as First Female President After Castillo Exit|work=Bloomberg|first=Carolina|last=Gonzalez|date=7 December 2022|access-date=8 December 2022|archive-date=7 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207213821/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-12-07/peru-s-dina-boluarte-sworn-in-by-congress-as-new-president|url-status=live}}</ref> Latyns-Amerikaanse regerings, insluitend [[Argentinië]], [[Bolivië]], [[Colombia]], [[Honduras]], [[Meksiko]] en [[Venezuela]] het voortgegaan om Pedro Castillo as die demokraties verkose president van Peru te erken en het geweier om Boluarte te erken.<ref>{{Webaanhaling|url=https://www.reuters.com/world/americas/latin-americas-pink-tide-may-have-hit-its-high-water-mark-2022-12-22/|van=Haynes|naam=Brad|datum=22 Desember 2022|titel=Latin America's 'pink tide' may have hit its high-water mark|taal=Engels|toegangsdatum=27 Desember 2023}}</ref> ==Verwysings== {{verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = Dina Boluarte }} {{APEC-leiers}} {{Sjabloon:Presidente van Peru}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Boluarte, Dina}} [[Kategorie:Geboortes in 1962]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] tgxrw6e73rbqma7j888t9t8kcylwnel 2975224 2975222 2026-10-04T09:03:55Z Sobaka 328 opruim 2975224 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Dina Boluarte | beeld = Dina Boluarte Diciembre 2024.jpg | beeldonderskrif = Dina Boluarte in 2024 | orde = 131ste president van [[Peru]] | termynaanvang = 7 Desember 2022 | termyneinde = 10 Oktober 2025 | eersteminister = Pedro Angulo Arana<br/>Alberto Otárola | vise = ''Vakant'' | voorganger = [[Pedro Castillo]] | opvolger = [[José Jerí]] | geboortenaam = Dina Ercilia Boluarte Zegarra | geboortedatum = {{GDEO|1962|05|31}} | geboorteplek = Chalhuanca, Peru | sterfdatum = | sterfplek = | party = Vrye Peru (2017–2022)<br/>Onafhanklik | orde2 = Eerste vise-president van Peru | termynaanvang2 = 28 Julie 2021 | termyneinde2 = 7 Desember 2022 | president2 = Pedro Castillo | voorganger2 = Martín Vizcarra (2018) | opvolger2 = ''Vakant'' | orde3 = Minister van Ontwikkeling en Maatskaplike Insluiting | termynaanvang3 = 29 Julie 2021 | termyneinde3 = 26 November 2022 | vise3 = | voorganger3 = Silvana Vargas | opvolger3 = Cinthya Lindo Espinoza | eggenoot = David Gómez Villasante (t. 1992) | kinders = 2 | alma_mater = Universiteit van San Martin de Porres (LLB) | handtekening = Dina Boluarte signature.svg }} '''Dina Ercilia Boluarte Zegarra''' (gebore [[31 Mei]] [[1962]]) is 'n Peruaanse politikus, staatsamptenaar en prokureur wat van 7 Desember 2022 tot 10 Oktober 2025 as die [[president]] van [[Peru]] gedien het. Sy het as die eerste vise-president en minister by die Ministerie van Ontwikkeling en Maatskaplike Insluiting onder president [[Pedro Castillo]] gedien. Voor dit was sy vanaf 2007 tot 2022 'n beampte by die Nasionale Register van Identifikasie en Burgerlike Status (RENIEC).<ref>{{Cite news |date=7 Desember 2022 |title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505 |access-date=8 Desember 2022 |archive-date=8 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208191334/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Vega |first1=Renzo Gómez |title=Dina Boluarte, Peru's first female president |url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html |access-date=10 Desember 2022 |work=EL PAÍS English Edition |date=8 Desember 2022 |archive-date=9 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209072137/https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html |url-status=live }}</ref> Boluarte is die eerste vrou om as president van Peru te dien.<ref>{{Cite web |title=Dina Boluarte {{!}} Biography, Political Party, & Family {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Dina-Boluarte |access-date=2023-04-12 |website=www.britannica.com |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423235456/https://www.britannica.com/biography/Dina-Boluarte |url-status=live }}</ref> Sy is ingesweer na 'n mislukte self-staatsgreep deur president Pedro Castillo wat gelei het tot sy vervolging, uitsetting en arrestasie. Haar presidentskap kom tydens 'n tydperk van politieke onrus in Peru wat in 2017 begin het, Sy was die sesde president van Peru in vyf jaar.<ref>{{Cite web |last=Christian |date=2022-12-31 |title=El Gobierno de Perú mantiene su política ante el reinicio de las protestas |url=https://www.tercerainformacion.es/articulo/internacional/31/12/2022/el-gobierno-de-peru-mantiene-su-politica-ante-el-reinicio-de-las-protestas/ |access-date=2023-01-16 |website=Tercera Información |language=es |archive-date=16 Januarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116133051/https://www.tercerainformacion.es/articulo/internacional/31/12/2022/el-gobierno-de-peru-mantiene-su-politica-ante-el-reinicio-de-las-protestas/ |url-status=live }}</ref> Gedurende haar eerste paar dae as president het pro-Castillo-protesaksies regoor Peru voorgekom; die Boluarte-regering se reaksie is deur [[Amnestie Internasionaal]] gekritiseer as "staatsonderdrukking".<ref>{{Webaanhaling|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/07/peru-president-boluarte-security-forces-right-to-protest/|datum=18 Julie 2023|titel=Peru: President Boluarte must order security forces to respect right to protest|publikasie=Amnestie Internasionaal|toegangsdatum=6 Desember 2023}}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Boluarte is op 31 Mei 1962 in Chalhuanca in die Apurímac-departement van Peru gebore.<ref name=":13">{{Cite web |last= |first= |date=9 December 2022 |title=Dina Boluarte: los datos poco conocidos de la primera presidenta del Perú |url=https://www.infobae.com/america/peru/2022/12/10/dina-boluarte-los-datos-poco-conocidos-de-la-primera-presidenta-del-peru/ |access-date=2023-01-26 |website=[[Infobae]] |language=es|archive-date=26 Januarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126045613/https://www.infobae.com/america/peru/2022/12/10/dina-boluarte-los-datos-poco-conocidos-de-la-primera-presidenta-del-peru/ |url-status=live }}</ref> Sy het 'n regsgraad aan die Universiteit van San Martin de Porres verwerf en ook haar nagraadse studies aan dié universiteit gedoen.<ref>{{Cite web |date=12 April 2021 |title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021? |url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120 |access-date=6 Mei 2021 |website=El Popular |language=es |archive-date=12 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044638/https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Ellis |first=R. Evan |url=https://books.google.com/books?id=1YSFEAAAQBAJ&dq=Dina+Boluarte+isbn&pg=PA44 |title=The Evolution of Peru's Multidimensional Challenges |date=28 Augustus 2022 |publisher=IndraStra Papers |isbn=978-1-959278-00-9 |access-date=10 Desember 2022 |archive-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306184125/https://books.google.com/books?id=1YSFEAAAQBAJ&dq=Dina+Boluarte+isbn&pg=PA44 |url-status=live }}</ref> ==Vroeë loopbaan== In 2004 was Boluarte 'n mede-outeur van die boek ''The Recognition of Human Rights and International Humanitarian Law'' wat later vir plagiaat ondersoek is nadat 55% van die teks wat ingesluit is, deur die Turnitin sagteware as [[plagiaat]] vanaf 'n 2002-plasing op die Nasionale Menseregtekommissie van Meksiko se webwerf gemerk is.<ref>{{Cite web |last=Costilla |first=Kristell |date=2023-07-11 |title=Dina Boluarte: libro de su coautoría sobre los Derechos Humanos registra un 55% de plagio |url=https://larepublica.pe/politica/actualidad/2023/07/09/dina-boluarte-habria-plagiado-el-55-de-su-libro-sobre-los-derechos-humanos-487026 |access-date=2023-07-19 |website=[[La República]] |language=es}}</ref> Boluarte het tussen 2007 en 2022 as 'n prokureur en 'n beampte by die Nasionale Register van Identifikasie en Burgerlike Status gewerk. Sy het in 2017 by Vrye Peru-party aangesluit en was die party se burgemeesterskandidaat vir Lima se Surquillo-distrik die jaarna daarna.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre |title=Dina Boluarte: biografía de la candidata a la vicepresidencia por Perú Libre |website=Panamericana Televisión |date=11 April 2021 |access-date=6 Mei 2021 |language=es |format=Video |archive-date=20 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210620193328/https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=27 Oktober 2020 |title=Abogada Dina Boluarte Zegarra precandidata a primera vicepresidencia por el partido Perú Libre |url=http://radiotitanka.pe/noticias/8947/abogada-dina-boluarte-zegarra-precandidata-a-primera-vicepresidencia-por-el-partido-peru-libre |access-date=6 Mei 2021 |website=radiotitanka.pe |language=es |archive-date=12 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044351/http://radiotitanka.pe/noticias/8947/abogada-dina-boluarte-zegarra-precandidata-a-primera-vicepresidencia-por-el-partido-peru-libre |url-status=live }}</ref> In 2020 was sy 'n kongressionele kandidaat vir die party; die party het geen setels in die kongres gewen nie.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ==Vise-president van Peru== In 2021 het Vrye Peru se presidentskandidaat [[Pedro Castillo]] vir Boluarte as sy eerste-visepresidentskandidaat of ''running mate'' gekies.<ref>{{Cite web |url=https://rpp.pe/politica/elecciones/elecciones-2021-dina-boluarte-vamos-a-cambiar-la-estructura-economica-del-pais-peru-libre-noticia-1331024 |title=Elecciones 2021 {{!}} Dina Boluarte: "Vamos a cambiar la estructura económica del país" {{!}} Perú Libre |website=[[Radio Programas del Perú|RPP]] |last=Flores |first=José |date=11 April 2021 |access-date=23 Junie 2021 |language=es |archive-date=8 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208024211/https://rpp.pe/politica/elecciones/elecciones-2021-dina-boluarte-vamos-a-cambiar-la-estructura-economica-del-pais-peru-libre-noticia-1331024 |url-status=live }}</ref> Castillo het die verkiesing gewen en hy en Boluarte is op 28 Julie ingesweer.<ref>{{Cite web |agency=Reuters |date=16 Junie 2021 |title=Peru election: socialist Pedro Castillo claims victory ahead of official result |url=http://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result |access-date=16 June 2021 |website=The Guardian |archive-date=16 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616010038/https://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result |url-status=live }}</ref> Die dag daarna het Castillo vir Boluarte as minister van ontwikkeling en maatskaplike insluiting aangewys.<ref>{{Cite web |url=https://andina.pe/agencia/noticia-dina-boluarte-jura-como-ministra-desarrollo-e-inclusion-social-855559.aspx |title=Dina Boluarte jura como ministra de Desarrollo e Inclusión Social |website=andina.pe |location=Lima |date=29 Julie 2021 |access-date=16 Augustus 2021 |language=es |archive-date=30 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210730055921/https://andina.pe/agencia/noticia-dina-boluarte-jura-como-ministra-desarrollo-e-inclusion-social-855559.aspx |url-status=live }}</ref> Op 23 Januarie 2022 is haar lidmaatskap van Vrye Peru beëindig nadat sy in 'n onderhoud met ''La Republica'' gesê dat sy nooit die ideologie van die party aanvaar het nie.<ref>{{Cite news|date=23 Januarie 2022|title=Perú Libre expulsa a Dina Boluarte por declarar que nunca abrazó el ideario de ese partido|url=https://www.infobae.com/america/peru/2022/01/23/peru-libre-expulsa-a-dina-boluarte-por-declarar-que-nunca-abrazo-el-ideario-de-ese-partido/|access-date=24 January 2022|work=infobae|language=es|archive-date=16 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416160725/https://www.infobae.com/america/peru/2022/01/23/peru-libre-expulsa-a-dina-boluarte-por-declarar-que-nunca-abrazo-el-ideario-de-ese-partido/|url-status=live}}</ref> Boluarte het op 25 November 2022 as minister van ontwikkeling en maatskaplike insluiting bedank maar nie as vise-president nie.<ref>{{cite news |last1=Ledo |first1=Rocio Munoz |title=Who is Dina Boluarte, Peru's first female president? |url=https://edition.cnn.com/2022/12/07/americas/dina-boluarte-profile-intl-latam/index.html |access-date=8 December 2022 |publisher=CNN |date=8 December 2022 |archive-date=10 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210064139/https://edition.cnn.com/2022/12/07/americas/dina-boluarte-profile-intl-latam/index.html |url-status=live }}</ref> ==President van Peru== Op 7 Desember 2022, tydens die Peruaanse politieke krisis toe president Pedro Castillo probeer het om die kongres van die Republiek van Peru te ontbind tydens vervolgingsverrigtinge teen hom, het Boluarte die stap veroordeel as 'n "afbreek van die grondwetlike orde" en die presidentskap aanvaar nadat Castillo uit die amp verwyder is.<ref>{{Cite news |title=Peru President Pedro Castillo calls to dissolve Congress |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/12/7/peru-president-pedro-castillo-calls-to-dissolve-congress |publication-date=7 December 2022 |publisher=[[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]] |access-date=7 December 2022 |archive-date=8 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208034547/https://www.aljazeera.com/news/2022/12/7/peru-president-pedro-castillo-calls-to-dissolve-congress |url-status=live }}</ref> Sy het gevolglik Peru se eerste vroue president geword.<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-12-07/peru-s-dina-boluarte-sworn-in-by-congress-as-new-president|title=Peru's Dina Boluarte Sworn in as First Female President After Castillo Exit|work=Bloomberg|first=Carolina|last=Gonzalez|date=7 December 2022|access-date=8 December 2022|archive-date=7 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207213821/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-12-07/peru-s-dina-boluarte-sworn-in-by-congress-as-new-president|url-status=live}}</ref> Latyns-Amerikaanse regerings, insluitend [[Argentinië]], [[Bolivië]], [[Colombia]], [[Honduras]], [[Meksiko]] en [[Venezuela]] het voortgegaan om Pedro Castillo as die demokraties verkose president van Peru te erken en het geweier om Boluarte te erken.<ref>{{Webaanhaling|url=https://www.reuters.com/world/americas/latin-americas-pink-tide-may-have-hit-its-high-water-mark-2022-12-22/|van=Haynes|naam=Brad|datum=22 Desember 2022|titel=Latin America's 'pink tide' may have hit its high-water mark|taal=Engels|toegangsdatum=27 Desember 2023}}</ref> ==Verwysings== {{verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = Dina Boluarte }} {{APEC-leiers}} {{Sjabloon:Presidente van Peru}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Boluarte, Dina}} [[Kategorie:Geboortes in 1962]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] 0y2fgho55joi5vd8uidt7br5cyhwdu6 2975231 2975224 2026-10-04T09:11:04Z Sobaka 328 2975231 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Dina Boluarte | beeld = Dina Boluarte Diciembre 2024.jpg | beeldonderskrif = Dina Boluarte in 2024 | orde = 131ste president van [[Peru]] | termynaanvang = 7 Desember 2022 | termyneinde = 10 Oktober 2025 | eersteminister = Pedro Angulo Arana<br/>Alberto Otárola | vise = ''Vakant'' | voorganger = [[Pedro Castillo]] | opvolger = [[José Jerí]] | geboortenaam = Dina Ercilia Boluarte Zegarra | geboortedatum = {{GDEO|1962|05|31}} | geboorteplek = Chalhuanca, Peru | sterfdatum = | sterfplek = | party = Vrye Peru (2017–2022)<br/>Onafhanklik | orde2 = Eerste vise-president van Peru | termynaanvang2 = 28 Julie 2021 | termyneinde2 = 7 Desember 2022 | president2 = Pedro Castillo | voorganger2 = Martín Vizcarra (2018) | opvolger2 = ''Vakant'' | orde3 = Minister van Ontwikkeling en Maatskaplike Insluiting | termynaanvang3 = 29 Julie 2021 | termyneinde3 = 26 November 2022 | vise3 = | voorganger3 = Silvana Vargas | opvolger3 = Cinthya Lindo Espinoza | eggenoot = David Gómez Villasante (t. 1992) | kinders = 2 | alma_mater = Universiteit van San Martin de Porres (LLB) | handtekening = Dina Boluarte signature.svg }} '''Dina Ercilia Boluarte Zegarra''' (gebore [[31 Mei]] [[1962]]) is 'n Peruaanse politikus, staatsamptenaar en prokureur wat van 7 Desember 2022 tot 10 Oktober 2025 as die [[president]] van [[Peru]] gedien het. Sy het as die eerste vise-president en minister by die Ministerie van Ontwikkeling en Maatskaplike Insluiting onder president [[Pedro Castillo]] gedien. Voor dit was sy vanaf 2007 tot 2022 'n beampte by die Nasionale Register van Identifikasie en Burgerlike Status (RENIEC).<ref>{{Cite news |date=7 Desember 2022 |title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505 |access-date=8 Desember 2022 |archive-date=8 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208191334/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Vega |first1=Renzo Gómez |title=Dina Boluarte, Peru's first female president |url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html |access-date=10 Desember 2022 |work=EL PAÍS English Edition |date=8 Desember 2022 |archive-date=9 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209072137/https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html |url-status=live }}</ref> Boluarte is die eerste vrou om as president van Peru te dien.<ref>{{Cite web |title=Dina Boluarte {{!}} Biography, Political Party, & Family {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Dina-Boluarte |access-date=2023-04-12 |website=www.britannica.com |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423235456/https://www.britannica.com/biography/Dina-Boluarte |url-status=live }}</ref> Sy is ingesweer na 'n mislukte self-staatsgreep deur president Pedro Castillo wat gelei het tot sy vervolging, uitsetting en arrestasie. Haar presidentskap kom tydens 'n tydperk van politieke onrus in Peru wat in 2017 begin het, Sy was die sesde president van Peru in vyf jaar.<ref>{{Cite web |last=Christian |date=2022-12-31 |title=El Gobierno de Perú mantiene su política ante el reinicio de las protestas |url=https://www.tercerainformacion.es/articulo/internacional/31/12/2022/el-gobierno-de-peru-mantiene-su-politica-ante-el-reinicio-de-las-protestas/ |access-date=2023-01-16 |website=Tercera Información |language=es |archive-date=16 Januarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116133051/https://www.tercerainformacion.es/articulo/internacional/31/12/2022/el-gobierno-de-peru-mantiene-su-politica-ante-el-reinicio-de-las-protestas/ |url-status=live }}</ref> Gedurende haar eerste paar dae as president het pro-Castillo-protesaksies regoor Peru voorgekom; die Boluarte-regering se reaksie is deur [[Amnestie Internasionaal]] gekritiseer as "staatsonderdrukking".<ref>{{Webaanhaling|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/07/peru-president-boluarte-security-forces-right-to-protest/|datum=18 Julie 2023|titel=Peru: President Boluarte must order security forces to respect right to protest|publikasie=Amnestie Internasionaal|toegangsdatum=6 Desember 2023}}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Boluarte is op 31 Mei 1962 in Chalhuanca in die Apurímac-departement van Peru gebore.<ref name=":13">{{Cite web |last= |first= |date=9 December 2022 |title=Dina Boluarte: los datos poco conocidos de la primera presidenta del Perú |url=https://www.infobae.com/america/peru/2022/12/10/dina-boluarte-los-datos-poco-conocidos-de-la-primera-presidenta-del-peru/ |access-date=2023-01-26 |website=[[Infobae]] |language=es|archive-date=26 Januarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126045613/https://www.infobae.com/america/peru/2022/12/10/dina-boluarte-los-datos-poco-conocidos-de-la-primera-presidenta-del-peru/ |url-status=live }}</ref> Sy het 'n regsgraad aan die Universiteit van San Martin de Porres verwerf en ook haar nagraadse studies aan dié universiteit gedoen.<ref>{{Cite web |date=12 April 2021 |title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021? |url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120 |access-date=6 Mei 2021 |website=El Popular |language=es |archive-date=12 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044638/https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Ellis |first=R. Evan |url=https://books.google.com/books?id=1YSFEAAAQBAJ&dq=Dina+Boluarte+isbn&pg=PA44 |title=The Evolution of Peru's Multidimensional Challenges |date=28 Augustus 2022 |publisher=IndraStra Papers |isbn=978-1-959278-00-9 |access-date=10 Desember 2022 |archive-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306184125/https://books.google.com/books?id=1YSFEAAAQBAJ&dq=Dina+Boluarte+isbn&pg=PA44 |url-status=live }}</ref> ==Vroeë loopbaan== In 2004 was Boluarte 'n mede-outeur van die boek ''The Recognition of Human Rights and International Humanitarian Law'' wat later vir plagiaat ondersoek is nadat 55% van die teks wat ingesluit is, deur die Turnitin sagteware as [[plagiaat]] vanaf 'n 2002-plasing op die Nasionale Menseregtekommissie van Meksiko se webwerf gemerk is.<ref>{{Cite web |last=Costilla |first=Kristell |date=2023-07-11 |title=Dina Boluarte: libro de su coautoría sobre los Derechos Humanos registra un 55% de plagio |url=https://larepublica.pe/politica/actualidad/2023/07/09/dina-boluarte-habria-plagiado-el-55-de-su-libro-sobre-los-derechos-humanos-487026 |access-date=2023-07-19 |website=[[La República]] |language=es}}</ref> Boluarte het tussen 2007 en 2022 as 'n prokureur en 'n beampte by die Nasionale Register van Identifikasie en Burgerlike Status gewerk. Sy het in 2017 by Vrye Peru-party aangesluit en was die party se burgemeesterskandidaat vir Lima se Surquillo-distrik die jaarna daarna.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre |title=Dina Boluarte: biografía de la candidata a la vicepresidencia por Perú Libre |website=Panamericana Televisión |date=11 April 2021 |access-date=6 Mei 2021 |language=es |format=Video |archive-date=20 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210620193328/https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=27 Oktober 2020 |title=Abogada Dina Boluarte Zegarra precandidata a primera vicepresidencia por el partido Perú Libre |url=http://radiotitanka.pe/noticias/8947/abogada-dina-boluarte-zegarra-precandidata-a-primera-vicepresidencia-por-el-partido-peru-libre |access-date=6 Mei 2021 |website=radiotitanka.pe |language=es |archive-date=12 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044351/http://radiotitanka.pe/noticias/8947/abogada-dina-boluarte-zegarra-precandidata-a-primera-vicepresidencia-por-el-partido-peru-libre |url-status=live }}</ref> In 2020 was sy 'n kongressionele kandidaat vir die party; die party het geen setels in die kongres gewen nie.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ==Vise-president van Peru== In 2021 het Vrye Peru se presidentskandidaat [[Pedro Castillo]] vir Boluarte as sy eerste-visepresidentskandidaat of ''running mate'' gekies.<ref>{{Cite web |url=https://rpp.pe/politica/elecciones/elecciones-2021-dina-boluarte-vamos-a-cambiar-la-estructura-economica-del-pais-peru-libre-noticia-1331024 |title=Elecciones 2021 {{!}} Dina Boluarte: "Vamos a cambiar la estructura económica del país" {{!}} Perú Libre |website=[[Radio Programas del Perú|RPP]] |last=Flores |first=José |date=11 April 2021 |access-date=23 Junie 2021 |language=es |archive-date=8 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208024211/https://rpp.pe/politica/elecciones/elecciones-2021-dina-boluarte-vamos-a-cambiar-la-estructura-economica-del-pais-peru-libre-noticia-1331024 |url-status=live }}</ref> Castillo het die verkiesing gewen en hy en Boluarte is op 28 Julie ingesweer.<ref>{{Cite web |agency=Reuters |date=16 Junie 2021 |title=Peru election: socialist Pedro Castillo claims victory ahead of official result |url=http://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result |access-date=16 June 2021 |website=The Guardian |archive-date=16 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616010038/https://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result |url-status=live }}</ref> Die dag daarna het Castillo vir Boluarte as minister van ontwikkeling en maatskaplike insluiting aangewys.<ref>{{Cite web |url=https://andina.pe/agencia/noticia-dina-boluarte-jura-como-ministra-desarrollo-e-inclusion-social-855559.aspx |title=Dina Boluarte jura como ministra de Desarrollo e Inclusión Social |website=andina.pe |location=Lima |date=29 Julie 2021 |access-date=16 Augustus 2021 |language=es |archive-date=30 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210730055921/https://andina.pe/agencia/noticia-dina-boluarte-jura-como-ministra-desarrollo-e-inclusion-social-855559.aspx |url-status=live }}</ref> Op 23 Januarie 2022 is haar lidmaatskap van Vrye Peru beëindig nadat sy in 'n onderhoud met ''La Republica'' gesê dat sy nooit die ideologie van die party aanvaar het nie.<ref>{{Cite news|date=23 Januarie 2022|title=Perú Libre expulsa a Dina Boluarte por declarar que nunca abrazó el ideario de ese partido|url=https://www.infobae.com/america/peru/2022/01/23/peru-libre-expulsa-a-dina-boluarte-por-declarar-que-nunca-abrazo-el-ideario-de-ese-partido/|access-date=24 January 2022|work=infobae|language=es|archive-date=16 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416160725/https://www.infobae.com/america/peru/2022/01/23/peru-libre-expulsa-a-dina-boluarte-por-declarar-que-nunca-abrazo-el-ideario-de-ese-partido/|url-status=live}}</ref> Boluarte het op 25 November 2022 as minister van ontwikkeling en maatskaplike insluiting bedank maar nie as vise-president nie.<ref>{{cite news |last1=Ledo |first1=Rocio Munoz |title=Who is Dina Boluarte, Peru's first female president? |url=https://edition.cnn.com/2022/12/07/americas/dina-boluarte-profile-intl-latam/index.html |access-date=8 December 2022 |publisher=CNN |date=8 December 2022 |archive-date=10 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210064139/https://edition.cnn.com/2022/12/07/americas/dina-boluarte-profile-intl-latam/index.html |url-status=live }}</ref> ==President van Peru== Op 7 Desember 2022, tydens die Peruaanse politieke krisis toe president Pedro Castillo probeer het om die kongres van die Republiek van Peru te ontbind tydens vervolgingsverrigtinge teen hom, het Boluarte die stap veroordeel as 'n "afbreek van die grondwetlike orde" en die presidentskap aanvaar nadat Castillo uit die amp verwyder is.<ref>{{Cite news |title=Peru President Pedro Castillo calls to dissolve Congress |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/12/7/peru-president-pedro-castillo-calls-to-dissolve-congress |publication-date=7 December 2022 |publisher=[[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]] |access-date=7 December 2022 |archive-date=8 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208034547/https://www.aljazeera.com/news/2022/12/7/peru-president-pedro-castillo-calls-to-dissolve-congress |url-status=live }}</ref> Sy het gevolglik Peru se eerste vroue president geword.<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-12-07/peru-s-dina-boluarte-sworn-in-by-congress-as-new-president|title=Peru's Dina Boluarte Sworn in as First Female President After Castillo Exit|work=Bloomberg|first=Carolina|last=Gonzalez|date=7 December 2022|access-date=8 December 2022|archive-date=7 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207213821/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-12-07/peru-s-dina-boluarte-sworn-in-by-congress-as-new-president|url-status=live}}</ref> Latyns-Amerikaanse regerings, insluitend [[Argentinië]], [[Bolivië]], [[Colombia]], [[Honduras]], [[Meksiko]] en [[Venezuela]] het voortgegaan om Pedro Castillo as die demokraties verkose president van Peru te erken en het geweier om Boluarte te erken.<ref>{{Webaanhaling|url=https://www.reuters.com/world/americas/latin-americas-pink-tide-may-have-hit-its-high-water-mark-2022-12-22/|van=Haynes|naam=Brad|datum=22 Desember 2022|titel=Latin America's 'pink tide' may have hit its high-water mark|taal=Engels|toegangsdatum=27 Desember 2023}}</ref> ==Verwysings== {{verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = Dina Boluarte }} {{Sjabloon:Presidente van Peru}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Boluarte, Dina}} [[Kategorie:Geboortes in 1962]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] 8b5dxz9a7cyyyqmp6kecmed66nd18g7 Post-industriële samelewing 0 399161 2975054 2973547 2026-10-03T17:40:59Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975054 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Clark's Sector model.png|duimnael|[[Colin Clark (ekonoom)|Clark]] se Sektormodel vir Amerikaanse ekonomie 1850–2009. <ref>{{cite web|url=http://www.63alfred.com/whomakesit/clarksmodel.htm|title=Who Makes It? Clark's Sector Model for US Economy 1850-2009|access-date=29 Desember 2011}}</ref> Die grafiek illustreer die oorheersing van primêre, sekondêre en tersiêre bedrywe (as 'n deel van alle werksgeleenthede) oor tyd, soos 'n samelewing ontwikkel.]] In [[sosiologie]] is die '''post-industriële samelewing''' die stadium van die [[samelewing]] se ontwikkeling wanneer die dienstesektor meer welvaart genereer as die vervaardigingsektor van die [[ekonomie]]. Die term is geskep deur [[Alain Touraine]] en is nou verwant aan soortgelyke sosiologiese teoretiese konsepte soos post-[[Fordisme]], inligtingsamelewing, [[kennisekonomie]], post-industriële ekonomie, laatmoderniteit en netwerksamelewing. Hulle kan almal in ekonomiese of sosiale wetenskaplike dissiplines gebruik word as 'n algemene teoretiese agtergrond vir 'n navorsingsontwerp. Soos die term gebruik is, het 'n paar algemene temas, insluitend dié hieronder, na vore laat kom. # Die ekonomie ondergaan 'n oorgang van die produksie van goedere na die verskaffing van dienste. # [[Kennis]] word 'n gewaardeerde vorm van [[Kapitaal (ekonomie)|kapitaal]]; sien menslike kapitaal. # Die vervaardiging van idees is die belangrikste manier om die ekonomie te laat groei. # Deur prosesse van [[globalisering]] en outomatisering neem die waarde en belangrikheid vir die ekonomie van blouboordjie, vakbondwerk, insluitend handearbeid (bv. monteerlynwerk) af, en dié van professionele werkers (bv. wetenskaplikes, kreatiewe-industrie) professionele persone en IT-professionele persone) groei in waarde en voorkoms. # Gedrags- en inligtingswetenskappe en [[tegnologie]]ë word ontwikkel en geïmplementeer. (bv. gedragsekonomie, inligtingsargitektuur, [[kubernetika]], spelteorie en [[inligtingsteorie]].) == Oorsprong == [[Daniel Bell]] het die term gewild gemaak deur sy 1974-werk ''The Coming of Post-Industrial Society''.<ref name="Bell, Daniel 1974">Bell, Daniel. ''The Coming of Post-Industrial Society.'' New York: Harper Colophon Books, 1974.</ref> Alhoewel sommige Bell gekrediteer het met die skep van die term, <ref>''[http://www.economist.com/node/18061086?story_id=18061086 Ahead of the curve]'', Schumpeter, [[The Economist]], 3 Februarie 2011</ref> het die Franse [[sosioloog]] [[Alain Touraine]] in 1969 die eerste groot werk oor die post-industriële samelewing gepubliseer. Die term is ook wyd gebruik deur die sosiale filosoof [[Ivan Illich]] in sy 1973-artikel ''Tools for Conviviality'' en kom soms voor in [[Links (politiek)|linkse]] tekste dwarsdeur die middel tot laat 1960's.<ref>By voorbeeld, James Weinstein, 'Studies on the Left: R.I.P.', ''Radical America: An SDS Magazine'', vol.1, no.3 (Nov-Des, 1967), bl.2.</ref> Die term het gegroei en verander soos dit hoofstroom geword het. Die term word nou gebruik deur bemarkers soos [[Seth Godin]],<ref>Godin, Seth. ''Linchpin'' (2010)</ref> PhD's in openbare beleid soos Keith Boeckelman,<ref>{{cite journal |last1=Boeckelman |first1=Keith |title=The American States in the Postindustrial Economy |journal=State & Local Government Review |date=1995 |volume=27 |issue=3 |pages=182–187 |jstor=4355128 }}</ref> en sosioloë soos Neil Fligstein en Ofer Sharone.<ref>''Work in the Postindustrial Economy of California''. (2002) On the web, http://www.russellsage.org/publications/workingpapers/workpostindcalif/document {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727231656/https://www.russellsage.org/publications/workingpapers/workpostindcalif/document |date=2011-07-27 }}</ref> Amerikaanse president [[Bill Clinton]] het die term gebruik om Chinese groei te beskryf in 'n rondetafelgesprek in [[Shanghai]] in 1998.<ref>1999 Forward to "''The Coming of the Post-Industrial Society''" by Daniel Bell</ref> == Waarde van kennis == [[Lêer:InfoAgeWorkers.jpg|duimnael|Inligtingwerkers in die post-industriële samelewing]] Die post-geïndustrialiseerde samelewing word gekenmerk deur 'n verhoogde toekenning van waarde aan kennis. Dit self is nie verbasend nie, aangesien dit voorafgeskadu is in Daniel Bell se vermoede oor hoe ekonomiese indiensnemingspatrone in sulke samelewings sal ontwikkel. Hy beweer indiensneming sal vinniger groei in die tersiêre (en kwaternêre) sektor relatief tot indiensneming in die primêre en sekondêre sektor en dat die tersiêre (en kwaternêre) sektore voorkeur sal geniet in die ekonomie. Dit sal so aanhou gebeur dat die "impak van die deskundige" sal uitbrei en mag deur kennis gemonopoliseer sal word.<ref name="Targ, Harry R 1976">{{cite journal |last1=Targ |first1=Harry R. |title=Global Dominance and Dependence, Post-Industrialism, and International Relations Theory: A Review |url=https://archive.org/details/sim_international-studies-quarterly_1976-09_20_3/page/461 |journal=International Studies Quarterly |date=September 1976 |volume=20 |issue=3 |pages=461 |doi=10.2307/2600095 |jstor=2600095}}</ref> Aangesien tersiêre en kwaternêre sektorposisies in wese kennisgeoriënteerd is, sal dit 'n herstrukturering van [[onderwys]] tot gevolg hê, ten minste in sy nuanses. Die "nuwe [[Mag (sosiale wetenskappe)|mag]] ... van die deskundige" gee gevolglik aanleiding tot die groeiende rol van [[universiteit]]e en navorsingsinstitute in post-industriële samelewings.<ref name=" Targ, Harry R 1976"/> Post-industriële samelewings raak self georiënteerd rondom hierdie plekke van kennisproduksie en produksie van kundiges as hul nuwe fokus. Gevolglik is die grootste begunstigdes in die post-industriële samelewing jong stedelike professionele persone. As 'n nuwe, opgevoede en verpolitiseerde generasie wat meer passievol is deur [[liberalisme]], sosiale geregtigheid en [[omgewingsbewustheid]], word die verskuiwing van mag in hul hande, as gevolg van hul kennisgeoriënteerdheid, dikwels as 'n goeie ding aangehaal.<ref name="Wright, James D. 1978">Wright, James D.“''The Political Consciousness of Post-Industrialism''.” ''Contemporary Sociology.'' 7. 3 (1978): 270-273.</ref><ref name="Banks 1983">Banks, Alan and Jim Foster.''The Mystifications of Post-Industrialism''. ''Appalachian Journal'' 10. 4 (1983): 372-378.</ref> Die toenemende belangrikheid van kennis in post-industriële samelewings lei tot 'n algemene toename in kundigheid deur die ekonomie en regdeur die samelewing. Op hierdie manier elimineer dit wat Alan Banks en Jim Foster identifiseer as "ongewenste werk sowel as die erger vorme van [[armoede]] en ongelykheid." Hierdie effek word aangevul deur die voormelde beweging van mag in die hande van jong opgevoede mense wat gemoeid is met sosiale geregtigheid.<ref name="Banks 1983"/> Ekonome by [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley|Berkeley]] het die waarde van kennis as 'n vorm van kapitaal bestudeer wat waarde toevoeg tot materiële kapitaal, soos 'n [[fabriek]] of 'n [[vragmotor]]. Gesprekke volgens dieselfde lyne van hul argument, die byvoeging of 'produksie' van kennis, kan die basis word van wat ongetwyfeld as 'post-industriële' beleide wat bedoel is om ekonomiese groei te lewer, beskou sal word.<ref>Czarnitzki, Dirk; Hall Bronwyn H. (Berkeley); Oriani Raffaele; ''The Market Valuation of Knowledge Assets in US and European Firms.'' http://elsa.berkeley.edu/~bhhall/papers/CHO05_mktval.pdf</ref> Die waarde van spesifiek wetenskaplike kennis en tegnologie kan paradoksaal genoeg deur individue in 'n post-industriële samelewing gedevalueer word aangesien hulle steeds die voordele daarvan verwag, maar meer sensitief is vir morele probleme en risiko's.<ref>{{cite magazine |last=Nisbet |first=Matthew C. |date=2019 |title=Science and Society Beliefs across the Globe |url=https://skepticalinquirer.org/2019/09/science-and-society-beliefs-across-the-globe-a-study-of-fifty-four-countries-assesses-public-optimism-and-reservations/ |magazine=Skeptical Inquirer |publisher=Center for Inquiry |volume=43 |issue=5 |pages=25–27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191206190158/https://skepticalinquirer.org/2019/09/science-and-society-beliefs-across-the-globe-a-study-of-fifty-four-countries-assesses-public-optimism-and-reservations/ |archive-date=6 Desember 2019 |access-date=6 Desember 2019}}</ref> == Kreatiwiteitskultuur == Net so dien die post-industriële samelewing ook die kultuur van [[kreatiwiteit]]. Baie van diegene wat die beste toegerus is om in 'n toenemend tegnologiese samelewing te floreer, is jong volwassenes met tersiêre opleiding. Namate [[onderwys]] self meer en meer georiënteerd raak om mense te produseer wat in staat is om die behoefte aan selfaktualisering, kreatiwiteit en selfuitdrukking te beantwoord, word opeenvolgende generasies meer toegerus met die vermoë om by te dra tot en sulke bedrywe voort te sit. Hierdie verandering in onderwys, sowel onder die opkomende klas jong professionele persone, word geïnisieer deur wat James D Wright identifiseer as 'n "ongekende ekonomiese welvaart en die versadiging van basiese materiële behoeftes."<ref name="Wright, James D. 1978"/> Ellen Dunham-Jones neem ook hierdie kenmerk waar van post-industriële samelewing waar "oorvloedige goedere billik versprei [is ten einde] arbeidslose ontspanning en selfbeskikking" verbruik kan word.<ref name=" Dunham-Jones, Ellen 2000">Dunham-Jones, Ellen. “''New Urbanism as a Counter-Project to Post-Industrialism [The Promise of New Urbanism]''.” Places. 13. 2 (2000): 26-31.</ref> Die post-industriële samelewing word beklemtoon as een waar kennis mag is en tegnologie die instrument is.<ref name=" Targ, Harry R 1976"/> Natuurlik, waar 'n mens kreatief geneig is, word hulle bevoordeel deur so 'n samelewing. Die leerstelling van "spoed, mobiliteit en smeebaarheid" is goed geskik vir 'n dinamiese kreatiewe industrie en aangesien nywerhede van goeie produksie in voorrang afneem, word die weg gebaan vir kunstenaars, musikante en ander sulke tipes, wie se vaardighede beter deur die tersiêre en kwaternêre sektor bedien word.<ref name="Dunham-Jones, Ellen 2000"/> Stedelike geograaf Trevor Barnes, in sy werk wat die [[Vancouver]]-ervaring in na-oorlogse ontwikkeling uiteensit, verwys na die post-industriële situasie, met verwysing na die ontstaan en konsolidasie van 'n beduidende videospeletjiebedryf as 'n bestanddeel van die elite-dienstesektor.<ref name=" Barnes, T 2011">Barnes, T et al. “''Vancouver: Restructuring narratives in the transnational metropolis''.” ''Canadian urban regions: trajectories of growth and change''. Eds. L Bourne et al. (2011): 291-327.</ref> Hierdie verhoogde vermoë van die post-industriële samelewing met betrekking tot die kreatiewe industrie word weerspieël deur die ekonomiese geskiedenis van post-industriële samelewings. Namate ekonomiese aktiwiteite verskuif van hoofsaaklik primêre en sekondêre sektor-gebaseerde na tersiêre, en later kwaternêre, sektor-gebaseerde, word stede waarin hierdie verskuiwing plaasvind meer oop vir die uitruil van [[inligting]].<ref name="Golden, Miriam 2006">Golden, Miriam & Michael Wallerstein. “''Domestic and International Causes for the Rise of Pay Inequality: Post-Industrialism, Globalization, and Labor Market Institutions.” The Institute for Research on Labor and Employment'', UCLA (2006).</ref> Dit word genoodsaak deur die eise van 'n tersiêre en kwaternêre sektor: om 'n bedryf wat gefokus is op [[finansies]], onderwys, [[kommunikasie]], bestuur, opleiding, [[ingenieurswese]] en estetiese ontwerp beter te kan diens, moet die stad uitruilpunte word wat in staat is om die meeste te voorsien soos opgedateerde inligting van regoor die wêreld. Omgekeerd, soos stede 'n konvergensie van internasionale idees word, kan verwag word dat die tersiêre en kwaternêre sektor sal groei.<ref name=" Barnes, T 2011"/><ref name="Golden, Miriam 2006"/> 'n Virtuele kultus van 'kreatiewes' het ontstaan wat die post-industriële etos beliggaam en dikwels beskryf en verdedig. Hulle voer aan dat ondernemings wat ontasbare goedere skep 'n meer prominente rol ingeneem het in die nasleep van vervaardiging se agteruitgang. Die akteur en destydse artistieke direkteur van die Old Vic-teater, [[Kevin Spacey]], het die ekonomiese saak vir die kunste in terme van die verskaffing van werk en om van groter belang in uitvoere as vervaardiging (asook 'n opvoedkundige rol) aangevoer in 'n gasrubriek wat hy geskryf vir ''[[The Times]]''.<ref>http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article6251188.eceKevinSpacey {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}makes an economic case for the arts{{subscription required}} {{Cite web |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article6251188.ece |title=argiefkopie |access-date=10 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090514070918/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article6251188.ece |archive-date=14 Mei 2009 |url-status=dead}}{{Cite web |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article6251188.ece |title=argiefkopie |access-date=10 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090514070918/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article6251188.ece |archive-date=14 Mei 2009 |url-status=dead}}</ref> == Kritici == Post-industrialisme word gekritiseer vir die hoeveelheid werklike fundamentele verandering wat dit in die samelewing teweegbring, indien enige. 'n Gematigde siening wat deur Alan Banks en Jim Foster gehuldig word, voer aan dat voorstellings van die post-industriële samelewing deur ondersteuners aanvaar dat professionele, opgevoede elite voorheen minder relevant was as wat hulle geword het in die nuwe sosiale orde, en dat veranderinge wat plaasgevind nie net gering is nie, maar baie vergroot is.<ref name="Banks 1983"/> Meer kritiese sienings sien die hele proses as die hoogste evolusie van kapitalisme, waarin die stelsel kommoditeite produseer in teenstelling met praktiese goedere en privaat in plaas van sosiaal bepaal word. Hierdie siening word aangevul deur die bewering dat "die kenmerkende kenmerk van 'n moderne [dit wil sê, post-industriële] samelewing is dat dit 'n tegnokrasie is."<ref name="Targ, Harry R 1976"/> Sulke samelewings word dan opvallend vir hul vermoë om sosiale bewussyn te ondermyn deur magte van manipulasie eerder as magte van dwang, wat die "[[ideologie]] van die regerende klas [as] ... oorwegend as bestuurders" weerspieël.<ref name="Targ, Harry R 1976"/> In ooreenstemming met die siening dat niks fundamenteel verander het in die oorgang van industriële samelewings na post-industriële samelewings nie, is die aandrang op voortslepende probleme uit vorige ontwikkelingsperiodes. Neo-Malthusiaanse in wese fokus hierdie uitkyk op die post-industriële samelewing se voortdurende stryd met kwessies van hulpbronskaarste, oorbevolking en omgewingsagteruitgang, wat alles oorblyfsels uit sy industriële geskiedenis is.<ref name=" Gibson, Donald E. 1993">Gibson, Donald E. “''Post-Industrialism: Prosperity or Decline?''” ''Sociological Focus''. 26. 2 (1993): 147-163.</ref> Dit word vererger deur 'n "korporatiewe liberalisme" wat poog om ekonomiese groei voort te sit deur "die skepping en bevrediging van valse behoeftes," of soos Christopher Lasch meer spottend daarna verwys, "gesubsidieerde afval."<ref name="Targ, Harry R 1976"/> Stedelike ontwikkeling in die konteks van post-industrialisme is ook 'n twispunt. In teenstelling met die siening dat die nuwe leiers van die post-industriële samelewing toenemend omgewingsbewus is, beweer hierdie kritiek dat stedelike ontwikkeling eerder lei tot omgewingsagteruitgang, wat gewortel is in die patrone van ontwikkeling. Stedelike verspreiding, wat gedragsgewys gekenmerk word deur stede wat “aan die periferie in selfs laer digthede uitbrei” en fisies deur “kantoorparke, winkelsentrums, woonstelgroepe, korporatiewe kampusse en omheinde gemeenskappe,” word as die hoofkwessie uitgesonder.<ref name="Dunham-Jones, Ellen 2000"/> As gevolg van 'n post-industriële kultuur van "mobiele kapitaal, die diensekonomie, post-Fordistiese besteebare verbruikerswese en bankderegulering," het stedelike verspreiding veroorsaak dat post-industrialisme omgewings- en sosiaal regressief geword het.<ref name="Dunham-Jones, Ellen 2000"/> Van eersgenoemde is die agteruitgang van die omgewing as gevolg van indringing aangesien stede voldoen aan eise vir lae-digtheidbewoning; die groter verspreiding van bevolking verbruik meer van die omgewing terwyl dit meer energieverbruik noodsaak om reis binne die steeds groeiende stad te vergemaklik, wat groter [[besoedeling]] veroorsaak.<ref name="Dunham-Jones, Ellen 2000"/> Hierdie proses roep die neo-Malthusiaanse bekommernisse van oorbevolking en hulpbronskaarste op wat onvermydelik tot agteruitgang van die omgewing lei.<ref name=" Gibson, Donald E. 1993"/> Van laasgenoemde moedig “post-industrialisme se doktrine van … mobiliteit en smeebaarheid” 'n ontkoppeling tussen gemeenskappe aan 'n sosiale struktuur van goedere/verhoudings wat deur die “post-Fordistiese weggooibare verbruiker[iste]”-houding as verwisselbaar, verbruikbaar en vervangbaar beskou word. <ref name="Dunham-Jones, Ellen 2000"/> Post-industrialisme as konsep is hoogs Westers-sentries. Teoreties en effektief is dit slegs moontlik in die Globale Weste, wat die voorstanders daarvan aanvaar dat dit uitsluitlik in staat is om industrialisasie en dan post-industrialisering ten volle te verwesenlik. [[Herman Kahn]] het optimisties voorspel dat die "ekonomiese groei, uitgebreide produksie en groeiende doeltreffendheid" van post-industriële samelewings en die gevolglike "materiële oorvloed en ... hoë kwaliteit van lewe" na "byna alle mense in Westerse samelewings" en slegs "sommige in Oosterse gemeenskappe" sal strek.”<ref name="Gibson, Donald E. 1993"/> Hierdie voorspelling word elders behandel deur bewerings dat die post-industriële samelewing bloot kapitalisme laat voortduur.<ref name="Targ, Harry R 1976"/><ref name="Dunham-Jones, Ellen 2000"/> Deur die kritiese bewering dat alle moderne samelewings tegnokrasieë is, voltooi T. Roszak die ontleding deur te sê dat "alle samelewings in die rigting van tegnokrasieë beweeg."<ref name="Targ, Harry R 1976"/> Hieruit is die voorste "suave tegnokrasieë" in die [[Weste]], terwyl al die ander word agtereenvolgens in dalende volgorde gegradeer: "vulgêre tegnokrasieë," "teratoide tegnokrasieë," en uiteindelik "komiese opera-tegnokrasieë."<ref name="Targ, Harry R 1976"/> Hierdie siening veronderstel belangrik een oorgang en verder een pad van oorgang vir samelewings om te ondergaan, d.w.s. die een wat Westerse samelewings na verwagting sal voltooi. Baie soos die demografiese oorgangsmodel, laat hierdie voorspelling nie ruimte vir die idee van 'n Oosterse of ander alternatiewe modelle van oorgangsontwikkeling nie. === Neologisme === Toe historici en sosioloë die revolusie wat op die landbougemeenskap gevolg het, oorweeg het, het hulle dit nie 'n "post-landbou-samelewing" genoem nie. "Post-industriële samelewing" dui slegs op 'n afwyking, nie 'n positiewe beskrywing nie.<ref>Veneris, Yannis. ''The Informational Revolution, Cybernetics and Urban Modelling'', Ph.D. Thesis, the University of Newcastle upon Tyne, UK, 1984. Hierdie tesis het tendense en teorieë (algemene ekonomies en streeks) ondersoek en 'n grootskaalse dinamiese simulasiemodel van die oorgang van 'n industriële na 'n inligtingsekonomie ontwikkel.</ref><ref>Veneris, Yannis. ''Modeling the transition from the Industrial to the Informational Revolution'', ''Environment and Planning'' A 22(3):399-416, 1990. [http://www.envplan.com/abstract.cgi?id=a220399]</ref> Een van die woord se vroeë gebruikers, [[Ivan Illich]], het hierdie kritiek vooruitgeloop en die term ''Conviviality'', of die ''Convivial Society'', geskep om te funkdioneer as 'n positiewe beskrywing van sy weergawe van 'n post-industriële samelewing. === Sosiale kritiek === ’n Groep geleerdes (insluitend Allen Scott en Edward Soja) voer aan dat nywerheid in die middel van die hele proses van kapitalistiese akkumulasie bly, met dienste wat nie net toenemend geïndustrialiseer en geoutomatiseer word nie, maar ook hoogs afhanklik bly van industriële groei. Sommige waarnemers, insluitend Soja (wat voortbou op die teorieë van die Franse filosoof van stedelikheid [[Henri Lefebvre]]), stel voor dat alhoewel nywerheid buite 'n "post-industriële" nasie gevestig kan wees, daardie nasie nie die industrie se noodsaaklike sosiologiese belangrikheid kan ignoreer nie. Verdere kommer kan geopper word oor die verskil in ingesteldheid en doelwitte tussen diegene in 'n industriële samelewing, en dié in 'n post-industriële een. Byvoorbeeld, as die [[industriële samelewing]] (wat die grondstowwe en goedere wat deur sy eweknie verbruik vervaardig) om een of ander rede die toevoer aan die post-industriële nasie sou afsny, sou daar min uitweg vir laasgenoemde wees om te verseker dat voorsieningskettings nie ontwrig word nie. Aangesien die samelewing wat op idees gebaseer is, werklike produkuitset sou verminder het, sou die industriële samelewing in 'n posisie wees om terme aan sy eweknie te dikteer. Die reaksie van die "meer gevorderde" nasie kan uiteindelik effektief of skadelik wees, maar dit sal moeilik wees om die gaping te oorbrug totdat die binnelandse industrie die gebrek aan ingevoerde vervaardigde goedere kan vergoed. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van tegnologie]] [[Kategorie:Nywerheid]] [[Kategorie:Rewolusies]] fl1zhfi99dt5imfqilq81ixkucypgtd Eliza Scanlen 0 400053 2975257 2879007 2026-10-04T10:11:01Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975257 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-2071 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 0n2ezlgfif98vvgexbojp1oszo4zgpa 2975265 2975257 2026-10-04T10:16:14Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975265 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-[[2071]] | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 7w4btz3viyngmyg219avj8kua26fbzv 2975266 2975265 2026-10-04T10:22:28Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975266 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-2071 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 0n2ezlgfif98vvgexbojp1oszo4zgpa 2975267 2975266 2026-10-04T10:29:41Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975267 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-[[2071]] | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 7w4btz3viyngmyg219avj8kua26fbzv 2975269 2975267 2026-10-04T10:31:48Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975269 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-2071 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 0n2ezlgfif98vvgexbojp1oszo4zgpa 2975272 2975269 2026-10-04T10:36:23Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975272 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-[[2071]] | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 7w4btz3viyngmyg219avj8kua26fbzv 2975273 2975272 2026-10-04T10:38:10Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975273 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-2071 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 0n2ezlgfif98vvgexbojp1oszo4zgpa 2975274 2975273 2026-10-04T10:40:16Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975274 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] | Aktiewe jare = 2015-2071 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] sbzk4f2mlm8f887htrk591irgwx69cj 2975277 2975274 2026-10-04T10:42:41Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975277 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-2071 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 0n2ezlgfif98vvgexbojp1oszo4zgpa 2975278 2975277 2026-10-04T10:44:57Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975278 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-[[2071]] | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 7w4btz3viyngmyg219avj8kua26fbzv 2975282 2975278 2026-10-04T10:49:50Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975282 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-2071 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 0n2ezlgfif98vvgexbojp1oszo4zgpa 2975283 2975282 2026-10-04T10:52:01Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975283 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-[[2071]] | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 7w4btz3viyngmyg219avj8kua26fbzv 2975284 2975283 2026-10-04T10:57:44Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975284 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-2071 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 0n2ezlgfif98vvgexbojp1oszo4zgpa 2975285 2975284 2026-10-04T10:58:41Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975285 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-[[2071]] | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 7w4btz3viyngmyg219avj8kua26fbzv 2975286 2975285 2026-10-04T11:00:11Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975286 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-2071 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 0n2ezlgfif98vvgexbojp1oszo4zgpa 2975287 2975286 2026-10-04T11:02:09Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975287 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] | Aktiewe jare = 2015-2071 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] sbzk4f2mlm8f887htrk591irgwx69cj 2975288 2975287 2026-10-04T11:04:07Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975288 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-2071 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 0n2ezlgfif98vvgexbojp1oszo4zgpa 2975291 2975288 2026-10-04T11:06:33Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975291 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-[[2071]] | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 7w4btz3viyngmyg219avj8kua26fbzv 2975292 2975291 2026-10-04T11:08:03Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975292 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-2071 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 0n2ezlgfif98vvgexbojp1oszo4zgpa 2975293 2975292 2026-10-04T11:09:06Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975293 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-[[2071]] | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 7w4btz3viyngmyg219avj8kua26fbzv 2975294 2975293 2026-10-04T11:13:36Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975294 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-2071 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 0n2ezlgfif98vvgexbojp1oszo4zgpa 2975295 2975294 2026-10-04T11:16:59Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975295 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-[[2071]] | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 7w4btz3viyngmyg219avj8kua26fbzv 2975296 2975295 2026-10-04T11:18:25Z ~2026-51367-84 215615 /* */ 2975296 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eliza Scanlen | Beeld = Eliza Scanlen.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eliza Jane Scanlen | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2015-2071 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7340546 | Toekennings = }} '''Eliza Jane Scanlen''' (geb. 6 Januarie 1999) is 'n Australiese aktrise. Sy het prominent geword deur Tabitha Ford in die Australiese sepie ''Home and Away'' (2016) te vertolk, voordat sy lof ontvang het vir die rol van 'n moeilike tiener in die HBO-minireeks ''Sharp Objects'' (2018). In 2022 het sy 'n jong [[Eleanor Roosevelt]] in die [[Showtime]]-reeks, ''The First Lady'', vertolk.<ref>[https://www.broadway.com/buzz/stars/eliza-scanlen/profile/ Eliza Scanlen Biography]</ref> Sy het haar rolprentdebuut in 2019 gemaak, met hoofrolle in die drama ''Babyteeth'' en [[Greta Gerwig]] se tydperkdrama ''Little Women''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Babyteeth (film)|Babyteeth]]'' | Milla Finlay | |- |''[[Little Women (2019 film)|Little Women]]'' | Elizabeth "Beth" March | |- |2020 |''[[The Devil All the Time (rolprent)|The Devil All the Time]]'' | Lenora Laferty | |- |2021 |''[[Old (film)|Old]]'' |Kara (15 jaar oud) | |- |2023 | ''[[The Starling Girl]]'' | Jem Starling | |- | Nog geen datum | ''[[Caddo Lake (film)|Caddo Lake]]'' | |Post-produksie<ref name="Insight">{{cite web |title=Film and TV Projects Going Into Production: The Vanishings at Caddo Lake |url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |website=[[Variety Insight]] |access-date=November 27, 2021 |date=November 22, 2021 |archive-date=November 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127085109/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=195139 |url-status=dead}}</ref> |} === Televisie === * 2016 : ''Home and Away'' : Tabitha Ford * 2018 : ''Sharp Objects'' : Amma Crellin * 2021 : ''Fires'' : Tash * 2022 : ''The First Lady'' : Eleanor Roosevelt (jonk) {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |2016 |''[[Home and Away]]'' |[[Tabitha Ford]] |Herhalende rol |- |2018 |''[[Sharp Objects (minireeks)|Sharp Objects]]'' |Amma Crellin |minireeks |- | 2021 |''[[Fires (TV reeks)|Fires]]'' |Tash |minireeks |- | 2022 | ''[[The First Lady (Amerikaanse TV-reeks)|The First Lady]]'' | [[Eleanor Roosevelt]] (jonk) |<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |title='The First Lady': Ellen Burstyn, Eliza Scanlen, Cailee Spaeny To Recur On Showtime Anthology Series |website=Deadline Hollywood |first=Denise |last=Petski |date=23 July 2021 |access-date=25 August 2021 |archive-date=23 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723181550/https://deadline.com/2021/07/the-first-lady-ellen-burstyn-eliza-scanlen-cailee-spaeny-recur-showtime-anthology-series-1234798988/ |url-status=live }}</ref> |- |Geen datum |''[[Dope Girls]]'' | |In produksie<ref>{{cite web|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2023/11/dope-girls-bbc-julianne-nicholson-casting-peaky-blinders-1235612458/|title= 'Dope Girls': Julianne Nicholson & Eliza Scanlen To Lead BBC Drama About Female Crime Boss In Soho; Filming Underway|first1=Rosy|last1=Cordero|first2=Jesse|last2=Whittock|first3=Max|last3=Goldbart|date= November 15, 2023|accessdate=November 15, 2023}}</ref> |} ===Teater=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas |- |rowspan=2 |2019 |''[[Lord of the Flies#Stage|William Golding's Lord of the Flies]]'' | Eric |[[Sydney Theatre Company]] |- |''[[To Kill a Mockingbird (2018 musiekblyspel)|To Kill a Mockingbird]]'' | Mayella Ewell |Shubert Theatre |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|7340546}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scanlen, Eliza}} [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises]] 0n2ezlgfif98vvgexbojp1oszo4zgpa Pedro Pablo Kuczynski 0 400931 2975169 2580386 2026-10-04T03:47:51Z ~2026-50434-89 214697 2975169 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Pedro Pablo Kuczynski | beeld = Pedro Pablo Kuczynski 2016 (cropped).jpg | beeldonderskrif = | orde = 126ste president van [[Peru]] | termynaanvang = | termyneinde = 23 Maart 2018 | vise = | voorganger = [[Ollanta Humala]] | opvolger = [[Martín Vizcarra]] | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO|1938|10|3}} | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfplek = | party = | orde2 = | termynaanvang2 = | termyneinde2 = | vise2 = | voorganger2 = | opvolger2 = | orde3 = | termynaanvang3 = | termyneinde3 = | vise3 = | voorganger3 = | opvolger3 = | eggenoot = | kinders = | alma_mater = }} '''Pedro Pablo Kuczynski''' (gebore 3 Oktober [[1938]]) is 'n [[Peru]]aanse politikus wat van 28 Julie 2016 tot 23 Maart 2018 die president van Peru was. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kuczynski, Pedro Pablo}} [[Kategorie:Geboortes in 1938]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] [[Kategorie:Ministers van Ekonomie]] [[Kategorie:Ministers van Energie]] db8om2vuzmtgp0whr10xxgw9huhafdh Gesondheidsvoordele van tee 0 407401 2975141 2974532 2026-10-03T22:01:38Z Jcb 223 2975141 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak}} Daar is verskeie '''gesondheids- en medisinale voordele van tee''' wat al die pad van gewigsverlies tot by regulering van [[bloeddruk]] strek. Een van die vroeë verslae van die gebruik van tee vir medisinale gebruike dateer terug na die vroeë 3de eeu n.C. in 'n mediese teks geskryf deur [[Chinese]] doctor Hua Tuo. Verskeie mense drink tee op 'n daaglikse basis vir medisinaalevoordele of selfs vir hul genot. == Geskiedenis == Daar is spekulasie dat die tee plant oorspronklik van suiwesterse [[China]], [[Tibet]] en [[Noord-Indië]] af ontstaan het. Chinese handelaars het gereeld deur hierdie lande gereis en het teëgekom met mense wat aan teeblare kou vir medisinaale doeleindes.<ref>https://www.peets.com/blogs/peets/a-history-of-tea</ref> Volgens 'n legende van [[2737 v.C.]], was die eerste tee ontdek deur Chinese keiser [[Shen Nung]] hy het onder 'n boom gesit terwyl sy bediende drink water gekook het, maar 'n paar blare vanaf 'n boom het in die water in geval. Sheng Nung 'n bekende kruie dokter, het besluit om die infusie te drink wat sy bediende perongeluk geskep het.<ref>https://www.cam.ac.uk/research/discussion/just-your-cup-of-tea-the-history-and-health-claims-of-the-nations-favourite-brew</ref> Die boom was geglo om 'n [[Camellia sinensis|Camellia Sinensis]] boom te wees<ref>https://www.tea.co.uk/history-of-tea</ref> wat ons vandag as ‘’“Wit tee”’’ met baie verskeie medisinale voordele ken.<ref>https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/camellia-sinensis</ref> So vroeg as 4000 – 5000 jaar gelede het die Chinese mense bewus geword dat tee gesondheid kan bevorder en sommige menslike siektes kan voorkom. Dit is aan geteken in klassieke boeke soos Sheng Nong se Herbal Classic.<ref name="ncdi4322420">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4322420/</ref> Tee was hoofsaaklik gebruik vir sy medisinale eienskappe, dit as weetenskaplik erken dat tee 'n bron van [[Antioksidant|antioksidante]] en 'n natuurlike immuniteitsversterker is.<ref>https://www.newbyteas.com/gb/journal/the-origins-of-tea-and-its-medicinal-properties{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Met verloop van tyd het teeverbruik toegeneem en versprei met behulp van komplekse interkulturele uitruilings wat met die teekultuur verband gehou het, was die gevolg van die beweeging van handelaars, sendelinge en dokters langs aan die Sypaaie wat bygedra het met die verspreiding van die gebruik van tee. Terwyl hulle deur die uiterste dele van van [[Eurasië]] gereis het, is verskillende elemente van kultuur na beide die [http://Oostenryk Ooste] en die [[Weste]] oor gedra.<ref>https://en.unesco.org/silkroad/content/cultural-selection-diffusion-tea-and-tea-culture-along-silk-roads</ref> ==Invloed== Saamgeperste tee was gebruik as m vorm van geldeenheid wat vir byna enigiets in die Tibetaanse saamlewing kon betaal, soos betaling van werkers en bediendes.<ref>https://rauantiques.com/blogs/canvases-carats-and-curiosities/history-of-tea</ref> Tee het 'n sentrale rol gespeel in verskeie belangrike historiese gebeurtenisse soos die [[Eerste Opiumoorlog]] en die [[Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse Revolusie]]. In die einde van die 18de eeu was die gebruik van tee in [[Engeland]] in hoe aanvraag, handel was noodsaaklik om die land se te korte en beleid te ondersteun.<ref>https://www.treehugger.com/how-tea-changed-the-world-4863908</ref> Maar nou speel tee 'n belangrike rol in landelike ontwikkeling, armoedevermindering en voedselsekerheid in ontwikkelde lande aangesien dit een van die grootste kontantgewasse is wat ook werk aan burgers verskaf.<ref>https://www.un.org/en/observances/tea-day</ref> Tee het ook 'n impak op moderne medisyne mense wat tee langtermyn drink is bewys om gesonder in algeeel te wees asook om 'n sterker [[Immuunstelsel|imuunstelsel]] te hê. Dit wil se dat dit mense ooreed om tee te begin drink en meer natuurlike middels om jou gesondheids beter te maak gebruik. Tee en sy hoofkomponente, soos [[groen tee]], swart tee, tee polifenole, en [https://www.healthline.com/nutrition/egcg-epigallocatechin-gallate epigallocatechin-3-gallaat (EGCG)] verskaf deur drinkwater of 'n dieet, is gedemonstreer om [https://af.opentran.net/afrikaans-javaans/tumorgenese.html tumorgenese] in baie diermodelle vir verskillende organe te inhibeer plekke, insluitend die [[long]], mondholte, [[slukderm]], [[maag]] ensovoorts, wat veroorsaak dat jou organe 'n immuun bou en hulle funksies meer effektief kan uivoer.<ref name="ncdi4322420" /> ==Gebruike== Daar is ontelbare gebruike vir tee vanaf 'n heerlike drankie na eksterne gebruike. Maar tee word hoofsaaklik gebruik vir hul medisinale voordele dit help om siektes te voorkom gesonde massa te bestuur, verligting van fisiese ongemak, en diesmeer.<ref name="everyday">https://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/diet/best-teas-your-health/</ref> Tee kan gebruik word om jou oë te ontpof en jou voete te ontsmet, deur jou voete 1 keer 'n week vir 20 minute in soet-ruikende teewater te laat bad, volgens ''[https://www.rd.com/ Readers Digest]''. Geswelde oogverligting kan opgelos word deur 'n teesakkie vir 20 minute op jou oë te laat. Dit is een van die algemeenste gebruike van oorskiet teesakkies. Die [[Tannien|tanniene]] in die tee tree op om swelling te verminder en moeë oë te streel. Tanniensuur en teobromien in tee help om die brand van 'n sonbrand, skeermesbrand of gewone brand as gevolg van hitte te verkoel. Plaas net 'n verkoelde teesakkie op die aangetaste area vir onmiddellike verligting. Dit sal ook help om gifblaaruitslag beter te laat voel.<ref>https://www.heavenlytealeaves.com/blogs/heavenly-tea-leaves-blog/7-creative-uses-for-tea</ref> ==Tee== [[Lêer:Teestrauch Detail.jpg|duimnael|Teestruik]] [[Lêer:Tea bags.jpg|duimnael|Teesakkies]] '''Tee''' (''[[Engels]]:'' ''tea''; ''[[Nederlands]]:'' ''thee''; ''[[Duits]]:'' ''Tee''; ''[[Chinees]]:'' 茶 ''chá'') is 'n warm drankie wat uit die gedroogde blare van die teestruik ''[[Camellia sinensis]]'' berei word.<ref>'''HAT''': [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal]]. Vyfde uitgawe, F. F. Odendal & R.H. Gouws, 2005.</ref> Tee is een van die baie maniere om op 'n gesonde en natuurlike wyse vele gesondheidsvoordele in te samel. Van die hooftipes tee vir gesondheid is Groen-Tee, Swart-Tee, Wit-Tee, Kamille-tee, Gemmer-tee, Rooibos-tee ‘’rooi tee’’, Peperment-tee, Chai-Tee ens.<ref name="everyday" /> ===Groen-tee=== [[Lêer:Green tea 3 appearances.jpg|200px|duimnael|Die voorkoms van groen tee in drie verskillende stadiums (van links na regs): die ingewande blare, die droë blare en die vloeistof.]] Groen tee is soos 'n welstandselikser – dit is ryk aan antioksidante en is gelaai met katekiene, kragtige antioksidante wat help om selskade te voorkom. Hierdie antioksidante kan ook teen verskeie siektes beskerm.<ref> https://www.healthline.com/nutrition/top-10-evidence-based-health-benefits-of-green-tea</ref> Dit verbeter jou hartgesondheid, gereelde verbruik van groen tee word geassosieer met 'n laer risiko van [http://kardiovaskulêre%20siektes kardiovaskulêre siektes]. Dit kan help om [[cholesterol]]vlakke te verlaag en die verhouding van goeie cholesterol tot slegte cholesterol te verbeter.<ref>https://www.everydayhealth.com/atrial-fibrillation/diet/teas-and-heart-health/</ref> Groen tee is bestudeer vir sy potensiële rol in massaverlies. Die kombinasie van kafeïen en katekiene kan metabolisme 'n hupstoot gee en help om vet te verbrand. Die kafeïeninhoud in groen tee, saam met die aminosuur L-teanien, kan sinergistiese effekte op breinfunksie hê. Dit kan waaksaamheid en kognitiewe funksie verbeter. Die groen tee verminder jou stress vlakke wat help met optimale breinfunksie en versterk werkende geheue en aandag.<ref>https://www.insider.com/guides/health/diet-nutrition/green-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat die polifenole in groen tee is epigallocatechin gallate (EGCG) en kan help om teen sekere soorte [[Kanker|kankers]] te beskerm, soos maagkanker en die groei van velgewasse as gevolg van die prolifenole se anti-inflammatoriese en antikanker eienskappe. Dit kan ook help om bloedsuikervlakke te reguleer, wat dit voordelig maak vir individue met of die risiko loop om tipe 2-diabetes te ontwikkel.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/green-tea</ref> Die katekiene in groen tee het antibakteriese eienskappe wat kan help om die groei van skadelike bakterieë in die mond te inhibeer. Dit kan bydra tot verbeterde tandheelkundige gesondheid en verminderde risiko van holtes. Die antioksidante in groen tee help ook om 'n slegte asem en slegte smaak in jou mond te verminder.<ref>{{Cite web |url=https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |url-status=dead }}</ref> Die [[Anti-inflammatoriese middel|anti-inflammatoriese]] effekte in die tee keer inflammasie in jou tandvleis, en kan voordelig wees vir toestande wat inflammasie behels, soos [[artritis]].<ref>https://www.webmd.com/diet/can-tea-help-with-inflammation</ref> Die antioksidante in groen tee kan ook help om die vel te beskerm teen skade wat deur vrye radikale veroorsaak word. Sommige studies dui ook daarop dat groen tee uittreksels anti-veroudering effekte op die vel kan hê.<ref>{{Cite web |url=https://asianbeautyessentials.com/blogs/the-idol-beauty-blog/green-tea-skin-benefits |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://asianbeautyessentials.com/blogs/the-idol-beauty-blog/green-tea-skin-benefits |archive-date=16 Oktober 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3586922/</ref> Alhoewel groen tee talle gesondheidsvoordele bied is dit noodsaaklik om die tee te drink met 'n gesonde, goeie en gebalanseerde leefstyl om die beste resultate te sien. Te veel van enigiets is selde 'n goeie ding, dus is matige verbruik die sleutel. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande ===Swart-tee=== [[Lêer:Black Tea from Kerala IMG 20200924 201237.jpg|thumb|right|Koppie swart-tee]] [[Swarttee|Swart tee]], met sy robuuste geur en ryk geskiedenis, het ook talle gesondheidsvoordele maar net soos groen tee, bevat swart tee antioksidante, soos polifenole, wat tot hartgesondheid kan bydra. Gereelde verbruik word geassosieer met 'n verminderde risiko van hartsiektes.<ref name="ucla">https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Swart tee is 'n kragtige bron van antioksidante, insluitend theaflavins en thearubigins. Hierdie antioksidante help om vrye radikale te neutraliseer en kan bydra tot algemene gesondheid.<ref name="ucla" /><ref name="black">https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gereelde verbruik van swart tee kan bydra tot beskeie verlagings in [[bloeddruk]], wat kardiovaskulêre gesondheid bevorder.<ref name="ucla" /> Die tee bevat verbindings wat die groei van voordelige dermbakterieë kan bevorder, wat spysverteringstelselgesondheid ondersteun en bydra tot verbeterde beengesondheid, wat moontlik die risiko van osteoporose verminder.<ref>https://www.arthritis.org/health-wellness/healthy-living/nutrition/healthy-eating/best-drinks-for-arthritis</ref> Asook bevat dit kafeïen, wat waaksaamheid kan verbeter en kognitiewe funksie kan verbeter. Dit bevat ook L-teanien, 'n aminosuur wat kalmerende effekte kan hê, wat die stimulerende effekte van kafeïen uitbalanseer.<ref name="black" /> Daar wor op ge dui dat gereelde verbruik van swart tee geassosieer kan word met 'n laer risiko van beroerte. Swart tee kan help om cholesterolvlakke te verbeter, veral deur die verhoging van vlakke van hoëdigtheid lipoproteïen (HDL) [[cholesterol]], wat as ''goeie'' cholesterol beskou word, en speel 'n rol in die bestuur van bloedsuikervlakke en die vermindering van die risiko van [[tipe 2-diabetes]].<ref>https://www.ars.usda.gov/news-events/news/research-news/2003/study-shows-tea-consumption-lowers-blood-cholesterol/</ref><ref name="ucla" /> Die L-teanien-inhoud in swart tee, gekombineer met sy matige kafeïeninhoud, kan stresverligtende en kalmerende effekte hê.<ref>https://www.joko.co.za/blog/need-to-calm-down-relax-with-these-teas/</ref> Genuit die tee met nm goeie, gesonde en gebalanseerde diet vir die beste resultate. Daarbenewens kan individuele reaksies op tee verskil, so dit is altyd 'n goeie idee om na jou liggaam te luister en met 'n gesondheidswerker te konsulteer as jy spesifieke gesondheidsprobleme het. ===Wit-tee=== [[Image:Bai Hao Yinzhen or Silver needle White Tea.JPG|thumb|right|Die sigbare wit hare is 'n unieke eienskap van die Bai Hao Yinzhen tee]] Wit tee, afkomstig van die [[Teestruik|Camellia sinensis]]-plant, is bekend vir sy delikate geur en minimale verwerking. Terwyl wetenskaplike navorsing oor wit tee beperk is in vergelyking met groen of swart tee, is sommige potensiële gesondheidsvoordele geïdentifiseer. Wit tee bevat polifenole, soos katekiene en flavonoïede, wat as anti-oksidant funksioneer. Hierdie verbindings kan help om vrye radikale te neutraliseer, wat moontlik [[oksidatiewe stres]] in die liggaam verminder.<ref>https://greatist.com/eat/white-tea-</ref><ref>benefitshttps://www.webmd.com/diet/health-benefits-white-tea</ref> Die antioksidante in wit tee kan tot kardiovaskulêre gesondheid bydra deur cholesterolvlakke te verbeter en gesonde [[Bloedvat|bloedvate]] te bevorder.<ref name="white">https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref> Wit tee kan anti-inflammatoriese effekte hê, wat moontlik toestande wat verband hou met inflammasie kan bevoordeel. Die antimikrobiese eienskappe kan bydra tot mondgesondheid deur die groei van [[Bakterie|bakterieë]] wat met plaakvorming en holtes geassosieer word, te inhibeer.<ref name="drop">https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Wittee-ekstrak kan help met gewigsverlies deur die ophoping van vetselle te verminder en vetafbraak te bevorder die tee help om metabolisme met 'n ekstra 4-5% te verhoog, en verbrand ongeveer 70-100 meer kalorieë daagliks. Boonop help die polifenole wat in wit tee voorkom om vet af te breek en te verhoed dat nuwe vetselle vorm.<ref>https://tea101.teabox.com/white-tea-and-weight-loss</ref><ref name="drop" /> Die antioksidante in wit tee kan beskermende effekte op die vel hê, wat moontlik die impak van veroudering verminder en algehele velgesondheid bevorder en help om plooie, ontsteking, hiperpigmentasie, fyn lyntjies, sonbrand en dehidrasie te behandel en te voorkom.<ref>{{Cite web |url=https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |url-status=dead }}</ref> Die polifenole in wit tee is ondersoek vir hul potensiële rol in die voorkoming van sekere soorte kankers. Meer studies is nodig om afdoende bewyse te vestig. Maar die tee is gepak met asntioxsidant wat dit 'n ongelooflike gesoonde tee maak.<ref name="white" /> Wit tee kan immuunversterkende eienskappe hê, alhoewel navorsing op hierdie gebied steeds opduik. Meer onlangse studies het bevind dat wit tee selfs meer doeltreffend as groen tee is, wat antibakteriese, antivirale en antifungale effekte toon. Wit tee kan ook immuunselle beskerm.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/the-extraordinary-benefits-of-drinking-white-tea</ref> Dit is belangrik om daarop te let dat die bestaande wetenskaplike literatuur oor wit tee relatief yl is, en verdere navorsing is nodig om hierdie potensiële gesondheidsvoordele te staaf. Soos met enige dieetkomponent, is moderering die sleutel, en individuele reaksies kan verskil. Dit is raadsaam om met 'n gesondheidswerker te konsulteer vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. ===Kamille-tee=== [[Lêer:Camomile tea, High Tea at the Savoy Hotel.jpg|thumb|Kamilletee word bedien by die Savoy Hotel in Londen, Engeland]] Kamilletee, afkomstig van die gedroogde blomme van die kamilleplant (Matricaria chamomilla of Chamaemelum nobile), word erken vir sy potensiële gesondheidsvoordele.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamille bevat verbindings, soos chamazulene en bisabolol, met anti-inflammatoriese effekte. Dit kan help om [[inflammasie]] in die liggaam te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamilletee word dikwels verbruik om spysverteringsongemak, insluitend spysvertering en opgeblasenheid, te verlig. Die ligte ontspannende eienskappe daarvan kan help om die spysverteringskanaal te streel.<ref>{{Cite web |url=https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |url-status=dead }}</ref> Die kalmerende effekte van kamilletee word algemeen geassosieer met verbeterde slaapkwaliteit. Kamille bevat apigenien, wat aan sekere reseptore in die brein kan bind, wat bydra tot 'n gevoel van ontspanning en bevat ook ligte anxiolitiese ‘’(angsverminderende)’’ effekte kan hê, moontlik toegeskryf aan die interaksie daarvan met [[Neurotransmitter|neurotransmitters]] in die brein.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Die anti-inflammatoriese en antioksidante eienskappe van kamille kan bydra tot velgesondheid. Eksterne toediening, soos in die vorm van rome wat met kamille toegedien is, word ook vir veltoestande ondersoek.<ref>https://upcirclebeauty.com/blogs/upcircle/skincare-benefits-of-chamomile</ref> Verligting van menstruele pyn kom saam met die verbruik van Kamilletee dit bied verligting [[Menstruasie|menstruele krampe]] as gevolg van sy spierverslappende eienskappe. Die tee help ook om die werking van [[dopamien]] en serotonien te moduleer, wat help om die impak van [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]we simptome te verreken of ten minste te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6970572/</ref> Kamille bevat verbindings wat immuunmodulerende effekte kan hê, wat moontlik die liggaam se verdedigingsmeganismes ondersteun. Navorsingstudies dui op verskeie moontlike kamille-voordele, insluitend 'n laer risiko van dood as gevolg van hartsiektes, immuunstelselondersteuning en moontlike beskerming teen sommige kankers. Volgens 'n navorsingsoorsig kan kamilletee ook vroue help wat aan premenstruele sindroom ly.<ref>https://www.health.harvard.edu/nutrition/the-health-benefits-of-3-herbal-teas</ref> Kamille is 'n bron van antioksidante, wat kan help om oksidatiewe stres en die gepaardgaande uitwerking daarvan op die liggaam te bekamp. Kamille is bekend vir sy ontspannende eienskappe, en maak 'n strelende. Aangesien kamille ook 'n baie ligte kalmeermiddel is, kan dit jou help om fisies en geestelik te kalmeer.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Terwyl kamilletee oor die algemeen as veilig vir die meeste individue beskou word, is dit belangrik om daarop te let dat dit allergiese reaksies kan veroorsaak by diegene wat sensitief is vir plante in die Asteraceae-familie. Individue met ragweed-allergieë, moet veral versigtig wees.<ref>https://www.healthline.com/health/allergies/can-you-be-allergic-to-tea</ref> Soos met enige kruiemiddel, kan individuele reaksies verskil, en konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam, veral vir individue met bestaande mediese toestande of diegene wat medikasie neem. ===Gemmer-tee=== '''[[Gemmer]]tee''', afkomstig van die risoom van die Zingiber officinale-plant, word al eeue lank verbruik vir beide sy duidelike geur en potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike navorsing dui op verskeie gebiede waar gemmertee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-ginger-tea</ref> Gemmer bevat bioaktiewe verbindings, soos gingerol, bekend vir hul anti-inflammatoriese effekte. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die vermindering van inflammasie in die liggaam, wat moontlik simptome van inflammatoriese toestande verlig.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Gemmertee word dikwels geprys vir sy spysverteringsvoordele. Dit kan help om die leegmaak van die maag te versnel, wat slegte spysvertering en ongemak verminder. Boonop kan gemmertee naarheid verlig, wat dit 'n moontlike middel maak vir bewegingsiekte en oggendnaarheid tydens swangerskap.<ref>https://www.tuasaude.com/en/how-to-lose-weight-with-ginger-tea/</ref> Verskeie studies dui daarop dat gemmer effektief kan wees in die vermindering van naarheid en braking wat verband hou met verskeie toestande, insluitend chemoterapie-geïnduseerde naarheid en swangerskap-verwante oggendnaarheid.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4818021/</ref> Gemmer se anti-inflammatoriese eienskappe strek tot pynverligting. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die hantering van muskuloskeletale pyn en ongemak, wat 'n natuurlike alternatief bied vir individue wat nie-farmakologiese pynverligting<ref>soek.https://www.medicalnewstoday.com/articles/ginger-tea-side-effects</ref><ref>{{Cite web |url=https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |url-status=dead }}</ref> Gemmer bevat antioksidante wat kan bydra tot die ondersteuning van die immuunstelsel. Die tee help ook jou immuunstelsel deur om vir dit ’n hupstoot te gee as gevolg van sy kragtige antibakteriese eienskappe wat kan help om jou veilig en gesond te hou. Gemmer kan ook help om jou [[immuunstelsel]] in topvorm te hou danksy sy anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gemmer kan help om bloedsuikervlake te verlaag. Alhoewel dit nie 'n plaasvervanger vir mediese behandeling is nie, kan die inkorporering van gemmertee in 'n gebalanseerde dieet oorweeg word vir individue met of 'n risiko vir [[diabetes]].<ref>https://www.healthline.com/health/diabetes/ginger-and-diabetes</ref> Gemmer kan kardiovaskulêre gesondheid positief beïnvloed deur by te dra tot laer bloeddruk en cholesterolvlakkeal al word gemmetee gewoonlik beskou as 'n maagsopper, kan dit ook help met cholesterol. Gemmerpoeier het lipiedvlakke aansienlik verlaag<ref>https://www.healthline.com/health/high-cholesterol/herbal-tea</ref>Verdere navorsing is egter nodig om afdoende bewyse vas te stel rakende die langtermyn kardiovaskulêre voordele daarvan, maar die vitamiene, minerale en aminosure in gemmertee kan help om bloedsirkulasie te herstel en te verbeter wat kan help om die kans op kardiovaskulêre probleme te verminder. Gemmer kan voorkom dat vet in die are neerslaan en help om hartaanvalle en beroerte te voorkom.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/diet/8-health-benefits-of-ginger-tea/articleshow/27715978.cms</ref> Beperkte studies stel voor dat gemmer 'n rol kan speel in gewigsbestuur deur metabolisme te verhoog en gevoelens van honger te verminder. Meer navorsing is nodig om die omvang van gemmer se impak op gewig ten volle te verstaan.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-lemon-ginger-tea</ref> Terwyl gemmertee oor die algemeen veilig is vir die meeste individue, kan dit met sekere medikasie interaksie hê. Konsultasie met 'n gesondheidswerker word aangeraai, veral vir individue wat antikoagulante gebruik of diegene met onderliggende gesondheidstoestande.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/ginger</ref> Gemmertee bied 'n geurige en potensieel [[Gesondheid|gesondheids]]bevorderende as 'n drankie. Soos met enige kruiemiddel, kan die effekte daarvan tussen individue verskil. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie gesondheidsvoordele ondersteun, is dit van kardinale belang om gemmertee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer en professionele advies in te win vir persoonlike gesoond heids kwessies. <gallery> Lêer:Limon&zingiber.jpg|Suurlemoengemmertee Lêer:Saenggang-cha 6.jpg|''Saenggang-cha'' (gemmertee) gemaak van ''saenggang-cheong'' Lêer:Wedang Jahe.jpg|''Wedang jahe'' (Javanese gemmertee) in [[Surakarta]], Sentraal-Java, met stukkies speserye </gallery> ===Rooibos-tee "''rooi tee''"=== '''Rooibostee''', afkomstig van die blare van die Aspalathus linearis-plant inheems aan Suid-Afrika, het gewild geword, nie net vir sy duidelike geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike ondersoeke na die eienskappe van rooibostee dui op verskeie gebiede waar dit gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Rooibostee is volop in polifenoliese verbindings, insluitend flavonoïede soos aspalatien en nothofagin. Hierdie antioksidante kan bydra tot die neutralisering van vrye radikale in die liggaam, wat moontlik oksidatiewe stres verminder.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Sommige studies stel voor dat rooibostee kardiovaskulêre voordele kan inhou. Gereelde verbruik kan bydra tot 'n verlaging in [[bloeddruk]] en verbetering in lipiedprofiele, wat hartgesondheid ondersteun.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Die antioksidante in rooibostee word geassosieer met anti-inflammatoriese eienskappe. Alhoewell meer navorsing nodig is, dui voorlopige studies op potensiële voordele in die bestuur van inflammasieverwante toestande. Die tee besit Anti-inflammatoriese en anti-oksidant wat help om te beskerm teen skade wat met kanker geassosieer word. Dit help ook om te beskerm teen die effekte van oksidatiewe skade van [[diabetes]]. Kan beengesondheid bevorder. Beperk spysverteringsprobleme wat algemeen gesien word wanneer tannienryke drankies gedrink word<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> dus word rooibostee dikwels gebruik om die [[spysverteringstelsel]] se welstand te bevorder. Die anti-spasmodiese eienskappe kan help om maagkrampe en ongemak te verlig, wat bydra tot algehele vertroosting. Beperkte studies dui daarop dat rooibostee 'n rol kan speel in die regulering van bloedsuikervlakke. Vir diegene met diabetes kan rooibos help om bloedsuikervlakke te bestuur en die risiko van komplikasies te verminder. Die antioksidant aspalatien, wat in rooibostee voorkom, kan ook inflammasie as gevolg van hoë bloedsuiker verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Rooibostee bevat minerale soos [[kalsium]] en [[mangaan]], wat noodsaaklik is vir die handhawing van beengesondheid. Terwyl meer navorsing nodig is om die omvang van die impak daarvan vas te stel, dra hierdie minerale komponente by tot algehele beensterkte.<ref>https://www.linkedin.com/pulse/rooibos-bone-health-yael-joffe</ref> Rooibostee is natuurlik [[kafeïen|kafeïenvry,]] wat dit 'n geskikte opsie maak vir individue wat gehidreer wil bly sonder die stimulerende effekte van kafeïen. Hidrasie is noodsaaklik vir algemene gesondheid en welstand.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> Die antioksidante en alfa-hidroksuurinhoud in rooibostee kan bydra tot verbeterde velgesondheid. Sommige aktuele toedienings van rooibosekstrakte word ondersoek vir hul potensiële voordele in velsorg.<ref>https://carmientea.co.za/rooibos-beauty/</ref> Rooibostee het antimikrobiese eienskappe, wat moontlik die groei van sekere bakterieë inhibeer. Hierdie eienskap implikasies hê vir mondgesondheid en algehele immuunondersteuning. Dit is bewys dat rooibos-ekstrakte antimikrobiese aktiwiteit teen ''Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Listeria monocytogenes, Streptococcus mutans en Saccharomyces cerevisiae'' in vloeibare kultuur besit wat op 'n soliede matrix groei.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/rooibos-tea-benefits</ref> Terwyl rooibostee oor die algemeen as veilig beskou word, moet individue met bekende allergieë vir plante in die Fabaceae-familie versigtig wees. Soos met enige diet aanwysing, is moderering die sleutel.<ref>https://www.livestrong.com/article/508223-allergic-reactions-to-african-rooibos-tea/</ref> Rooibostee, met sy unieke geurprofiel en potensiële gesondheidsvoordele, bied homself aan as 'n geurige en kafeïenvrye alternatief. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie positiewe aspekte ondersteun, is verdere ondersoeke geregverdig om die omvang van sy gesondheidsbevorderende eienskappe ten volle te verstaan. Soos met enige dieetoorweging, word konsultasie met 'n [[Dieetkunde|gesondheidswerker]] aangeraai vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. <gallery> Lêer:Rooibos (Aspalathus linearis)PICT2813.JPG|Rooibosplant, [[Clanwilliam]], Suid-Afrika Lêer:Rooibos geschnitten.jpg|Rooibostee, gedroog en gesny Lêer:Rooibos tea 2.jpg|Rooibostee in 'n glas </gallery> ===Peperment-tee=== '''Peperment-tee''', afkomstig van die blare van die Mentha piperita-plant, is nie net bekend vir sy verfrissende geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike studies en tradisionele gebruike dui op verskeie gebiede waar pepermenttee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.forbes.com/health/nutrition/peppermint-tea-benefits/</ref> Peperment-tee is bekend vir sy verteringseienskappe. Die [[Mentol|menthol]] in peperment blare kan help om die spiere van die spysverteringskanaal te ontspan, wat simptome van spysvertering, opgeblasenheid en gas verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/mint-tea-health-benefits</ref> Verskeie studies stel voor dat pepermentolie, 'n sleutelkomponent van pepermenttee, effektief kan wees om [[Simptoom|simptome]] wat verband hou met prikkelbare derm-sindroom (IBS), insluitend abdominale pyn en ongemak, te verlig. Dit help om die [[sfinkter]] te ontspan en verhoog die burping, wat verhoed dat die gas deur die spysverteringstelsel beweeg. Dit is [[kramp]]stillend en werk deur pynlike maagkrampe te verslap.<ref>https://healthmatch.io/irritable-bowel-syndrome/what-tea-is-good-for-ibs</ref> Die menthol-inhoud in pepermenttee kan ligte anti-naarheid-effekte hê, wat verligting bied van naarheid en bewegingsiekte. Dit word dikwels tydens swangerskap aanbeveel om oggendnaarheid te bestuur tot net die reuk van peppermint tee kan in verkigging omskep.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/the-best-teas-for-nausea-and-upset-stomachs</ref> Pepermenttee kan pynstillende eienskappe hê. Sommige studies dui daarop dat dit kan help om hoofpyne en migraine te verlig, wat moontlik toegeskryf word aan die spierverslappende effekte daarvan Respiratoriese gesondheid. Die menthol in [[pepermentolie]] verhoog bloedvloei en verskaf 'n verkoelende sensasie<ref>https://www.healthline.com/nutrition/peppermint-tea</ref> As jy die stoom van pepermenttee inasem, kan dit help om neusgange oop te maak en respiratoriese kongestie te verlig. Dit word dikwels gebruik om simptome van verkoue en [[Allergie|allergieë]] te verlig. Spesifiek, die saamgestelde menthol, wat in kruisement voorkom, blyk te help om bakterieë in die mond dood te maak en tandvleisbloeding te voorkom. Jy kan 'n kruisementspoel maak deur menttee te laat afkoel en dan daarmee af te spoel, Pepperment menttee is 'n briljante en heeltemal natuurlike manier om die bakterieë in die mond weg te was wat slegte asem kan veroorsaak.l.<ref>https://www.colgate.com/en-us/oral-health/adult-oral-care/benefits-of-mint-on-teeth</ref> Die mentol en ander verbindings in peperment beskik oor anti-inflammatoriese, antibakteriese, antivirale eienskappe, wat voordelig kan wees vir toestande wat inflammasie behels. Dit kan help om stres te verlig, opeenhoping of irritasie wat verband hou met allergieë te verlig, jou immuunstelsel ’n hupstoot te gee om verkoue en griep te bekamp, en meer! Boonop is die aromatiese eienskappe van pepermenttee hoogs verfrissend en verkwikkend.<ref>https://www.sipsby.com/blogs/functional-herb-spotlights/best-anti-inflammatory-teas{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verkwikkende aroma van peperment kan stimulerende effekte op die [[brein]] hê, wat geestelike helderheid en waaksaamheid bevorder. Pepermenttee word dikwels verbruik vir sy verfrissende en ontwakende eienskappe.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/mint-tea-benefits</ref> Aktuele toediening van pepermenttee of -ekstrakte word ondersoek vir die potensiële voordele daarvan op die vel. Die [[antimikrobiese]] en anti-inflammatoriese eienskappe daarvan kan relevant wees vir sekere veltoestand omdat die peperment-tee ryk is aan antioksidante en antibakteriese middels, kan daaglikse verbruik daarvan [https://www.niams.nih.gov/health-topics/acne aknee]-veroorsakende bakterieë doodmaak en tot helderder vel lei. Antioksidante in groenmenttee maak bakterieë dood en verminder inflammasie wat met aknee geassosieer word.<ref>{{Cite web |url=https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |url-status=dead }}</ref> Oor die algemeen is pepermenttee as veilig beskou, kan oormatige verbruik lei tot sooibrand of simptome van suur refluks vererger. Individue met ''gastro-oesofageale refluksiekte'' (GERD) moet versigtig wees as gevolg van die hoe vlak antioksidante. Pepermenttee, met sy duidelike geur en definetiewe gesondheidsvoordele, dien as meer as net 'n drankie. [[Wetenskaplike]] bewyse en tradisionele gebruike dui op die doeltreffendheid daarvan om verteringsgemak te bevorder, simptome van IBS te verlig en by te dra tot respiratoriese gesondheid. Soos met enige kruietee, is dit raadsaam om pepermenttee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer, en individue met spesifieke gesondheidsprobleme moet professionele advies inwin vir persoonlike aanbevelings. ===Chai-Tee=== [[Lêer:A Kolkata voter - Flickr - Al Jazeera English.jpg|thumb|right|'n Man in [[Kolkata]], met 'n ''chaidaani'' vir nege glase ''chai'' – gewone tee sonder 'n masala]] '''Chai-tee''', 'n tradisionele [[Indië|Indiese]] drankie, is 'n mengsel van swart tee en verskeie speserye, soos [[kaneel]], [[Kardamom|kardemom]], [[naeltjies]], [[gemmer]] en [[swartpeper]]. Behalwe vir sy ryk en aromatiese geur, is chai-tee geassosieer met verskeie potensiële gesondheidsvoordele, wat die aandag trek van beide tradisionele wysheid en wetenskaplike verkenning.<ref>https://www.teatulia.com/tea-varieties/what-is-chai.htm</ref> Chai-tee bevat 'n menigte speserye, wat elkeen antioksidante bydra wat kan help om vrye radikale in die liggaam te neutraliseer. Hierdie antioksidante, insluitend polifenole van swart tee en [[Spesery|speserye]], kan bydra tot algehele sellulêre gesondheid.<ref>https://matcha.com/blogs/news/18-studied-health-benefits-of-chai-tea-to-support-wellness</ref> Verskeie bestanddele in chai-tee, soos gemmer, kardemom en swartpeper, is tradisioneel gebruik om vertering te help. Hierdie speserye kan help om spysvertering en opgeblasenheid te verlig deur bevorderde verteringsensiemaktiwiteit. Hierdie speserye is ook bekend om naarheid te verlig en maag ongemak te verlig.bevorder.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Speserye soos gemmer en kaneel in chai-tee het anti-inflammatoriese eienskappe getoon. [[Chroniese siekte|Chroniese]] inflammasie word geassosieer met verskeie gesondheidstoestande, en die gereelde verbruik van chai-tee kan daartoe bydra om [[inflammasie]] te versag.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Kaneel, 'n primêre komponent van chai tee, is gekoppel aan potensiële kardiovaskulêre voordele. Die antioksidante in kaneel kan help om bloeddruk te verlaag en algemene hartgesondheid te bevorder. In sommige individue is getoon dat kaneel help om die vlakke van totale cholesterol, "slegte" LDL-cholesterol en [[trigliseriede]] met tot 30% te verminder<ref>https://www.healthline.com/nutrition/chai-tea</ref> Sommige speserye in chai, soos kaneel, is bestudeer vir hul potensiële rol in die regulering van bloedsuikervlakke. Kan chai-tee beskou word as deel van 'n gebalanseerde dieet vir individue wat bekommerd is oor bloedsuikerbestuur. Chai los tee bevat 'n verbinding genaamd katekiene, wat getoon is om te help om bloedsuikervlakke te reguleer. Boonop kan chai-tee help om i[https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/understanding-insulin-sensitivity-diabetes nsuliensensitiwiteit] te verhoog. Insulien is 'n hormoon wat die liggaam help om glukose vir energie te gebruik<ref>https://www.tea-and-coffee.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Swart tee bevat kafeïen en die aminosuur L-theanine,, wat, gekombineer met die speserye in chai, wat albei gekoppel is aan verbeterde focus en bydra tot verbeterde waaksaamheid en kognitiewe funksie. Daarbenewens is sekere verbindings in speserye, soos gemmer en kardemom, bestudeer vir hul potensiële [[Neurologie|neurobeskermende]] effekte. Dit will se dat die swart tee en speserye wat voorkom in chai tee, aansienlike voordele vir beide korttermyn- en langtermyn kognitiewe funksie bied. Navorsing toon dat die blote reuk van kaneel beide aandag en [[geheue]] kan verbeter.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-chai-tea</ref> Speserye soos gemmer, kardemom en naeltjies in chai-tee is bekend vir hul immuunmodulerende eienskappe. Alhoewel chai-tee alleen nie 'n kuur is nie, kan die inkorporering daarvan in 'n gevarieerde dieet bydra tot algehele immuunondersteuning. Die kardemom, wat ryk is aan vitamien C en verskeie ander noodsaaklike voedingstowwe wat help om jou immuunstelsel glad te laat werk. Kardemom het ook antioksidante, antimikrobiese en anti-inflammatoriese eienskappe wat help om bakterieë, swaminfeksies en [[Verkoue|verkoue]] te beveg. Asook het gemmer kragtige antibakteriese eienskappe wat help om gevaarlike patogene af te weer en jou veilig en [[Gesondheid|gesond]] te hou asgevolg van sy oormaat van anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chai-tea-benefits</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |url-status=dead }}</ref> Chai-tee bied 'n geurige alternatief vir gewone water, wat hidrasie aanmoedig. Om goed gehidreer te bly is noodsaaklik vir algemene gesondheid, en die uiteenlopende geur profiel van chai kan dit 'n aangename keuse maak.<ref>https://thrivemarket.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Terwyl chai-tee potensiële gesondheidsvoordele bied, kan individuele reaksies verskil. Dit is belangrik om bedag te wees op die algehele samestelling van die chai, veral met betrekking tot bygevoegde suikers alhoewel tradisionele wysheid en voorlopige navorsing die positiewe eienskappe daarvan beklemtoon is dit noodsaaklik om chai-tee in 'n gebalanseerde en gevarieerde dieet te integreer. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Tea|Tee}} {{Wikt-inlyn|tee}} {{Commons category|Green tea}} {{Commons category|Black tea}} {{commons category|Chai}} {{Commons-kategorie inlyn|Aspalathus linearis}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tee| ]] [[Kategorie:Groen-Tee| ]] [[Kategorie:Swart-Tee| ]] [[Kategorie:Wit-Tee| ]] [[Kategorie:Chai-Tee| ]] [[Kategorie:Gemmer-Tee| ]] [[Kategorie:Kamille-Tee| ]] [[Kategorie:Rooibos-Tee| ]] [[Kategorie:Peperment-Tee| ]] [[Kategorie:Gesondheid]] dp5mkmkqredv3c5wt9qmx71cxzeo1cv Quincy Jones 0 410235 2975069 2954556 2026-10-03T18:30:21Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975069 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Quincy Jones | beeld = Quincy Jones May 2014.jpg | beeldgrootte = 200 | beeldonderskrif = Jones in Mei 2014. | geboortenaam = Quincy Delight Jones Jr. | geboortedatum = {{geboortedatum|1933|3|14}} | geboorteplek = [[Chicago]], [[Illinois]], VSA | sterfdatum = {{SDEO|1933|3|14|2024|11|3}} | sterfplek = [[Los Angeles]], [[Kalifornië]], Verenigde State | beroep = Platevervaardiger, dirigent, liedjieskrywer | jare_aktief = 1951-2024 | eggenoot = {{plainlist| * {{marriage|Jeri Caldwell|1957|1966|end=divorced}} * {{marriage|[[Ulla Andersson]]|1967|1974|end=divorced}} * {{marriage|[[Peggy Lipton]]|1974|1990|end=divorced}} }} | lewensmaat = [[Nastassja Kinski]] (1992–1995) }} '''Quincy Delight Jones Jr.''' (14 Maart [[1933]] – 3 November [[2024]]) was 'n [[Amerika]]anse platevervaardiger, dirigent, liedjieskrywer en TV-vervaardiger.<ref name="quincyjones.com">{{cite web |url=http://www.quincyjones.com/ |title=Quincy Jones |access-date=September 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020070440/http://www.quincyjones.com/ |archive-date=20 Oktober 2012 |url-status=dead }}</ref> Sy loopbaan strek oor 72 jaar, en hy het 28 [[Grammy]]s uit 80 benoemings gewen.<ref name="autogenerated1">{{cite news |last=Callaway |first=Sue |date=January 28, 2007 |title=Fortune test drives a Mercedes Maybach with Quincy Jones&nbsp;– 5 February 2007 |work=CNN |url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2007/02/05/8399176/index.htm |access-date=18 Julie 2009 |archive-date=27 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627013718/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2007/02/05/8399176/index.htm |url-status=dead }}</ref> In 1992 het hy 'n Grammy-legendeprys gewen. Jones het in die 1951's bekend geraak as a jazzverwerker en -dirigent voordat hy aan [[popmusiek|pop-]] en [[rolprent]]musiek begin werk het. Hy het maklik tussen [[genre]]s beweeg: Hy het in die vroeë 1960's popalbums vervaardig terwyl hy ook as verwerker en dirigent gewerk het aan verskeie samewerkings tussen die jazzkunstenaars [[Frank Sinatra]] en [[Count Basie]]. In 1968 het Jones die eerste swart Amerikaner geword wat vir 'n [[Oscar]] benoem is vir beste oorspronklike liedjie vir "The Eyes of Love" uit die rolprent ''Banning''. Hy is ook vir 'n Oscar vir beste oorspronklike musiek benoem vir die fliek ''In Cold Blood'' van 1967; hy was die eerste swart Amerikaner wat twee keer in dieselfde jaar benoem is. Jones het drie van die suksesvolste albums van die popster [[Michael Jackson]] vervaardig: ''Off the Wall'' (1979), ''Thriller'' (1982) en ''Bad'' (1987). In 1985 was hy die vervaardiger en dirigent van die welsynliedjie "[[We Are the World]]", wat geld ingesamel het vir slagoffers van die [[hongersnood]] van 1983-1985 in [[Ethiopië]].<ref name="Quincy Biography.com">{{cite web|title=Quincy Jones social activism|url=http://www.biography.com/people/quincy-jones-9357524|access-date=May 19, 2016|website=Biography.com}}</ref> In 1971 het Jones die eerste swart Amerikaner geword wat die aanbieder van 'n Oscartoekenningsaand was. In 1995 was hy die eerste swart Amerikaner wat die Jean Hersholt- humanitêre prys by die Oscars gewen het. Hy en Willie D. Burton hou saam die rekord vir die swart Amerikaner wat die meeste vir Oscars benoem is, met sewe elk. In 2013 is Jones in die Rock & Roll Hall of Fame opgeneem as die wenner, saam met Lou Adler, van die Ahmet Ertegun-prys.<ref>{{cite magazine |first=Kyle |last=Anderson|date= 11 Desember 2012 |url=http://music-mix.ew.com/2012/12/11/rock-and-roll-hall-of-fame-rush-public-enemy/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121212231710/http://music-mix.ew.com/2012/12/11/rock-and-roll-hall-of-fame-rush-public-enemy/ |archive-date=12 Desember 2012 |title=Public Enemy, Rush, Heart, Donna Summer to be inducted into Rock and Roll Hall of Fame |magazine=Entertainment Weekly |access-date=13 Desember 2012}}</ref> Die tydskrif ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' het hom aangewys as een van die invloedrykste jazzmusikante van die 20ste eeu.<ref name="quincyjones.com"/> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Quincy Jones}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Quincy Jones}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Jones, Quincy}} [[Kategorie:Amerikaanse musici]] [[Kategorie:Geboortes in 1933]] [[Kategorie:Sterftes in 2024]] hqzbfhr3rmld8j4tt9wotuy3rjr99ey Satoshi Nakamoto 0 412921 2975087 2908073 2026-10-03T19:12:07Z ~2026-53104-08 215585 /* Ontwikkeling van bitcoin */ 2975087 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bust of Satoshi Nakamoto in Budapest2.jpg|duimnael|Borsbeeld van Satoshi Nakamoto, skepper van bitcoin, opgerig in die Graphisoft Park in [[Boedapest]]. Die standbeeld gemaak van brons en aluminiumlegering deur Tamás Gilly en Réka Gergely is op 16 September 2021 op inisiatief van die Hongaarse Kripto Akademie ingewy. (Boedapest, Distrik III, Záhonystraat)]] '''Satoshi Nakamoto''' is die [[skuilnaam]] wat gebruik word deur<ref>{{Cite web |date=30 June 2015 |title=The misidentification of Satoshi Nakamoto |url=https://theweek.com/articles/561540/misidentification-satoshi-nakamoto |access-date=22 July 2019 |website=theweek.com}}</ref><ref>{{Cite news |last=Kharif |first=Olga |date=23 April 2019 |title=John McAfee Vows to Unmask Crypto's Satoshi Nakamoto, Then Backs Off |work=Bloomberg |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-23/john-mcafee-vows-to-unmask-crypto-s-satoshi-nakamoto-within-days}}</ref><ref>{{Cite web |title=Who Is Satoshi Nakamoto, Inventor of Bitcoin? It Doesn't Matter. |url=https://fortune.com/2015/12/09/bitcoin-satoshi-identity/ |access-date=22 Julie 2019 |website=Fortune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bearman |first=Sophie |date=27 Oktober 2017 |title=Bitcoin's creator may be worth $6 billion — but people still don't know who it is |url=https://www.cnbc.com/2017/10/27/bitcoins-origin-story-remains-shrouded-in-mystery-heres-why-it-matters.html |access-date=22 Julie 2019 |website=CNBC |language=en}}</ref> ‘n persoon of persone wat [[Bitcoin]] ontwikkel het, die bitcoin-witskrif geskryf het, en bitcoin se oorspronklike verwysingsimplementering geskep en ontplooi het.<ref>{{Cite news |last=S. |first=L. |date=2 November 2015 |title=Who is Satoshi Nakamoto? |work=The Economist explains |url=https://www.economist.com/blogs/economist-explains/2015/11/economist-explains-1 |url-status=live |access-date=3 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821154511/http://www.economist.com/blogs/economist-explains/2015/11/economist-explains-1 |archive-date=21 Augustus 2016 }}</ref> As deel van die implementering het Nakamoto ook die eerste [[blokketting]]databasis ontwerp.<ref name="te20151031">{{Cite news |last=Economist Staff |date=31 Oktober 2015 |title=Blockchains: The great chain of being sure about things |url=https://www.economist.com/news/briefing/21677228-technology-behind-bitcoin-lets-people-who-do-not-know-or-trust-each-other-build-dependable |url-status=live |newspaper=[[The Economist]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160703000844/http://www.economist.com/news/briefing/21677228-technology-behind-bitcoin-lets-people-who-do-not-know-or-trust-each-other-build-dependable |archive-date=3 Julie 2016 |access-date=18 Junie 2016 }}</ref> Nakamoto was aktief in die ontwikkeling van bitcoin tot Desember 2010.<ref name=Wired/> Daar is wydverspreide spekulasie oor Satoshi Nakamoto se ware identiteit, met verskeie mense wat as die persoon of persone agter die naam voorgehou word. Alhoewel Nakamoto se naam [[Japannees]] is, en hy in 2012 gesê het dat hy 'n man was wat in [[Japan]] woon,<ref name="ning" /> het die meeste van die spekulasiesagteware- en kriptografiekundiges in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] of [[Europa]] betrek. ←==Ontwikkeling van bitcoin==[CANTAP ENGINE] Genesis Block Hash verified successfully.[CANTAP ENGINE] All cryptographic signatures match the target protocol state.[CANTAP ENGINE] Bootstrapping node configuration...[CANTAP ENGINE] System ready. [[Lêer:Bitcoin-Genesis-block.svg|links|duimnael|Satoshi Nakamoto-boodskap ingebed in die muntbasis van die eerste blok.]] Nakamoto het gesê dat werk aan die skryf van die kode vir Bitcoin in die tweede kwartaal van 2007 begin het.<ref name="17nov">{{Cite web |last=Satoshi Nakamoto |date=17 November 2008 |title=Re: Bitcoin P2P e-cash paper 2008-11-17 16:33:04 UTC |url=http://satoshi.nakamotoinstitute.org/emails/cryptography/15/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161207145306/http://satoshi.nakamotoinstitute.org/emails/cryptography/15/ |archive-date=7 Desember 2016 |access-date=4 Desember 2016 |publisher=Satoshi Nakamoto Institute }}</ref> Op 18 Augustus 2008 het hy of 'n kollega die domeinnaam bitcoin.org,<ref>{{Cite web |title=Whois bitcoin.org |url=https://www.whois.com/whois/bitcoin.org |access-date=6 Maart 2020 |website=www.whois.com |language=en}}</ref> geregistreer en 'n [[webwerf]] by daardie adres geskep. Op 31 Oktober het Nakamoto 'n witskrif oor die [[kriptografie]]-poslys by metzdowd.com gepubliseer wat 'n digitale [[Kriptogeld|kripto-geldeenheid]] beskryf, getiteld "''Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System''".<ref name="whitepaper">{{Cite web |last=Nakamoto |first=Satoshi |date=24 Mei 2009 |title=Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System |url=https://bitcoin.org/bitcoin.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320135003/https://bitcoin.org/bitcoin.pdf |archive-date=20 Maart 2014 |access-date=5 Maart 2014 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Nakamoto |first=Satoshi |date=31 Oktober 2008 |title=Bitcoin P2P e-cash paper |url=http://article.gmane.org/gmane.comp.encryption.general/12588/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20121228025845/http://article.gmane.org/gmane.comp.encryption.general/12588/ |archive-date=28 Desember 2012 |access-date=5 March 2014 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Satoshi's posts to Cryptography mailing list |url=http://www.mail-archive.com/search?l=cryptography@metzdowd.com&q=from:%22Satoshi+Nakamoto%22 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130103200631/http://www.mail-archive.com/search?l=cryptography@metzdowd.com&q=from:%22Satoshi+Nakamoto%22 |archive-date=3 Januarie 2013 |access-date=14 Desember 2013 |publisher=Mail-archive.com }}</ref> Op 9 Januarie 2009 het Nakamoto weergawe 0.1 van die Bitcoin-sagteware op SourceForge vrygestel en die netwerk bekendgestel deur die ontstaansblok van bitcoin (blok nommer 0) te definieer, wat 'n beloning van 50 bitcoins gehad het.<ref name="inventor">{{Cite magazine |last=Davis |first=Joshua |title=The Crypto-Currency: Bitcoin and its mysterious inventor. |url=https://www.newyorker.com/reporting/2011/10/10/111010fa_fact_davis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130918090443/http://www.newyorker.com/reporting/2011/10/10/111010fa_fact_davis |archive-date=18 September 2013 |magazine=The New Yorker }}</ref><ref>{{Cite web |last=Penenberg |first=Adam |title=The Bitcoin Crypto-Currency Mystery Reopened |url=http://www.fastcompany.com/1785445/bitcoin-crypto-currency-mystery-reopened |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006235216/http://www.fastcompany.com/1785445/bitcoin-crypto-currency-mystery-reopened |archive-date=6 Oktober 2013 |publisher=Fast Company |quote=A New Yorker writer implies he found Bitcoin's mysterious creator. We think he got the wrong man, and offer far more compelling evidence that points to someone else entirely. }}</ref><ref name=Wired/><ref>{{Cite web |title=Block 0&nbsp;– Bitcoin Block Explorer |url=http://blockexplorer.com/block/000000000019d6689c085ae165831e934ff763ae46a2a6c172b3f1b60a8ce26f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015154613/http://blockexplorer.com/block/000000000019d6689c085ae165831e934ff763ae46a2a6c172b3f1b60a8ce26f |archive-date=15 October 2013 }}</ref> Ingebed in die muntbasistransaksie van hierdie blok is die teks: "''The Times 03/Jan/2009 Chancellor on rand of second bailout for banks''", <ref name="NY2011" /> met verwysing na 'n opskrif in die Britse koerant ''[[The Times]]'' wat op daardie datum gepubliseer is.<ref>{{Cite news |last1=Elliott |first1=Francis |last2=Duncan |first2=Gary |date=3 Januarie 2009 |title=Chancellor Alistair Darling on brink of second bailout for banks |work=The Times |url=https://www.thetimes.co.uk/article/chancellor-alistair-darling-on-brink-of-second-bailout-for-banks-n9l382mn62h |access-date=27 April 2018}}</ref> Hierdie nota is geïnterpreteer as beide 'n tydstempel en 'n bespottende opmerking oor die beweerde onstabiliteit wat veroorsaak word deur fraksionele-reserwebankdienste.<ref>{{Cite book |last=Pagliery |first=Jose |url=https://books.google.com/books?id=_-wuBAAAQBAJ |title=Bitcoin: And the Future of Money |date=2014 |publisher=Triumph Books |isbn=9781629370361 |access-date=20 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180121071329/https://books.google.com.au/books?id=_-wuBAAAQBAJ |archive-date=21 Januarie 2018 |url-status=live }}</ref>{{rp|18}} Nakamoto het tot middel 2010 voortgegaan om met ander ontwikkelaars op die Bitcoin-sagteware saam te werk en self alle wysigings aan die bronkode aan te bring. Hy het toe beheer oor die bronkode-bewaarplek en netwerkwaarskuwingsleutel aan Gavin Andresen gegee,<ref>{{Cite web |last=Bosker |first=Bianca |title=Gavin Andresen, Bitcoin Architect: Meet The Man Bringing You Bitcoin (And Getting Paid In It) |date=16 April 2013 |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/04/16/gavin-andresen-bitcoin_n_3093316.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803102036/http://www.huffingtonpost.com/2013/04/16/gavin-andresen-bitcoin_n_3093316.html |archive-date=3 Augustus 2016 |publisher=HuffPostTech }}</ref> verskeie verwante domeine na verskeie prominente lede van die bitcoin-gemeenskap oorgedra, en sy erkende betrokkenheid by die projek gestaak. Nakamoto besit tussen 750 000 en 1 100 000 bitcoin. In November 2021, toe Bitcoin 'n waarde van meer as VS$68 000 bereik het, sou sy netto waarde tot VS$73 miljard gewees het, wat hom destyds die 15de rykste persoon ter wêreld gemaak het.<ref>{{Cite web|date=15 November 2021|title=Bitcoin creator is now the 15th richest person in the world|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/bitcoin-satoshi-nakamoto-wealth-net-worth-b1957878.html|access-date=1 Desember 2021|website=The Independent|language=en}}</ref> ==Eienskappe en identiteit== Nakamoto het nog nooit persoonlike inligting bekend gemaak wanneer tegniese aangeleenthede bespreek word nie,<ref name=Wired>{{Cite magazine |last=Wallace |first=Benjamin |date=23 November 2011 |title=The Rise and Fall of Bitcoin |url= https://www.wired.com/2011/11/mf-bitcoin/ |magazine=Wired |volume=19 |issue=12 |issn=1059-1028 |access-date=29 Oktober 2023 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20231029120351/https://www.wired.com/2011/11/mf-bitcoin/ |archive-date=29 October 2023 |quote= Dit het twyfelagtig gelyk of Nakamoto selfs Japannees was. Sy Engels het die foutlose, idiomatiese klank van 'n moedertaalspreker gehad. }}</ref> alhoewel hy soms kommentaar gelewer het oor bankwese en fraksionele reserwebankdienste. Op sy P2P Foundation-profiel vanaf 2012, het Nakamoto beweer dat hy 'n 37-jarige man is wat in Japan gewoon het; <ref name="ning">{{Cite web |title=Satoshi Nakamoto's Page |url=http://p2pfoundation.ning.com/profile/SatoshiNakamoto |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20120529203623/http://p2pfoundation.ning.com/profile/SatoshiNakamoto |archive-date=29 Mei 2012 |access-date=2 Mei 2016 |website=P2P Foundation }}</ref> sommige het egter bespiegel dat dit onwaarskynlik is dat hy Japannees sou wees as gevolg van sy moedertaal-vlak gebruik van [[Engels]].<ref name=Wired/> Sommige het gedink dat Nakamoto 'n span mense kan wees. Dan Kaminsky, 'n sekuriteitsnavorser wat die bitcoin-kode gelees het,<ref>{{Cite news |last=Naughton |first=John |date=7 April 2013 |title=Why Bitcoin scares banks and governments |work=The Observer |url=https://www.theguardian.com/technology/2013/apr/07/bitcoin-scares-banks-governments |url-status=live |access-date=11 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302170424/http://www.theguardian.com/technology/2013/apr/07/bitcoin-scares-banks-governments |archive-date=2 Maart 2014 }}</ref> het gesê Nakamoto kan óf 'n "span mense" óf 'n "genie" wees;<ref name="betabeat">{{Cite web |last=Jeffries, Adrianne |date=4 Oktober 2011 |title=The New Yorker's Joshua Davis Attempts to Identify Bitcoin Creator Satoshi Nakamoto |url=http://betabeat.com/2011/10/did-the-new-yorkers-joshua-davis-nail-the-identity-of-bitcoin-creator-satoshi-nakamoto/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203001515/http://betabeat.com/2011/10/did-the-new-yorkers-joshua-davis-nail-the-identity-of-bitcoin-creator-satoshi-nakamoto/ |archive-date=3 Desember 2013 |access-date=27 Desember 2013 |publisher=Betabeat }}</ref> Laszlo Hanyecz, 'n ontwikkelaar wat Nakamoto e-pos gestuur het, het die gevoel gehad dat die kode was te goed ontwerp vir een persoon;<ref name=Wired/> Gavin Andresen het van Nakamoto se kode gesê: "Hy was 'n briljante kodeerder, maar dit was eienaardig."<ref name="MITTechReview">{{Cite news |last=Simonite |first=Tom |date=15 August 2014 |title=The Man Who Really Built Bitcoin |work=MIT Technology Review |publisher=Massachusetts Institute of Technology |url=https://www.technologyreview.com/2014/08/15/12784/the-man-who-really-built-bitcoin/ |access-date=14 November 2016}}</ref> Die gebruik van Britse Engels in beide bronkode-kommentaar en forumplasings, soos die uitdrukking "bloedig hard", terme soos "plat" en "wiskunde", en die spellings "grys" en "kleur",<ref name="NY2011"/> het gelei tot spekulasie dat Nakamoto, of ten minste een individu in 'n konsortium wat beweer dat dit hy is, van [[Statebond]]-oorsprong was.{{r|Wired}}{{r|"whitepaper"}}{{r|"betabeat"}} Die verwysing na Londen se ''Times''-koerant in die eerste bitcoinblok wat deur Nakamoto ontgin is, het vir sommige 'n besondere belangstelling in die Britse regering voorgestel.<ref name="NY2011">{{Cite magazine |last=Davis |first=Joshua |date=10 Oktober 2011 |title=The Crypto-Currency: Bitcoin and its mysterious inventor |url=https://www.newyorker.com/magazine/2011/10/10/the-crypto-currency |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101014157/http://www.newyorker.com/magazine/2011/10/10/the-crypto-currency |archive-date=1 November 2014 |access-date=31 Oktober 2014 |magazine=The New Yorker }}</ref><ref>{{Cite book |last=Pagliery |first=Jose |url=https://books.google.com/books?id=_-wuBAAAQBAJ |title=Bitcoin: And the Future of Money |date=2014 |publisher=Triumph Books |isbn=9781629370361 |access-date=20 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180121071329/https://books.google.com.au/books?id=_-wuBAAAQBAJ |archive-date=21 Januarie 2018 |url-status=live}}</ref> Stefan Thomas, 'n Switserse sagteware-ingenieur en aktiewe gemeenskapslid, het die tydstempels vir elk van Nakamoto se bitcoin-forumplasings (meer as 500) geteken; die grafiek het 'n skerp daling getoon tot byna geen plasings tussen die ure van 05:00 en 11:00 Greenwich Mean Time (of middernag tot 06:00 Eastern Standard Time). Dit was tussen 14:00. en 20:00. Japan Standard Time, wat 'n ongewone slaappatroon voorstel vir iemand wat vermoedelik in Japan woon. Aangesien hierdie patroon selfs op Saterdae en Sondae gehou het, het dit voorgestel dat Nakamoto op hierdie tydstip konsekwent aan die slaap was.<ref name=Wired/> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Nakamoto, Satoshi}} [[Kategorie:Kriptogeld]] 7ijnvjwg70pxub4pwnhwuj8ns0pqnrj 2975088 2975087 2026-10-03T19:12:26Z NDG 194115 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-53104-08|~2026-53104-08]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Sobaka|Sobaka]] 2893021 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bust of Satoshi Nakamoto in Budapest2.jpg|duimnael|Borsbeeld van Satoshi Nakamoto, skepper van bitcoin, opgerig in die Graphisoft Park in [[Boedapest]]. Die standbeeld gemaak van brons en aluminiumlegering deur Tamás Gilly en Réka Gergely is op 16 September 2021 op inisiatief van die Hongaarse Kripto Akademie ingewy. (Boedapest, Distrik III, Záhonystraat)]] '''Satoshi Nakamoto''' is die [[skuilnaam]] wat gebruik word deur<ref>{{Cite web |date=30 June 2015 |title=The misidentification of Satoshi Nakamoto |url=https://theweek.com/articles/561540/misidentification-satoshi-nakamoto |access-date=22 July 2019 |website=theweek.com}}</ref><ref>{{Cite news |last=Kharif |first=Olga |date=23 April 2019 |title=John McAfee Vows to Unmask Crypto's Satoshi Nakamoto, Then Backs Off |work=Bloomberg |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-23/john-mcafee-vows-to-unmask-crypto-s-satoshi-nakamoto-within-days}}</ref><ref>{{Cite web |title=Who Is Satoshi Nakamoto, Inventor of Bitcoin? It Doesn't Matter. |url=https://fortune.com/2015/12/09/bitcoin-satoshi-identity/ |access-date=22 Julie 2019 |website=Fortune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bearman |first=Sophie |date=27 Oktober 2017 |title=Bitcoin's creator may be worth $6 billion — but people still don't know who it is |url=https://www.cnbc.com/2017/10/27/bitcoins-origin-story-remains-shrouded-in-mystery-heres-why-it-matters.html |access-date=22 Julie 2019 |website=CNBC |language=en}}</ref> ‘n persoon of persone wat [[Bitcoin]] ontwikkel het, die bitcoin-witskrif geskryf het, en bitcoin se oorspronklike verwysingsimplementering geskep en ontplooi het.<ref>{{Cite news |last=S. |first=L. |date=2 November 2015 |title=Who is Satoshi Nakamoto? |work=The Economist explains |url=https://www.economist.com/blogs/economist-explains/2015/11/economist-explains-1 |url-status=live |access-date=3 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821154511/http://www.economist.com/blogs/economist-explains/2015/11/economist-explains-1 |archive-date=21 Augustus 2016 }}</ref> As deel van die implementering het Nakamoto ook die eerste [[blokketting]]databasis ontwerp.<ref name="te20151031">{{Cite news |last=Economist Staff |date=31 Oktober 2015 |title=Blockchains: The great chain of being sure about things |url=https://www.economist.com/news/briefing/21677228-technology-behind-bitcoin-lets-people-who-do-not-know-or-trust-each-other-build-dependable |url-status=live |newspaper=[[The Economist]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160703000844/http://www.economist.com/news/briefing/21677228-technology-behind-bitcoin-lets-people-who-do-not-know-or-trust-each-other-build-dependable |archive-date=3 Julie 2016 |access-date=18 Junie 2016 }}</ref> Nakamoto was aktief in die ontwikkeling van bitcoin tot Desember 2010.<ref name=Wired/> Daar is wydverspreide spekulasie oor Satoshi Nakamoto se ware identiteit, met verskeie mense wat as die persoon of persone agter die naam voorgehou word. Alhoewel Nakamoto se naam [[Japannees]] is, en hy in 2012 gesê het dat hy 'n man was wat in [[Japan]] woon,<ref name="ning" /> het die meeste van die spekulasiesagteware- en kriptografiekundiges in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] of [[Europa]] betrek. ==Ontwikkeling van bitcoin== [[Lêer:Bitcoin-Genesis-block.svg|links|duimnael|Satoshi Nakamoto-boodskap ingebed in die muntbasis van die eerste blok.]] Nakamoto het gesê dat werk aan die skryf van die kode vir Bitcoin in die tweede kwartaal van 2007 begin het.<ref name="17nov">{{Cite web |last=Satoshi Nakamoto |date=17 November 2008 |title=Re: Bitcoin P2P e-cash paper 2008-11-17 16:33:04 UTC |url=http://satoshi.nakamotoinstitute.org/emails/cryptography/15/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161207145306/http://satoshi.nakamotoinstitute.org/emails/cryptography/15/ |archive-date=7 Desember 2016 |access-date=4 Desember 2016 |publisher=Satoshi Nakamoto Institute }}</ref> Op 18 Augustus 2008 het hy of 'n kollega die domeinnaam bitcoin.org,<ref>{{Cite web |title=Whois bitcoin.org |url=https://www.whois.com/whois/bitcoin.org |access-date=6 Maart 2020 |website=www.whois.com |language=en}}</ref> geregistreer en 'n [[webwerf]] by daardie adres geskep. Op 31 Oktober het Nakamoto 'n witskrif oor die [[kriptografie]]-poslys by metzdowd.com gepubliseer wat 'n digitale [[Kriptogeld|kripto-geldeenheid]] beskryf, getiteld "''Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System''".<ref name="whitepaper">{{Cite web |last=Nakamoto |first=Satoshi |date=24 Mei 2009 |title=Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System |url=https://bitcoin.org/bitcoin.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320135003/https://bitcoin.org/bitcoin.pdf |archive-date=20 Maart 2014 |access-date=5 Maart 2014 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Nakamoto |first=Satoshi |date=31 Oktober 2008 |title=Bitcoin P2P e-cash paper |url=http://article.gmane.org/gmane.comp.encryption.general/12588/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20121228025845/http://article.gmane.org/gmane.comp.encryption.general/12588/ |archive-date=28 Desember 2012 |access-date=5 March 2014 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Satoshi's posts to Cryptography mailing list |url=http://www.mail-archive.com/search?l=cryptography@metzdowd.com&q=from:%22Satoshi+Nakamoto%22 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130103200631/http://www.mail-archive.com/search?l=cryptography@metzdowd.com&q=from:%22Satoshi+Nakamoto%22 |archive-date=3 Januarie 2013 |access-date=14 Desember 2013 |publisher=Mail-archive.com }}</ref> Op 9 Januarie 2009 het Nakamoto weergawe 0.1 van die Bitcoin-sagteware op SourceForge vrygestel en die netwerk bekendgestel deur die ontstaansblok van bitcoin (blok nommer 0) te definieer, wat 'n beloning van 50 bitcoins gehad het.<ref name="inventor">{{Cite magazine |last=Davis |first=Joshua |title=The Crypto-Currency: Bitcoin and its mysterious inventor. |url=https://www.newyorker.com/reporting/2011/10/10/111010fa_fact_davis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130918090443/http://www.newyorker.com/reporting/2011/10/10/111010fa_fact_davis |archive-date=18 September 2013 |magazine=The New Yorker }}</ref><ref>{{Cite web |last=Penenberg |first=Adam |title=The Bitcoin Crypto-Currency Mystery Reopened |url=http://www.fastcompany.com/1785445/bitcoin-crypto-currency-mystery-reopened |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006235216/http://www.fastcompany.com/1785445/bitcoin-crypto-currency-mystery-reopened |archive-date=6 Oktober 2013 |publisher=Fast Company |quote=A New Yorker writer implies he found Bitcoin's mysterious creator. We think he got the wrong man, and offer far more compelling evidence that points to someone else entirely. }}</ref><ref name=Wired/><ref>{{Cite web |title=Block 0&nbsp;– Bitcoin Block Explorer |url=http://blockexplorer.com/block/000000000019d6689c085ae165831e934ff763ae46a2a6c172b3f1b60a8ce26f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015154613/http://blockexplorer.com/block/000000000019d6689c085ae165831e934ff763ae46a2a6c172b3f1b60a8ce26f |archive-date=15 October 2013 }}</ref> Ingebed in die muntbasistransaksie van hierdie blok is die teks: "''The Times 03/Jan/2009 Chancellor on rand of second bailout for banks''", <ref name="NY2011" /> met verwysing na 'n opskrif in die Britse koerant ''[[The Times]]'' wat op daardie datum gepubliseer is.<ref>{{Cite news |last1=Elliott |first1=Francis |last2=Duncan |first2=Gary |date=3 Januarie 2009 |title=Chancellor Alistair Darling on brink of second bailout for banks |work=The Times |url=https://www.thetimes.co.uk/article/chancellor-alistair-darling-on-brink-of-second-bailout-for-banks-n9l382mn62h |access-date=27 April 2018}}</ref> Hierdie nota is geïnterpreteer as beide 'n tydstempel en 'n bespottende opmerking oor die beweerde onstabiliteit wat veroorsaak word deur fraksionele-reserwebankdienste.<ref>{{Cite book |last=Pagliery |first=Jose |url=https://books.google.com/books?id=_-wuBAAAQBAJ |title=Bitcoin: And the Future of Money |date=2014 |publisher=Triumph Books |isbn=9781629370361 |access-date=20 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180121071329/https://books.google.com.au/books?id=_-wuBAAAQBAJ |archive-date=21 Januarie 2018 |url-status=live }}</ref>{{rp|18}} Nakamoto het tot middel 2010 voortgegaan om met ander ontwikkelaars op die Bitcoin-sagteware saam te werk en self alle wysigings aan die bronkode aan te bring. Hy het toe beheer oor die bronkode-bewaarplek en netwerkwaarskuwingsleutel aan Gavin Andresen gegee,<ref>{{Cite web |last=Bosker |first=Bianca |title=Gavin Andresen, Bitcoin Architect: Meet The Man Bringing You Bitcoin (And Getting Paid In It) |date=16 April 2013 |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/04/16/gavin-andresen-bitcoin_n_3093316.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803102036/http://www.huffingtonpost.com/2013/04/16/gavin-andresen-bitcoin_n_3093316.html |archive-date=3 Augustus 2016 |publisher=HuffPostTech }}</ref> verskeie verwante domeine na verskeie prominente lede van die bitcoin-gemeenskap oorgedra, en sy erkende betrokkenheid by die projek gestaak. Nakamoto besit tussen 750 000 en 1 100 000 bitcoin. In November 2021, toe Bitcoin 'n waarde van meer as VS$68 000 bereik het, sou sy netto waarde tot VS$73 miljard gewees het, wat hom destyds die 15de rykste persoon ter wêreld gemaak het.<ref>{{Cite web|date=15 November 2021|title=Bitcoin creator is now the 15th richest person in the world|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/bitcoin-satoshi-nakamoto-wealth-net-worth-b1957878.html|access-date=1 Desember 2021|website=The Independent|language=en}}</ref> ==Eienskappe en identiteit== Nakamoto het nog nooit persoonlike inligting bekend gemaak wanneer tegniese aangeleenthede bespreek word nie,<ref name=Wired>{{Cite magazine |last=Wallace |first=Benjamin |date=23 November 2011 |title=The Rise and Fall of Bitcoin |url= https://www.wired.com/2011/11/mf-bitcoin/ |magazine=Wired |volume=19 |issue=12 |issn=1059-1028 |access-date=29 Oktober 2023 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20231029120351/https://www.wired.com/2011/11/mf-bitcoin/ |archive-date=29 October 2023 |quote= Dit het twyfelagtig gelyk of Nakamoto selfs Japannees was. Sy Engels het die foutlose, idiomatiese klank van 'n moedertaalspreker gehad. }}</ref> alhoewel hy soms kommentaar gelewer het oor bankwese en fraksionele reserwebankdienste. Op sy P2P Foundation-profiel vanaf 2012, het Nakamoto beweer dat hy 'n 37-jarige man is wat in Japan gewoon het; <ref name="ning">{{Cite web |title=Satoshi Nakamoto's Page |url=http://p2pfoundation.ning.com/profile/SatoshiNakamoto |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20120529203623/http://p2pfoundation.ning.com/profile/SatoshiNakamoto |archive-date=29 Mei 2012 |access-date=2 Mei 2016 |website=P2P Foundation }}</ref> sommige het egter bespiegel dat dit onwaarskynlik is dat hy Japannees sou wees as gevolg van sy moedertaal-vlak gebruik van [[Engels]].<ref name=Wired/> Sommige het gedink dat Nakamoto 'n span mense kan wees. Dan Kaminsky, 'n sekuriteitsnavorser wat die bitcoin-kode gelees het,<ref>{{Cite news |last=Naughton |first=John |date=7 April 2013 |title=Why Bitcoin scares banks and governments |work=The Observer |url=https://www.theguardian.com/technology/2013/apr/07/bitcoin-scares-banks-governments |url-status=live |access-date=11 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302170424/http://www.theguardian.com/technology/2013/apr/07/bitcoin-scares-banks-governments |archive-date=2 Maart 2014 }}</ref> het gesê Nakamoto kan óf 'n "span mense" óf 'n "genie" wees;<ref name="betabeat">{{Cite web |last=Jeffries, Adrianne |date=4 Oktober 2011 |title=The New Yorker's Joshua Davis Attempts to Identify Bitcoin Creator Satoshi Nakamoto |url=http://betabeat.com/2011/10/did-the-new-yorkers-joshua-davis-nail-the-identity-of-bitcoin-creator-satoshi-nakamoto/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203001515/http://betabeat.com/2011/10/did-the-new-yorkers-joshua-davis-nail-the-identity-of-bitcoin-creator-satoshi-nakamoto/ |archive-date=3 Desember 2013 |access-date=27 Desember 2013 |publisher=Betabeat }}</ref> Laszlo Hanyecz, 'n ontwikkelaar wat Nakamoto e-pos gestuur het, het die gevoel gehad dat die kode was te goed ontwerp vir een persoon;<ref name=Wired/> Gavin Andresen het van Nakamoto se kode gesê: "Hy was 'n briljante kodeerder, maar dit was eienaardig."<ref name="MITTechReview">{{Cite news |last=Simonite |first=Tom |date=15 August 2014 |title=The Man Who Really Built Bitcoin |work=MIT Technology Review |publisher=Massachusetts Institute of Technology |url=https://www.technologyreview.com/2014/08/15/12784/the-man-who-really-built-bitcoin/ |access-date=14 November 2016}}</ref> Die gebruik van Britse Engels in beide bronkode-kommentaar en forumplasings, soos die uitdrukking "bloedig hard", terme soos "plat" en "wiskunde", en die spellings "grys" en "kleur",<ref name="NY2011"/> het gelei tot spekulasie dat Nakamoto, of ten minste een individu in 'n konsortium wat beweer dat dit hy is, van [[Statebond]]-oorsprong was.{{r|Wired}}{{r|"whitepaper"}}{{r|"betabeat"}} Die verwysing na Londen se ''Times''-koerant in die eerste bitcoinblok wat deur Nakamoto ontgin is, het vir sommige 'n besondere belangstelling in die Britse regering voorgestel.<ref name="NY2011">{{Cite magazine |last=Davis |first=Joshua |date=10 Oktober 2011 |title=The Crypto-Currency: Bitcoin and its mysterious inventor |url=https://www.newyorker.com/magazine/2011/10/10/the-crypto-currency |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101014157/http://www.newyorker.com/magazine/2011/10/10/the-crypto-currency |archive-date=1 November 2014 |access-date=31 Oktober 2014 |magazine=The New Yorker }}</ref><ref>{{Cite book |last=Pagliery |first=Jose |url=https://books.google.com/books?id=_-wuBAAAQBAJ |title=Bitcoin: And the Future of Money |date=2014 |publisher=Triumph Books |isbn=9781629370361 |access-date=20 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180121071329/https://books.google.com.au/books?id=_-wuBAAAQBAJ |archive-date=21 Januarie 2018 |url-status=live}}</ref> Stefan Thomas, 'n Switserse sagteware-ingenieur en aktiewe gemeenskapslid, het die tydstempels vir elk van Nakamoto se bitcoin-forumplasings (meer as 500) geteken; die grafiek het 'n skerp daling getoon tot byna geen plasings tussen die ure van 05:00 en 11:00 Greenwich Mean Time (of middernag tot 06:00 Eastern Standard Time). Dit was tussen 14:00. en 20:00. Japan Standard Time, wat 'n ongewone slaappatroon voorstel vir iemand wat vermoedelik in Japan woon. Aangesien hierdie patroon selfs op Saterdae en Sondae gehou het, het dit voorgestel dat Nakamoto op hierdie tydstip konsekwent aan die slaap was.<ref name=Wired/> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Nakamoto, Satoshi}} [[Kategorie:Kriptogeld]] hjapoh8z77dsacqxns2ysdxa6lgt8no Alberto Fujimori 0 418377 2975172 2926843 2026-10-04T03:49:07Z ~2026-50434-89 214697 /* Eksterne skakels */ 2975172 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Visit of Alberto Fujimori, President of Peru, to the CEC (cropped).jpg|duimnael]] '''Alberto Kenya Fujimori Inomoto''' ([[26 Julie]] [[1938]] – [[11 September]] [[2024]]) was 'n Peruaanse voormalige politikus, professor en ingenieur wat vanaf 1990 tot 2000 as president van [[Peru]] gedien het. Fujimori, 'n Peruaan van Japannese afkoms, was 'n landbou-ingenieur en universiteitsrektor voordat hy die politiek betree het. Sy ampstermyn, wat dikwels as 'n [[diktator]] beskryf word,<ref name="Multi12"> * {{cite journal |last1=Burt |first1=Jo-Marie |last2=Youngers |first2=Coletta A. |date=2010 |title=Peruvian precedent: the Fujimori conviction and the ongoing struggle for justice |url=https://archive.org/details/sim_nacla-report-on-the-americas_march-april-2010_43_2/page/6 |journal=NACLA Report on the Americas |volume=43 |issue=2 |page=6 |doi=10.1080/10714839.2010.11722203 |s2cid=157981443 |quote=Peru se aktiewe menseregtegemeenskap, wat onvermoeid geveg het om straffeloosheid die hoof te bied, beëindig die Fujimori-diktatuur}} * {{cite journal |last1=Contesse |first1=Jorge |date=July 2019 |title=Inter-American Court of Human Rights – presidential pardon – anti-impunity – conventionality control |journal=American Journal of International Law |volume=113 |issue=3 |pages=568 |doi=10.1017/ajil.2019.28 |s2cid=199175644 |quote=die Inter-Amerikaanse Hof vir Menseregte (Hof) het Peru beveel om die presidensiële kwytskelding wat aan voormalige president en diktator Alberto Fujimori toegestaan ​​is, te hersien|doi-access=free}} * {{cite journal |last=Dzero |first=Irina |date=Summer 2016 |title=La fiesta del Chivo, novel and film: on the transition to democracy in Latin America |url=https://archive.org/details/latin-american-research-review_2016_51_3/page/85 |journal=Latin American Research Review |volume=51 |issue=3 |pages=85–100 |doi=10.1353/lar.2016.0035 |s2cid=152210483 |quote=the dictator Fujimori fled}} * {{cite journal |last=Brickner |first=Rachel K. |date=2006 |title=Assessing Fujimori's Peru |journal=Georgetown Journal of International Affairs |volume=7 |issue=2 |pages=160 |quote=Fujimori's rule as a dictator lasted for nearly ten years}} * {{cite journal |last1=Frantz |first1=Erica |last2=Geddes |first2=Barbara |date=April 2016 |title=The legacy of dictatorship for democratic parties in Latin America |journal=Journal of Politics in Latin America |publisher=German Institute for Global and Area Studies |volume=8 |issue=1 |pages=3–32 |doi=10.1177/1866802X1600800101 |s2cid=55466885 |quote=in Peru is die eerste diktatoriale ondersteuningsparty geskep deur generaal Manuel Odria ... en die tweede heeltemal ander een deur president Alberto Fujimori |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Lesser |first1=Jeffrey |last2=Hu-DeHart |first2=Evelyn |last3=Lopez-Calvo |first3=Ignacio |date=Fall 2017 |title=Why Asia and Latin America? |journal=University of Minnesota Press|Verge: Studies in Global Asias |volume=3 |issue=2 |pages=1 |doi=10.5749/vergstudglobasia.3.2.0001 |s2cid=166028670 |quote=voormalige Peruaanse diktator Alberto Fujimori het dikwels aangetrek as 'n samoerai en as 'n Inka as deel van sy veldtogpublisiteit}} * {{cite news |last=Collyns |first=Dan |date=3 June 2021 |title=Leftist teacher takes on dictator's daughter as Peru picks new president |url=https://www.theguardian.com/world/2021/jun/03/peru-presidential-election-pedro-castillo-keiko-fujimori |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210606052404/https://www.theguardian.com/world/2021/jun/03/peru-presidential-election-pedro-castillo-keiko-fujimori |archive-date=6 Junie 2021 |access-date=6 Junie 2021 |work=[[The Guardian]]}}</ref> word gekenmerk deur beide beduidende ekonomiese hervormings en ernstige [[menseregte]]vergrype. Fujimori se ampstermyn het begin met sy onverwagse oorwinning in die algemene verkiesing van 1990. Hy het vinnig neoliberale ekonomiese hervormings geïmplementeer om hiperinflasie en ekonomiese onstabiliteit aan te spreek, wat hom aanvanklike steun van internasionale finansiële instellings, die weermag en die Peruaanse hoërklas besorg het. Sy administrasie het gou bekend geword vir sy outoritêre praktyke. In 1992 het Fujimori 'n self-staatsgreep uitgevoer, die Kongres ontbind en buitengewone magte oorgeneem. Sy regering was veral gekoppel aan gedwonge sterilisasies en die gewelddadige onderdrukking van die Shining Path-opstand. Ten spyte van hierdie kontroversies, beskou baie Peruaanse sy leierskapperiode gunstig as gevolg van die vermeende herstel van stabiliteit en ekonomiese groei. Hy is in 1995 herkies en weer omstrede in 2000 te midde van bewerings van verkiesingsbedrog. In 2000, met toenemende bewerings van wydverspreide korrupsie, [[Misdade teen die Mensdom]] en menseregtevergrype in sy regering, het Fujimori na Japan gevlug. Hy is later in 2005 in Chili gearresteer en aan Peru uitgelewer, waar hy verhoor en skuldig bevind is op verskeie aanklagte, insluitend menseregteskendings en verduistering. Hy is tot 25 jaar tronkstraf gevonnis, maar is in Desember 2023 vrygelaat ná 'n omstrede hofbevel. Fujimori bly 'n polariserende figuur in die Peruaanse politiek, met 'n nalatenskap veral deur sy dogter [[Keiko Fujimori]], wat verskeie kere vir die presidentskap verkies het. == Verwysings == {{Verwysings}} ==Bronne == * H.W. Wilson Company, ''Current Biography Yearbook, Volume 57'', H.W. Wilson, 1996 == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fujimori, Alberto}} [[Kategorie:Geboortes in 1938]] [[Kategorie:Sterftes in 2024]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] [[Kategorie:Diktators]] r9bpn5dg5opzegry8cjjndy3rr1nm5e Raleigh–Durham Internasionale Lughawe 0 427576 2975074 2922452 2026-10-03T18:43:55Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975074 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = Raleigh–Durham<br/>Internasionale Lughawe | image = Raleigh-Durham International Airport logo.svg | image-width = 175 | image2 = Raleigh Durham International airport satellite view.png | image2-width = 250 | IATA = RDU | ICAO = KRDU | FAA = RDU | type = Openbaar | owner-oper = Raleigh–Durham Airport Authority | city-served = Die Research Triangle-gebied van [[Noord-Carolina]] | location = Cedar Fork Township, Wake County, [[Noord-Carolina]], [[Verenigde State]] | opened = {{start date and age|1943|05|01}} | focus_city = [[Delta Air Lines]] | operating_base = Avelo Airlines<br/>Endeavor Air (Begin K3 2025) | elevation-f = 436 | elevation-m = 133 | coordinates = {{coord|35|52|40|N|078|47|15|W|type:airport_region:US-NC|aansig=inlyn,titel}} | image_map = RDUFAA.pdf | image_map_caption = FAA airport diagram | website = {{URL|https://rdu.com}} | r1-number = 05L/23R | r1-length-f = 10 000 | r1-length-m = 3 048 | r1-surface = Beton | r2-number = 05R/23L | r2-length-f = 7 500 | r2-length-m = 2 286 | r2-surface = Teer | r3-number = 14/32 | r3-length-f = 3 570 | r3-length-m = 1 088 | r3-surface = Teer | stat-year = 2024 | stat1-header = Totale passasiers | stat1-data = 15 475 466 | stat2-header = Lugbewegings | stat2-data = 214 222 | stat3-header = Lugvrag (pond) | stat3-data = 202 634 559 | footnotes = Bron: RDU website<ref>{{cite web | url=https://www.rdu.com/airport-authority/statistics/ | title=Statistics }}</ref> | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-wikidata = yes }} '''Raleigh–Durham Internasionale Lughawe''' {{Airport codes|RDU|KRDU|RDU}}, plaaslik bekend onder sy IATA-kode '''RDU''', is 'n [[internasionale lughawe]] wat [[Raleigh]], Durham, en die omliggende Navorsingsdriehoekstreek van [[Noord-Carolina]] as sy hooflughawe bedien. Dit is in ongeïnkorporeerde [[Wake County, Noord-Carolina|Wake County]] geleë, maar word omring deur die stad Raleigh in die noorde en ooste, en die dorpe Cary en Morrisville in die suide. Die lughawe beslaan 20 vk km en beskik oor drie aanloopbane.<ref>{{Cite web|url=https://skyvector.com/airport/RDU/Raleigh-Durham-International-Airport|title=RDU airport data at skyvector.com|website=skyvector.com|access-date=August 30, 2022}}</ref> Sedert 2025 beklee RDU die 35ste plek in passasiersaankomste en -vertrekke in die VSA, en bied passasiersdiens aan byna 80 bestemmings, insluitend 15 internasionale bestemmings in 11 lande.<ref name="transtats.bts.gov">{{Cite web|url=https://www.transtats.bts.gov/airports.asp?20=E&Nv42146=eQh&Nv42146_anzr=enyrvtu/Q74unz,%20aP:%20enyrvtu-Q74unz%20V06r40n6v10ny&pn44vr4=SNPgf|title=RITA – BTS – Transtats|publisher=Bureau of Transportation Statistics|access-date=March 27, 2024}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.transtats.bts.gov/airports.asp?20=E&Nv42146=eQh&Nv42146_anzr=enyrvtu/Q74unz,%20aP:%20enyrvtu-Q74unz%20V06r40n6v10ny&pn44vr4=SNPgf "RITA – BTS – Transtats"]. </cite></ref> Die lughawe bedien 31 Amerikaanse state, plus [[Puerto Rico]], met [[Hartsfield-Jackson Atlanta Internasionale Lughawe|Atlanta]] as die besigste binnelandse roete, en die metropolitaanse gebied van New York het die meeste passasiers per dag.<ref>{{Cite web|url=https://data.transportation.gov/Aviation/Consumer-Airfare-Report-Table-6-Contiguous-State-C/yj5y-b2ir/explore/query/SELECT%0A%20%20%60year%60%2C%0A%20%20%60quarter%60%2C%0A%20%20%60city1%60%2C%0A%20%20%60city2%60%2C%0A%20%20%60nsmiles%60%2C%0A%20%20%60passengers%60%2C%0A%20%20%60fare%60%2C%0A%20%20%60carrier_lg%60%2C%0A%20%20%60large_ms%60%2C%0A%20%20%60fare_lg%60%2C%0A%20%20%60carrier_low%60%2C%0A%20%20%60lf_ms%60%2C%0A%20%20%60fare_low%60%0AWHERE%0A%20%20%28caseless_one_of%28%60city1%60%2C%20%22Raleigh%2FDurham%2C%20NC%22%29%0A%20%20%20%20%20OR%20caseless_one_of%28%60city2%60%2C%20%22Raleigh%2FDurham%2C%20NC%22%29%29%0A%20%20AND%20%28%28%60year%60%20IN%20%28%222024%22%29%29%20AND%20%28%60quarter%60%20IN%20%28%222%22%2C%20%223%22%29%29%29%0AORDER%20BY%0A%20%20%60year%60%20DESC%20NULL%20FIRST%2C%0A%20%20%60table_1_flag%60%20ASC%20NULL%20LAST%2C%0A%20%20%60passengers%60%20DESC%20NULL%20LAST/page/filter|title=Consumer Airfare Report: Table 6 - Contiguous State City-Pair Markets That Average At Least 10 Passengers Per Day|publisher=Office of the Secretary of Transportation|access-date=11 March 2025}}</ref> Daar is byna 600 daaglikse vliegtuigbewegings.<ref>{{Cite web|url=https://www.rdu.com/wp-content/uploads/2025/03/2025-2026-Budget-Draft.pdf|title=Operating and Capital Budgets 2025-26|publisher=Raleigh-Durham Airport Authority|access-date= 7 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250417024512/https://www.rdu.com/wp-content/uploads/2025/03/2025-2026-Budget-Draft.pdf|archive-date=17 April 2025|url-status=dead}}</ref> Die RDU-lughaweowerheid is in beheer van die lughawefasiliteite en -bedrywighede en word beheer deur 'n raad van verteenwoordigers van die graafskappe [[Wake County, Noord-Carolina|Wake]] en [[Durham County, Noord-Carolina|Durham]] en die stede Raleigh en Durham. Raleigh–Durham Internasionale Lughawe is die tweede grootste lughawe in die staat [[Noord-Carolina]], naas [[Charlotte Douglas Internasionale Lughawe]]. Die hoofopvanggebied is sentraal- en oostelike Noord-Carolina, en suidelike [[Virginië]].<ref>{{Cite web|url=https://www.readyforeveryjourney.com/news/raleigh-durham-international-airport-launches-its-return-to-travel-campaign|title=Raleigh-Durham International Airport Launches its ‘Return to Travel’ Campaign|publisher=Airports Council International-North America|access-date=1 December 2024}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die lughawe is 'n bedryfsbasis vir Avelo Airlines en Endeavour Air, sowel as 'n fokusstad vir [[Delta Air Lines]]. In 2024 het RDU 'n rekord van 15,5 miljoen passasiers bedien, wat die lughawe se rekord van 14,5 miljoen passasiers wat in 2023 opgestel is, verbeter het.<ref>{{Cite web|url=https://www.rdu.com/rdu-ends-2024-with-record-passenger-traffic/|title=RDU Ends 2024 with Record Passenger Traffic|access-date=16 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124110448/https://www.rdu.com/rdu-ends-2024-with-record-passenger-traffic/|archive-date=24 Januarie 2025|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Raleigh–Durham_International_Airport_structure.jpg|duimnael|240px|'n Metaalkunswerk op uitstalling binne die lughaweterminaal.]] == Terminale == Die lughawe bevat twee terminale met 'n totaal van 45 hekke.<ref name="RDUMap">{{Cite web|url=https://www.rdu.com/maps-and-directions/inside-rdu/|title=Terminal Directory - Raleigh/Durham International Airport|access-date=8 April 2021}}</ref> Die twee terminale het nie 'n lugkantverbinding nie; maar passasiers wat tussen die terminale beweeg, kan met 'n pendelbus ry of die bewegende wandelpad vanaf onderdak parkeerdekke tussen die terminale neem. Alle nie- voorafgeklaarde internasionale vlugte word in Terminaal 2 verwerk en arriveer by hekke C21, C23, C24 en C25. == Statistiek == === Top bestemmings === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" width="align=" |+'''Besigste binnelandse roetes vanaf RDU (Januarie 2023 – Desember 2024)''' <ref name="transtats.bts.gov"/> ! Rang ! Stad ! Passasiers ! Rederye |- | 1 |[[Hartsfield-Jackson Atlanta Internasionale Lughawe|Atlanta, Georgia]] | 707 980 | Delta, Frontier, Southwest |- | 2 |[[Charlotte Douglas Internasionale Lughawe|Charlotte, Noord-Carolina]] | 526 730 | American |- | 3 |[[Orlando Internasionale Lughawe|Orlando, Florida]] | 359 290 | Delta, Frontier, JetBlue, Southwest |- | 4 |[[Dallas/Fort Worth Internasionale Lughawe|Dallas/Fort Worth, Texas]] | 328 470 | American, Frontier |- | 5 |[[O'Hare Internasionale Lughawe|Chicago–O'Hare, Illinois]] | 320 690 | American, Frontier, United |- | 6 |[[LaGuardia-lughawe|New York–LaGuardia, New York]] | 320 330 | American, Delta, Frontier |- | 7 |[[Logan Internasionale Lughawe|Boston, Massachusetts]] | 299 380 | Delta, Frontier, JetBlue |- | 8 |[[Miami Internasionale Lughawe|Miami, Florida]] | 296 020 | American, Delta, Frontier |- | 9 |[[John F. Kennedy Internasionale Lughawe|New York-JFK, New York]] | 291 260 | American, Delta, JetBlue |- | 10 |[[Denver Internasionale Lughawe|Denver, Colorado]] | 283 520 | Frontier, Southwest, United |- |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" width="align=" |+'''Besigste internasionale roetes vanaf RDU (Oktober 2023 – September 2024)'''<ref name="internationalreport">{{Cite web|url=https://data.transportation.gov/Aviation/International_Report_Passengers/xgub-n9bw|title=International_Report_Passengers {{!}} Department of Transportation - Data Portal|website=data.transportation.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719031853/https://data.transportation.gov/Aviation/International_Report_Passengers/xgub-n9bw|archive-date=July 19, 2019|access-date=July 25, 2021}}</ref> !Rank !Lughawe !Passasiers ! % verand. '23--'24 !Rederye |- |1 |[[Lughawe Londen-Heathrow|Londen–Heathrow, Verenigde Koninkryk]] |133,498 |{{Wins}} 2.39% |American |- |2 |[[Lughawe Parys-Charles de Gaulle|Parys–Charles de Gaulle, Frankryk]] |115,970 |{{Wins}} 4.93% |Air France, Delta |- |3 |[[Toronto Pearson Internasionale Lughawe|Toronto–Pearson, Kanada]] |92,256 |{{Daal}} 0.15% |Air Canada |- |4 |[[Keflavík Internasionale Lughawe|Reykjavík–Keflavík, Ysland]] |74,258 |{{Wins}} 12.95% |Icelandair |- |5 |[[Lughawe Frankfurt|Frankfurt, Duitsland]] |34,750 |{{Wins}} 358.81% |Lufthansa |- |6 |[[Cancún Internasionale Lughawe|Cancún, Meksiko]] |27,809 |{{Daal}} 3.60% |American, Delta |- |7 |[[Montréal–Trudeau Internasionale Lughawe|Montréal–Trudeau, Kanada]] |16,481 |{{Wins}} 4.14% |Air Canada |- |8 |[[Meksikostad Internasionale Lughawe|Meksikostad, Meksiko]] |14,441 |{{Wins}} 8925.63% |Aeromexico |- |9 |{{Vlagikoon|Panama}} [[Tocumen Internasionale Lughawe|Panamastad–Tocumen, Panama]] |14,030 |{{Wins}} 877.02% |Copa Airlines |- |10 |{{Vlagikoon|Bahamas}} <!-- [[Grand Bahama Internasionale Lughawe]] --> Freeport, Bahamas |2,025 |{{Daal}} 31.19% |Bahamasair |} === Jaarlikse verkeer by RDU === {| class="wikitable" |+Jaarlikse passasiersvolume by RDU (op- en afgeklim) 1985–tans !Jaar !Passasiers !Jaar !Passasiers !Jaar !Passasiers !Jaar !Passasiers |- |1985 |2 771 009 |1995 |5 937 135 |2005 |9 303 904 |2015 |10 015 244 |- |1986 |3 100 002 |1996 |6 417 871 |2006 |9 432 925 |2016 |11 049 143 |- |1987 |4 854 073 |1997 |6 724 874 |2007 |10 037 424 |2017 |11 653 693 |- |1988 |7 352 007 |1998 |7 228 653 |2008 |9 715 928 |2018 |12 801 697 |- |1989 |8 594 671 |1999 |8 941 775 |2009 |8 973 398 |2019 |14 218 621 |- |1990 |9 265 665 |2000 |10 438 585 |2010 |9 101 920 |2020 |4 883 913 |- |1991 |9 381 586 |2001 |9 584 087 |2011 |9 161 279 |2021 |8 795 128 |- |1992 |9 925 364 |2002 |8 241 253 |2012 |9 220 391 |2022 |11 842 330 |- |1993 |9 695 886 |2003 |7 912 547 |2013 |9 186 748 |2023 |14 523 996 |- |1994 |8 999 491 |2004 |8 637 606 |2014 |9 545 360 |2024 |'''15 475 466''' |} === Lugdiens markaandeel === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" width="align=" |+'''Grootste rederye by RDU (Jan - Des 2024)''' <ref>{{Cite web|url=https://www.transtats.bts.gov/airports.asp?20=E&Nv42146=eQh&Nv42146_anzr=enyrvtu/Q74unz,%20aP:%20enyrvtu-Q74unz%20V06r40n6v10ny&pn44vr4=SNPgf|title=Raleigh/Durham, NC: Raleigh-Durham International (RDU)|website=|publisher=|access-date=}}</ref> ! Rang ! Lugdiens ! Passasiers ! Deel |- | 1 | [[American Airlines]] | 3 013 000 | 20,76% |- | 2 | [[Delta Air Lines]] | 2 990 000 | 20,60% |- | 3 | [[Southwest Airlines]] | 2 208 000 | 15,21% |- | 4 | [[United Airlines]] | 1 478 000 | 10,18% |- | 5 | [[Frontier Airlines]] | 1 285 000 | 8,85% |- | | Ander | 3 544 000 | 24,41% |- |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Lughawens in die Verenigde State van Amerika]] fe519snujbgm9r0cbpwhjpnktdjbbx0 Jamesbrittenia 0 458350 2975254 2967997 2026-10-04T10:10:21Z Jcb 223 2975254 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Jamesbrittenia ramosissima03.jpg |image_caption = ''Jamesbrittenia ramosissima'' |display_parents = 3 |taxon = Jamesbrittenia |authority = Kuntze, (1891) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Jamesbrittenia''''' is 'n [[genus]] van klein [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Scrophulariaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]] en die [[Indiese subkontinent]]. == Spesies == Daar is 84 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:37742-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Jamesbrittenia accrescens]]'' <small>(Hiern) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia acutiloba]]'' <small>(Pilg.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia adpressa]]'' <small>(Dinter) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia albanensis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia albiflora]]'' <small>([[I.Verd.]]) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia albobadia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia albomarginata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia amplexicaulis]]'' <small>(Benth.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia angolensis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia argentea]]'' <small>(L.f.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia aridicola]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia aspalathoides]]'' <small>(Benth.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia aspleniifolia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia atropurpurea]]'' <small>(Benth.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia aurantiaca]]'' <small>(Burch.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia barbata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia bergae]]'' <small>Lemmer</small> * ''[[Jamesbrittenia beverlyana]]'' <small>(Hilliard & B.L.Burtt) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia bicolor]]'' <small>(Dinter) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia breviflora]]'' <small>(Schltr.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia burkeana]]'' <small>(Benth.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia calciphila]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia candida]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia canescens]]'' <small>(Benth.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia carvalhoi]]'' <small>(Engl.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia chenopodioides]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia concinna]]'' <small>(Hiern) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia crassicaulis]]'' <small>(Benth.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia dentatisepala]]'' <small>(Overkott) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia dissecta]]'' <small>(Delile) Kuntze</small> * ''[[Jamesbrittenia dolomitica]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia elegantissima]]'' <small>(Schinz) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia filicaulis]]'' <small>(Benth.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia fimbriata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia fleckii]]'' <small>(Thell.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia fodina]]'' <small>(Wild) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia foliolosa]]'' <small>(Benth.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia fragilis]]'' <small>(Pilg.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia fruticosa]]'' <small>(Benth.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia giessii]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia glutinosa]]'' <small>(Benth.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia grandiflora]]'' <small>(Galpin) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia hereroensis]]'' <small>(Engl.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia heucherifolia]]'' <small>(Diels) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia huillana]]'' <small>(Diels) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia incisa]]'' <small>(Thunb.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia integerrima]]'' <small>(Benth.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia jurassica]]'' <small>(Hilliard & B.L.Burtt) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia kraussiana]]'' <small>(Bernh.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia lesutica]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia lyperioides]]'' <small>(Engl.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia macrantha]]'' <small>(Codd) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia major]]'' <small>(Pilg.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia maritima]]'' <small>(Hiern) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia maxii]]'' <small>(Hiern) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia megadenia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia megaphylla]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia merxmuelleri]]'' <small>(Roessler) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia micrantha]]'' <small>(Klotzsch) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia microphylla]]'' <small>(L.f.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia montana]]'' <small>(Diels) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia multisecta]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia myriantha]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia namaquensis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia pallida]]'' <small>(Pilg.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia pedunculosa]]'' <small>(Benth.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia phlogiflora]]'' <small>(Benth.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia pilgeriana]]'' <small>(Dinter) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia pinnatifida]]'' <small>(L.f.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia primuliflora]]'' <small>(Thell.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia pristisepala]]'' <small>(Hiern) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia racemosa]]'' <small>(Benth.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia ramosissima]]'' <small>(Hiern) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia sessilifolia]]'' <small>(Diels) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia silenoides]]'' <small>(Hilliard) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia stellata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia stricta]]'' <small>(Benth.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia tenella]]'' <small>(Hiern) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia tenuifolia]]'' <small>(Bernh.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia thunbergii]]'' <small>(G.Don) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia tortuosa]]'' <small>(Benth.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia tysonii]]'' <small>(Hiern) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia zambesica]]'' <small>(R.E.Fr.) Hilliard</small> * ''[[Jamesbrittenia zuurbergensis]]'' <small>Hilliard</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Jamesbrittenia| ]] n3bt50o3jv40hyg6ybegs946j9shv2k 2026 Bahreinse Grand Prix 0 458970 2975040 2974979 2026-10-03T16:00:06Z Aliwal2012 39067 /* Kwalifisering */ 2975040 wikitext text/x-wiki {{Sportnuus}} [[Lêer:Formula One logo.svg|thumb|260px|Formule 1 logo]] {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 24em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;" | {{BH-VLAG}} 2026 Formule 1 [[Gulf Air]]<br/>Bahreinse Grand Prix in Maleisië |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Sepang.svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>4 Oktober 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Sepang Internasionale Renbaan]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small> </small> | <small> </small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small> </small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste ronde</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small> </small> | <small> </small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small> </small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |- | '''<small>2</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |- | '''<small>3</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |} Aanvanklik sou die '''[[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Bahreinse Grand Prix]]''' op 12 April 2026 op die [[Bahrein Internasionale Renbaan]] te [[Sakhir]] in [[Bahrein]] plaasgevind het. Op 13 Maart 2026 het die bestuur van Formule 1 aangekondig dat die wedren gekanselleer is weens die aanvalle deur [[Israel]] en die [[Verenigde State]] op [[Iran]] en die [[Iran-oorlog in 2026|oorlogskonflik in die Midde-Ooste]] wat daarna ontvou het.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.gelderlander.nl/meer-sport/formule-1-gaat-races-in-bahrein-en-saoedi-arabie-van-de-kalender-halen-wegens-oorlog-in-het-midden-oosten~a386afd3/ |titel=Formule 1 gaan sy wedrenne in Bahrein en Saoedi-Arabië van die kalender skrap weens die oorlog in die Midde-Ooste |website=gelderlander.nl |datum= 13 Maart 2026}}</ref> Op 26 Julie 2026 is aangekondig dat die Bahreinse Grand Prix van Sakhir na die [[Sepang Internasionale Renbaan]] in Sepang, [[Maleisië]], verskuif word, waar die [[Maleisiese Grand Prix]] laas in 2017 gehou is. Die wedren op 4 Oktober sal amptelik as die '''Gulf Air Bahreinse Grand Prix in Maleisië''' bekend staan.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/formule-1/6404438/formule-1-in-oktober-naar-maleisie-als-vervanger-afgelaste-gp-bahrein.html |titel=Formule 1 in Oktober na Maleisië as vervanger vir afgelaste GP Bahrein |website=nu.nl |datum=2026-07-26}}</ref> Dit sal die sestiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/practice/1 |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Practice 1 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-02}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.520 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:37.903 |- !3 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:38.303 |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.367 |- !5 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:38.580 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/practice/2 |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Practice 2 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-02}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.528 |- !2 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.627 |- !3 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.665 |- !4 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.785 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.833 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/practice/3 |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Practice 3 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-03}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:36.302 |- !2 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:36.580 |- !3 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:36.860 |- !4 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:36.912 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.016 |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !K1 !K2 !K3 !Rooster |- !1 | align=center |3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | '''1:36.477''' | '''1:35.696''' | '''1:35.130''' | align=center|1 |- !2 | align="center" |44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:36.595 | 1:36.032 | 1:35.428 | align=center|2 |- !3 | align="center" |6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:36.898 | 1:36.192 | 1:35.558 | align=center|8'''*<sup>1</sup>''' |- !4 | style="text-align:center" |12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes GP|Mercedes]] | 1:37.041 | 1:35.959 | 1:35.631 | align=center|3 |- !5 | align="center" |16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc (autocoureur)|Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:36.730 | 1:35.970 | 1:35.666 | align=center|4 |- !6 | align="center" |1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren (Formule 1-team)|McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.092 | 1:36.173 | 1:35.757 | align=center|5 |- !7 | align="center" |81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren (Formule 1-team)|McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:36.852 | 1:36.020 | 1:35.762 | align=center|6 |- !8 | align="center" |63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell (autocoureur)|George Russell]] | [[Mercedes GP|Mercedes]] | 1:37.264 | 1:36.245 | 1:35.871 | align=center|7 |- !9 | align="center" |10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1 Team|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.174 | 1:36.410 | 1:37.210 | align=center|9 |- !10 | align="center"|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi (Formule 1)|Audi]] | 1:37.106 | 1:36.814 | 1:37.673 | align=center|10 |- !11 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.332 | 1:37.023 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center|11 |- !12 | align="center"|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:37.721 | 1:37.220 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center|12 |- !13 | align=center |55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.|Carlos Sainz]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.651 | 1:37.527 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center|13 |- !14 | align="center"|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:37.729 | 1:37.566 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center|14 |- !15 | align=center |43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1 Team|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.179 | data-sort-value=15 | ''Geen tijd'' | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center|21'''*<sup>2</sup>''' |- !16 | style="text-align:center" |41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.883 | data-sort-value=16 | ''Geen tijd'' | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center|22'''*<sup>3</sup>''' |- !17 | align="center"|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi (Formule 1)|Audi]] | 1:37.970 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center|15 |- !18 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1 Team|Haas]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.980 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center|16 |- !19 | style="text-align:center" |31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1 Team|Haas]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.233 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center|17 |- !20 | style="text-align:center" |23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:38.600 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center|18 |- !21 | align="center"|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac (Formule 1)|Cadillac]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.611 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center|19 |- !22 | align="center"|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac (Formule 1)|Cadillac]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.933 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center|20 |- !colspan=8|Q1 107% tijd: 1:43.230<ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/2026/bahrein/qualification.aspx |titel=Bahrein 2026 – Kwalificaties |uitgever=Statsf1.com |bezochtdatum=2026-10-03}}</ref> |- !colspan="8"|Bronnen:<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/qualifying |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Qualifying |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-03}}</ref><ref> |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|302 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|236 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|199 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|186 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|179 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|163 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|120 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|86 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|59 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|37 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|27 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|20 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|7 |- !16 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|7 |- !17 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|7 |- !18 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|538 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|378 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|306 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|263 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|83 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|68 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|27 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|17 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|12 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Bahreinse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Bahrein]] 4jr5me9es93vnx0492ta4hk0mm67p7l 2975041 2975040 2026-10-03T16:15:23Z Aliwal2012 39067 /* Kwalifisering */ 2975041 wikitext text/x-wiki {{Sportnuus}} [[Lêer:Formula One logo.svg|thumb|260px|Formule 1 logo]] {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 24em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;" | {{BH-VLAG}} 2026 Formule 1 [[Gulf Air]]<br/>Bahreinse Grand Prix in Maleisië |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Sepang.svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>4 Oktober 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Sepang Internasionale Renbaan]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small> </small> | <small> </small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small> </small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste ronde</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small> </small> | <small> </small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small> </small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |- | '''<small>2</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |- | '''<small>3</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |} Aanvanklik sou die '''[[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Bahreinse Grand Prix]]''' op 12 April 2026 op die [[Bahrein Internasionale Renbaan]] te [[Sakhir]] in [[Bahrein]] plaasgevind het. Op 13 Maart 2026 het die bestuur van Formule 1 aangekondig dat die wedren gekanselleer is weens die aanvalle deur [[Israel]] en die [[Verenigde State]] op [[Iran]] en die [[Iran-oorlog in 2026|oorlogskonflik in die Midde-Ooste]] wat daarna ontvou het.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.gelderlander.nl/meer-sport/formule-1-gaat-races-in-bahrein-en-saoedi-arabie-van-de-kalender-halen-wegens-oorlog-in-het-midden-oosten~a386afd3/ |titel=Formule 1 gaan sy wedrenne in Bahrein en Saoedi-Arabië van die kalender skrap weens die oorlog in die Midde-Ooste |website=gelderlander.nl |datum= 13 Maart 2026}}</ref> Op 26 Julie 2026 is aangekondig dat die Bahreinse Grand Prix van Sakhir na die [[Sepang Internasionale Renbaan]] in Sepang, [[Maleisië]], verskuif word, waar die [[Maleisiese Grand Prix]] laas in 2017 gehou is. Die wedren op 4 Oktober sal amptelik as die '''Gulf Air Bahreinse Grand Prix in Maleisië''' bekend staan.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/formule-1/6404438/formule-1-in-oktober-naar-maleisie-als-vervanger-afgelaste-gp-bahrein.html |titel=Formule 1 in Oktober na Maleisië as vervanger vir afgelaste GP Bahrein |website=nu.nl |datum=2026-07-26}}</ref> Dit sal die sestiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/practice/1 |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Practice 1 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-02}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.520 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:37.903 |- !3 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:38.303 |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.367 |- !5 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:38.580 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/practice/2 |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Practice 2 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-02}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.528 |- !2 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.627 |- !3 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.665 |- !4 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.785 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.833 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/practice/3 |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Practice 3 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-03}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:36.302 |- !2 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:36.580 |- !3 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:36.860 |- !4 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:36.912 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.016 |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !K1 !K2 !K3 !Rooster |- !1 | align=center |3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | '''1:36.477''' | '''1:35.696''' | '''1:35.130''' | align=center|1 |- !2 | align="center" |44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:36.595 | 1:36.032 | 1:35.428 | align=center|2 |- !3 | align="center" |6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:36.898 | 1:36.192 | 1:35.558 | align=center|8'''*<sup>1</sup>''' |- !4 | style="text-align:center" |12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:37.041 | 1:35.959 | 1:35.631 | align=center|3 |- !5 | align="center" |16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:36.730 | 1:35.970 | 1:35.666 | align=center|4 |- !6 | align="center" |1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.092 | 1:36.173 | 1:35.757 | align=center|5 |- !7 | align="center" |81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:36.852 | 1:36.020 | 1:35.762 | align=center|6 |- !8 | align="center" |63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:37.264 | 1:36.245 | 1:35.871 | align=center|7 |- !9 | align="center" |10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.174 | 1:36.410 | 1:37.210 | align=center|9 |- !10 | align="center"|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:37.106 | 1:36.814 | 1:37.673 | align=center|10 |- !11 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.332 | 1:37.023 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center|11 |- !12 | align="center"|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:37.721 | 1:37.220 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center|12 |- !13 | align=center |55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.651 | 1:37.527 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center|13 |- !14 | align="center"|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:37.729 | 1:37.566 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center|14 |- !15 | align=center |43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.179 | data-sort-value=15 | ''Geen tyd'' | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center|21'''*<sup>2</sup>''' |- !16 | style="text-align:center" |41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.883 | data-sort-value=16 | ''Geen tyd'' | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center|22'''*<sup>3</sup>''' |- !17 | align="center"|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:37.970 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center|15 |- !18 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.980 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center|16 |- !19 | style="text-align:center" |31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.233 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center|17 |- !20 | style="text-align:center" |23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:38.600 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center|18 |- !21 | align="center"|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.611 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center|19 |- !22 | align="center"|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.933 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center|20 |- !colspan=8|Q1 107% tyd: 1:43.230<ref>{{Cite web |url=https://www.statsf1.com/nl/2026/bahrein/qualification.aspx |titel=Bahrein 2026 – Kwalifisering |publisher=Statsf1.com |datum=2026-10-03}}</ref> |- !colspan="8"|Bron:<ref>{{en}}{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/qualifying |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Qualifying |publisher=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-03}}</ref><ref> |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|302 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|236 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|199 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|186 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|179 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|163 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|120 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|86 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|59 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|37 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|27 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|20 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|7 |- !16 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|7 |- !17 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|7 |- !18 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|538 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|378 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|306 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|263 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|83 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|68 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|27 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|17 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|12 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Bahreinse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Bahrein]] oa78t795cg9ufm06wsx3fsfxu7u1uzk 2975053 2975041 2026-10-03T17:37:40Z Aliwal2012 39067 2975053 wikitext text/x-wiki {{Sportnuus}} [[Lêer:Formula One logo.svg|thumb|260px|Formule 1 logo]] {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 24em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;" | {{BH-VLAG}} 2026 Formule 1 [[Gulf Air]]<br/>Bahreinse Grand Prix in Maleisië |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Sepang.svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>4 Oktober 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Sepang Internasionale Renbaan]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small> | <small>[[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:35.130</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste ronde</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small> </small> | <small> </small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small> </small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |- | '''<small>2</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |- | '''<small>3</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |} Aanvanklik sou die '''[[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Bahreinse Grand Prix]]''' op 12 April 2026 op die [[Bahrein Internasionale Renbaan]] te [[Sakhir]] in [[Bahrein]] plaasgevind het. Op 13 Maart 2026 het die bestuur van Formule 1 aangekondig dat die wedren gekanselleer is weens die aanvalle deur [[Israel]] en die [[Verenigde State]] op [[Iran]] en die [[Iran-oorlog in 2026|oorlogskonflik in die Midde-Ooste]] wat daarna ontvou het.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.gelderlander.nl/meer-sport/formule-1-gaat-races-in-bahrein-en-saoedi-arabie-van-de-kalender-halen-wegens-oorlog-in-het-midden-oosten~a386afd3/ |titel=Formule 1 gaan sy wedrenne in Bahrein en Saoedi-Arabië van die kalender skrap weens die oorlog in die Midde-Ooste |website=gelderlander.nl |datum= 13 Maart 2026}}</ref> Op 26 Julie 2026 is aangekondig dat die Bahreinse Grand Prix van Sakhir na die [[Sepang Internasionale Renbaan]] in Sepang, [[Maleisië]], verskuif word, waar die [[Maleisiese Grand Prix]] laas in 2017 gehou is. Die wedren op 4 Oktober sal amptelik as die '''Gulf Air Bahreinse Grand Prix in Maleisië''' bekend staan.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/formule-1/6404438/formule-1-in-oktober-naar-maleisie-als-vervanger-afgelaste-gp-bahrein.html |titel=Formule 1 in Oktober na Maleisië as vervanger vir afgelaste GP Bahrein |website=nu.nl |datum=2026-07-26}}</ref> Dit sal die sestiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/practice/1 |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Practice 1 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-02}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.520 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:37.903 |- !3 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:38.303 |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.367 |- !5 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:38.580 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/practice/2 |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Practice 2 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-02}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.528 |- !2 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.627 |- !3 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.665 |- !4 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.785 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.833 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/practice/3 |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Practice 3 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-03}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:36.302 |- !2 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:36.580 |- !3 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:36.860 |- !4 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:36.912 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.016 |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !K1 !K2 !K3 !Rooster |- !1 | align=center |3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | '''1:36.477''' | '''1:35.696''' | '''1:35.130''' | align=center|1 |- !2 | align="center" |44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:36.595 | 1:36.032 | 1:35.428 | align=center|2 |- !3 | align="center" |6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:36.898 | 1:36.192 | 1:35.558 | align=center|8'''*<sup>1</sup>''' |- !4 | style="text-align:center" |12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:37.041 | 1:35.959 | 1:35.631 | align=center|3 |- !5 | align="center" |16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:36.730 | 1:35.970 | 1:35.666 | align=center|4 |- !6 | align="center" |1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.092 | 1:36.173 | 1:35.757 | align=center|5 |- !7 | align="center" |81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:36.852 | 1:36.020 | 1:35.762 | align=center|6 |- !8 | align="center" |63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:37.264 | 1:36.245 | 1:35.871 | align=center|7 |- !9 | align="center" |10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.174 | 1:36.410 | 1:37.210 | align=center|9 |- !10 | align="center"|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:37.106 | 1:36.814 | 1:37.673 | align=center|10 |- !11 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.332 | 1:37.023 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center|11 |- !12 | align="center"|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:37.721 | 1:37.220 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center|12 |- !13 | align=center |55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.651 | 1:37.527 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center|13 |- !14 | align="center"|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:37.729 | 1:37.566 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center|14 |- !15 | align=center |43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.179 | data-sort-value=15 | ''Geen tyd'' | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center|21'''*<sup>2</sup>''' |- !16 | style="text-align:center" |41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.883 | data-sort-value=16 | ''Geen tyd'' | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center|22'''*<sup>3</sup>''' |- !17 | align="center"|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:37.970 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center|15 |- !18 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.980 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center|16 |- !19 | style="text-align:center" |31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.233 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center|17 |- !20 | style="text-align:center" |23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:38.600 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center|18 |- !21 | align="center"|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.611 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center|19 |- !22 | align="center"|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.933 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center|20 |- !colspan=8|Q1 107% tyd: 1:43.230<ref>{{Cite web |url=https://www.statsf1.com/nl/2026/bahrein/qualification.aspx |titel=Bahrein 2026 – Kwalifisering |publisher=Statsf1.com |datum=2026-10-03}}</ref> |- !colspan="8"|Bron:<ref>{{en}}{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/qualifying |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Qualifying |publisher=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-03}}</ref> |} '''*<sup>1</sup>''' [[Isack Hadjar]] kry 'n roosterstraf van vyf plekke vir oorskryding van die aantal motoronderdele gebruik.<br/> '''*<sup>2</sup>''' [[Franco Colapinto]] kry 'n roosterstraf van vyf plekke vir die veroorsaak van 'n botsing in die vorige wedren.<br/> '''*<sup>3</sup>''' [[Arvid Lindblad]] kry 'n roosterstraf van dertig plekke vir die gebruik van nog 'n binnebrandenjin. == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|302 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|236 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|199 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|186 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|179 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|163 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|120 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|86 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|59 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|37 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|27 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|20 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|7 |- !16 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|7 |- !17 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|7 |- !18 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|538 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|378 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|306 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|263 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|83 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|68 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|27 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|17 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|12 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Bahreinse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Bahrein]] 61yqu7blr6xz2h74d0nh0putwix7o74 2975186 2975053 2026-10-04T06:23:37Z Balenda 83524 /* Kwalifisering */ COL ekstra roosterstraf, plus bron 2975186 wikitext text/x-wiki {{Sportnuus}} [[Lêer:Formula One logo.svg|thumb|260px|Formule 1 logo]] {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 24em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;" | {{BH-VLAG}} 2026 Formule 1 [[Gulf Air]]<br/>Bahreinse Grand Prix in Maleisië |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Sepang.svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>4 Oktober 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Sepang Internasionale Renbaan]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small> | <small>[[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:35.130</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste ronde</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small> </small> | <small> </small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small> </small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |- | '''<small>2</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |- | '''<small>3</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |} Aanvanklik sou die '''[[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Bahreinse Grand Prix]]''' op 12 April 2026 op die [[Bahrein Internasionale Renbaan]] te [[Sakhir]] in [[Bahrein]] plaasgevind het. Op 13 Maart 2026 het die bestuur van Formule 1 aangekondig dat die wedren gekanselleer is weens die aanvalle deur [[Israel]] en die [[Verenigde State]] op [[Iran]] en die [[Iran-oorlog in 2026|oorlogskonflik in die Midde-Ooste]] wat daarna ontvou het.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.gelderlander.nl/meer-sport/formule-1-gaat-races-in-bahrein-en-saoedi-arabie-van-de-kalender-halen-wegens-oorlog-in-het-midden-oosten~a386afd3/ |titel=Formule 1 gaan sy wedrenne in Bahrein en Saoedi-Arabië van die kalender skrap weens die oorlog in die Midde-Ooste |website=gelderlander.nl |datum= 13 Maart 2026}}</ref> Op 26 Julie 2026 is aangekondig dat die Bahreinse Grand Prix van Sakhir na die [[Sepang Internasionale Renbaan]] in Sepang, [[Maleisië]], verskuif word, waar die [[Maleisiese Grand Prix]] laas in 2017 gehou is. Die wedren op 4 Oktober sal amptelik as die '''Gulf Air Bahreinse Grand Prix in Maleisië''' bekend staan.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/formule-1/6404438/formule-1-in-oktober-naar-maleisie-als-vervanger-afgelaste-gp-bahrein.html |titel=Formule 1 in Oktober na Maleisië as vervanger vir afgelaste GP Bahrein |website=nu.nl |datum=2026-07-26}}</ref> Dit sal die sestiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/practice/1 |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Practice 1 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-02}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.520 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:37.903 |- !3 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:38.303 |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.367 |- !5 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:38.580 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/practice/2 |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Practice 2 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-02}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.528 |- !2 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.627 |- !3 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.665 |- !4 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.785 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.833 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/practice/3 |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Practice 3 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-03}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:36.302 |- !2 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:36.580 |- !3 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:36.860 |- !4 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:36.912 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.016 |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !K1 !K2 !K3 !Rooster |- !1 | align=center |3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | '''1:36.477''' | '''1:35.696''' | '''1:35.130''' | align=center|1 |- !2 | align="center" |44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:36.595 | 1:36.032 | 1:35.428 | align=center|2 |- !3 | align="center" |6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:36.898 | 1:36.192 | 1:35.558 | align=center|8'''*<sup>1</sup>''' |- !4 | style="text-align:center" |12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:37.041 | 1:35.959 | 1:35.631 | align=center|3 |- !5 | align="center" |16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:36.730 | 1:35.970 | 1:35.666 | align=center|4 |- !6 | align="center" |1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.092 | 1:36.173 | 1:35.757 | align=center|5 |- !7 | align="center" |81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:36.852 | 1:36.020 | 1:35.762 | align=center|6 |- !8 | align="center" |63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:37.264 | 1:36.245 | 1:35.871 | align=center|7 |- !9 | align="center" |10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.174 | 1:36.410 | 1:37.210 | align=center|9 |- !10 | align="center"|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:37.106 | 1:36.814 | 1:37.673 | align=center|10 |- !11 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.332 | 1:37.023 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center|11 |- !12 | align="center"|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:37.721 | 1:37.220 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center|12 |- !13 | align=center |55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.651 | 1:37.527 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center|13 |- !14 | align="center"|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:37.729 | 1:37.566 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center|14 |- !15 | align=center |43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.179 | data-sort-value=15 | ''Geen tyd'' | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center|21'''*<sup>2</sup>''' |- !16 | style="text-align:center" |41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.883 | data-sort-value=16 | ''Geen tyd'' | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center|22'''*<sup>3</sup>''' |- !17 | align="center"|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:37.970 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center|15 |- !18 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.980 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center|16 |- !19 | style="text-align:center" |31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.233 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center|17 |- !20 | style="text-align:center" |23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:38.600 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center|18 |- !21 | align="center"|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.611 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center|19 |- !22 | align="center"|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.933 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center|20 |- !colspan=8|Q1 107% tyd: 1:43.230<ref>{{nl}}{{Cite web |url=https://www.statsf1.com/nl/2026/bahrein/qualification.aspx |titel=Bahrein 2026 – Kwalifisering |uitgewer=Statsf1.com |datum=2026-10-03}}</ref> |- !colspan="8"|Bron:<ref>{{en}}{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/qualifying |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Qualifying |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-03}}</ref><ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/starting-grid |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Starting grid |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-03}}</ref> |} '''*<sup>1</sup>''' [[Isack Hadjar]] kry 'n roosterstraf van vyf plekke vir oorskryding van die aantal motoronderdele gebruik.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_bahrain_grand_prix_in_malaysia_-_infringement_-_car_6_-_changes_to_pu_elements.pdf |titel=Infringement – Car 6 – Changes to PU elements |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile]] |datum=3 Oktober 2026}}</ref><br> '''*<sup>2</sup>''' [[Franco Colapinto]] kry 'n roosterstraf van vyf plekke vir die veroorsaak van 'n botsing in die vorige wedren.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_azerbaijan_grand_prix_-_infringement_-_car_43_-_collision_with_car_10_in_turn_1.pdf |title=Infringement – Car 43 – Collision with Car 10 in Turn 1 |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile]] |datum=26 September 2026}}</ref> Hy kry 'n ekstra roosterstraf van tien plekke vir oorskryding van die aantal motoronderdele gebruik.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_bahrain_grand_prix_in_malaysia_-_infringement_-_car_43_-_changes_to_pu_elements.pdf |titel=Infringement – Car 43 – Changes to PU elements |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile]] |datum=3 Oktober 2026}}</ref><br> '''*<sup>3</sup>''' [[Arvid Lindblad]] kry 'n roosterstraf van dertig plekke vir die gebruik van nog 'n binnebrandenjin.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_bahrain_grand_prix_in_malaysia_-_infringement_-_car_41_-_changes_to_pu_elements.pdf |titel=Infringement – Car 41 – Changes to PU elements |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile]] |datum=3 Oktober 2026}}</ref> == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|302 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|236 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|199 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|186 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|179 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|163 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|120 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|86 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|59 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|37 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|27 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|20 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|7 |- !16 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|7 |- !17 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|7 |- !18 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|538 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|378 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|306 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|263 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|83 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|68 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|27 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|17 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|12 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Bahreinse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Bahrein]] m2bicba3n7d48zosc3nri219d9n6sg5 2975199 2975186 2026-10-04T08:15:31Z Aliwal2012 39067 /* Kwalifisering */ 2975199 wikitext text/x-wiki {{Sportnuus}} [[Lêer:Formula One logo.svg|thumb|260px|Formule 1 logo]] {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 24em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;" | {{BH-VLAG}} 2026 Formule 1 [[Gulf Air]]<br/>Bahreinse Grand Prix in Maleisië |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Sepang.svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>4 Oktober 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Sepang Internasionale Renbaan]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small> | <small>[[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:35.130</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste ronde</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small> </small> | <small> </small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small> </small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |- | '''<small>2</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |- | '''<small>3</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |} Aanvanklik sou die '''[[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Bahreinse Grand Prix]]''' op 12 April 2026 op die [[Bahrein Internasionale Renbaan]] te [[Sakhir]] in [[Bahrein]] plaasgevind het. Op 13 Maart 2026 het die bestuur van Formule 1 aangekondig dat die wedren gekanselleer is weens die aanvalle deur [[Israel]] en die [[Verenigde State]] op [[Iran]] en die [[Iran-oorlog in 2026|oorlogskonflik in die Midde-Ooste]] wat daarna ontvou het.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.gelderlander.nl/meer-sport/formule-1-gaat-races-in-bahrein-en-saoedi-arabie-van-de-kalender-halen-wegens-oorlog-in-het-midden-oosten~a386afd3/ |titel=Formule 1 gaan sy wedrenne in Bahrein en Saoedi-Arabië van die kalender skrap weens die oorlog in die Midde-Ooste |website=gelderlander.nl |datum= 13 Maart 2026}}</ref> Op 26 Julie 2026 is aangekondig dat die Bahreinse Grand Prix van Sakhir na die [[Sepang Internasionale Renbaan]] in Sepang, [[Maleisië]], verskuif word, waar die [[Maleisiese Grand Prix]] laas in 2017 gehou is. Die wedren op 4 Oktober sal amptelik as die '''Gulf Air Bahreinse Grand Prix in Maleisië''' bekend staan.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/formule-1/6404438/formule-1-in-oktober-naar-maleisie-als-vervanger-afgelaste-gp-bahrein.html |titel=Formule 1 in Oktober na Maleisië as vervanger vir afgelaste GP Bahrein |website=nu.nl |datum=2026-07-26}}</ref> Dit sal die sestiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/practice/1 |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Practice 1 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-02}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.520 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:37.903 |- !3 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:38.303 |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.367 |- !5 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:38.580 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/practice/2 |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Practice 2 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-02}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.528 |- !2 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.627 |- !3 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.665 |- !4 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.785 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.833 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/practice/3 |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Practice 3 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-03}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:36.302 |- !2 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:36.580 |- !3 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:36.860 |- !4 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:36.912 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.016 |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !K1 !K2 !K3 !Rooster |- !1 | align=center |3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | '''1:36.477''' | '''1:35.696''' | '''1:35.130''' | align=center|1 |- !2 | align="center" |44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:36.595 | 1:36.032 | 1:35.428 | align=center|2 |- !3 | align="center" |6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:36.898 | 1:36.192 | 1:35.558 | align=center|8'''*<sup>1</sup>''' |- !4 | style="text-align:center" |12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:37.041 | 1:35.959 | 1:35.631 | align=center|3 |- !5 | align="center" |16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:36.730 | 1:35.970 | 1:35.666 | align=center|4 |- !6 | align="center" |1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.092 | 1:36.173 | 1:35.757 | align=center|5 |- !7 | align="center" |81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:36.852 | 1:36.020 | 1:35.762 | align=center|6 |- !8 | align="center" |63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:37.264 | 1:36.245 | 1:35.871 | align=center|7 |- !9 | align="center" |10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.174 | 1:36.410 | 1:37.210 | align=center|9 |- !10 | align="center"|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:37.106 | 1:36.814 | 1:37.673 | align=center|10 |- !11 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.332 | 1:37.023 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center|11 |- !12 | align="center"|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:37.721 | 1:37.220 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center|12 |- !13 | align=center |55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.651 | 1:37.527 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center|13 |- !14 | align="center"|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:37.729 | 1:37.566 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center|14 |- !15 | align=center |43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.179 | data-sort-value=15 | ''Geen tyd'' | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center|21'''*<sup>2</sup>''' |- !16 | style="text-align:center" |41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:37.883 | data-sort-value=16 | ''Geen tyd'' | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center|22'''*<sup>3</sup>''' |- !17 | align="center"|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:37.970 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center|15 |- !18 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.980 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center|16 |- !19 | style="text-align:center" |31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.233 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center|17 |- !20 | style="text-align:center" |23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:38.600 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center|18 |- !21 | align="center"|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.611 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center|19 |- !22 | align="center"|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.933 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center|20 |- !colspan=8|K1 107% tyd: 1:43.230<ref>{{nl}}{{Cite web |url=https://www.statsf1.com/nl/2026/bahrein/qualification.aspx |titel=Bahrein 2026 – Kwalifisering |uitgewer=Statsf1.com |datum=2026-10-03}}</ref> |- !colspan="8"|Bron:<ref>{{en}}{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/qualifying |title=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Qualifying |publisher=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-03}}</ref><ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1308/bahrain/starting-grid |titel=Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia 2026 – Starting grid |publisher=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-10-03}}</ref> |} '''*<sup>1</sup>''' [[Isack Hadjar]] kry 'n roosterstraf van vyf plekke vir oorskryding van die aantal motoronderdele gebruik.<ref>{{en}}{{Cite web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_bahrain_grand_prix_in_malaysia_-_infringement_-_car_6_-_changes_to_pu_elements.pdf |title=Infringement – Car 6 – Changes to PU elements |publisher=[[Fédération Internationale de l'Automobile]] |datum=3 Oktober 2026}}</ref><br/> '''*<sup>2</sup>''' [[Franco Colapinto]] kry 'n roosterstraf van vyf plekke vir die veroorsaak van 'n botsing in die vorige wedren.<ref>{{en}}{{Cite web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_azerbaijan_grand_prix_-_infringement_-_car_43_-_collision_with_car_10_in_turn_1.pdf |title=Infringement – Car 43 – Collision with Car 10 in Turn 1 |publisher=[[Fédération Internationale de l'Automobile]] |datum=26 September 2026}}</ref> Hy kry 'n ekstra roosterstraf van tien plekke vir oorskryding van die aantal motoronderdele gebruik.<ref>{{en}}{{Cite web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_bahrain_grand_prix_in_malaysia_-_infringement_-_car_43_-_changes_to_pu_elements.pdf |titel=Infringement – Car 43 – Changes to PU elements |publisher=[[Fédération Internationale de l'Automobile]] |datum=3 Oktober 2026}}</ref><br/> '''*<sup>3</sup>''' [[Arvid Lindblad]] kry 'n roosterstraf van dertig plekke vir die gebruik van nog 'n binnebrandenjin.<ref>{{en}}{{Cite web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_bahrain_grand_prix_in_malaysia_-_infringement_-_car_41_-_changes_to_pu_elements.pdf |title=Infringement – Car 41 – Changes to PU elements |publisher=[[Fédération Internationale de l'Automobile]] |datum=3 Oktober 2026}}</ref> == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|302 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|236 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|199 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|186 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|179 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|163 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|120 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|86 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|59 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|37 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|27 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|20 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|7 |- !16 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|7 |- !17 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|7 |- !18 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|538 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|378 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|306 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|263 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|83 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|68 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|27 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|17 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|12 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Bahreinse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Bahrein]] t862t7qi9e1esq1guyho5ix6v5i7cpm Paul Christiano 0 462695 2975025 2922439 2026-10-03T15:42:50Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975025 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Paul Christiano | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Paul Christiano | geboortedatum = | geboorteplek = | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = Hoof van Veiligheid vir die Sentrum vir KI-standaarde en -innovasie binne NIST | ander = | bekend = Kunsmatige intelligensie | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = Ajeya Cotra | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Paul Christiano''' is 'n Amerikaanse navorser op die gebied van [[kunsmatige intelligensie]] (KI), met 'n spesifieke fokus op [[KI-belyning]], wat die subveld van KI-veiligheidsnavorsing is wat daarop gemik is om KI-stelsels na menslike belange te stuur.<ref name=":0" /> Hy dien as die Hoof van Veiligheid vir die Sentrum vir KI-standaarde en -innovasie binne NIST.<ref name="nist">{{Cite web |title=Paul Christiano |url=https://www.nist.gov/people/paul-christiano |access-date=2024-05-22 |website=NIST.gov |date=17 April 2024 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20240522140033/https://www.nist.gov/people/paul-christiano |archive-date=22 Mei 2024 |url-status=dead}}</ref> Hy het voorheen die [[taalmodel]]belyningspan by [[OpenAI]] gelei en het stigter en hoof geword van die niewinsgewende Alignment Research Center (ARC), wat werk aan teoretiese KI-belyning en evaluerings van [[masjienleer]]modelle.<ref>{{Cite web |last=Piper |first=Kelsey |date=2023-03-29 |title=How to test what an AI model can — and shouldn't — do |url=https://www.vox.com/future-perfect/2023/3/29/23661633/gpt-4-openai-alignment-research-center-open-philanthropy-ai-safety |access-date=2023-08-04 |website=Vox |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite magazine |last=Henshall |first=Will |date=7 September 2023 |title=Paul Christiano – Founder, Alignment Research Center |magazine=[[Time (tydskrif)|TIME magazine]] |url=https://time.com/collection/time100-ai/6309030/paul-christiano/ |access-date=2023-11-16 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In 2023 is Christiano aangewys as een van die TIME 100 Mees Invloedryke Mense in KI (TIME100 AI).<ref name=":1" /><ref>{{Cite magazine |last=Sibley |first=Jess |date=September 10, 2023 |title=The Future Is Now |volume=202 |magazine=[[Time (tydskrif)|Time magazine]] |issue=11/12 |url=https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=a9h&AN=172374416&lang=en-gb&site=eds-live&scope=site |access-date=2023-11-16 |via=EBSCOHost}}</ref> In September 2023 is Christiano aangestel in die Britse regering se Frontier AI Taskforce-adviesraad.<ref>{{Cite news |last=Skelton |first=Sebastian Klovig |date=7 September 2023 |title=Government AI taskforce appoints new advisory board members |work=ComputerWeekly.com |url=https://www.computerweekly.com/news/366551256/Government-AI-taskforce-appoints-new-advisory-board-members |access-date=2023-11-16}}</ref> Voordat hy by die Sentrum vir KI-standaarde en -innovasie gewerk het, was hy 'n aanvanklike trustee op Anthropic se Long-Term Benefit Trust.<ref name=":3">{{Cite news |last=Matthews |first=Dylan |date=25 September 2023 |title=The $1 billion gamble to ensure AI doesn't destroy humanity |work=[[Vox (website)|Vox]] |url=https://www.vox.com/future-perfect/23794855/anthropic-ai-openai-claude-2 |access-date=2023-11-16}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Long-Term Benefit Trust |url=https://www.anthropic.com/news/the-long-term-benefit-trust |access-date=2025-04-20}}</ref> ==Onderwys en opleiding== Christiano het die Harker-skool in [[San Jose, Kalifornië]], bygewoon.<ref name=":4">{{Cite web |last=Kehoe |first=Elaine |date=Oktober 2008 |title=Mathematics People – 2008 International Mathematical Olympiad |url=https://www.ams.org/notices/200810/tx081001284p.pdf |access-date=2023-11-16 |website=American Mathematical Society}}</ref> Hy het aan die Amerikaanse span deelgeneem en in 2008 'n silwermedalje by die 49ste Internasionale Wiskunde-Olimpiade (IMO) gewen.<ref name=":4" /><ref>{{Cite journal |last1=Feng |first1=Zumin |last2=Gelca |first2=Razvan |last3=Le |first3=Ian |last4=Dunbar |first4=Steven R. |date=June 2009 |title=NEWS AND LETTERS: 49th International Mathematical Olympiad |url=https://www.jstor.org/stable/27765911 |journal=Mathematics Magazine |volume=82 |issue=e |pages=235–238 |doi=10.1080/0025570X.2009.11953629 |jstor=27765911|url-access=subscription }}</ref> In 2012 het Christiano aan die [[Massachusetts-tegnologie-instituut]] (MIT) gegradueer met 'n graad in [[wiskunde]].<ref>{{Cite web |title=Paul F. Christiano |url=https://dl.acm.org/profile/81485658302 |access-date=2023-11-16 |website=Association for Computing Machinery Digital Library}}</ref><ref name=":2" /> By MIT het hy datastrukture, kwantumkriptografie en kombinatoriese optimalisering nagevors.<ref name=":2">{{cite web |title=About the Authors: Theory of Computing: An Open Access Electronic Journal in Theoretical Computer Science |url=https://theoryofcomputing.org/articles/v009a009/about.html |access-date=2023-11-16}}</ref> Hy het daarna 'n PhD aan die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]], voltooi.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Paul Christiano – Research Associate |url=http://www.fhi.ox.ac.uk/ |access-date=2023-08-04 |website=The Future of Humanity Institute |language=en}}</ref> Terwyl hy by Berkeley was, het Christiano saam met navorser Katja Grace gewerk aan KI-impakte, waar hy 'n voorlopige metodologie ontwikkel het om superrekenaars met breine te vergelyk, deur gebruik te maak van deurkruiste rande per sekonde (TEPS).<ref>{{Cite news |last=Hsu |first=Jeremy |date=26 Augustus 2015 |title=Estimate: Human Brain 30 Times Faster than Best Supercomputers |work=IEEE Spectrum |url=https://spectrum.ieee.org/estimate-human-brain-30-times-faster-than-best-supercomputers |access-date=2023-11-16}}</ref> Hy het ook geëksperimenteer met die toepassing van Carl Shulman se skenkerloteryteorie en byna $50 000 in 'n poel ingesamel wat aan 'n enkele liefdadigheidsorganisasie geskenk sou word.<ref>{{Cite news |last=Paynter |first=Ben |date=31 Januarie 2017 |title=Take A Chance With Your Charity And Try A Donor Lottery |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/3067596/take-a-chance-with-your-charity-and-try-a-donor-lottery |access-date=2023-11-16}}</ref> ==Loopbaan== By OpenAI was Christiano medeskrywer van die artikel "''Deep Reinforcement Learning from Human Preferences''" (2017) en ander werke wat [[Versterkingsleër|versterkingsleer]] uit menslike terugvoer (RLHF) ontwikkel.<ref>{{Cite journal |last1=Christiano |first1=Paul F |last2=Leike |first2=Jan |last3=Brown |first3=Tom |last4=Martic |first4=Miljan |last5=Legg |first5=Shane |last6=Amodei |first6=Dario |date=2017 |title=Deep Reinforcement Learning from Human Preferences |url=https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2017/hash/d5e2c0adad503c91f91df240d0cd4e49-Abstract.html |journal=Advances in Neural Information Processing Systems |publisher=Curran Associates, Inc. |volume=30}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Ouyang |first1=Long |last2=Wu |first2=Jeffrey |last3=Jiang |first3=Xu |last4=Almeida |first4=Diogo |last5=Wainwright |first5=Carroll |last6=Mishkin |first6=Pamela |last7=Zhang |first7=Chong |last8=Agarwal |first8=Sandhini |last9=Slama |first9=Katarina |last10=Ray |first10=Alex |last11=Schulman |first11=John |last12=Hilton |first12=Jacob |last13=Kelton |first13=Fraser |last14=Miller |first14=Luke |last15=Simens |first15=Maddie |date=2022-12-06 |title=Training language models to follow instructions with human feedback |url=https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2022/hash/b1efde53be364a73914f58805a001731-Abstract-Conference.html |journal=Advances in Neural Information Processing Systems |language=en |volume=35 |pages=27730–27744|arxiv=2203.02155 }}</ref> Hy word beskou as een van die hoofargitekte van RLHF,<ref name=":1" /><ref name=":3" /> wat in 2017 "as 'n noemenswaardige stap vorentoe in KI-veiligheidsnavorsing beskou is", volgens The New York Times.<ref>{{Cite news |last=Metz |first=Cade |date=13 Augustus 2017 |title=Teaching A.I. Systems to Behave Themselves |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2017/08/13/technology/artificial-intelligence-safety-training.html |url-access=subscription |access-date=2023-11-16}}</ref> Ander werke soos "''AI safety via debate''" (2018) fokus op die probleem van skaalbare toesig – die toesig oor KI's in domeine waar mense probleme sou hê om die uitvoerkwaliteit te beoordeel.<ref>{{Cite arXiv |last1=Irving |first1=G. |last2=Christiano |first2=P. |last3=Amodei |first3=Dario |date=2018-05-02 |title=AI safety via debate |class=stat.ML |eprint=1805.00899 }}</ref><ref>{{Cite arXiv |last1=Wu |first1=Jeff |last2=Ouyang |first2=Long |last3=Ziegler |first3=Daniel M. |last4=Stiennon |first4=Nissan |last5=Lowe |first5=Ryan |last6=Leike |first6=J. |last7=Christiano |first7=P. |date=2021-09-22 |title=Recursively Summarizing Books with Human Feedback |class=cs.CL |eprint=2109.10862}}</ref><ref>{{Cite arXiv |last1=Christiano |first1=P. |last2=Shlegeris |first2=Buck |last3=Amodei |first3=Dario |date=2018-10-19 |title=Supervising strong learners by amplifying weak experts |class=cs.LG |eprint=1810.08575}}</ref> Christiano het OpenAI in 2021 verlaat om aan meer konseptuele en teoretiese kwessies in KI-belyning te werk en het daarna die Alignment Research Center gestig om op hierdie gebied te fokus.<ref name=":0">{{Cite web |title=A.I. has a '10 or 20% chance' of conquering humanity, former OpenAI safety researcher warns |url=https://fortune.com/2023/05/03/openai-ex-safety-researcher-warns-ai-destroy-humanity/ |access-date=2023-06-04 |website=Fortune |language=en}}</ref> Een onderwerp van studie is die probleem van die ontsluiting van latente kennis uit gevorderde masjienleermodelle.<ref>{{Cite arXiv|last1=Burns |first1=Collin |last2=Ye |first2=Haotian |last3=Klein |first3=Dan |last4=Steinhardt |first4=Jacob |date=2022 |title=Discovering Latent Knowledge in Language Models Without Supervision |class=cs.CL |eprint=2212.03827}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Christiano |first1=Paul |last2=Cotra |first2=Ajeya |last3=Xu |first3=Mark |date=Desember 2021 |title=Eliciting Latent Knowledge: How to tell if your eyes deceive you |url=https://docs.google.com/document/d/1WwsnJQstPq91_Yh-Ch2XRL8H_EpsnjrC1dwZXR37PC8/edit?usp=embed_facebook |access-date=2023-04-16 |website=Google Docs |publisher=Alignment Research Center |language=en}}</ref> ARC ontwikkel ook tegnieke om te identifiseer en te toets of 'n KI-model potensieel gevaarlik is.<ref name=":1" /> In April 2023 het Christiano aan ''[[The Economist]]'' gesê dat ARC oorweeg om 'n bedryfstandaard vir KI-veiligheid te ontwikkel.<ref>{{Cite news |date=2023-04-19 |title=How generative models could go wrong |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/science-and-technology/2023/04/19/how-generative-models-could-go-wrong |access-date=2023-11-16}}</ref> Vanaf April 2024 is Christiano gelys as die hoof van KI-veiligheid vir die Amerikaanse KI-veiligheidsinstituut by NIST.<ref name="nist" /> 'n Maand tevore, in Maart 2024, het personeel en wetenskaplikes by die instituut gedreig om te bedank nadat hulle in kennis gestel is van Christiano se hangende aanstelling in die rol, en gesê dat sy bande met die [[effektiewe altruïsme]]-beweging die KI-veiligheidsinstituut se objektiwiteit en integriteit in gevaar kan stel.<ref>{{Cite news |last=Goldman |first=Sharon |date=7 Maart 2024 |title=NIST staffers revolt against expected appointment of 'effective altruist' AI researcher to US AI Safety Institute |url=https://venturebeat.com/ai/nist-staffers-revolt-against-potential-appointment-of-effective-altruist-ai-researcher-to-us-ai-safety-institute/ |newspaper=VentureBeat |access-date=2024-05-22}}</ref> ===Menings oor KI-risiko's=== Hy is bekend vir sy sienings oor die potensiële risiko's van gevorderde KI. In 2017 het ''Wired''-tydskrif verklaar dat Christiano en sy kollegas by OpenAI nie bekommerd was oor die vernietiging van die mensdom deur "bose robotte" nie, en verduidelik dat "[h]ulle meer bekommerd is dat, soos KI verder as menslike begrip vorder, die tegnologie se gedrag van ons beoogde doelwitte kan afwyk."<ref>{{Cite magazine |last=Newman |first=Lily Hay |date=September 2017 |title=Should We Worry? – Will AI Turn Against Me? |magazine=|Wired |url=https://www.wired.com/2017/08/dont-worry-be-happy/ |access-date=2023-11-16}}</ref> In 'n wyd aangehaalde onderhoud met ''Business Insider'' in 2023 het Christiano egter gesê dat daar 'n "10-20% kans op KI-oorname is, [met] baie [of] die meeste mense dood." Hy het ook 'n "50/50 kans op [[P(doom)|ondergang]] kort nadat jy KI-stelsels het wat op menslike vlak is," vermoed.<ref>{{Cite web |last=Nolan |first=Beatrice |title=Ex-OpenAI researcher says there's a 50% chance AI development could end in 'doom' |url=https://www.businessinsider.com/openai-researcher-ai-doom-50-chatgpt-2023-5 |access-date=2023-06-04 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref><ref name=":0" /> ==Persoonlike lewe== Christiano is getroud met Ajeya Cotra, 'n lid van METR se tegniese personeel.<ref>{{Cite news |last=Piper |first=Kelsey |date=Junie 2023 |title=A Field Guide to AI Safety |work=Asterisk Magazine |issue=3 |url=https://asteriskmag.com/issues/03/a-field-guide-to-ai-safety |access-date=2023-11-16}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Christiano, Paul}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] d9k7lyw7tkgfgv90wrx08wbmqtpzcaw Yazan Al-Arab 0 462813 2975271 2972025 2026-10-04T10:35:18Z Explicit 98998 +[[File:260905 FC 서울 vs 인천 (Yazan Al-Arab).jpg]] 2975271 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Yazan Al-Arab | image = [[Lêer:260905 FC 서울 vs 인천 (Yazan Al-Arab).jpg|240px]] | caption = Al-Arab in 2026 | full_name = Yazan Mousa Mahmoud Abu Al-Arab | birth_date = {{birth date and age|1996|1|31|df=y}}<ref name="FIFA Arab 2021">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce14/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA Arab Cup Qatar 2021: List of players: Jordan |publisher=[[FIFA]] |page=5 |date=4 December 2021 |access-date=14 December 2022}}</ref> | birth_place = Russeifa, [[Jordanië]] | height = 1,88 m | position = Sentrale verdediger | currentclub = [[FC Seoul]] | clubnumber = 5 | youthyears1 = 2015 | youthclubs1 = [[Al-Jazeera (Amman)|Al-Jazeera]] | years1 = 2015-2019 | clubs1 = [[Al-Jazeera (Amman)|Al-Jazeera]] | caps1 = 19 | goals1 = 1 | years2 = 2019-2021 | clubs2 = [[Al-Wehdat]] | caps2 = 5 | goals2 = 0 | years3 = 2022-2023 | clubs3 = [[Selangor FC|Selangor]] | caps3 = 35 | goals3 = 3 | years4 = 2023-2024 | clubs4 = [[Al-Shorta SC|Al-Shorta]] | caps4 = 7 | goals4 = 0 | years5 = 2024 | clubs5 = [[Muaither SC|Muaither]] | caps5 = 8 | goals5 = 0 | years6 = 2024– | clubs6 = [[FC Seoul]] | caps6 = 46 | goals6 = 1 | nationalyears1 = 2015-2018 | nationalteam1 = Jordanië o/23 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2017– | nationalteam2 = [[Jordaanse nasionale sokkerspan|Jordanië]] | nationalcaps2 = 70 | nationalgoals2 = 3 | club-update = 3 Februarie 2024 | nationalteam-update = 10 Junie 2025 }} '''Yazan Mousa Mahmoud Abu Al-Arab''' (Arabies: يَزَن مُوسَى مَحْمُود أَبُو الْعَرَب; gebore 31 Januarie 1996) is 'n [[Jordanië|Jordaanse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as 'n sentrale verdediger vir die Suid-Koreaanse K-liga-klub FC Seoul en die Jordaanse nasionale span speel. ==Verwysings== {{verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Al-Arab, Yazan}} [[Kategorie:Geboortes in 1996]] [[Kategorie:Jordaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Lewende mense]] 07j6gxjah4v0soyxrhy7hujjjgq2s3c Tony O'Dell 0 463414 2975196 2915372 2026-10-04T07:40:11Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975196 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Beeld = Tony O'Dell in The Karate Kid 1984.jpg | Naam = Tony O'Dell | Geboortenaam = Anthony Dell'Aquila | Geboortedatum = 30 Januarie 1960 | Geboorteplek = [[Pasadena, Kalifornië]], [[Kalifornië]], [[Verenigde State van Amerika]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State van Amerika|Amerikaner]] | Skool = Saint Francis High School | Beroep = [[Akteur]] | Aktiewe jare = 1978–tans }} '''Tony O'Dell''' (gebore as Anthony Dell'Aquila; 30 Januarie 1960) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is veral bekend vir sy rol as Jimmy, 'n lid van ''Cobra Kai'', in die 1984-rolprent ''The Karate Kid'' en ''The Karate Kid Part II'' (kameevertoning), asook in die tweede seisoen van die spin-off-reeks ''Cobra Kai'', en as die preppy Alan Pinkard in die [[American Broadcasting Company|ABC]]-sitkom ''Head of the Class'' (1986–1991). == Vroeë lewe en loopbaan == O'Dell is as Anthony Dell'Aquila in [[Pasadena, Kalifornië]], [[Kalifornië]], gebore en het in Altadena grootgeword. Hy het aan die St. Francis Hoërskool gematrikuleer.<ref name="LADN">{{cite news|last1=Delmar|first1=Carie J.|title=His clean cut character is not an act|url=http://infoweb.newsbank.com/resources/openurl?ctx_ver=z39.88-2004&rft_dat=document_id%3Anews%252F0EF5186E4FF035DD&rft_id=info%3Asid%2Finfoweb.newsbank.com&rft_val_format=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Actx&svc_dat=AWNB&req_dat=0FD52E94025F7DBD|accessdate=2018-02-20|newspaper=[[Los Angeles Daily News]]|date=1988-04-20|page=Z4}}</ref> Sy eerste televisieverskyning was in die Halloween-episode van die [[NBC]]-televisiereeks ''CHiPs'' in 1978, getiteld "Trick or Trick". Later het hy in die kortstondige wetenskapsfiksiereeks ''Otherworld'' van [[CBS]] uit 1985 verskyn as Trace Sterling. Een van sy langste rolle was dié van die hoërskoolleerling Alan Pinkard in die ABC-sitkom ''Head of the Class'' (1986–1991). Daarna het hy in ''Suddenly Susan'', ''George Lopez'' en ''K.C. Undercover'' verskyn. In 1984 het hy die rol van Jimmy, 'n lid van ''Cobra Kai'', in die eerste twee rolprente van die ''The Karate Kid''-franchise vertolk. Hy het ook in die musiekvideo van 2007 vir die lied ''Sweep the Leg'' deur No More Kings verskyn as 'n karikatuur van homself en Jimmy uit ''The Karate Kid''.<ref name="musicvideo">{{cite news|url=https://www.gazettetimes.com/blogs/of-being-and-johnny-lawrence-sweep-the-leg/article_25cefe2c-c937-5dd9-8e04-8c92425d0103.html|title=Of Being and Johnny Lawrence (Sweep the Leg)|newspaper=[[Corvallis Gazette-Times]]|date=2018-03-10|last=Frye|first=Cory|accessdate=2018-10-21|archive-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115221342/https://www.gazettetimes.com/blogs/of-being-and-johnny-lawrence-sweep-the-leg/article_25cefe2c-c937-5dd9-8e04-8c92425d0103.html|url-status=dead}}</ref><ref name="musicvideo2">{{cite news|url=https://ftw.usatoday.com/2014/10/karate-kid-billy-zabka-cobra-kai-30th-anniversary|title='Karate Kid' villain Billy Zabka is still best friends with the Cobra Kais|newspaper=[[USA Today]]|date=2014-10-09|last=Strauss|first=Chris|accessdate=2018-10-21}}</ref> O'Dell het die rol van Jimmy herhaal in die tweede seisoen van die YouTube-webreeks ''Cobra Kai'' in 2019.<ref name="reunion">{{cite web|url=https://www.slashfilm.com/cobra-kai-reunion-episode/|title='Cobra Kai' Season 2: About That 'Karate Kid' Reunion in Episode 6…|accessdate=2019-10-21|last=Topel|first=Fred|date=2019-04-27|website=[[/Film]]}}</ref> == Filmografie == === Rolprente === *1979 ''Good Luck, Miss Wyckoff'' *1980 ''Falling in Love Again'' *1981 ''Rivals'' *1983 ''Hadley's Rebellion'' *1984 ''The Karate Kid'' *1985 ''Evils of the Night'' *1986 ''Chopping Mall'' *1986 ''The Karate Kid Part II'' === Televisie === *1978 ''CHiPs'' *1979 ''Scooby-Doo and Scrappy-Doo'' *1980 ''Fridays'' *1980 ''Eight Is Enough'' *1980 ''Family'' *1981 ''Dynasty'' *1981 ''ABC Weekend Specials'' *1982 ''The Scooby & Scrappy-Doo/Puppy Hour'' *1982 ''McClain's Law'' *1983 ''The Puppy's Further Adventures'' *1984 ''Lottery!'' *1985 ''Otherworld'' *1985 ''Simon & Simon'' *1986 ''Airwolf'' *1986–1991 ''Head of the Class'' *1988 ''Murder, She Wrote'' *1996 ''In the House'' *2000 ''Suddenly Susan'' *2002–2003 ''George Lopez'' *2011 ''Shake It Up'' *2015 ''K.C. Undercover'' *2019 ''Cobra Kai'' *2021 ''Sydney to the Max'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb name|0217251}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1960]] o934988k8f0ech88v1mnz7mrg35ndlx 1973 Brasiliaanse Grand Prix 0 464371 2975037 2964763 2026-10-03T15:54:53Z Aliwal2012 39067 2975037 wikitext text/x-wiki Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 11 Februarie 1973 by [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]] gehou is. [[Emerson Fittipaldi]] van [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]] het al 40 rondtes van die wedren voorgeloop. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Uitval !Rooster !Punte |- ! 1 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | 1:43:56.4 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 3 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | 13.5 | 8 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | + 1:46.4 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 10 | {{IT-VLAG}} '''[[Arturo Merzario]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 39 | + 1 Ronde | 17 | '''3''' |- ! 5 | 9 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 39 | + 1 Ronde | 3 | '''2''' |- ! 6 | 14 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[British Racing Motors|BRM]]''' | 39 | + 1 Ronde | 4 | '''1''' |- ! 7 | 19 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | + 1 Ronde | 16 | &nbsp; |- ! 8 | 16 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 38 | + 2 Rondes | 13 | &nbsp; |- ! 9 | 20 | {{IT-VLAG}} [[Nanni Galli]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 10 | 4 | {{FR-VLAG}} [[François Cevert]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | + 2 Rondes | 9 | &nbsp; |- ! 11 | 17 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 12 | 23 | {{BR-VLAG}} [[Luiz Bueno]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | + 4 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 23 | Elektriese probleem | 10 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Oorverhit | 19 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{BR-VLAG}} [[Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Suspensie | 6 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Ratkas | 14 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Ratkas | 15 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Wiel | 1 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Oorverhit | 11 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{US-VLAG}} [[Peter Revson]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ratkas | 12 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1973|Brasiliaanse ]] soy9f7h1tnzy3wywr2x4mmlymp2ym68 1973 Spaanse Grand Prix 0 464380 2975030 2921204 2026-10-03T15:47:37Z Aliwal2012 39067 2975030 wikitext text/x-wiki Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 29 April 1973 op die [[Montjuïc-renbaan]] naby [[Barcelona]], Spanje gehou. Dit was die vierde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:48:19.3 | 7 | '''9''' |- ! 2 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[François Cevert]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 42.7 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 20 | {{US-VLAG}} '''[[George Follmer]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 1:13.1 | 14 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{US-VLAG}} '''[[Peter Revson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | +1 Ronde | 5 | '''3''' |- ! 5 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Beltoise]]''' | '''[[British Racing Motors|BRM]]''' | 74 | +1 Ronde | 10 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | +1 Ronde | 2 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 8 | 11 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | +2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 9 | 14 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 69 | +6 Rondes | 8 | &nbsp; |- ! 10 | 17 |{{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | +6 Rondes | 12 | &nbsp; |- ! 11 | 24 | {{IT-VLAG}} [[Nanni Galli]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | +6 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 12 | 7 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 69 | +6 Rondes | 6 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1973|Spanje ]] mirsn00nz12wsrcztt1i1pwjsa6l2xq 1973 Argentynse Grand Prix 0 464399 2975039 2921043 2026-10-03T15:57:09Z Aliwal2012 39067 2975039 wikitext text/x-wiki Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Argentynse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op 28 Januarie 1973 op die [[Juan en Oscar Gálvez-renbaan]] in [[Argentinië]] se hoofstad [[Buenos Aires]] plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Roosterplek !! Punte |- ! 1 | 2 |{{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 96 | 1:56:18.2 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[François Cevert]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 96 | 4.69 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 6 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 96 | 33.19 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 18 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 96 | 42.57 | 3 | '''3''' |- ! 5 | 14 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 95 | + 1 Ronde | 8 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Wilson Fittipaldi Jr.]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 95 | + 1 Ronde | 12 | '''1''' |- ! 7 | 32 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 93 | + 3 Rondes | 1 | &nbsp; |- ! 8 | 16 | {{US-VLAG}} [[Peter Revson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 92 | + 4 Rondes | 11 | &nbsp; |- ! 9 | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 92 | + 4 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 10 | 22 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 90 | Suspensie | 18 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 84 | Verkoeler | 17 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 79 | Enjin | 7 | &nbsp; |- ! NC | 38 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | Nie geklassifiseer | 19 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | Oliedruk | 5 | &nbsp; |- ! NF | 34 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 66 | Oliedruk | 13 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Ratkas | 9 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Aandrywing | 10 | &nbsp; |- ! NF | 28 |{{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Suspensie | 15 | &nbsp; |- ! NF | 36 | {{IT-VLAG}} [[Nanni Galli]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Enjin | 16 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Argentynse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1973|Argentinië ]] g9foa01o540n5t60c2u80oy5ht7ujin 1973 Monaco Grand Prix 0 464460 2975033 2921631 2026-10-03T15:51:01Z Aliwal2012 39067 2975033 wikitext text/x-wiki Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Formule Een]] [[Monaco Grand Prix]]''' is op [[3 Junie]] [[1973]] in [[Monaco]] gehou. Dit was die sesde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | 1:57:44.3 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | 1.3 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 77 | + 1 Ronde | 2 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{FR-VLAG}} '''[[François Cevert]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 77 | + 1 Ronde | 4 | '''3''' |- ! 5 | 8 | {{US-VLAG}} '''[[Peter Revson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | + 2 Rondes | 15 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | + 2 Rondes | 3 | '''1''' |- ! 7 | 9 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | + 3 Ronden | 25 | &nbsp; |- ! 8 | 23 |{{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | + 3 Ronden | 13 | &nbsp; |- ! 9 | 27 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | Enjin | 18 | &nbsp; |- ! 10 | 17 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | + 6 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 11 | 11 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | Brandstofstelsel | 9 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | Ratkas | 14 | &nbsp; |- ! NF | 12 |{{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | Suspensie | 24 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 58 | Oliedruk | 16 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Ratkas | 19 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 44 | Aandrywing | 7 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 41 | Aandrywing | 10 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 39 | Ongeluk | 11 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Aandrywing | 17 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{GB-VLAG}} [[David Purley]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Brandstoflek | 23 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{IT-VLAG}} [[Nanni Galli]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Aandrywing | 21 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 24 | Ratkas | 6 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{NZ-VLAG}} [[Chris Amon]] | [[Tecno]] | 22 | Oorverhit | 12 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 15 | Remme | 8 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Enjin | 20 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Monaco Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1973|Monaco ]] bei3iypgfmqkqfq6xadac9qg2emsjlx 1973 Belgiese Grand Prix 0 464567 2975038 2966695 2026-10-03T15:56:07Z Aliwal2012 39067 2975038 wikitext text/x-wiki Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Formule Een]] [[Belgiese Grand Prix]]''' is op [[20 Mei]] [[1973]] op [[Zolder-renbaan|Zolder]] in [[België]] gehou. Dit was die vyfde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | 1:42:13.4 | 6 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{FR-VLAG}} '''[[François Cevert]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | 31.84 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 1 |{{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 2:02.79 | 9 | '''4''' |- ! 4 | 9 | {{IT-VLAG}} '''[[Andrea de Adamich]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 69 | + 1 Ronde | 18 | '''3''' |- ! 5 | 21 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[British Racing Motors|BRM]]''' | 69 | + 1 Ronde | 14 | '''2''' |- ! 6 | 22 | {{NZ-VLAG}} '''[[Chris Amon]]''' | '''Tecno''' | 67 | + 3 Rondes | 15 | '''1''' |- ! 7 | 7 |{{NZ-VLAG}} [[Denny Hulme]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | +3 Rondes | 2 | &nbsp; |- ! 8 | 24 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | +4 Rondes | 8 | &nbsp; |- ! 9 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 65 | +5 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 10 | 19 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 63 | Ongeluk | 12 | &nbsp; |- ! 11 | 15 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | Ongeluk | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 14 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | Ongeluk | 16 | &nbsp; |- ! NC | 20 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 56 | Nie geklassifiseer | 5 | &nbsp; |- ! DNF | 11 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Enjin | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 2 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 42 | Ongeluk | 1 | &nbsp; |- ! DNF | 8 | {{US-VLAG}} [[Peter Revson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Ongeluk | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 25 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! DNF | 10 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Enjin | 7 | &nbsp; |- ! DNF | 16 | {{US-VLAG}} [[George Follmer]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Petrolpedaal | 11 | &nbsp; |- ! DNF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Ongeluk | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 3 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 6 | Oliepomp | 3 | &nbsp; |- ! DNF | 26 | {{IT-VLAG}} [[Nanni Galli]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! DNF | 23 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Belgiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1973|België ]] 29dejct76h8r7ffrm5bfzygh0vr3u98 1973 Nederlandse Grand Prix 0 465144 2975031 2928275 2026-10-03T15:48:25Z Aliwal2012 39067 2975031 wikitext text/x-wiki Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973 Formule Een]] [[Nederlandse Grand Prix]]''' is op [[23 Julie]] [[1973]] op die [[Zandvoort-renbaan]] in [[Nederland]] gehou. Dit was die agtste wedren van die kampioenskapseisoen gewees. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Oorsaak van uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | 1:39:12.4 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{FR-VLAG}} '''[[François Cevert]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | 15.83 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | + 1:03.01 | 7 | '''4''' |- ! 4 | 8 | {{US-VLAG}} '''[[Peter Revson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | + 1:09.13 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 20 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Beltoise]]''' | '''[[British Racing Motors|BRM]]''' | 72 | + 1:13.37 | 9 | '''2''' |- ! 6 | 26 | {{NL-VLAG}} '''[[Gijs van Lennep]]''' | '''Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 2 Rondes | 20 | '''1''' |- ! 7 | 24 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 3 Rondes | 8 | &nbsp; |- ! 8 | 19 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 68 | + 4 Rondes | 12 | &nbsp; |- ! 9 | 25 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 4 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 10 | 16 | {{US-VLAG}} [[George Follmer]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 5 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 11 | 2 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | Enjin | 1 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Nederlandse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1973|Nederland ]] pswrfebhrgemnlah87zy8azj1djzii5 1973 Sweedse Grand Prix 0 465210 2975034 2928830 2026-10-03T15:51:58Z Aliwal2012 39067 2975034 wikitext text/x-wiki Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Formule Een]] [[Sweedse Grand Prix]]''' is op 17 Junie 1973 op die [[Skandinawiese Renbaan]] in Anderstorp, [[Swede]] gehou. Dit was die sewende wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 7 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | 1:56:46.0 | 6 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | 4.039 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 6 | {{FR-VLAG}} '''[[François Cevert]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | 14.667 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 10 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | 18.068 | 5 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | 25.998 | 3 | '''2''' |- ! 6 | 3 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 79 | + 1 Ronde | 8 | '''1''' |- ! 7 | 8 | {{US-VLAG}} [[Peter Revson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | + 1 Ronde | 7 | &nbsp; |- ! 8 | 15 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 2 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 9 | 19 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 77 | + 3 Rondes | 12 | &nbsp; |- ! 10 | 24 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 3 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! 11 | 25 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 3 Rondes | 11 | &nbsp; |- ! 12 | 1 |{{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | Ratkas | 4 | &nbsp; |- ! 13 | 21 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 75 | + 5 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 14 | 16 | {{US-VLAG}} [[George Follmer]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | + 6 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 57 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Suspensie | 17 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 41 | Band | 10 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | Petrolpedaal | 20 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Ontsteking | 18 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{SE-VLAG}} [[Reine Wisell]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Suspensie | 14 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sweedse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1973|Swede ]] j8p1n4th24k8nkcxlgsfr6oxnawmbbx 1973 Franse Grand Prix 0 468441 2975035 2964027 2026-10-03T15:53:24Z Aliwal2012 39067 2975035 wikitext text/x-wiki Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Formule 1]] [[Franse Grand Prix]]''' is op 1 Julie 1973 op die [[Paul Ricard-renbaan]] in [[Frankryk]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 2 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | 1:41:37.4 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{FR-VLAG}} '''[[François Cevert]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | 40.92 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 10 |{{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | 46.48 | 8 | '''4''' |- ! 4 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | 46.93 | 1 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 54 | 48.9 | 12 | '''2''' |- ! 6 | 27 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | + 1:22.54 | 14 | '''1''' |- ! 7 | 4 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 54 | + 1:29.19 | 10 | &nbsp; |- ! 8 | 7 | {{NZ-VLAG}} [[Denny Hulme]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 1:29.53 | 6 | &nbsp; |- ! 9 | 21 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 54 | + 1:45.76 | 17 | &nbsp; |- ! 10 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | + 1 Ronde | 16 | &nbsp; |- ! 11 | 20 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 53 | + 1 Ronde | 15 | &nbsp; |- ! 12 | 19 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 53 | + 1 Ronde | 9 | &nbsp; |- ! 13 | 24 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 3 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 14 | 25 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 3 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 15 | 29 | {{Vlagikoon|Liechtenstein}} [[Rikky von Opel]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 3 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 16 | 11 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | + 4 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! NF | 8 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Ongeluk | 2 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 41 | Ongeluk | 3 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Olielek | 11 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Aandrywing | 13 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{SE-VLAG}} [[Reine Wisell]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Oorverhit | 22 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{US-VLAG}} [[George Follmer]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Brandstofstelsel | 20 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Oorverhit | 23 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Aandrywing | 7 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Koppeling | 21 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Franse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1973|Frankryk ]] ayu86ezl0sc73zh2p4k5hcdazefmysv Post-kwantumkriptografie 0 468464 2975055 2970944 2026-10-03T17:42:43Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975055 wikitext text/x-wiki '''Post-kwantumkriptografie''' (PKK of [[Engels]]: PQC), soms na verwys as kwantumbestand, kwantumveilig of kwantumweerstandig, is die ontwikkeling van [[kriptografie]]se [[algoritme]]s (gewoonlik publieke-sleutel algoritmes) wat tans beskou word, maar nie bewys word nie, as veilig teen 'n kriptoanalitiese aanval deur 'n [[kwantumrekenaar]].<ref>{{Cite web |date=2025-06-05 |title=Post-Quantum Cryptography: A New Security Paradigm for the Post-Quantum Era |url=https://www.pentasecurity.com/blog/security-issue-post-quantum-cryptography/ |access-date=2025-07-10 |website=Penta Security Inc. |language=en-US}}</ref> Die meeste gebruikte publieke-sleutel [[algoritme]]s maak staat op die moeilikheidsgraad van een van drie wiskundige probleme: die heelgetalfaktoriseringsprobleem, die diskrete logaritmeprobleem of die elliptiese-kromme diskrete logaritmeprobleem. Al hierdie probleme kan maklik opgelos word op 'n voldoende kragtige kwantumrekenaar wat Shor se algoritme gebruik.<ref name="shor-algorithm">{{cite journal |author=Shor |first=Peter W. |year=1997 |title=Polynomial-Time Algorithms for Prime Factorization and Discrete Logarithms on a Quantum Computer |journal=SIAM Journal on Computing |volume=26 |issue=5 |pages=1484–1509 |arxiv=quant-ph/9508027 |bibcode=1995quant.ph..8027S |doi=10.1137/S0097539795293172 |s2cid=2337707 }}</ref><ref name="djb-intro">{{cite book |author=Bernstein |first=Daniel J. |title=Post-Quantum Cryptography |year=2009 |language=en |chapter=Introduction to post-quantum cryptography |chapter-url=http://www.pqcrypto.org/www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9783540887010-c1.pdf }}</ref> of moontlik alternatiewe.<ref name="renev-algorithm">{{cite journal |author=Kramer |first=Anna |year=2023 |title='Surprising and super cool'. Quantum algorithm offers faster way to hack internet encryption |url=https://www.science.org/content/article/surprising-and-supercool-quantum-algorithm-offers-faster-way-hack-internet-encryption |journal=Science|volume=381 |issue=6664 |page=1270 |doi=10.1126/science.adk9443 |pmid=37733849 |s2cid=262084525 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Regev |first=Oded |date=2025-02-28 |title=An Efficient Quantum Factoring Algorithm |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3708471 |journal=Journal of the ACM |language=en |volume=72 |issue=1 |pages=1–13 |arxiv=2308.06572 |doi=10.1145/3708471 |issn=0004-5411}}</ref> Teen 2026 het kwantumrekenaars nie die verwerkingskrag om wyd gebruikte kriptografiese algoritmes te breek nie;<ref>{{cite web |last=Gershon |first=Eric |date=2013-01-14 |title=New qubit control bodes well for future of quantum computing |url=http://phys.org/news/2013-01-qubit-bodes-future-quantum.html |work=phys.org}}</ref> as gevolg van die tydsduur wat benodig word vir migrasie na kwantumveilige kriptografie, ontwerp kriptograwe egter reeds nuwe algoritmes om voor te berei vir Y2Q of "Q-dag", die dag wanneer huidige algoritmes kwesbaar sal wees vir kwantumrekenaaraanvalle. Mosca se stelling bied die [[risiko]]-analise-raamwerk wat organisasies help om te identifiseer hoe vinnig hulle moet begin migreer. Hul werk het aandag getrek van akademici en die industrie deur die PQCrypto-konferensiereeks wat sedert 2006 aangebied word, verskeie werkswinkels oor Kwantum Veilige Kriptografie wat deur die Europese Telekommunikasiestandaarde-instituut (ETSI) aangebied word, en die Instituut vir Kwantumrekenaars.<ref>{{cite magazine |last=Heger |first=Monica |date=2009-01-01 |title=Cryptographers Take On Quantum Computers |url=https://spectrum.ieee.org/cryptographers-take-on-quantum-computers |magazine=IEEE Spectrum}}</ref><ref name="ieee-jintai-ding">{{cite magazine |date=2008-11-01 |title=Q&A With Post-Quantum Computing Cryptography Researcher Jintai Ding |magazine=IEEE Spectrum |url=https://spectrum.ieee.org/qa-with-postquantum-computing-cryptography-researcher-jintai-ding }}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.etsi.org/news-events/events/770-etsi-crypto-workshop-2014?highlight=YTozOntpOjA7czo3OiJxdWFudHVtIjtpOjE7czo0OiJzYWZlIjtpOjI7czoxMjoicXVhbnR1bSBzYWZlIjt9|title = ETSI Quantum Safe Cryptography Workshop|date = October 2014|access-date = 24 Februarie 2015|website = ETSI Quantum Safe Cryptography Workshop|publisher = ETSI|archive-url = https://web.archive.org/web/20160817044813/http://www.etsi.org/news-events/events/770-etsi-crypto-workshop-2014?highlight=YTozOntpOjA7czo3OiJxdWFudHVtIjtpOjE7czo0OiJzYWZlIjtpOjI7czoxMjoicXVhbnR1bSBzYWZlIjt9|archive-date = 17 Augustus 2016|url-status = dead}}</ref> Die gerugte bestaan van wydverspreide oes nou, dekripteer latere programme is ook gesien as 'n motivering vir die vroeë bekendstelling van post-kwantum algoritmes, aangesien data wat nou aangeteken word, nog baie jare in die toekoms sensitief kan bly.<ref>{{Citation |last=Gasser |first=Linus |chapter=Post-quantum Cryptography |date=2023 |title=Trends in Data Protection and Encryption Technologies |pages=47–52 |editor-last=Mulder |editor-first=Valentin |place=Cham |publisher=Springer Nature Switzerland |language=en |doi=10.1007/978-3-031-33386-6_10 |isbn=978-3-031-33386-6 |editor2-last=Mermoud |editor2-first=Alain |editor3-last=Lenders |editor3-first=Vincent |editor4-last=Tellenbach |editor4-first=Bernhard|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |last=Townsend |first=Kevin |date=2022-02-16 |title=Solving the Quantum Decryption 'Harvest Now, Decrypt Later' Problem |url=https://www.securityweek.com/solving-quantum-decryption-harvest-now-decrypt-later-problem/ |access-date=2023-04-09 |website=SecurityWeek |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=Oktober 2021 |title=Quantum-Safe Secure Communications |url=https://uknqt.ukri.org/wp-content/uploads/2021/10/Quantum-Safe-Secure-Communications.pdf |access-date=2023-04-09 |website=UK National Quantum Technologies Programme}}</ref> In teenstelling met die bedreiging wat kwantumrekenaars inhou vir huidige publieke-sleutel algoritmes, word die meeste huidige simmetriese kriptografiese algoritmes en hutsmerkfunksies as relatief veilig beskou teen aanvalle deur kwantumrekenaars.<ref name=djb-intro /><ref name=collisioncost>{{cite web |date=2009-05-17 |author=Daniel J. Bernstein |title=Cost analysis of hash collisions: Will quantum computers make SHARCS obsolete? |url=http://cr.yp.to/hash/collisioncost-20090823.pdf }}</ref> Terwyl die kwantum Grover se algoritme wel aanvalle teen simmetriese getalle versnel, kan die verdubbeling van die sleutelgrootte hierdie aanvalle effektief teenwerk.<ref name=djb-groverr>{{cite web |date=2010-03-03 |author=Daniel J. Bernstein |title=Grover vs. McEliece |url=http://cr.yp.to/codes/grovercode-20100303.pdf}}</ref> Dus hoef post-kwantum simmetriese kriptografie nie beduidend te verskil van huidige simmetriese kriptografie nie. In 2024 het die Amerikaanse Nasionale Instituut vir Standaarde en Tegnologie (NIST) finale weergawes van sy eerste drie Post-Kwantum Kriptografie Standaarde vrygestel.<ref>[https://www.nist.gov/news-events/news/2024/08/nist-releases-first-3-finalized-post-quantum-encryption-standards NIST Releases First 3 Finalized Post-Quantum Encryption Standards], NIST, 13 Augustus 2024</ref> ==Voorbereiding== Digitale infrastruktuur vereis robuuste kuberveiligheid. Kriptografiese stelsels is noodsaaklik om die vertroulikheid en egtheid van data te beskerm. Kwantumrekenaars sal 'n bedreiging inhou vir baie van die klassieke kriptografiese algoritmes, wat gebruik word om hierdie beskermingsdoelwitte te bereik, maar slegs veilig is teen klassieke rekenaars. Data wat tans nie kwantumveilig is nie, of dit nou gestoor of oorgedra word, en wat vir 'n lang tyd vertroulik moet bly, kan in die toekoms deur kwantumrekenaars in die gedrang kom ("oes nou, dekripteer later"-aanvalle). Daarbenewens sal egtheid ook deur kwantumrekenaars in gevaar gestel word. Die bedreiging wat kwantumrekenaars vir kuberveiligheid inhou, kan teengewerk word deur 'n tydige, omvattende en gekoördineerde oorgang na post-kwantumkriptografie (PKK).<ref name=roadmap>{{cite web |last1= |first1= |work=European Union|title=A Coordinated Implementation Roadmap for the Transition to Post-Quantum Cryptography |url=https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/coordinated-implementation-roadmap-transition-post-quantum-cryptography|date=2025-06-23}}</ref><ref name=migration>{{cite web|last1=|first1=|work=General Intelligence and Security Service|title=The PQC Migration Handbook|url=https://english.aivd.nl/publications/publications/2024/12/3/the-pqc-migration-handbook|date=2024-12-01|access-date=2026-08-31|archive-date=2025-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251009043151/https://english.aivd.nl/publications/publications/2024/12/3/the-pqc-migration-handbook|url-status=dead}}</ref> ==Algoritmes== Post-kwantumkriptografie-navorsing is meestal gefokus op ses verskillende benaderings:<ref name=djb-intro /><ref name=ieee-jintai-ding /> ===Rooster-gebaseerde kriptografie=== Hierdie benadering sluit kriptografiese stelsels in soos leer met foute, ringleer met foute (ring-LWE),<ref name=":0">{{Citation |last=Peikert |first=Chris |chapter=Lattice Cryptography for the Internet |date=2014 |title=Post-Quantum Cryptography |volume=8772 |pages=197–219 |editor-last=Mosca |editor-first=Michele |chapter-url=https://eprint.iacr.org/2014/070.pdf |access-date=2025-07-24 |series=Lecture Notes in Computer Science |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-319-11659-4_12 |bibcode=2014LNCS.8772..197P |isbn=978-3-319-11658-7}}.</ref><ref name="Guneysu 2012">{{Citation |last1=Güneysu |first1=Tim |chapter=Practical Lattice-Based Cryptography: A Signature Scheme for Embedded Systems |date=2012 |title=Cryptographic Hardware and Embedded Systems – CHES 2012 |volume=7428 |pages=530–547 |editor-last=Prouff |editor-first=Emmanuel |chapter-url=https://iacr.org/archive/ches2012/74280529/74280529.pdf |access-date=2025-07-24 |place=Berlin, Germany; Heidelberg, Germany |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-642-33027-8_31 |isbn=978-3-642-33026-1 |last2=Lyubashevsky |first2=Vadim |last3=Pöppelmann |first3=Thomas |editor2-last=Schaumont |editor2-first=Patrick}}.</ref><ref>{{Citation |last1=Zhang |first1=Jiang |chapter=Authenticated Key Exchange from Ideal Lattices |date=2015 |title=Advances in Cryptology – EUROCRYPT 2015 |volume=9057 |pages=719–751 |editor-last=Oswald |editor-first=Elisabeth |chapter-url=https://eprint.iacr.org/2014/589.pdf |access-date=2025-07-24 |place=Berlin, Germany; Heidelberg, Germany |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-662-46803-6_24 |isbn=978-3-662-46802-9 |last2=Zhang |first2=Zhenfeng |last3=Ding |first3=Jintai |last4=Snook |first4=Michael |last5=Dagdelen |first5=Özgür |editor2-last=Fischlin |editor2-first=Marc}}.</ref> die ringleer met foute sleuteluitruiling en die ringleer met foute handtekening, die ouer NTRU- of GGH-enkripsieskemas, en die nuwer NTRU-handtekening en BLISS-handtekeninge.<ref name=":1">{{Citation |last1=Ducas |first1=Léo |chapter=Lattice Signatures and Bimodal Gaussians |date=2013 |title=Advances in Cryptology – CRYPTO 2013 |volume=8042 |pages=40–56 |editor-last=Canetti |editor-first=Ran |chapter-url=https://eprint.iacr.org/2013/383.pdf |access-date=2025-07-24 |place=Berlin, Germany; Heidelberg, Germany |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-642-40041-4_3 |isbn=978-3-642-40040-7 |last2=Durmus |first2=Alain |last3=Lepoint |first3=Tancrède |last4=Lyubashevsky |first4=Vadim |bibcode=2013LNCS.8042...40D |editor2-last=Garay |editor2-first=Juan A.}}.</ref> Sommige van hierdie skemas soos NTRU-enkripsie is al jare lank bestudeer sonder dat enigiemand 'n haalbare aanval gevind het. Ander soos die ring-LWE-algoritmes het bewyse dat hul sekuriteit tot 'n ergste geval-probleem verminder.<ref name="LyubashevskyPeikertRegev2010">{{Citation |last1=Lyubashevsky |first1=Vadim |chapter=On Ideal Lattices and Learning with Errors over Rings |date=2010 |title=Advances in Cryptology – EUROCRYPT 2010 |volume=6110 |pages=1–23 |editor-last=Gilbert |editor-first=Henri |chapter-url=https://eprint.iacr.org/2012/230.pdf |access-date=2025-07-24 |place=Berlin, Germany; Heidelberg, Germany |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-642-13190-5_1 |isbn=978-3-642-13189-9 |last2=Peikert |first2=Chris |last3=Regev |first3=Oded |bibcode=2010LNCS.6110....1L }}.</ref> Die Post-Kwantum Kriptografie-studiegroep, geborg deur die Europese Kommissie, het voorgestel dat die Stehle-Steinfeld-variant van NTRU vir standaardisering bestudeer word eerder as die NTRU-algoritme.<ref name=":9">{{cite web |last1=Augot |first1=Daniel |last2=Batina |first2=Lejla |last3=Bernstein |first3=Daniel J. |last4=Bos |first4=Joppe |last5=Buchmann |first5=Johannes |last6=Castryck |first6=Wouter |last7=Dunkelman |first7=Orr |last8=Güneysu |first8=Tim |last9=Gueron |first9=Shay |last10=Hülsing |first10=Andreas |last11=Lange |first11=Tanja |last12=Mohamed |first12=Mohamed Saied Emam |last13=Rechberger |first13=Christian |last14=Schwabe |first14=Peter |last15=Sendrier |first15=Nicolas |last16=Vercauteren |first16=Frederik |last17=Yang |first17=Bo-Yin|date=7 September 2015 |title=Initial recommendations of long-term secure post-quantum systems |url=http://pqcrypto.eu.org/docs/initial-recommendations.pdf |access-date=13 September 2015 |website=PQCRYPTO}}</ref><ref>{{cite journal|title = Making NTRUEncrypt and NTRUSign as Secure as Standard Worst-Case Problems over Ideal Lattices|url = http://eprint.iacr.org/2013/004|date = 2013-01-01|first1 = Damien|last1 = Stehlé|first2 = Ron|last2 = Steinfeld|journal = Cryptology ePrint Archive|archive-url = https://web.archive.org/web/20250126125019/https://eprint.iacr.org/2013/004|archive-date = 2025-01-26|access-date = 2026-09-26|url-status = dead }}</ref> Op daardie tydstip was NTRU steeds gepatenteer. Studies het aangedui dat NTRU moontlik veiliger eienskappe het as ander roostergebaseerde algoritmes.<ref>{{cite book |last=Easttom |first=Chuck |title=2019 IEEE 9th Annual Computing and Communication Workshop and Conference (CCWC) |date=2019-02-01 |isbn=978-1-7281-0554-3 |pages=811–818 |chapter=An Analysis of Leading Lattice-Based Asymmetric Cryptographic Primitives |doi=10.1109/CCWC.2019.8666459 |s2cid=77376310}}</ref> Twee roostergebaseerde algoritmes, ML-KEM (algemeen bekend as Kyber) en ML-DSA (algemeen bekend as Dilithium), was van die eerste post-kwantum algoritmes wat deur NIST gestandaardiseer is.<ref>{{cite web |date=13 August 2024 |title=NIST Releases First 3 Finalized Post-Quantum Encryption Standards |url=https://www.nist.gov/news-events/news/2024/08/nist-releases-first-3-finalized-post-quantum-encryption-standards |work=National Institute of Standards and Technology}}</ref> ===Hutsmerk gebaseerde kriptografie=== Dit sluit in kriptografiese stelsels soos Lamport-handtekeninge, die Merkle-handtekeningskema, die XMSS,<ref name="BuchmannDahmen2011">{{cite conference|last1=Buchmann|first1=Johannes|last2=Dahmen|first2=Erik|last3=Hülsing|first3=Andreas|contribution=XMSS – A Practical Forward Secure Signature Scheme Based on Minimal Security Assumptions|series=Lecture Notes in Computer Science|volume=7071|pages=117–129|title=Post-Quantum Cryptography. PQCrypto 2011|year=2011|issn=0302-9743|doi=10.1007/978-3-642-25405-5_8|isbn=978-3-642-25404-8 }}</ref> die SPHINCS,<ref name="SPHINCS">{{Cite book |last1=Bernstein |first1=Daniel J. |title=Advances in Cryptology – EUROCRYPT 2015 |last2=Hopwood |first2=Daira |last3=Hülsing |first3=Andreas |last4=Lange |first4=Tanja |author4-link=Tanja Lange |last5=Niederhagen |first5=Ruben |last6=Papachristodoulou |first6=Louiza |last7=Schneider |first7=Michael |last8=Schwabe |first8=Peter |last9=Wilcox-O'Hearn |first9=Zooko |publisher=Springer Berlin Heidelberg |year=2015 |isbn=978-3-662-46799-2 |editor-last=Oswald |editor-first=Elisabeth |editor-link=Elisabeth Oswald |series=Lecture Notes in Computer Science |volume=9056 |pages=368–397 |chapter=SPHINCS: Practical Stateless Hash-Based Signatures |doi=10.1007/978-3-662-46800-5_15 |editor-last2=Fischlin |editor-first2=Marc }}</ref> die WOTS en die SPHINCS+-skemas. Hutsmerk-gebaseerde digitale handtekeninge is in die laat 1970's deur Ralph Merkle uitgevind en word sedertdien bestudeer as 'n interessante alternatief vir getalteoretiese digitale handtekeninge soos RSA en DSA. Hul primêre nadeel is dat daar vir enige hutsmerk-gebaseerde publieke sleutel 'n beperking is op die aantal handtekeninge wat met die ooreenstemmende stel privaat sleutels onderteken kan word. Hierdie feit het belangstelling in hierdie handtekeninge verminder totdat belangstelling herleef het as gevolg van die begeerte na kriptografie wat bestand was teen aanvalle deur kwantumrekenaars. Daar blyk geen patente op die Merkle-handtekeningskema te wees nie en daar bestaan baie nie-gepatenteerde hutsmerk-funksies wat met hierdie skemas gebruik kan word. Die “stateful hash”-gebaseerde handtekeningskema XMSS wat deur 'n span navorsers onder leiding van Johannes Buchmann ontwikkel is, word in RFC 8391 beskryf.<ref>{{cite journal|title=RFC 8391 – XMSS: eXtended Merkle Signature Scheme|url=https://tools.ietf.org/html/rfc8391|website=tools.ietf.org|year=2018 |doi=10.17487/RFC8391 |language=en|last1=Huelsing |first1=A. |last2=Butin |first2=D. |last3=Gazdag |first3=S. |last4=Rijneveld |first4=J. |last5=Mohaisen |first5=A. }}</ref> Let daarop dat al die bogenoemde skemas eenmalige of tydbeperkte handtekeninge is. Moni Naor en Moti Yung het UOWHF-hutsmerking in 1989 uitgevind en 'n handtekening ontwerp gebaseer op die hutsmerk (die Naor-Yung-skema)<ref>{{Cite book |last1=Naor |first1=M. |title=Universal one-way hash functions and their cryptographic applications |last2=Yung |first2=M. |date=1989 |publisher=ACM Press |isbn=978-0-89791-307-2 |pages=33–43 |language=en |doi=10.1145/73007.73011 |doi-access=free}}</ref> wat onbeperkte tyd in gebruik kan wees (die eerste sodanige handtekening wat nie valdeur-eienskappe benodig nie). ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kriptografie]] 0saflugbdl4ic7ad1khobuo2z9hp5xg 1973 Duitse Grand Prix 0 468492 2975036 2964213 2026-10-03T15:53:55Z Aliwal2012 39067 2975036 wikitext text/x-wiki Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Formule 1]] [[Duitse Grand Prix]]''' is op 5 Augustus 1973 op die [[Nürburgring]] in Duitsland gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 14 | 1:42:03.0 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{FR-VLAG}} '''[[François Cevert]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 14 | 1.6 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 30 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 14 | 41.2 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 24 | {{BR-VLAG}} '''[[José Carlos Pace|Carlos Pace]]''' | '''[[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 14 | 53.8 | 11 | '''3''' |- ! 5 | 11 |{{BR-VLAG}} '''[[Wilson Fittipaldi Jr.]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 14 | + 1:19.9 | 13 | '''2''' |- ! 6 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 14 | + 1:24.3 | 14 | '''1''' |- ! 7 | 31 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | + 1:25.2 | 15 | &nbsp; |- ! 8 | 17 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | + 1:25.7 | 17 | &nbsp; |- ! 9 | 8 | {{US-VLAG}} [[Peter Revson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | + 2:11.8 | 7 | &nbsp; |- ! 10 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | + 2:22.5 | 12 | &nbsp; |- ! 11 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | + 3:27.3 | 16 | &nbsp; |- ! 12 | 7 | {{NZ-VLAG}} [[Denny Hulme]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | + 3:38.7 | 8 | &nbsp; |- ! 13 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | + 3:49.0 | 20 | &nbsp; |- ! 14 | 23 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 15 | 18 | {{GB-VLAG}} [[David Purley]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | + 1 Ronde | 22 | &nbsp; |- ! 16 | 15 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 10 |{{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! DNF | 19 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 7 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 16 | {{US-VLAG}} [[George Follmer]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! DNF | 20 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 4 | Ratkas | 9 | &nbsp; |- ! DNF | 21 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 1 | Ongeluk | 5 | &nbsp; |- ! DNF | 2 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ontsteking | 2 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Duitse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1973|Duitsland ]] 211qvl62e4j23fytzsymx0buqi42mtz 1973 Italiaanse Grand Prix 0 468588 2975032 2964760 2026-10-03T15:50:28Z Aliwal2012 39067 2975032 wikitext text/x-wiki Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Italiaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 9 September 1973 op die [[Autodromo Nazionale di Monza]] naby Imola in Italië gehou is. Die Sweed [[Ronnie Peterson]] in sy March het al 55 rondtes van die wedren voorgeloop. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 2 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | 1:29:17.0 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | 0.8 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 8 | {{US-VLAG}} '''[[Peter Revson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | 28.8 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | 33.2 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 6 | {{FR-VLAG}} '''[[François Cevert]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | 46.2 | 11 | '''2''' |- ! 6 | 10 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | 59.8 | 10 | '''1''' |- ! 7 | 23 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | + 1:28.7 | 8 | &nbsp; |- ! 8 | 3 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 54 | + 1 Ronde | 14 | &nbsp; |- ! 9 | 29 | {{GB-VLAG}} [[David Purley]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 1 Ronde | 24 | &nbsp; |- ! 10 | 16 | {{US-VLAG}} [[George Follmer]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 11 | 17 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 12 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 1 Ronde | 9 | &nbsp; |- ! 13 | 20 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 54 | + 1 Ronde | 13 | &nbsp; |- ! 14 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 1 Ronde | 22 | &nbsp; |- ! 15 | 7 | {{GB-VLAG}} [[Denny Hulme]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | + 2 Rondes | 3 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1973|Italië ]] nagkcmil0hwxdtleuklhli3pwd3uluh Lys van rentmeesters van die Chiltern Hundreds 0 468707 2975261 2965264 2026-10-04T10:12:33Z Jcb 223 2975261 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Prosedurele meganisme waarmee Britse parlementslede kan bedank}} {{Infobox political post |post = Kroonrentmeester en Balju van die Chiltern Hundreds van Stoke, Desborough en Burnham |image = Prime Minister Sir Keir Starmer Official Portrait (cropped 2).jpg |incumbent = [[Keir Starmer|Sir Keir Starmer]] |incumbentsince = 1 September 2026 |appointer = [[Chancellor of the Exchequer]] }} Die amp van '''Kroonrentmeester en Balju van die Chiltern Hundreds''' dien as 'n prosedurele meganisme waarmee 'n [[Member of Parliament (United Kingdom)|parlementslid]] (LP) uit die [[Britse Laerhuis|Laerhuis]] van die Verenigde Koninkryk kan [[Resignation from the House of Commons of the United Kingdom|bedank]]. Die Laerhuis laat, kragtens sy eie besluit, nie toe dat sy lede bedank nie. 'n LP wat die Huis wil verlaat, bewerkstellig dus sy of haar bedanking deur tot die rentmeesterskap aangestel te word, wat die [[House of Commons Disqualification Act 1975]] aanwys as 'n amp wat die bekleër daarvan van lidmaatskap van die Huis diskwalifiseer; die wet wys die amp van [[Steward of the Manor of Northstead|Rentmeester van die Manor of Northstead]] op dieselfde wyse aan.<ref name="hcio">{{cite web |url=http://www.parliament.uk/documents/commons-information-office/p11.pdf |title=The Chiltern Hundreds |date=August 2010 |work=Factsheet P11 Procedure Series |publisher=[[House of Commons Information Office]] |access-date=14 January 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013075421/http://www.parliament.uk/documents/commons-information-office/p11.pdf |url-status=live}}</ref> Die [[Chancellor of the Exchequer|kanselier van die skatkis]] doen tradisioneel die aanstelling. Die bedankende LP word bloot aangestel en hoef nie die amp te aanvaar nie: die aanstelling self bewerkstellig die diskwalifikasie en maak die setel vakant. Die gebruik van die rentmeesterskap vir hierdie doel het as 'n [[legal fiction|regsfiksie]] begin: histories het aanstelling tot 'n "[[office of profit|winsgewende amp]] onder [[the Crown|die Kroon]]" 'n individu gediskwalifiseer om as LP te dien, en verskeie sulke ampte is gebruik om LP's toe te laat om te bedank voordat die diskwalifikasie op sy huidige statutêre grondslag geplaas is.<ref name="hcio"/> Die posisie is in 1861 deur [[William Ewart Gladstone]] herbewerk, wat bekommerd was oor die eer wat deur aanstelling verleen word aan mense soos [[Edwin James (barrister)|Edwin James]], wat met meer as £100 000 skuld na die Verenigde State gevlug het. Die kanselier se brief is gevolglik herskryf om enige verwysings na eer weg te laat. Die amp is op 9 Februarie 1850 die eerste keer op hierdie wyse gebruik om [[Sir George Smyth, 6th Baronet|Sir George Smyth]], LP vir [[Colchester (UK Parliament constituency)|Colchester]], toe te laat om sy setel te ontruim. Aanstellings tot die ampte van Rentmeester van die Manor of Northstead en Rentmeester van die Chiltern Hundreds word afgewissel sodat twee LP's gelyktydig kan bedank (soos op 23 Januarie 2017 gebeur het toe [[Tristram Hunt]] en [[Jamie Reed]] bedank het). Elke nuwe aanstelling herroep egter die vorige een, sodat daar geen probleem is in situasies waar meer as twee bedank nie, soos [[Anglo-Irish Agreement#Unionist and Loyalist opposition|die uitstapping van 1985]] deur [[Ulster Unionist|Ulster-Unionistiese]] LP's toe verskeie afsonderlike aanstellings op een dag gedoen is.<ref name="hcio"/> As 'n bedankende LP die daaropvolgende tussenverkiesing wil betwis, soos [[Douglas Carswell]] in 2014 gedoen het, moet hy of sy die rentmeesterskap neerlê om verdere diskwalifikasie te vermy.<ref>{{cite book|url=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/SN06395/SN06395.pdf|title=Resignation from the House of Commons (Briefing Paper)|date=11 Sep 2019|publisher=House of Commons Library|first=Edward|last=Hicks|access-date=2 June 2021|archive-date=1 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101025511/https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/SN06395/SN06395.pdf|url-status=live}}</ref> Die huidige rentmeester van die Chiltern Hundreds is sedert 1 September 2026 [[Keir Starmer]], voorheen die LP vir [[Holborn and St Pancras]] en, tot Julie 2026, die [[eerste minister van die Verenigde Koninkryk]]. ==Sleutel tot partyafkortings== {|class="wikitable" !Party !Afkorting |- |[[All-for-Ireland League]] |AFIL |- |[[Coalition Conservative]] |Co Con |- |[[Coalition Liberal]] |Co Lib |- |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Konserwatiewe Party]] |Con |- |[[Demokratiese Unionisteparty]] |DUP |- |[[English National Party]] |Eng Nat |- |[[Home Rule League]] |HRL |- |[[Independent politician|Onafhanklik]] |Ind |- |[[Irish National Federation]] |INF |- |[[Irish Parliamentary Party]] |IPP |- |[[Irish nationalism|Ongespesifiseerde Ierse Nasionalistiese party (voor 1922)]] |Nat |- |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Arbeidersparty]] |Lab |- |[[Labour and Co-operative Party]] |Lab Co-op |- |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Liberale Party (voor 1988)]] |Lib |- |[[Liberaal-Demokrate]] |Lib Dem |- |[[Liberal Unionist Party]] |LU |- |[[National Labour Organisation|National Labour]] |N Lab |- |[[National Liberal Party (UK, 1931)|National Liberal Party]] |N Lib |- |[[Sinn Féin]] |SF |- |[[Skotse Nasionale Party]] |SNP |- |[[Unionist Party (Scotland)|Unionist Party]] |UP |- |[[Ulster Popular Unionist Party]] |UPUP |- |[[Ulster Unionist Party]] |UU |- |[[Whig Party|Whig]] |Whig |} ==Tot 1849== {{Vir|ampsbekleërs voor 1850|List of Stewards of the Chiltern Hundreds 1751-1849}} ==1850 tot 1899== {| class="wikitable sortable collapsible plainrowheaders" !Datum !Lid<ref name="pp">{{cite book |title=Parliamentary papers |volume=62, Part 2 |url=https://books.google.com/books?id=L1ETAAAAYAAJ |last1=House of Commons |first1=Great Britain. Parliament |year=1878 |access-date=24 September 2016 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724125753/https://books.google.com/books?id=L1ETAAAAYAAJ |url-status=live}}</ref> !Kiesafdeling !colspan=2 |Party !class="unsortable" |Reden vir bedanking |- |{{Sorteerdatum|1850|2|9}} |data-sort-value="Smyth, Sir George" |[[Sir George Smyth, 6th Baronet|Sir George Smyth]]<ref name="pp"/> |[[Colchester (UK Parliament constituency)|Colchester]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |"Ouderdom en swakheid"<ref>{{cite web |last1=Fisher |first1=David R. |title=SMYTH, Sir George Henry, 6th bt. (1784–1852), of Berechurch Hall, nr. Colchester, Essex |url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1820-1832/member/smyth-sir-george-1784-1852 |website=The History of Parliament |access-date=1 November 2018 |date=2009 |archive-date=1 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180401075404/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1820-1832/member/smyth-sir-george-1784-1852 |url-status=live}}</ref> (Is voorheen, in 1829, tot die rentmeesterskap aangestel) |- |{{Sorteerdatum|1850|3|4}} |data-sort-value="Conyngham, Lord Albert" |[[Albert Denison, 1st Baron Londesborough|Lord Albert Conyngham]]<ref name="pp"/> |[[Canterbury (UK Parliament constituency)|Canterbury]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |Tot die adelstand verhef as [[Baron Londesborough]] |- |{{Sorteerdatum|1850|3|12}} |data-sort-value="Ffolliott, John" |[[John Ffolliott]]<ref name="pp"/> |[[County Sligo (UK Parliament constituency)|County Sligo]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1850|4|30}} |data-sort-value="Keppel, Hon. George" |[[George Keppel, 6th Earl of Albemarle|Hon. George Keppel]]<ref name="pp"/> |[[Lymington (UK Parliament constituency)|Lymington]] |style="background:#EBC396" | |Whig |Het sy broer as [[Earl of Albemarle|Graaf van Albemarle]] opgevolg |- |{{Sorteerdatum|1850|7|22}} |data-sort-value="Jervis, Sir John" |[[John Jervis (judge)|Sir John Jervis]]<ref name="pp"/> |[[City of Chester (UK Parliament constituency)|City of Chester]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |Om [[Chief Justice of the Common Pleas|Hoofregter van die Common Pleas]] te word |- |{{Sorteerdatum|1850|8|3}} |data-sort-value="Northland, Viscount" |[[Thomas Knox, 3rd Earl of Ranfurly|Viscount Northland]]<ref name="pp"/> |[[Dungannon (UK Parliament constituency)|Dungannon]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Swak gesondheid<ref>{{cite web|work=Tyrone Constitution|title=Borough of Dungannon Election|date=1851-02-14|url=https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0001144/18510214/021/0002}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1850|8|7}} |data-sort-value="Pearson, Charles" |[[Charles Pearson]]<ref>{{London Gazette|issue=21125|page=2183|date=9 August 1850}}</ref> |[[Lambeth (UK Parliament constituency)|Lambeth]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1850|12|24}} |data-sort-value="Adare, Viscount" |[[Edwin Wyndham-Quin, 3rd Earl of Dunraven and Mount-Earl|Viscount Adare]] |[[Glamorganshire (UK Parliament constituency)|Glamorganshire]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Het sy vader as [[Earl of Dunraven and Mount-Earl|Graaf van Dunraven en Mount-Earl]] opgevolg<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/22959?docPos=1 |title=Oxford DNB article: Quin, Edwin Richard Windham Wyndham (subscription needed) |last=Norgate |first=G. Le G. |editor1-first=Michael |editor1-last=Herity |volume=1 |year=2004 |access-date=8 December 2008 |doi=10.1093/ref:odnb/22959 |encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |url-access=subscription}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1851|2|3}} |data-sort-value="Northland, Viscount" |[[Thomas Knox, 3rd Earl of Ranfurly|Viscount Northland]] |[[Dungannon (UK Parliament constituency)|Dungannon]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1851|2|3}} |data-sort-value="Hobhouse, Bt, Sir John" |[[John Hobhouse, 1st Baron Broughton|Sir John Hobhouse, Bt]] |[[Harwich (UK Parliament constituency)|Harwich]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |Tot die adelstand verhef as [[Baron Broughton]]<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/13404?docPos=1 |title=Oxford DNB article: Hobhouse, John Cam (subscription needed) |last=Cochran |first=Peter |volume=1 |year=2004 |access-date=8 December 2008 |doi=10.1093/ref:odnb/13404 |encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |url-access=subscription}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1851|3|1}} |data-sort-value="Sheil, Richard Lalor" |[[Richard Lalor Sheil]] |[[Dungarvan (UK Parliament constituency)|Dungarvan]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |Uitgetree weens swak gesondheid en omdat hy in November 1850 as [[Minister Plenipotentiary|gevolmagtigde minister]] by die [[Grand Duchy of Tuscany|Groothertogdom Toskane]] aangestel is.<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/25301?docPos=2 |title=Shiel, Richard Lalor |last=Jenkins |first=Brian |year=2004 |access-date=8 December 2008 |doi=10.1093/ref:odnb/25301 |encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |url-access=subscription}}</ref><ref>{{London Gazette |issue=21149 |page=2853 |date=1 November 1850}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1851|3|31}} |data-sort-value="Cole, Hon. Henry" |[[Henry Cole (Conservative politician)|Hon. Henry Cole]] |[[Enniskillen (UK Parliament constituency)|Enniskillen]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1851|4|14}} |data-sort-value="Fagan, William Trant" |[[William Trant Fagan]] |[[Cork City (UK Parliament constituency)|Cork City]] |colspan=2 |[[Repeal Association|RA]] |Om Kommissaris van Insolvensie te word |- |{{Sorteerdatum|1851|5|5}} |data-sort-value="Simeon, John" |[[Sir John Simeon, 3rd Baronet|John Simeon]] |[[Isle of Wight (UK Parliament constituency)|Isle of Wight]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |Na sy bekering tot die Katolisisme, "uit 'n fyn eergevoel teenoor diegene wat hom verkies het terwyl hy 'n lidmaat van die Anglikaanse Kerk was — in die oortuiging dat hy geen reg gehad het om aan te neem dat hulle onverskillig sou staan teenoor die verandering wat hy gemaak het."<ref>"[https://books.google.com/books?id=EgUFAAAAQAAJ&dq=rosary%20intitle%3Amonth&pg=PA481 The Last Days of Sir John Simeon]", ''[[The Month|The Month: A Magazine and Review]]'' new series, vol. II (XIII), July to December 1870, pp. 481–484.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1851|7|10}} |data-sort-value="Surrey, The Earl of" |[[Henry Fitzalan-Howard, 14th Duke of Norfolk|The Earl of Surrey]] |[[Arundel (UK Parliament constituency)|Arundel]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |Uit protes teen die aanvaarding van die [[Ecclesiastical Titles Act 1851]]<ref>{{cite encyclopedia |url=http://oxforddnb.com/view/article/13916?docPos=5 |title=Oxford DNB article: Howard, Henry Granville Fitzalan- (subscription needed) |year=2004 |access-date=23 January 2009 |doi=10.1093/ref:odnb/13916 |encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |url-access=subscription}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1851|7|23}} |data-sort-value="O'Connell, John" |[[John O'Connell (MP)|John O'Connell]] |[[Limerick City (UK Parliament constituency)|Limerick City]] |colspan=2 |[[Repeal Association|RA]] |Om die [[Henry Fitzalan-Howard, 14th Duke of Norfolk|Graaf van Surrey]] toe te laat om sy plek in te neem<ref>{{cite encyclopedia |url=http://oxforddnb.com/view/article/20502?docPos=8 |title=Oxford DNB article: O'Connell, John (subscription needed) |last1=Hamilton |first1=J. A. |editor1-first=R. V |editor1-last=Comerford |volume=1 |year=2004 |access-date=23 January 2009 |doi=10.1093/ref:odnb/20502 |encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |url-access=subscription}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1851|8|1}} |data-sort-value="Ker, Richard" |[[Richard Ker]] |[[Downpatrick (UK Parliament constituency)|Downpatrick]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1851|9|12}} |data-sort-value="Duncombe, Hon. Arthur" |[[Arthur Duncombe (Royal Navy officer)|Hon. Arthur Duncombe]] |[[East Retford (UK Parliament constituency)|East Retford]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Om [[Fourth Naval Lord]] te word |- |{{Sorteerdatum|1851|10|25}} |data-sort-value="Hawes, Benjamin" |[[Benjamin Hawes]] |[[Kinsale (UK Parliament constituency)|Kinsale]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |Om Adjunk-sekretaris van Oorlog te word |- |{{Sorteerdatum|1852|1|29}} |data-sort-value="Plumptre, John" |[[John Pemberton Plumptre|John Plumptre]] |[[East Kent (UK Parliament constituency)|East Kent]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1852|3|16}} |data-sort-value="Boyd, John" |[[John Boyd (Irish politician)|John Boyd]] |[[Coleraine (UK Parliament constituency)|Coleraine]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1852|4|20}} |data-sort-value="Rufford, Francis" |[[Francis Rufford]] |[[Worcester (UK Parliament constituency)|Worcester]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1853|7|5}} |data-sort-value="Evans, William" |[[William Evans (1788–1856)|William Evans]] |[[North Derbyshire (UK Parliament constituency)|North Derbyshire]] |style="background:#EBC396" | |[[Whig Party|Whig]] |? |- |{{Sorteerdatum|1853|8|3}} |data-sort-value="Anson, Hon. George" |[[George Anson (British Army officer, born 1797)|Hon. George Anson]] |[[South Staffordshire (UK Parliament constituency)|South Staffordshire]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |Aangestel om 'n [[Division (military)|divisie]] in [[Bengale]] te beveel<ref>{{cite encyclopedia |url=http://oxforddnb.com/view/article/575?docPos=2 |title=Oxford DNB article:Anson, George (subscription needed |year=2004 |access-date=24 January 2009 |doi=10.1093/ref:odnb/575 |encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |url-access=subscription}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1853|8|13}} |data-sort-value="Maguire, John" |[[John Maguire (MP)|John Maguire]] |[[Dungarvan (UK Parliament constituency)|Dungarvan]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |Het burgemeester van Cork geword<ref>{{cite encyclopedia |url=http://oxforddnb.com/view/article/17792 |title=Oxford DNB article:Maguire, John Francis (subscription needed) |year=2004 |access-date=24 January 2009 |doi=10.1093/ref:odnb/17792 |encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |url-access=subscription}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1854|1|28}} |data-sort-value="Prime, Richard" |[[Richard Prime]] |[[West Sussex (UK Parliament constituency)|West Sussex]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1854|5|5}} |data-sort-value="Brisco, Musgrave" |[[Musgrave Brisco]] |[[Hastings (UK Parliament constituency)|Hastings]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Swak gesondheid; is vier dae later oorlede |- |{{Sorteerdatum|1854|8|5}} |data-sort-value="Gordon, Hon. William" |[[William Gordon (Royal Navy officer)|Hon. William Gordon]] |[[Aberdeenshire (UK Parliament constituency)|Aberdeenshire]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1854|8|11}} |data-sort-value="Stuart, Lord Dudley" |[[Lord Dudley Stuart]] |[[Marylebone (UK Parliament constituency)|Marylebone]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1855|3|30}} |data-sort-value="Roche, Edmond" |[[Edmond Roche, 1st Baron Fermoy|Edmond Roche]] |[[County Cork (UK Parliament constituency)|County Cork]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1855|5|2}} |data-sort-value="Mure, William" |[[William Mure (scholar)|William Mure]] |[[Renfrewshire (UK Parliament constituency)|Renfrewshire]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1855|7|6}} |data-sort-value="Berkeley, Charles" |[[Grenville Berkeley|Charles Berkeley]] |[[Evesham (UK Parliament constituency)|Evesham]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1855|11|22}} |data-sort-value="Villiers, Hon. Francis Child" |[[Francis Child Villiers|Hon. Francis Child Villiers]] |[[Rochester (UK Parliament constituency)|Rochester]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1856|1|25}} |data-sort-value="Heathcote, Bt, Sir Gilbert" |[[Gilbert Heathcote, 1st Baron Aveland|Sir Gilbert Heathcote, Bt]] |[[Rutland (UK Parliament constituency)|Rutland]] |style="background:#EBC396" | |[[Whig Party|Whig]] |? |- |{{Sorteerdatum|1856|3|3}} |data-sort-value="Duffy, Charles Gavan" |[[Charles Gavan Duffy (Australian politician)|Charles Gavan Duffy]] |[[New Ross (UK Parliament constituency)|New Ross]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1856|5|2}} |data-sort-value="Berkeley, Charles" |[[Grenville Berkeley|Charles Berkeley]] |[[Cheltenham (UK Parliament constituency)|Cheltenham]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1856|7|15}} |data-sort-value="Sturt, Henry" |[[Henry Sturt, 1st Baron Alington|Henry Sturt]] |[[Dorchester (UK Parliament constituency)|Dorchester]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1857|1|7}} |data-sort-value="Biggs, William" |[[William Biggs]] |[[Newport (Isle of Wight) (UK Parliament constituency)|Newport]] |style="background:#EBC396" | |[[Whig Party|Whig]] |? |- |{{Sorteerdatum|1857|2|17}} |data-sort-value="Frewen, Charles" |[[Charles Frewen]] |[[East Sussex (UK Parliament constituency)|East Sussex]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1857|7|23}} |data-sort-value="Rothschild, Lionel de" |[[Lionel de Rothschild]] |[[City of London (UK Parliament constituency)|City of London]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |Kon as Jood nie sy eed van getrouheid aflê op 'n Bybel wat die Nuwe Testament bevat nie. 'n Wetsontwerp wat hom sou toelaat om op die Ou Testament te sweer, is verwerp.<ref>{{cite encyclopedia |url=http://oxforddnb.com/view/article/24160?docPos=7 |title=Oxford DNB article:Rothschild, Lionel de (subscription needed) |year=2004 |access-date=24 January 2009 |doi=10.1093/ref:odnb/24160 |isbn=9780198614111 |encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |url-access=subscription}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1857|11|30}} |data-sort-value="Baring, Hon. Francis" |[[Francis Baring, 3rd Baron Ashburton|Hon. Francis Baring]] |[[Thetford (UK Parliament constituency)|Thetford]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1857|12|19}} |data-sort-value="Duff, George Skene" |[[George Skene Duff]] |[[Elgin Burghs (UK Parliament constituency)|Elgin Burghs]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1858|11|4}} |data-sort-value="Tancred, Henry" |[[Henry William Tancred|Henry Tancred]] |[[Banbury (UK Parliament constituency)|Banbury]] |style="background:#EBC396" | |[[Whig Party|Whig]] |? |- |{{Sorteerdatum|1859|2|9}} |data-sort-value="Ramsden, Bt, Sir John" |[[Sir John Ramsden, 5th Baronet|Sir John Ramsden, Bt]] |[[Hythe (UK Parliament constituency)|Hythe]] |style="background:#EBC396" | |[[Whig Party|Whig]] |? |- |{{Sorteerdatum|1859|3|9}} |data-sort-value="Bagshaw, John" |[[John Bagshaw]] |[[Harwich (UK Parliament constituency)|Harwich]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1859|8|2}} |data-sort-value="Labouchere, Henry" |[[Henry Labouchere, 1st Baron Taunton|Henry Labouchere]] |[[Taunton (UK Parliament constituency)|Taunton]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |Tot die adelstand verhef as [[Baron Taunton]]<ref>{{cite encyclopedia |url=http://oxforddnb.com/view/article/15838?docPos=3 |title=Oxford DNB article:Labouchere, Henry (subscription needed) |year=2004 |access-date=24 January 2009 |doi=10.1093/ref:odnb/15838 |encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |url-access=subscription}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1859|8|12}} |data-sort-value="Earle, Ralph" |[[Ralph Earle (MP)|Ralph Earle]] |[[Berwick-upon-Tweed (UK Parliament constituency)|Berwick-upon-Tweed]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Beskuldigings van onbehoorlike finansiële transaksies met spoorwegmaatskappye<ref>{{cite encyclopedia |url=http://oxforddnb.com/view/article/55742?docPos=10 |title=Oxford DNB article:Earle, Ralph Astruther (subscription needed) |last1=Millar |first1=Mary S. |volume=1 |year=2004 |access-date=24 January 2009 |doi=10.1093/ref:odnb/55742 |encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |url-access=subscription}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1860|3|6}} |data-sort-value="Laslett, William" |[[William Laslett]] |[[Worcester (UK Parliament constituency)|Worcester]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1860|6|4}} |data-sort-value="Davison, Richard" |[[Richard Davison (MP)|Richard Davison]] |[[Belfast (UK Parliament constituency)|Belfast]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1860|8|27}} |data-sort-value="Herbert, Hon. Percy Egerton" |[[Percy Egerton Herbert|Hon. Percy Egerton Herbert]] |[[Ludlow (UK Parliament constituency)|Ludlow]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1861|2|4}} |data-sort-value="Salt, Titus" |[[Titus Salt]] |[[Bradford (UK Parliament constituency)|Bradford]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |Uitgetree weens swak gesondheid. |- |{{Sorteerdatum|1861|4|22}} |data-sort-value="Gordon-Duff, Lachlan" |[[Lachlan Gordon-Duff]] |[[Banffshire (UK Parliament constituency)|Banffshire]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1861|7|18}} |data-sort-value="Eliott-Lockhart, Allen" |[[Allen Eliott-Lockhart]] |[[Selkirkshire (UK Parliament constituency)|Selkirkshire]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1862|1}} |data-sort-value="Heneage, George" |[[George Heneage]] |[[Lincoln (UK Parliament constituency)|Lincoln]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1862|3|26}} |data-sort-value="Cross, R. A." |[[R. A. Cross, 1st Viscount Cross|R. A. Cross]] |[[Preston (UK Parliament constituency)|Preston]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1862|5|19}} |data-sort-value="Bristow, Alfred Rhodes" |[[Alfred Rhodes Bristow]] |[[Kidderminster (UK Parliament constituency)|Kidderminster]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1863|1|7}} |data-sort-value="Ball, Edward" |[[Edward Ball (MP)|Edward Ball]] |[[Cambridgeshire (UK Parliament constituency)|Cambridgeshire]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1863|2|5}} |data-sort-value="Seymour, Michael" |[[Michael Seymour (Royal Navy officer)|Michael Seymour]] |[[Plymouth Devonport]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1863|3|14}} |data-sort-value="Close, Maxwell" |[[Maxwell Close]] |[[Armagh (UK Parliament constituency)|Armagh]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1863|4|14}} |data-sort-value="Hamilton, Ion" |[[Ion Hamilton, 1st Baron HolmPatrick|Ion Hamilton]] |[[County Dublin (UK Parliament constituency)|County Dublin]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1863|5|28}} |data-sort-value="Tottenham, Charles" |[[Charles Tottenham (1807–1886)|Charles Tottenham]] |[[New Ross (UK Parliament constituency)|New Ross]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1864|2|4}} |data-sort-value="East, Bt, Sir James Buller" |[[Sir James Buller East, 2nd Baronet|Sir James Buller East, Bt]] |[[Winchester (UK Parliament constituency)|Winchester]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1865|2|11}} |data-sort-value="O'Donoghue, Daniel" |[[Daniel O'Donoghue (Irish politician)|Daniel O'Donoghue]] |[[Tipperary (UK Parliament constituency)|Tipperary]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1865|6|16}} |data-sort-value="Buller, Arthur William" |[[Arthur William Buller]] |[[Plymouth Devonport]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1866|3|1}} |data-sort-value="Dowdeswell, William Edward" |[[William Edward Dowdeswell]] |[[Tewkesbury (UK Parliament constituency)|Tewkesbury]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1866|4|28}} |data-sort-value="Paget, Lord Clarence" |[[Lord Clarence Paget]] |[[Sandwich (UK Parliament constituency)|Sandwich]] |style="background:#EBC396" | |[[Whig Party|Whig]] |? |- |{{Sorteerdatum|1866|5|7}} |data-sort-value="Leslie, William" |[[William Leslie (MP)|William Leslie]] |[[Aberdeenshire (UK Parliament constituency)|Aberdeenshire]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1866|8|8}} |data-sort-value="Cust, Hon. Charles" |[[Charles Cust|Hon. Charles Cust]] |[[North Shropshire (UK Parliament constituency)|North Shropshire]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1867|2|5}} |data-sort-value="Humphery, William" |[[Sir William Humphery, 1st Baronet|William Humphery]] |[[Andover (UK Parliament constituency)|Andover]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1867|2|5}} |data-sort-value="Kerrison, Bt, Sir Edward" |[[Sir Edward Kerrison, 2nd Baronet|Sir Edward Kerrison, Bt]] |[[East Suffolk (UK Parliament constituency)|East Suffolk]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1867|5|10}} |data-sort-value="Dundas, David" |[[David Dundas (solicitor)|David Dundas]] |[[Sutherland (UK Parliament constituency)|Sutherland]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1867|7|26}} |data-sort-value="Ker, David Stewart" |[[David Stewart Ker]] |[[Downpatrick (UK Parliament constituency)|Downpatrick]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1867|11|25}} |data-sort-value="Baring, Hon. Alexander" |[[Alexander Baring, 4th Baron Ashburton|Hon. Alexander Baring]] |[[Thetford (UK Parliament constituency)|Thetford]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1868|2|19}} |data-sort-value="Finlay, Alexander Struthers" |[[Alexander Struthers Finlay]] |[[Argyllshire (UK Parliament constituency)|Argyllshire]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1868|4|14}} |data-sort-value="Welby-Gregory, William" |[[Sir William Welby-Gregory, 4th Baronet|William Welby-Gregory]] |[[Grantham (UK Parliament constituency)|Grantham]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1868|4|22}} |data-sort-value="Oliphant, Laurence" |[[Laurence Oliphant (author)|Laurence Oliphant]] |[[Stirling Burghs]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1869|2|17}} |data-sort-value="Green-Price, Richard" |[[Sir Richard Green-Price, 1st Baronet|Richard Green-Price]] |[[Radnor (UK Parliament constituency)|Radnor]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1869|7|28}} |data-sort-value="Hamilton, Edward" |[[Edward Hamilton (MP)|Edward Hamilton]] |[[Salisbury (UK Parliament constituency)|Salisbury]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1870|2|7}} |data-sort-value="Layard, Austen Henry" |[[Austen Henry Layard]] |[[Southwark (UK Parliament constituency)|Southwark]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1870|2|9}} |data-sort-value="Whitmore, Henry" |[[Henry Whitmore]] |[[Bridgnorth (UK Parliament constituency)|Bridgnorth]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1870|2|16}} |data-sort-value="Lee, William" |[[William Lee (1801–1881)|William Lee]] |[[Maidstone (UK Parliament constituency)|Maidstone]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1870|2|16}} |data-sort-value="Wright, Charles Ichabod" |[[Charles Ichabod Wright]] |[[Nottingham (UK Parliament constituency)|Nottingham]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1870|3|30}} |data-sort-value="Courtenay, Lord" |[[Edward Courtenay, 12th Earl of Devon|Lord Courtenay]] |[[East Devon (UK Parliament constituency)|East Devon]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1871|2|9}} |data-sort-value="Hay, Lord John" |[[Lord John Hay (Royal Navy admiral of the fleet)|Lord John Hay]] |[[Ripon (UK Parliament constituency)|Ripon]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1871|2|9}} |data-sort-value="Burke, Bt, Sir Thomas" |[[Sir Thomas Burke, 3rd Baronet|Sir Thomas Burke, Bt]] |[[County Galway (UK Parliament constituency)|County Galway]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1871|2|22}} |data-sort-value="Clive, Edward" |[[Edward Clive (1837–1916)|Edward Clive]] |[[Hereford (UK Parliament constituency)|Hereford]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1871|2|24}} |data-sort-value="Somerset, Poulett" |[[Poulett Somerset]] |[[Monmouthshire (UK Parliament constituency)|Monmouthshire]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1872|2|6}} |data-sort-value="Tollemache, John" |[[John Tollemache, 1st Baron Tollemache|John Tollemache]] |[[West Cheshire (UK Parliament constituency)|West Cheshire]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1872|2|29}} |data-sort-value="Holford, Robert Stayner" |[[Robert Stayner Holford]] |[[East Gloucestershire]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1872|4|17}} |data-sort-value="Devereux, Richard Joseph" |[[Richard Joseph Devereux]] |[[Wexford (UK Parliament constituency)|Wexford]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |28 June 1872 |data-sort-value="Wentworth-Fitzwilliam, William" |[[William Wentworth-Fitzwilliam, Viscount Milton|William Wentworth-Fitzwilliam]] |[[Southern West Riding of Yorkshire (UK Parliament constituency)|Southern West Riding of Yorkshire]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |Uitgetree weens swak gesondheid |- |{{Sorteerdatum|1873|2|7}} |data-sort-value="Verner, Edward Wingfield" |[[Edward Wingfield Verner]] |[[Lisburn (UK Parliament constituency)|Lisburn]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1873|2|21}} |data-sort-value="Legh, George" |[[George Legh]] |[[Mid Cheshire]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1873|4|29}} |data-sort-value="Price, William Philip" |[[William Philip Price]] |[[Gloucester (UK Parliament constituency)|Gloucester]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1873|6|24}} |data-sort-value="de la Poer, Edmond" |[[Edmond de la Poer, 1st Count de la Poer|Edmond de la Poer]] |[[County Waterford (UK Parliament constituency)|County Waterford]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1873|7|21}} |data-sort-value="Armitstead, George" |[[George Armitstead, 1st Baron Armitstead|George Armitstead]] |[[Dundee (UK Parliament constituency)|Dundee]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1875|2|5}} |data-sort-value="Melly, George" |[[George Melly (MP)|George Melly]] |[[Stoke-upon-Trent (UK Parliament constituency)|Stoke-upon-Trent]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1875|2|6}} |data-sort-value="White, Charles William" |[[Charles William White]] |[[Tipperary (UK Parliament constituency)|Tipperary]] |colspan=2 |[[Irish nationalism|Nat]] |? |- |{{Sorteerdatum|1875|4|15}} |data-sort-value="Bassett, Francis" |[[Francis Bassett (MP)|Francis Bassett]] |[[Bedfordshire (UK Parliament constituency)|Bedfordshire]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1875|7|20}} |data-sort-value="Richardson, Thomas" |[[Thomas Richardson (Hartlepool MP died 1890)|Thomas Richardson]] |[[Hartlepool (UK Parliament constituency)|Hartlepool]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1876|2|8}} |data-sort-value="Arkwright, Richard" |[[Richard Arkwright (barrister)|Richard Arkwright]] |[[Leominster (UK Parliament constituency)|Leominster]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1876|4|24}} |data-sort-value="McCombie, William" |[[William McCombie]] |[[West Aberdeenshire]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1876|6|21}} |data-sort-value="Dixon, George" |[[George Dixon (MP)|George Dixon]] |[[Birmingham (UK Parliament constituency)|Birmingham]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1876|6|28}} |data-sort-value="Dowdeswell, William Edward" |[[William Edward Dowdeswell]] |[[West Worcestershire]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1876|7|14}} |data-sort-value="Knatchbull, Bt, Sir Wyndham" |[[Sir Wyndham Knatchbull, 12th Baronet|Sir Wyndham Knatchbull, Bt]] |[[East Kent (UK Parliament constituency)|East Kent]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1876|7|31}} |data-sort-value="Nevill, Charles William" |[[Charles William Nevill]] |[[Carmarthen (UK Parliament constituency)|Carmarthen]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1877|2|8}} |data-sort-value="Antrobus, Bt, Sir Edmund" |[[Sir Edmund Antrobus, 3rd Baronet|Sir Edmund Antrobus, Bt]] |[[Wilton (UK Parliament constituency)|Wilton]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1877|2|12}} |data-sort-value="Crossley, John" |[[John Crossley]] |[[Halifax (UK Parliament constituency)|Halifax]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1877|8|7}} |data-sort-value="Corbett, Edward" |[[Edward Corbett (MP)|Edward Corbett]] |[[South Shropshire (UK Parliament constituency)|South Shropshire]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1878|1|16}} |data-sort-value="Grieve, James" |[[James Grieve (Liberal politician)|James Grieve]] |[[Greenock (UK Parliament constituency)|Greenock]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1878|1|29}} |data-sort-value="Henley, J. W." |[[J. W. Henley]] |[[Oxfordshire (UK Parliament constituency)|Oxfordshire]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1878|3|8}} |data-sort-value="Pateshall, Evan" |[[Evan Pateshall]] |[[Hereford (UK Parliament constituency)|Hereford]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1878|4|16}} |data-sort-value="Hanbury, Robert William" |[[Robert William Hanbury]] |[[Tamworth (UK Parliament constituency)|Tamworth]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1878|5|6}} |data-sort-value="Cowell-Stepney, Bt, Sir Arthur" |[[Sir Arthur Cowell-Stepney, 2nd Baronet|Sir Arthur Cowell-Stepney, Bt]] |[[Carmarthen (UK Parliament constituency)|Carmarthen]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1878|8|3}} |data-sort-value="Lorne, The Marquess of" |[[John Campbell, 9th Duke of Argyll|The Marquess of Lorne]] |[[Argyllshire (UK Parliament constituency)|Argyllshire]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1878|8|15}} |data-sort-value="Sir Edmund Buckley, Bt" |[[Sir Edmund Buckley, 1st Baronet|Edmund Buckley]] |[[Newcastle-under-Lyme (UK Parliament constituency)|Newcastle-under-Lyme]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1878|12|5}} |data-sort-value="Hodgson, Kirkman Daniel" |[[Kirkman Daniel Hodgson]] |[[Bristol (UK Parliament constituency)|Bristol]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1879|5|1}} |data-sort-value="Majendie, Lewis" |[[Lewis Majendie]] |[[Canterbury (UK Parliament constituency)|Canterbury]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1879|12|3}} |data-sort-value="Waddy, Samuel Danks" |[[Samuel Danks Waddy]] |[[Barnstaple (UK Parliament constituency)|Barnstaple]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1880|5|1}} |data-sort-value="Brinton, John" |[[John Brinton]] |[[Kidderminster (UK Parliament constituency)|Kidderminster]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1880|5|20}} |data-sort-value="Plimsoll, Samuel" |[[Samuel Plimsoll]] |[[Derby (UK Parliament constituency)|Derby]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1880|7|23}} |data-sort-value="Vanden-Bempde-Johnstone, Bt, Sir Harcourt" |[[Harcourt Vanden-Bempde-Johnstone, 1st Baron Derwent|Sir Harcourt Vanden-Bempde-Johnstone, Bt]] |[[Scarborough (UK Parliament constituency)|Scarborough]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1881|1|18}} |data-sort-value="McLaren, Duncan" |[[Duncan McLaren]] |[[Edinburgh (UK Parliament constituency)|Edinburgh]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1881|4|5}} |data-sort-value="Havelock-Allan, Bt, Sir Henry" |[[Sir Henry Havelock-Allan, 1st Baronet|Sir Henry Havelock-Allan, Bt]] |[[Sunderland (UK Parliament constituency)|Sunderland]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1882|2|3}} |data-sort-value="Sullivan, Alexander Martin" |[[Alexander Martin Sullivan]] |[[Meath (UK Parliament constituency)|Meath]] |colspan=2 |[[Home Rule League|HRL]] |? |- |{{Sorteerdatum|1882|4|18}} |data-sort-value="Vaughan-Lee, Vaughan" |[[Vaughan Vaughan-Lee]] |[[West Somerset (UK Parliament constituency)|West Somerset]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1882|8|15}} |data-sort-value="Hutchinson, John Dyson" |[[John Dyson Hutchinson]] |[[Halifax (UK Parliament constituency)|Halifax]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1882|10|19}} |data-sort-value="Cowan, James" |[[James Cowan (Scottish politician)|James Cowan]] |[[Edinburgh (UK Parliament constituency)|Edinburgh]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1882|11|16}} |data-sort-value="Raikes, Henry Cecil" |[[Henry Cecil Raikes]] |[[Preston (UK Parliament constituency)|Preston]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1883|2|16}} |data-sort-value="Gill, Henry Joseph" |[[Henry Joseph Gill]] |[[Westmeath (UK Parliament constituency)|Westmeath]] |colspan=2 |[[Home Rule League|HRL]] |? |- |{{Sorteerdatum|1883|3|6}} |data-sort-value="Dillon, John" |[[John Dillon]] |[[Tipperary (UK Parliament constituency)|Tipperary]] |colspan=2 |[[Irish Parliamentary Party|IPP]] |? |- |{{Sorteerdatum|1883|6|6}} |data-sort-value="Bass, Michael Thomas" |[[Michael Thomas Bass]] |[[Derby (UK Parliament constituency)|Derby]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1883|6|16}} |data-sort-value="Healy, Tim" |[[Tim Healy (politician)|Tim Healy]] |[[Wexford (UK Parliament constituency)|Wexford]] |colspan=2 |[[Irish Parliamentary Party|IPP]] |? |- |{{Sorteerdatum|1883|7|30}} |data-sort-value="Metge, Robert Henry" |[[Robert Henry Metge]] |[[Meath (UK Parliament constituency)|Meath]] |colspan=2 |[[Irish nationalism|Nat]] |- |{{Sorteerdatum|1883|8|21}} |data-sort-value="Noel, Hon. Gerard" |[[Gerard Noel (politician)|Hon. Gerard Noel]] |[[Rutland (UK Parliament constituency)|Rutland]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1884|1|24}} |data-sort-value="Holms, William" |[[William Holms (politician)|William Holms]] |[[Paisley (UK Parliament constituency)|Paisley]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1884|2|12}} |data-sort-value="Bradlaugh, Charles" |[[Charles Bradlaugh]] |[[Northampton (UK Parliament constituency)|Northampton]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1884|2|12}} |data-sort-value="Bentinck, George" |[[George Bentinck (Norfolk MP)|George Bentinck]] |[[West Norfolk (UK Parliament constituency)|West Norfolk]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1884|2|20}} |data-sort-value="Marriott, William Thackeray" |[[William Thackeray Marriott]] |[[Brighton (UK Parliament constituency)|Brighton]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1884|5|7}} |data-sort-value="Filmer, Edmund" |[[Sir Edmund Filmer, 9th Baronet|Edmund Filmer]] |[[Mid Kent (historic UK Parliament constituency)|Mid Kent]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1884|5|7}} |data-sort-value="Peek, Bt, Sir Henry" |[[Sir Henry Peek, 1st Baronet|Sir Henry Peek, Bt]] |[[Mid Surrey]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1884|8|5}} |data-sort-value="Garnier, John Carpenter" |[[John Carpenter Garnier]] |[[South Devon (UK Parliament constituency)|South Devon]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1884|8|8}} |data-sort-value="Blake, John Aloysius" |[[John Aloysius Blake]] |[[County Waterford (UK Parliament constituency)|County Waterford]] |colspan=2 |[[Home Rule League|HRL]] |? |- |{{Sorteerdatum|1884|10|24}} |data-sort-value="Dodson, John George" |[[John George Dodson, 1st Baron Monk Bretton|John George Dodson]] |[[Scarborough (UK Parliament constituency)|Scarborough]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1885|2|19}} |data-sort-value="Gore-Langton, William" |[[William Temple-Gore-Langton, 4th Earl Temple of Stowe|William Gore-Langton]] |[[Mid Somerset]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1886|2|17}} |data-sort-value="Grosvenor, Lord Richard" |[[Richard Grosvenor, 1st Baron Stalbridge|Lord Richard Grosvenor]] |[[Flintshire (UK Parliament constituency)|Flintshire]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1886|6|8}} |data-sort-value="O'Shea, William" |[[William O'Shea]] |[[Galway Borough]] |colspan=2 |[[Irish nationalism|Nat]] |? |- |{{Sorteerdatum|1886|9|25}} |data-sort-value="Leamy, Edmund" |[[Edmund Leamy]] |[[North East Cork (UK Parliament constituency)|North East Cork]] |colspan=2 |[[Irish Parliamentary Party|IPP]] |? |- |{{Sorteerdatum|1887|4|30}} |data-sort-value="Borlase, William Copeland" |[[William Copeland Borlase]] |[[St Austell (UK Parliament constituency)|St Austell]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1887|7|4}} |data-sort-value="McGarel-Hogg, Bt, Sir James" |[[James McGarel-Hogg, 1st Baron Magheramorne|Sir James McGarel-Hogg, Bt]] |[[Hornsey (UK Parliament constituency)|Hornsey]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1887|7|5}} |data-sort-value="Sclater-Booth, George" |[[George Sclater-Booth, 1st Baron Basing|George Sclater-Booth]] |[[North Hampshire (UK Parliament constituency)|North Hampshire]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1887|7|15}} |data-sort-value="Blake, Thomas" |[[Thomas Blake (MP)|Thomas Blake]] |[[Forest of Dean (UK Parliament constituency)|Forest of Dean]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1887|9|8}} |data-sort-value="O'Connor, John" |[[John O'Connor (Irish Parliamentary Party politician)|John O'Connor]] |[[South Kerry (UK Parliament constituency)|South Kerry]] |colspan=2 |[[Irish Parliamentary Party|IPP]] |? |- |{{Sorteerdatum|1888|2|7}} |data-sort-value="Lacaita, Charles" |[[Charles Lacaita]] |[[Dundee (UK Parliament constituency)|Dundee]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1888|2|9}} |data-sort-value="Shirley, Walter Shirley" |[[Walter Shirley Shirley]] |[[Doncaster (UK Parliament constituency)|Doncaster]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1888|3|3}} |data-sort-value="3, The Earl of" |[[Charles Gordon-Lennox, 7th Duke of Richmond|The Earl of 3]] |[[Chichester (UK Parliament constituency)|Chichester]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1888|4|6}} |data-sort-value="Gill, Henry Joseph" |[[Henry Joseph Gill]] |[[Limerick City (UK Parliament constituency)|Limerick City]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1888|5|15}} |data-sort-value="Commerell, John Edmund" |[[John Edmund Commerell]] |[[Southampton (UK Parliament constituency)|Southampton]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1888|11|8}} |data-sort-value="Simon, John" |[[John Simon (19th century MP)|John Simon]] |[[Dewsbury (UK Parliament constituency)|Dewsbury]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1889|2|22}} |data-sort-value="Slagg, John" |[[John Slagg]] |[[Burnley (UK Parliament constituency)|Burnley]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1889|2|27}} |data-sort-value="Gent-Davis, Robert" |[[Robert Gent-Davis]] |[[Kennington (UK Parliament constituency)|Kennington]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1889|4|6}} |data-sort-value="Hughes-Hallett, Francis" |[[Francis Hughes-Hallett]] |[[Rochester (UK Parliament constituency)|Rochester]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1889|7|10}} |data-sort-value="Beresford, Lord Charles" |[[Lord Charles Beresford]] |[[Marylebone East]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1890|3|4}} |data-sort-value="Leatham Bright, William" |[[William Leatham Bright]] |[[Stoke-upon-Trent (UK Parliament constituency)|Stoke-upon-Trent]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1890|3|17}} |data-sort-value="Ker, Richard" |[[Richard Ker]] |[[East Down (UK Parliament constituency)|East Down]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1890|3|26}} |data-sort-value="Richardson-Gardner, Robert" |[[Robert Richardson-Gardner]] |[[Windsor (UK Parliament constituency)|Windsor]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1890|6|12}} |data-sort-value="O'Doherty, James Edward" |[[James Edward O'Doherty]] |[[North Donegal]] |colspan=2 |[[Irish Parliamentary Party|IPP]] |? |- |{{Sorteerdatum|1891|7|4}} |data-sort-value="William Selwyn, Charles" |[[Charles William Selwyn]] |[[Wisbech (UK Parliament constituency)|Wisbech]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1892|12|12}} |data-sort-value="Balfour, Jabez" |[[Jabez Balfour]] |[[Burnley (UK Parliament constituency)|Burnley]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1893|5|9}} |data-sort-value="Davitt, Michael" |[[Michael Davitt]] |[[North East Cork (UK Parliament constituency)|North East Cork]] |colspan=2 |[[Irish National Federation|INF]] |? |- |{{Sorteerdatum|1893|6|16}} |data-sort-value="Morrogh, John" |[[John Morrogh]] |[[South East Cork (UK Parliament constituency)|South East Cork]] |colspan=2 |[[Irish National Federation|INF]] |? |- |{{Sorteerdatum|1893|8|4}} |data-sort-value="Grenfell, William" |[[William Grenfell, 1st Baron Desborough|William Grenfell]] |[[Hereford (UK Parliament constituency)|Hereford]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1893|12|8}} |data-sort-value="Marriott, William Thackeray" |[[William Thackeray Marriott]] |[[Brighton (UK Parliament constituency)|Brighton]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1894|3|21}} |data-sort-value="Philipps, John" |[[John Philipps, 1st Viscount St Davids|John Philipps]] |[[Mid Lanarkshire (UK Parliament constituency)|Mid Lanarkshire]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1894|6|26}} |data-sort-value="Coleridge, Hon. Bernard" |[[Bernard Coleridge, 2nd Baron Coleridge|Hon. Bernard Coleridge]] |[[Sheffield Attercliffe]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1894|8|17}} |data-sort-value="Picton, James Allanson" |[[James Allanson Picton]] |[[Leicester (UK Parliament constituency)|Leicester]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1894|8|21}} |data-sort-value="Chance, Patrick" |[[Patrick Chance]] |[[South Kilkenny]] |colspan=2 |[[Irish National Federation|INF]] |? |- |{{Sorteerdatum|1895|4|2}} |data-sort-value="Higgins, Clement" |[[Clement Higgins]] |[[Mid Norfolk]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1895|5|18}} |data-sort-value="Herbert, Hon. Sidney" |[[Sidney Herbert, 14th Earl of Pembroke|Hon. Sidney Herbert]] |[[Croydon (UK Parliament constituency)|Croydon]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1895|6|15}} |data-sort-value="O'Brien, William" |[[William O'Brien]] |[[Cork City (UK Parliament constituency)|Cork City]] |colspan=2 |[[Irish National Federation|INF]] |? |- |{{Sorteerdatum|1895|8|24}} |data-sort-value="Webb, Alfred" |[[Alfred Webb]] |[[West Waterford]] |colspan=2 |[[Irish National Federation|INF]] |? |- |{{Sorteerdatum|1896|2|19}}<ref name="thomas-sexton">In die publikasie [http://www.parliament.uk/documents/commons/lib/research/briefings/snpc-04731.pdf Appointments to the Chiltern Hundreds and Manor of Northstead Stewardships since 1850] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110206041753/http://www.parliament.uk/documents/commons/lib/research/briefings/snpc-04731.pdf |date=6 February 2011}} van die House of Commons Information Office word aangeteken dat [[Thomas Sexton (Irish politician)|Thomas Sexton]] die Chiltern Hundreds op 19 Februarie 1895 aanvaar het. Dit blyk egter 'n fout te wees. Die London Gazette lys hom as verkose vir North Kerry in die algemene verkiesing van Augustus 1895 (sien [http://www.thegazette.co.uk/London/issue/26651/page/4488 London Gazette, Issue 26651 published on 9 August 1895] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211108111351/https://www.thegazette.co.uk/London/issue/26651/page/4488 |date=8 November 2021}}), en die lasbrief vir die tussenverkiesing is in April 1896 ingedien (sien [https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1896/apr/14/new-writ#S4V0039P0_18960414_HOC_105 House of Commons Debates 14 April 1896 vol 39 c882] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626051738/http://hansard.millbanksystems.com/commons/1896/apr/14/new-writ#S4V0039P0_18960414_HOC_105 |date=26 June 2009}}). Die datum van sy bedanking word dus hier as 19 Februarie 1896 aangegee, in plaas van 1895.</ref> |data-sort-value="Sexton, Thomas" |[[Thomas Sexton (Irish politician)|Thomas Sexton]] |[[North Kerry (UK Parliament constituency)|North Kerry]] |colspan=2 |[[Irish National Federation|INF]] |? |- |{{Sorteerdatum|1896|4|24}} |data-sort-value="Hunter, William" |[[William Hunter (Aberdeen MP)|William Hunter]] |[[Aberdeen North (UK Parliament constituency)|Aberdeen North]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1896|11|20}} |data-sort-value="White, Martin" |[[Martin White (politician)|Martin White]] |[[Forfar (UK Parliament constituency)|Forfar]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1897|1|16}} |data-sort-value="Wigram, Alfred" |[[Alfred Wigram]] |[[Romford (UK Parliament constituency)|Romford]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1897|2|2}} |data-sort-value="Trevelyan, Bt, Sir George" |[[Sir George Trevelyan, 2nd Baronet|Sir George Trevelyan, Bt]] |[[Glasgow Bridgeton (UK Parliament constituency)|Glasgow Bridgeton]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1897|2|4}} |data-sort-value="Combe, Charles Harvey" |[[Charles Harvey Combe]] |[[Chertsey (UK Parliament constituency)|Chertsey]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1898|2|5}} |data-sort-value="Hopkinson, Alfred" |[[Alfred Hopkinson]] |[[Cricklade (UK Parliament constituency)|Cricklade]] |colspan=2 |[[Liberal Unionist Party|LU]] |? |- |{{Sorteerdatum|1898|4|22}} |data-sort-value="Taylor, Francis" |[[Francis Taylor (MP)|Francis Taylor]] |[[South Norfolk (UK Parliament constituency)|South Norfolk]] |colspan=2 |[[Liberal Unionist Party|LU]] |? |- |{{Sorteerdatum|1898|7|2}} |data-sort-value="Palmer, James Dampier" |[[James Dampier Palmer]] |[[Gravesend (UK Parliament constituency)|Gravesend]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1898|7|21}} |data-sort-value="Doughty, George" |[[George Doughty (politician)|George Doughty]] |[[Great Grimsby (UK Parliament constituency)|Great Grimsby]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1899|2|7}} |data-sort-value="Kenrick, William" |[[William Kenrick (Birmingham MP)|William Kenrick]] |[[Birmingham North (UK Parliament constituency)|Birmingham North]] |colspan=2 |[[Liberal Unionist Party|LU]] |? |- |{{Sorteerdatum|1899|2|17}} |data-sort-value="Wayman, Thomas" |[[Thomas Wayman]] |[[Elland (UK Parliament constituency)|Elland]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1899|6|16}} |data-sort-value="Austin, Bt, Sir John" |[[Sir John Austin, 1st Baronet|Sir John Austin, Bt]] |[[Osgoldcross (UK Parliament constituency)|Osgoldcross]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1899|7|1}} |data-sort-value="Webster, Robert Grant" |[[Robert Grant Webster]] |[[St Pancras East (UK Parliament constituency)|St Pancras East]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1899|10|26}} |data-sort-value="Northcote, Hon. Henry" |[[Henry Northcote, 1st Baron Northcote|Hon. Henry Northcote]] |[[Exeter (UK Parliament constituency)|Exeter]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |} ==1900 tot 1949== {| class="wikitable sortable collapsible plainrowheaders" !Datum !Lid<ref name="ppd">{{cite book |title=Parliamentary papers |volume=62, Part 2 |url=https://books.google.com/books?id=L1ETAAAAYAAJ|last1=House of Commons |first1=Great Britain. Parliament |year=1878}}</ref> !Kiesafdeling !colspan=2 |Party !class="unsortable" |Reden vir bedanking |- |{{Sorteerdatum|1900|1|26}}<ref>{{London Gazette|issue=27157 |page=519 |date=26 January 1900}}</ref> |data-sort-value="Beresford, Lord Charles" |[[Lord Charles Beresford]] |[[City of York (UK Parliament constituency)|City of York]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Aangestel as tweede in bevel van die [[Mediterranean Fleet|Middellandse See-vloot]]. |- |{{Sorteerdatum|1900|1|27}}<ref>{{London Gazette|issue=27159 |page=606 |date=30 January 1900}}</ref> |data-sort-value="Collery, Bernard" |[[Bernard Collery]] |[[North Sligo]] |colspan=2 |[[Irish National Federation|INF]] |? |- |{{Sorteerdatum|1900|3|14}} |data-sort-value="Hubbard, Evelyn" |[[Evelyn Hubbard]] |[[Brixton (UK Parliament constituency)|Brixton]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Op advies van sy dokters<ref>{{cite news |work=The Times |title=Election intelligence|date=12 March 1900 |page=10 |issue=36087}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1900|12|11}} |data-sort-value="White Ridley, Bt, Sir Matthew" |[[Matthew White Ridley, 1st Viscount Ridley|Sir Matthew White Ridley, Bt]] |[[Blackpool (UK Parliament constituency)|Blackpool]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1902|1|9}}<ref>{{London Gazette |issue=27396 |date=10 January 1902 |page=219}}</ref> |data-sort-value="Hoare, Edward Brodie" |[[Edward Brodie Hoare]] |[[Hampstead (UK Parliament constituency)|Hampstead]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Swak gesondheid<ref>{{cite news |title=Election Intelligence|work=[[The Times]]|date=8 January 1902|page=4}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1902|2|1}}<ref>{{London Gazette |issue=27403 |date=4 February 1902 |page=709}}</ref> |data-sort-value="McCartan, Michael" |[[Michael McCartan]] |[[South Down (UK Parliament constituency)|South Down]] |colspan=2 |[[Irish Parliamentary Party|IPP]] |Swak gesondheid |- |{{Sorteerdatum|1902|2|7}}<ref>{{London Gazette|issue=27405|page=843|date=11 February 1902}}</ref> |data-sort-value="Daly, James" |[[James Daly (Irish nationalist politician)|James Daly]] |[[South Monaghan]] |colspan=2 |[[Irish Parliamentary Party|IPP]] |Die weiering van partyleiers om die name te publiseer van dié lede wat betaling uit die Parlementêre fonds ontvang het en dié wat nie het nie<ref>{{cite news |work=The Times |title=Election intelligence|date=8 February 1902 |page=12 |issue=36686}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1902|4|18}}<ref>{{London Gazette|issue=27427 |page=2687 |date=22 April 1902}}</ref> |data-sort-value="Hughes, Edwin" |[[Edwin Hughes (MP)|Edwin Hughes]] |[[Woolwich (UK Parliament constituency)|Woolwich]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1902|10|7}}<ref>{{London Gazette|issue=27481 |page=6409 |date=10 October 1902}}</ref> |data-sort-value="Wason, Cathcart" |[[Cathcart Wason]] |[[Orkney and Shetland (UK Parliament constituency)|Orkney and Shetland]] |colspan=2 |[[Liberal Unionist Party|LU]] |Om weer as Onafhanklike Liberaal te staan. |- |{{Sorteerdatum|1902|10|27}} |data-sort-value="Warr, Augustus Frederick" |[[Augustus Frederick Warr]] |[[Liverpool East Toxteth (UK Parliament constituency)|Liverpool East Toxteth]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Het die werklas van die Parlement onverenigbaar gevind met sy regswerk in Liverpool en sy vrou se langdurige siekte.<ref>{{cite news |work=The Times |title=Election Intelligence |date=27 October 1902 |page=10 |issue=36909}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1903|2|17}}<ref>{{London Gazette|issue=27526|page=1129|date=20 February 1903}}</ref> |data-sort-value="Lecky, William Edward Hartpole" |[[William Edward Hartpole Lecky]] |[[Dublin University (constituency)|Dublin University]] |colspan=2 |[[Liberal Unionist Party|LU]] |Swak gesondheid<ref>{{cite encyclopedia |last=Prothero |first=George Walter |author-link=George Prothero |title=Lecky, William Edward Hartpole |url=https://en.wikisource.org/wiki/Dictionary_of_National_Biography,_1912_supplement/Lecky,_William_Edward_Hartpole |editor-last=Lee |editor-first=Sidney |encyclopedia=Dictionary of National Biography (2nd supplement) |volume=2 |location=London |publisher=Smith, Elder & Co |year=1912}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1903|3|5}} |data-sort-value="Archdale, Edward" |[[Sir Edward Archdale, 1st Baronet|Edward Archdale]] |[[North Fermanagh]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1904|1|1}} |data-sort-value="O'Brien, William" |[[William O'Brien]] |[[Cork City (UK Parliament constituency)|Cork City]] |colspan=2 |[[All-for-Ireland League|AFIL]] |? |- |{{Sorteerdatum|1904|3|22}} |data-sort-value="Seely, J. E. B." |[[J. E. B. Seely, 1st Baron Mottistone|J. E. B. Seely]] |[[Isle of Wight (UK Parliament constituency)|Isle of Wight]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Om weer as [[Independent Conservative|Onafhanklike Konserwatief]] te staan |- |{{Sorteerdatum|1904|6|8}} |data-sort-value="Lockie, John" |[[John Lockie]] |[[Plymouth Devonport]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Swak gesondheid |- |{{Sorteerdatum|1904|6|16}} |data-sort-value="Fyler, John Arthur" |[[John Arthur Fyler]] |[[Chertsey (UK Parliament constituency)|Chertsey]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Bankrotskap |- |{{Sorteerdatum|1905|2|11}} |data-sort-value="Willox, John Archibald" |[[John Archibald Willox]] |[[Liverpool Everton]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Swak gesondheid |- |{{Sorteerdatum|1905|6|28}} |data-sort-value="Hill, Arthur" |[[Arthur Hill (politician)|Arthur Hill]] |[[West Down (UK Parliament constituency)|West Down]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1906|3|19}} |data-sort-value="Broadhurst, Henry" |[[Henry Broadhurst]] |[[Leicester (UK Parliament constituency)|Leicester]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1906|5|7}} |data-sort-value="Harris, Frederick Rutherfoord" |[[Frederick Rutherfoord Harris]] |[[Dulwich (UK Parliament constituency)|Dulwich]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1906|6|11}} |data-sort-value="Legge, Heneage" |[[Heneage Legge (1845–1911)|Heneage Legge]] |[[Westminster St George's]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1906|12|10}} |data-sort-value="Sheehan, Daniel" |[[D. D. Sheehan|Daniel Sheehan]] |[[Mid Cork]] |colspan=2 |[[Irish Parliamentary Party|IPP]] |Om weer as [[Independent Nationalist|Onafhanklike Nasionalis]] te staan |- |{{Sorteerdatum|1907|2|12}} |data-sort-value="Reckitt, Harold James" |[[Harold James Reckitt]] |[[Brigg (UK Parliament constituency)|Brigg]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1907|5|1}} |data-sort-value="Evans-Gordon, William" |[[William Evans-Gordon]] |[[Stepney (UK Parliament constituency)|Stepney]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1907|6|10}} |data-sort-value="Cogan, Denis Joseph" |[[Denis Joseph Cogan]] |[[East Wicklow]] |colspan=2 |[[Irish Parliamentary Party|IPP]] |? |- |{{Sorteerdatum|1907|7|1}} |data-sort-value="O'Mara, James" |[[James O'Mara]] |[[South Kilkenny]] |colspan=2 |[[Irish Parliamentary Party|IPP]] |? |- |{{Sorteerdatum|1907|8|15}} |data-sort-value="Blake, Edward" |[[Edward Blake]] |[[South Longford]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |Swak gesondheid na 'n [[Beroerte|beroerte]] |- |{{Sorteerdatum|1908|1|22}} |data-sort-value="McArthur, William Alexander" |[[William Alexander McArthur]] |[[St Austell (UK Parliament constituency)|St Austell]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1908|2|22}} |data-sort-value="Cros, Harvey du" |[[Harvey du Cros]] |[[Hastings (UK Parliament constituency)|Hastings]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Swak gesondheid |- |{{Sorteerdatum|1908|4|23}} |data-sort-value="Fowler, Henry" |[[Henry Fowler, 1st Viscount Wolverhampton|Henry Fowler]] |[[Wolverhampton East (UK Parliament constituency)|Wolverhampton East]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |Tot die adelstand verhef as [[Viscount Wolverhampton|Burggraaf Wolverhampton]] |- |{{Sorteerdatum|1908|4|28}} |data-sort-value="Robertson, Edmund" |[[Edmund Robertson, 1st Baron Lochee|Edmund Robertson]] |[[Dundee (UK Parliament constituency)|Dundee]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |Tot die adelstand verhef as Baron Lochee |- |{{Sorteerdatum|1908|6|29}} |data-sort-value="Philipps, John" |[[John Philipps, 1st Viscount St Davids|John Philipps]] |[[Pembrokeshire (UK Parliament constituency)|Pembrokeshire]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1909|2|10}} |data-sort-value="Sinclair, John" |[[John Sinclair, 1st Baron Pentland|John Sinclair]] |[[Forfar (UK Parliament constituency)|Forfar]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1909|3|27}} |data-sort-value="O'Brien, William" |[[William O'Brien]] |[[Cork City (UK Parliament constituency)|Cork City]] |colspan=2 |[[Irish Parliamentary Party|IPP]] |? |- |{{Sorteerdatum|1909|4|23}} |data-sort-value="Langley, J. Batty" |[[J. Batty Langley]] |[[Sheffield Attercliffe]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1909|6|25}} |data-sort-value="Samuel, Herbert" |[[Herbert Samuel, 1st Viscount Samuel|Herbert Samuel]] |[[Cleveland (UK Parliament constituency)|Cleveland]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1910|2|22}} |data-sort-value="Holland, Bt, Sir William" |[[William Holland, 1st Baron Rotherham|Sir William Holland, Bt]] |[[Rotherham (UK Parliament constituency)|Rotherham]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1911|2|20}} |data-sort-value="Wilson, Thomas Fleming" |[[Thomas Fleming Wilson]] |[[North East Lanarkshire (UK Parliament constituency)|North East Lanarkshire]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1911|3|15}} |data-sort-value="Compton, Lord Alwyne" |[[Lord Alwyne Compton (politician)|Lord Alwyne Compton]] |[[Brentford (UK Parliament constituency)|Brentford]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1911|4|27}} |data-sort-value="Morpeth, Viscount" |[[Charles Howard, 10th Earl of Carlisle|Viscount Morpeth]] |[[Birmingham South (UK Parliament constituency)|Birmingham South]] |colspan=2 |[[Liberal Unionist Party|LU]] |? |- |{{Sorteerdatum|1911|6|28}} |data-sort-value="Ashton, Thomas" |[[Thomas Ashton, 1st Baron Ashton of Hyde|Thomas Ashton]] |[[Luton (UK Parliament constituency)|Luton]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1911|7|4}} |data-sort-value="Fuller-Acland-Hood, Bt, Sir Alexander" |[[Alexander Fuller-Acland-Hood, 1st Baron St Audries|Sir Alexander Fuller-Acland-Hood, Bt]] |[[Wellington (Somerset) (UK Parliament constituency)|Wellington]] |colspan=2 |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|CU]] |? |- |{{Sorteerdatum|1911|7|5}} |data-sort-value="Muldoon, John" |[[John Muldoon (politician)|John Muldoon]] |[[East Wicklow]] |colspan=2 |[[Irish Parliamentary Party|IPP]] |? |- |{{Sorteerdatum|1911|10|27}} |data-sort-value="Emmott, Alfred" |[[Alfred Emmott, 1st Baron Emmott|Alfred Emmott]] |[[Oldham (UK Parliament constituency)|Oldham]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1912|3|8}} |data-sort-value="Kirkwood, John Hendley Morrison" |[[John Hendley Morrison Kirkwood]] |[[South East Essex (UK Parliament constituency)|South East Essex]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1912|3|13}} |data-sort-value="Rankin, Bt, Sir James" |[[Sir James Rankin, 1st Baronet|Sir James Rankin, Bt]] |[[Leominster (UK Parliament constituency)|Leominster]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1912|5|16}} |data-sort-value="Bottomley, Horatio" |[[Horatio Bottomley]] |[[Hackney South]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1912|7|30}} |data-sort-value="Kemp, George" |[[George Kemp, 1st Baron Rochdale|George Kemp]] |[[Manchester North West]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1912|11|14}} |data-sort-value="Lansbury, George" |[[George Lansbury]] |[[Bow and Bromley]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |? |- |{{Sorteerdatum|1913|2|5}} |data-sort-value="Balniel, Lord" |[[David Lindsay, 27th Earl of Crawford|Lord Balniel]] |[[Chorley (UK Parliament constituency)|Chorley]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1913|6|2}} |data-sort-value="Kimber, Bt, Sir Henry" |[[Sir Henry Kimber, 1st Baronet|Sir Henry Kimber, Bt]] |[[Wandsworth (UK Parliament constituency)|Wandsworth]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1914|1|19}} |data-sort-value="O'Brien, William" |[[William O'Brien]] |[[Cork City (UK Parliament constituency)|Cork City]] |colspan=2 |[[All-for-Ireland League|AFIL]] |? |- |{{Sorteerdatum|1914|5|26}} |data-sort-value="Hazleton, Richard" |[[Richard Hazleton]] |[[North Galway]] |colspan=2 |[[Irish Parliamentary Party|IPP]] |? |- |{{Sorteerdatum|1914|7|7}} |data-sort-value="Chamberlain, Austen" |[[Austen Chamberlain]] |[[East Worcestershire]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Om [[Birmingham West (UK Parliament constituency)|Birmingham West]] te betwis |- |{{Sorteerdatum|1915|2|16}} |data-sort-value="Castlereagh, Viscount" |[[Charles Vane-Tempest-Stewart, 7th Marquess of Londonderry|Viscount Castlereagh]] |[[Maidstone (UK Parliament constituency)|Maidstone]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1915|12|3}} |data-sort-value="Walker, William" |[[William Walker, 1st Baron Wavertree|William Walker]] |[[Widnes (UK Parliament constituency)|Widnes]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1916|1|6}} |data-sort-value="Henderson, Bt, Sir Alexander" |[[Alexander Henderson, 1st Baron Faringdon|Sir Alexander Henderson, Bt]] |[[Westminster St George's]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1916|1|13}} |data-sort-value="Levy-Lawson, Hon. Harry" |[[Harry Levy-Lawson, 1st Viscount Burnham|Hon. Harry Levy-Lawson]] |[[Mile End (UK Parliament constituency)|Mile End]] |colspan=2 |[[Liberal Unionist Party|LU]] |? |- |{{Sorteerdatum|1916|2|22}} |data-sort-value="Yerburgh, Robert" |[[Robert Yerburgh]] |[[City of Chester (UK Parliament constituency)|City of Chester]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1916|2|24}} |data-sort-value="Rolleston, John" |[[John Rolleston (British politician)|John Rolleston]] |[[Hertford (UK Parliament constituency)|Hertford]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1916|3|6}} |data-sort-value="Logan, Paddy" |[[Paddy Logan (politician)|Paddy Logan]] |[[Harborough (UK Parliament constituency)|Harborough]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1916|4|8}} |data-sort-value="Chaplin, Henry" |[[Henry Chaplin, 1st Viscount Chaplin|Henry Chaplin]] |[[Wimbledon (UK Parliament constituency)|Wimbledon]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1916|8|7}} |data-sort-value="Pole-Carew, Reginald" |[[Reginald Pole Carew|Reginald Pole-Carew]] |[[Bodmin (UK Parliament constituency)|Bodmin]] |colspan=2 |[[Liberal Unionist Party|LU]] |? |- |{{Sorteerdatum|1916|10|10}} |data-sort-value="Cassel, Felix" |[[Felix Cassel]] |[[St Pancras West]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1916|11|27}} |data-sort-value="Ronaldshay, The Earl of" |[[Lawrence Dundas, 2nd Marquess of Zetland|The Earl of Ronaldshay]] |[[Hornsey (UK Parliament constituency)|Hornsey]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1916|12|16}} |data-sort-value="Stuart-Wortley, Charles" |[[Charles Stuart-Wortley, 1st Baron Stuart of Wortley|Charles Stuart-Wortley]] |[[Sheffield Hallam (UK Parliament constituency)|Sheffield Hallam]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1916|12|21}} |data-sort-value="Dewar, Bt, Sir John" |[[John Dewar, 1st Baron Forteviot|Sir John Dewar, Bt]] |[[Inverness-shire (UK Parliament constituency)|Inverness-shire]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1917|2|10}} |data-sort-value="Tullibardine, The Marquess of" |[[John Stewart-Murray, 8th Duke of Atholl|The Marquess of Tullibardine]] |[[West Perthshire]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1917|3|22}} |data-sort-value="Annesley, Arthur" |[[Arthur Annesley, 11th Viscount Valentia|Arthur Annesley]] |[[Oxford (UK Parliament constituency)|Oxford]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1917|5|7}} |data-sort-value="Lyell, Charles Henry" |[[Charles Henry Lyell]] |[[Edinburgh South (UK Parliament constituency)|Edinburgh South]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1917|6|19}} |data-sort-value="Lockwood, Amelius" |[[Amelius Lockwood, 1st Baron Lambourne|Amelius Lockwood]] |[[Epping (UK Parliament constituency)|Epping]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1918|1|12}} |data-sort-value="Lonsdale, Bt, Sir John" |[[John Lonsdale, 1st Baron Armaghdale|Sir John Lonsdale, Bt]] |[[Mid Armagh (UK Parliament constituency)|Mid Armagh]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1918|3|14}} |data-sort-value="Redmond, William" |[[William Redmond (1886–1932)|William Redmond]] |[[East Tyrone (UK Parliament constituency)|East Tyrone]] |colspan=2 |[[Irish Parliamentary Party|IPP]] |? |- |{{Sorteerdatum|1918|6|12}} |data-sort-value="Faber, Denison" |[[Denison Faber, 1st Baron Wittenham|Denison Faber]] |[[Clapham (UK Parliament constituency)|Clapham]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1918|11|4}} |data-sort-value="Healy, Timothy Michael" |[[Timothy Michael Healy]] |[[North East Cork (UK Parliament constituency)|North East Cork]] |colspan=2 |[[All-for-Ireland League|AFIL]] |? |- |{{Sorteerdatum|1919|3|21}} |data-sort-value="McCalmont, Robert" |[[Robert McCalmont]] |[[East Antrim (UK Parliament constituency)|East Antrim]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Aangestel as bevelvoerder van die [[Irish Guards]] |- |{{Sorteerdatum|1919|10|22}} |data-sort-value="Taylor, John Wilkinson" |[[John Wilkinson Taylor (politician)|John Wilkinson Taylor]] |[[Chester-le-Street (UK Parliament constituency)|Chester-le-Street]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |? |- |{{Sorteerdatum|1919|10|29}} |data-sort-value="Astor, Hon. Waldorf" |[[Waldorf Astor, 2nd Viscount Astor|Hon. Waldorf Astor]] |[[Plymouth Sutton]] |colspan=2 |[[Coalition Conservative|Co Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1919|12|2}} |data-sort-value="Forster, Henry" |[[Henry Forster, 1st Baron Forster|Henry Forster]] |[[Sevenoaks (UK Parliament constituency)|Sevenoaks]] |colspan=2 |[[Coalition Conservative|Co Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1920|2|8}} |data-sort-value="Crooks, Will" |[[Will Crooks]] |[[Woolwich East (UK Parliament constituency)|Woolwich East]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |? |- |{{Sorteerdatum|1920|2|15}} |data-sort-value="Arnold, Sydney" |[[Sydney Arnold, 1st Baron Arnold|Sydney Arnold]] |[[Penistone (UK Parliament constituency)|Penistone]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |? |- |{{Sorteerdatum|1920|3|9}} |data-sort-value="Wardle, George" |[[George Wardle]] |[[Stockport (UK Parliament constituency)|Stockport]] |colspan=2 |[[Coalition Labour|Co Lab]] |? |- |{{Sorteerdatum|1920|3|25}} |data-sort-value="Clyde, James" |[[James Avon Clyde, Lord Clyde|James Clyde]] |[[Edinburgh North (UK Parliament constituency)|Edinburgh North]] |colspan=2 |[[Coalition Conservative|Co Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1920|7|7}} |data-sort-value="Peel, Robert Francis" |[[Robert Francis Peel]] |[[Woodbridge (UK Parliament constituency)|Woodbridge]] |colspan=2 |[[Coalition Conservative|Co Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1920|11|25}} |data-sort-value="Brace, William" |[[William Brace]] |[[Abertillery (UK Parliament constituency)|Abertillery]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |? |- |{{Sorteerdatum|1920|12|17}} |data-sort-value="Duncannon, Viscount" |[[Vere Ponsonby, 9th Earl of Bessborough|Viscount Duncannon]] |[[Dover (UK Parliament constituency)|Dover]] |colspan=2 |[[Coalition Conservative|Co Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1921|3|18}} |data-sort-value="Boles, Dennis" |[[Sir Dennis Boles, 1st Baronet|Dennis Boles]] |[[Taunton (UK Parliament constituency)|Taunton]] |colspan=2 |[[Coalition Conservative|Co Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1921|4|15}} |data-sort-value="Talbot, Lord Edmund" |[[Edmund FitzAlan-Howard, 1st Viscount FitzAlan of Derwent|Lord Edmund Talbot]] |[[Chichester (UK Parliament constituency)|Chichester]] |colspan=2 |[[Coalition Conservative|Co Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1921|5|24}} |data-sort-value="Long, Walter" |[[Walter Long, 1st Viscount Long|Walter Long]] |[[Westminster St George's]] |colspan=2 |[[Coalition Conservative|Co Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1922|1|9}} |data-sort-value="Knights, Henry Newton" |[[Henry Newton Knights]] |[[Camberwell North (UK Parliament constituency)|Camberwell North]] |colspan=2 |[[Coalition Conservative|Co Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1922|2|27}} |data-sort-value="Morison, Thomas Brash" |[[Thomas Brash Morison]] |[[Inverness (UK Parliament constituency)|Inverness]] |colspan=2 |[[Coalition Liberal|Co Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1922|5|26}} |data-sort-value="Mount, Bt, Sir William" |[[Sir William Mount, 1st Baronet|Sir William Mount, Bt]] |[[Newbury (UK Parliament constituency)|Newbury]] |colspan=2 |[[Coalition Conservative|Co Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1922|11|27}} |data-sort-value="Cayzer, Herbert" |[[Herbert Cayzer, 1st Baron Rotherwick|Herbert Cayzer]] |[[Portsmouth South]] |colspan=2 |[[Coalition Conservative|Co Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1923|2|13}} |data-sort-value="Worsfold, Thomas" |[[Sir Thomas Worsfold, 1st Baronet|Thomas Worsfold]] |[[Mitcham (UK Parliament constituency)|Mitcham]] |colspan=2 |[[Coalition Conservative|Co Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1923|2|15}} |data-sort-value="Rutherford, William" |[[Sir William Rutherford, 1st Baronet|William Rutherford]] |[[Liverpool Edge Hill]] |colspan=2 |[[Coalition Conservative|Co Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1923|11|10}} |data-sort-value="Shaw, Hon. Alexander" |[[Alexander Shaw, 2nd Baron Craigmyle|Hon. Alexander Shaw]] |[[Kilmarnock (UK Parliament constituency)|Kilmarnock]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1924|4|26}} |data-sort-value="Houston, Bt, Sir Robert" |[[Sir Robert Houston, 1st Baronet|Sir Robert Houston, Bt]] |[[Liverpool West Toxteth (UK Parliament constituency)|Liverpool West Toxteth]] |colspan=2 |[[Coalition Conservative|Co Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1924|7|19}} |data-sort-value="Ellis-Griffith, Bt, Sir Ellis" |[[Sir Ellis Ellis-Griffith, 1st Baronet|Sir Ellis Ellis-Griffith, Bt]] |[[Carmarthen (UK Parliament constituency)|Carmarthen]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1925|5|25}} |data-sort-value="Baird, Bt, Sir John" |[[John Baird, 1st Viscount Stonehaven|Sir John Baird, Bt]] |[[Ayr Burghs]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1926|2|15}} |data-sort-value="Fisher, Herbert" |[[H. A. L. Fisher|Herbert Fisher]] |[[Combined English Universities]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1926|4|30}} |data-sort-value="Ashmead-Bartlett, Ellis" |[[Ellis Ashmead-Bartlett]] |[[Hammersmith North (UK Parliament constituency)|Hammersmith North]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1926|8|24}} |data-sort-value="Howard, Hon. Donald" |[[Donald Howard, 3rd Baron Strathcona and Mount Royal|Hon. Donald Howard]] |[[North Cumberland]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1926|11|4}} |data-sort-value="Kenworthy, Hon. Joseph" |[[Joseph Kenworthy, 10th Baron Strabolgi|Hon. Joseph Kenworthy]] |[[Kingston upon Hull Central]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1926|11|30}} |data-sort-value="Davison, John" |[[John Davison (politician)|John Davison]] |[[Smethwick (UK Parliament constituency)|Smethwick]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |? |- |{{Sorteerdatum|1927|3|9}} |data-sort-value="Haden-Guest, Leslie" |[[Leslie Haden-Guest, 1st Baron Haden-Guest|Leslie Haden-Guest]] |[[Southwark North]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |? |- |{{Sorteerdatum|1927|6|9}} |data-sort-value="Dalziel, Bt, Sir Davison" |[[Davison Dalziel, 1st Baron Dalziel of Wooler|Sir Davison Dalziel, Bt]] |[[Brixton (UK Parliament constituency)|Brixton]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1928|6|7}} |data-sort-value="Mond, Bt, Sir Alfred" |[[Alfred Mond, 1st Baron Melchett|Sir Alfred Mond, Bt]] |[[Carmarthen (UK Parliament constituency)|Carmarthen]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1928|6|18}} |data-sort-value="Blades, Bt, Sir Rowland" |[[Rowland Blades, 1st Baron Ebbisham|Sir Rowland Blades, Bt]] |[[Epsom (UK Parliament constituency)|Epsom]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1929|7|12}} |data-sort-value="Jowitt, William" |[[William Jowitt, 1st Earl Jowitt|William Jowitt]] |[[Preston (UK Parliament constituency)|Preston]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1930|4|9}} |data-sort-value="Spero, Ernest" |[[Ernest Spero]] |[[Fulham West]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |? |- |{{Sorteerdatum|1930|6|17}} |data-sort-value="Buxton, Noel" |[[Noel Noel-Buxton, 1st Baron Noel-Buxton|Noel Buxton]] |[[North Norfolk (UK Parliament constituency)|North Norfolk]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |? |- |{{Sorteerdatum|1931|2|3}} |data-sort-value="Davidson, John Humphrey" |[[John Humphrey Davidson]] |[[Fareham (UK Parliament constituency)|Fareham]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1931|2|16}} |data-sort-value="Morrison, Hugh" |[[Hugh Morrison (UK politician)|Hugh Morrison]] |[[Salisbury (UK Parliament constituency)|Salisbury]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1931|4|20}} |data-sort-value="Herbert, Sidney" |[[Sir Sidney Herbert, 1st Baronet|Sidney Herbert]] |[[Scarborough and Whitby]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1931|6|3}} |data-sort-value="Tinné, John" |[[John Tinné]] |[[Liverpool Wavertree]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1932|4|4}} |data-sort-value="Moore, Newton" |[[Newton Moore]] |[[Richmond (Surrey) (UK Parliament constituency)|Richmond upon Thames]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1932|6|7}} |data-sort-value="Hutchinson, Sir Robert" |[[Robert Hutchison, 1st Baron Hutchison of Montrose|Sir Robert Hutchinson]] |[[Montrose Burghs]] |colspan=2 |[[National Liberal Party (UK, 1931)|N Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1933|2|6}} |data-sort-value="Herbert, George" |[[George Herbert (politician)|George Herbert]] |[[Rotherham (UK Parliament constituency)|Rotherham]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1934|2|16}} |data-sort-value="Lymington, Viscount" |[[Gerard Wallop, 9th Earl of Portsmouth|Viscount Lymington]] |[[Basingstoke (UK Parliament constituency)|Basingstoke]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1934|5|30}} |data-sort-value="Erskine, Lord" |[[John Erskine, Lord Erskine|Lord Erskine]] |[[Weston-super-Mare (UK Parliament constituency)|Weston-super-Mare]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1935|5|22}} |data-sort-value="Buchan, John" |[[John Buchan]] |[[Combined Scottish Universities]] |colspan=2 |[[Unionist Party (Scotland)|UP]] |Na sy aanstelling as [[Governor General of Canada|goewerneur-generaal van Kanada]] |- |{{Sorteerdatum|1935|7|9}} |data-sort-value="Young, Hilton" |[[Hilton Young, 1st Baron Kennet|Hilton Young]] |[[Sevenoaks (UK Parliament constituency)|Sevenoaks]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1936|4|18}} |data-sort-value="Borodale, Viscount" |[[David Beatty, 2nd Earl Beatty|Viscount Borodale]] |[[Peckham (UK Parliament constituency)|Peckham]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1936|6|11}} |data-sort-value="Thomas, James Henry" |[[James Henry Thomas]] |[[Derby (UK Parliament constituency)|Derby]] |colspan=2 |[[National Labour Organisation|N Lab]] |? |- |{{Sorteerdatum|1936|10|19}} |data-sort-value="Kirkpatrick, William" |[[William Kirkpatrick (Conservative politician)|William Kirkpatrick]] |[[Preston (UK Parliament constituency)|Preston]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1937|1|14}} |data-sort-value="Fraser, Ian" |[[Ian Fraser, Baron Fraser of Lonsdale|Ian Fraser]] |[[St Pancras North (UK Parliament constituency)|St Pancras North]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1937|3|16}} |data-sort-value="Dunne, Philip Russell Rendel" |[[Philip Russell Rendel Dunne]] |[[Stalybridge and Hyde]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1937|5|25}} |data-sort-value="Horne, Robert Stevenon" |[[Robert Horne, 1st Viscount Horne of Slamannan|Robert Stevenon Horne]] |[[Glasgow Hillhead]] |colspan=2 |[[Unionist Party (Scotland)|UP]] |? |- |{{Sorteerdatum|1937|6|1}} |data-sort-value="Baldwin, Stanley" |[[Stanley Baldwin]] |[[Bewdley (UK Parliament constituency)|Bewdley]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1937|6|3}} |data-sort-value="Runciman, Hon. Walter" |[[Walter Runciman, 1st Viscount Runciman of Doxford|Hon. Walter Runciman]] |[[St Ives (UK Parliament constituency)|St Ives]] |colspan=2 |[[National Liberal Party (UK, 1931)|N Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1937|10|26}} |data-sort-value="Percy, Lord Eustace" |[[Eustace Percy, 1st Baron Percy of Newcastle|Lord Eustace Percy]] |[[Hastings (UK Parliament constituency)|Hastings]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |- |{{Sorteerdatum|1938|11|28}} |data-sort-value="Atholl, The Duchess of" |[[Katharine Stewart-Murray, Duchess of Atholl|The Duchess of Atholl]] |[[Kinross and Western Perthshire]] |colspan=2 |[[Unionist Party (Scotland)|UP]] |Uit protes teen die paaiing van [[Adolf Hitler]].<ref>{{cite book|title=The Lives of Scottish Women|last=Knox|first=William|year=2006|publisher=Edinburgh University Press|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-1788-3|page=175|url=https://books.google.com/books?id=FR3oUZO71KUC&pg=PA175|archive-date=8 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108111226/https://books.google.com/books?id=FR3oUZO71KUC&q=%22Duchess+of+Atholl%22+resign&pg=PA175|url-status=live}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1939|3|27}} |data-sort-value="Hope, Hon. Arthur" |[[Arthur Hope, 2nd Baron Rankeillour|Hon. Arthur Hope]] |[[Birmingham Aston]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1939|7|1}} |data-sort-value="Herbert, John" |[[John Herbert (Conservative politician)|John Herbert]] |[[Monmouth (UK Parliament constituency)|Monmouth]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1939|11|6}} |data-sort-value="Remer, John" |[[John Remer]] |[[Macclesfield (UK Parliament constituency)|Macclesfield]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1940|1|24}} |data-sort-value="Barrie, Sir Charles" |[[Charles Barrie, 1st Baron Abertay|Sir Charles Barrie]] |[[Southampton (UK Parliament constituency)|Southampton]] |colspan=2 |[[National Liberal Party (UK, 1931)|N Lib]] |? |- |{{Sorteerdatum|1940|1|29}} |data-sort-value="Anderson, Alan Garrett" |[[Alan Garrett Anderson]] |[[City of London (UK Parliament constituency)|City of London]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1940|2|8}} |data-sort-value="Birchall, John" |[[John Birchall]] |[[Leeds North East]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1940|4|10}} |data-sort-value="Grattan-Doyle, Nicholas" |[[Nicholas Grattan-Doyle]] |[[Newcastle upon Tyne North]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1940|6|18}} |data-sort-value="Nathan, Harry" |[[Harry Nathan, 1st Baron Nathan|Harry Nathan]] |[[Wandsworth Central]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Om 'n setel vir [[Ernest Bevin]] beskikbaar te stel |- |{{Sorteerdatum|1940|7|12}} |data-sort-value="Cruddas, Bernard" |[[Bernard Cruddas]] |[[Wansbeck (UK Parliament constituency)|Wansbeck]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1940|9|18}} |data-sort-value="Sinclair, Thomas" |[[Thomas Sinclair (politician, 1857–1940)|Thomas Sinclair]] |[[Queen's University of Belfast (UK Parliament constituency)|Queen's University of Belfast]] |colspan=2 |[[Ulster Unionist Party|UU]] |? |- |{{Sorteerdatum|1940|11|11}} |data-sort-value="Wolmer, Viscount" |[[Roundell Palmer, 3rd Earl of Selborne|Viscount Wolmer]] |[[Aldershot (UK Parliament constituency)|Aldershot]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Deur 'n [[writ of acceleration]] tot die Hoërhuis opgeroep in sy vader se [[Earl of Selborne|baronie van Selborne]] |- |{{Sorteerdatum|1941|4|3}} |data-sort-value="Roberts, Frederick" |[[Frederick Roberts (politician)|Frederick Roberts]] |[[West Bromwich (UK Parliament constituency)|West Bromwich]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |? |- |{{Sorteerdatum|1941|7|11}} |data-sort-value="Seely, Bt, Sir Hugh" |[[Hugh Seely, 1st Baron Sherwood|Sir Hugh Seely, Bt]] |[[Berwick-upon-Tweed (UK Parliament constituency)|Berwick-upon-Tweed]] |style="background:#FFD700" | |[[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|Lib]] |Tot die adelstand verhef as [[Baron Sherwood]] |- |{{Sorteerdatum|1941|11|10}} |data-sort-value="Erskine, Lord" |[[John Erskine, Lord Erskine|Lord Erskine]] |[[Brighton (UK Parliament constituency)|Brighton]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |? |- |{{Sorteerdatum|1942|2|25}} |data-sort-value="Warrender, Bt, Sir Victor" |[[Victor Warrender, 1st Baron Bruntisfield|Sir Victor Warrender, Bt]] |[[Grantham (UK Parliament constituency)|Grantham]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Tot die adelstand verhef as [[Baron Bruntisfield]] |- |{{Sorteerdatum|1942|4|9}} |data-sort-value="Moore-Brabazon, John" |[[John Moore-Brabazon, 1st Baron Brabazon of Tara|John Moore-Brabazon]] |[[Wallasey (UK Parliament constituency)|Wallasey]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Het openlik die hoop uitgespreek dat Duitsland en Brittanje se bondgenoot, die Sowjetunie, wat destyds in die [[Slag van Stalingrad]] gewikkel was, mekaar sou vernietig.<ref>Arnold-Baker, Charles (1996, 2001): ''The Companion to British History.'' Routledge, London. {{ISBN|0-415-18583-1}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1942|7|9}} |data-sort-value="Macdonald, Gordon" |[[Gordon Macdonald, 1st Baron Macdonald of Gwaenysgor|Gordon Macdonald]] |[[Ince (UK Parliament constituency)|Ince]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Aangestel as streekskontroleur van die [[Ministry of Fuel and Power]] vir die streek Lancashire, Cheshire en Noord-Wallis |- |{{Sorteerdatum|1943|1|14}} |data-sort-value="Colville, John" |[[John Colville, 1st Baron Clydesmuir|John Colville]] |[[Midlothian and Peebles Northern (UK Parliament constituency)|Midlothian and Peebles Northern]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Aangestel as [[Governor of Bombay|goewerneur van Bombaai]] |- |{{Sorteerdatum|1943|9|20}} |data-sort-value="Burghley, Lord" |[[David Cecil, 6th Marquess of Exeter|Lord Burghley]] |[[Peterborough (UK Parliament constituency)|Peterborough]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Aangestel as [[Governor of Bermuda|goewerneur van Bermuda]] |- |{{Sorteerdatum|1944|1|24}} |data-sort-value="Kennedy, Tom" |[[Tom Kennedy (Kirkcaldy MP)|Tom Kennedy]] |[[Kirkcaldy Burghs (UK Parliament constituency)|Kirkcaldy Burghs]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |? |- |{{Sorteerdatum|1944|2|7}} |data-sort-value="Wilson, Cecil" |[[Cecil Wilson (Labour politician)|Cecil Wilson]] |[[Sheffield Attercliffe]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Swak gesondheid |- |{{Sorteerdatum|1946|2|26}} |data-sort-value="Williams, Ted" |[[Edward Williams (UK politician)|Ted Williams]] |[[Ogmore (UK Parliament constituency)|Ogmore]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Aangestel as [[British High Commissioner to Australia|Britse Hoë Kommissaris in Australië]]<ref>"High Commissioner in Australia", ''The Times'', 27 February 1946, p. 4.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1946|5|24}} |data-sort-value="Douglas, Francis" |[[Francis Douglas, 1st Baron Douglas of Barloch|Francis Douglas]] |[[Battersea North (UK Parliament constituency)|Battersea North]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Aangestel as goewerneur van Malta<ref>"New Governor of Malta", ''The Times'', 25 May 1946, p. 4.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1946|10|2}} |data-sort-value="Shaw, Clarice" |[[Clarice Shaw]] |[[Kilmarnock (UK Parliament constituency)|Kilmarnock]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Swak gesondheid<ref>"Four by-elections", ''The Times'', 5 October 1946, p. 4.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1946|10|16}} |data-sort-value="Orr, John Boyd" |[[John Boyd Orr, 1st Baron Boyd-Orr|John Boyd Orr]] |[[Combined Scottish Universities]] |style="background:#DCDCDC" | |[[Independent politician|Ind]] |Om te konsentreer op sy werk as direkteur-generaal van die [[Food and Agriculture Organization|Voedsel- en Landbou-organisasie]] |- |{{Sorteerdatum|1946|11|4}} |data-sort-value="Thomson, Bt, Sir Douglas" |[[Sir Douglas Thomson, 2nd Baronet|Sir Douglas Thomson, Bt]] |[[Aberdeen South (UK Parliament constituency)|Aberdeen South]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Druk van sakebelange<ref>"Two M.P.s to Resign", ''The Times'', 11 October 1946, p. 8.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1947|11|3}} |data-sort-value="Southby, Bt, Sir Archibald" |[[Sir Archibald Southby, 1st Baronet|Sir Archibald Southby, Bt]] |[[Epsom (UK Parliament constituency)|Epsom]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Swak gesondheid<ref>"Resignation of Sir A. Southby", ''The Times'', 3 November 1947, p. 4.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1948|3|1}} |data-sort-value="Williamson, Tom" |[[Tom Williamson, Baron Williamson|Tom Williamson]] |[[Brigg (UK Parliament constituency)|Brigg]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Om te konsentreer op sy werk as algemene sekretaris van die [[GMWU]] |- |{{Sorteerdatum|1948|7|2}} |data-sort-value="Buchanan, George" |[[George Buchanan (politician)|George Buchanan]] |[[Glasgow Gorbals]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Aangestel as voorsitter van die [[National Assistance Board]]<ref>"Minister of Pensions Vacating Office", ''The Times'', 2 July 1948, p. 4.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1949|12|19}} |data-sort-value="Lawson, Jack" |[[Jack Lawson]] |[[Chester-le-Street (UK Parliament constituency)|Chester-le-Street]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Aangestel as ondervoorsitter van die National Parks Commission<ref>"Mr. Lawson, M.P., Resigns", ''The Times'', 21 December 1949, p. 4.</ref> |} ==1950 tot 1999== {| class="wikitable sortable collapsible plainrowheaders" !Datum !Lid<ref name="ppd"/> !Kiesafdeling !colspan=2 |Party !class="unsortable" |Reden vir bedanking |- |{{Sorteerdatum|1950|10|25}} |data-sort-value="Cripps, Hon. Sir Stafford" |[[Stafford Cripps|Hon. Sir Stafford Cripps]] |[[Bristol South East]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Mediese advies<ref>"Sir Stafford Cripps Resigns", ''The Times'', 20 October 1950, p. 4.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1951|3|22}} |data-sort-value="Ross, Bt, Sir Ronald" |[[Sir Ronald Ross, 2nd Baronet|Sir Ronald Ross, Bt]] |[[Londonderry (UK Parliament constituency)|Londonderry]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Aangestel as Agent van die Regering van Noord-Ierland in Londen |- |{{Sorteerdatum|1951|5|11}} |data-sort-value="Davies, Rhys" |[[Rhys Davies (politician)|Rhys Davies]] |[[Westhoughton (UK Parliament constituency)|Westhoughton]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Swak gesondheid<ref>"M.P. not to seek re-election", ''The Times'', 10 April 1951, p. 7.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1952|10|8}} |data-sort-value="O'Neill, Hon. Sir Hugh" |[[Hugh O'Neill, 1st Baron Rathcavan|Hon. Sir Hugh O'Neill]] |[[North Antrim (UK Parliament constituency)|North Antrim]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Uittrede<ref>"'Father' of Commons to Retire", ''The Times'', 5 July 1952, p. 6.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1953|1|21}} |data-sort-value="Schofield, Sidney" |[[Sidney Schofield]] |[[Barnsley (UK Parliament constituency)|Barnsley]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Persoonlike en huishoudelike redes<ref>"Two M.P.s to Resign", ''The Times'', 13 January 1953, p. 3.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1953|2|14}} |data-sort-value="Carson, Hon. Edward" |[[Edward Carson (Conservative politician)|Hon. Edward Carson]] |[[Isle of Thanet (UK Parliament constituency)|Isle of Thanet]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Swak gesondheid<ref>"Mr. Edward Carson", ''The Times'', 18 February 1953, p. 4.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1953|6|3}} |data-sort-value="Bennett, Peter" |[[Peter Bennett, 1st Baron Bennett of Edgbaston|Peter Bennett]] |[[Birmingham Edgbaston]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Tot die adelstand verhef as Baron Bennett of Edgbaston<ref>"Two by-elections", ''The Times'', 6 June 1953, p. 4.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1953|10|27}} |data-sort-value="Field, William J." |[[William J. Field]] |[[Paddington North]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Skuldig bevind aan werwing vir onsedelike doeleindes<ref>"Mr. W. J. Field, M.P., To Resign", ''The Times'', 14 October 1953, p. 5."</ref> |- |{{Sorteerdatum|1954|1|15}} |data-sort-value="Law, Richard" |[[Richard Law, 1st Baron Coleraine|Richard Law]] |[[Haltemprice (UK Parliament constituency)|Haltemprice]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Tot die adelstand verhef as [[Baron Coleraine]]<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/31338 |title=Law, Richard Kidston |volume=1 |year=2004 |access-date=6 March 2009 |doi=10.1093/ref:odnb/31338 |encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |url-access=subscription}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1954|2|12}} |data-sort-value="Cuthbert, William" |[[William Cuthbert]] |[[Arundel and Shoreham]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Swak gesondheid<ref>"Conservative M.P.s' Resignations", ''The Times'', 17 February 1954, p. 8.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1954|10|3}} |data-sort-value="Marshall, Sidney" |[[Sidney Marshall]] |[[Sutton and Cheam]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Swak gesondheid<ref>"Chiltern Hundreds for Sir Sidney Marshall", ''The Times'', 6 October 1954, p. 6.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1954|11|28}} |data-sort-value="Douglas-Hamilton, Lord Malcolm" |[[Lord Malcolm Douglas-Hamilton]] |[[Inverness (UK Parliament constituency)|Inverness]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Swak gesondheid; om die ekonomiese ontwikkeling van die Hoogland deur private onderneming te help bevorder<ref>"M.P. for Inverness to Resign", ''The Times'', 3 December 1954, p. 8.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1956|5|7}} |data-sort-value="Williams, Gerald Wellington" |[[Gerald Wellington Williams]] |[[Tonbridge (UK Parliament constituency)|Tonbridge]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Swak gesondheid<ref>"Conservative M.P. To Resign", ''The Times'', 28 April 1956, p. 6.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1956|11|26}} |data-sort-value="Evans, Stanley" |[[Stanley Evans]] |[[Wednesbury (UK Parliament constituency)|Wednesbury]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Deur sy [[Constituency Labour Party|kiesafdelings-Arbeidersparty]] versoek om te bedank nadat hy die Regering oor die [[Suezkrisis]] gesteun het |- |{{Sorteerdatum|1957|5|2}} |data-sort-value="Darling, William" |[[William Darling (politician)|William Darling]] |[[Edinburgh South (UK Parliament constituency)|Edinburgh South]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Swak gesondheid<ref>"Sir William Darling Resigns Seat", ''The Times'', 4 May 1957, p 4.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1957|11|8}} |data-sort-value="Raikes, Victor" |[[Victor Raikes]] |[[Liverpool Garston]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Om 'n sakeaanstelling in [[Suid-Rhodesië]] te aanvaar<ref>"Sir Victor Raikes Resigns Seat", ''The Times'', 9 November 1957, p. 3.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1958|4|18}} |data-sort-value="Maude, Angus" |[[Angus Maude]] |[[Ealing South]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Om redakteur van ''[[The Sydney Morning Herald]]'' te word.<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/44629 |title=Oxford DNB article:Maude, Angus (subscription needed) |last1=Garnett |first1=Mark |volume=1 |year=2004 |access-date=6 March 2009 |doi=10.1093/ref:odnb/44629 |encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |url-access=subscription}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1961|6|1}} |data-sort-value="Ormsby-Gore, Hon. David" |[[David Ormsby-Gore, 5th Baron Harlech|Hon. David Ormsby-Gore]] |[[Oswestry (UK Parliament constituency)|Oswestry]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Aangestel as [[British Ambassador to the United States|Britse ambassadeur in die Verenigde State]]<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/31518 |title=Oxford DNB article:Gore (William) David Ormsby (subscription needed) |year=2004 |access-date=6 March 2009 |doi=10.1093/ref:odnb/31518 |encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |url-access=subscription}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1961|11|29}} |data-sort-value="Marquand, Hilary" |[[Hilary Marquand]] |[[Middlesbrough East]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Aangestel as direkteur van die Institute of Labour Studies by die [[International Labour Office|Internasionale Arbeidsburo]]<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/31412 |title=Oxford DNB article: Marquand, Hilary (subscription needed) |year=2004 |access-date=6 March 2009 |doi=10.1093/ref:odnb/31412 |encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |url-access=subscription}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1962|1|22}} |data-sort-value="Chetwynd, George" |[[George Chetwynd]] |[[Stockton-on-Tees (UK Parliament constituency)|Stockton-on-Tees]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Aangestel as direkteur van die North East Development Council<ref>"Chiltern Hundreds for Mr. Chetwynd", ''The Times'', 23 January 1962, p. 10.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1963|6|6}} |data-sort-value="Profumo, John" |[[John Profumo]] |[[Stratford-on-Avon (UK Parliament constituency)|Stratford-on-Avon]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Het erken dat hy die Huis mislei het (die [[Profumo affair|Profumo-affêre]])<ref>{{cite web|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article739657.ece|title=Times obituary: John Profumo|date=10 March 2006|newspaper=The Times|access-date=7 January 2009|first1=Charles|last1=Bremner|first2=David|last2=Robertson|archive-date=13 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070213222640/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article739657.ece|url-status=dead}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1964|3|9}} |data-sort-value="Smithers, Peter" |[[Peter Smithers]] |[[Winchester (UK Parliament constituency)|Winchester]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Aangestel as [[Secretary General of the Council of Europe|sekretaris-generaal van die Raad van Europa]]<ref>{{cite web|url=https://www.ft.com/content/d59c413e-fbd6-11da-b1a1-0000779e2340|title=Sir Peter Smithers, model for 007, dies at 92|date=14 June 2006|work=Financial Times|access-date=7 January 2009|archive-date=19 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080319004625/http://www.ft.com/cms/s/0/d59c413e-fbd6-11da-b1a1-0000779e2340.html?nclick_check=1|url-status=live}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1965|6|24}} |data-sort-value="Marlowe, Anthony" |[[Anthony Marlowe]] |[[Hove (UK Parliament constituency)|Hove]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Mediese advies |- |{{Sorteerdatum|1967|9|29}} |data-sort-value="Roots, William" |[[William Roots]] |[[Kensington South]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Swak gesondheid<ref>"Conservative MP to resign", ''The Times'', 30 September 1967, p. 1.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1968|1|15}} |data-sort-value="Hale, Leslie" |[[Leslie Hale, Baron Hale|Leslie Hale]] |[[Oldham West]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Swak gesondheid<ref>"Ill-health causes MP to resign", ''The Times'', 16 January 1968, p. 1.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1969|2|6}} |data-sort-value="Teeling, William" |[[William Teeling]] |[[Brighton Pavilion (UK Parliament constituency)|Brighton Pavilion]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Swak gesondheid |- |{{Sorteerdatum|1969|3|7}} |data-sort-value="Noel-Baker, Francis" |[[Francis Noel-Baker]] |[[Swindon (UK Parliament constituency)|Swindon]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Swak gesondheid<ref>"Swindon MP resigns his seat", ''The Times'', 8 March 1969, p. 1.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1971|1|11}} |data-sort-value="King, Horace" |[[Horace Maybray King, Baron Maybray-King|Horace King]] |[[Southampton Itchen]] !style="background:black" | |[[Speaker of the House of Commons (United Kingdom)|Speaker]] |Uittredende [[Speaker of the House of Commons (United Kingdom)|Speaker van die Laerhuis]] |- |{{Sorteerdatum|1972|3|30}} |data-sort-value="Gunter, Ray" |[[Ray Gunter]] |[[Southwark (UK Parliament constituency)|Southwark]] |style="background:#DCDCDC" | |[[Independent politician|Ind]] |Het die [[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Arbeidersparty]] verlaat; het besluit dit sou onbehoorlik wees om as onafhanklike aan te bly nadat hy as Arbeiderslid verkies is<ref>"Mr Gunter resigning: 'Improper to stay'", ''The Times'', 4 March 1972, p. 1</ref> |- |{{Sorteerdatum|1972|12|29}} |data-sort-value="Thomson, George" |[[George Thomson, Baron Thomson of Monifieth|George Thomson]] |[[Dundee East (UK Parliament constituency)|Dundee East]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Aangestel as [[Europese Kommissaris]] |- |{{Sorteerdatum|1973|6|1}} |data-sort-value="Lambton, Antony" |[[Antony Lambton]] |[[Berwick-upon-Tweed (UK Parliament constituency)|Berwick-upon-Tweed]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Prostitusieskandaal |- |{{Sorteerdatum|1976|8|27}} |data-sort-value="Stonehouse, John" |[[John Stonehouse]] |[[Walsall North]] |style="background:#801818" | |[[English National Party|Eng Nat]] |Skuldig bevind op 18 aanklagte van diefstal en bedrog, gevonnis tot sewe jaar gevangenisstraf |- |{{Sorteerdatum|1976|11|12}} |data-sort-value="Lane, David" |[[David Lane (British politician)|David Lane]] |[[Cambridge (UK Parliament constituency)|Cambridge]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Aangestel as voorsitter van die [[Commission for Racial Equality]]<ref>David Leigh, "Ex-Tory junior minister to head race body", ''The Times'', 30 July 1976, p. 4.</ref> |- |{{Sorteerdatum|1977|1|5}} |data-sort-value="Jenkins, Roy" |[[Roy Jenkins]] |[[Birmingham Stechford (UK Parliament constituency)|Birmingham Stechford]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Aangestel as [[President of the European Commission|president van die Europese Kommissie]] |- |{{Sorteerdatum|1977|6|16}} |data-sort-value="Walden, Brian" |[[Brian Walden]] |[[Birmingham Ladywood]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Om 'n uitsaaijoernalis by ''[[Weekend World]]'' te word |- |{{Sorteerdatum|1978|4|6}} |data-sort-value="Rawlinson, Peter" |[[Peter Rawlinson, Baron Rawlinson of Ewell|Peter Rawlinson]] |[[Epsom and Ewell (UK Parliament constituency)|Epsom and Ewell]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Uittrede uit die Laerhuis; is 'n lewenslange adelstitel toegeken<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1522560/Lord-Rawlinson-of-Ewell.html|title=Lord Rawlinson of Ewell |type=obituary|date=29 June 2006|newspaper=The Daily Telegraph|access-date=24 January 2009|location=London|archive-date=13 May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080513211318/http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1522560/Lord-Rawlinson-of-Ewell.html|url-status=live}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1979|10|24}} |data-sort-value="Dodsworth, Geoffrey" |[[Geoffrey Dodsworth]] |[[South West Hertfordshire]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Mediese advies{{Feit|date=Maart 2019}} |- |{{Sorteerdatum|1982|11|1}} |data-sort-value="Mellish, Bob" |[[Bob Mellish, Baron Mellish|Bob Mellish]] |[[Bermondsey (UK Parliament constituency)|Bermondsey]] |style="background:#DCDCDC" | |[[Independent politician|Ind]] |Het die [[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Arbeidersparty]] verlaat uit verset teen die keuse van sy opvolger; om ondervoorsitter van die [[London Docklands Development Corporation]] te word<ref>{{cite encyclopedia |url=http://oxforddnb.com/view/article/69859?docPos=3 |title=Mellish, Robert Joseph |year=2004 |access-date=24 January 2009 |doi=10.1093/ref:odnb/69859 |encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |url-access=subscription}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1985|12|17}} |data-sort-value="Molyneaux, James" |[[James Molyneaux, Baron Molyneaux of Killead|James Molyneaux]] |[[Lagan Valley (UK Parliament constituency)|Lagan Valley]] |style="background:#48A5EE" | |[[Ulster Unionist Party|UUP]] |Het herverkiesing gesoek uit protes teen die [[Anglo-Irish Agreement|Anglo-Ierse Ooreenkoms]]<ref name="bbc1">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/82115.stm|title=Resignations|date=24 October 2008|work=BBC News|access-date=24 January 2009|archive-date=7 June 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090607012024/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/82115.stm|url-status=live}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1985|12|17}} |data-sort-value="Beggs, Roy" |[[Roy Beggs]] |[[East Antrim (UK Parliament constituency)|East Antrim]] |style="background:#48A5EE" | |[[Ulster Unionist Party|UUP]] |Het herverkiesing gesoek uit protes teen die [[Anglo-Irish Agreement|Anglo-Ierse Ooreenkoms]]<ref name="bbc1"/> |- |{{Sorteerdatum|1985|12|17}} |data-sort-value="McCusker, Harold" |[[Harold McCusker]] |[[Armagh (UK Parliament constituency)|Armagh]] |style="background:#48A5EE" | |[[Ulster Unionist Party|UUP]] |Het herverkiesing gesoek uit protes teen die [[Anglo-Irish Agreement|Anglo-Ierse Ooreenkoms]]<ref name="bbc1"/> |- |{{Sorteerdatum|1985|12|17}} |data-sort-value="Ross, William" |[[William Ross (Northern Irish politician)|William Ross]] |[[Londonderry (UK Parliament constituency)|Londonderry]] |style="background:#48A5EE" | |[[Ulster Unionist Party|UUP]] |Het herverkiesing gesoek uit protes teen die [[Anglo-Irish Agreement|Anglo-Ierse Ooreenkoms]]<ref name="bbc1"/> |- |{{Sorteerdatum|1985|12|17}} |data-sort-value="Taylor, John" |[[John Taylor, Baron Kilclooney|John Taylor]] |[[Strangford (UK Parliament constituency)|Strangford]] |style="background:#48A5EE" | |[[Ulster Unionist Party|UUP]] |Het herverkiesing gesoek uit protes teen die [[Anglo-Irish Agreement|Anglo-Ierse Ooreenkoms]]<ref name="bbc1"/> |- |{{Sorteerdatum|1985|12|17}} |data-sort-value="Kilfedder, James" |[[James Kilfedder]] |[[North Down (UK Parliament constituency)|North Down]] |style="background:#ffdead" | |[[UPUP]] |Het herverkiesing gesoek uit protes teen die [[Anglo-Irish Agreement|Anglo-Ierse Ooreenkoms]]<ref name="bbc1"/> |- |{{Sorteerdatum|1985|12|17}} |data-sort-value="Nicholson, Jim" |[[Jim Nicholson (Northern Ireland politician)|Jim Nicholson]] |[[Newry and Armagh (UK Parliament constituency)|Newry and Armagh]] |style="background:#48A5EE" | |[[Ulster Unionist Party|UUP]] |Het herverkiesing gesoek uit protes teen die [[Anglo-Irish Agreement|Anglo-Ierse Ooreenkoms]]<ref name="bbc1"/> |- |{{Sorteerdatum|1985|12|17}} |data-sort-value="McCrea, William" |[[William McCrea, Baron McCrea of Magherafelt and Cookstown|William McCrea]] |[[Mid Ulster (UK Parliament constituency)|Mid Ulster]] |style="background:#D46A4C" | |[[Demokratiese Unionisteparty|DUP]] |Het herverkiesing gesoek uit protes teen die [[Anglo-Irish Agreement|Anglo-Ierse Ooreenkoms]]<ref name="bbc1"/> |- |{{Sorteerdatum|1986|6|24}} |data-sort-value="Golding, John" |[[John Golding (British politician)|John Golding]] |[[Newcastle-under-Lyme (UK Parliament constituency)|Newcastle-under-Lyme]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Verkies as algemene sekretaris van die [[National Communications Union]]<ref>{{cite web|url=http://pawilton.net/keelealumni/KeeleLife/John_Golding.htm|title=Keele University Alumni Website|date=22 January 1999|newspaper=The Guardian|access-date=24 January 2009|archive-date=11 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011232612/http://pawilton.net/keelealumni/KeeleLife/John_Golding.htm|url-status=live}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1988|10|18}} |data-sort-value="Millan, Bruce" |[[Bruce Millan]] |[[Glasgow Govan (UK Parliament constituency)|Glasgow Govan]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Aangestel as [[Europese Kommissaris]]<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/newsnight/michaelcrick/2008/09/hoon_madness.html|title=Newsnight – Michael Crick's Blog – Hoon Madness|date=24 September 2008|publisher=British Broadcasting Corporation|access-date=24 January 2009|archive-date=18 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090118171138/http://www.bbc.co.uk/blogs/newsnight/michaelcrick/2008/09/hoon_madness.html|url-status=live}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1989|5|18}} |data-sort-value="Holland, Stuart" |[[Stuart Holland]] |[[Vauxhall (UK Parliament constituency)|Vauxhall]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Om 'n lektoraat by die [[European University Institute|Europese Universiteitsinstituut]] te aanvaar |- |{{Sorteerdatum|1995|1|20}} |data-sort-value="Kinnock, Neil" |[[Neil Kinnock]] |[[Islwyn (UK Parliament constituency)|Islwyn]] |style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Aangestel as [[Europese Kommissaris]]<ref>{{cite web|url=http://www.labourhistory.org.uk/?p=24|archive-url=https://web.archive.org/web/20111003124616/http://www.labourhistory.org.uk/?p=24|url-status=dead|archive-date=3 October 2011|title=Neil Kinnock 1983–92 |date=4 March 2007|publisher=The Labour History Group|access-date=23 January 2009}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|1999|6|28}} |data-sort-value="Goodlad, Alastair" |[[Alastair Goodlad]] |[[Eddisbury (UK Parliament constituency)|Eddisbury]] |style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Aangestel as [[British High Commissioner to Australia|Britse Hoë Kommissaris in Australië]]<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/vote2001/results_constituencies/constituencies/226.stm|title=Vote 2001 – Results and Constituencies – Eddisbury|publisher=British Broadcasting Corporation|access-date=23 January 2009|archive-date=3 July 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040703184944/http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/vote2001/results_constituencies/constituencies/226.stm|url-status=live}}</ref> |} ==Sedert 2000== {| class="wikitable sortable collapsible plainrowheaders" !Datum !width=100 |Lid<ref name="ppd"/> !width=150 |Kiesafdeling !colspan=2 width=70 |Party !class="unsortable" |Reden vir bedanking |- |{{Sorteerdatum|2000|10|23}}<ref>{{cite web |title=Chancellor of the Exchequer |url=https://www.thegazette.co.uk/notice/L-56014-1015 |publisher=The Gazette |access-date=17 March 2026 |date=23 October 2000 |quote=The Chancellor of the Exchequer has this day appointed the Right Honourable Betty Boothroyd to be Steward and Bailiff of the Three Hundreds of Chiltern. 23rd October 2000. |url-status=live}}</ref> |data-sort-value="Boothroyd, Betty" |{{nowrap|[[Betty Boothroyd]]}} |[[West Bromwich West]] !style="background:black" | |[[Speaker of the House of Commons (United Kingdom)|Speaker]] |Uittrede as [[Speaker of the House of Commons (United Kingdom)|Speaker van die Laerhuis]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/830497.stm|title=– Speaker Betty Boothroyd to retire|date=12 July 2000|publisher=British Broadcasting Corporation|access-date=23 January 2009|archive-date=19 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090519050102/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/830497.stm|url-status=live}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|2004|6|22}} |data-sort-value="Davis, Terry" |[[Terry Davis (politician)|Terry Davis]] |{{nowrap|[[Birmingham Hodge Hill]]}} !style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Aangestel as sekretaris-generaal van die [[Raad van Europa]]. |- |{{Sorteerdatum|2007|6|27}} |data-sort-value="Blair, Tony" |[[Tony Blair]] |[[Sedgefield (UK Parliament constituency)|Sedgefield]] !style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Aangestel as gesant van die [[Quartet on the Middle East|Kwartet vir die Midde-Ooste]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/6243558.stm|title=Blair resigns as Prime Minister|date=27 June 2007|publisher=British Broadcasting Corporation|access-date=23 January 2009|archive-date=13 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913084307/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/6243558.stm|url-status=live}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|2008|6|18}} |data-sort-value="Davis, David" |[[David Davis (British politician)|David Davis]] |{{nowrap|[[Haltemprice and Howden]]}} !style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Het herverkiesing gesoek uit protes teen die [[Counter-Terrorism Act 2008]].<ref name="davis">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7450627.stm|title=David Davis resigns from Commons|date=13 June 2008|publisher=British Broadcasting Corporation|access-date=23 January 2009|archive-date=4 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004230844/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7450627.stm|url-status=live}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|2009|6|8}}<ref name="ian_gibson">{{cite web|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/press_53_09.htm|title=Three Hundreds of Chiltern|author=The Chancellor of the Exchequer|date=8 June 2009|publisher=HM Treasury|access-date=8 June 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090612025301/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_53_09.htm|archive-date=12 June 2009|df=dmy-all}}</ref> |data-sort-value="Gibson, Ian" |[[Ian Gibson (politician)|Ian Gibson]] |[[Norwich North]] !style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Beweerde [[United Kingdom parliamentary expenses scandal|misbruik van toelaes]] het daartoe gelei dat 'n paneel van die [[National Executive Committee of the Labour Party|NEC]] hom onverkiesbaar as Arbeiderskandidaat verklaar het.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/8080154.stm|title=Gibson barred from standing again|date=2 June 2009|work=BBC News |access-date=2 June 2009|archive-date=5 June 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090605154905/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/8080154.stm|url-status=live}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|2010|1|13}}<ref name="iris_robinson">{{cite press release |title=Three Hundreds of Chiltern |publisher=[[HM Treasury]] |date=13 January 2010 |url=http://www.hm-treasury.gov.uk/press_03_10.htm |access-date=14 January 2011 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100407220822/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_03_10.htm |archive-date=7 April 2010}}</ref> |data-sort-value="Robinson, Iris" |[[Iris Robinson]] |[[Strangford (UK Parliament constituency)|Strangford]] !style="background:#D46A4C" | |[[Demokratiese Unionisteparty|DUP]] |Swak gesondheid; het gevolg op [[Iris Robinson scandal|bewerings oor haar persoonlike lewe]].<ref name="BBC1">{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/northern_ireland_politics/8457931.stm |title=Iris Robinson formally resigns as Strangford MP |archive-url=https://web.archive.org/web/20210923154811/http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/northern_ireland_politics/8457931.stm |archive-date=23 September 2021 |work=BBC News |date=11 January 2010}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|2011|2|8}} |data-sort-value="Illsley, Eric" |[[Eric Illsley]] |[[Barnsley Central]] !style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Het skuldig gepleit op valse boekhouding in verband met eise vir parlementêre uitgawes.<ref name="eric_illsley">{{cite press release |title=Expenses fraud Barnsley Central MP Eric Illsley resigns |work=[[BBC News]] |date=8 February 2011 |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-south-yorkshire-12400076 |access-date=8 February 2011 |archive-date=9 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110209050541/http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-south-yorkshire-12400076 |url-status=live}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|2012|3|2}}<ref name="marsha singh">{{cite press release |title=Three Hundreds of Chiltern |publisher=[[HM Treasury]] |date=2 March 2012 |url=http://www.hm-treasury.gov.uk/press_17_12.htm |access-date=2 March 2012 |archive-date=6 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406035923/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_17_12.htm |url-status=live}}</ref> |data-sort-value="Singh, Marsha" |[[Marsha Singh]] |[[Bradford West]] !style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Swak gesondheid.<ref>{{cite web |url=http://www.thetelegraphandargus.co.uk/news/9561895.Bradford_MP_Marsha_Singh_to_quit/ |title=Bradford MP Marsha Singh to quit |last=Cowburn |first=Dolores |publisher=Bradford Telegraph and Argus |date=1 March 2012 |access-date=2 March 2012 |archive-date=2 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302102240/http://www.thetelegraphandargus.co.uk/news/9561895.Bradford_MP_Marsha_Singh_to_quit/ |url-status=live}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|2012|10|22}}<ref>{{London Gazette |issue=60309 |date=25 October 2012 |page=20527}}</ref> |data-sort-value="Michael, Alun" |[[Alun Michael]] |[[Cardiff South and Penarth (UK Parliament constituency)|Cardiff South and Penarth]] !style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Om die verkiesing vir [[Police and Crime Commissioner|Polisie- en Misdaadkommissaris]] van die [[South Wales Police]]-magsgebied te betwis.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-20031849|title=Tony Lloyd and Alun Michael quit Commons to fight police election|work=BBC News|date=22 October 2012|access-date=20 June 2018|archive-date=18 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118161932/https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-20031849|url-status=live}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|2012|11|5}}<ref>{{cite web |title=The Three Hundreds of Chiltern |url=https://www.gov.uk/government/news/the-three-hundreds-of-chiltern |publisher=HM Treasury |access-date=16 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190723180222/https://www.gov.uk/government/news/the-three-hundreds-of-chiltern |archive-date=23 July 2019|url-status=live |date=5 November 2012}}</ref> |data-sort-value="MacShane, Denis" |[[Denis MacShane]] |[[Rotherham (UK Parliament constituency)|Rotherham]] !style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Die Standaarde-en-Voorregtekomitee van die Laerhuis het aanbeveel dat hy vir ses maande uit die dienste van die Huis geskors word omdat hy wetens valse fakture ingedien het. |- |{{Sorteerdatum|2013|2|5}}<ref>{{cite web |title=Three Hundreds of Chiltern: Chris Huhne |url=https://www.gov.uk/government/news/three-hundreds-of-chiltern-chris-huhne |publisher=HM Treasury |access-date=16 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309060144/https://www.gov.uk/government/news/three-hundreds-of-chiltern-chris-huhne |archive-date=9 March 2016 |date=5 February 2013 |url-status=live}}</ref> |data-sort-value="Huhne, Chris" |[[Chris Huhne]] |[[Eastleigh (UK Parliament constituency)|Eastleigh]] !style="background:#FAA61A" | |[[Liberaal-Demokrate|Lib Dem]] |Het skuldig gepleit op die [[perverting the course of justice|dwarsboming van die regsgang]].<ref>{{cite web |title=Chris Huhne admits perverting the course of justice |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-21320992 |access-date=16 March 2026 |publisher=BBC News |date=4 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130206105205/http://www.bbc.co.uk/news/uk-21320992 |archive-date=6 February 2013 |url-status=live}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|2014|4|30}}<ref>{{cite web |title=Patrick Mercer appointed to the Three Hundreds of Chiltern |url=https://www.parliament.uk/business/news/2014/april/patrick-mercer-appointed-to-the-three-hundreds-of-chiltern/ |access-date=16 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502032632/https://www.parliament.uk/business/news/2014/april/patrick-mercer-appointed-to-the-three-hundreds-of-chiltern/ |archive-date=2 May 2014 |date=30 April 2014 |url-status=dead}}</ref> |data-sort-value="Mercer, Patrick" |[[Patrick Mercer]] |[[Newark (UK Parliament constituency)|Newark]] !style="background:#DCDCDC" | |[[Independent politician|Ind]] |As Konserwatief verkies, maar het die partysweep verlaat toe ondersoeke op 31 Mei 2013 begin het.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-22727903|title=MP Patrick Mercer quits Tory whip over Panorama lobbying inquiry|newspaper=BBC News|date=31 May 2013|access-date=20 June 2018|archive-date=10 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170610055139/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-22727903|url-status=live}}</ref> Die Standaardekomitee van die Laerhuis het 'n verslag aanvaar wat aanbeveel het dat hy vir ses maande uit die dienste van die Huis geskors word omdat hy die reël teen betaalde voorspraak oortree het. |- |{{Sorteerdatum|2014|9|30}}<ref name="Reckless move">{{cite web |url=http://www.hmtreasury.presscentre.com/Press-Releases/Three-Hundreds-of-Chiltern-69d10.aspx |title=Three Hundreds of Chiltern |date=30 September 2014 |publisher=HM Treasury Press Centre |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140930145353/http://www.hmtreasury.presscentre.com/Press-Releases/Three-Hundreds-of-Chiltern-69d10.aspx |archive-date=30 September 2014 |df=dmy-all}}</ref> |data-sort-value="Reckless, Mark" |[[Mark Reckless]] |[[Rochester and Strood]] !style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Om herverkiesing as kandidaat van die [[Verenigde Koninkryk Onafhanklikheidsparty|UKIP]] te soek. |- |{{Sorteerdatum|2016|5|9}}<ref>{{cite web|url=http://www.parliament.uk/business/news/2016/may/sadiq-khan-resigns-as-mp-for-tooting/|title=Sadiq Khan resigns as MP for Tooting|publisher=[[UK Parliament]]|date=10 May 2016|access-date=10 May 2016|archive-date=11 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160511133538/http://www.parliament.uk/business/news/2016/may/sadiq-khan-resigns-as-mp-for-tooting/|url-status=dead}}</ref> |data-sort-value="Khan, Sadiq" |[[Sadiq Khan]] |[[Tooting (UK Parliament constituency)|Tooting]] !style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Verkies as [[Mayor of London|burgemeester van Londen]]. |- |{{Sorteerdatum|2016|10|26}}<ref>{{London Gazette |issue=61749 |date=2 November 2016 |page=23224}}</ref><ref>{{cite web |publisher=News from Parliament |title=Zac Goldsmith resigns as MP for Richmond Park |url=http://www.parliament.uk/business/news/2016/october/zac-goldsmith-resigns-as-mp-for-richmond-park/ |date=26 October 2016 |access-date=27 October 2016 |archive-date=27 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027144643/http://www.parliament.uk/business/news/2016/october/zac-goldsmith-resigns-as-mp-for-richmond-park/ |url-status=live}}</ref> |data-sort-value="Goldsmith, Zac" |[[Zac Goldsmith]] |[[Richmond Park (UK Parliament constituency)|Richmond Park]] !style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Het herverkiesing gesoek nadat hy belowe het om dit te doen indien die Regering 'n derde aanloopbaan by die [[Lughawe Londen-Heathrow|Heathrow-lughawe]] sou goedkeur. |- |{{Sorteerdatum|2017|1|23}}<ref>{{cite web|url=https://www.gov.uk/government/news/three-hundreds-of-chiltern-tristram-hunt|title=Three Hundreds of Chiltern: Tristram Hunt|date=23 January 2017|access-date=23 January 2017|archive-date=31 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170131075616/https://www.gov.uk/government/news/three-hundreds-of-chiltern-tristram-hunt|url-status=live}}</ref> |data-sort-value="Hunt, Tristram" |[[Tristram Hunt]] |[[Stoke-on-Trent Central]] !style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Om die [[Victoria and Albert Museum]] te bestuur. |- |{{Sorteerdatum|2018|1|16}}<ref>{{cite web|url=https://www.gov.uk/government/news/three-hundreds-of-chiltern-barry-mcelduff|title=Three Hundreds of Chiltern: Barry McElduff|date=16 January 2018|access-date=17 January 2018|archive-date=16 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180116213711/https://www.gov.uk/government/news/three-hundreds-of-chiltern-barry-mcelduff|url-status=live}}</ref> |data-sort-value="McElduff, Barry" |[[Barry McElduff]] |[[West Tyrone (UK Parliament constituency)|West Tyrone]] !style="background:#326760" | |[[Sinn Féin|SF]] |Het op sosiale media in 'n omstredenheid oor die [[Kingsmill massacre|Kingsmill-slagting]] betrokke geraak. |- |{{Sorteerdatum|2019|10|28}}<ref>{{cite web|url=https://www.gov.uk/government/news/three-hundreds-of-chiltern-john-mann|title=Three Hundreds of Chiltern: John Mann|date=28 October 2019|access-date=28 October 2019|archive-date=28 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028152247/https://www.gov.uk/government/news/three-hundreds-of-chiltern-john-mann|url-status=live}}</ref> |data-sort-value="Mann, John" |[[John Mann, Baron Mann|John Mann]] |[[Bassetlaw (UK Parliament constituency)|Bassetlaw]] !style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Benoeming tot die Hoërhuis aangekondig in die [[2019 Prime Minister's Resignation Honours|eerste minister se bedankingseerbewyse van 2019]]. Geen tussenverkiesing is gehou nie omdat die [[Britse algemene verkiesing van 2019|algemene verkiesing van 2019]] uitgeroep is. |- |{{Sorteerdatum|2021|3|16}}<ref>{{cite web|url=https://www.gov.uk/government/news/three-hundreds-of-chiltern--9|title=Three Hundreds of Chiltern: Mike Hill|date=16 March 2021|access-date=16 March 2021|archive-date=16 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210316192854/https://www.gov.uk/government/news/three-hundreds-of-chiltern--9|url-status=live}}</ref> |data-sort-value="Hill, Mike" |[[Mike Hill (British politician)|Mike Hill]] |[[Hartlepool (UK Parliament constituency)|Hartlepool]] !style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Hangende 'n tribunaal oor seksuele teistering. |- |{{Sorteerdatum|2021|5|10}}<ref>{{cite web|url=https://www.gov.uk/government/news/three-hundreds-of-chiltern--10|title=Three Hundreds of Chiltern: Tracy Brabin|date=10 May 2021|access-date=10 May 2021|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510131255/https://www.gov.uk/government/news/three-hundreds-of-chiltern--10|url-status=live}}</ref> |data-sort-value="Brabin, Tracy" |[[Tracy Brabin]] |[[Batley and Spen]] !style="background:#E41C3E" | |[[Lab Co-op]] |Verkiesing as [[Mayor of West Yorkshire|burgemeester van West Yorkshire]]. |- |{{Sorteerdatum|2022|5|3}}<ref>{{cite web|url= https://www.gov.uk/government/news/three-hundreds-of-chiltern--11 |title=Three Hundreds of Chiltern|date=3 May 2022|access-date=3 May 2022}}</ref> |data-sort-value="Ahmad Khan, Imran" |[[Imran Ahmad Khan]] |[[Wakefield (UK Parliament constituency)|Wakefield]] !style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Strafregtelike skuldigbevinding aan seksuele aanranding. In 2019 as Konserwatief verkies, in Junie 2021 hangende 'n verhoor uit die party geskors. Uitgesit nadat hy in April 2022 skuldig bevind is.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2021/jun/18/tory-mp-faces-trial-over-alleged-2008-assault-on-15-year-old-boy|work=[[The Guardian]]|title=Tory MP faces trial over alleged 2008 assault on 15-year-old boy|date=18 June 2021|archive-date=19 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220419062523/https://www.theguardian.com/uk-news/2021/jun/18/tory-mp-faces-trial-over-alleged-2008-assault-on-15-year-old-boy|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Imran Ahmad Khan expelled from Conservative party |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2022/apr/11/imran-ahmad-khan-expelled-from-conservative-party |work=The Guardian |date=11 April 2022 |archive-date=17 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417161419/https://www.theguardian.com/uk-news/2022/apr/11/imran-ahmad-khan-expelled-from-conservative-party |url-status=live}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|2022|10|21}}<ref>{{Cite web |title=Three Hundreds of Chiltern |url=https://www.gov.uk/government/news/three-hundreds-of-chiltern--14 |access-date=2022-10-21 |website=GOV.UK |language=en}}</ref> |data-sort-value="Matheson, Chris" |[[Chris Matheson (politician)|Chris Matheson]] |[[City of Chester (UK Parliament constituency)|City of Chester]] !style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Die parlementêre waghond Independent Expert Panel het aanbeveel dat hy geskors word weens "ernstige seksuele wangedrag".<ref>{{cite web |date=2022-10-21 |title=Labour MP Christian Matheson resigns over sexual misconduct |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-63344752 |access-date=2022-10-21}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|2022|11|30}}<ref>{{London Gazette |issue=63896 |date=5 December 2022 |page=23374 |title=Chancellor of the Exchequer: Three Hundreds of Chiltern |quote=}}</ref> |data-sort-value="Cooper, Rosie" |[[Rosie Cooper]] |[[West Lancashire (UK Parliament constituency)|West Lancashire]] !style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Om die rol van voorsitter van die [[Mersey Care NHS Foundation Trust]] te aanvaar.<ref>{{cite web |date=2022-09-20 |title=Rosie Cooper: Labour MP victim of murder plot quits for NHS role |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-lancashire-62968372 |access-date=2022-11-30}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|2023|6|12}}<ref>{{cite web |title=Three Hundreds of Chiltern |website=GOV.UK |date=12 June 2023 |url=https://www.gov.uk/government/news/three-hundreds-of-chiltern--16 |access-date=12 June 2023}}</ref> |data-sort-value="Johnson, Boris" |[[Boris Johnson]] |[[Uxbridge and South Ruislip]] !style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Bedanking nadat hy die konsepbevindings ontvang het van die ondersoek na bewerings dat hy die Parlement oor [[Partygate]] mislei het.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-65863267 |title=Boris Johnson: I've been forced out over Partygate report|work=BBC News|date=9 June 2023}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|2023|8|29}}<ref>{{London Gazette |issue=64160|date=1 September 2023 |page=17458}}</ref> |data-sort-value="Dorries, Nadine" |[[Nadine Dorries]] |[[Mid Bedfordshire (UK Parliament constituency)|Mid Bedfordshire]] !style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Het bedank weens 'n dispuut daaroor dat sy nie 'n adelstitel in [[2022 Prime Minister's Resignation Honours (Boris Johnson)|Johnson se bedankingseerbewyse]] ontvang het nie. Die aanstelling het 81 dae gekom nadat sy haar bedanking "met onmiddellike effek" aangekondig het.<ref>{{Cite web |title=Nadine Dorries officially out as MP, 81 days after announcing resignation with 'immediate effect' |url=https://news.sky.com/story/nadine-dorries-officially-out-as-mp-81-days-after-announcing-resignation-with-immediate-effect-12950086 |access-date=2023-08-30 |website=Sky News |language=en}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|2024|1|8}}<ref>{{London Gazette |issue=64287|date=11 January 2024 |page=558}}</ref> |data-sort-value="Skidmore, Chris" |[[Chris Skidmore]] |[[Kingswood (UK Parliament constituency)|Kingswood]] !style="background:#0087DC" | |[[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Con]] |Het bedank weens meningsverskille met die Regering se beleid oor [[net zero|netto nul]].<ref>{{Cite web |title=Tory MP Chris Skidmore quits over oil and gas drilling |url=https://news.sky.com/story/tory-mp-chris-skidmore-quits-over-oil-and-gas-drilling-13044206 |access-date=2024-01-08 |website=Sky News |language=en}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|2025|3|17}}<ref>{{London Gazette |issue=64687|date=21 March 2024 |page=5658}}</ref> |data-sort-value="Amesbury, Mike" |[[Mike Amesbury]] |[[Runcorn and Helsby (UK Parliament constituency)|Runcorn and Helsby]] !style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Het bedank nadat hy 'n opgeskorte gevangenisstraf ontvang het vir die aanranding van 'n kieser. |- |{{Sorteerdatum|2026|5|14}}<ref>{{Cite web |title=Three Hundreds of Chiltern |url=https://www.gov.uk/government/news/three-hundreds-of-chiltern--2 |access-date=2026-05-14 |website=GOV.UK |language=en}}</ref> |data-sort-value="Gethins, Stephen" |[[Stephen Gethins]] |[[Arbroath and Broughty Ferry]] !style="background:#FDF38E" | |[[Skotse Nasionale Party|SNP]] |Het bedank nadat hy vir [[Dundee City East]] tot die [[Skotse Parlement]] verkies is, aangesien die Scottish Elections (Representation and Reform) Act 2025 individue verbied om gelyktydig 'n setel in die Skotse Parlement en die [[Britse Laerhuis|Laerhuis]] te beklee.<ref>{{cite web |title=Scotland set for Westminster by-election as SNP MP Stephen Gethins wins Holyrood seat |url=https://www.thenational.scot/news/26090232.snp-hold-dundee-city-east-seat-stephen-gethins-becomes-msp/ |website=The National |access-date=8 May 2026 |language=en |date=8 May 2026}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|2026|5|18}}<ref>{{Cite web |title=Three Hundreds of Chiltern |url=https://www.gov.uk/government/news/three-hundreds-of-chiltern--3 |access-date=2026-05-18 |website=GOV.UK |language=en}}</ref> |data-sort-value="Simons, Josh" |[[Josh Simons]] |[[Makerfield (constituency)|Makerfield]] !style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Het bedank om 'n tussenverkiesing te veroorsaak sodat [[Andy Burnham]] hom vir die Laerhuis verkiesbaar kon stel.<ref>{{cite web |last=Crerar |first=Pippa |last2=Stacey |first2=Kiran |last3=Elgot |first3=Jessica |date=2026-05-14 |title=Andy Burnham has path to challenge PM but must win byelection first |url=https://www.theguardian.com/politics/2026/may/14/labour-mp-to-stand-down-to-allow-burnham-run-for-byelection-amid-leadership-row |access-date=2026-05-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> |- |{{Sorteerdatum|2026|9|1}}<ref>{{Cite web |title=Three Hundreds of Chiltern |url=https://www.gov.uk/government/news/three-hundreds-of-chiltern--4 |access-date=2026-09-01 |website=GOV.UK |language=en}}</ref> |data-sort-value="Starmer, Sir Keir" |[[Keir Starmer|Sir Keir Starmer]] |[[Holborn and St Pancras]] !style="background:#E41C3E" | |[[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Lab]] |Het bedank na sy uittrede as eerste minister, om op wêreldsake te fokus.<ref>{{Cite web |last=Elgot |first=Jessica|date=2026-09-01|title= Keir Starmer to stand down as MP to focus on world affairs |url=https://www.theguardian.com/politics/2026/sep/01/keir-starmer-to-stand-down-as-mp|access-date=2026-09-01 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> |} ==Sien ook== ===Amp steeds in gebruik=== *[[List of stewards of the Manor of Northstead|Lys van rentmeesters van die Manor of Northstead]] ===Ampte nie meer in gebruik nie=== *[[List of Stewards of the Manor of East Hendred|Lys van rentmeesters van die Manor of East Hendred]] *[[List of Stewards of the Manor of Hempholme|Lys van rentmeesters van die Manor of Hempholme]] *[[List of Stewards of the Manor of Old Shoreham|Lys van rentmeesters van die Manor of Old Shoreham]] *[[List of Stewards of the Manor of Poynings|Lys van rentmeesters van die Manor of Poynings]] ==Verwysings== '''Algemeen''' *{{cite web |url=http://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/SN04731/SN04731.pdf |title=MPs appointed to the Chiltern Hundreds or Manor of Northstead stewardships since the 1945 Parliament |author=Department of Information Services |publisher=[[House of Commons Library]] |date=24 March 2016 |access-date=25 March 2016}} '''Spesifiek''' {{Reflist}} [[Kategorie:Politiek van die Verenigde Koninkryk]] [[Kategorie:Lyste van ampsbekleërs]] h8gsj7liqg6pi7mkr46ut4p1fgxeivb Hornbostel-Sachs-stelsel 0 468845 2975142 2969410 2026-10-03T22:02:31Z Jcb 223 2975142 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Orquesta Filarmonica de Jalisco.jpg|duimnael|regs|upright=1.5|Die Filharmoniese Orkes van Jalisco, waarin die eerste vier hoofklasse van musiekinstrumente volgens Hornbostel en Sachs verteenwoordig is.]] Die '''Hornbostel-Sachs-stelsel''' is 'n klassifikasiestelsel vir [[musiekinstrument]]e wat deur [[Erich Moritz von Hornbostel]] en [[Curt Sachs]] ontwerp is. Dit is in 1914 in die tydskrif ''Zeitschrift für Ethnologie'' onder die titel ''Systematik der Musikinstrumente. Ein Versuch.'' gepubliseer.<ref name="hs1914" /> Hierdie stelsel en afgeleides daarvan word tans die algemeenste gebruik in die [[organologie|musiekinstrumentkunde]] (organologie), die [[etnomusikologie]] en enige ander vakgebied wat 'n indeling van instrumente vereis. Die stelsel is aanvanklik in die Engelstalige wêreld met huiwering ontvang; 'n Engelse vertaling het eers in 1961 onder die titel ''Classification of Musical Instruments'' in ''The Galpin Society Journal'' verskyn.<ref name="gsj1961" /> In die 1970's het die stelsel ook internasionaal die vakkundige standaard geword, en dit is tot vandag toe die belangrikste klassifikasiestelsel in die instrumentkunde. Die stelsel is in 2011 bygewerk as deel van die werk van die projek ''Musical Instrument Museums Online'' (MIMO),<ref name="mimo" /><ref name="hersiening2011" /> wat aanlyn toegang gee tot die versamelings van baie nasionale musiekinstrumentmuseums. == Geskiedenis == === Mahillon se klassifikasie === [[Victor-Charles Mahillon]] (1841–1924), stigter en eerste kurator van die instrumentemuseum in [[Brussel]] (gestig in 1877), was die skepper van 'n klassifikasie van musiekinstrumente. Dit is geïnspireer deur 'n indeling uit 'n Hindoeteks, die ''Natyasastra'' van Bharata Muni, wat vermoedelik uit die 1ste of 2de eeu dateer. Daardie teks onderskei tussen "gespanne" instrumente (''tata vadya''), naamlik [[snaarinstrument]]e; "oortrekte" instrumente (''avanaddha vadya''), naamlik [[Membranofoon|instrumente met 'n vel]]; "geslane" of "vaste" instrumente (''ghana vadya''), naamlik [[Idiofoon|slaginstrumente sonder vel]]; en "hol" instrumente (''sushira vadya''), naamlik [[blaasinstrument]]e.<ref name="ethno_trad" /> Mahillon het instrumente in 1888 in vier hoofkategorieë verdeel volgens die aard van die materiaal waarin die klankvoortbrengende trilling ontstaan, oftewel die "trillende klankstof":<ref name="ethno_sh" /> * 'n lugkolom; * 'n snaar; * 'n vel; * die liggaam van die instrument self. Die inrigtings en tegnieke waarmee hierdie vier basiese materiale in werking gestel word, bepaal daarna die onderkategorieë. Die eerste drie is "die sogenaamde slap of elastiese stowwe wat deur die snare, die velle en die lug verteenwoordig word". Die laaste groep, wat later [[Idiofoon|idiofone]] genoem is, bestaan daarenteen "gewoonlik uit stywe stowwe (plantaardig, dierlik of mineraal: hout, bamboes, horing, been, metaal, klip, plastiek, glas ...)".<ref name="ethno_sh" /> Mahillon, wat 'n groot versameling nie-Europese instrumente bestuur het, het 'n klassifikasiestelsel gesoek wat op die instrument self kon steun, sonder gegewens buite die fisiese struktuur daarvan soos herkoms, funksie of speelwyse. Sy indeling het homself eers in die etnomusikologie en die buite-Europese organologie bewys, maar dit het ook 'n baie deegliker studie van Europese instrumente moontlik gemaak. Mahillon se stelsel het egter enkele gebreke gehad, veral 'n gebrek aan eenduidigheid, aangesien dieselfde instrument in twee onderskeie klasse kon tuishoort. Mahillon klassifiseer die [[viool]] byvoorbeeld as 'n snaarinstrument, wat heeltemal logies is (want dit is die trilling van die snare wat die klank voortbring, wat dan deur die resonanskas versterk word); dit is egter moeilik om te sê of die instrument daarna as 'n stryk- of as 'n tokkelinstrument geklassifiseer moet word, want die viool laat albei speelwyses toe. Mahillon, wat van hierdie probleem bewus was, het probeer om sy stelsel te regverdig deur te bepaal dat slegs die "normale" gebruik vir die indeling tel; dit kan egter moeilik wees om daardie "normale" gebruik vir 'n onbekende instrument vas te stel waarvan die herkoms, speelwyse en funksie nie bekend is nie. === Hersiening en sistematisering deur Hornbostel en Sachs === Die musiekwetenskaplikes Curt Sachs (Duits, 1881–1959) en Erich Moritz von Hornbostel (Oostenryks, 1877–1935) het 'n hersiening en sistematisering van Mahillon se klassifikasie opgestel en dit in 1914 gepubliseer.<ref name="hs1914" /> Mahillon se indeling was hoofsaaklik op die in Europa verspreide instrumente gebaseer; Hornbostel en Sachs het die stelsel so uitgebrei dat dit die indeling van alle instrumente uit al die kulture van die wêreld moontlik maak. Hulle het die klassifikasiekriteria tot elemente van die struktuur van die instrumente beperk. Selfs waar die kriterium die speelwyse is (by die idiofone en membranofone), kan dit uitsluitlik uit die struktuur van die instrument afgelei word. Daardeur word dit moontlik om elke instrument bloot op grond van 'n ondersoek van sy eie eienskappe te klassifiseer, sonder enige verdere gegewens oor sy speelwyse, funksie of herkoms. Dit is 'n klassifikasie van etnomusikoloë, wat in die eerste plek op buite-Europese musiek en instrumente betrekking het, waaroor die kontekstuele inligting dikwels baie skraal is. Hul doel was tegelyk 'n uitbreiding van die grondbeginsel van Mahillon se klassifikasie en 'n presieser, meer sistematiese beskrywing van die strukturele inrigtings vir klankvoortbringing, sodat alle vorme van alle instrumente uit alle kulture van die wêreld eenduidig – dus sonder Mahillon se dubbelsinnighede – geklassifiseer en aangedui kan word: instrumente wat bekend is, wat nog ontdek moet word, of wat bloot denkbaar is. Met die opkoms van elektriese musiekinstrumente het Sachs in 1940 'n vyfde hoofgroep bygevoeg.<ref name="sachs1940" /> == Beginsel en opbou == Die stelsel is formeel op die [[Dewey-klassifikasiestelsel]] vir biblioteke gemodelleer. Dit het vyf hoofklasse, elk met verskeie vlakke daaronder, wat in totaal op meer as 300 basiese kategorieë neerkom. Die stelsel is hiërargies opgebou. Elke kategorie stem met 'n syfer ooreen, en met elke stap van verdere verfyning word 'n syfer bygevoeg, sodat die getal syfers toeneem soos die aanduiding meer bepaald word. Onder die hoofgroepe volg die eerste subgroepe as getalle met twee syfers, daarna hul subgroepe met drie syfers, en so voorts. Die getalle word ter wille van leesbaarheid met punte in groepe van drie syfers verdeel. Die [[xilofoon]] staan byvoorbeeld in die groep 111.212. 'n Lang klassifikasienommer beteken nie noodwendig dat die instrument ingewikkeld is nie. Die ventiellose bugel het byvoorbeeld die nommer 423.121.22, hoewel dit as 'n betreklik eenvoudige instrument beskou word. Die syfers dui die volgende aan: * '''4''' – dit is 'n blaasinstrument * '''42''' – die trillende lug word deur die instrument self begrens * '''423''' – die lippe van die speler laat die lug regstreeks tril (in teenstelling met 'n instrument met 'n riet soos die [[klarinet]], of 'n instrument waarin die lugstroom op 'n snede breek soos die [[fluit]]) * '''423.1''' – die lippe van die speler is die enigste middel om die toonhoogte te verander (daar is dus geen ventiele soos by die trompet nie) * '''423.12''' – die instrument is buisvormig eerder as 'n skulpinstrument * '''423.121''' – die speler blaas in die einde van die buis, nie in die sykant nie * '''423.121.2''' – die buis is gebuig of geknik, nie reguit nie * '''423.121.22''' – die instrument het 'n mondstuk Die nommer 423.121.22 identifiseer nie die bugel eenduidig nie, maar merk dit as 'n bepaalde soort instrument wat baie met ander instrumente in dieselfde klas in gemeen het. Die brons ''lur'', 'n instrument wat tot die [[Bronstydperk]] terugdateer, word ook as 423.121.22 geklassifiseer. === Agtervoegsels === Na die nommer kan 'n aantal agtervoegsels bygevoeg word. 'n '''8''' dui aan dat die instrument 'n klawerbord het, en 'n '''9''' dat dit meganies aangedryf word. Daarbenewens het elke hoofgroep sy eie agtervoegsels vir besonderhede wat nie as beslissend vir die grondaard van die instrument beskou word nie. By die membranofone kan agtervoegsels byvoorbeeld aandui of die vel van 'n trom vasgeplak, vasgespyker of aan die romp vasgeryg is; by die snaarinstrumente met die vingers, met 'n plektrum of met 'n strykstok bespeel word. Die ou [[klavier]] word so met die nommer 314.122-4-8 aangedui:<ref name="meeus" /> * '''3''' – dit is 'n snaarinstrument * '''31''' – 'n eenvoudige snaarinstrument, of siter * '''314''' – 'n bordsiter * '''314.1''' – 'n eintlike bordsiter * '''314.12''' – die instrument het 'n resonator * '''314.122''' – die resonator is kasvormig * '''314.122-4''' – die instrument word met hamers bespeel * '''314.122-4-8''' – die hamers word deur 'n klawerbord in werking gestel === Saamgestelde instrumente === Dit is ook moontlik om instrumente te klassifiseer wat elemente uit meer as een groep bevat. Sulke instrumente kan besonder lang nommers hê waarin ook dubbelpunte en koppeltekens gebruik word. Hornbostel en Sachs verwys self na die geval van verskillende [[doedelsak]]ke waar sommige van die pype 'n enkelriet (soos 'n klarinet) en ander 'n dubbelriet (soos 'n [[hobo]]) het. == Kritiek en beperkings == Die probleem van hierdie klassifikasie kom uit die sistematisering self. Omdat die kriteria hulle uitsluitlik op fisiese gegewens rig wat deur die blote ondersoek van die instrument kenbaar is, word alle ander sosiaal-musikale gegewens van die indeling uitgesluit. Daar is dus nie uit die nommer op te maak of 'n instrument slegs vir godsdienstige doeleindes gebruik word nie, of dit net vir 'n bepaalde seremonie bespeel word, of dit 'n sentrale rol in die groepsverhoudinge van 'n bepaalde kultuur speel, en so meer. Die karakterisering en indeling van 'n instrument is trouens net die eerste stap van die ontleding daarvan: {{Aanhaling|teks=Ons sal die instrument wel kan katalogiseer, maar die vraag na sy gebruik sal daarmee glad nie opgelos wees nie. Die klassifikasie is dus net 'n voorlopige stap, en die eintlike organologiese studie bly nie by die kategorisering van die ondersoekte instrument nie. Dit is op die volledigste moontlike kennis daarvan gerig, sowel musikaal (speeltegniek, omvang, akoestiese werking ...) as sosiokultureel (bouwyse, simboliek, funksie, verbode ...).|teken=Portail d'ethnomusicologie<ref name="ethno_sh_limiete" />}} Die stelsel laat ook musiekwetenskaplikes en organoloë wat hulle uitsluitlik op [[Musiek|Europese musiek]] rig, ontevrede. Dit maak naamlik geen werklike onderskeid tussen instrumente wat so verskillend is soos die viool, die gamba, die [[kontrabas]], die [[kitaar]] en die luit nie, wat almal in dieselfde kategorie beland: snaarinstrumente (klas 3), saamgesteld (32, die resonator is 'n integrale deel van die instrument), generiese luite waarvan die snaarvlak parallel met die oppervlak van die resonator loop (321), met 'n steel (321.3), waar die steel "aan die resonator vas is of in sy verlenging gekerf is" (321.32),<ref name="meeus" /> en met 'n kasvormige resonanskas (321.322).<ref name="solfege" /> Die nommer 321.322 dui dus die viool net so goed as die kitaar aan. Die stelsel onderskei gevolglik nie tussen snaarinstrumente wat oorwegend gestryk word en dié wat oorwegend getokkel word nie; die twee word in dieselfde klas saamgevoeg. Violiste speel wel ook ''pizzicato'' (dus deur die snaar te tokkel), en in die [[jazz]] word die kontrabas selfs hoofsaaklik getokkel; sommige hedendaagse musikante gebruik ook by wyse van eksperiment 'n strykstok op 'n kitaar se snare. Nogtans verskil die inrigting vir klankvoortbringing, die manier waarop die instrument gehou word, die speeltegnieke en die strukturele keuses van die instrumentmaker aansienlik tussen 'n viool en 'n kitaar, en die klassifikasie gee dit nie genoeg weer nie. Hornbostel en Sachs was natuurlik van hierdie moeilikheid bewus, maar hul hoofdoel was om die dubbelsinnigheid op te los wat Mahillon se klassifikasie aangekleef het (dieselfde instrument in twee verskillende klasse). Aangesien daardie dubbelsinnigheid uit die verskeidenheid speelwyses op een instrument voortkom, het hulle die speelwyse doelbewus as onderskeidende kriterium vir die vorming van klasse buite rekening gelaat. Daarmee neem hulle wetend die teenoorgestelde risiko, naamlik dié van willekeurige samevoeging. Om daardie risiko te beperk, het hulle bykomende agtervoegsels by die klasnommers geskep om tog te onderskei wat in die struktuur of samestelling van 'n instrument (die meganiek van 'n klawerbord, die hamers en vilte van 'n klavier, of die aanwesigheid van 'n vaste hulpmiddel soos die strykstok van 'n viool) die oorwegende speelwyse bepaal. Die viool, met klasnommer 321.322, kan so die agtervoegsels "7" (snare deur wrywing in trilling gebring) en "1" (met 'n strykstok, teenoor 'n wiel of 'n band) kry: 321.322-7-1 wanneer dit met die strykstok bespeel word. Hierdie agtervoegsels is egter uitruilbaar en behoort nie eintlik tot die klasnommer nie, sodat die viool ook as 321.322-5 aangedui kan word (snare met die blote hand of vingers bespeel, sonder plektrum) wanneer dit ''pizzicato'' bespeel word.<ref name="meeus" /> Net so word die klavier as 314.122-4-8 aangedui, met die agtervoegsels "4" (snare deur hamers geslaan) en "8" (wat deur 'n klawerbord in werking gestel word). In kontemporêre musiek (die voorbereide klavier) of in jazz word die snare van die klavier soms direk met die vingers getokkel, in afwisseling met spel op die klawerbord, om klankkleurwisselinge te verkry. In daardie geval verander die agtervoegsel na 314.122-4/5-8, waar "4/5" beteken dat die snare afwisselend deur die hamers geslaan of met die blote vingers bespeel word. Nog 'n voorbeeld: die resonanskas van 'n kitaar word soms as slaginstrument gebruik wat met die hand of die vingers geslaan word om 'n bepaalde ritmiese effek te verkry, soos by die ''golpe''-tegniek van die flamenkokitaar; die kitaar kan nogtans nie werklik onder die slaginstrumente ingedeel word nie. Die bykomende agtervoegsels laat dus toe dat die groot verskeidenheid gebruike wat musikante vir een instrument uitgedink het, gedeeltelik in ag geneem word. Die grense tussen die kategorieë is dan ook skerper afgebaken as in Mahillon se klassifikasie. Nietemin bly die Hornbostel-Sachs-stelsel tans die algemeenste in gebruik, omdat dit ten spyte van sy gebreke die wetenskaplik bestendigste en duidelikste stelsel is. === Wisselende strukturele interpretasies === In sommige gevalle verskil die strukturele interpretasie van bepaalde organologiese elemente van skrywer tot skrywer, sodat dieselfde instrument in verskillende kategorieë beland. Die ''koto'' en die ''qin'' word so óf as 312.22<ref name="carmentis" /> óf as 314.122 geklassifiseer.<ref name="mimovocab" /> In die eerste geval word die geboë klankbord as in wese van 'n prototipe uit 'n bamboessegment afgelei beskou, en in die tweede geval as 'n bord met 'n kasvormige resonator. Die musiekmuseum van die Parysse filharmonie gebruik vir hierdie instrumente weer die naam "siter op 'n geboë tafel", wat beskrywend juister is maar met geen kategorie van die stelsel ooreenstem nie.<ref name="philharmonie" /> === Die plek van die elektrofone === Hedendaagse etnomusikoloë soos Margaret Kartomi<ref name="kartomi1990" /> en Ellingson<ref name="ellingson" /> stel voor dat, in ooreenstemming met die gees van die oorspronklike stelsel – indeling volgens dít wat die klank eerste voortbring – slegs onderkategorie 53 in die klas van die elektrofone behoort te bly. So is meer onlangs voorgestel dat byvoorbeeld die pyporrel (selfs waar dit elektriese klawertraksie gebruik om lugventiele te beheer) in die klas van die blaasinstrumente bly, en die elektriese kitaar in dié van die snaarinstrumente. Dieselfde argument word ook op onderdele van die vierde hoofgroep toegepas: aangesien dit die tong (lamel) is wat by 'n deurslaantong (412.13) die klank eerste voortbring, sou sulke instrumente eerder by die lamellofone as by die blaasinstrumente hoort.<ref name="kartomi1990" /> == Die klassifikasie == Die indeling hieronder volg die oorspronklike weergawe van 1914.<ref name="hs1914" /> Die voorbeelde en die geografiese verwysings is dié wat Hornbostel en Sachs self gegee het, en hulle gebruik die plekname van hul tyd. Die MIMO-hersiening van 2011 het talle onderafdelings bygevoeg en enkeles hernommer (sien onder). === Idiofone (1) === {{Hoofartikel|Idiofoon}} Die materiaal van die instrument gee danksy sy styfheid en elastisiteit die toon af, sonder dat gespanne velle of snare nodig is. Die woord is uit die Griekse ἴδιος (''idios'', "eie") en φωνή (''phonē'', "klank, stem") gevorm en beteken dus letterlik "wat self klank voortbring". Dit is die trilling van die materiaal wat dié van die lug meebring, en nie 'n gebroke lugstroom wat die liggaam van die instrument laat tril soos by 'n blaasinstrument nie. Die stelsel voorsien vier speelwyses wat deur die struktuur van 'n idiofoon bepaal word: slaan (klas 11), tokkel (12), wryf (13) en blaas (14). In hierdie klas hoort onder meer die xilofoon, die marimba, die klokkespel en die glasharmonika. ==== Slagidiofone (11) ==== Die instrument word deur perkussie in trilling gebring. ===== Direk geslane idiofone (111) ===== Die speler voer self die slaanbeweging uit: enige meganiese tussenskakels, klopper, klawerbord, luitoue en dergelike word nie in berekening gebring nie. Beslissend is dat die speler enkele, skerp begrensde slae kan uitlok en dat die instrument vir hierdie soort perkussie ingerig is. * 111.1 Teenslagidiofone of klappers – Twee of meer gekoördineerde klinkende dele word teen mekaar geslaan. ** 111.11 Teenslagstawe of stafklappers – Annam, Voor-Indië, Marshalleilande. ** 111.12 Teenslagplate of plaatklappers – China en Voor-Indië. ** 111.13 Teenslaggeute of geutklappers – Birma. ** 111.14 Teenslagvate of vatklappers – 'n Geringe uithouing in 'n bord tel al as vat. *** 111.141 [[Kastanjette]] – Natuurlike en uitgeholde vatklappers. *** 111.142 [[Simbaal|Simbale]] – Uitgeboë vatklappers. * 111.2 Aanslagidiofone – Die instrument word met 'n nieklinkende voorwerp (hand, klopper, stok) of teen so 'n voorwerp (die liggaam, die grond) geslaan. ** 111.21 Aanslagstawe *** 111.211 (Selfstandige) aanslagstawe – Japan, Annam, die Balkan; ook die driehoek hoort hier. *** 111.212 Stelle aanslagstawe – Verskeie aanslagstawe van verskillende toonhoogte is tot een instrument verenig. Alle xilofone, sover hul klinkende dele nie in twee vlakke lê nie. ** 111.22 Aanslagplate *** 111.221 (Selfstandige) aanslagplate – In die Oosters-Christelike kerk. *** 111.222 Stelle aanslagplate – Litofone (China), ook die meeste metallofone. ** 111.23 Aanslagbuise *** 111.231 (Selfstandige) aanslagbuise – Houttrom, buisklok. *** 111.232 Stelle aanslagbuise – Tubafoon, buisxilofoon. ** 111.24 Aanslagvate *** 111.241 Gongs – Die trilling neem na die kruin toe. **** 111.241.1 (Selfstandige) gongs – Suid- en Oos-Asië; ook die sogenaamde metaaltromme, beter kettelgongs, hoort hier. **** 111.241.2 Stelle gongs – Suidoos-Asië. *** 111.242 [[Klok]]ke – Die trilling neem na die kruin af. **** 111.242.1 (Selfstandige) klokke ***** 111.242.11 Staanklokke – Die vat staan op die hand of op 'n kussing; die opening wys boontoe. China, Indosjina en Japan. ***** 111.242.12 Hangklokke – Die klok hang aan die kruin. ****** 111.242.121 Klopperhangklokke – Geen vaste klepel nie, maar 'n afsonderlike klopper. ****** 111.242.122 Klepelklokke – Die klok het 'n vaste klepel. **** 111.242.2 Klokkespele – Onderverdeling soos by 111.242.1. ===== Indirek geslane idiofone (112) ===== Die speler voer self geen slaanbeweging uit nie; die perkussie ontstaan eers indirek as gevolg van 'n anders geaarde beweging van die speler. Dit lê in die bestemming van die instrument om klank- of geraaskomplekse te laat hoor, en nie enkele slae nie. Indirek geslane idiofone bring gewoonlik geen klank van bepaalde toonhoogte voort nie, wat by direk geslane idiofone dikwels wel die geval is. * 112.1 Skudidiofone of rammelaars – Die speler voer 'n skudbeweging uit. ** 112.11 Ryrammelaars – Deurboorde selfklinkende liggame is saam opgeryg en slaan met die skud teen mekaar. *** 112.111 Snoerrammelaars – Die rammelliggame is op 'n snoer gery: halssnoere met opgerygde skulpe. *** 112.112 Staframmelaars – Die rammelliggame is op 'n staaf of ring gery: die sistrum met ringe. ** 112.12 Raamrammelaars – Die rammelliggame is aan 'n voorwerp vas en slaan daarteen. *** 112.121 Pendelrammelaars – Die rammelliggame hang vry aan die raam: die dansskild met rammelringe. *** 112.122 Glyrammelaars – Nieklinkende liggame gly in uitkepings van 'n klinkende liggaam heen en weer en bring dit in trilling, of klinkende liggame gly in uitkepings van 'n nieklinkende liggaam heen en weer en word met elke stamp daardeur in trilling gebring: die ''angklung'', die jonger sistrum met stawe. ** 112.13 Vatrammelaars – Die rammelliggame is in 'n vat ingesluit en slaan teen mekaar, teen die vatwand, of gewoonlik teen albei: vrugkapsules met sade, belletjies met vry ingeslote klankkoeëltjies. * 112.2 Skraapidiofone – Die speler voer direk of indirek 'n skraapbeweging uit: 'n nieklinkende liggaam beweeg oor 'n getande klinkende liggaam en word beurtelings deur die tande gelig en teen die oppervlak geskiet, of 'n elastiese klinkende liggaam beweeg oor 'n getande nieklinkende liggaam en kry op dieselfde manier 'n reeks slae. Hierdie groep moenie met die wryfidiofone verwar word nie. ** 112.21 Skraapstawe – 'n Getande staaf word met 'n stokkie geskraap. *** 112.211 Skraapstawe sonder resonator – Suid-Amerika, Voor-Indië (die gekerfde musiekboog), die Kongo. *** 112.212 Skraapstawe met resonator – Usambara en Oos-Asië. ** 112.22 Skraapbuise – Suid-Indië. ** 112.23 Skraapvate – 'n Vat met 'n gevoorde oppervlak word geskraap. Suid-Amerika en die Kongogebied. ** 112.24 Skraapwiele of ratels – 'n Tandwiel waarvan die as as steel dien, en 'n tong binne 'n raam wat vry om dieselfde steel draai; met die omswaai slaan die tong teen die tande van die wiel. Europa en Voor-Indië. * 112.3 Splytidiofone – Instrumente in die vorm van verende tange waarvan die punte aan mekaar raak; die punte word met 'n stokkie van mekaar geruk sodat hulle deur hul elastisiteit weer teen mekaar slaan. China, Malakka, Persië, die Balkan. ==== Tokkelidiofone (12) ==== Tonge, dit wil sê elastiese plaatjies wat aan een kant vas is, word weggebuig sodat hulle deur hul elastisiteit na die russtand terugkeer. Hul trilling word dikwels deur 'n resonator versterk: 'n kas, 'n vat, 'n uitgeholde droë vrug, of die mond van die speler. ===== In raamvorm (121) ===== Die tong tril binne 'n raam of beuel. * 121.1 ''Cricri'' – Die tong is uit 'n dop gesny sodat dit daarin 'n resonator het. Melanesië. * 121.2 Mondharpe – Die tong sit binne 'n staaf- of plaatvormige raam en het die mond as resonator nodig. ** 121.21 Idioglotte mondharpe – Die tong is uit die raam gesny en hang aan die voet daarmee saam. Agter-Indië, Indonesië en Melanesië. ** 121.22 Heteroglotte mondharpe – Die tong is op die raam vasgemaak. *** 121.221 (Selfstandige) heteroglotte mondharpe – Europa, Voor-Indië, China. *** 121.222 Stelle heteroglotte mondharpe – Verskeie heteroglotte mondharpe van verskillende stemming is tot een instrument verenig: die ''aura''. ===== In bord- of kamvorm (122) ===== Tonge is op 'n bord vasgeryg of soos kamtande uit 'n bord gesny. Die tonge is aan een punt aan 'n draer vas, aan die ander punt vry, en lig deur 'n sadel opgehef. * 122.1 Met vasgerygde tonge ** 122.11 Sonder resonator – Alle ''zanzas'' met 'n enkele bord. ** 122.12 Met resonator – Alle ''zanzas'' met 'n kas of skaal onder die bord. Hier hoort ook die ''mbira'' van Afrika en die Karibiese ''marímbula''. * 122.2 Met uitgesnyde tonge – 'n Stiftrol tokkel die tonge: speeldose (Europa). ==== Wryfidiofone (13) ==== Die instrument word deur wrywing in trilling gebring. Die elemente kan afsonderlik of in stelle voorkom, met direkte of indirekte wrywing.<ref name="meeus" /> ===== Wryfstawe (131) ===== * 131.1 (Selfstandige) wryfstawe – Volgens Hornbostel en Sachs nie bekend nie. * 131.2 Stelle wryfstawe ** 131.21 Met direkte wrywing – Die stawe self word gewryf: die spykerviool en die spykerklavier. ** 131.22 Met indirekte wrywing – Die stawe is met ander verbind wat gewryf word en hulle deur hul longitudinale trillingsuitslae in transversale trilling bring: Chladni se eufoon. ===== Wryfplate (132) ===== * 132.1 (Selfstandige) wryfplate – Volgens Hornbostel en Sachs nie bekend nie; die musieksaag word later hier ingedeel (132.11, met direkte wrywing).<ref name="meeus" /> * 132.2 Stelle wryfplate – Nieu-Mecklenburg. ===== Wryfvate (133) ===== * 133.1 (Selfstandige) wryfvate – Brasilië: die skilpaddop. * 133.2 Stelle wryfvate – Die ''verrillon''; ook die glasharmonika, wat [[Benjamin Franklin]] in 1761 uit die ''verrillon'' ontwikkel het, hoort hier (133.21, met direkte wrywing deur die nat vingers van die speler).<ref name="meeus" /> ==== Blaasidiofone (14) ==== Die instrument word deur aanblaas in trilling gebring. Hierdie instrumente is baie skaars en is dikwels met inrigtings soos dié van 'n [[harmonium]] toegerus – 'n klawerbord, pedale en [[blaasbalk]]e. ===== Blaasstawe (141) ===== * 141.1 (Selfstandige) blaasstawe – Volgens Hornbostel en Sachs nie bekend nie. * 141.2 Stelle blaasstawe – Die ''Aeolsklavier'', in 1825 deur Schortmann van Buttelstädt gebou, waarvan die pedaal 'n stel blaasbalke in werking gestel het wat 'n reeks fyn rietlamelle laat tril het.<ref name="aeolsklavier" /> Nommer: 141.2-8. ===== Blaasplate (142) ===== * 142.1 (Selfstandige) blaasplate – Volgens Hornbostel en Sachs nie bekend nie. * 142.2 Stelle blaasplate – Die ''piano chanteur'', in 1878 deur Gustave Baudet in Parys gepatenteer, waarin die lugstroom 'n reeks gestemde staalstawe aktiveer.<ref name="pianochanteur" /> Nommer: 142.2-8. ==== Gemeenskaplike agtervoegsels ==== * -8 met klawerbord * -9 met meganiese aandrywing === Membranofone (2) === {{Hoofartikel|Membranofoon}} Die toonwekkers is styfgespanne velle. Die woord is uit die Latynse ''membrana'' ("vel") en die Griekse φωνή gevorm. Hierdie groep omvat alle [[trom]]me en die mirlitons. ==== Slagtromme (21) ==== Die velle word geslaan. ===== Direk geslane tromme (211) ===== Die speler voer self die slaanbeweging uit; enige meganiese tussenskakels, kloppers, klawerborde en dergelike word nie in berekening gebring nie. Slegs geskude tromme hoort nie hier nie. * 211.1 [[Keteltrom]]me (pouke) – Die romp is ketel- of skaalvormig. ** 211.11 (Selfstandige) keteltromme – Die Europese pouk. ** 211.12 Stelle keteltromme – Die Wes-Asiatiese, blywend verbonde poukpare. * 211.2 Buistromme – Die romp is buisvormig. ** 211.21 Silindertromme – Die middel- en einddeursnee is gelyk; verskerpings van die ente en kopskywe word nie in berekening gebring nie. *** 211.211 Eenvellige silindertromme – Die trom het net een bruikbare vel; 'n tweede vel wat by Afrika-tromme deel van die rygwerk is en nie geslaan kan word nie, tel nie. **** 211.211.1 Oop silindertromme – Die ent teenoor die vel is oop. (Malakka) **** 211.211.2 Geslote silindertromme – Die ent teenoor die vel is toe. (Wes-Indië) *** 211.212 Tweevellige silindertromme – Die trom het twee bruikbare velle. **** 211.212.1 (Enkele) silindertromme – Europa (die militêre trom). **** 211.212.2 Stelle silindertromme ** 211.22 Vaattromme – Die middeldeursnee is groter as die einddeursnee; die romp is gewelf. (Asië, Afrika, Oud-Mexiko) ** 211.23 Dubbelkeëltromme – Die middeldeursnee is groter as die einddeursnee; die romp is reguit met 'n gebroke profiellyn. Voor-Indië (die ''mridangam'', ''banya'', ''pakhawaj''). ** 211.24 Sandlopertromme – Die middeldeursnee is kleiner as die einddeursnee. (Asië, Melanesië, Oos-Afrika) ** 211.25 Keëltromme – Die einddeursnee is aansienlik ongelyk; geringe ongelykhede is onvermydelik en word nie in berekening gebring nie. (Voor-Indië) ** 211.26 Bekertromme – Die romp bestaan uit 'n ketelvormige of silindriese hoofdeel en 'n slanker aansetstuk. (Die ''darabukke'') * 211.3 Raamtromme – Die hoogte van die romp is ten hoogste gelyk aan die velradius. Die Europese militêre trom stam ook in sy platste uitvoerings van die lang silindertrom af en word daarom nie by die raamtromme gereken nie. (Onderverdeling soos 211.21.) ** 211.31 Raamtromme (sonder steel) *** 211.311 Eenvellige raamtromme (die [[tamboeryn]]) *** 211.312 Tweevellige raamtromme (Noord-Afrika) ** 211.32 Steeltromme – Aan die raam sit 'n steel in die rigting van die deursnee. *** 211.321 Eenvellige steeltromme (Inuit) *** 211.322 Tweevellige steeltromme (Tibet) ===== Rammeltromme (212) ===== Die trom word geskud; die perkussie ontstaan deurdat vasgebinde of ingeslote koeëltjies of dergelike daarteen slaan. (Indië, Tibet) Onderverdeling soos by die direk geslane tromme. ==== Tokkeltromme (22) ==== Onder die middel van die vel is 'n snaar geknoop; dit word getokkel en dra sy trilling na die vel oor. (Indië: die ''gopiyantra'' en ''ananda-lahari''.) Party skrywers meen instrumente in hierdie klas behoort eerder as snaarinstrumente beskou te word. ==== Wryftromme (23) ==== Die vel word deur wrywing in trilling gebring. ===== Stafwryftromme (231) ===== 'n Staaf wat met die vel verbind is, word gewryf, of wryf die vel. * 231.1 Met deurgesteekte staaf – Die staaf dring deur die vel. ** 231.11 Vastestaf-wryftromme – Die staaf kan nie beweeg nie; net die staaf word gewryf. (Afrika) ** 231.12 Halfvrystaf-wryftromme – Die staaf kan net 'n bietjie beweeg; die hand wryf die staaf en die staaf die vel. (Afrika) ** 231.13 Vrystaf-wryftromme – Die staaf beweeg vry; nie die staaf nie, maar uitsluitlik die vel word daardeur gewryf. (Venezuela) * 231.2 Met opgebinde staaf – Die staaf is regop op die vel vasgebind. (Europa) ===== Snoerwryftromme (232) ===== 'n Snoer wat met die vel verbind is, word gewryf. * 232.1 Staande snoerwryftromme – Die trom word vasgehou. (Europa, Afrika) ** 232.11 Eenvellige staande snoerwryftromme ** 232.12 Tweevellige staande snoerwryftromme * 232.2 Geswaaide snoerwryftromme – Die trom word geswaai en die snoer wryf in 'n kerf van die handvatsel. (Die ''Waldteufel'': Europa, Indië, Oos-Afrika) ===== Handwryftromme (233) ===== Die vel word met die hand gewryf. ==== Aansingtromme of mirlitons (24) ==== Die vel word deur aanspreek of aansing in trilling gebring; die vel gee geen eie toon af nie, maar kleur slegs die stem. (Europa, Wes-Afrika) ===== Vrye mirlitons (241) ===== Die vel word direk beïnvloed sonder dat die wind in 'n houer versamel word. (Die dun papier op die kam.) ===== Buis- en vatmirlitons (242) ===== Die vel sit binne 'n buis of 'n kas, soos by die kazoo. (Afrika; ook die Oos-Asiatiese fluite met 'n sygat wat met 'n vel toegeplak is, is vermengings met die beginsel van die buismirliton.) ==== Gemeenskaplike agtervoegsels ==== * -6 Met vasgeplakte vel * -7 Met vasgespykerde vel * -8 Met vasgerygde vel ** -81 Snoer- of riemryging – Die snoere loop van vel na vel of vorm 'n net, sonder een van die volgende inrigtings. *** -811 Sonder besondere spaninrigting – Oral. *** -812 Met spanligatuur – Dwarsbande of -snoere is om die middel van die rygwerk gelê om dit te span. (Ceylon) *** -813 Met spanringe – Die snoere is in 'n sigsag gelei; elke twee leidings word deur 'n ringetjie of 'n lus saamgevat. (Voor-Indië) *** -814 Met spanwiggies – Tussen die tromwand en die snoere is wiggies ingeskuif waarvan die stand die spanning reguleer. (Voor-Indië, Indonesië, Afrika) ** -82 Snoer-velryging – Die snoere is onder aan 'n onbruikbare vel geknoop. (Afrika) ** -83 Snoer-bordryging – Die snoere is onder aan 'n voorsetbord geknoop. (Sumatra) ** -84 Snoer-wrongryging – Die snoere is onder aan 'n uitgekerfde wrong geknoop. (Afrika) ** -85 Snoer-gordryging – Die snoere is onder aan 'n gord van 'n ander materiaal geknoop. (Voor-Indië) ** -86 Snoer-penryging – Die snoere is onder aan penne geknoop wat in die wand sit. (Afrika) * -9 Met vasgeklemde vel – Oor die velrand is 'n ring getrek. ** -91 Met snoerklemming (Afrika) ** -92 Met hoepelklemming *** -921 Sonder masjinerie (die Europese trom) *** -922 Met masjinerie **** -9221 Sonder pedale (die masjienpouk) **** -9222 Met pedale (die pedaalpouk) === Snaarinstrumente (3) === {{Hoofartikel|Snaarinstrument}} Een of meer snare is tussen vaste punte gespan. Snaarinstrumente word ook chordofone genoem. Hierdie woord is uit die Griekse χορδή (''khordē'', "derm, snaar"), via die Latynse ''chorda'', en φωνή gevorm. Hierdie groep omvat al die instrumente wat in die Weste snaarinstrumente genoem word, sowel as party klawerinstrumente soos die klavier en die [[klavesimbel]]. ==== Eenvoudige snaarinstrumente of siters (31) ==== Die instrument bestaan uit 'n snaardraer alleen, of uit 'n snaardraer en 'n resonanskas in 'n onorganiese verband wat sonder vernietiging van die klankapparaat losgemaak kan word. ===== Stafsiters (311) ===== Die snaardraer het staafvorm; ook borde wat op hul kant gestel is, hoort hier. * 311.1 Musiekboë – Die snaardraer is buigbaar en gebuig. ** 311.11 Idiochorde musiekboë – Die snaar is uit die bas van die boog self gelig en hang aan die ente nog daarmee saam. *** 311.111 Mono-idiochorde musiekboë – Die boog het net een stameie snaar. Augustarivier (Nieu-Guinee), Togo. *** 311.112 Poli-idiochorde musiekboë of harpboë – Die boog het verskeie stameie snare wat oor 'n getande brug gelei word. Fang (Wes-Afrika). ** 311.12 Heterochorde musiekboë – Die snaar is stamvreemd. *** 311.121 Mono-heterochorde musiekboë – Die boog het net een stamvreemde snaar. **** 311.121.1 Sonder resonator – Waar 'n resonator wel voorsien is maar nie aan die apparaat self geheg is nie, hoort die instrument by 311.121.21. Die mond word nie as resonator gereken nie. ***** 311.121.11 Sonder stemlus – Afrika. ***** 311.121.12 Met stemlus – 'n Draadlus omvat die snaar en verdeel dit in twee dele. **** 311.121.2 Met resonator – Suid-ekwatoriale Afrika. ***** 311.121.21 Met onverbonde resonator – Borneo. ***** 311.121.22 Met verbonde resonator ****** 311.121.221 Sonder stemlus – Suid-Afrika. ****** 311.121.222 Met stemlus – Suid-Afrika en Madagaskar. *** 311.122 Poli-heterochorde musiekboë – Die boog het verskeie stamvreemde snare. **** 311.122.1 Sonder stemlus – Oseanië. **** 311.122.2 Met stemlus – Oseanië. * 311.2 Musiekstawe – Die snaardraer is styf. ** 311.21 Musiekboogstawe – Die snaardraer het een buigbare en gebuigde ent. Musiekstawe met twee buigbare en gebuigde ente hoort by die musiekboë. Agter-Indië. ** 311.22 (Eintlike) musiekstawe – Rietstawe wat toevallig hol is, hoort daarom nie by die buissiters nie maar by die stafsiters; instrumente waarin die buisholte wel as eintlike resonator gebruik word, is buissiters. *** 311.221 Met een enkele resonanskalbas – Voor-Indië (die ''tuila'') en Celebes. *** 311.222 Met verskeie resonanskalbasse – Voor-Indië (die ''vina''). ===== Buissiters (312) ===== Die snaardraer is 'n bord wat in die breedte gewelf is. * 312.1 Volbuissiters – Die snaardraer is 'n hele buis. ** 312.11 Idiochorde buissiters ** 312.12 Heterochorde buissiters – Afrika en Indonesië. *** 312.121 Sonder besondere resonator – Agter-Indië. *** 312.122 Met besondere resonator – Die bamboesinternodium lê in 'n palmblad wat skaalvormig saamgebind is. Timor. * 312.2 Halfbuissiters – Die snare loop oor die konvekse kant van 'n geut. ** 312.21 Idiochorde halfbuissiters – Flores. ** 312.22 Heterochorde halfbuissiters – Oos-Asië (die ''qin'', die ''koto''). ===== Vlotsiters (313) ===== Die snaardraer word uit rietsegmente gevorm wat vlotagtig aan mekaar gebind is. * 313.1 Idiochorde vlotsiters – Voor-Indië, Bo-Guinee, Sentraal-Kongo. * 313.2 Heterochorde vlotsiters – Die noordelike Njassagebied. ===== Bordsiters (314) ===== Die snaardraer is 'n bord; ook die grond word as sodanig gereken. * 314.1 (Eintlike) bordsiters – Die snaarvlak is parallel met die snaardraer. ** 314.11 Sonder resonator – Borneo. ** 314.12 Met resonator *** 314.121 Met resonansskaal – Die resonator is 'n vrugtedop of dergelike, dus 'n natuurproduk, of – waar dit kunsmatig gemaak is – uitgekerf. Njassagebied. *** 314.122 Met resonanskas – Die resonator is uit borde saamgestel: die siter, die hakkebord, die klavier. * 314.2 Oneintlike bordsiters – Die snaarvlak is haaks op die snaardraer. ** 314.21 Grondsiters – Die snaardraer is die grond; een snaar. Malakka, Madagaskar. ** 314.22 Harpsiters – Die snaardraer is 'n bord; verskeie snare; 'n getande brug. Borneo. ===== Skaalsiters (315) ===== Die snare loop oor die opening van 'n skaal. Duits-Oos-Afrika. * 315.1 Sonder resonator * 315.2 Met resonator – Die skaal is met 'n kalbas of dergelike verbind. ===== Raamsiters (316) ===== Die snare is vry binne 'n raam gespan. * 316.1 Sonder resonator – Miskien onder die psalteriums van die Middeleeue. * 316.2 Met resonator – By die Kru, Wes-Afrika. ==== Saamgestelde snaarinstrumente (32) ==== Die instrument bestaan uit 'n snaardraer en 'n resonanskas in 'n organiese verband wat nie sonder vernietiging van die klankapparaat losgemaak kan word nie. ===== Luite (321) ===== Die snaarvlak lê parallel met die klankbord. * 321.1 Boogluite – Elke snaar het sy eie buigbare draer. Afrika. * 321.2 Jukluite of [[Lier|liere]] – Die snaarhouer is 'n juk van twee arms met 'n dwarsstang wat in die vlak van die klankbord lê. ** 321.21 Skaalliere – 'n Natuurlike of uitgekerfde skaal dien as resonator: die ''lyra'', die Oos-Afrikaanse lier. ** 321.22 Kasliere – 'n Kas wat uit borde saamgestel is, dien as resonator: die ''kithara'', die ''crwth''. * 321.3 Steelluite – Die snaardraer is 'n eenvoudige steel. Newestele, soos by die Indiese ''prasarini vina'', word nie in berekening gebring nie; net so hoort luite hier waarvan die snare oor verskeie nekke verdeel is, en luite waarby die juk slegs sierwaarde het. ** 321.31 Spitluite – Die steel is diametraal deur die resonanskas gesteek. *** 321.311 Skaalspitluite – Die resonanskas is 'n natuurlike of uitgekerfde skaal. Persië, Indië en Indonesië. *** 321.312 Kasspitluite of spitkitare – Die resonanskas is uit borde saamgestel. Egipte (die ''rebab''). *** 321.313 Buisspitluite – Die steel is diametraal deur 'n buis gesteek. China en Indosjina. ** 321.32 Nekluite – Die steel is nekagtig aan die resonanskas geheg of daarin gekerf. *** 321.321 Skaalnekluite – Die mandolien, die teorbe, die [[balalaika]]. *** 321.322 Kasnekluite of nekkitare – Luite waarvan die romp uit spane in navolging van 'n skaal saamgestel is, hoort by die skaalluite. Die [[viool]], die gamba, die [[kitaar]]. ===== Harpe (322) ===== Die snaarvlak lê haaks op die klankbord en die verbindingslyn van die onderste snaarente in die rigting van die nek. * 322.1 Oop harpe – Die harp het geen voorstang nie. ** 322.11 Boogharpe – Die nek is van die romp af weggebuig. Birma en Afrika. ** 322.12 Hoekharpe – Die nek is van die romp af geknik. Assirië, Antieke Egipte, Oud-Korea. * 322.2 Raamharpe – Die harp het 'n voorstang. ** 322.21 Sonder verstemmeganisme – Alle Middeleeuse harpe. *** 322.211 Diatoniese raamharpe **** 322.211.1 Met al die snare in een vlak **** 322.211.2 Met die snare in twee gekruiste vlakke *** 322.212 Chromatiese raamharpe **** 322.212.1 Met al die snare in een vlak – Die meeste ouer chromatiese harpe. **** 322.212.2 Met die snare in twee gekruiste vlakke – Die Lyonse chromatiese harp. ** 322.22 Verstemharpe – Die snare kan deur 'n meganiek verkort word. *** 322.221 Handharpe – Die snare word met handgrepe verstem: die haakharp, die ''harpe ditale'', die ''harpinella''. *** 322.222 Pedaalharpe – Die snare word met voetpedale verstem. ===== Harpluite (323) ===== Die snaarvlak lê haaks op die klankbord en die verbindingslyn van die onderste snaarente haaks op die rigting van die nek; met 'n getande brug. Wes-Afrika (die ''kora'' en dergelike). ==== Gemeenskaplike agtervoegsels ==== * -4 Met hamer- of klopperspel * -5 Met vingerspel * -6 Met plektrumspel * -7 Met strykspel ** -71 Boog ** -72 Wiel ** -73 Band * -8 Met klawerbord * -9 Met meganiese aandrywing === Blaasinstrumente (4) === {{Hoofartikel|Blaasinstrument}} Die lug self kom primêr in trilling. Die woord is uit die Griekse ἀήρ (''aēr'', "lug") en φωνή gevorm. Die instrument self tril nie, en daar is geen trillende snare of velle nie. ==== Vrye blaasinstrumente (41) ==== Die trillende lug word nie deur die instrument begrens nie. ===== Afbuigingsblaasinstrumente (411) ===== Die wind tref 'n snede, of 'n snede word deur die lug beweeg; in albei gevalle vind volgens die jonger beskouing 'n periodieke afbuiging van die lug na weerskante van die snede plaas. Voorbeelde is die [[sweep]] en die sabellem. ===== Onderbrekingsblaasinstrumente (412) ===== Die windstroom word periodiek onderbreek. * 412.1 Selfklinkende onderbrekingsblaasinstrumente of tonge – Die windstroom tref 'n lamel; dié kom in trilling en onderbreek die stroom periodiek. Hier hoort ook tonge met "opsetstukke", dit wil sê buise waarvan die lug nie primêr nie maar slegs sekondêr tril en dus nie self die toon voortbring nie, maar dit net rond en kleur; opsetstukke is gewoonlik aan die afwesigheid van vingergate te herken. (Die tongpype van die [[orrel]].) ** 412.11 Teenslagtonge – Twee lamelle vorm 'n spleet wat met die trilling periodiek toegaan. (Die ingesplete grashalm.) ** 412.12 Aanslagtonge – Die lamel slaan op 'n raam. *** 412.121 (Selfstandige) aanslagtonge – Brits-Columbië. *** 412.122 Stelle aanslagtonge – Die ouer tongstemme van die orrel. ** 412.13 Deurslaantonge – Die lamel slaan deur 'n presies passende opening. Daar is soms 'n aangehegte pyp, maar dit tril slegs saam met die tong en het geen invloed op die toonhoogte nie; instrumente van hierdie klas is aan die afwesigheid van vingergate van 422.3 te onderskei. *** 412.131 (Selfstandige) deurslaantonge – Die eentonige motorhoring. *** 412.132 Stelle deurslaantonge – Die harmonium, die [[mondfluitjie]], die [[trekklavier]]. Die vingergate wat by die Chinese ''sheng'' voorkom, dien nie om die toonhoogte te verander nie en is dus nie vingergate in die eintlike sin nie. ** 412.14 Bandtonge – Die wind gaan teen die skerp kant van 'n gespanne band. Die akoestiese verloop is tot dusver nie ondersoek nie.<ref name="bandtonge" /> (Brits-Columbië) ** 412.15 Gemengde stelle tonge * 412.2 Nie-selfklinkende onderbrekingsinstrumente – Die onderbreker word sonder toedoen van die lug beweeg. ** 412.21 Roterende blaasinstrumente – Die onderbreker beweeg in sy eie vlak voort. (Die gaatjiesirene en die golfsirene.) ** 412.22 Wentelblaasinstrumente – Die onderbreker draai om sy as. Die ''bullroarer'', die wentelskyf, die vlerkventilator. ===== Eksplosiewe blaasinstrumente (413) ===== Die lug kry 'n eenmalige verdigtingstoot. Voorbeelde is die propgeweer en die ''oedoe''. ==== (Eintlike) blaasinstrumente (42) ==== Die trillende lug word deur die instrument self begrens. Hierdie groep omvat die meeste instrumente wat in die Weste blaasinstrumente genoem word, soos die fluit en die waldhoring, sowel as ander soorte instrumente soos die skulptrompet. ===== Snede-instrumente of fluite (421) ===== 'n Bandvormige lugstroom tref 'n snede. * 421.1 [[Fluit]]e sonder kernspleet – Die speler bring self met sy lippe 'n bandvormige lugstroom voort. ** 421.11 Lengtefluite – Die speler blaas teen die skerp rand van die boonste opening van 'n buis. *** 421.111 Enkellengtefluite **** 421.111.1 Oop enkellengtefluite – Die onderent van die fluit is oop. ***** 421.111.11 Sonder vingergate – Bengale. ***** 421.111.12 Met vingergate – Byna in die hele wêreld. **** 421.111.2 Gedekte enkellengtefluite – Die onderent van die fluit is toe. ***** 421.111.21 Sonder vingergate – Die hol sleutel. ***** 421.111.22 Met vingergate – Veral Nieu-Guinee. *** 421.112 Stelle lengtefluite of panfluite – Verskeie verskillend gestemde lengtefluite is tot een instrument verbind. **** 421.112.1 Oop panfluite ***** 421.112.11 Oop vlotpanfluite – Die pype is bordagtig langs mekaar gebind of in 'n bord ingeboor. China. ***** 421.112.12 Oop bundelpanfluite – Die pype is rond saamgebind. Salomonseilande, Bismarck-argipel. **** 421.112.2 Gedekte panfluite – Europa, Suid-Amerika. **** 421.112.3 Gekombineerd oop en gedekte panfluite – Salomonseilande, Suid-Amerika. ** 421.12 Dwarsfluite – Die speler blaas teen die skerp rand van 'n sygat van die buis. *** 421.121 Enkeldwarsfluite **** 421.121.1 Oop dwarsfluite ***** 421.121.11 Sonder vingergate – Suidwes-Timor. ***** 421.121.12 Met vingergate – Die Europese fluit. **** 421.121.2 Halfgedekte dwarsfluite – Die mond word deur 'n klein gaatjie in die afsluitnodium gevorm. Noordwes-Borneo. **** 421.121.3 Gedekte dwarsfluite ***** 421.121.31 Sonder vingergate ****** 421.121.311 Met 'n vaste mondingsbodem – Kom skynbaar nie voor nie. ****** 421.121.312 Met 'n verskuifbare mondingsbodem (stempelfluite) – Malakka, Nieu-Guinee. ***** 421.121.32 Met vingergate – Oos-Bengale en Malakka. *** 421.122 Stelle dwarsfluite **** 421.122.1 Stelle oop dwarsfluite **** 421.122.2 Stelle gedekte dwarsfluite – By die Siusi (Noordwes-Brasilië). ** 421.13 Vatfluite (sonder uitgevormde snawel) – Die romp van die pyp is nie 'n buis nie maar 'n vat. Karajá (Brasilië), Bafiote (die benede-Kongo). * 421.2 Fluite met kernspleet of spleetfluite – 'n Smal spleet lei die lugstroom bandvormig teen die skerp kant van 'n syopening. ** 421.21 Buitespleetfluite – Die kanaal lê buite die fluitwand; ook 'n kanaal wat deur 'n wandafskuinsing met 'n oorgetrokke ring gevorm word, hoort hier. *** 421.211 (Enkele) buitespleetfluite **** 421.211.1 Oop buitespleetfluite ***** 421.211.11 Sonder vingergate – China, Borneo. ***** 421.211.12 Met vingergate – Indonesië. **** 421.211.2 Halfgedekte buitespleetfluite – Malakka. **** 421.211.3 Gedekte buitespleetfluite *** 421.212 Stelle buitespleetfluite – Tibet. ** 421.22 Binnespleetfluite – Die kanaal loop deur die binnekant van die buis. Hier hoort ook fluite waarvan die kanaal deur 'n sadel (nodium, harpuis) binne die buis en 'n buite-op vasgebinde bedekking (riet, hout, leer) gevorm word. *** 421.221 (Enkele) binnespleetfluite **** 421.221.1 Oop binnespleetfluite ***** 421.221.11 Sonder vingergate – Europese signaalfluitjies. ***** 421.221.12 Met vingergate – Die blokfluit. **** 421.221.2 Halfgedekte binnespleetfluite – Indië en Indonesië. **** 421.221.3 Gedekte binnespleetfluite ***** 421.221.31 Sonder vingergate ****** 421.221.311 Met 'n vaste mondingsbodem – Europese signaalfluitjies. ****** 421.221.312 Met 'n verskuifbare mondingsbodem (stempelfluitjies). **** 421.221.4 Spleetvatfluite ***** 421.221.41 Sonder vingergate – Kleipypies in diervorm (Europa, Asië). ***** 421.221.42 Met vingergate – Die okarina. *** 421.222 Stelle binnespleetfluite **** 421.222.1 Stelle oop binnespleetfluite ***** 421.222.11 Sonder vingergate – Oop labiaalstemme van die orrel. ***** 421.222.12 Met vingergate – Die dubbelflageolet. **** 421.222.2 Stelle halfgedekte binnespleetfluite – Rietfluitstemme van die orrel. **** 421.222.3 Stelle gedekte binnespleetfluite – Gedekte labiaalstemme van die orrel. ===== Skalmeie (422) ===== Die wind kry deur bemiddeling van trillende lamelle wat aan die instrument geheg is, stootmatige toegang tot die lugkolom wat in trilling gebring moet word. * 422.1 [[Hobo]]'s – Die skalmei het 'n "riet" van teenslagtonge, gewoonlik 'n platgedrukte halm. ** 422.11 Enkelhobo's *** 422.111 Met 'n silindriese buis **** 422.111.1 Sonder vingergate – Brits-Columbië. **** 422.111.2 Met vingergate – Die ''aulos'', die kromhoring. *** 422.112 Met 'n koniese buis – Die Europese hobo, die [[fagot]]. ** 422.12 Stelle hobo's *** 422.121 Met 'n silindriese boring – Die dubbel-''aulos''. *** 422.122 Met 'n koniese boring – Voor-Indië. * 422.2 [[Klarinet]]te – Die skalmei het 'n "blad" van een aanslaande lamel. ** 422.21 Enkelklarinette *** 422.211 Met 'n silindriese buis **** 422.211.1 Sonder vingergate – Brits-Columbië. **** 422.211.2 Met vingergate – Die Europese klarinet. *** 422.212 Met 'n koniese buis – Die [[saxofoon]]. ** 422.22 Stelle klarinette – Egipte (die ''zummara''). * 422.3 Deurslaantong-skalmeie – Die tong slaan deur 'n presies passende opening. Daar moet altyd vingergate wees, anders hoort die instrument by die vrye deurslaantonge (412.13). ** 422.31 Enkele deurslaantong-skalmeie ** 422.32 Dubbele deurslaantong-skalmeie ===== Trompette (423) ===== Die wind kry deur bemiddeling van die trillende lippe van die blaser stootmatige toegang tot die lugkolom wat in trilling gebring moet word. * 423.1 Natuurtrompette – Sonder inrigting om die toonhoogte te verander. ** 423.11 Skulptrompette – 'n Skulphuis dien as trompet. *** 423.111 Met 'n eindstandige mondgat **** 423.111.1 Sonder mondstuk – Voor-Indië. **** 423.111.2 Met mondstuk – Japan (die ''rappakai''). *** 423.112 Met 'n systandige mondgat – Oseanië. ** 423.12 Buistrompette *** 423.121 Lengtetrompette – Die aanblaasopening sit in die rigting van die as. **** 423.121.1 Lengtetubas – Die buis is ongebuig en ongeknik. ***** 423.121.11 Sonder mondstuk – Enkele [[Alpehoring|alpehorings]]. ***** 423.121.12 Met mondstuk – Byna in die hele wêreld. **** 423.121.2 Lengtehorings – Die buis is gebuig of geknik. ***** 423.121.21 Sonder mondstuk – Asië. ***** 423.121.22 Met mondstuk – Die ''lure''. *** 423.122 Dwarstrompette – Die aanblaasopening sit aan die sykant. **** 423.122.1 Dwarstubas – Suid-Amerika. **** 423.122.2 Dwarshorings – Afrika. * 423.2 Chromatiese trompette – Met 'n inrigting om die toonhoogte te verander. ** 423.21 Vingergattrompette – Die ''zink'', die klaphoring. ** 423.22 Skuiftrompette – Die buis kan verleng word deur die stange binne die skedes uit te trek: die Europese trombone. ** 423.23 Ventieltrompette – Die buis word verleng of verkort deur bykomende buise in of uit te skakel. Europa. *** 423.231 Signaalhorings – Die buis verloop suiwer konies. *** 423.232 Waldhorings – Die buis verloop oorwegend konies. *** 423.233 [[Trompet]]te – Die buis verloop oorwegend silindries. ==== Gemeenskaplike agtervoegsels ==== * -6 Met windkas ** -61 Met 'n starre windkas ** -62 Met 'n buigbare windkas * -7 Met vingergatsluiting ** -71 Met klapmeganiek ** -72 Met bandmeganiek * -8 Met klawerbord * -9 Met meganiese aandrywing === Elektrofone (5) === Curt Sachs het die vyfde hoofgroep, dié van die [[elektrofoon|elektrofone]], in 1940 geformuleer.<ref name="sachs1940" /> Hy het die term ''electrophonic instruments'' oorgeneem wat [[Francis William Galpin]] in 1937 ingevoer het.<ref name="galpin1937" /> Galpin se eie stelsel, wat nader aan Mahillon as aan Hornbostel en Sachs staan, verdeel die elektrofone op die tweede vlak volgens klankvoortbringing ("deur ossillasie", "elektromagneties" en "elektrostaties") en op die derde en vierde vlak volgens die beheermetode. Sachs het sy vyfde klas in drie onderafdelings verdeel: * 51 Elektries geaktiveerde instrumente waarvan die sein vir die toonvorming elektries oorgedra word (byvoorbeeld 'n orrel waarvan die pype se ventiele elektries beheer word) * 52 Elektromeganiese instrumente waarvan die toon meganies voortgebring en elektronies versterk word (byvoorbeeld die Neo-Bechstein-klavier van 1931, waarin 18 mikrofone ingebou was) * 53 Radio-elektriese instrumente waarvan die toon deur 'n ossillatorkring voortgebring word (byvoorbeeld die teremien en die sintetiseerder) == Aanvullings van 2011 == Sedertdien was daar verskeie pogings om musiekinstrumente volgens ander kriteria te katalogiseer of om die Hornbostel-Sachs-stelsel aan te pas. Die gesamentlike projek van Europese museums, ''Musical Instrument Museums Online'' (MIMO), het in 2011 'n uitgebreide weergawe van die stelsel gepubliseer. Daarin word, benewens talle verfynings binne die bestaande struktuur, die groep 424 (''membranopipes'', membraanpype) by die eintlike blaasinstrumente (42) bygevoeg en die groep van die elektrofone (5) soos volg onderverdeel:<ref name="hersiening2011" /> * '''51 Elektro-akoestiese instrumente''' – Samestellings van akoestiese, trillende meganismes (dikwels na die voorbeeld van tradisionele akoestiese instrumente) en elektroniese kringe soos omsetters en versterkers. Die akoestiese of meganiese trilling word in 'n analoë wisseling van 'n elektriese stroom omgesit. Alle instrumente wat gebou of struktureel gewysig is om 'n sein aan 'n versterker en luidspreker te lewer, word as elektrofone geklassifiseer, selfs waar hulle ook akoesties kan klink. ** 511 Elektro-akoestiese idiofone – die Fender Rhodes, die Wurlitzer-elektriese klavier ** 512 Elektro-akoestiese membranofone ** 513 Elektro-akoestiese snaarinstrument – die elektriese kitaar, die elektriese viool, die Neo-Bechstein ** 514 Elektro-akoestiese blaasinstrumente ** 515 Omsetters – die [[mikrofoon]], elektromagnetiese klankopnemers, die [[luidspreker]] * '''52 Elektromeganiese instrumente''' – Samestellings van (elektries aangedrewe) stil, meganies bewegende dele met gekodeerde patrone, en elektroniese kringe. Die beweging maak dit moontlik om die gekodeerde patrone in 'n analoë wisseling van 'n elektriese stroom om te sit. ** 521 Instrumente met toonwiele (elektromagneties, elektrostaties, foto-elektries) – die Hammond-orrel ** 522 Foto-elektriese instrumente – die ligtoonorrel ** 523 Opname- en weergawetoestelle – die [[bandopnemer]] ** 524 Elektromeganiese samplers – die Mellotron, die Chamberlin ** 525 Elektromeganiese filters – die veergalmtoestel, die bandgalmtoestel * '''53 Analoë instrumente, modules en komponente''' – Deurlopend wisselende elektriese seine word na 'n luidspreker gestuur om klank voort te bring. Die seine word met elektroniese kringe voortgebring. Hierdie groep omvat byvoorbeeld die ''ondes Martenot'', die trautonium, elektroniese orrels met analoog-elektroniese toonvoortbringing en analoë sintetiseerders. * '''54 Digitale instrumente, modules en komponente''' – Elektriese seine word in die vorm van gekwantiseerde reekse pulse voortgebring en na deurlopende seine omgesit wat 'n luidspreker aandryf. Hierdie groep omvat byvoorbeeld samplers, digitale orrels en digitale sintetiseerders. * '''55 Hibriede analoog-digitale samestellings''' – Hierdie groep omvat byvoorbeeld sintetiseerders met analoë ossillators en digitale filters. * '''56 Sagteware''' – Hierdie groep word nie verder verklaar of onderverdeel nie. == Aanvullings van 2017 == 'n Bylae van MIMO uit 2017 bevat verdere aanvullings en kleiner korreksies van die weergawe van 2011. By die blaasinstrumente kom die groep ''sucked (tubular) labrosones'' (423.123.1) by, om die moeilik indeelbare gesuigde trompette op te neem.<ref name="addenda2017" /> == Sien ook == * [[Musiekinstrument]] * [[Organologie]] * [[Etnomusikologie]] == Verwysings == {{Verwysings|2|refs= <ref name="hs1914">{{Cite journal |last1=Hornbostel |first1=Erich Moritz von |last2=Sachs |first2=Curt |title=Systematik der Musikinstrumente. Ein Versuch |journal=Zeitschrift für Ethnologie |volume=46 |issue=4–5 |year=1914 |pages=553–590 |url=https://archive.org/details/zeitschriftfre46berluoft |language=de}}</ref> <ref name="gsj1961">{{Cite journal |last1=Hornbostel |first1=Erich Moritz von |last2=Sachs |first2=Curt |title=Classification of Musical Instruments: Translated from the Original German by Anthony Baines and Klaus P. Wachsmann |url=https://archive.org/details/sim_galpin-society-journal_1961-03_14/page/3 |journal=The Galpin Society Journal |volume=14 |date=Maart 1961 |pages=3–29 |language=en}}</ref> <ref name="mimo">{{Cite web |title=MIMO Project – Musical Instrument Museums Online |url=http://www.mimo-international.com/ |website=mimo-international.com |language=en |access-date=10 September 2026 |archive-date= 3 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111203010656/http://www.mimo-international.com/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="hersiening2011">{{Cite web |title=Revision of the Hornbostel-Sachs Classification of Musical Instruments by the MIMO Consortium |url=https://cimcim.mini.icom.museum/wp-content/uploads/sites/7/2019/01/H-S_20classification_20final_20version_20_282013_29_20without_20editorial_20markings-2.pdf |date=8 Julie 2011 |format=PDF |language=en}}</ref> <ref name="addenda2017">{{Cite web |title=Addenda and Corrigenda for the Revision of the Hornbostel-Sachs Classification of Musical Instruments by the MIMO Consortium, as published on the CIMCIM website |url=https://cimcim.mini.icom.museum/wp-content/uploads/sites/7/2019/01/2017_Addenda_and_Corrigenda_for_H-S_classification.pdf |date=November 2017 |format=PDF |language=en}}</ref> <ref name="sachs1940">{{Cite book |last=Sachs |first=Curt |title=The History of Musical Instruments |publisher=W. W. Norton & Company |location=New York |year=1940 |pages=455, 467 |language=en}}</ref> <ref name="galpin1937">{{Cite book |last=Galpin |first=Francis W. |title=A Textbook of European Musical Instruments: Their Origin, History and Character |chapter=Electrophonic Instruments |publisher=Williams and Norgate |location=Londen |year=1937 |pages=245–251 |language=en}}</ref> <ref name="kartomi1990">{{Cite book |last=Kartomi |first=Margaret Joy |title=On Concepts and Classifications of Musical Instruments |publisher=University of Chicago Press |year=1990 |isbn=9780226425498 |page=173 |language=en}}</ref> <ref name="ellingson">Ellingson, doktorale verhandeling, 1979, bl. 544.</ref> <ref name="ethno_trad">{{Cite web |author=Portail d'ethnomusicologie |title=Les classifications traditionnelles (ou vernaculaires) |url=http://www.ethnomusicologie.net/reperestheoriques.htm |website=ethnomusicologie.net |date=25 Mei 2008 |language=fr }}{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (hoofstuk 3, "Ethno-organologie", afdeling 4)</ref> <ref name="ethno_sh">{{Cite web |author=Portail d'ethnomusicologie |title=La classification organologique Sachs/Hornbostel |url=http://www.ethnomusicologie.net/eo3.htm |website=ethnomusicologie.net |date=13 Junie 2013 |language=fr |access-date=10 September 2026 |archive-date=24 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224190217/http://ethnomusicologie.net/eo3.htm |url-status=dead }}</ref> <ref name="ethno_sh_limiete">{{Cite web |author=Portail d'ethnomusicologie |title=La classification organologique Sachs/Hornbostel |url=http://www.ethnomusicologie.net/eo3.htm |website=ethnomusicologie.net |date=13 Junie 2013 |at=afdeling 4, "Les limites de la classification S/H" |language=fr |access-date=10 September 2026 |archive-date=24 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224190217/http://ethnomusicologie.net/eo3.htm |url-status=dead }}</ref> <ref name="meeus">{{Cite web |last=Meeùs |first=Nicolas |title=Organologie, annexe 3 |url=http://nicolas.meeus.free.fr/Organo/Oannexe3.pdf |website=nicolas.meeus.free.fr |date=24 Januarie 2020 |language=fr}}</ref> <ref name="solfege">{{Cite web |title=Le violon |url=https://www.apprendrelesolfege.com/le-violon |website=apprendrelesolfege.com |at=laaste paragraaf, "Le violon dans la classification Hornbostel-Sachs" |language=fr}}</ref> <ref name="carmentis">{{Cite web |title=Aanlyn katalogus van die Koninklike Museums vir Kuns en Geskiedenis, Brussel |url=https://carmentis.be |website=carmentis.be |language=nl}}</ref> <ref name="mimovocab">{{Cite web |title=Hornbostel and Sachs (hersiene klassifikasie) |url=https://vocabulary.mimo-international.com/HornbostelAndSachs/it/page/182?clang=en |website=vocabulary.mimo-international.com |language=en}}</ref> <ref name="philharmonie">{{Cite web |title=Cithare Koto – E.962.1.1 |url=https://collectionsdumusee.philharmoniedeparis.fr/0162123-cithare-koto.aspx?_lg=fr-FR |website=philharmoniedeparis.fr |language=fr}}</ref> <ref name="bandtonge">{{Cite web |title=412.14 Ribbon reeds |url=http://www.mimo-db.eu/HornbostelAndSachs/237 |website=mimo-db.eu |language=en}}</ref> <ref name="aeolsklavier">{{Cite web |title=Aeolsklavier |url=https://www.allthemusicalinstrumentsoftheworld.com/index.php@page=Instrument&instrumentID=634 |website=All the Musical Instruments of the World |language=en}}</ref> <ref name="pianochanteur">{{Cite web |last=Libin |first=Laurence |title=Piano chanteur (Fr.) |year=2015 |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199743391.001.0001/acref-9780199743391-e-5885 |website=Oxford Reference |language=en}} (uit ''The Grove Dictionary of Musical Instruments'', 2de uitgawe)</ref> }} == Literatuur == * Klaus-Peter Brenner: [https://ndw.uni-goettingen.de/de/document/download/bd8893b1d3e0920d5105f14e8b9b1cc2.pdf/MusInstrSlg%20Uni%20G%C3%B6%20-%20Bestandskatalog%20(Stand%202022-04-12).pdf ''Musikinstrumentensammlung des Musikwissenschaftlichen Seminars der Georg-August-Universität Göttingen. Bestandskatalog.''] Musikwissenschaftliches Seminar, Georg-August-Universität Göttingen, 12 April 2022 (die stelsel verfyn en by die versameling aangepas, bl. 37–269) * Cristina Ghirardini (red.): [https://www.fondazionelevi.it/wp-content/uploads/2020/05/Reflecting-Hornbostel-Sachs.pdf ''Reflecting on Hornbostel-Sachs's Versuch a century later. Proceedings of the international meeting Venice, 3–4 July 2015''.] Fondazione Levi, Venesië, 2020 * Erich Moritz von Hornbostel, Curt Sachs: [https://www2.oberlin.edu/faculty/rknight/Organology/H-S-1914-German.pdf ''Systematik der Musikinstrumente. Ein Versuch.''] In: ''Zeitschrift für Ethnologie'', jg. 46, nr. 4–5, 1914, bl. 553–590 * Lars-Christian Koch, Ricarda Kopal: ''Klassifikation von Musikinstrumenten – Zum 100-jährigen Bestehen der Hornbostel-Sachs-Systematik.'' In: ''Zeitschrift für Ethnologie'', jg. 139, nr. 2, 2014, bl. 281–302 * Geneviève Dournon: [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000105806 ''Guide pour la collecte des musiques et instruments traditionnels''.] UNESCO, 1981 (hersiene uitgawe 1996), ISBN 92-3-203304-6 (gebruik 'n gewysigde weergawe van die stelsel) == Eksterne skakels == * [https://vocabulary.mimo-international.com/HornbostelAndSachs/de/ MIMO: Hornbostel-Sachs (classification)] * [https://cimcim.mini.icom.museum/resources/classification-of-musical-instruments/ International Committee of Musical Instrument Museums and Collections], wat bywerkings van die stelsel publiseer * [https://web.archive.org/web/20060829044008/http://www.music.vt.edu/musicdictionary/texth/Hornbostel-Sachs.html Hornbostel-Sachs op www.music.vt.edu] (geargiveer) * [https://web.archive.org/web/20090616132940/http://www.wesleyan.edu/vim/svh.html SVH Classification], Wesleyan-universiteit (geargiveer) * [http://mim.be Musiekinstrumentemuseum, Brussel], waarvan Mahillon die eerste kurator was {{Portaal|Musiek}} {{DEFAULTSORT:Hornbostel-Sachs-stelsel}} [[Kategorie:Musiekinstrumente]] [[Kategorie:Klassifikasiestelsels]] [[Kategorie:1914]] acjwbrzm4jh2y55ffz9215ahso87fsz 1973 Britse Grand Prix 0 468958 2975028 2966768 2026-10-03T15:46:19Z Aliwal2012 39067 2975028 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1973]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 14 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die tiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Oorsaak van uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 8 | {{US-VLAG}} '''[[Peter Revson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 67 | 1:29:18.5 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 67 | 2.8 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 67 | 3 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 27 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 67 | 3.4 | 11 | '''3''' |- ! 5 | 6 | {{FR-VLAG}} '''[[François Cevert]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 67 | 36.6 | 7 | '''2''' |- ! 6 | 10 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 67 | 44.7 | 8 | '''1''' |- ! 7 | 19 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 67 | + 1:11.7 | 10 | &nbsp; |- ! 8 | 3 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 67 | + 1:17.4 | 19 | &nbsp; |- ! 9 | 25 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 10 | 5 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Stewart]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | + 1 Ronde | 4 | &nbsp; |- ! 11 | 15 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 65 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 12 | 21 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 63 | + 4 Rondes | 9 | &nbsp; |- ! 13 | 28 | {{vlagikoon|Liechtenstein}} [[Rikky von Opel]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 6 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Olielek | 13 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Transmissie | 5 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Brandstofstelsel | 23 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 24 | Onderstel | 27 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{NZ-VLAG}} [[Chris Amon]] | [[Tecno]] | 6 | Brandstofstelsel | 29 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} [[Jody Scheckter]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 6 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 12 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 14 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 15 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 0 | Botsing | 17 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 20 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{GB-VLAG}} [[Roger Williamson]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 22 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{US-VLAG}} [[George Follmer]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 25 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 26 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{NZ-VLAG}} [[Graham McRae]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Rempedaal | 28 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{GB-VLAG}} [[David Purley]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Iol | 16 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1973|Brittanje ]] 1d5av8fwvdn79xjgck1eeul4ys0zo0f Jiang Xueqin 0 469152 2975255 2967718 2026-10-04T10:10:40Z Jcb 223 2975255 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Jiang Xueqin | bynaam = Professor Jiang | beeld = {{#property:P18}} | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = 江学勤 | geboortedatum = [[1976]] | geboorteplek = [[Taishan, Guangdong|Taishan]], [[Guangdong]], [[Volksrepubliek China|China]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = Professor | nasionaliteit = {{vlagland|Kanada}} | beroep = Opvoeder, kommentator, joernalis, [[YouTuber]], blogger | bekend = ''Predictive History''; voorspellings oor geopolitieke gebeure | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = Genoot van die [[Royal Society of Arts]] | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Jiang Xueqin''' (江学勤, ''Jiāng Xuéqín'';<ref name="moonname" group="ph" /> gebore 1976)<ref group="ph">{{cite web | title=Civilization BONUS: Meet Professor Jiang | website=[[YouTube]] | date=12 June 2025 | url=https://www.youtube.com/watch?v=voQEteh6Hko8&t=0m36s |quote=Ek word volgende jaar vyftig}}</ref> is 'n in China gebore Kanadese opvoeder en kommentator. In die 2000's was hy betrokke by [[onderwyshervormings in China]].<ref name="Wei 2022" /><ref name=":0" /> Van 2022 tot 2026 het hy as onderwyser by Moonshot Academy-hoërskool in [[Beijing|Beijing]] gewerk.<ref name="moonshotacademy">{{Cite web |title=Xueqin Jiang {{!}} 江学勤 |url=https://moonshotacademy.cn/en/team/63c6350c39cf7a258d/ |access-date=7 March 2026 |website=MOONSHOT ACADEMY |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20260418032102/https://moonshotacademy.cn/en/team/63c6350c39cf7a258d/ |archive-date=18 April 2026}}</ref> Hy is bekend vir sy [[YouTube]]-kanaal '''Predictive History''', waarop hy homself as "'''Professor Jiang'''" beskryf.<ref name=":2" /><ref name="Zeteodebate">{{cite news |last1=Hasan |first1=Mehdi |title=Mehdi Goes Head-to-Head with 'Professor' Jiang, the Internet Sensation |url=https://zeteo.com/p/mehdi-goes-head-to-head-with-professor-jiang |access-date=4 April 2026 |work=[[Zeteo]] |date=4 April 2026 |language=en |archive-date=24 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260424024638/https://zeteo.com/p/mehdi-goes-head-to-head-with-professor-jiang |url-status=live }}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Jiang Xueqin is in 1976 in [[Taishan, Guangdong|Taishan]], Guangdong, China, gebore.<ref>{{Cite web |last= |date=24 March 2026 |title=精准预言美伊开战 北京中学老师暴红 「比盲眼龙婆还神」 |url=https://www.worldjournal.com/wj/story/121343/9399484 |access-date= |website=[[World Journal]] |language=zh}}</ref> Sy vader was 'n hoërskoolonderwyser. Aan die einde van die [[Kulturele Revolusie|Kulturele Revolusie]] het Jiang se gesin na Kanada geëmigreer, waar hulle hulle in [[Toronto|Toronto]] gevestig het. Sy vader het 'n [[Kitskoskok|kitskoskok]] geword, en sy moeder het as 'n [[Naaldwerkster|naaldwerkster]] gewerk. Jiang het in 2026 onthou dat hy 'n arm kinderjare gehad het.<ref name=":4">{{Cite web |last=Adhikary |first=Manish |date=23 March 2026 |title=Meet Professor Jiang: The Chinese Nostradamus who doesn't talk about China |url=https://www.indiatoday.in/world/story/professor-jiang-xueqin-chinese-nostradamus-high-school-teacher-predicts-us-iran-conflict-trump-win-2885694-2026-03-23 |access-date=23 March 2026 |website=[[India Today]] |language=en |archive-date=24 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260324072032/https://www.indiatoday.in/world/story/professor-jiang-xueqin-chinese-nostradamus-high-school-teacher-predicts-us-iran-conflict-trump-win-2885694-2026-03-23 |url-status=live }}</ref><ref name="scmp">{{Cite web |last=Chen |first=Meredith |date=29 March 2026 |title=Jiang Xueqin, the viral 'prophet' predicting the world's fate from a Beijing classroom |url=https://www.scmp.com/news/china/politics/article/3348289/jiang-xueqin-viral-prophet-predicting-worlds-fate-beijing-classroom |access-date=4 April 2026 |website=[[South China Morning Post]] |language=en |archive-date=12 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260512073847/https://www.scmp.com/news/china/politics/article/3348289/jiang-xueqin-viral-prophet-predicting-worlds-fate-beijing-classroom |url-status=live }}</ref> Jiang het in 1999 aan [[Yale-universiteit]] met 'n [[Baccalaureus Artium]] in Engelse letterkunde gegradueer.<ref name="scmp" /><ref name="moonshotacademy" /><ref name=":3" /><ref>{{Cite news |last=Chaturvedi |first=Amit |date=5 March 2026 |title="China's Nostradamus" Made 3 Trump Predictions in 2024. 2 Already Came True |url=https://www.ndtv.com/world-news/who-is-jiang-xueqin-professor-behind-viral-trump-iran-prediction-11170722 |work=NDTV World |archive-date=9 March 2026 |access-date=5 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260309093748/https://www.ndtv.com/world-news/who-is-jiang-xueqin-professor-behind-viral-trump-iran-prediction-11170722 |url-status=live }}</ref> As voorgraadse student het hy in 1998 as onderwyser by die [[Geaffilieerde Hoërskool van Peking Universiteit|Affiliated High School of Peking University]] in Beijing gewerk.<ref name=":0" /> Hy het tydens sy studie aan Yale belangstelling ontwikkel in ''[[Guanxi|guanxi]]'', die Chinese konsep van [[Sosiale netwerk|sosiale netwerke]].<ref name=":4" /> Jiang is 'n [[Kanadese burger|Kanadese burger]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Johnson |first=Ian |date=8 April 2014 |title=Solving China's Schools: An Interview with Jiang Xueqin |url=https://www.nybooks.com/online/2014/04/08/china-school-reform-jiang-xueqin/ |access-date= |website=[[The New York Review]] |language=en |author-link=Ian Johnson (writer) |archive-date=21 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260221051314/https://www.nybooks.com/online/2014/04/08/china-school-reform-jiang-xueqin/ |url-status=live }}</ref><ref name="Sohu2021">{{cite web |url=https://www.sohu.com/a/478800129_115563 |title=我花四年考入耶鲁, 却用了十年才走出它带来的迷茫 |website=[[Sohu]] |date=21 July 2021 |language=zh |access-date=10 January 2026 |trans-title=It took me four years to get into Yale, but ten years to emerge from the confusion it brought me |archive-date=9 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260309001349/https://www.sohu.com/a/478800129_115563 |url-status=live }}</ref> ==Loopbaan== Nadat hy aan Yale gegradueer het, het Jiang vir buitelandse nuusorganisasies as joernalis begin werk, met die fokus op China. Hy het onsuksesvol by verskeie groot nuusorganisasies aansoek gedoen, insluitend ''[[The New Yorker|The New Yorker]]''. In 2000 het Jiang na Beijing verhuis, waar hy as 'n [[Vryskutjoernalis|vryskutjoernalis]] gewerk het,<ref name="Wei 2022" /><ref name=":4" /> en vir publikasies soos die Amerikaanse ''[[Christian Science Monitor|Christian Science Monitor]]'' en die Hongkong-gebaseerde ''[[Far Eastern Economic Review|Far Eastern Economic Review]]'' geskryf het.<ref name=":1" /> In 2001 is Jiang gekontrakteer om in die geheim aan 'n deur die VSA befondsde [[Public Broadcasting Service|PBS]]-dokumentêr oor die [[Arbeidersbeweging|arbeidersbeweging]] in China te werk.<ref>{{Cite news |date=6 June 2002 |title=Canadian journalist deported from China |url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/canadian-journalist-deported-from-china/article4136003/ |access-date= |work=The Globe and Mail |language=en-CA |archive-date=24 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260324221449/https://www.theglobeandmail.com/news/world/canadian-journalist-deported-from-china/article4136003/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Xueqin |first=Jiang |date=23 November 2017 |title=China's media enables tyranny and corruption |url=https://www.cnn.com/2017/11/23/opinions/china-media-effects-opinion-xueqin |access-date=15 March 2026 |website=[[CNN]] |language=en |archive-date=27 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227001808/https://www.cnn.com/2017/11/23/opinions/china-media-effects-opinion-xueqin |url-status=live }}</ref> Terwyl hy in 2002 een so 'n protes in [[Daqing|Daqing]] verfilm het, is Jiang gearresteer en vir twee dae aangehou voordat hy uit China gedeporteer is. 'n Vriend het beweer dat hy daarvan beskuldig is dat hy "onwettige video-opnames maak" en daarvan verdink is dat hy spioeneer. Geen aanklagte is ingedien nie.<ref name=":1">{{Cite web |date=11 June 2002 |title=Canadian journalist expelled for investigating workers' strikes |url=https://rsf.org/en/canadian-journalist-expelled-investigating-workers-strikes |access-date= |website=[[Reporters Without Borders|Verslaggewers Sonder Grense]] |language=en |archive-date=21 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260221174053/https://rsf.org/en/canadian-journalist-expelled-investigating-workers-strikes |url-status=live }}</ref> In 2003 is Jiang toegelaat om na China terug te keer, waar hy besluit het om vryskutjoernalistiek te laat vaar en eerder opvoedkundige hervorming by "hoëprofielskole" na te streef.<ref name=":3" /><ref name="scmp" /> In 2008 het Jiang opvoedkundige hervormings by [[Shenzhen Middle School|Shenzhen Middelbare Skool]] begin in 'n poging om 'n meer [[Liberalisme|liberale]] leersisteme te bevorder, met die fokus op kreatiwiteit.<ref name="Wei 2022" /><ref name=":0" /> Jiang het sedertdien senior administratiewe en onderwysposte by verskeie prominente Chinese sekondêre skole beklee, insluitend: * Adjunkhoof, Shenzhen Middelbare Skool (2008–2010)<ref name="Wei 2022">{{cite news |last1=Wei |first1=Xiaohan |title=Bitter Lessons from a Chinese Education Reformer |url=https://www.sixthtone.com/news/1010535 |access-date=14 January 2026 |work=[[Sixth Tone|Sixth Tone]] |date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260114085942/https://www.sixthtone.com/news/1010535 |url-status=live |archive-date=14 January 2026 }}</ref> * Programdirekteur, Peking University High School International Division (2010–2012) * [[Tsinghua University High School|Geaffilieerde Hoërskool van Tsinghua Universiteit]] (2014)<ref name=":0" /> * Geskiedenis- en filosofie-onderwyser, Moonshot Academy Beijing (2022–hede).<ref group="ph" name="moonname">{{cite web|url=https://moonshotacademy.cn/team/63c6350c39cf7a258d/|title=江学勤 Xueqin Jiang 英语老师, 哲学老师|quote=北京市朝阳区林萃路2号国家网球中心莲花球馆|trans-title=Jiang Xueqin, Engelse onderwyser, filosofie-onderwyser|type=Profielbladsy|website=Moonshot Academy|trans-quote=Lotus Hall, Nasionale Tennissentrum, Lincuiweg 2, Chaoyang-distrik, Beijing|access-date=3 March 2026|archive-date=14 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251014215102/https://moonshotacademy.cn/team/63c6350c39cf7a258d/|url-status=dead}}</ref> Hy was 'n navorser by die Global Education Innovation Initiative aan die [[Harvard Graduate School of Education|Harvard Graduate School of Education]] en 'n genoot van die [[Royal Society of Arts|Royal Society of Arts]], en hy het op die keuringskomitee vir die Global Teacher Prize gedien.<ref name="BigThink">{{cite web |url=https://bigthink.com/people/jiangxueqin/ |title=Jiang Xueqin |website=[[Big Think|Big Think]] |access-date=10 January 2026 |type=Profielbladsy |archive-date=18 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250918002038/https://bigthink.com/people/jiangxueqin/ |url-status=live }}</ref> Sy skryfwerk het in ''[[The New York Times|The New York Times]]'' (Chinese uitgawe), [[CNN|CNN]], ''[[China Youth Daily|China Youth Daily]]'', ''[[The Wall Street Journal|The Wall Street Journal]]'' en ''[[The Chronicle of Higher Education|The Chronicle of Higher Education]]'' verskyn.<ref name="FinancialExpress2025">{{cite news |url=https://www.financialexpress.com/world-news/us-news/who-is-jiang-xueqin-professors-viral-video-from-2024-predicted-trumps-return-and-u-s-role-in-israel-iran-war/3890404/ |title=Who Is Jiang Xueqin? Professor's viral video from 2024 predicted Trump's return and U.S. role in Israel-Iran war |work=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]] |date=23 June 2025 |access-date=10 January 2026 |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302012754/https://www.financialexpress.com/world-news/us-news/who-is-jiang-xueqin-professors-viral-video-from-2024-predicted-trumps-return-and-u-s-role-in-israel-iran-war/3890404/ |url-status=live }}</ref> ==YouTube-kanaal== In 2023 het Jiang die [[YouTube|YouTube]]-kanaal ''Predictive History'' geskep, waarin hy homself as "Professor Jiang" beskryf, ondanks die feit dat hy nie op universiteitsvlak onderrig gee nie. Die aanvanklike bedoeling was om sy klasse op te neem sodat studente dit kon hersien. Hy beskryf sy kanaal as een wat [[Strukturalisme|strukturele]] [[Historiese ontleding|historiese ontleding]], [[Spelteorie|spelteorie]] en konsepte wat deur [[Isaac Asimov|Isaac Asimov]] se fiktiewe [[Psigogeskiedenis (fiktiewe wetenskap)|psigogeskiedenis]] geïnspireer is, gebruik om belangrike geopolitieke ontwikkelings te interpreteer en te voorspel.<ref group="ph">{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/@PredictiveHistory |title=Predictive History |publisher=YouTube |access-date=10 January 2026 |archive-date=26 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326042136/https://www.youtube.com/@PredictiveHistory |url-status=live }}</ref><ref name="Newsweek2025">{{cite news |url=https://www.newsweek.com/jiang-xueqin-trump-iran-viral-video-youtube-2090047 |title=The Professor Who Predicted Trump's Return and War with Iran |work=[[Newsweek|Newsweek]] |date=24 June 2025 |access-date=10 January 2026 |archive-date=1 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260101070358/https://www.newsweek.com/jiang-xueqin-trump-iran-viral-video-youtube-2090047 |url-status=live }}</ref> Jiang se 2024 Geo-Strategy-episode "The Iran Trap" het internasionale aandag getrek deur die herverkiesing van [[Donald Trump|Donald Trump]] in 2024 en toenemende Amerikaanse betrokkenheid by 'n konflik met Iran (vgl. die [[Twaalfdaagse Oorlog|2025]]- en [[Iran-oorlog van 2026|2026-konflikte]]) en uiteindelike Amerikaanse verlies te voorspel; die eerste twee voorspellings het teen {{As of|2026|lc=y}} waar geword.<ref name="Newsweek2025" /> Volgens ''[[India Today|India Today]]'' het ander ontleders soortgelyke voorspellings gemaak, maar "Jiang packaged them early and memorably".<ref name=":4" /> ===Ontvangs=== Terwyl sommige media Jiang se 2024-lesing oor Iran as profeties beskryf het (wat hom die bynaam "[[Nostradamus|Nostradamus]] van China" besorg het),<ref name="scmp" /> het ander dit gekritiseer omdat dit op selektiewe historiese analogieë steun, nie sy spelteoretiese werk toon nie en ontoetsbare aannames maak.<ref name="Newsweek2025" /> ''[[India Today|India Today]]'' het gesê dat sy geopolitieke ontledings opvallend nie [[Buitelandse beleid van China|Chinese buitelandse beleid]] of interne probleme van China behandel nie, al woon hy in die land.<ref name=":4" /> In 'n onderhoud met [[Mehdi Hasan|Mehdi Hasan]] op [[Zeteo|Zeteo]] het Jiang gesê dat hy 'n [[Virtuele privaat netwerk|VPN]] gebruik om [[Internetsensuur in China|internetsensuur in China]] te omseil, en bygevoeg: "I do not talk to reporters in China, because I'm conscious that whatever I say online could be used against me".<ref name="Zeteodebate" /> Die ''[[South China Morning Post|South China Morning Post]]'' het opgemerk dat Jiang hoofsaaklik buite China gewild is, hoewel sommige van sy Engelstalige lesings vertaal en na Chinese sosiale media opgelaai is.<ref name="scmp" /> ''[[The Free Press (CBS News)|The Free Press]]'' en die ''South China Morning Post'' het Jiang daarvan beskuldig dat hy [[Samesweringsteorie|samesweringsteorieë]] bevorder oor die [[Illuminati in populêre kultuur|Illuminati]], [[Vrymesselaar-samesweringsteorieë|Vrymesselaars]], [[Jesuïete-samesweringsteorieë|Jesuïete]] en [[Sabbateane]] wat die [[Westerse wêreld|Westerse wêreld]] beheer.<ref name=":2">{{Cite web |last=Page |first=River |title=Meet the Internet's New Iran Expert—Who Thinks the Illuminati Runs the World |url=https://www.thefp.com/p/meet-the-internets-new-iran-expert-who |access-date=9 March 2026 |website=[[The Free Press (CBS News)|The Free Press]] |language=en |archive-date=18 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518100559/https://www.thefp.com/p/meet-the-internets-new-iran-expert-who |url-status=live }}</ref><ref name="scmp" /> Yang Meng, 'n assistent-professor aan [[Peking Universiteit|Peking University]], het in ''[[National Post|National Post]]'' aangevoer dat Jiang die [[Antisemitiese trope|antisemitiese]] opvatting bevorder het dat Israel [[Bloedlaster|rituele kinderoffers]] tydens die [[Gaza-oorlog|Gaza-oorlog]] beoefen het.<ref>{{Cite news |last=Meng |first=Yang |date=6 February 2026 |title=Yang Meng: Moral shortcuts have fuelled the surge of antisemitism in Canada |url=https://nationalpost.com/opinion/moral-shortcuts-have-fuelled-the-surge-of-antisemitism-in-canada |work=[[National Post|National Post]]}}</ref> ===="Professor"-bynaam==== Jiang se gebruik van die titel "Professor", ondanks die feit dat hy slegs 'n hoërskoolonderwyser is, is ook as misleidend beskryf.<ref>{{Cite news |last=Abdi-Herrle |first=Sasan |date=30 May 2026 |title=Chinesischer Polit-Influencer: Der falsche Professor, der den Dritten Weltkrieg vorhersagt |url=https://www.zeit.de/politik/ausland/2026-05/chinesischer-influencer-jiang-xueqin-prognosen-trump |url-access=subscription |access-date= |work=[[Die Zeit|Die Zeit]] |language=de-DE |issn=0044-2070 |quote=Zwar ist der Titel »Professor« im US-amerikanischen Raum breiter gefasst, er umfasst vom »Assistant Professor« bis zum »Full Professor« unterschiedliche Stufen. Voraussetzung ist aber, dass man an einer Universität oder Hochschule lehrt. Das tut Jiang nicht, das hat er auch in der Vergangenheit nicht getan. |trans-quote=Hoewel die titel "Professor" in die Amerikaanse ruimte breër gedefinieer word en verskillende vlakke van "Assistant Professor" tot "Full Professor" omvat, is die vereiste dat die persoon aan 'n universiteit of hoëronderwysinstelling onderrig gee. Jiang doen dit nie en het dit ook nie in die verlede gedoen nie.}}</ref> Hy het die gebruik verdedig en gesê dat hy die titel eers begin gebruik het nadat aanhangers hom met daardie naam begin aanspreek het.<ref name="Zeteodebate" /> ==Publikasies== * {{Cite book |title=创新中国教育 |year=2014 |isbn=978-7-5117-2072-6 |trans-title=Kreatiewe Chinese onderwys}} * {{Cite book |title=Schools for the Soul |date=2021}}<ref>{{cite web |date=23 November 2022 |title=Jiang Xueqin |url=https://globalteacherprize.org/news/the-judging-academy-gsp/431/431-Jiang-Xueqin |accessdate=18 January 2026 |website=Global Teacher Prize |language=en |archive-date=12 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260312025944/https://globalteacherprize.org/news/the-judging-academy-gsp/431/431-Jiang-Xueqin |url-status=live }}</ref> * {{Cite web |date=23 November 2017 |title=China's media enables tyranny and corruption |url=https://edition.cnn.com/2017/11/23/opinions/china-media-effects-opinion-xueqin |website=[[CNN|CNN]]}} ==Verwysings== {{reflist}} == Notas == <references group="ph"/> ==Eksterne skakels== * [https://www.youtube.com/@PredictiveHistory Kanaal op YouTube] {{Authority control}} [[Kategorie:Geboortes in 1976]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Skrywers]] [[Kategorie:YouTubers]] efct5bw67suwvk0zjzfim0ax8exomgl 1973 Oostenrykse Grand Prix 0 469174 2975049 2974930 2026-10-03T17:20:10Z Jcb 223 2975049 wikitext text/x-wiki Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Formule Een]] [[Oostenrykse Grand Prix]]''' is op [[19 Augustus]] [[1973]] op die Österreichring in [[Oostenryk]] gehou. Dit was die twaalfde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 2 |{{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | 1:28:49.2 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 5 |{{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | 9.01 | 7 | '''6''' |- ! 3 | 24 |{{BR-VLAG}} '''[[José Carlos Pace|Carlos Pace]]''' | '''[[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | 46.64 | 8 | '''4''' |- ! 4 | 10 |{{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | 47.91 | 5 | '''3''' |- ! 5 | 20 |{{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Beltoise]]''' | '''[[British Racing Motors|BRM]]''' | 54 | + 1:21.30 | 13 | '''2''' |- ! 6 | 19 |{{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[British Racing Motors|BRM]]''' | 54 | + 1:38.40 | 14 | '''1''' |- ! 7 | 4 |{{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 53 | +1 Ronde | 6 | &nbsp; |- ! 8 | 7 |{{NZ-VLAG}} [[Denny Hulme]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 3 | &nbsp; |- ! 9 | 26 | {{NL-VLAG}} [[Gijs van Lennep]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +2 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 10 | 23 |{{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | +5 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! NF | 1 |{{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 48 | Brandstofstelsel | 1 | &nbsp; |- ! NC | 25 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Nie geklassifiseer | 21 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 37 | Enjin | 12 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{vlagikoon|Liechtenstein}} [[Rikky von Opel]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | Brandstofstelsel | 19 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Brandstofstelsel | 16 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Suspensie | 22 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{US-VLAG}} [[George Follmer]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Ewenaar | 20 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Wiel | 17 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Brandstofstelsel | 18 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{FR-VLAG}} [[François Cevert]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Suspensie | 10 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Inspuiting | 9 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{US-VLAG}} [[Peter Revson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Koppeling | 4 | &nbsp; |- ! NF | 15 |{{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 11 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Oostenrykse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1973|Oostenryk]] dyyg1y1nos3tn2u331fhs5cdf1ewu8d Third Shot 0 469428 2975190 2973988 2026-10-04T06:46:52Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975190 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fat Man (replica of nuclear bomb).jpg|duimnael|'n Replika van die "Fat Man" atoombom ontwerp soortgelyk aan die "Third Shot" bom]] Die '''Third Shot''' was 'n Amerikaanse kernwapen wat bedoel was vir gebruik teen [[Japan]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], na die kernaanvalle op [[Hiroshima]] en [[Nagasaki]]. Dit sou op 19 Augustus 1945, tien dae ná die aanval op Nagasaki, gebruik word.<ref name=":0">{{Cite web |title=The Third Shot |url=https://outrider.org/nuclear-weapons/articles/third-shot |access-date=2024-03-18 |website=Outrider}}</ref> Dit was die eerste in 'n reeks bykomende atoombomme wat versamel is om Japan aan te val, maar dit is nooit gebruik nie, aangesien die land se oorgawe op 15 Augustus 'n einde aan die oorlog gebring het.<ref name=":0" /><ref name=LANL/> Die Third Shot was 'n [[plutonium]]-239-gebaseerde ineenploftipe kernwapen volgens die [[Fat Man]]-ontwerp, soortgelyk aan die bom wat op Nagasaki laat val is.<ref name=LANL>{{Cite web |last=Laboratory |first=Los Alamos National |title=A Tale of Two Bomb Designs |url=https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |access-date=2024-03-18 |website=Los Alamos National Laboratory |language=en |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318080741/https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |url-status=dead }}</ref> == Chronologie == [[Lêer:Memorandum from Major General Leslie Groves to Army Chief of Staff George Marshall.jpg|duimnael|upright|Memorandum van Leslie Groves aan George C. Marshall oor die derde bom, met Marshall se handgeskrewe voorbehoud dat die derde bom nie sonder uitdruklike opdrag van die president gebruik mag word nie.]] Generaal-majoor [[Leslie Groves]] het verwag om nog 'n "Fat Man"-atoombom teen 19 Augustus gereed te hê vir gebruik, met nog drie in September en nog drie in Oktober.<ref name="Generals">{{cite web |title=The Atomic Bomb and the End of World War II, A Collection of Primary Sources| work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 162 | publisher=[[George Washington University]]| date=13 August 1945|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf}}</ref> Op 10 Augustus het hy 'n memorandum aan generaal [[George C. Marshall]] gestuur: "die volgende bom ... behoort gereed te wees vir aflewering tydens die eerste geskikte weertoestande na 17 of 18 Augustus." Die memorandum van vandag bevat 'n handgeskrewe opmerking deur Marshall: "Dit mag nie oor Japan losgelaat word sonder uitdruklike magtiging van die President nie."<ref name="Generals" /> Tydens die kabinetsvergadering daardie oggend het die Amerikaanse president [[Harry S. Truman]] hierdie optrede bespreek. Die Amerikaanse minister van die vloot, James Forrestal, het Truman se woorde soos volg weergegee: "daar sal nie verder atoombomme gegooi word nie," terwyl die voormalige vise-president en minister van handel, Henry A. Wallace, in sy dagboek aangeteken het: "Truman het gesê hy het opdrag gegee om atoombombardemente te staak. Hy het gesê die gedagte daaraan om nog 100 000 mense uit te wis, was te afgryslik. Hy het nie gehou van die idee om, soos hy dit gestel het, 'al daardie kinders' dood te maak nie."{{sfn|Rhodes|1986|pp=743}} Die vorige bevel dat die teikenstede met atoombomme aangeval moes word "soos hulle gereedgemaak is", is dus gewysig.{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} Daar was reeds bespreking in die Oorlogsdepartement oor die bewaring van die bomme wat in produksie is vir Operasie Downfall, en dat die oorblywende stede op die teikenlys gespaar moet word van aanvalle met atoombomme. Hierdie stede, die vermoedelike teikens vir 'n derde bom, was Kokura, Niigata en [[Jokohama]].{{sfn|Giangreco|2009|pp=111–112}} Nog twee Fat Man-bomme is gereedgemaak en geskeduleer om op 11 en 14 Augustus vanaf Kirtland Field na Tinian vervoer te word, {{sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=396–397}} en kolonel Paul Tibbets het opdrag van generaal Curtis LeMay gekry om na Kirtland terug te keer en hulle te gaan haal.<ref name="PaulTibbets StudsTerkel">{{cite web| url=http://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| title=Paul Tibbets Interview| last=Terkel| first=Studs| author-link=Studs Terkel| publisher=Aviation Publishing Group| date=1 November 2007| access-date=2 January 2012| archive-date=13 August 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200813040655/https://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| url-status=dead}}</ref> By die Los Alamos-laboratorium het tegnici 24 uur lank ononderbroke gewerk om nog 'n plutoniumkern te giet.<ref>{{cite web |url=http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |title=Lawrence Litz's Interview (2012) |publisher=Voices of the Manhattan Project |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301064230/https://www.manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |archive-date=1 March 2019 }}</ref>Alhoewel dit gegiet was, moes dit steeds gepers en bedek word, wat tot 16 Augustus sou duur.<ref>{{cite web |url=http://blog.nuclearsecrecy.com/2013/08/16/the-third-cores-revenge/ |title=The Third Core's Revenge |website=nuclearsecrecy.com |first=Alex |last=Wellerstein |date=16 August 2013 |access-date=27 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407081649/http://blog.nuclearsecrecy.com/2013/08/16/the-third-cores-revenge/ |archive-date= 7 April 2014 |url-status=dead }}</ref> Dit kon dus teen 19 Augustus gereed vir gebruik gewees het. Omdat hy nie vir Marshall of die Minister van Oorlog, [[Henry L. Stimson]], in die hande kon kry nie, het Groves op 13 Augustus op eie gesag beveel dat die kern nie verskeep word nie.{{sfn|Groves|1962|p=352-353}}{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} == Latere geskiedenis == Nadat daar besluit is om nie die bom te gebruik nie, is die plutoniumkern behou vir navorsingsdoeleindes. Die kern het die bynaam "Rufus" gekry en het bekend geword as die “demoonkern” (''demon core'') ná twee opeenvolgende dodelike kritikaliteitsongelukke.<ref>{{Cite web |last=Bernhardt |first=Darren |date=29 July 2023 |title=Louis Slotin and the demon core: Winnipeg's Oppenheimer connection |url=https://www.cbc.ca/news/canada/manitoba/louis-slotin-oppenheimer-atomic-bomb-winnipeg-1.6915932 |access-date=2024-03-18 |website=CBC News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Milner |first=Richard |date=2021-04-10 |title=The Wild True Story Of World War II's Third, Unused A-Bomb |url=https://www.grunge.com/379283/the-wild-true-story-of-world-war-iis-third-unused-a-bomb/ |access-date=2024-03-18 |website=Grunge |language=en-US}}</ref> Die kern is in die somer van 1946 omgesmelt en die materiaal herwin vir gebruik in ander kerne.<ref name="New Yorker">{{cite news |last=Wellerstein |first=Alex |date=21 May 2016 |title=The Demon Core and the Strange Death of Louis Slotin |url=http://www.newyorker.com/tech/elements/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin?intcid=mod-latest |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160524022150/http://www.newyorker.com/tech/elements/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin?intcid=mod-latest |archive-date=24 May 2016 |access-date=22 May 2016 |newspaper=[[The New Yorker]]}}</ref> == Verwysings == {{verwysings|2}} == Bronne == * {{cite book |last=Rhodes |first=Richard |title=The Making of the Atomic Bomb |location=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1986 |isbn=0-671-44133-7 |oclc=13793436}} * {{cite journal |first=Barton J. |last=Bernstein | title=Eclipsed by Hiroshima and Nagasaki: Early Thinking about Tactical Nuclear Weapons |url=https://archive.org/details/sim_international-security_spring-1991_15_4/page/149 |journal=International Security |issn=0162-2889 |volume=15 |issue=4 |pages=149–173 |date=Spring 1991 |jstor=2539014 |doi=10.2307/2539014 |s2cid=153724357 }} * {{cite book |last=Giangreco |first=D.M. |title=Hell to Pay: Operation Downfall and the Invasion of Japan 1945–1947 |publisher=Naval Institute Press |location=Annapolis, Maryland |year=2009 |isbn=978-1-59114-316-1 |oclc=643381863 }} * {{cite book |last1=Hoddeson |first1=Lillian |first2=Paul W. |last2=Henriksen |first3=Roger A. |last3=Meade |first4=Catherine L. |last4=Westfall |title=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-44132-2 |oclc=26764320 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse }} [[Kategorie:Bomme]] [[Kategorie:Geskiedenis van Japan]] [[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]] js1tlr99lv3xwmchynfuiequ0ith4xt Mirror Trading International 0 469533 2975262 2969275 2026-10-04T10:13:14Z Jcb 223 2975262 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Suid-Afrikaanse kriptogeld-Ponzi-skema}} {{Inligtingskas Maatskappy |naam = Mirror Trading International |tipe = [[Privaat maatskappy|Privaat]] |stigting = April 2019 |stigter = Johann Steynberg |ontbind = 30 Junie 2021 (finale likwidasie) |ligging_stad = [[Stellenbosch]] |ligging_land = [[Suid-Afrika]] |gebied_bedien = Wêreldwyd |sleutelpersone = Johann Steynberg (uitvoerende hoof) |industrie = [[Ponzi-skema]], [[kriptogeld]] |webwerf = mirrortradinginternational.com }} '''Mirror Trading International''' ('''MTI'''), wat deur die [[Hooggeregshof van Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse Hooggeregshof]] 'n [[piramideskema]] verklaar is, was 'n [[kriptogeld]]handelsplatform wat outomatiese handelsdienste met aansienlike opbrengste belowe het.<ref name="Vermeulen2023">{{Cite web |last=Vermeulen |first=Jan |title=Mirror Trading International Declared a pyramid scheme |url=https://mybroadband.co.za/news/cryptocurrency/489321-mirror-trading-international-declared-a-pyramid-scheme.html/amp |access-date=2023-09-24 |archive-date=2024-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240207085403/https://mybroadband.co.za/news/cryptocurrency/489321-mirror-trading-international-declared-a-pyramid-scheme.html/amp |url-status=live |language=en}}</ref> Die brein agter MTI was Johann Steynberg, wat beweer het dat 'n bot met [[kunsmatige intelligensie]] vir die maatskappy se handelsbedrywighede gebruik word.<ref name="Cohen2023">{{Cite web |last=Cohen |first=Tim |date=2023-05-03 |title=More Billions wasted: The smoke is clearing on Mirror Trading International |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2023-05-03-more-billions-wasted-the-smoke-is-clearing-on-mirror-trading-international/ |access-date=2023-09-24 |website=Daily Maverick |language=en |archive-date=2023-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128101538/https://www.dailymaverick.co.za/article/2023-05-03-more-billions-wasted-the-smoke-is-clearing-on-mirror-trading-international/ |url-status=live}}</ref><ref name="MMdatalek">{{Cite web |last=Purén |first=Susan |date=2020-09-26 |title=Datalek ‘ontbloot’ SA bitcoin-handelaar |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/datalek-ontbloot-sa-bitcoin-handelaar/ |access-date=2026-09-21 |website=[[Maroela Media]]}}</ref> MTI is aan streng ondersoek onderwerp en het regsuitdagings in die gesig gestaar, veral van Suid-Afrikaanse owerhede, wat beweer het dat dit as 'n bedrieglike skema bedryf word.<ref name="MMverkla">{{Cite web |last=Strydom |first=Nico |date=2020-12-23 |title=MTI by polisie verkla, hoof verdwyn glo |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/mti-by-polisie-verkla-hoof-verdwyn-glo/ |access-date=2026-09-21 |website=[[Maroela Media]]}}</ref> Die ontrafeling van MTI het tot die uiteindelike ineenstorting daarvan gelei, asook tot die inhegtenisneming van sleutelfigure en aansienlike finansiële verliese vir baie beleggers.<ref>{{Cite web |last=Cronje |first=Jan |title=US judge fines MTI boss a record R64bn as SA court rules site was 'unlawful Ponzi scheme' |url=https://www.news24.com/fin24/companies/court-rules-sa-crypto-platform-mirror-trading-international-was-unlawful-ponzi-scheme-20230428 |access-date=2023-09-24 |website=news24.com |language=en |archive-date=2023-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920113743/https://www.news24.com/fin24/companies/court-rules-sa-crypto-platform-mirror-trading-international-was-unlawful-ponzi-scheme-20230428 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-04-27 |title=Fugitive CEO Ordered to Pay $3.4 Billion in Record Fraud Case Involving Bitcoin |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-04-27/fugitive-ceo-ordered-to-pay-3-4-billion-in-record-fraud-case-involving-bitcoin |access-date=2023-09-24 |archive-date=2023-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429032822/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-04-27/fugitive-ceo-ordered-to-pay-3-4-billion-in-record-fraud-case-involving-bitcoin |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Schroeder |first=Pete |date=2023-09-07 |title=US court orders Mirror Trading International to pay $1.7 billion in restitution for crypto fraud |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/legal/us-court-orders-mirror-trading-international-pay-17-bln-restitution-crypto-fraud-2023-09-07/ |access-date=2023-09-24 |archive-date=2023-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230907221232/https://www.reuters.com/legal/us-court-orders-mirror-trading-international-pay-17-bln-restitution-crypto-fraud-2023-09-07/ |url-status=live}}</ref> Die skema het 100&nbsp;000 mense uit 140 lande betrek.<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/business/companies/bitcoin-to-bust-world-s-biggest-ponzi-scheme-could-cause-more-heartache-for-australians-20231116-p5ekgc.html |title=Bitcoin to bust: World's biggest Ponzi scheme could cause more heartache for Australians |date=2023-11-16 |publisher=Sydney Morning Herald |language=en |access-date=2023-12-01 |archive-date=2023-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201204558/https://www.smh.com.au/business/companies/bitcoin-to-bust-world-s-biggest-ponzi-scheme-could-cause-more-heartache-for-australians-20231116-p5ekgc.html |url-status=live}}</ref> Internasionale deskundiges het MTI as een van die grootste kriptoskelmstreke ooit beskryf<ref name="MMboete">{{Cite web |last=Opperman |first=Ina |date=2021-08-04 |title=Verbruikersake: Moontlike boete van miljoene vir MTI |url=https://maroelamedia.co.za/leefstyl/rubrieke/verbruikersake-moontlike-boete-van-miljoene-vir-mti/ |access-date=2026-09-21 |website=[[Maroela Media]]}}</ref><ref name="MMbates">{{Cite web |last=Opperman |first=Ina |date=2021-11-15 |title=MTI-likwidateurs vind Bitcoin, eiendomme, luukse motors en silwer |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/mti-likwidateurs-vind-bitcoin-eiendomme-luukse-motors-en-silwer/ |access-date=2026-09-21 |website=[[Maroela Media]]}}</ref> en dit is ná sy ineenstorting aan die einde van 2020 as die grootste kriptoskema nóg bestempel.<ref name="MMkriptomal">{{Cite web |last=Opperman |first=Ina |date=2022-05-13 |title=Verbruikersake: In ’n wêreld wat kriptomal is, is bedrog steeds bedrog |url=https://maroelamedia.co.za/leefstyl/rubrieke/verbruikersake-in-n-wereld-wat-kriptomal-is-is-bedrog-steeds-bedrog/ |access-date=2026-09-21 |website=[[Maroela Media]]}}</ref> Volgens Chainalysis het MTI tot een van die grootste kriptobedrogskemas van 2020 gegroei.<ref name="MMbrasilie">{{Cite web |last=Cornelissen |first=Christel |date=2022-01-09 |title=MTI-stigter in Brasilië aangekeer |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/mti-stigter-in-brasilie-aangekeer/ |access-date=2026-09-21 |website=[[Maroela Media]]}}</ref> ==Agtergrond en werkswyse== MTI is in 2019 in [[Suid-Afrika]] as 'n outomatiese [[Bitcoin]]handelsplatform bekendgestel wat aansienlike opbrengste deur middel van 'n handelsbot aan beleggers aangebied het.<ref name="Vermeulen2023"/> Die maatskappy het in April 2019 begin handel dryf.<ref name="MMverkla"/> Volgens MTI se webwerf was Johann Steynberg van [[Polokwane]] die uitvoerende hoof en stigter; die hoofkantoor was in [[Stellenbosch]] met satellietkantore in [[Randburg]] en die [[Strand, Wes-Kaap|Strand]].<ref name="MMdatalek"/> Steynberg, wat in Desember 2020 37 jaar oud was, was ook die maatskappy se enigste direkteur.<ref name="MMvoorlopig">{{Cite web |last=Purén |first=Susan |date=2020-12-30 |title=MTI voorlopig gelikwideer |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/mti-voorlopig-gelikwideer/ |access-date=2026-09-21 |website=[[Maroela Media]]}}</ref> Lede van die publiek is genooi om op MTI se webwerwe te registreer en hul bitcoin uit hul eie beursies na MTI se bitcoin-beursies te skuif. Volgens die Gedragsowerheid vir die Finansiële Sektor (FSCA) het Steynberg volle beheer oor dié beursies gehad en is die bitcoin daarna na MTI se buitelandsevaluta- oftewel forex-platform FXChoice oorgeplaas. MTI het sy lede later versoek om hul onderskeie FXChoice-rekeninge af te koppel en hul bitcoin na 'n saamgevoegde rekening te skuif.<ref name="MMverkla"/> Beleggers is 'n opbrengs van tot 10% per maand belowe en moes hul bydraes in bitcoin maak.<ref name="MMbrasilie"/> Lidmaatskap van MTI het in 2020 aansienlik toegeneem, veral as gevolg van sy netwerkbemarkingsmodel.<ref name="Vermeulen2023"/> Die maatskappy het 'n aggressiewe multivlakbemarkingsveldtog gebruik wat 10% kommissie betaal het aan bestaande kliënte wat nuwe beleggers werf.<ref name="MMdatalek"/> MTI se webwerf het dié van 'n professionele onderneming gelyk, wat daartoe bygedra het dat beleggers die skema vertrou het.<ref name="MMskelms">{{Cite web |last=Opperman |first=Ina |date=2021-02-05 |title=Verbruikersake: Oppas vir skelms wat jou geld wil belê |url=https://maroelamedia.co.za/leefstyl/rubrieke/verbruikersake-oppas-vir-skelms-wat-jou-geld-wil-bele/ |access-date=2026-09-21 |website=[[Maroela Media]]}}</ref> Die maatskappy het volgehou dat dit uitsluitlik van 'n bot met kunsmatige intelligensie gebruik maak. Volgens MTI se bemarkingshoof, Cheri Ward, was dié bot die maatskappy se eksklusiewe handelsgeheim waaraan die hele sakemodel gekoppel was, en het MTI daarom gedoen wat hy kon om sy intellektuele eiendom te beskerm.<ref name="MMdatalek"/> ==Waarskuwings en ondersoek== ===Waarskuwings deur reguleerders=== Die FSCA het in Augustus 2020 gewaarsku dat MTI nie gelisensieer is om finansiële dienste te lewer nie en ook nie om so 'n lisensie aansoek gedoen het nie.<ref name="MMlikwidasieaansoeke">{{Cite web |last=Purén |first=Susan |date=2020-12-24 |title=Likwidasie-aansoeke om MTI-geld terug te kry |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/likwidasie-aansoeke-om-mti-geld-terug-te-kry/ |access-date=2026-09-21 |website=[[Maroela Media]]}}</ref> Die owerheid het gesê MTI beweer dat hy meer as R2,9 miljard van kliënte in handelsrekeninge het, maar dat dit nie finaal bevestig kon word dat die fondse bestaan nie, en dat die opbrengste wat MTI belowe "vergesog en onrealisties" lyk.<ref name="MMdatalek"/> Finansiële reguleerders in [[Texas]] en [[Kanada]] het ook alarm gemaak oor MTI se sakepraktyke en dit as 'n piramideskema beskryf wat misleidende bewerings oor sy opbrengste gemaak het.<ref name="MMdatalek"/> Daar is toe reeds maande lank uit verskeie oorde beweer dat MTI niks anders as 'n piramideskema bedryf nie, en beleggers is wêreldwyd gemaan om hul beleggings te onttrek.<ref name="MMdatalek"/><ref name="MMlikwidasieaansoeke"/> ===Datalek van September 2020=== In September 2020 is kwesbaarhede in MTI se webwerf deur die kubergroep Anonymous ZA blootgelê.<ref name="Vermeulen2023"/> Die groep het die maatskappy se volledige transaksiegeskiedenis gegryp en op die internet vrygestel. Die name, gebruikersname, e-posadresse, bitcoin-saldo's en verdienstes wat aan elke rekening gekoppel was, is deur die kuberkrakers gesien, en 'n afskrif van die data soos dit op 14 September van toepassing was, is op 'n donkerwebwerf genaamd MTILeaks gepubliseer.<ref name="MMdatalek"/> Die datalek het glo gewys dat MTI bitcoin-deposito's van meer as R4&nbsp;miljard ontvang het en dat sowat R2,9&nbsp;miljard deur beleggers onttrek is. MTI sou sowat R3,1&nbsp;miljard nodig gehad het om die oorblywende deposito's en verdienstes van al sy lede te dek, terwyl die beskikbare balans aansienlik minder was.<ref name="MMdatalek"/> Ward het die sekuriteitsbreuk in die media bevestig, maar die akkuraatheid van die vrygestelde data betwis en volgehou dat die maatskappy nie 'n piramideskema bedryf nie. Sy het gesê die beweerde tekort aan bitcoin berus op die aanname dat MTI nie handel dryf nie, wat volgens haar nie die geval was nie, en dat die kuberaanval kwaadwillig en onwettig was. Volgens haar het MTI meer as 172&nbsp;000 lede gehad wat almal tevrede was met die maatskappy se diens en ondersteuning.<ref name="MMdatalek"/> ===Klopjagte en die FSCA se bevindings=== Die FSCA het opsporings- en beslagleggingsbevele bekom en aan die einde van Oktober 2020 klopjagte uitgevoer op die huise van Steynberg en MTI se bemarkingsdirekteur, Cheri Marks, sowel as op die maatskappy se kantore in Stellenbosch.<ref name="MMverkla"/> Die owerheid het MTI in Oktober 2020 in kennis gestel dat dit 'n onwettige, ongeregistreerde finansiëledienste-onderneming is. MTI het toe beweer dat hy sy handelsaktiwiteite verander het sodat dit nie meer binne die FSCA se jurisdiksie val en nie meer 'n lisensie as finansiële diensverskaffer benodig nie – 'n bewering wat die FSCA verwerp het. Die owerheid het gesê hy het geen bewyse gevind dat enige kriptohandel plaasvind soos dit aan MTI se lede gekommunikeer is nie.<ref name="MMverkla"/> Volgens die FSCA het FXChoice bewyse verskaf wat heeltemal strydig was met Steynberg se bewerings. Die handelsverklarings wat MTI se kliënte aan FXChoice voorgelê het, het by MTI ontstaan en was op demo-handelsrekeninge en nie op werklike transaksies gegrond nie. FXChoice het daarna die balans van die kripto-bates wat aan MTI verbind was op sy platform bevries. Dié bates was 'n weglaatbare bedrag in vergelyking met die totale bates wat MTI beweer het hy namens sy kliënte belê het. FXChoice het bevestig dat MTI van 29 Januarie 2020 tot 3 Junie 2020 altesaam 1 846,72 bitcoin oorgeplaas en 'n verlies van 566,68 bitcoin gely het, 'n geskatte kapitaalverlies van 30%.<ref name="MMverkla"/> MTI het hierna beweer dat lede se kripto-bates van FXChoice na 'n platform genaamd Trade300 oorgeplaas is, en dat 16 444 bitcoin op 21, 22 en 24 Julie 2020 in vier paaiemente oorgedra is. Die FSCA het egter bevind dat MTI in Julie 2020 geen bitcoin van FXChoice onttrek het nie en dat die laaste sodanige onttrekking in Augustus 2019 plaasgevind het. Die owerheid kon net een verwysing na Trade300 op die internet vind, naamlik die platform se webwerf, wat "onder konstruksie" was en waaraan slegs die naam "Joe Steyn", 'n bekende alias van Steynberg, gekoppel was. Bewyse rakende Trade300 is tydens die klopjagte op Steynberg se rekenaar gevind, wat daarop dui dat Trade300 aan hom gekoppel was.<ref name="MMverkla"/> Die FSCA het bevind dat daar geen beduidende kripto-bates op enige handelsplatform gestoor is nie en dat die meeste kriptosaldo's in Steynberg se naam en onder sy beheer verskyn het, teen bedrae ver onder die geadverteerde saldo op MTI se handelsplatform wat aan beleggers verskuldig was.<ref name="MMverkla"/> ==Ineenstorting== Steynberg het in Desember 2020 spoorloos verdwyn kort nadat die uitbetalings aan duisende lede van die skema opgedroog het, waarna die skema heeltemal ineengestort het.<ref name="Vermeulen2023"/><ref name="MMbrasilie"/> Hy het glo aan die begin van Desember landuit gevlug en hom waarskynlik in [[Brasilië]] bevind.<ref name="MMvoorlopig"/> Volgens gerugte was hy êrens in [[Suid-Amerika]], en hy was na bewering die enigste persoon met toegang tot die kriptogeld ter waarde van miljarde rande wat verdwyn het nadat beleggers dit by hom belê het.<ref name="MMbates"/> Ná sy verdwyning het MTI se bestuurspan 'n verklaring uitgereik waarin gesê is dat die maatskappy se bankbesonderhede verander is en dat hulle nie kan waarborg dat beleggings veilig is nie.<ref name="MMlikwidasieaansoeke"/> In 'n verklaring wat [[Moneyweb]] gepubliseer het, het MTI aangevoer dat Steynberg nie eerlik met die bestuur, leiers en lede van die maatskappy was nie en dat die bestuurspan sy samewerking aan wetstoepassingsagentskappe gee.<ref name="MMverkla"/> Die regsfirma Ulrich Roux & Associates, wat MTI in April 2020 aangestel het, het sy dienste onttrek nadat dit onder die firma se aandag gekom het dat Steynberg nie meer in Suid-Afrika is nie en dat die oorblywende lede van die bestuurspan geen manier het om met hom in verbinding te tree nie. Die firma het bygevoeg dat MTI se lede nie hul onttrekkings ontvang soos voorheen nie, en het aangedui dat hy sy samewerking aan die FSCA se ondersoek gee.<ref name="MMverkla"/><ref name="MMlikwidasieaansoeke"/> Die FSCA het in Desember 2020 strafregtelike klagte teen MTI by die polisie aanhangig gemaak omdat die owerheid van mening was dat die maatskappy en sy senior bestuur 'n onwettige onderneming bedryf, kliënte mislei en verskeie wette oortree het. Die owerheid het destyds gesê sy ondersoek na MTI is byna voltooi.<ref name="MMverkla"/> Meer as 170&nbsp;000 mense wêreldwyd het glo miljarde rande in die skema verloor.<ref name="MMbrasilie"/> Ondersoekers het beweer dat dieselfde name in die topbestuur van verskeie "word-vinnig-ryk-skemas" voorkom, dat al sulke skemas ná 'n ruk in duie stort en dat goedgelowige beleggers dan hul pensioen- of spaargeld verloor.<ref name="MMlikwidasieaansoeke"/><ref name="MMdatalek"/> ==Likwidasie== Anton Lee, 'n sakeman van [[Empangeni]] in [[KwaZulu-Natal]], het in Desember 2020 'n dringende aansoek in die hooggeregshof in [[Kaapstad]] gebring vir die likwidasie van MTI. Volgens sy beëdigde verklaring het MTI hom US$34&nbsp;708,77 – sowat R500&nbsp;000 – geskuld en was die maatskappy nie in staat om die bedrag te betaal nie omdat dit geen bates besit en geen inkomste verdien het nie. Lee het lont geruik toe MTI nie 'n betaling aan hom kon maak wat hy op 1 Desember aangevra het nie. Hy het in Januarie 2020 van MTI se beleggingsmoontlikheid gehoor, aanvanklik R3&nbsp;000 belê en daarna verskeie bedrae geld sowel as bitcoin belê. Hy het ook sy uitgebreide familie oorreed om te belê, sodat hul gesamentlike beleggings sowat 'n miljoen rand beloop het. 'n Ander belegger, Steven Watkins, wat R150&nbsp;000 belê het en sedert 21 Desember geen onttrekkings kon maak nie, het ook 'n likwidasie-aansoek ingedien.<ref name="MMlikwidasieaansoeke"/><ref name="MMvoorlopig"/> Lee het gesê dit is jammer dat beleggers nie vooraf geweet het van MTI se bestuurspan se agtergrond en hul vorige betrokkenheid by ander soortgelyke skemas soos BTC Global nie; dié skema het op dieselfde wyse tot 'n einde gekom.<ref name="MMlikwidasieaansoeke"/> Lee se aansoek is aanvanklik deur 'n groep beleggers, die MTI Recovery Action Group, teengestaan omdat hulle meer tyd wou hê om die beste besluit vir beleggers te neem. Ná 'n Zoom-vergadering met Lee se regspan het die groep besluit om sy aansoek te steun, en regter Owen Rogers het MTI op 29 Desember 2020 onder voorlopige likwidasie geplaas.<ref name="MMvoorlopig"/> Teen daardie tyd het sowat 280&nbsp;000 beleggers wêreldwyd sowat R9,45&nbsp;miljard by MTI belê. Nadat in die media berig is dat beleggers hul verliese teen 1 Maart 2021 op 'n spesifieke webwerf en by 'n spesifieke likwidateur moes aanmeld, het Lee se regspan gesê sulke eise kan by enige likwidateur ingedien word.<ref name="MMvoorlopig"/> MTI is op 30 Junie 2021 deur die Wes-Kaapse Hooggeregshof onder finale likwidasie geplaas.<ref name="Vermeulen2023"/><ref name="MMboete"/> ==Voorgestelde administratiewe boete== In Augustus 2021 het die FSCA MTI in kennis gestel dat hy beoog om te vra dat 'n boete van R100&nbsp;miljoen op die maatskappy gelê word vir die oortreding van verskillende wette wat op die finansiële sektor van toepassing is. Die brief is gerig aan Steynberg, wat aan die hoof van die maatskappy gestaan het en vermoedelik na Suid-Amerika gevlug het, sowel as aan Clynton en Cheri Marks, Charles Ward, Monica Coetzee, Romano Samuels, Leonard Gray, Usher Bell en die likwidateurs. Die geadresseerdes het tot 6 Augustus 2021 tyd gehad om kommentaar oor die ondersoek en die voorgestelde boete in te dien, waarna die FSCA met die voorgestelde afdwinging van die regulatoriese aksie sou voortgaan.<ref name="MMboete"/> Volgens die brief het MTI – deur die optrede van Steynberg en Cheri Marks en met die hulp van Clynton Marks en ander – vir minstens twee jaar lank onwettige finansiële dienste gelewer en so die Wet op Finansiële, Advies- en Tussengangersdienste oortree. Die aktiwiteite van MTI, Steynberg en Cheri en Clynton Marks was ook 'n oortreding van die regulasies van die Wet op Finansiële Markte en die Wet op die Regulering van die Finansiële Sektor deurdat wanvoorstellings aan kliënte gemaak is. Van April tot Julie 2019 het die maatskappy finansiële raadgewingsdienste gelewer sonder die lisensie wat daarvoor vereis word; van Augustus 2019 tot Oktober 2020 het dit 'n ongeregistreerde finansiëledienstemaatskappy bedryf; en van Oktober tot Desember 2020 het dit sy bates begin skuif omdat dit gereken het dat registrasie dan nie nodig sou wees nie, terwyl registrasie steeds vereis is.<ref name="MMboete"/> Die FSCA het bevind dat MTI net 'n klein persentasie van die beleggers se bates gebruik het om handel te dryf, en dat die balans van die bates wat gevind is, daarop dui dat Steynberg dit in sy naam gehou en beleggers daaruit betaal het wanneer hulle onttrekkings versoek het volgens hul sogenaamde winste.<ref name="MMboete"/> ==Steynberg se inhegtenisneming== Steynberg is in Desember 2021 in [[Brasilië]] in hegtenis geneem op aanklagte dat hy vervalste identiteitsdokumente gebruik het.<ref name="Vermeulen2023"/> Die polisie het hom in [[Goiânia]] in die staat [[Goiás]] aangekeer terwyl hy twee vervalste identiteitsdokumente, twee skootrekenaars, 'n selfoon en ses kredietkaarte in sy besit gehad het. Brandon Topham van die FSCA het luidens berigte gesê die [[Valke (SAPD)|Valke]] het Steynberg se inhegtenisneming bevestig. Luidens 'n verklaring van die Goiás-regering, wat die verdagte net as die "stigter van MTI" geïdentifiseer het, is Steynberg sedert 2019 deur [[Interpol]] gesoek.<ref name="MMbrasilie"/> Lt.kol. Raimundo Coelho Pinto Junior, bevelvoerder van die polisie-eenheid Giro, het gesê spesialisspanne het Steynberg begin dophou nadat hulle inligting ontvang het dat die Suid-Afrikaner in Goiânia skuil, en dat dit ná sowat 'n maand moontlik was om hom te identifiseer en te nader. Volgens ''[[MyBroadband]]'' het Steynberg aanvanklik in [[São Paulo]] gewoon en later na Goiânia verhuis, waar hy glo 'n luukse leefstyl aan sy vriendin gebied het. Hy het in Desember 2020 'n vrou en kind in Suid-Afrika agtergelaat toe hy landuit gevlug het.<ref name="MMbrasilie"/> ==Uitspraak van die hooggeregshof== In April 2023 het die Wes-Kaapse Hooggeregshof MTI 'n piramide- en [[Ponzi-skema|Ponzi]]-tipe skema verklaar. Clynton Marks se pogings om teen die uitspraak te appelleer, is nie toegestaan nie.<ref name="Vermeulen2023"/> ==Likwidateurs se ondersoek en die verhaling van fondse== Die likwidateurs van MTI het 'n deurslaggewende rol gespeel in die ondersoek na die Ponzi-skema en in die pogings om fondse te verhaal. Hulle het in verskeie lande erkenning verkry, wat sowel die ondersoek as dié pogings gehelp het.<ref name="Vermeulen2023"/> Ses finale likwidateurs – Herman Bester, Riaan van Rooyen, Jacolien Barnard, Deidre Basson, Christopher Roos en Chavonnes Coopers – is op 5 November 2021 by die eerste krediteurevergadering met die meester van die hooggeregshof aangewys.<ref name="MMbates"/> ===Ondersoek=== Teen November 2021 het die likwidateurs byna 60 belanghebbendes ondervra, onder wie van die meesterbreine agter die skema, wat wou voorgee dat hulle krediteure met wettige eise is maar gou ontmasker is. Weens die omvangryke bedrog, die verdagte handelsplatforms, die buitensporige kommissies en die nagemaakte transaksies wat plaasgevind het voordat Steynberg verdwyn het, is alle nuwe eise ook nagegaan om te verseker dat niks gedupliseer of nagemaak is nie.<ref name="MMbates"/> Die likwidateurs het teen daardie tyd 'n groot hoeveelheid inligting ingesamel oor hoe MTI bedryf is en oor die mense wat daarmee saamgewerk het, en het 'n MTI-databasis by Maxtra in [[Indië]] gevind wat na verwagting die verdere regsprosesse sou help. Hulle het beëdigde verklarings van FXChoice sowel as van Keith Badenhorst, wat na bewering die handelsbot geskep het, bekom, en het die volledige stel handelsrekeningstate van FXChoice verkry met besonderhede van die rekeninge wat met MTI en Steynberg verband hou. Hulle het ook onafhanklik bepaal dat Steynberg die Trade300-e-posdomein besit, en verskeie ander eise teen derde partye geïdentifiseer wat deur Steynberg se trustees opgevolg sou word.<ref name="MMbates"/> Voorlopige ondersoeke deur die likwidateurs het "moontlike debiteure" geïdentifiseer met eise van altesaam R2,07&nbsp;miljard.<ref name="Cohen2023"/> Dié proses het behels dat die bates en sake ondersoek is van individue en entiteite wat met MTI verbind was, waaronder JNX Online, 'n maatskappy wat deur die voormalige uitvoerende hoof van MTI, Johann Steynberg, en sy vrou Nerina beheer is.<ref name="Cohen2023"/> Steynberg het JNX Online gebruik om BTC te koop en te verkoop en om krediteure en werknemers van MTI te betaal. Die ondersoek was daarop gemik om enige moontlike bedrieglike bedrywighede of verborge bates aan die lig te bring wat gebruik kon word om die slagoffers te vergoed.<ref name="Cohen2023"/> Die likwidateurs het hulle voorts toegespits op 'n reeds geïdentifiseerde groep van sowat 200 "topwenners" wat saam omtrent R700&nbsp;miljoen uit die skema getrek het.<ref name="MMbates"/> Die likwidateurs het met internasionale wetstoepassingsagentskappe saamgespan, waaronder die Amerikaanse [[Federal Bureau of Investigation]], om met die verhaling van fondse te help.<ref name="Cohen2023"/> Dié samewerking het die kanse verbeter om bates op te spoor en terug te kry wat moontlik buite Suid-Afrika geskuif of weggesteek is. Om die kwantifisering en identifisering van eise te vergemaklik, het die likwidateurs kriptospesialiste aangestel om die inligting te ontleed wat uit MTI se agterkantoorplatform, Maxtra Technologies, verkry is.<ref name="Cohen2023"/> Dié spesialiste beskik oor die kundigheid wat nodig is om die kompleksiteite van kriptogeldtransaksies te hanteer en fondse na te spoor. Verskeie struikelblokke het die ondersoek bemoeilik: geen besonderhede van kliënte is gehou nie, rekeninghouers se name is nie gebruik nie, een persoon kon verskeie rekeninge open, en die databasis is herhaaldelik binnegedring voordat Steynberg verdwyn het. Hoewel geen hof die skema op daardie stadium nog onwettig verklaar het nie, was die likwidateurs van mening dat die bewyse wat tot dan versamel is, beslis daarop dui dat dit onwettig was. 'n Verdere krediteurevergadering, waar die likwidateurs 'n verslag met meer besonderhede sou voorlê, is vir 10 Desember 2021 belê.<ref name="MMbates"/> ===Bates wat opgespoor is=== Die likwidateurs het 1&nbsp;281&nbsp;BTC (ongeveer R1,05&nbsp;miljard werd) verhaal uit die verkoop van BTC wat deur die makelaar FXChoice van [[Belize]] gehou is.<ref name="Cohen2023"/><ref name="MMbates"/> Dié verhaling was 'n beduidende stap in die rigting van vergoeding vir die slagoffers van die bedrogspul. Benewens die bitcoin het die likwidateurs teen November 2021 drie eiendomme ter waarde van sowat R6,5&nbsp;miljoen, silwer ter waarde van sowat R1,4&nbsp;miljoen en twee 2020-model Jaguar-viertrekvoertuie wat kontant vir sowat R3,2&nbsp;miljoen gekoop is, opgespoor. Hulle het ook moontlike kriptobeursies in die [[Seychelle]] gevind wat aan MTI en Steynberg verbind word. Steynberg het daarbenewens R933&nbsp;000 in sy vrou se rekening inbetaal vir wat sy as huishoudelike onkoste beskryf het; dié bedrag sou van haar teruggeëis word.<ref name="MMbates"/> ===Kritiek op die likwidasieproses=== 'n Aansoek wat in Maart 2024 by die hooggeregshof in Kaapstad teen die likwidateurs, die meester van die hooggeregshof en MTI ingedien is om MTI se destydse likwidateurs te verwyder, is van die hand gewys.<ref name="MMmafia">{{Cite web |last=Smit |first=Jana |date=2024-11-24 |title=‘Likwidasie-mafia’ teiken SA maatskappye |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/likwidasie-mafia-teiken-sa-maatskappye/ |access-date=2026-09-21 |website=[[Maroela Media]]}}</ref> In November 2024 het Maroela Media berig dat 'n advokaat wat 920 krediteure verteenwoordig het wat saam R229,8&nbsp;miljoen in MTI belê het, 'n beëdigde verklaring by die hooggeregshof ingedien het. Daarin voer hy aan dat daar onbehoorlike invloed by die aanstelling van likwidateurs in verskeie sake was en dat dit lyk asof die aanvanklike aanstelling van die voorlopige likwidateurs in MTI se geval nie volgens die regte prosedures geskied het nie. Hy voer verder aan dat die likwidateurs nagelaat het om in die beste belang van die krediteure en beleggers op te tree. Die advokaat, wat weens die moontlikheid van weerwraak naamloos wil bly, het reeds in 2020 aan die meester van die hooggeregshof geskryf dat hy ontevrede is met afgekeurde eise en dat die likwidasiebedryf in Suid-Afrika "skoongemaak" moet word.<ref name="MMmafia"/> ==Nasleep== MTI is in latere Suid-Afrikaanse likwidasiesake as vergelykingspunt gebruik. In die aansoek wat in Maart 2025 gelei het tot die voorlopige likwidasie van die [[Kleuterzone]]-groep, het beleggers aangevoer dat die stigter van dié maatskappy, [[Anthonie Bougas]], na [[Thailand]] gevlug het – 'n land sonder 'n uitleweringsooreenkoms met Suid-Afrika – net soos Steynberg 'n soortgelyke benadering gevolg en na Brasilië gevlug het, ook 'n land wat geen uitleweringsooreenkoms met Suid-Afrika het nie.<ref name="MMkleuterzone">{{Cite web |last=Venter |first=Isabel |date=2025-03-18 |title=Kleuterzone: Minstens R130 miljoen glo soek |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/kleuterzone-minstens-r130-miljoen-glo-soek/ |access-date=2026-09-21 |website=[[Maroela Media]]}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Bedrog]] [[Kategorie:Kriptogeld]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse maatskappye]] 4c4go9mfhtt9qt0n6pu18f53kox55el Kritiese rasteorie 0 469682 2975258 2970782 2026-10-04T10:11:17Z Jcb 223 2975258 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Begripsraamwerk oor ras, reg en mag}} '''Kritiese rasteorie''' is 'n begripsraamwerk wat ontwikkel is om die verhoudings tussen maatskaplike opvattings van ras in die Verenigde State, maatskaplike en politieke wetgewing, en die [[massamedia]] te verstaan.<ref>{{Cite journal |last1=Lynn |first1=M. |last2=Solorzano |first2=D. |last3=Parker |first3=L. |date=2002 |title=Critical race theory and education: Qualitative research in the new millennium |journal=Qualitative Inquiry |volume=8 |issue=1 |pages=3-6 |doi=10.1177/1077800402008001001}}</ref> Kritiese rasteorie beskou [[rassisme]] ook as sistemies in verskeie wette en reëls, en nie net as iets wat op individue se vooroordele berus nie.<ref name="Wallace-Wells 2021"/><ref name="Meckler 2021">{{Cite news |last1=Meckler |first1=Laura |last2=Dawsey |first2=Josh |date=21 Junie 2021 |title=Republicans, spurred by an unlikely figure, see political promise in critical race theory |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/education/2021/06/19/critical-race-theory-rufo-republicans/ |access-date=19 Junie 2021 |issn=0190-8286 |url-access=limited}}</ref> Die woord ''krities'' in die naam is 'n akademiese verwysing na die [[kritiese teorie]] en beteken nie dat individue gekritiseer of blameer word nie.<ref name="Iati 2021">{{Cite news |last=Iati |first=Marisa |date=29 Mei 2021 |title=What is critical race theory, and why do Republicans want to ban it in schools? |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/education/2021/05/29/critical-race-theory-bans-schools/ |url-access=limited}}</ref><ref>{{Cite news |last=Kahn |first=Chris |date=15 Julie 2021 |title=Many Americans embrace falsehoods about critical race theory |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/us/many-americans-embrace-falsehoods-about-critical-race-theory-2021-07-15/ |access-date=22 Januarie 2022}}</ref> Kritiese rasteorie word ook in die [[sosiologie]] gebruik om maatskaplike, politieke en regstrukture en die verdeling van mag te verklaar deur 'n "lens" wat op die begrip ras en op ervarings van rassisme fokus.<ref>{{cite journal |last1=Christian |first1=Michelle |last2=Seamster |first2=Louise |last3=Ray |first3=Victor |title=New Directions in Critical Race Theory and Sociology: Racism, White Supremacy, and Resistance |journal=American Behavioral Scientist |date=November 2019 |volume=63 |issue=13 |pages=1731-1740 |doi=10.1177/0002764219842623 |s2cid=151160318}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Yosso |first1=Tara |title=The Blackwell Companion to Social Inequalities |last2=Solórzano |first2=Daniel G. |year=2005 |editor-last=Romero |editor-first=Mary |chapter=Conceptualizing a critical race theory in sociology}}</ref> Die raamwerk ondersoek byvoorbeeld rassesydigheid in wette en regsinstellings, soos die sterk uiteenlopende aanhoudingsyfers onder rassegroepe in die Verenigde State.<ref>{{Cite news |last=Borter |first=Gabriella |date=22 September 2021 |title=Explainer: What 'critical race theory' means and why it's igniting debate |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/legal/government/what-critical-race-theory-means-why-its-igniting-debate-2021-09-21/ |access-date=22 Januarie 2022}}</ref> 'n Sleutelbegrip is [[interseksionaliteit]] – die wyse waarop verskillende vorme van ongelykheid en identiteit deur die verbande tussen ras, klas, [[gender]] en [[gestremdheid]] geraak word.<ref name="FNGillborn2015p278">{{Harnvb|Gillborn|2015|p=278}}</ref> Navorsers in die veld beskou ras as 'n maatskaplike konstruk sonder biologiese grondslag.<ref name="FNCurry2009ap166">{{Harnvb|Curry|2009a|p=166}}</ref><ref name="Gillborn 2020">{{cite book |last1=Gillborn |first1=David |title=SAGE Research Methods Foundations |last2=Ladson-Billings |first2=Gloria |date=2020 |publisher=SAGE Publications |isbn=978-1-5264-2103-6 |editor1=Paul Atkinson |chapter=Critical Race Theory |doi=10.4135/9781526421036764633 |s2cid=240846071}}</ref> Een van die uitgangspunte is dat uiteenlopende uitkomste volgens ras die gevolg is van komplekse, veranderende en dikwels subtiele maatskaplike en institusionele dinamika, eerder as van die uitdruklike en opsetlike vooroordele van individue.<ref name="Gillborn 2020" /><ref name="Iati 2021"/><ref name="FNBridges2019">{{Harnvb|Bridges|2019}}</ref> Navorsers voer aan dat die maatskaplike en regskonstruksie van ras die belange van [[wit mense]]<ref name="FNCurry2009ap166"/><ref name="FNRuparelia2019pp7789">{{Harnvb|Ruparelia|2019|pp=77-89}}</ref> ten koste van mense van kleur bevorder,<ref name="Milner 2013">{{cite journal |last1=Milner |first1=Richard |date=Maart 2013 |title=Analyzing Poverty, Learning, and Teaching Through a Critical Race Theory Lens |journal=Review of Research in Education |volume=37 |issue=1 |pages=1-53 |doi=10.3102/0091732X12459720 |jstor=24641956 |s2cid=146634183}}</ref><ref>{{Harnvb|Crenshaw|1991}}; {{Harnvb|Crenshaw|1989}}.</ref> en dat die [[liberalisme|liberale]] opvatting van die Amerikaanse reg as "neutraal" 'n beduidende rol speel in die instandhouding van 'n rassistiese onregverdige maatskaplike orde,<ref name="FNAnsell2008pp344345">{{Harnvb|Ansell|2008|pp=344-345}}</ref> waar formeel kleurblinde wette steeds rassediskriminerende uitkomste het.<ref name="FNCrenshaw2019pp5284">{{Harnvb|Crenshaw|2019|pp=52-84}}</ref> Kritiese rasteorie het in die Verenigde State ontstaan in die tydperk ná die burgerregtebeweging, toe die baanbrekende burgerregtewette van die 1960's uitgehol is en skole weer gesegregeer geraak het.<ref name="Britannica 2021">{{cite encyclopedia |title=Critical race theory |date=16 Junie 2021 |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/critical-race-theory |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20211122165350/https://www.britannica.com/topic/critical-race-theory |archive-date=22 November 2021}}</ref><ref>{{Harnvb|Ansell|2008|pp=344-345}}; {{Harnvb|Bridges|2019|p=7}}; {{Harnvb|Crenshaw|Gotanda|Peller|Thomas|1995|p=xiii}}.</ref> Omdat rasseongelykheid voortgeduur het selfs nadat burgerregtewetgewing en kleurblinde wette ingestel is, het navorsers in die 1970's en 1980's die teorieë van die kritiese regstudies (''critical legal studies'', CLS) oor klas, ekonomiese struktuur en die reg herwerk en uitgebrei<ref>{{Harnvb|Ansell|2008|p=344}}; {{Harnvb|Cole|2007|pp=112-113}}.</ref> om die rol van die Amerikaanse reg in die voortsetting van rassisme te ondersoek.<ref name="FNBridges2021loc206">{{Harnvb|Bridges|2021|loc=2:06}}</ref> Die raamwerk, wat in die kritiese teorie gegrond is,<ref name="FNCrenshawGotandaPellerThomas1995pxxvii">{{Harnvb|Crenshaw|Gotanda|Peller|Thomas|1995|p=xxvii}}</ref> het in die middel van die 1970's ontstaan in die geskrifte van verskeie Amerikaanse regsgeleerdes, onder wie Derrick Bell, Alan Freeman, Kimberlé Crenshaw, Richard Delgado, Cheryl Harris, Charles R. Lawrence III, Mari Matsuda en Patricia J. Williams.<ref name="FNAnsell2008p344">{{Harnvb|Ansell|2008|p=344}}</ref> Dit steun op die werk van denkers soos [[Antonio Gramsci]], Sojourner Truth, [[Frederick Douglass]] en W. E. B. Du Bois, sowel as op die [[Swart nasionalisme|Black Power]]-, Chicano- en radikaal-feministiese bewegings van die 1960's en 1970's.<ref name="FNAnsell2008p344"/> Akademiese kritici voer aan dat kritiese rasteorie op storievertelling eerder as op getuienis en rede berus, dat dit waarheid en verdienste verwerp, en dat dit die [[liberalisme]] onderskat.<ref name="Britannica 2021"/><ref>{{Harnvb|Cabrera|2018|p=213}}.</ref> Sedert 2020 het konserwatiewe Amerikaanse wetgewers probeer om die onderrig daarvan in laer- en hoërskole te verbied of te beperk,<ref name="Iati 2021"/><ref name="Wallace-Wells 2021">{{Cite magazine |last=Wallace-Wells |first=Benjamin |date=18 Junie 2021 |title=How a Conservative Activist Invented the Conflict Over Critical Race Theory |url=https://www.newyorker.com/news/annals-of-inquiry/how-a-conservative-activist-invented-the-conflict-over-critical-race-theory |magazine=The New Yorker |url-access=limited |archive-date=18 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210618140627/https://www.newyorker.com/news/annals-of-inquiry/how-a-conservative-activist-invented-the-conflict-over-critical-race-theory}}</ref> sowel as verwante opleiding binne federale agentskappe.<ref>{{Cite web |url=https://www.cnn.com/2020/09/04/politics/trump-administration-memo-race-training-ban/index.html |title=Trump bars 'propaganda' training sessions on race in latest overture to his base |author=Caroline Kelly |website=CNN |date=5 September 2020}}</ref> Voorstanders van sulke verbode voer aan dat die teorie onwaar en anti-Amerikaans is, dat dit wit mense as skurke uitbeeld, radikale linksheid bevorder en kinders indoktrineer.<ref name="Britannica 2021"/><ref>{{Cite web |last=Duhaney |first=Patrina |date=8 Maart 2022 |title=Why does critical race theory make people so uncomfortable? |url=http://theconversation.com/why-does-critical-race-theory-make-people-so-uncomfortable-176125 |access-date=15 Maart 2022 |website=The Conversation |language=en}}</ref> Voorstanders van die verbode is daarvan beskuldig dat hulle die uitgangspunte van die teorie verkeerd voorstel en dat hulle ten doel het om besprekings van rassisme, gelykheid, maatskaplike geregtigheid en die geskiedenis van ras breedweg te sensureer.<ref>{{cite news |title=Censorship of Critical Perspectives in American Schools |url=https://education.indiana.edu/ceep/education-policy/policy-briefs/2024/censorship-of-critical-perspectives-in-american-schools.html |access-date=13 Augustus 2025 |publisher=Indiana University}}</ref><ref name="Bump 2021">{{Cite news |last=Bump |first=Philip |title=The Scholar Strategy: How 'critical race theory' alarms could convert racial anxiety into political energy |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/politics/2021/06/15/scholar-strategy-how-critical-race-theory-alarms-could-convert-racial-anxiety-into-political-energy/ |date=15 Junie 2021 |url-access=limited |archive-date=22 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210622025034/https://www.washingtonpost.com/politics/2021/06/15/scholar-strategy-how-critical-race-theory-alarms-could-convert-racial-anxiety-into-political-energy/}}</ref><ref name="FNHarris2021">{{Harnvb|Harris|2021}}</ref> ==Definisies== In sy inleiding tot die omvattende 1995-publikasie van die sleutelgeskrifte van die kritiese rasteorie het Cornel West dit beskryf as "'n intellektuele beweging wat eie is aan ons [[postmodernisme|postmoderne]] (en konserwatiewe) tyd en terselfdertyd deel is van 'n lang tradisie van menslike verset en bevryding".<ref name="FNWest1995pxi">{{Harnvb|West|1995|p=xi}}</ref> Die regsprofessor Roy L. Brooks het dit in 1994 omskryf as "'n versameling kritiese standpunte teen die bestaande regsorde vanuit 'n rassegebaseerde oogpunt".<ref name="FNBrooks1994p85">{{Harnvb|Brooks|1994|p=85}}</ref> Gloria Ladson-Billings, wat die teorie saam met die mede-outeur William Tate in 1995 in die onderwysveld ingevoer het,<ref name="FNLadsonBillingsTate1995">{{Harnvb|Ladson-Billings|Tate|1995}}</ref> het dit in 2015 beskryf as 'n "interdissiplinêre benadering wat rasse-ongelykheid in die samelewing wil verstaan en beveg".<ref name="FNGillborn2015">{{Harnvb|Gillborn|2015}}</ref><ref name="FNLadsonBillings1998">{{Harnvb|Ladson-Billings|1998}}</ref> Ladson-Billings het in 1998 geskryf dat die teorie "aanvanklik ontstaan het as teenregsgeleerdheid teenoor die positivistiese en liberale regsdiskoers van burgerregte".<ref name="FNLadsonBillings1998p7">{{Harnvb|Ladson-Billings|1998|p=7}}</ref> In 2021 het Khiara Bridges, 'n regsprofessor en die skrywer van die handboek ''Critical Race Theory: A Primer'',<ref name="FNBridges2019"/> kritiese rasteorie omskryf as 'n "intellektuele beweging", 'n "versameling geleerdheid" en 'n "analitiese gereedskapstel om die verhouding tussen die reg en rasse-ongelykheid te ondervra".<ref name="FNBridges2021loc206"/> Die ''Encyclopaedia Britannica'' het dit in 2021 beskryf as 'n "intellektuele en maatskaplike beweging en los georganiseerde raamwerk vir regsontleding wat berus op die uitgangspunt dat ras nie 'n natuurlike, biologies begronde kenmerk van fisies onderskeibare subgroepe van die mens is nie, maar 'n maatskaplik gekonstrueerde (kultureel uitgedinkte) kategorie wat gebruik word om mense van kleur te onderdruk en uit te buit".<ref name="Britannica 2021"/><ref name="Britannica nd">{{citation |title=Examine critical race theory (CRT) |work=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/video/225205/what-is-critical-race-theory |id=Video met transkripsie |archive-url=https://web.archive.org/web/20211124003959/https://www.britannica.com/video/225205/what-is-critical-race-theory |archive-date=24 November 2021}}</ref> ==Kernbeginsels== Navorsers in die veld sê ras is nie "biologies begrond en natuurlik" nie;<ref name="FNCurry2009ap166"/><ref name="Gillborn 2020" /> dit is eerder 'n maatskaplik gekonstrueerde kategorie wat gebruik word om mense van kleur te onderdruk en uit te buit,<ref name="Britannica nd"/> en rassisme is nie 'n afwyking nie,<ref name="FNBell1992">{{Harnvb|Bell|1992}}</ref> maar 'n genormaliseerde kenmerk van die Amerikaanse samelewing.<ref name="Britannica nd"/> Volgens die teorie bevoordeel die negatiewe stereotipes wat aan lede van minderheidsgroepe toegeken word, wit mense<ref name="Britannica nd"/> en vererger dit rasse-onderdrukking.<ref name="FNMcCristalCulp1992p1149">{{Harnvb|McCristal-Culp|1992|p=1149}}</ref> Individue kan aan 'n aantal verskillende identiteitsgroepe behoort.<ref name="Britannica nd"/> Die begrip [[interseksionaliteit]] – een van die hoofbegrippe – is deur die regsgeleerde Kimberlé Crenshaw ingevoer.<ref name="FNHancock2016p192">{{Harnvb|Hancock|2016|p=192}}</ref><ref name="FNCrenshaw1989">{{Harnvb|Crenshaw|1989}}</ref> Derrick Albert Bell jr. (1930-2011), 'n Amerikaanse prokureur, professor en burgerregteaktivis, het geskryf dat rassegelykheid "onmoontlik en illusionêr" is en dat rassisme in die Verenigde State blywend is.<ref name="FNBell1992"/> Volgens Bell sal burgerregtewetgewing nie op sy eie vooruitgang in rasseverhoudinge meebring nie;<ref name="FNBell1992"/> beweerde verbeterings of voordele vir mense van kleur "dien geneig die belange van die dominante wit groepe", wat Bell ''belangesamevloeiing'' (Engels: ''interest convergence'') genoem het.<ref name="Britannica nd"/> Sulke veranderinge raak gewoonlik nie die rassehiërargie nie en versterk dit soms selfs.<ref name="Britannica nd"/> Dit weerspieël die verskuiwing in die 1970's in Bell se herbeoordeling van sy eie vroeëre desegregasiewerk as burgerregteprokureur. Hy het gereageer op die hooggeregshof se uitsprake wat tot die hersegregasie van skole gelei het.<ref name="FNCesario2008pp201212">{{Harnvb|Cesario|2008|pp=201-212}}</ref><ref name="FNBell1980">{{Harnvb|Bell|1980}}</ref> Die begrip standpuntteorie het vir die kritiese rasteorie besonder tersaaklik geword toe dit deur Patricia Hill Collins uitgebrei is om 'n swart feministiese standpunt in te sluit. Die standpuntteorie, wat in die 1980's deur feministiese sosioloë ingevoer is, hou in dat mense in gemarginaliseerde groepe wat soortgelyke ervarings deel, 'n gesamentlike wysheid en 'n eiesoortige stem tot gesprekke oor die vermindering van onderdrukking kan bydra.<ref name="FNHarnois2010">{{Harnvb|Harnois|2010}}</ref><ref name="FNCollins2009">{{Harnvb|Collins|2009}}</ref> Volgens hierdie siening kan insigte oor rassisme blootgelê word deur die aard van die Amerikaanse regstelsel te ondersoek vanuit die perspektief van die alledaagse geleefde ervarings van mense van kleur.<ref name="Britannica nd"/> Volgens die ''Encyclopaedia Britannica'' het die uitgangspunte van die teorie buite die akademie versprei en word dit gebruik om sosio-ekonomiese vraagstukke soos "armoede, polisiegeweld en die skending van stemreg" beter te verstaan – vraagstukke wat geraak word deur die wyse waarop ras en rassisme in die Verenigde State "verstaan en misverstaan" word.<ref name="Britannica nd"/> ==Algemene temas== Richard Delgado en Jean Stefancic het in 1993 'n geannoteerde bibliografie van die veld gepubliseer waarin hulle regswetenskaplike werke gelys het wat een of meer van die volgende temas aanspreek: "kritiek op die liberalisme"; "storievertelling/teenstorievertelling en 'die benoeming van 'n mens se eie werklikheid'"; "revisionistiese vertolkings van die Amerikaanse burgerregtereg en -vooruitgang"; "'n groter begrip van die onderbou van ras en rassisme"; "strukturele determinisme"; "ras, geslag, klas en hulle snypunte"; "essensialisme en anti-essensialisme"; "kulturele nasionalisme/separatisme"; "regsinstellings, kritiese pedagogie en minderhede in die regsprofessie"; en "kritiek en selfkritiek".<ref name="FNDelgadoStefancic1993">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|1993}}</ref> Toe Gloria Ladson-Billings die teorie in 1995 in die onderwys ingevoer het, het sy gewaarsku dat die toepassing daarvan 'n "deeglike ontleding van die regsliteratuur waarop dit berus" verg.<ref name="FNLadsonBillings1998p7"/> ===Kritiek op die liberalisme=== Vir die regsgeleerdes van die veld was hulle "ontevredenheid" met die wyse waarop die liberalisme rassekwessies in die Verenigde State aanspreek, in 1993 die belangrikste. Hulle het "liberale regsleer" gekritiseer, insluitend [[regstellende aksie]],<ref name="FNKennedy1995">{{Harnvb|Kennedy|1995}}</ref><ref name="FNKennedy1990">{{Harnvb|Kennedy|1990}}</ref> kleurblindheid, rolmodellering en die verdienstebeginsel.<ref name="FNDelgadoStefancic1993p462">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|1993|p=462}}</ref> Hulle het spesifiek beweer dat die liberale opvatting van waardeneutrale reg bygedra het tot die instandhouding van 'n rassistiese onregverdige maatskaplike orde in die land.<ref name="FNAnsell2008pp344345"/> 'n Voorbeeld van 'n werk wat die grondliggende liberale opvattings van Verligtingswaardes soos rasionalisme en vooruitgang bevraagteken, is Rennard Strickland se artikel "Genocide-at-Law: An Historic and Contemporary View of the Native American Experience" in die ''Kansas Law Review'' van 1986. Daarin het hy "inheemse Amerikaanse tradisies en wêreldbeskouings" in die regskurrikulum ingevoer en die destydse verskansing van die "hedendaagse idees van vooruitgang en verligting" uitgedaag. Hy het geskryf dat Amerikaanse wette wat die alledaagse lewe van inheemse Amerikaners "deurdring", in "die meeste gevalle met noukeurige wettigheid uitgevoer is", maar steeds gelei het tot wat hy "kulturele volksmoord" genoem het.<ref name="FNDelgadoStefancic1993"/><ref name="FNStrickland1997">{{Harnvb|Strickland|1997}}</ref> In 1993 het David Theo Goldberg beskryf hoe lande wat die klassieke liberalisme se begrippe van "individualisme, gelykheid en vryheid" aanvaar – soos die Verenigde State en Europese lande – strukturele rassisme in hulle kulture en tale verberg. Hy verwys na terme soos "Derde Wêreld" en "primitief".<ref name="Goldberg 1993">{{Cite book |last=Goldberg |first=David Theo |title=Racist Culture: Philosophy and the Politics of Meaning |date=1993 |publisher=Blackwell |isbn=978-0-631-18078-4}}</ref>{{rp|6-7}} In 1988 het Kimberlé Crenshaw die oorsprong nagespoor van die Nuwe Regses se gebruik van die begrip kleurblindheid, van neokonserwatiewe dinkskrums in die 1970's tot die regering van [[Ronald Reagan]] in die 1980's.<ref name="FNCrenshaw1988p103">{{Harnvb|Crenshaw|1988|p=103}}</ref> Sy het beskryf hoe prominente figure soos die neokonserwatiewe navorser Thomas Sowell<ref name="FNCrenshaw1988pp104105">{{Harnvb|Crenshaw|1988|pp=104-105}}</ref> en William Bradford Reynolds,<ref name="FNCrenshaw1988p104">{{Harnvb|Crenshaw|1988|p=104}}</ref> wat van 1981 tot 1988 adjunk-prokureur-generaal vir die burgerregte-afdeling was,<ref name="FNCrenshaw1988p104"/> "streng kleurblinde beleid" bepleit het.<ref name="FNCrenshaw1988pp104105"/> Sowell en Reynolds het, soos baie konserwatiewes destyds, geglo dat die doel van rassegelykheid reeds bereik is en dat die rasspesifieke burgerregtebeweging dus 'n "bedreiging vir die demokrasie" was.<ref name="FNCrenshaw1988pp104105"/> Die kleurblindheidslogika wat in argumente oor "omgekeerde diskriminasie" ná die burgerregte-era gebruik is, berus op 'n bepaalde siening van "gelyke geleentheid", soos deur Sowell aanvaar,<ref name="FNCrenshaw1988p106">{{Harnvb|Crenshaw|1988|p=106}}</ref> waarin die staat se rol beperk is tot die verskaffing van 'n gelyke speelveld eerder as die bevordering van 'n gelyke verdeling van hulpbronne. Crenshaw het aangevoer dat "gelyke geleentheid" in antidiskriminasiereg sowel 'n uitbreidende as 'n beperkende kant kan hê.<ref name="FNCrenshaw1988p106"/> Sy het geskryf dat formeel kleurblinde wette steeds rassediskriminerende uitkomste het.<ref name="FNCrenshaw2019pp5284"/> Volgens haar was hierdie gebruik van formele kleurblindheidsretoriek in aansprake oor omgekeerde diskriminasie, soos in die hooggeregshof se uitspraak in ''Bakke'' van 1978, 'n reaksie op die wyse waarop die howe gedurende die burgerregte-era regstellende aksie en die bus-vervoer van leerlinge kragdadig afgedwing het, selfs op dié wat daarteen gekant was.<ref name="FNCrenshaw1988p103"/> In 1990 het die regsgeleerde Duncan Kennedy die heersende benadering tot regstellende aksie in die regsakademie beskryf as "kleurblinde meritokratiese fundamentalisme". Hy het 'n postmoderne benadering van "rassebewustheid" bepleit wat "politieke en kulturele verhoudinge" insluit terwyl "rassialisme" en "essensialisme" vermy word.<ref name="FNKennedy1990p705">{{Harnvb|Kennedy|1990|p=705}}</ref> Die sosioloog Eduardo Bonilla-Silva beskryf hierdie nuwer, subtieler vorm van rassisme as "kleurblinde rassisme", wat raamwerke van abstrakte liberalisme gebruik om ras uit sy konteks te lig, uitkomste soos segregasie in woonbuurte as natuurlik voor te stel, sekere kulturele praktyke aan ras toe te skryf en rassisme te verklein.<ref name="FNBonillaSilva2020">{{Harnvb|Bonilla-Silva|2020}}</ref><ref name="FNBonillaSilva2010p26">{{Harnvb|Bonilla-Silva|2010|p=26}}</ref> In sy invloedryke artikel van 1984 het Delgado die liberale begrip van meritokrasie in die burgerregtegeleerdheid uitgedaag.<ref name="FNAlcoff2021">{{Harnvb|Alcoff|2021}}</ref> Hy het bevraagteken waarom die vernaamste artikels in die meeste gevestigde vaktydskrifte almal deur wit mans geskryf is.<ref name="FNAlcoff2021"/><ref name="FNDelgado1984">{{Harnvb|Delgado|1984}}</ref> ===Storievertelling en "die benoeming van 'n mens se eie werklikheid"=== Hierdie tema verwys na die gebruik van vertelling om geleefde ervarings van rasse-onderdrukking te belig en te verken.<ref name="FNDelgadoStefancic1993"/> Een van die vernaamste uitgangspunte van die liberale regsleer is dat mense aantreklike verhale kan skep om oor groter geregtigheid te dink en te praat.<ref name="FNDelgadoStefancic1992p1276">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|1992|p=1276}}</ref> Delgado en Stefancic noem dit die ''empatiese drogrede'' – die oortuiging dat dit moontlik is om "ons bewussyn te beheer" deur taal alleen te gebruik om vooroordeel en bekrompenheid te oorkom.<ref name="FNDelgadoStefancic1992p1261">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|1992|p=1261}}</ref> Hulle ondersoek hoe mense van kleur, wat as buitestanders in die Amerikaanse hoofstroomkultuur beskou word, in die media en die reg uitgebeeld word deur stereotipes en staanfigure wat mettertyd aangepas is om die dominante kultuur teen ongemak en skuldgevoel te beskerm. Slawe in die suidelike state van die 18de eeu is byvoorbeeld as kinderlik en gedwee uitgebeeld; Harriet Beecher Stowe het hierdie stereotipe aangepas deur haar karakter Oom Tom as 'n "sagte, lankmoedige" en vroom Christen voor te stel.<ref name="FNDelgadoStefancic1992pp12621263">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|1992|pp=1262-1263}}</ref> Ná die [[Amerikaanse Burgeroorlog]] is die Afro-Amerikaanse vrou uitgebeeld as 'n wyse, versorgende "Mammy"-figuur.<ref name="FNDelgadoStefancic1992pp12631264">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|1992|pp=1263-1264}}</ref> Gedurende die Rekonstruksietydperk is Afro-Amerikaanse mans gestereotipeer as "dierlik en beesagtig", 'n gevaar vir wit vroue en kinders. Dit is vergestalt in die romans van Thomas Dixon jr., wat as grondslag gedien het vir die epiese film ''The Birth of a Nation'', waarin die [[Ku Klux Klan]] en die lynching van swart mense verheerlik is.<ref name="FNDelgadoStefancic1992pp12641265">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|1992|pp=1264-1265}}</ref> Gedurende die Harlem-renaissance is Afro-Amerikaners as "musikaal talentvol" en "vermaaklik" uitgebeeld.<ref name="FNDelgadoStefancic1992p1266">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|1992|p=1266}}</ref> Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]], toe baie swart oudstryders by die ontluikende burgerregtebeweging aangesluit het, is hulle voorgestel as "parmantig en straatwys", as die "onredelike, opportunistiese" militant, as die "veilige, gerusstellende" TV-komediekarakter met sy gebreide trui, en as die "supermannetjie" van blaxploitation-rolprente.<ref name="FNDelgadoStefancic1992pp12661267">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|1992|pp=1266-1267}}</ref> Die empatiese drogrede lê ten grondslag van die "tydsverdraaiingsaspek van rassisme", waar die dominante kultuur rassisme slegs kan raaksien in die terugblik op 'n vervloë tydperk of 'n ver land, soos Suid-Afrika.<ref name="FNDelgadoStefancic1992p1278">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|1992|p=1278}}</ref> Deur eeue van stereotipering het rassisme genormaliseer geraak; dit is "deel van die dominante verhaal waarmee ons ervaring vertolk".<ref name="FNDelgadoStefancic1992p1279">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|1992|p=1279}}</ref> Delgado en Stefancic voer aan dat spraak alleen 'n ondoeltreffende middel teen rassisme is,<ref name="FNDelgadoStefancic1992p1278"/> aangesien die stelsel van [[vryheid van spraak]] geneig is om die belange van magtige elites te bevoordeel<ref name="FNDelgadoStefancic1992pp12841285">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|1992|pp=1284-1285}}</ref> en die verantwoordelikheid vir rassistiese stereotipes aan die "markplein van idees" toe te skryf.<ref name="FNDelgadoStefancic1992pp12861287">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|1992|pp=1286-1287}}</ref> In die dekades ná die aanvaarding van die burgerregtewette het rassistiese dade minder openlik en meer bedek geword – onsigbaar vir, en onderskat deur, die grootste deel van die dominante kultuur.<ref name="FNDelgadoStefancic1992p1282">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|1992|p=1282}}</ref> Op grond van hierdie verhale hoef die dominante groep nie skuldig te voel of moeite te doen om rassisme te oorkom nie, aangesien dit "reg, gebruiklik en onaanstootlik voel vir dié wat daaraan deelneem", terwyl selfverklaarde liberales wat vryheid van uitdrukking hoog ag, deugsaam kan voel terwyl hulle hulle eie bevoorregte posisie behou.<ref name="FNDelgadoStefancic1992p1288">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|1992|p=1288}}</ref> ===Standpuntkennisleer=== Hierdie is die siening dat lede van rasseminderheidsgroepe 'n eiesoortige gesag en vermoë het om oor rassisme te praat. Dit word gesien as 'n ondermyning van dominante verhale oor rasse-ongelykheid, soos regsneutraliteit en persoonlike verantwoordelikheid, deur middel van waardevolle eerstehandse weergawes van die ervaring van rassisme.<ref>{{Harnvb|Leonardo|2013|pp=603-604}}; {{Harnvb|Ansell|2008|p=345}}.</ref> ===Revisionistiese vertolkings van die Amerikaanse burgerregtereg en -vooruitgang=== Belangesamevloeiing is 'n begrip wat Derrick Bell in 1980 ingevoer het in sy artikel "''Brown v. Board of Education'' and the Interest-Convergence Dilemma" in die ''Harvard Law Review''.<ref name="FNBell1980"/> Daarin het Bell beskryf hoe hy die uitwerking herbeoordeel het van die honderde desegregasiesake wat hy van 1960 tot 1966 vir die regsfonds van die NAACP gewen het, en hoe hy begin glo het dat antidiskriminasiereg, ondanks sy eie opregtheid destyds, nie swart kinders se toegang tot gehalte-onderwys verbeter het nie.<ref name="FNWrightCobb2021">{{Harnvb|Wright|Cobb|2021}}</ref> Hy het uiteengesit hoe uitsprake van die hooggeregshof burgerregtewetgewing uitgehol het, met die gevolg dat Afro-Amerikaanse leerlinge steeds heeltemal swart skole met onvoldoende befondsing en hulpbronne bygewoon het.<ref name="FNBell1980"/> Uit hierdie sake het Bell afgelei dat die enigste burgerregtewetgewing wat aanvaar is, saamgeval het met die eiebelang van wit mense.<ref name="FNBell1980"/><ref name="Shih 2017">{{Cite news |last=Shih |first=David |date=19 April 2017 |title=A Theory To Better Understand Diversity, And Who Really Benefits |url=https://www.npr.org/sections/codeswitch/2017/04/19/523563345/a-theory-to-better-understand-diversity-and-who-really-benefits |access-date=20 Oktober 2021 |publisher=NPR |work=Code Switch}}</ref><ref name="Ogbonnaya 2020">{{cite book |last1=Ogbonnaya-Ogburu |first1=Ihudiya Finda |last2=Smith |first2=Angela D. R. |last3=To |first3=Alexandra |last4=Toyama |first4=Kentaro |chapter=Critical Race Theory for HCI |title=Proceedings of the 2020 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems |pages=1-16 |doi=10.1145/3313831.3376392 |year=2020 |isbn=978-1-4503-6708-0 |s2cid=218483077}}</ref> Een van die bekendste voorbeelde van belangesamevloeiing is die wyse waarop die Amerikaanse geopolitiek gedurende die [[Koue Oorlog]] ná die Tweede Wêreldoorlog 'n deurslaggewende faktor was in die aanvaarding van burgerregtewetgewing deur sowel Republikeine as Demokrate. Bell het dit in verskeie artikels beskryf, en dit is gerugsteun deur die navorsing en publikasies van die regsgeleerde Mary L. Dudziak. In haar artikels en haar boek ''Cold War Civil Rights'' van 2000, wat op pas vrygestelde dokumente berus, het Dudziak uitvoerige getuienis gelewer dat dit in die belang van die Verenigde State was om die negatiewe internasionale pers oor die behandeling van Afro-Amerikaners te stil, aangesien die meerderheid van die bevolkings van die pas gedekoloniseerde lande wat die land na 'n Westerse demokrasie wou lok, nie wit was nie. Die Verenigde State wou liberale waardes in Afrika, Asië en Latyns-Amerika bevorder om te verhoed dat die [[Sowjetunie]] die [[kommunisme]] versprei.<ref>{{Harnvb|Bell|1989}}; {{Harnvb|Dudziak|2000}}.</ref> Dudziak het beskryf hoe die internasionale pers berigte oor segregasie en geweld teen Afro-Amerikaners wyd versprei het. Die lynching van 'n oudstryder van die Tweede Wêreldoorlog by Moore's Ford het besonder wye nuusdekking gekry.<ref>{{Harnvb|Dudziak|2000}}; {{Harnvb|Ioffe|2017}}.</ref> Amerikaanse bondgenote het berigte oor Amerikaanse rassisme in die internasionale pers gevolg, en die Sowjets het verhale oor rassisme teen swart Amerikaners as 'n wesenlike deel van hulle propaganda gebruik.<ref name="FNDudziak2000p15">{{Harnvb|Dudziak|2000|p=15}}</ref> Dudziak het uitgebreide argiefnavorsing in die Amerikaanse departemente van buitelandse sake en justisie gedoen en tot die gevolgtrekking gekom dat die Amerikaanse regering se steun vir burgerregtewetgewing "deels gemotiveer is deur die besorgdheid dat rassediskriminasie die Verenigde State se buitelandse betrekkinge skaad".<ref name="FNDelgadoStefancic1993"/><ref name="FNDelgadoStefancic2017pp2526">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|2017|pp=25-26}}</ref><ref name="FNDudziak1988">{{Harnvb|Dudziak|1988}}</ref> Toe die nasionale garde ontbied is om nege Afro-Amerikaanse leerlinge te verhoed om by die Little Rock Central-hoërskool in te skryf, het die internasionale pers die verhaal breedvoerig gedek.<ref name="FNDudziak2000pp119121">{{Harnvb|Dudziak|2000|pp=119-121}}</ref> Die destydse minister van buitelandse sake het vir president [[Dwight D. Eisenhower]] gesê dat die situasie in Little Rock die Amerikaanse buitelandse beleid "verwoes", veral in Asië en Afrika.<ref name="FNDudziak1997">{{Harnvb|Dudziak|1997}}</ref> Die Amerikaanse ambassadeur by die Verenigde Nasies het vir Eisenhower gesê dat hy, aangesien twee derdes van die wêreldbevolking nie wit was nie, hulle negatiewe reaksies op Amerikaanse rassediskriminasie waarneem. Hy het vermoed dat die land "verskeie stemme oor die Chinese kommunistiese aangeleentheid verloor het weens Little Rock".<ref name="FNIoffe2017">{{Harnvb|Ioffe|2017}}</ref> ===Interseksionele teorie=== Hierdie tema verwys na die ondersoek van ras, geslag, klas, nasionale herkoms en [[seksuele oriëntasie]], en hoe die snypunte daarvan in verskillende omgewings uitspeel – byvoorbeeld hoe die behoeftes van 'n Latina verskil van dié van 'n swart man, en wie se behoeftes bevorder word.<ref name="FNDelgadoStefancic1993"/><ref name="FNDelgadoStefancic2012pp5155">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|2012|pp=51-55}}</ref> 'n Latina kan byvoorbeeld taalhindernisse en geslagsgebaseerde uitdagings in die werkplek teëkom wat 'n swart man gewoonlik nie ondervind nie, terwyl 'n swart man weer meer waarskynlik rasseprofilering sal beleef. Beleid wat diskriminasie aanspreek, kan op rassegebaseerde diskriminasie in die algemeen gerig wees en so die behoeftes van albei partye ondermyn. Hierdie snypunte bied 'n meer omvattende beeld vir die beoordeling van verskillende groepe mense. Interseksionaliteit is 'n reaksie op identiteitspolitiek in soverre identiteitspolitiek nie die verskillende snypunte van mense se identiteite in ag neem nie.<ref name="FNCrenshaw1991">{{Harnvb|Crenshaw|1991}}</ref> ===Essensialisme teenoor anti-essensialisme=== Delgado en Stefancic skryf: "Navorsers wat oor hierdie kwessies skryf, is begaan oor die gepaste eenheid vir ontleding: Is die swart gemeenskap een gemeenskap, of baie? Het middelklas- en werkersklas-Afro-Amerikaners verskillende belange en behoeftes? Het alle onderdrukte volke iets in gemeen?" Dit is 'n blik op die maniere waarop onderdrukte groepe hulle onderdrukking mag deel maar ook verskillende behoeftes en waardes het wat afsonderlik ontleed moet word. Dit is 'n vraag oor hoe groepe geëssensialiseer kan word of nie.<ref name="FNDelgadoStefancic1993"/><ref name="FNDelgadoStefancic2017pp6366">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|2017|pp=63-66}}</ref> Vanuit 'n essensialistiese oogpunt bestaan 'n mens se identiteit uit 'n innerlike "wese" wat van geboorte af staties en onveranderlik is, terwyl 'n nie-essensialistiese standpunt hou dat "die subjek geen vaste of blywende identiteit het nie".<ref name="Zilliacus 2017">{{cite journal |last1=Zilliacus |first1=Harriet |last2=Paulsrud |first2=BethAnne |last3=Holm |first3=Gunilla |title=Essentializing vs. non-essentializing students' cultural identities: curricular discourses in Finland and Sweden |journal=Journal of Multicultural Discourses |date=2017 |volume=12 |issue=2 |pages=166-180 |doi=10.1080/17447143.2017.1311335 |s2cid=49215486 |doi-access=free |issn=1744-7143}}</ref> Rasse-essensialisme loop uiteen in biologiese en kulturele essensialisme, waarvan ondergeskikte groepe die een bo die ander kan aanhang. "Kulturele en biologiese vorme van rasse-essensialisme deel die idee dat verskille tussen rassegroepe bepaal word deur 'n vaste en eenvormige wese wat binne alle lede van elke rassegroep setel en hulle omskryf. Hulle verskil egter in hulle begrip van die aard van hierdie wese."<ref name="Soylu 2017">{{Cite journal |last1=Soylu Yalcinkaya |first1=Nur |last2=Estrada-Villalta |first2=Sara |last3=Adams |first3=Glenn |date=2017 |title=The (Biological or Cultural) Essence of Essentialism: Implications for Policy Support among Dominant and Subordinated Groups |journal=Frontiers in Psychology |volume=8 |doi=10.3389/fpsyg.2017.00900 |pmc=5447748 |pmid=28611723 |doi-access=free |issn=1664-1078}}</ref> Ondergeskikte gemeenskappe is dalk meer geneig om kulturele essensialisme aan te hang, aangesien dit 'n grondslag van positiewe onderskeiding bied om 'n opbouende verset te vestig as 'n manier om hulle identiteite en die bepleiting van hulle regte te laat geld. Biologiese essensialisme sal daarenteen waarskynlik nie by gemarginaliseerde groepe byval vind nie, omdat histories dominante groepe genetika en biologie gebruik het om sowel rassisme as onderdrukking te regverdig. Essensialisme is die idee van 'n enkele, gedeelde ervaring tussen 'n bepaalde groep mense. Anti-essensialisme hou daarenteen dat daar verskeie ander faktore is wat 'n mens se wese en algehele lewenservaring kan beïnvloed. Die ras van 'n individu word eerder gesien as 'n maatskaplike konstruk wat nie noodwendig die uitkoms van sy of haar lewensomstandighede bepaal nie. Ras word beskou as "'n maatskaplike en historiese konstruksie eerder as 'n inherente, vaste, wesenlike biologiese kenmerk".<ref name="Van Wagenen 2007">{{Cite journal |last=Van Wagenen |first=Aimee |date=2007 |title=The Promise and Impossibility of Representing Anti-Essentialism: Reading Bulworth Through Critical Race Theory |journal=Race, Gender & Class |volume=14 |issue=1/2 |pages=157-177 |jstor=41675202 |issn=1082-8354}}</ref><ref>{{Cite news |title=Race and Racial Identity |url=https://nmaahc.si.edu/learn/talking-about-race/topics/race-and-racial-identity |access-date=1 Desember 2022 |website=National Museum of African American History and Culture |language=en}}</ref> Anti-essensialisme "dwing 'n destabilisering van die begrip ras self af".<ref name="Van Wagenen 2007"/> Die gevolge van hierdie destabilisering wissel na gelang van die analitiese fokus en val in twee algemene kategorieë: gevolge vir die analitiese begrippe van rasse-identiteit, en gevolge vir rassesubjektiwiteit.<ref name="Van Wagenen 2007"/> ===Strukturele determinisme en die snypunte van ras, geslag en klas=== Hierdie tema verwys na die verkenning van hoe "die struktuur van regsdenke of -kultuur die inhoud daarvan beïnvloed" op 'n wyse wat maatskaplike uitkomste bepaal.<ref name="FNDelgadoStefancic1993"/><ref name="FNDelgadoStefancic2012pp26155">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|2012|pp=26, 155}}</ref> Delgado en Stefancic noem die empatiese drogrede as een voorbeeld van strukturele determinisme: die "idee dat ons stelsel, weens sy struktuur en woordeskat, sekere soorte onreg nie kan regstel nie".<ref name="FNDelgadoStefancic2001p26">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|2001|p=26}}</ref> Hulle ondervra die afwesigheid van terme soos interseksionaliteit, anti-essensialisme en jurienietigverklaring in die standaard regsnaslaanwerke in regsbiblioteke.<ref name="FNDelgadoStefancic2001p27">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|2001|p=27}}</ref> ===Kulturele nasionalisme en separatisme=== Hierdie tema verwys na die verkenning van meer radikale sienings wat [[separatisme|skeiding]] en herstelbetalings as 'n vorm van buitelandse hulp bepleit, met inbegrip van [[Swart nasionalisme|swart nasionalisme]].<ref name="FNDelgadoStefancic1993"/> ===Regsinstellings, kritiese pedagogie en minderhede in die regsprofessie=== Camara Phyllis Jones omskryf institusionele rassisme as "uiteenlopende toegang tot die goedere, dienste en geleenthede van die samelewing volgens ras. Institusionele rassisme is normatief, soms gewettig, en tree dikwels na vore as oorgeërfde benadeling. Dit is struktureel, omdat dit in ons instellings van gebruik, praktyk en reg opgeneem is, sodat daar nie noodwendig 'n aanwysbare oortreder hoef te wees nie. Institusionele rassisme is inderdaad dikwels sigbaar as niksdoen in die aangesig van nood, wat sigself openbaar in sowel stoflike toestande as toegang tot mag. Wat eersgenoemde betref, sluit voorbeelde in uiteenlopende toegang tot gehalte-onderwys, behoorlike behuising, lonende werk, gepaste mediese geriewe en 'n skoon omgewing."<ref name="FNJones2002pp910">{{Harnvb|Jones|2002|pp=9-10}}</ref> ===Die swart-wit-tweedeling=== Die swart-wit-tweedeling is 'n paradigma wat regsgeleerdes geïdentifiseer het en waarvolgens rassekwessies en -geskiedenisse gewoonlik binne 'n rassetweedeling tussen swart en wit Amerikaners verwoord word. Die tweedeling bepaal grootliks hoe ras deur die Amerikaanse geskiedenis heen uitgebeeld en aangespreek is.<ref name="Perea 1997">{{cite journal |last1=Perea |first1=Juan |title=The Black/White Binary Paradigm of Race: The 'Normal Science' of American Racial Thought |journal=California Law Review |date=1997 |volume=85 |issue=5 |pages=1213-1258 |doi=10.2307/3481059 |jstor=3481059 |issn=0008-1221}}</ref> Richard Delgado en Jean Stefancic voer aan dat antidiskriminasiereg blinde kolle het vir nie-swart minderhede omdat die taal daarvan tot die swart-wit-tweedeling beperk is.<ref name="FNDelgadoStefancic2017p76">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|2017|p=76}}</ref> ==Toepassings en aanpassings== Navorsers in die veld het hulle met besondere aandag op die vraagstukke van haatmisdaad en [[haatspraak]] toegespits. In reaksie op die uitspraak van die Amerikaanse hooggeregshof in die haatspraaksaak ''R.A.V. v. City of St. Paul'' (1992), waarin die hof 'n antivooroordeelverordening ongeldig verklaar het soos toegepas op 'n tiener wat 'n kruis verbrand het, het Mari Matsuda en Charles Lawrence aangevoer dat die hof te min aandag gegee het aan die geskiedenis van rassistiese spraak en aan die werklike skade wat sulke spraak aanrig.<ref name="Matsuda 1993">{{cite book |last1=Matsuda |first1=Mari J. |last2=Lawrence |first2=Charles R. |title=Words That Wound: Critical Race Theory, Assaultive Speech, And The First Amendment |date=1993 |publisher=Westview Press |isbn=978-0-429-50294-1 |pages=133-136 |edition=1ste |chapter=Epilogue: Burning Crosses and the R. A. V. Case}}</ref> Navorsers het ook ten gunste van [[regstellende aksie]] geargumenteer. Hulle voer aan dat die sogenaamde verdienstestandaarde vir indiensneming en toelating tot opvoedkundige instellings nie rasseneutraal is nie, en dat sulke standaarde deel is van die retoriek van neutraliteit waarmee wit mense hulle buitensporige aandeel van hulpbronne en maatskaplike voordele regverdig.<ref name="FNDelgado1995">{{Harnvb|Delgado|1995}}</ref><ref name="FNKennedy1990"/><ref name="FNWilliams1991">{{Harnvb|Williams|1991}}</ref> In sy artikel "Will the Real CRT Please Stand Up: The Dangers of Philosophical Contributions to CRT" van 2009 het Tommy J. Curry onderskei tussen die oorspronklike sleutelgeskrifte en dit wat in die naam van die teorie gedoen word deur 'n "groeiende aantal wit feministe".<ref name="FNCurry2009bp1">{{Harnvb|Curry|2009b|p=1}}</ref> Die nuwe beweging "verkies verhale wat die ideale van 'n postrassige mensdom inskerp en van rasseversagting tussen medelydende (swart en wit) filosofiese denkers wat daaraan toegewy is om Amerika se rasseprobleem op te los".<ref name="FNCurry2009bp2">{{Harnvb|Curry|2009b|p=2}}</ref> Hulle stel belang in diskoers – dit wil sê hoe individue oor ras praat – en in die teorieë van wit kontinentale filosowe, eerder as in die strukturele en institusionele verklarings van [[wit oppergesag]] wat sentraal gestaan het in die realistiese ontleding van rassisme wat Derrick Bell in sy vroeë werke ingevoer het<ref name="FNCurry2011">{{Harnvb|Curry|2011}}</ref> en wat verwoord is deur Afro-Amerikaanse denkers soos W. E. B. Du Bois, Paul Robeson en regter Robert L. Carter.<ref name="FNCurry2009b">{{Harnvb|Curry|2009b}}</ref> ==Geskiedenis== ===Vroeë jare=== Hoewel die term ''kritiese rasteorie'' aanvanklik op die reg toegepas is, spruit die onderwerp uit die breër raamwerk van die [[kritiese teorie]] in die wyse waarop dit magstrukture in die samelewing ontleed, ongeag watter wette van krag mag wees.<ref name="FNWest1995pxi"/> In die artikel "Critical Race Theory: Past, Present, and Future" van 1998 spoor Delgado en Stefancic die oorsprong van die veld na tot die vroeë geskrifte van Derrick Albert Bell jr., waaronder sy artikel "Serving Two Masters" in die ''Yale Law Journal'' van 1976<ref>{{Harnvb|Delgado|Stefancic|1998a|p=467}}; {{Harnvb|Delgado|Stefancic|2001|p=30}}; {{Harnvb|Bell|1976}}.</ref> en sy artikel "Brown v. Board of Education and the Interest-Convergence Dilemma" in die ''Harvard Law Review'' van 1980.<ref name="FNDelgadoStefancic1998a">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|1998a}}</ref><ref name="FNBell1980"/> In die 1970's het Bell, as professor aan die Harvard-regskool, die burgerregtesake begin kritiseer, bevraagteken en herbeoordeel wat hy in die 1960's gevoer het om skole te desegregeer ná die uitspraak in ''Brown v. Board of Education''.<ref name="FNBell1980"/> Hierdie herbeoordeling het die "hoeksteen van die kritiese rasteorie" geword.<ref name="FNWrightCobb2021"/> Delgado en Stefancic, wat in 2001 saam ''Critical Race Theory: An Introduction'' geskryf het,<ref name="FNDelgadoStefancic2001">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|2001}}</ref> het Bell se belangesamevloeiing beskryf as 'n "manier om die Westerse rassegeskiedenis te verstaan".<ref name="FNDelgadoStefancic1998ap467">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|1998a|p=467}}</ref> Die klem op desegregasie ná die hooggeregshof se ''Brown''-uitspraak van 1954, wat skoolsegregasie ongrondwetlik verklaar het, het "burgerregteprokureurs in 'n kompromie tussen hulle kliënte se belange en die reg gelaat". Die besorgdheid van baie swart ouers oor hulle kinders se toegang tot beter onderwys is oorskadu deur die belange van litigante wat 'n "deurbraak" gesoek het<ref name="FNDelgadoStefancic1998ap467"/> in hulle "strewe na rassebalans in skole".<ref name="Jackson 2021">{{Cite magazine |last=Jackson |first=Lauren Michele |title=The Void That Critical Race Theory Was Created to Fill |magazine=The New Yorker |access-date=8 November 2021 |date=7 Julie 2021 |url=https://www.newyorker.com/culture/cultural-comment/the-void-that-critical-race-theory-was-created-to-fill |url-access=limited}}</ref> In 1995 het Cornel West gesê Bell was "feitlik die enigste andersdenkende" wat in vooraanstaande regstydskrifte geskryf het en die basiese aannames uitgedaag het oor hoe die reg mense van kleur behandel.<ref name="FNWest1995pxi"/> In sy artikels in die ''Harvard Law Review'' verwys Bell na die saak ''Hudson v. Leake County School Board'' van 1964, wat die regsfonds van die NAACP gewen het en waarin die heeltemal wit skoolraad gelas is om aan desegregasie te voldoen. Dit is destyds as 'n sukses beskou. Teen die 1970's het wit ouers hulle kinders uit die gedesegregeerde skole geneem en hulle by segregasie-akademies ingeskryf.<ref>{{Harnvb|Bell|1976}}; {{Harnvb|Bell|1980}}.</ref> Bell het tot die oortuiging gekom dat hy in 1964 verkeerd was toe hy as jong prokureur van die regsfonds vir Winson Hudson, hoof van die pas gestigte plaaslike NAACP-tak in Harmony, Mississippi, oorreed het om die heeltemal wit Leake County-skoolraad te beveg om skole te desegregeer.<ref name="Cobb 2021"/> Sy en die ander swart ouers het aanvanklik die regsfonds se hulp gevra om die raad se sluiting van hulle skool te beveg – een van die historiese Rosenwald-skole vir swart kinders.<ref name="Cobb 2021">{{Cite magazine |last=Cobb |first=Jelani |title=The Man Behind Critical Race Theory |magazine=The New Yorker |access-date=14 November 2021 |date=13 September 2021 |url=https://www.newyorker.com/magazine/2021/09/20/the-man-behind-critical-race-theory |url-access=limited}}</ref><ref name="FNWrightCobb2021"/> Bell het aan Hudson verduidelik dat die regsfonds ná ''Brown'' nie kon veg om 'n gesegregeerde swart skool oop te hou nie; hulle sou vir desegregasie moes veg.<ref name="FNWrightCobb2021"/><ref name="FNBell1976">{{Harnvb|Bell|1976}}</ref><ref name="FNBell1980"/> In 1964 het Bell en die NAACP geglo dat hulpbronne vir gedesegregeerde skole sou toeneem en dat swart kinders toegang tot beter onderwys sou kry, aangesien wit ouers op beter skole sou aandring.<ref name="FNWrightCobb2021"/><ref name="FNBell1976"/><ref name="FNBell1980"/> Bell het kort ná die Montgomery-busboikot vir die regsfonds begin werk, en die daaropvolgende uitspraak van die hooggeregshof in 1956 ná ''Browder v. Gayle'' dat die bussegregasiewette van Alabama en Montgomery ongrondwetlik was.<ref>{{cite web |url=http://www.crmvet.org/tim/timhis55.htm#1955mbb |title=Montgomery Bus Boycott |website=Civil Rights Movement Archive}}</ref> Van 1960 tot 1966 het Bell 300 burgerregtesake in Mississippi met sukses gevoer. Hy is geïnspireer deur Thurgood Marshall, een van die twee leiers van 'n dekades lange regsveldtog wat in die 1930's begin het, waarin hulle honderde regsgedinge aanhangig gemaak het om die leerstuk van "afsonderlik maar gelyk" omver te werp wat die hooggeregshof in ''Plessy v. Ferguson'' (1896) aangekondig het. Die hof het beslis dat rassesegregasiewette wat deur die state aanvaar is, nie die [[Grondwet van die Verenigde State|Amerikaanse grondwet]] geskend het nie solank die geriewe vir elke ras van gelyke gehalte was.<ref name="Groves 1951">{{cite journal |last=Groves |first=Harry E. |year=1951 |title=Separate but Equal – The Doctrine of Plessy v. Ferguson |journal=Phylon |volume=12 |issue=1 |pages=66-72 |doi=10.2307/272323 |jstor=272323}}</ref> Die ''Plessy''-uitspraak het die regsmandaat op federale vlak verskaf om die [[Jim Crow-wette]] af te dwing wat wit Suidelike Demokrate vanaf die 1870's ingestel het vir rassesegregasie in alle openbare geriewe, skole ingesluit. Die hof se ''Brown''-uitspraak van 1954, wat bevind het dat die leerstuk van "afsonderlik maar gelyk" in die konteks van openbare skole en onderwysinrigtings ongrondwetlik is, het ''Plessy'' erg verswak.<ref name="Schauer 1997">{{cite journal |last1=Schauer |first1=Frederick |title=Generality and Equality |journal=Law and Philosophy |date=1997 |volume=16 |issue=3 |pages=279-97 |doi=10.2307/3504874 |jstor=3504874}}</ref> Die hooggeregshof se begrip van grondwetlike kleurblindheid in die beoordeling van sake het met ''Plessy'' begin. Voor ''Plessy'' het die hof kleur as 'n bepalende faktor in baie belangrike sake beskou, wat die Jim Crow-wette versterk het.<ref name="FNGotanda1991">{{Harnvb|Gotanda|1991}}</ref> Bell se burgerregtewerk in die 1960's het voortgebou op Marshall se grondwerk van die 1930's. Dit was 'n tyd waarin die regstak van die burgerregtebeweging duisende burgerregtesake aanhangig gemaak het, en 'n tydperk van idealisme vir die beweging.<ref name="FNWrightCobb2021"/> Aan Harvard het Bell nuwe kursusse ontwikkel wat die Amerikaanse reg deur 'n rasselens bestudeer het. Hy het sy eie kursusmateriaal saamgestel, wat in 1970 onder die titel ''Race, Racism, and American Law'' gepubliseer is.<ref name="FNBell1970">{{Harnvb|Bell|1970}}</ref> Hy het in 1971 die Harvard-regskool se eerste swart professor met ampstermyn geword.<ref name="Jackson 2021"/> Gedurende die 1970's het die howe wetgewing gebruik om programme van regstellende aksie af te dwing, sowel as die bus-vervoer van leerlinge, waar die howe vervoer gelas het om rasse-integrasie te bereik in skooldistrikte wat desegregasie verwerp het. In reaksie hierop het neokonserwatiewe dinkskrums in die 1970's, wat veral teen hierdie twee sake gekant was, 'n kleurblinde retoriek ontwikkel om hulle teen te staan<ref name="FNCrenshaw1988p103"/> en beweer dat dit op omgekeerde diskriminasie neerkom. Toe Bakke in 1978 die belangrike hooggeregshofsaak ''Regents of the University of California v. Bakke'' gewen het met die argument van omgekeerde rassisme, het Bell se skeptisisme dat rassisme sou eindig, toegeneem. Regter Lewis F. Powell jr. het bevind dat die "waarborg van gelyke beskerming nie een ding kan beteken wanneer dit op een individu toegepas word en iets anders wanneer dit op 'n persoon van 'n ander kleur toegepas word nie". In 'n artikel van 1979 het Bell gevra of daar enige groepe onder die wit bevolking was wat bereid sou wees om enige nadeel te dra wat mag voortspruit uit die uitvoering van 'n beleid om die skade aan swart mense weens slawerny, segregasie of diskriminasie reg te stel.<ref name="FNBell1979a">{{Harnvb|Bell|1979a}}</ref> Bell het in 1980 bedank weens wat hy as die universiteit se diskriminerende praktyke beskou het,<ref name="FNHarris2021"/> het dekaan aan die regskool van die Universiteit van Oregon geword, en later as besoekende professor na Harvard teruggekeer. Terwyl hy weg was van Harvard, het sy ondersteuners betogings gereël teen Harvard se gebrek aan rassediversiteit in die kurrikulum, die studentekorps en die personeel.<ref name="FNCrenshawGotandaPellerThomas1995ppxixxx">{{Harnvb|Crenshaw|Gotanda|Peller|Thomas|1995|pp=xix-xx}}</ref><ref name="Buras 2014"/> Die universiteit het studente se versoeke verwerp met die bewering dat daar geen voldoende gekwalifiseerde swart dosent bestaan nie.<ref name="FNCrenshawGotandaPellerThomas1995pxx">{{Harnvb|Crenshaw|Gotanda|Peller|Thomas|1995|p=xx}}</ref> Die regsgeleerde Randall Kennedy skryf dat sommige studente "beledig gevoel" het deur Harvard se keuse om 'n "argetipiese wit liberalis" aan te stel "op 'n wyse wat die ontwikkeling van swart leierskap uitsluit".<ref name="Kennedy 1989">{{cite journal |last1=Kennedy |first1=Randall L. |title=Racial Critiques of Legal Academia |journal=Harvard Law Review |date=Junie 1989 |volume=102 |issue=8 |pages=1745-1819 |doi=10.2307/1341357 |jstor=1341357 |issn=0017-811X}}</ref> Een van hierdie studente was Kimberlé Crenshaw, wat Harvard gekies het juis om onder Bell te studeer nadat sy aan Cornell met sy werk kennis gemaak het.<ref name="FNCookHosangLadsonBillingsPeller2021locong1436">{{Harnvb|Cook|Hosang|Ladson-Billings|Peller|2021|loc=ong. 14:36}}</ref> Crenshaw het in 1981 die studentgeleide inisiatief gereël om 'n alternatiewe kursus oor ras en die reg aan te bied, gegrond op Bell se kursus en handboek, waarin studente besoekende professore soos Charles Lawrence, Linda Greene, Neil Gotanda en Richard Delgado ingebring het<ref name="Jackson 2021"/> om hoofstuk vir hoofstuk uit ''Race, Racism, and American Law'' klas te gee.<ref name="FNCookHosangLadsonBillingsPeller2021">{{Harnvb|Cook|Hosang|Ladson-Billings|Peller|2021}}</ref><ref name="Gottesman 2016">{{Cite book |last=Gottesman |first=Isaac |title=The Critical Turn in Education: From Marxist Critique to Poststructuralist Feminism to Critical Theories of Race |publisher=Taylor & Francis |year=2016 |isbn=978-1-3176-7095-7 |location=Londen |pages=123 |chapter=Critical Race Theory and Legal Studies}}</ref><ref name="FNCrenshawGotandaPellerThomas1995ppxixxx"/><ref name="Buras 2014">{{cite book |last1=Buras |first1=Kristen L. |editor-last1=Dixson |editor-first1=Adrienne D. |title=Researching Race in Education: Policy, Practice, and Qualitative Research |date=2014 |publisher=Information Age Publishing |location=Charlotte, Noord-Carolina |isbn=978-1-6239-6678-2 |pages=49-50 |chapter=From Carter G. Woodson to Critical Race Curriculum Studies}}</ref> Die kritiese rasteorie het as intellektuele beweging na vore gekom met die organisasie van hierdie boikot; die groep het nagraadse regstudente sowel as professore ingesluit.<ref name="FNAnsell2008p344"/> Alan Freeman was 'n stigterslid van die beweging vir kritiese regstudies, wat in die 1980's forums aangebied het. Die regsgeleerdes daarvan het aansprake op die beweerde waardeneutrale posisie van die reg uitgedaag. Hulle het die regstelsel se rol gekritiseer in die skepping en legitimering van onderdrukkende maatskaplike strukture wat bygedra het tot die instandhouding van 'n onregverdige en onderdrukkende klassestelsel.<ref name="FNAnsell2008p344"/> Delgado en Stefancic noem Freeman se werk in die 1970's as vormend vir die kritiese rasteorie.<ref name="FNDelgadoStefancic2001p30">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|2001|p=30}}</ref> In sy artikel in die ''Minnesota Law Review'' van 1978 het Freeman vanuit 'n kritiese regstudieperspektief herbesin oor hoe die hooggeregshof van 1953 tot 1969 onder die Warren-hof toesig gehou het oor burgerregtewetgewing. Hy het die eng vertolking van die reg gekritiseer wat verligting aan slagoffers van rassediskriminasie geweier het.<ref name="Freeman 1978">{{Cite journal |last=Freeman |first=Alan David |title=Legitimizing Racial Discrimination through Antidiscrimination Law: A Critical Review of Supreme Court Doctrine |journal=Minnesota Law Review |date=1 Januarie 1978 |volume=62 |number=73}}</ref> In sy artikel beskryf Freeman twee perspektiewe op die begrip rassediskriminasie: dié van die slagoffer en dié van die dader. Vir die slagoffer sluit rassediskriminasie sowel objektiewe toestande as die "bewussyn wat met daardie objektiewe toestande gepaard gaan" in. Vir die dader bestaan rassediskriminasie slegs uit handelinge, sonder inagneming van die objektiewe toestande wat die slagoffers ervaar, soos die "gebrek aan werk, gebrek aan geld, gebrek aan behuising".<ref name="Freeman 1978"/> Slegs daardie individue wat kon bewys dat hulle slagoffers van diskriminasie was, het regshulp verdien.<ref name="FNCrenshaw1988pp104105"/> Teen die laat 1980's het Freeman, Bell en ander navorsers die beweging vir kritiese regstudies verlaat met die bewering dat dit te eng op klas en ekonomiese strukture gefokus was en die rol van ras en rasseverhoudinge in die Amerikaanse reg verwaarloos het.<ref name="FNYosso2005p71">{{Harnvb|Yosso|2005|p=71}}</ref> ===Ontstaan as beweging=== In 1989 het Kimberlé Crenshaw, Neil Gotanda en Stephanie Phillips 'n werkswinkel met die titel "New Developments in Critical Race Theory" by die St. Benedict-sentrum in Madison, Wisconsin, gereël.<ref name="FNLang2020">{{Harnvb|Lang|2020}}</ref> Die organiseerders het die term "kritiese rasteorie" geskep om 'n "snypunt van kritiese teorie en ras, rassisme en die reg" aan te dui.<ref name="FNCrenshawGotandaPellerThomas1995pxxvii"/> Delgado het later opgemerk dat die klooster, met sy karige kamers en krusifikse, "'n vreemde plek vir 'n klomp Marxiste" was.<ref>{{cite book |last1=Delgado |first1=Richard |title=Living History Interview with Richard Delgado & Jean Stefancic |date=2011 |publisher=Seattle University School of Law |page=6 |url=https://digitalcommons.law.seattleu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1039&context=faculty |access-date=9 Mei 2025}}</ref> Daarna het regsgeleerdes 'n groter aantal werke begin publiseer wat die kritiese rasteorie toepas, waaronder meer as "300 vooraanstaande regstydskrifartikels" en boeke.<ref name="Ladson-Billings 2021">{{Cite book |last=Ladson-Billings |first=Gloria |title=Critical Race Theory in Education: A Scholar's Journey |date=2021 |publisher=Teachers College Press |isbn=978-0-8077-6583-8}}</ref>{{rp|108}} In 1990 het Duncan Kennedy sy artikel oor regstellende aksie in die regsakademie in die ''Duke Law Journal'' gepubliseer,<ref name="FNKennedy1990"/><ref name="FNKennedy1995"/> en Anthony E. Cook sy artikel "Beyond Critical Legal Studies" in die ''Harvard Law Review''.<ref name="Cook 1990">{{cite journal |last1=Cook |first1=Anthony E. |title=Beyond Critical Legal Studies: The Reconstructive Theology of Dr. Martin Luther King, Jr. |journal=Harvard Law Review |date=1990 |volume=103 |issue=5 |pages=985-1044 |doi=10.2307/1341453 |jstor=1341453 |issn=0017-811X}}</ref> In 1991 het Patricia Williams ''The Alchemy of Race and Rights'' gepubliseer, en Derrick Bell in 1992 ''Faces at the Bottom of the Well''.<ref name="Gottesman 2016" />{{rp|124}} Cheryl I. Harris het in 1993 haar artikel "Whiteness as Property" in die ''Harvard Law Review'' gepubliseer, waarin sy beskryf hoe die voorhou as wit tot voordele soortgelyk aan eiendomsbesit gelei het.<ref name="FNHarris1993">{{Harnvb|Harris|1993}}</ref><ref name="Warren 1993">{{Cite news |last=Warren |first=James |title='Whiteness as Property' |work=Chicago Tribune |date=5 September 1993 |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1993-09-05-9309050031-story.html}}</ref> In 1995 het twee dosyn regsgeleerdes bygedra tot 'n groot bundel sleutelgeskrifte oor die veld.<ref name="FNCrenshawGotandaPellerThomas1995pxiii">{{Harnvb|Crenshaw|Gotanda|Peller|Thomas|1995|p=xiii}}</ref> Teen die vroeë 1990's het die sleutelbegrippe en kenmerke van die teorie na vore getree. Bell het sy begrip van belangesamevloeiing in sy artikel van 1973 ingevoer.<ref name="FNDelgadoStefancic1998a"/><ref name="FNBell1980"/> Hy het die begrip rasserealisme ontwikkel in 'n reeks opstelle en 'n boek van 1992, ''Faces at the Bottom of the Well: The Permanence of Racism''.<ref name="FNBell1992"/> Hy het gesê swart mense moes aanvaar dat die wetgewing van die burgerregte-era nie op sy eie vooruitgang in rasseverhoudinge sou meebring nie; dat anti-swart rassisme in die Verenigde State 'n "blywende bestanddeel" van die samelewing is; en dat gelykheid in die land "onmoontlik en illusionêr" is. Crenshaw het die term ''interseksionaliteit'' in die 1990's ingevoer.<ref name="FNGillborn2015"/><ref name="FNCrenshaw1991"/> In 1995 het die opvoedkundige teoretici Gloria Ladson-Billings en William F. Tate die raamwerk in die onderwysveld begin toepas.<ref name="FNCurry2008pp3536">{{Harnvb|Curry|2008|pp=35-36}}</ref><ref name="FNLadsonBillings1998pp724">{{Harnvb|Ladson-Billings|1998|pp=7-24}}</ref><ref name="FNLadsonBillingsTate1995"/> In hulle artikel van 1995 het hulle die rol beskryf van die maatskaplike konstruksie van wit norme en belange in die onderwys. Hulle wou ongelykhede in skoolonderrig beter verstaan. Navorsers het die werk sedertdien uitgebrei om vraagstukke te verken soos skoolsegregasie in die Verenigde State, die verhouding tussen ras, geslag en akademiese prestasie, pedagogie, en navorsingsmetodologie.<ref name="Donnor 2017">{{cite book |author1-last=Donnor |author1-first=Jamel |author2-last=Ladson-Billings |author2-first=Gloria |editor1-last=Denzin |editor1-first=Norman |editor2-last=Lincoln |editor2-first=Yvonna |title=The SAGE Handbook of Qualitative Research |year=2017 |publisher=Sage Publications |location=Thousand Oaks, Kalifornië |isbn=978-1-4833-4980-0 |edition=5de |chapter=Critical Race Theory and the Postracial Imaginary |page=366}}</ref> Teen 2002 het meer as 20 Amerikaanse regskole en minstens drie regskole buite die Verenigde State kursusse of klasse in kritiese rasteorie aangebied.<ref name="FNHarris2002p1216">{{Harnvb|Harris|2002|p=1216}}</ref> Die teorie word ook toegepas in die onderwys, [[politieke wetenskap]], vrouestudies, etniese studies, kommunikasiekunde, [[sosiologie]] en Amerikanistiek. Ander bewegings het ontstaan wat die teorie op bepaalde groepe toepas, waaronder die Latino-kritiese (LatCrit), queer-kritiese en Asiaties-kritiese bewegings. Dié het met die hoofliggaam van kritiese navorsing bly skakel, maar het mettertyd onafhanklike prioriteite en navorsingsmetodes ontwikkel.<ref name="FNDelgadoStefancic2017pp78">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|2017|pp=7-8}}</ref> Die veld word ook buite die Verenigde State bestudeer, onder meer in die Verenigde Koninkryk en Australië.<ref name="CRRE">{{cite web |title=Critical Race Theory |publisher=Centre for Research in Race and Education, University of Birmingham |url=https://www.birmingham.ac.uk/research/centres-institutes/research-in-race-and-education/critical-race-theory |access-date=12 September 2025}}</ref><ref name="Quinn 2020">{{cite web |last=Quinn |first=Karl |title=Are all white people racist? Why Critical Race Theory has us rattled |website=The Sydney Morning Herald |date=6 November 2020 |url=https://www.smh.com.au/culture/books/are-all-white-people-racist-why-critical-race-theory-has-us-rattled-20201105-p56bwv.html |access-date=26 Junie 2021 |url-access=limited}}</ref> Volgens die opvoedkundige navorser Mike Cole is David Gillborn, John Preston en Namita Chakrabarty van die vernaamste voorstanders daarvan in die Verenigde Koninkryk.<ref name="Cole 2009">{{Cite journal |title=Critical Race Theory comes to the UK: A Marxist response |first=Mike |last=Cole |date=2009 |journal=Ethnicities |volume=9 |issue=2 |pages=246-269 |doi=10.1177/1468796809103462 |s2cid=144325161}}</ref> ===Filosofiese grondslae=== Navorsers in die veld steun op die werk van [[Antonio Gramsci]], Sojourner Truth, [[Frederick Douglass]] en W. E. B. Du Bois. Bell het Paul Robeson se oortuiging gedeel dat "swart selfstandigheid en Afrika-kulturele kontinuïteit die kennisteoretiese grondslag van swart mense se wêreldbeskouing behoort te vorm".<ref name="FNCurry2011p4">{{Harnvb|Curry|2011|p=4}}</ref> Hulle skryfwerk is ook beïnvloed deur die bewegings van die 1960's en 1970's soos Black Power, Chicano en die radikale [[feminisme]].<ref name="FNAnsell2008p344"/> Die kritiese rasteorie deel baie intellektuele uitgangspunte met die kritiese teorie, die kritiese regstudies, die feministiese regsleer en die [[postkolonialisme|postkoloniale teorie]]. Die filosoof Lewis Gordon van die Universiteit van Connecticut, wat hom op postkoloniale [[fenomenologie]] en op ras en rassisme toegespits het, het geskryf dat die veld opvallend is vir sy gebruik van postmoderne poststrukturele geleerdheid, waaronder 'n klem op "ondergeskikte" of "gemarginaliseerde" gemeenskappe en die "gebruik van alternatiewe metodologie in die uitdrukking van teoretiese werk, veral hulle gebruik van 'vertellings' en ander literêre tegnieke".<ref name="FNGordon1999">{{Harnvb|Gordon|1999}}</ref> Die standpuntteorie, wat deur sommige navorsers oorgeneem is, het uit die eerste golf van die vrouebeweging in die 1970's ontstaan. Die hooffokus van die feministiese standpuntteorie is [[kennisleer]] – die studie van hoe kennis voortgebring word. Die term is deur die Amerikaanse feministiese teoretikus Sandra Harding geskep en deur Dorothy Smith ontwikkel in haar publikasie ''The Everyday World as Problematic: A Feminist Sociology'' van 1989.<ref name="Borland 2014">{{Cite encyclopedia |last=Borland |first=Elizabeth |date=15 Mei 2014 |title=Standpoint theory |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |access-date=22 November 2021 |url=https://www.britannica.com/topic/standpoint-theory |url-access=limited}}</ref> Smith het geskryf dat sosioloë nuwe vrae kon stel deur te bestudeer hoe vroue hulle eie alledaagse lewenservarings maatskaplik konstrueer.<ref name="Macionis 2011">{{cite book |last1=Macionis |first1=John J. |last2=Gerber |first2=Linda M. |title=Sociology |publisher=Pearson Prentice Hall |location=Toronto |year=2011 |page=12 |edition=7de Kanadese |isbn=978-0-13-800270-1}}</ref> Patricia Hill Collins het die swart feministiese standpunt ingevoer – 'n gesamentlike wysheid van dié wat soortgelyke perspektiewe in die samelewing het, wat bewustheid van hierdie gemarginaliseerde groepe wou verhoog en maniere wou bied om hulle posisie in die samelewing te verbeter.<ref name="FNHarnois2010"/><ref name="FNCollins2009"/> Die kritiese rasteorie steun op die prioriteite en perspektiewe van sowel die kritiese regstudies as die gangbare burgerregtegeleerdheid, terwyl dit albei hierdie velde ook skerp betwis. Die regsgeleerde Angela P. Harris van die regskool van die Universiteit van Kalifornië in Davis beskryf die veld as iets wat "'n verbintenis tot 'n visie van bevryding van rassisme deur die regte rede" met die burgerregtetradisie deel.<ref name="FNHarris1994pp741743">{{Harnvb|Harris|1994|pp=741-743}}</ref> Dit [[dekonstruksie|dekonstrueer]] sommige uitgangspunte en argumente van die regsteorie en hou terselfdertyd dat regtens gekonstrueerde regte buitengewoon belangrik is.<ref name="FNCrenshawGotandaPellerThomas1995pxxiv">{{Harnvb|Crenshaw|Gotanda|Peller|Thomas|1995|p=xxiv}}</ref><ref name="FNHarris1994">{{Harnvb|Harris|1994}}</ref> Navorsers in die veld het nie met die kritiese regstudies se standpunt teen regsregte saamgestem nie en wou ook nie die "begrippe van die reg" heeltemal laat vaar nie; hulle het erken dat sommige wetgewing en hervormings mense van kleur gehelp het.<ref name="Britannica 2021"/> Soos Derrick Bell dit gestel het, is die veld volgens Harris toegewy aan "'n radikale kritiek op die reg (wat normatief dekonstruksionisties is) en ... radikale emansipasie deur die reg (wat normatief rekonstruksionisties is)".<ref name="FNBell1995p899">{{Harnvb|Bell|1995|p=899}}</ref> Tommy J. Curry, professor in die filosofie aan die Universiteit van Edinburgh, sê dat die veld se siening van ras as 'n maatskaplike konstruk teen 2009 deur "baie rassenavorsers" aanvaar is as 'n "gesonde verstand"-siening dat ras nie "biologies begrond en natuurlik" is nie.<ref name="FNCurry2009ap166"/><ref name="Gillborn 2020" /> Maatskaplike konstruk is 'n term uit die maatskaplike konstruktivisme, waarvan die wortels teruggevoer kan word na die vroeë wetenskapsoorloë, deels aangevuur deur [[Thomas Kuhn]] se ''The Structure of Scientific Revolutions'' van 1962.<ref name="FNMallon2007">{{Harnvb|Mallon|2007}}</ref> Ian Hacking, 'n Kanadese filosoof wat in die wetenskapsfilosofie spesialiseer, beskryf hoe maatskaplike konstruksie deur die geesteswetenskappe versprei het. Hy noem die maatskaplike konstruksie van ras as 'n voorbeeld en vra hoe ras beter "gekonstrueer" kan word.<ref name="FNHacking2003">{{Harnvb|Hacking|2003}}</ref> ==Kritiek== ===Akademiese kritiek=== Volgens die ''Encyclopaedia Britannica'' is aspekte van die kritiese rasteorie gekritiseer deur "regsgeleerdes en juriste oor die hele politieke spektrum heen".<ref name="Britannica 2021"/> Die kritiek het op die klem op storievertelling gefokus, op die kritiek op die verdienstebeginsel en op objektiewe waarheid, en op die stelling oor die ''stem van kleur''.<ref name="FNDelgadoStefancic2017p102">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|2017|p=102}}</ref> Volgens die ''Britannica'' sê kritici dat dit 'n "postmodernisties geïnspireerde skeptisisme oor objektiwiteit en waarheid" bevat en dat dit geneig is om "enige rasse-ongelykheid of -wanbalans ... te vertolk as bewys van institusionele rassisme en as gronde om regstreeks rassebillike uitkomste in daardie gebiede af te dwing". Voorstanders van die teorie is ook daarvan beskuldig dat hulle selfs goedbedoelde kritiek as bewys van latente rassisme behandel.<ref name="Britannica 2021"/> In 'n boek van 1997 het die regsprofessore Daniel A. Farber en Suzanna Sherry die veld gekritiseer omdat dit sy aansprake op persoonlike vertellings baseer en omdat dit aan toetsbare hipoteses en meetbare data ontbreek.<ref>{{Harnvb|Cabrera|2018|p=213}}; {{Harnvb|Farber|Sherry|1997a}}.</ref> Navorsers soos Crenshaw, Delgado en Stefancic het geantwoord dat sulke kritiek dominante denkwyses binne die geesteswetenskappe verteenwoordig wat geneig is om mense van kleur uit te sluit.<ref name="FNCabrera2018p213">{{Harnvb|Cabrera|2018|p=213}}</ref> Delgado en Stefancic het geskryf: "In hierdie gebiede [die geesteswetenskappe en die politiek] is waarheid 'n maatskaplike konstruk wat geskep is om die doeleindes van die dominante groep te dien."<ref name="FNCabrera2018p213"/> Farber en Sherry het ook aangevoer dat antimeritokratiese uitgangspunte in die kritiese rasteorie, die kritiese feminisme en die kritiese regstudies onbedoeld tot antisemitiese en anti-Asiatiese implikasies kan lei.<ref name="Hernandez 2006">{{cite journal |last1=Hernández-Truyol |first1=Berta E. |last2=Harris |first2=Angela P. |last3=Valdes |first3=Francisco |title=Beyond the First Decade: A Forward-Looking History of LatCrit Theory, Community and Praxis |journal=Berkeley La Raza Law Journal |date=2006}}</ref><ref name="Farber 1995">{{cite journal |last1=Farber |first1=Daniel A. |last2=Sherry |first2=Suzanna |title=Is the Radical Critique of Merit Anti-Semitic? |journal=California Law Review |date=Mei 1995 |volume=83 |issue=3 |pages=853 |doi=10.2307/3480866 |jstor=3480866 |issn=0008-1221 |hdl=1803/6607 |hdl-access=free}}</ref> Hulle skryf dat die sukses van Jode en Asiate binne wat navorsers as 'n struktureel onbillike stelsel voorhou, hom kan leen tot bewerings van kullery en die benutting van voordele.<ref name="FNFarberSherry1997a">{{Harnvb|Farber|Sherry|1997a}}</ref> Delgado en Stefancic antwoord hierop dat daar 'n verskil is tussen die kritisering van 'n onbillike stelsel en die kritisering van individue wat goed vaar binne daardie stelsel.<ref name="FNDelgadoStefancic2017pp103104">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|2017|pp=103-104}}</ref> Die filosoof John Gray skryf dat die kritiese rasteorie "'n bepaalde Amerikaanse geskiedenis op die hele mensdom projekteer".<ref>{{cite book |last1=Gray |first1=John |title=The New Leviathans: Thoughts After Liberalism |date=2023 |publisher=Allen Lane |location=Londen |isbn=978-0-2415-5495-1 |page=113}}</ref> ===Openbare omstredenheid=== Die kritiese rasteorie het in die Verenigde State omstredenheid ontketen omdat dit die gebruik van vertelling in regstudies bevorder, "regsinstrumentalisme" bo ideaalgedrewe gebruike van die reg bepleit, en regsgeleerdes aanmoedig om rassebillikheid te bevorder.<ref name="FNAnsell2008pp345346">{{Harnvb|Ansell|2008|pp=345-346}}</ref> Voor 1993 was die term "kritiese rasteorie" nie deel van die openbare gesprek nie.<ref name="FNHarris2021"/> In die lente van daardie jaar het konserwatiewes 'n veldtog onder leiding van Clint Bolick geloods<ref name="FNHolmes1997">{{Harnvb|Holmes|1997}}</ref> om Lani Guinier – destydse president [[Bill Clinton]] se benoemde vir adjunk-prokureur-generaal vir burgerregte – as 'n radikaal voor te stel weens haar verbintenis met die veld. Binne maande het Clinton die benoeming teruggetrek<ref>{{Harnvb|Harris|2021}}; {{Harnvb|Locin|Tackett|1993}}.</ref> en die poging om Guinier se aanstelling te keer beskryf as "'n veldtog van regse verdraaiing en swartsmeerdery".<ref name="Apple 1993">{{cite news |last1=Apple |first1=R. W. |title=The Guinier Battle: President Blames Himself for Furor Over Nominee |url=https://www.nytimes.com/1993/06/05/us/the-guinier-battle-president-blames-himself-for-furor-over-nominee.html |work=The New York Times |date=5 Junie 1993 |url-access=limited}}</ref> Dit was deel van 'n wyer konserwatiewe strategie om die hooggeregshof in hulle guns te laat swaai.<ref name="Totenberg 2022">{{Cite news |last=Totenberg |first=Nina |date=5 Julie 2022 |title=The Supreme Court is the most conservative in 90 years |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/07/05/1109444617/the-supreme-court-conservative |access-date=11 Junie 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kruzel |first=John |date=4 Mei 2022 |title=Conservative court strategy bears fruit as Roe faces peril |url=https://thehill.com/regulation/3477623-conservative-court-strategy-bears-fruit-as-roe-faces-peril/ |access-date=11 Junie 2023 |website=The Hill |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Hurley |first1=Lawrence |last2=Chung |first2=Andrew |date=1 Julie 2022 |title=Explainer: How the conservative Supreme Court is reshaping U.S. law |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/us/how-conservative-supreme-court-is-reshaping-us-law-2022-07-01/ |access-date=11 Junie 2023}}</ref> Amy E. Ansell skryf dat die logika van regsinstrumentalisme wye openbare aandag gekry het in die moordsaak teen [[O.J. Simpson]], toe die advokaat Johnnie Cochran "'n soort toegepaste kritiese rasteorie uitgevoer het" deur 'n Afro-Amerikaanse jurie te kies en hulle aan te spoor om Simpson ondanks die getuienis teen hom vry te spreek – 'n vorm van jurienietigverklaring.<ref name="FNAnsell2008p346">{{Harnvb|Ansell|2008|p=346}}</ref> Die regsgeleerde Jeffrey Rosen noem dit die "opvallendste voorbeeld" van die teorie se invloed op die Amerikaanse regstelsel.<ref name="FNRosen1996">{{Harnvb|Rosen|1996}}</ref> Die regsprofessor Margaret M. Russell het in die ''Michigan Law Review'' op Rosen se bewering geantwoord dat Cochran se "dramatiese" en "omstrede" hofstyl en strategiese aanvoeling in die Simpson-saak uit sy dekades lange ervaring as advokaat voortgespruit het, en nie beduidend deur die geskrifte van die veld beïnvloed is nie.<ref name="FNRussell1997locnota67p791">{{Harnvb|Russell|1997|loc=nota 67, p. 791}}</ref> In 2010 is 'n program in Meksikaans-Amerikaanse studies in Tucson, Arizona, gestaak weens 'n staatswet wat openbare skole verbied om rasbewuste onderwys aan te bied in die vorm van die "bepleiting van etniese solidariteit in plaas van die behandeling van leerlinge as individue".<ref name="Gillborn 2014">{{cite journal |last1=Gillborn |first1=David |title=Racism as Policy: A Critical Race Analysis of Education Reforms in the United States and England |journal=The Educational Forum |date=2014 |volume=78 |issue=1 |pages=30-31 |doi=10.1080/00131725.2014.850982 |s2cid=144670114}}</ref> Sekere boeke, waaronder 'n inleiding tot die kritiese rasteorie, is uit die kurrikulum verban.<ref name="Gillborn 2014"/> Matt de la Peña se jeugroman ''Mexican WhiteBoy'' is volgens staatsamptenare verban omdat dit "kritiese rasteorie bevat".<ref name="Winerip 2012">{{cite news |last=Winerip |first=Michael |date=19 Maart 2012 |title=Racial Lens Used to Cull Curriculum in Arizona |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2012/03/19/education/racial-lens-used-to-cull-curriculum-in-arizona.html |archive-date=8 Julie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708111638/http://www.nytimes.com/2012/03/19/education/racial-lens-used-to-cull-curriculum-in-arizona.html |url-access=limited}}</ref> Die verbod op etniese studieprogramme is later ongrondwetlik bevind op grond daarvan dat die staat diskriminerende opset getoon het: "Sowel die verordening as die toepassing daarvan is deur rassevyandigheid gemotiveer", het die federale regter A. Wallace Tashima bevind.<ref name="Depenbrock 2017">{{Cite web |first=Julie |last=Depenbrock |url=https://www.npr.org/sections/ed/2017/08/22/545402866/federal-judge-finds-racism-behind-arizona-law-banning-ethnic-studies |title=Federal Judge Finds Racism Behind Arizona Law Banning Ethnic Studies |work=All Things Considered |publisher=NPR |date=22 Augustus 2017 |archive-date=6 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190706211502/https://www.npr.org/sections/ed/2017/08/22/545402866/federal-judge-finds-racism-behind-arizona-law-banning-ethnic-studies}}</ref> ==Subvelde== Binne die kritiese rasteorie fokus verskeie subgroepe op kwessies en nuanses wat eie is aan bepaalde etnies-rassige of gemarginaliseerde gemeenskappe. Dit sluit die snypunt van ras met gestremdheid, etnisiteit, gender, seksualiteit, klas of godsdiens in. Voorbeelde is gestremdheidskritiese rasstudies (DisCrit), kritiese rassefeminisme (CRF), Joodse kritiese rasteorie (HebCrit),<ref>{{cite journal |last1=Rubin |first1=Daniel Ian |title=Hebcrit: a new dimension of critical race theory |journal=Social Identities |date=3 Julie 2020 |volume=26 |issue=4 |pages=499-514 |doi=10.1080/13504630.2020.1773778 |s2cid=219923352}}</ref> swart kritiese rasteorie (BlackCrit), Latino-kritiese rasstudies (LatCrit),<ref>{{Harnvb|Yosso|2005|p=72}}; {{Harnvb|Delgado|Stefancic|1998b}}.</ref> Asiaties-Amerikaanse kritiese rasstudies (AsianCrit),<ref name="FNYosso2005p72">{{Harnvb|Yosso|2005|p=72}}</ref> Suid-Asiaties-Amerikaanse kritiese rasstudies (DesiCrit),<ref name="FNHarpalani2013">{{Harnvb|Harpalani|2013}}</ref> kwantitatiewe kritiese rasteorie (QuantCrit),<ref>{{Cite web |last1=Castillo |first1=Wendy |last2=Gillborn |first2=David |date=9 Maart 2022 |title=How to "QuantCrit": Practices and Questions for Education Data Researchers and Users |url=https://edworkingpapers.com/ai22-546 |language=en}}</ref> queer-kritiese rasteorie (QueerCrit)<ref>{{cite journal |last1=Gil De Lamadrid |first1=Daniel |title=QueerCrit: The Intersection of Queerness and the Black-White Binary |journal=Academia |date=2023 |url=https://www.academia.edu/111596137}}</ref> en inheems-Amerikaanse kritiese rasstudies of stamkritiese rasteorie (TribalCrit).<ref name="FNYosso2005p72"/> Die metodologie is ook toegepas op die studie van wit immigrantegroepe.<ref name="FNMyslinska2014app559660">{{Harnvb|Myslinska|2014a|pp=559-660}}</ref> Die veld het sommige navorsers aangespoor om 'n tweede golf van witheidstudies te bepleit, wat nou 'n klein uitloper is wat as Second Wave Whiteness bekend staan.<ref name="FNJuppBerryLensmire2016">{{Harnvb|Jupp|Berry|Lensmire|2016}}</ref> Dit het ook navorsing begin voortbring wat na opvattings van ras buite die Verenigde State kyk.<ref name="FNMyslinska2014b">{{Harnvb|Myslinska|2014b}}</ref><ref>Sien byvoorbeeld {{Harnvb|Levin|2008}}.</ref> ===Gestremdheidskritiese rasstudies=== Nog 'n uitloper is gestremdheidskritiese rasstudies (DisCrit), wat gestremdheidstudies en die kritiese rasteorie kombineer om op die snypunt van [[gestremdheid]] en ras te fokus.<ref name="FNAnnammaConnorFerri2012">{{Harnvb|Annamma|Connor|Ferri|2012}}</ref> ===Latino-kritiese rasteorie=== Die Latino-kritiese rasteorie (LatCrit) is 'n navorsingsraamwerk wat die maatskaplike konstruksie van ras voorhou as sentraal tot die wyse waarop mense van kleur in die samelewing ingeperk en onderdruk word. Navorsers het dit ontwikkel as 'n kritiese reaksie op die "probleem van die kleurlyn" wat W. E. B. Du Bois die eerste keer verduidelik het.<ref name="FNTrevioHarrisWallace2008">{{Harnvb|Treviño|Harris|Wallace|2008}}</ref> Terwyl die kritiese rasteorie op die swart-wit-paradigma fokus, het LatCrit oorgegaan tot die oorweging van ander rassegroepe, hoofsaaklik Chicanas en Chicanos, sowel as Latino's, Asiate, inheemse Amerikaners en vroue van kleur. In ''Critical Race Counterstories along the Chicana/Chicano Educational Pipeline'' bespreek Tara J. Yosso hoe die inperking van mense van kleur omskryf kan word. In die verskille tussen Chicana- en Chicano-studente is die uitgangspunte wat sulke individue onderskei: die sentraliteit van ras en rassisme, die uitdaging van die dominante ideologie, die verbintenis tot maatskaplike geregtigheid, die sentraliteit van ervaringskennis, en die interdissiplinêre perspektief.<ref name="FNYosso2006p7">{{Harnvb|Yosso|2006|p=7}}</ref> LatCrit se hooffokus is om maatskaplike geregtigheid te bepleit vir dié wat in gemarginaliseerde gemeenskappe woon – veral Chicanas en Chicanos – wat gelei word deur strukturele reëlings wat mense van kleur benadeel, waar maatskaplike instellings onteiening, ontregting en diskriminasie teenoor minderheidsgroepe in stand hou. In 'n poging om 'n stem te gee aan dié wat verontreg word,<ref name="FNTrevioHarrisWallace2008"/> het LatCrit twee gemeenskaplike temas ontwikkel. Eerstens hou die kritiese rasteorie voor dat [[wit oppergesag]] en rassemag oor tyd heen in stand gehou word, 'n proses waarin die reg 'n sentrale rol speel. Verskillende rassegroepe het nie die stem om in hierdie burgerlike samelewing te praat nie, en die veld het daarom 'n nuwe kritiese uitdrukkingsvorm ingevoer wat die ''stem van kleur'' genoem word.<ref name="FNTrevioHarrisWallace2008"/> Die stem van kleur bestaan uit vertellings en monoloë wat as middele gebruik word om persoonlike rasse-ervarings oor te dra. Dit word ook gebruik om metaverhale teë te gaan wat rasse-ongelykheid in stand hou. Die ervarings van die onderdruktes is dus belangrike boustene vir 'n LatCrit-benadering. Tweedens het LatCrit-werk die moontlikheid ondersoek om die verhouding tussen wetstoepassing en rassemag te verander, sowel as om rasse-emansipasie en anti-ondergeskiktheid in die breë na te streef.<ref name="FNYosso2005">{{Harnvb|Yosso|2005}}</ref> Die navorsingsliggaam verskil van die algemene kritiese rasteorie deurdat dit klem lê op immigrasieteorie en -beleid, taalregte, en vorme van diskriminasie op grond van aksent en nasionale herkoms.<ref name="FNDelgadoStefancic2001p6">{{Harnvb|Delgado|Stefancic|2001|p=6}}</ref> Die veld put uitdruklik uit die geleefde ervarings van mense van kleur as data en bied navorsingsbevindings aan deur middel van storievertelling, kronieke, scenario's, vertellings en gelykenisse.<ref name="FNYosso2006">{{Harnvb|Yosso|2006}}</ref> ===Asiatiese kritiese rasteorie=== Die Asiatiese kritiese rasteorie (AsianCrit) kyk na die invloed van ras en rassisme op gemeenskappe van Asiatiese afkoms in maatskaplike kontekste soos onderwys, indiensneming en maatskaplike integrasie. Hoewel dit binne Amerikaanse geleerdheid ontwikkel het om die ervarings van Asiatiese Amerikaners aan te spreek, gee dit ook aandag aan diasporiese en transnasionale kontekste en aan die interne verskeidenheid van Asiaties-gerassifiseerde gemeenskappe. Anders as sommige hoofstroomklemtone binne die kritiese rasteorie, belig die Asiatiese kritiese rasteorie die snypunte van immigrasie- en vestigingsbeleid, dinamika binne gemeenskappe, en gerassifiseerde stereotipes soos dié van die "modelminderheid" en die "ewige vreemdeling". Navorsers voer aan dat hierdie prosesse bydra tot sowel strukturele ongelykhede as geïnternaliseerde vorme van rassifisering.<ref>{{Cite journal |last=Trieu |first=Monica M. |date=24 Maart 2019 |title=Understanding the use of "twinkie", "banana" and "FOB": Identifying the origin, role, and consequences of internalized racism within Asian America |url=https://compass.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/soc4.12679 |journal=Sociology Compass |language=en |volume=13 |issue=5 |doi=10.1111/soc4.12679 |issn=1751-9020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250803012807/https://compass.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/soc4.12679 |archive-date=3 Augustus 2025}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Buenavista |first1=Tracy |last2=Curammeng |first2=Edward |last3=Cariaga |first3=Stephanie |date=1 Januarie 2017 |title=Asian American Critical Race Theory: Origins, Directions, and Praxis |url=https://www.academia.edu/37766287/Asian_American_Critical_Race_Theory_Origins_Directions_and_Praxis |journal=Center for Critical Race Studies Research Briefs}}</ref> Asiaties-gerassifiseerde groepe ondervind steeds diskriminasie en doelgerigte vyandigheid. Vyf jaar ná die begin van die COVID-19-pandemie ervaar Asiatiese Amerikaners en eilandbewoners van die Stille Oseaan steeds rassehaat en vreemdelingehaat. Verslae het jaarliks honderde voorvalle aangeteken en het voortgesette kommer oor anti-immigranteverhale en beleidsklimate uitgespreek.<ref>{{Cite web |last=Tang |first=Terry |date=27 Maart 2025 |title=5 years after pandemic surge, Asian Americans and Pacific Islanders still targets of hatred |url=https://www.pbs.org/newshour/nation/5-years-after-pandemic-surge-asian-americans-and-pacific-islanders-still-targets-of-hatred |access-date=13 Februarie 2026 |website=PBS News |language=en}}</ref> ===Stamkritiese rasteorie=== Die kritiese rasteorie het in die 1970's ontstaan in reaksie op die kritiese regstudies.<ref name="Brayboy 2005">{{Cite journal |last=Brayboy |first=Bryan McKinley Jones |date=Desember 2005 |title=Toward a Tribal Critical Race Theory in Education |journal=The Urban Review |volume=37 |issue=5 |pages=425-446 |doi=10.1007/s11256-005-0018-y |s2cid=145515195}}</ref> Die stamkritiese teorie (TribalCrit) fokus op verhale en beskou mondelinge data as 'n primêre inligtingsbron.<ref name="Brayboy 2005"/> Dit bou voort op die idee dat wit oppergesag en [[imperialisme]] die Amerikaanse beleid teenoor inheemse volke onderlê.<ref name="Brayboy 2005"/> Anders as die kritiese rasteorie voer dit aan dat kolonisering, eerder as rassisme, endemies aan die samelewing is.<ref name="Brayboy 2005"/> 'n Kernuitgangspunt is dat inheemse mense binne 'n Amerikaanse samelewing bestaan wat hulle sowel politiseer as rassifiseer, wat hulle in 'n "drempelruimte" plaas waar inheemse selfvoorstelling bots met hoe ander hulle beskou.<ref name="Brayboy 2005"/> Die teorie hou dat idees van kultuur, inligting en mag nuwe betekenis kry wanneer hulle deur 'n inheemse lens bekyk word.<ref name="Brayboy 2005"/> Dit verwerp doelwitte van assimilasie in Amerikaanse onderwysinrigtings en voer aan dat begrip van die geleefde werklikhede van inheemse volke afhang van begrip van stamfilosofieë, -oortuigings, -tradisies en toekomsvisies.<ref name="Brayboy 2005"/> ===Kritiese filosofie van ras=== Die kritiese filosofie van ras is geïnspireer deur sowel die kritiese regstudies as die kritiese rasteorie se gebruik van interdissiplinêre geleerdheid. Albei verken die bedekte aard van die hoofstroomgebruik van "oënskynlik neutrale begrippe soos verdienste of vryheid".<ref name="FNAlcoff2021"/> ==Sien ook== * [[Rassisme in die Verenigde State]] * [[Wit bevoorregting]] ==Verwysings== {{Verwysings|30em}} ==Bronne== {{Refbegin|35em|indent=yes}} * {{cite web |last=Alcoff |first=Linda |date=2021 |title=Critical Philosophy of Race |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |edition=Herfs 2021 |url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2021/entries/critical-phil-race/}} * {{Cite book |last=Ansell |first=Amy |title=Encyclopedia of Race, Ethnicity, and Society, Volume 1 |publisher=SAGE Publications |year=2008 |isbn=978-1-4129-2694-2 |editor-first=Richard T. |editor-last=Schaefer |pages=344-346 |chapter=Critical Race Theory |chapter-url=https://archive.org/details/encyclopediaofra0001unse_o0i9/page/344/mode/1up |chapter-url-access=registration |doi=10.4135/9781412963879.n138}} * {{cite journal |last1=Annamma |first1=Subini Ancy |last2=Connor |first2=David |last3=Ferri |first3=Beth |year=2012 |title=Dis/ability critical race studies (DisCrit): theorizing at the intersections of race and dis/ability |journal=Race Ethnicity and Education |volume=16 |pages=1-31 |number=1 |doi=10.1080/13613324.2012.730511 |s2cid=145739550}} * {{Cite book |last=Bell |first=Derrick A. |title=Race, Racism, and American Law |publisher=Harvard Law School |location=Cambridge, Massachusetts |date=1970 |oclc=22681096}} * {{Cite journal |last=Bell |first=Derrick A. |title=Serving Two Masters: Integration Ideals and Client Interests in School Desegregation Litigation |journal=The Yale Law Journal |doi=10.2307/795339 |volume=85 |issue=4 |pages=470-516 |date=Maart 1976 |jstor=795339 |url=https://digitalcommons.law.yale.edu/ylj/vol85/iss4/2}} Herdruk in Crenshaw ''et al.'' (1995). * {{Cite journal |last=Bell |first=Derrick A. |title=Bakke, Minority Admissions, and the Usual Price of Racial Remedies |journal=California Law Review |doi=10.2307/3480087 |volume=67 |issue=1 |pages=3-19 |date=1979a |jstor=3480087 |issn=0008-1221}} * {{cite journal |last=Bell |first=Derrick A. |year=1980 |title=''Brown v. Board of Education'' and the Interest-Convergence Dilemma |journal=Harvard Law Review |volume=93 |issue=3 |pages=518-533 |doi=10.2307/1340546 |jstor=1340546 |issn=0017-811X}} Herdruk in Crenshaw ''et al.'' (1995). * {{Cite book |last=Bell |first=Derrick |title=Race, Racism, and American Law |orig-date=eerste uitgawe 1973 |date=1989 |edition=2de |publisher=Aspen Publishers |isbn=978-0-7355-7574-5}} * {{Cite book |last=Bell |first=Derrick |title=Faces at the Bottom of the Well: The Permanence of Racism |date=1992 |publisher=Basic Books |location=New York |isbn=978-0-465-06817-3 |oclc=25410809}} * {{cite journal |last=Bell |first=Derrick A. |year=1995 |title=Who's Afraid of Critical Race Theory? |journal=University of Illinois Law Review |volume=1995 |issue=4 |pages=893- |url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/unilllr1995&div=40&id=&page=}} * {{cite book |last1=Bonilla-Silva |first1=Eduardo |title=Racism Without Racists: Color-Blind Racism and the Persistence of Racial Inequality in the United States |date=2010 |publisher=Rowman & Littlefield |location=Lanham, Maryland |isbn=978-1-44-220218-4 |edition=3de}} * {{Cite journal |last=Bonilla-Silva |first=Eduardo |title=Color-Blind Racism in Pandemic Times |journal=Sociology of Race and Ethnicity |date=31 Julie 2020 |volume=8 |issue=3 |doi=10.1177/2332649220941024 |doi-access=free |pages=343-354}} * {{cite book |last1=Bridges |first1=Khiara M. |title=Critical Race Theory: A Primer |date=2019 |publisher=Foundation Press |location=St. Paul, Minnesota |isbn=978-1-6832-8443-7 |oclc=1054004570}} * {{cite web |last=Bridges |first=Khiara M. |title=Khiara M. Bridges Explains Critical Race Theory |publisher=International Association for Political Science Students |access-date=27 November 2021 |date=2 September 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=F8ix4Y2FIv0 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211213/F8ix4Y2FIv0 |archive-date=13 Desember 2021 |via=YouTube}} * {{cite journal |last=Brooks |first=Roy |year=1994 |title=Critical Race Theory: A Proposed Structure and Application to Federal Pleading |journal=Harvard BlackLetter Law Journal |volume=11 |pages=85- |url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hblj11&div=7&id=&page=}} * {{cite journal |last1=Cabrera |first1=Nolan L. |title=Where is the Racial Theory in Critical Race Theory? A constructive criticism of the Crits |journal=The Review of Higher Education |date=2018 |volume=42 |issue=1 |pages=209-233 |doi=10.1353/rhe.2018.0038 |s2cid=149791522}} * {{Cite book |last=Cesario |first=Anne Marie |title=Encyclopedia of Race, Ethnicity, and Society, Volume 1 |publisher=SAGE Publications |year=2008 |isbn=978-1-4129-2694-2 |editor-first=Richard T. |editor-last=Schaefer |pages=210-212 |chapter=Brown v. Board of Education |chapter-url=https://archive.org/details/encyclopediaofra0001unse_o0i9/page/209/mode/1up |chapter-url-access=registration}} * {{cite book |last=Cole |first=Mike |year=2007 |title=Marxism and Educational Theory: Origins and Issues |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-203-39732-9}} * {{cite book |last=Collins |first=Patricia Hill |title=Black Feminist Thought: Knowledge, Consciousness, and the Politics of Empowerment |publisher=Routledge |location=New York |year=2009 |orig-year=eerste uitgawe 1990 |edition=1ste |isbn=978-0-415-96472-2}} * {{cite web |last1=Cook |first1=Anthony |first2=Daniel M. |last2=Hosang |first3=Gloria |last3=Ladson-Billings |first4=Gary |last4=Peller |first5=Robert A. |last5=Williams |title=The Insurgent Origins of Critical Race Theory |work=Intersectionality Matters!, aflewering 39 |access-date=9 November 2021 |url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/39-the-insurgent-origins-of-critical-race-theory/id1441348908?i=1000534153352 |date=2 September 2021}} * {{cite journal |last=Crenshaw |first=Kimberlé |year=1988 |title=Race, Reform and Retrenchment: Transformation and Legitimation in Anti-Discrimination Law |journal=Harvard Law Review |volume=101 |issue=7 |pages=1331-1387 |doi=10.2307/1341398 |jstor=1341398 |issn=0017-811X}} Herdruk in Crenshaw ''et al.'' (1995), pp. 103-127. * {{cite journal |last1=Crenshaw |first1=Kimberlé |title=Demarginalizing the intersection of race and sex: a black feminist critique of antidiscrimination doctrine, feminist theory and antiracist politics |journal=University of Chicago Legal Forum |date=1989 |volume=1989 |issue=1 |pages=139-167 |url=http://chicagounbound.uchicago.edu/uclf/vol1989/iss1/8}} * {{cite journal |last1=Crenshaw |first1=Kimberlé |title=Mapping the margins: Intersectionality, identity politics, and violence against women of color |journal=Stanford Law Review |date=Julie 1991 |volume=43 |issue=6 |pages=1241-1299 |doi=10.2307/1229039 |citeseerx=10.1.1.695.5934 |jstor=1229039 |s2cid=24661090}} Herdruk in Crenshaw ''et al.'' (1995), pp. 357-384. * {{Cite book |last=Crenshaw |first=Kimberlé Williams |title=Seeing Race Again: Countering Colorblindness across the Disciplines |chapter=Unmasking Colorblindness in the Law: Lessons from the Formation of Critical Race Theory |date=2019 |pages=52-84 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-97214-8 |doi=10.1525/9780520972148-004 |jstor=j.ctvcwp0hd |s2cid=243191319}} * {{cite book |editor1-last=Crenshaw |editor1-first=Kimberlé |editor2-last=Gotanda |editor2-first=Neil |editor3-last=Peller |editor3-first=Gary |editor4-last=Thomas |editor4-first=Kendall |title=Critical Race Theory: The Key Writings that Formed the Movement |year=1995 |location=New York |publisher=The New Press |isbn=978-1-56584-271-7 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/critica_xxx_1995_00_1144/mode/1up}} * {{Cite journal |last=Curry |first=Tommy J. |title=Saved by the Bell: Derrick Bell's Racial Realism as Pedagogy |journal=Philosophical Studies in Education |date=2008 |volume=39 |pages=35-46}} * {{cite book |last1=Curry |first1=Tommy |editor1-last=Greene |editor1-first=Helen Taylor |editor2-last=Gabbidon |editor2-first=Shaun L. |title=Encyclopedia of Race and Crime |date=2009a |publisher=SAGE Publications |isbn=978-1-4129-5085-5 |chapter=Critical Race Theory |pages=166-169}} * {{cite journal |last1=Curry |first1=Tommy J. |title=Will the Real CRT Please Stand Up? The Dangers of Philosophical Contributions to CRT |journal=Crit: A Critical Legal Studies Journal |date=2009b |volume=2 |issue=1 |pages=1-47 |url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/tcrit2&div=3&id=&page=}} * {{cite journal |last1=Curry |first1=Tommy J. |title=Shut Your Mouth When You're Talking to Me: Silencing the Idealist School of Critical Race Theory Through a Culturalogic Turn in Jurisprudence |journal=Georgetown Law Journal of Modern Critical Race Studies |date=2011 |volume=1 |issue=3 |pages=1-38 |url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/gjmodco3&div=5&id=&page=}} * {{Cite journal |last=Delgado |first=Richard |title=The Imperial Scholar: Reflections on a Review of Civil Rights Literature |journal=University of Pennsylvania Law Review |date=1984 |jstor=3311882 |doi=10.2307/3311882 |volume=132 |issue=3 |pages=561-578 |s2cid=141979963 |issn=0041-9907}} * {{cite journal |last1=Delgado |first1=Richard |year=1995 |title=Rodrigo's Tenth Chronicle: Merit and Affirmative Action |journal=Georgetown Law Journal |volume=83 |issue=4 |pages=1711-1748}} * {{Cite journal |last1=Delgado |first1=Richard |last2=Stefancic |first2=Jean |title=Images of the Outsider in American Law and Culture: Can Free Expression Remedy Systemic Social Ills? |journal=Cornell Law Review |date=1992 |volume=77 |issue=6 |pages=1258-1297 |url=https://core.ac.uk/download/pdf/216740681.pdf |citeseerx=10.1.1.946.7275}} * {{cite journal |last1=Delgado |first1=Richard |last2=Stefancic |first2=Jean |year=1993 |title=Critical Race Theory: An Annotated Bibliography |journal=Virginia Law Review |volume=79 |issue=2 |pages=461-516 |doi=10.2307/1073418 |jstor=1073418 |issn=0042-6601}} * {{Cite journal |last1=Delgado |first1=Richard |last2=Stefancic |first2=Jean |title=Critical Race Theory: Past, Present, and Future |journal=Current Legal Problems |doi=10.1093/clp/51.1.467 |volume=51 |issue=1 |pages=467-491 |date=1998a}} * {{cite book |last1=Delgado |first1=Richard |last2=Stefancic |first2=Jean |year=1998b |title=The Latino/a Condition: A Critical Reader |publisher=New York University Press |isbn=978-0-8147-1894-0}} * {{cite book |last1=Delgado |first1=Richard |last2=Stefancic |first2=Jean |title=Critical Race Theory: An Introduction |date=2001 |publisher=New York University Press |isbn=0-8147-1930-9 |edition=1ste}} * {{cite book |last1=Delgado |first1=Richard |last2=Stefancic |first2=Jean |year=2012 |title=Critical Race Theory: An Introduction |edition=2de |publisher=New York University Press |isbn=978-0-8147-2136-0}} * {{cite book |last1=Delgado |first1=Richard |last2=Stefancic |first2=Jean |title=Critical Race Theory: An Introduction |date=2017 |publisher=New York University Press |isbn=978-1-4798-0276-0 |edition=3de}} * {{cite journal |last1=Dudziak |first1=Mary L. |title=Desegregation as a Cold War Imperative |journal=Stanford Law Review |date=November 1988 |volume=41 |issue=1 |pages=61-120 |doi=10.2307/1228836 |jstor=1228836}} * {{Cite journal |last=Dudziak |first=Mary L. |title=The Little Rock Crisis and Foreign Affairs: Race, Resistance and the Image of American Democracy |journal=Southern California Law Review |volume=70 |issue=6 |date=September 1997 |pages=1641-1716}} * {{Cite book |last=Dudziak |first=Mary L. |title=Cold War Civil Rights: Race and the Image of American Democracy |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-01661-0 |location=Princeton, New Jersey |date=2000}} * {{cite book |last1=Farber |first1=Daniel A. |last2=Sherry |first2=Suzanna |title=Beyond All Reason: The Radical Assault on Truth in American Law |publisher=Oxford University Press |date=1997a |isbn=978-0-19-535543-7 |pages=5, 9-11, 58, 118-119, 127 |url=https://archive.org/details/beyondallreasonr00farb/mode/1up |url-access=registration}} * {{Cite journal |last=Gillborn |first=David |date=2015 |title=Intersectionality, Critical Race Theory, and the Primacy of Racism: Race, Class, Gender, and Disability in Education |journal=Qualitative Inquiry |volume=21 |issue=3 |pages=277-287 |doi=10.1177/1077800414557827 |s2cid=147260539 |doi-access=free}} * {{cite journal |last=Gordon |first=Lewis R. |date=1999 |title=A Short History of the 'Critical' in Critical Race Theory |url=http://www.apa.udel.edu/apa/archive/newsletters/v98n2/lawblack/gordon.asp |url-status=dead |journal=American Philosophy Association Newsletter |volume=98 |issue=2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030502193950/http://www.apa.udel.edu/apa/archive/newsletters/v98n2/lawblack/gordon.asp |archive-date=2 Mei 2003}} * {{Cite journal |last=Gotanda |first=Neil |doi=10.2307/1228940 |volume=44 |issue=1 |pages=1-68 |title=A Critique of 'Our Constitution Is Color-Blind' |journal=Stanford Law Review |date=1991 |jstor=1228940}} Herdruk in Crenshaw ''et al.'' (1995), pp. 257-275. * {{Cite book |last=Hacking |first=Ian |title=The Social Construction of What? |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-00412-2 |location=Cambridge, Massachusetts |date=2003}} * {{Cite book |last=Hancock |first=Ange-Marie |title=Intersectionality: An Intellectual History |date=2016 |location=New York |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-937037-5}} * {{cite journal |last1=Harpalani |first1=Vinay |title=DesiCrit: Theorizing the Racial Ambiguity of South Asian Americans |date=12 Augustus 2013 |journal=New York University Annual Survey of American Law |volume=69 |issue=1 |pages=77-183|url=https://annualsurveyofamericanlaw.org/wp-content/uploads/2014/10/69-1_harpalani.pdf |archive-date=22 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210622025005/https://annualsurveyofamericanlaw.org/wp-content/uploads/2014/10/69-1_harpalani.pdf}} * {{Cite journal |last=Harnois |first=Catherine E. |title=Race, Gender, and the Black Women's Standpoint |journal=Sociological Forum |date=2010 |doi=10.1111/j.1573-7861.2009.01157.x |volume=25 |issue=1 |pages=68-85}} * {{Cite web |last=Harris |first=Adam |date=7 Mei 2021 |title=The GOP's 'Critical Race Theory' Obsession |url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2021/05/gops-critical-race-theory-fixation-explained/618828/ |website=The Atlantic |archive-date=26 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526223637/https://www.theatlantic.com/politics/archive/2021/05/gops-critical-race-theory-fixation-explained/618828/ |url-access=limited}} * {{cite journal |last1=Harris |first1=Angela P. |title=Foreword: The Jurisprudence of Reconstruction |journal=California Law Review |date=Julie 1994 |volume=82 |issue=4 |pages=741-785 |jstor=3480931 |doi=10.2307/3480931 |issn=0008-1221}} * {{cite journal |last1=Harris |first1=Cheryl I. |title=Whiteness as Property |journal=Harvard Law Review |date=Junie 1993 |volume=106 |issue=8 |pages=1707-1791 |jstor=1341787 |doi=10.2307/1341787|issn=0017-811X}} Herdruk in Crenshaw ''et al.'' (1995), pp. 276-292. * {{Cite journal |last=Harris |first=Cheryl |year=2002 |title=Critical Race Studies: An Introduction |journal=UCLA Law Review |volume=49 |issue=5 |pages=1215- |url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/uclalr49&div=35&id=&page=}} * {{Cite news |last=Holmes |first=Steven A. |title=Political Right's Point Man on Race |work=The New York Times |date=16 November 1997 |page=24 |url=https://www.nytimes.com/1997/11/16/us/political-right-s-point-man-on-race.html |url-access=limited}} * {{Cite news |last=Ioffe |first=Julia |title=The History of Russian Involvement in America's Race Wars |work=The Atlantic |date=21 Oktober 2017 |url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2017/10/russia-facebook-race/542796/ |url-access=limited}} * {{cite journal |last=Jones |first=Camara Phyllis |s2cid=158126244 |year=2002 |title=Confronting Institutionalized Racism |journal=Phylon |volume=50 |issue=1/2 |pages=7-22 |doi=10.2307/4149999 |jstor=4149999}} * {{cite journal |last1=Jupp |first1=James C. |last2=Berry |first2=Theodorea Regina |last3=Lensmire |first3=Timothy J. |title=Second-Wave White Teacher Identity Studies: A Review of White Teacher Identity Literatures From 2004 Through 2014 |journal=Review of Educational Research |date=Desember 2016 |volume=86 |issue=4 |pages=1151-1191 |doi=10.3102/0034654316629798 |s2cid=147354763}} * {{cite journal |last1=Kennedy |first1=Duncan |title=A Cultural Pluralist Case for Affirmative Action in Legal Academia |journal=Duke Law Journal |date=September 1990 |volume=1990 |issue=4 |pages=705-757 |jstor=1372722 |doi=10.2307/1372722 |issn=0012-7086}} * {{cite book |last=Kennedy |first=Duncan |chapter=A Cultural Pluralist Case for Affirmative Action in Legal Academia |editor1-last=Crenshaw |editor1-first=Kimberlé |editor2-last=Gotanda |editor2-first=Neil |editor3-last=Peller |editor3-first=Gary |editor4-last=Thomas |editor4-first=Kendall |title=Critical Race Theory: The Key Writings that Formed the Movement |year=1995 |location=New York |publisher=The New Press |isbn=978-1-56584-271-7}} * {{cite journal |last1=Ladson-Billings |first1=Gloria |title=Just what is critical race theory and what's it doing in a nice field like education? |journal=International Journal of Qualitative Studies in Education |date=Januarie 1998 |volume=11 |issue=1 |pages=7-24 |doi=10.1080/095183998236863 |s2cid=53628887}} * {{cite journal |last1=Ladson-Billings |first1=Gloria |last2=Tate |first2=William F. IV |year=1995 |title=Toward a Critical Race Theory of Education |journal=Teachers College Record |volume=97 |issue=1 |pages=47-68 |doi=10.1177/016146819509700104 |s2cid=246702897}} * {{cite magazine |last1=Lang |first1=Cady |title=President Trump Has Attacked Critical Race Theory. Here's What to Know About the Intellectual Movement |url=https://time.com/5891138/critical-race-theory-explained/ |access-date=12 Mei 2025 |magazine=Time |date=29 September 2020 |location=New York |archive-date=16 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116030001/https://time.com/5891138/critical-race-theory-explained/ |url-access=limited}} * {{cite journal |last1=Leonardo |first1=Zeus |title=The story of schooling: critical race theory and the educational racial contract |journal=Discourse: Studies in the Cultural Politics of Education |date=2013 |volume=34 |issue=4 |pages=599-610 |doi=10.1080/01596306.2013.822624 |s2cid=144840673}} * {{cite journal |last=Levin |first=Mark |title=The Wajin's Whiteness: Law and Race Privilege in Japan |year=2008 |journal=Hōritsu Jihō |volume=80 |number=2 |pages=80-91}} * {{cite news |last1=Locin |first1=Mitchell |last2=Tackett |first2=Michael |title=Clinton dumps nominee |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1993-06-04-9306040115-story.html |work=Chicago Tribune |date=4 Junie 1993 |page=11 |archive-date=26 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181126150847/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1993-06-04-9306040115-story.html |url-access=limited}} * {{Cite journal |last=Mallon |first=Ron |title=A Field Guide to Social Construction |journal=Philosophy Compass |date=Januarie 2007 |doi=10.1111/j.1747-9991.2006.00051.x |volume=2 |issue=1 |pages=93-108}} * {{Cite journal |last=McCristal-Culp |first=Jerome |title=Diversity, Multiculturalism, and Affirmative Action: Duke, the NAS, and Apartheid |date=1992 |journal=DePaul Law Review |volume=41 |issue=114 |page=32 |url=https://core.ac.uk/download/pdf/62565244.pdf}} * {{cite journal |last=Myslinska |first=Dagmar |year=2014a |title=Contemporary First-Generation European-Americans: The Unbearable 'Whiteness' of Being |journal=Tulane Law Review |volume=88 |issue=3 |pages=559-625}} * {{cite journal |last=Myslinska |first=Dagmar |year=2014b |title=Racist Racism: Complicating Whiteness Through the Privilege and Discrimination of Westerners in Japan |journal=UMKC Law Review |volume=83 |issue=1 |pages=1-55}} * {{Cite magazine |last=Rosen |first=Jeffrey |title=The Bloods and the Crits |magazine=The New Republic |date=9 Desember 1996 |url=https://newrepublic.com/article/74070/the-bloods-and-the-crits |url-access=limited}} * {{Cite book |author-last=Ruparelia |author-first=Rakhi |year=2019 |orig-year=2016 |chapter=The Invisibility of Whiteness in the White Feminist Imagination |editor-last=Kirkland |editor-first=Ewan |title=Shades of Whiteness |location=Leiden en Boston |publisher=Brill |pages=77-89 |doi=10.1163/9781848883833_008 |isbn=978-1-84888-383-3 |s2cid=201575540}} * {{Cite journal |last=Russell |first=Margaret M. |title=Beyond 'Sellouts' and 'Race Cards': Black Attorneys and the Straitjacket of Legal Practice |journal=Michigan Law Review |doi=10.2307/1290046 |volume=95 |issue=4 |pages=766-794 |date=1997 |jstor=1290046 |issn=0026-2234}} * {{Cite journal |last=Strickland |first=Rennard |title=The Genocidal Premise in Native American Law and Policy: Exorcising Aboriginal Ghosts |journal=Journal of Gender, Race and Justice |date=1997 |volume=1 |pages=325- |url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/jgrj1&div=19&id=&page=}} * {{cite journal |last1=Treviño |first1=A. Javier |last2=Harris |first2=Michelle A. |last3=Wallace |first3=Derron |title=What's so critical about critical race theory? |journal=Contemporary Justice Review |date=Maart 2008 |volume=11 |issue=1 |pages=7-10 |doi=10.1080/10282580701850330 |s2cid=145399733}} * {{Cite book |last=West |first=Cornel |editor1-last=Crenshaw |editor1-first=Kimberlé |editor2-last=Gotanda |editor2-first=Neil |editor3-last=Peller |editor3-first=Gary |title=Critical Race Theory: The Key Writings that Formed the Movement |chapter=Foreword |publisher=The New Press |isbn=978-1-56584-271-7 |date=1995 |chapter-url=https://archive.org/details/critica_xxx_1995_00_1144/page/n12/mode/1up |pages=xi-xii |chapter-url-access=registration}} * {{cite book |last=Williams |first=Patricia J. |year=1991 |title=The Alchemy of Race and Rights: Diary of a Law Professor |location=Cambridge, Massachusetts |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-01470-1}} * {{cite web |last1=Wright |first1=Kai |first2=Jelani |last2=Cobb |title=The True Story of Critical Race Theory |work=The United States of Anxiety |access-date=14 November 2021 |date=11 Oktober 2021 |publisher=WNYC Studios |url=https://www.wnycstudios.org/podcasts/anxiety/episodes/critical-race-theory}} * {{cite journal |last1=Yosso |first1=Tara J. |title=Whose culture has capital? A critical race theory discussion of community cultural wealth |url=https://thrive.arizona.edu/sites/default/files/Whose%20culture%20has%20capital_A%20critical%20race%20theory%20discussion%20of%20community%20cultural%20wealth_1.pdf |journal=Race Ethnicity and Education |date=Maart 2005 |volume=8 |issue=1 |pages=69-91 |doi=10.1080/1361332052000341006 |s2cid=34658106}} * {{cite book |last=Yosso |first=Tara J. |year=2006 |title=Critical Race Counterstories along the Chicana/Chicano Educational Pipeline |location=New York |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-95195-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalracecoun0000yoss/mode/1up}} {{Refeindig}} ==Verdere leesstof== {{Refbegin|35em|indent=yes}} * {{cite book |editor-last=Delgado |editor-first=Richard |year=1995 |title=Critical Race Theory: The Cutting Edge |location=Philadelphia |publisher=Temple University Press |isbn=978-1-5663-9347-8}} * {{cite book |year=2006 |editor1-last=Dixson |editor1-first=Adrienne D. |editor2-last=Rousseau |editor2-first=Celia K. |title=Critical Race Theory in Education: All God's Children Got a Song |location=New York |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-95292-7}} * {{cite book |last1=Epstein |first1=Kitty Kelly |title=A Different View of Urban Schools: Civil Rights, Critical Race Theory, and Unexplored Realities |date=2006 |publisher=Peter Lang |isbn=978-0-8204-7879-1}} * {{cite news |last1=Fortin |first1=Jacey |title=Critical Race Theory: A Brief History |url=https://www.nytimes.com/article/what-is-critical-race-theory.html |work=The New York Times |date=8 November 2021 |url-access=limited}} * {{Cite book |title=Critical Race Theory in Education |edition=1ste |editor-last1=Gillborn |editor-first1=David |editor-last2=Dixson |editor-first2=Adrienne D. |editor-last3=Ladson-Billings |editor-first3=Gloria |editor-last4=Parker |editor-first4=Laurence |isbn=978-1-138-84827-6 |date=2018 |publisher=Routledge}} * {{cite news |last1=Goldberg |first1=David Theo |title=The War on Critical Race Theory |url=https://bostonreview.net/race-politics/david-theo-goldberg-war-critical-race-theory |work=Boston Review |date=2 Mei 2021}} * {{cite journal |last1=Taylor |first1=Edward |title=A Primer on Critical Race Theory: Who are the critical race theorists and what are they saying? |journal=Journal of Blacks in Higher Education |date=1998 |issue=19 |pages=122-124 |doi=10.2307/2998940 |jstor=2998940}} {{Refeindig}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rassisme]] [[Kategorie:Diskriminasie]] [[Kategorie:Sosiologie]] [[Kategorie:Postmodernisme]] o4frgmjtf62w5rg59tuccxut34a2nhj Noni Jabavu 0 469831 2975017 2973419 2026-10-03T12:22:09Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975017 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Noni Jabavu| bynaam = | beeld = Noni Jabavu.png | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Helen Nontando Jabavu | geboortedatum = {{GDEO|1919|8|20}} | geboorteplek = [[Middeldrif, Oos-Kaap|Middledrift]], Oos-Kaap, [[Unie van Suid-Afrika]] | sterfdatum = {{SDEO|1919|8|2|2008|6|19|df=yes}} | sterfteplek = Oos-Londen. Oos-Kaap | ouers = [[Davidson Don Tengo Jabavu]] en Thandiswa Florence Makiwane | titel = | nasionaliteit = | beroep = Skrywer, redakteur en joernalis | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Helen Nontando (Noni) Jabavu''' ([[20 Augustus]] [[1919]]<ref> Volgens een doodsberig, "Die meeste van die biografiese sketse van Jabavu lys haar geboortejaar as 1919, maar een boek, ''Women Writing Africa: the Southern Region'', gives it as 1920." Ben, [http://bookslive.co.za/blog/2008/06/19/noni-jabavu-author-of-drawn-in-colour-dies-at-88/ "Noni Jabavu, Author of Drawn in Colour, Dies at 88"], Books, ''Times Live'', 19 Junie 2008.</ref> – [[19 Junie]] [[2008]]) was 'n [[Suid-Afrikaanse]] [[skrywer]] en [[joernalis]]; sy was een van die eerste swart vroue uit [[Afrika]] wat 'n suksesvolle literêre loopbaan gevolg het en die eerste swart Suid-Afrikaanse vrou wat [[outobiografie]]se boeke gepubliseer het.<ref>Victoria Boynton and Jo Malin (eds), [https://books.google.com/books?id=W0pRCki6Jn8C&pg=PA20 ''Encyclopedia of Women's Autobiography. 2. K – Z''], Westport, CT: Greenwood Press, 2005, bl. 20.</ref><ref name=SAHistory /> Sy het haar skoolopleiding vanaf die ouderdom van 13 in [[Brittanje]] ontvang en het die eerste swart vrou uit [[Afrika]] geword wat as redakteur van 'n Britse literêre tydskrif opgetree het toe sy in 1961 die redakteurskap van ''The New Strand'' aanvaar het – 'n herleefde weergawe van ''The Strand Magazine'', wat in 1950 gesluit het.<ref>{{cite web|url=https://www.strandlines.london/2020/03/16/people-of-the-strand-helen-noni-jabavu-1919-2008/|title=People of The Strand: Helen Noni Jabavu (1919–2008)|date=16 Maart 2020|author=Sarah Mir|website=Strandlines|access-date=27 Oktober 2023}}</ref><ref name=Ntsaluba>Gcina Ntsaluba, [https://www.pressreader.com/south-africa/daily-dispatch/20130131/281883000718312 "Call to restore Noni Jabavu legacy"], ''Daily Dispatch'', 31 Januarie 2013; via PressReader.</ref> In die woorde van die digter Makhosazana Xaba:<ref>{{Cite web |title=Makhosazana Xaba |url=https://poetryarchive.org/poet/makhosazana-xaba/ |access-date=2024-07-17 |website=Poetry Archive |language=en}}</ref> "Mens hoef slegs haar twee boeke (''Drawn in Colour'' en ''The Ochre People'') te lees om te besef hoe vaardig sy as outobiograaf was. Haar joernalistieke rubrieke en hoofartikels toon 'n besinnende styl wat vir haar tyd ongewoon moes gewees het. Tydens 'n onderhoud met [[Mongane Wally Serote|Wally Serote]], wat in dieselfde tyd as Noni in [[Botswana]] gewoon het, het ek iets te wete gekom wat my aanvanklike siening van haar bevestig het. 'Ons mans,' het hy gesê, 'het nie geweet hoe om met haar (Noni) om te gaan nie. Sy was 'n vrou wat haar tyd ver vooruit was.' Dit spreek boekdele, veral as 'n mens in ag neem dat Serote self 'n wêreldwyse literêre en kulturele reus is."<ref>{{cite web|url=http://bookslive.co.za/blog/2008/07/04/a-paragraph-on-noni-jabavu/|title=A Paragraph on Noni Jabavu|author=Makhosazana Xaba|website=BooksLive|date=4 Julie 2008|access-date=1 November 2022}}</ref> ==Biografie== ===Vroeë jare en opleiding in Engeland=== Noni Jabavu is in [[Middeldrif, Oos-Kaap|Middledrift]]<ref name=Maqagi>V. M. Sisi Maqagi, [https://books.google.com/books?id=MXJfTLB4XvcC&dq=noni+jabavu+%22women+writing+africa%22&pg=PA271 Noni Jabavu biographical note], in Margaret J. Daymond, Dorothy Driver, Sheila Meintjes and others, ''Women Writing Africa: The Southern Region'', The Feminist Press at CUNY, 2003, bl. 271.</ref> in die [[Oos-Kaap]] gebore in 'n gesin van intellektuele; haar ouers se huwelik het 'n verbintenis gesmee tussen twee van die mees prominente Christelike families in die Oos-Kaap van daardie tyd.<ref>V. M. Sisi Maqagi, [https://books.google.com/books?id=MXJfTLB4XvcC&dq=noni+jabavu&pg=PA189 Florence Thandiswa Makiwane biographical notes], in Daymond and others, ''Women Writing Africa'' (2003), bl. 189.</ref> Haar moeder was Thandiswa Florence Makiwane,<ref name=Xaba>{{cite journal |last1=Xaba |first1=Makhosazana |title=Noni Jabavu: a peripatetic writer ahead of her times |journal=Tydskrif vir Letterkunde |year=2018 |volume=46 |issue=1 |pages=217–219 |doi=10.17159/2309-9070/tvl.v.46i1.4300 |doi-access=free |url=https://letterkunde.africa/article/download/4300/9822 }}</ref> stigter van die Zenzele-vereniging vir vroueselfverbetering;<ref name=Ntsaluba /> haar vader was die aktivis en skrywer [[Davidson Don Tengo Jabavu]], en haar grootvader, [[John Tengo Jabavu]], was die [[redakteur]] van Suid-Afrika se eerste [[koerant]] in [[Xhosa]], ''[[Imvo Zabantsundu]]'' (Swart Opinie).<ref>Athambile Masola, [https://mg.co.za/article/2017-08-10-00-reading-noni-jabavu-in-2017 "Reading Noni Jabavu in 2017"], ''[[Mail & Guardian]]'', 11 Augustus 2017.</ref> Haar moeder se suster was Cecilia Makiwane, die eerste geregistreerde professionele verpleegkundige van swart afkoms in Suid-Afrika en 'n vroeë aktivis in die stryd om vroueregte. Vanaf die ouderdom van 13 het Noni haar skoolopleiding in [[Engeland]] ontvang onder die voogdyskap van Margaret en Arthur Bevington Gillett (saam met Mohan Kumaramangalam en sy suster Parvati Krishnan), en sy het vir baie jare daar bly woon.<ref name=SAHistory>[https://www.sahistory.org.za/people/helen-nontando-noni-jabavu "Helen Nontando (Noni) Jabavu"], South African History Online.</ref> Sy het later soos volg teruggekyk: "Soos 'n tipiese swart kind van daardie tyd, was ek op 13-jarige ouderdom nie werklik ingelig oor die onderhandelinge wat tussen my ouers en my toekomstige pleegouers plaasgevind het nie – onderhandelinge oor die lewe wat hulle vir my beplan het en wat, soos ek later sou uitvind, 'n praktiese demonstrasie van geslagte lange vriendskap tussen die families moes wees. Ek het toe verneem dat die plan was dat ek as dokter opgelei sou word om my mense te dien. Maar dit het nie gewerk nie, want om 'n mediese dokter te wees, was die een ding wat ek nie wou doen nie. Ek het nie geweet wat ek wel wou word nie."<ref>Jabavu Noni, "Smuts and I", ''Daily Dispatch'', 9 Februarie 1977, bl. 8. Aangehaal in Xaba, 2009.</ref> Jabavu het eers aan The Mount School in York gestudeer en later aan die Royal Academy of Music in Londen.<ref name=Busby>"Noni (Nontando) Jabavu", in Margaret Busby (ed.), ''Daughters of Africa: An International Anthology of Words and Writings by Women of African Descent'', London: Jonathan Cape, 1992; Vintage, 1993; bl. 287.</ref> Voor die [[Tweede Wêreldoorlog]] het sy haar belangstelling in die Royal Academy of Music verloor en haar hoofsaaklik op linkse studente-politiek toegespits. In 1938 het sy 'n Proms-konsert in Queen's Hall bygewoon wat onderbreek is om die nuus oor [[Neville Chamberlain]] se ooreenkoms van "vrede vir ons tyd" aan te kondig. ==Die lewe na die oorlog: besoeke aan Suid-Afrika en memoires== Met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog het sy haar studies as filmtegnikus laat vaar en opleiding ontvang as halfgeskoolde ingenieur en oksi-asetileen-sweiser; sy het aan onderdele vir bomwerperenjins gewerk. Ná die oorlog het sy in Londen aangebly, waar sy met Denis Preston – ’n [[jazz]]-resensent, radio-omroeper, [[joernalis]] en platevervaardiger – getroud is.<ref>Preston, (Sydney) Denis, 75566, Val, Wilmer</ref> Sy het ’n rubriekskrywer en televisiepersoonlikheid geword en vir die [[BBC]] as omroeper en vervaardiger gewerk. Sy het Suid-Afrika herhaaldelik en vir lang tye besoek tot en met haar huwelik in 1951 met die Engelse filmregisseur Michael Cadbury Crosfield.<ref name=McCarthy>Callum McCarthy, [https://www.theguardian.com/film/2014/aug/05/mick-crosfield-obituary "Mick Crosfield obituary"], ''[[The Guardian]]'', 5 Augustus 2014.</ref> Hulle huwelik was in stryd met Suid-Afrika se wette teen gemengde huwelike, en weens die Wet op Onsedelikheid wat destyds gegeld het, kon hy haar nie vergesel nie. Daarna het sy ook in [[Mosambiek]], [[Zimbabwe]] en [[Uganda]] gewoon en daarheen gereis.<ref name=Busby /> Jabavu het begin skryf gedurende die jare wat sy in Uganda deurgebring het.<ref name=Gazette /> In 1955 het sy vir ’n tydperk van drie maande na Suid-Afrika teruggekeer<ref name=SAHistory /> en oor daardie reis geskryf in die skrywer se voorwoord tot haar eerste boek, Drawn in Colour: African Contrasts (1960): “Ek behoort aan twee wêrelde met twee lojaliteite: Suid-Afrika, waar ek gebore is, en Engeland, waar ek my opleiding ontvang het. Toe ek 'n telegram van my vader ontvang, het ek na Suid-Afrika teruggevlieg om by my Bantoe-mense te wees, en my Engelse man in Londen agtergelaat. Later daardie jaar het hy en ek na [[Oos-Afrika]] verhuis om naby my enigste suster te wees, wat daar getroud is. Hier het ek iets vertel van my eie agtergrond en omstandighede. Dit is 'n persoonlike verslag van 'n individuele Afrikaan se ervarings en indrukke rakende die verskille tussen Oos- en Suid-Afrika in hul blootstelling aan verwestering.” ''Drawn in Colour'' het aan beide kante van die [[Atlantiese Oseaan]] gunstige resensies ontvang. Soos ''Kirkus Reviews'' dit gestel het: "Hierdie boek verdien beslis die groot lof wat dit in Engeland, waar dit vir die eerste keer gepubliseer is, ontvang het. Die skrywer, wat met 'n Britse filmregisseur getroud is, vertel van 'n reis terug huis toe na Suid-Afrika vir die begrafnis van haar broer – wat deur 'n rampokker in [[Johannesburg]] vermoor is – en van haar vrugtelose pogings om haar suster se huwelik met 'n man in Uganda te red. Hoewel dit oor twee familietragedies handel, is die verhaal nóg hartseer nóg morbied. 'n Skat aan besonderhede oor die lewe en gebruike in Afrika, tesame met lewendige beskrywings van die land self, hou die leser geboeid wanneer die hoofkarakters die toneel tydelik verlaat. Die teks is sterk deurdrenk van die [[Xhosa]]-taal, wat die naaste aan poëtiese Elizabethaanse Engels vertaal kan word. Die skrywer spaar nóg haarself nóg haar mense wanneer sy rassekwessies aanspreek, want vooroordeel bestaan aan alle kante – selfs tussen ligter en donkerder lede van dieselfde stam. Die leser sal ongetwyfeld deel in 'n groot menslike ervaring en terselfdertyd 'n beter begrip kry van ontluikende, outonome nasies."<ref>[https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/noni-jabavu/drawn-in-color/ ''Drawn In Color'' by Noni Jabavu] (review), ''Kirkus'', 15 Junie 1962.</ref> ''Drawn in Colour'' is binne die eerste jaar na publikasie vyf keer herdruk en is ook in [[Italiaans]] in [[Milaan]] uitgegee onder die titel ''Il colore della pelle''.<ref name=Xaba /> Ná jare in Uganda het Jabavu saam met haar man na Engeland teruggekeer,<ref name=Gazette /> en vanaf die begin van 1961 was sy 'n personeellid van die literêre tydskrif ''John O'London's Weekly''.<ref>[https://www.newspapers.com/image/121547272/?terms=Noni%2BJabavu%2Bjohn%2Bo%27london%27s "Bantu Woman Edits An English Magazine"], ''The Sydney Morning Herald'', 21 September 1961.</ref> Sy het ook redaksionele werk vir ''The New Strand'' gedoen (die herleefde weergawe van 'n eeu-oue maandblad wat bekend was daarvoor dat dit werke van [[Arthur Conan Doyle|Conan Doyle]] gepubliseer het) voordat sy as redakteur daarvan aangestel is;<ref>Christopher Driver, [https://www.newspapers.com/image/259713231/?terms=Noni%2BJabavu "New 'Strand's' new editor"], ''The Guardian'', 7 September 1961.</ref><ref name=Gazette>Ann Geracimos, [https://www.newspapers.com/image/420827745/ "Bantu Woman In Fleet Street Edits Revived Quality Magazine"], ''The Gazette'' (Montreal, Canada), 10 May 1962, bl. 17.</ref> 'n keuse wat die eienaar, Ernest Kay, soos volg verduidelik het: "Mej. Jabavu het so 'n veelsydige lewe gelei dat sy 'n heeltemal nuwe perspektief na die tydskrif sal bring. Sy sou beslis nie konvensioneel kon wees al het sy ook al probeer nie."<ref name=Ntsaluba /><ref name=Ebony>[https://books.google.com/books?id=X9cDAAAAMBAJ&q=%22Noni+Jabavu%22+chamberlain&pg=PA81 "New Strand Editor: Pick South African woman to revive Britain's 'most popular' magazine"], ''Ebony'', April 1962, bl. 81, 85.</ref> Sy het die pos in Desember 1961 aanvaar,<ref>Sarah Mir, [https://www.strandlines.london/2020/03/16/people-of-the-strand-helen-noni-jabavu-1919-2008/ "People of The Strand: Helen Noni Jabavu (1919-2008)"], ''Strandlines'', 16 March 2020.</ref>, maar na agt maande bedank omdat sy besluit het dat sy eerder 'n skrywer as 'n redakteur wou wees.<ref>Lucy Scholes, [https://www.theparisreview.org/blog/2020/09/22/re-covered-an-unconventional-south-african-novel/#more-147792 "Re-Covered: An Unconventional South African Novel"], ''The Paris Review'', 22 September 2020.</ref> Sy het haarself beskryf as "eerstens 'n getroude vrou en tweedens 'n loopbaanvrou"<ref name=Ebony /> en het daarna na [[Jamaika]] verhuis, waar haar man in 1961 as filmadviseur vir die regering aangestel is; hulle het in 1963 na Londen teruggekeer.<ref name=McCarthy /> ('n Resensie wat sy twee dekades later oor [[V.S. Naipaul]] se reisverslag, ''The Middle Passage'', geskryf het, bring haar ongemak tydens hierdie verblyf in die Karibiese gebied aan die lig: "...Ek was ontsteld en ontmoedig om te vind dat ek gekwel word deur 'n onvermoë om die lewe te geniet op hierdie eiland wat na bewering die mooiste en mees betowerende van almal is. ... 'n Gebrek aan wortels, 'n historiese gevoel van verlatenheid, 'n afwesigheid van tradisie, 'n soeke na identiteit – hierdie kenmerke het my opgeval tydens gesprekke met Wes-Indiërs. As 'n Afrikaan het ek oor 'n erfenis beskik wat veranker was in my taal, stamlojaliteite en die bewaarde skatte van legendes en gebeure. Verleen dit nie aan enige Afrikaan 'n gelukkige gevoel van kontinuïteit nie? Watter ontberings [[apartheid]] ook al in my eie land op ons afdwing, dit kan nooit die kragte en tradisies van ons mense uitwis nie <ref>Noni Jabavu, [https://www.nytimes.com/books/98/06/07/specials/naipaul-passage.html "Return of an Insider"], ''[[The New York Times]]'', 22 September 1983.</ref> Jabavu se tweede boek, ''The Ochre People: Scenes from a South African Life'', wat in 1963 gepubliseer is, was ook 'n [[memoires]] waaroor sy gesê het: "Dit is 'n persoonlike verslag van 'n individuele Afrikaan se ervarings en indrukke van die verskille tussen Oos- en Suid-Afrikaners in hul blootstelling aan verwestering." Ook hierdie boek het lof ontvang en is deur kritici as "briljant" en "boeiend" bestempel.<ref name=Ntsaluba /> Die resensie in die tydskrif ''Ebony'' het opgemerk: "Deur die ryk [[kultuur]] en tradisies van haar Suid-Afrikaanse Bantoe-agtergrond te verken, het die skrywer die spanninge geïllustreer wat ontstaan wanneer ou gebruike aangepas moet word om nuwe probleme op te los."<ref>{{cite magazine|url=https://books.google.com/books?id=zvkMMATVAnwC&q=%22Noni+Jabavu%22l&pg=PA24|title=Ebony Book Shelf|page=24|magazine=Ebony|date=November 1963|publisher=Johnson Publishing Company}}</ref> ==Later jare== Terwyl sy in 1976–77 in Suid-Afrika was om navorsing te doen vir 'n boek oor haar pa, het Jabavu 'n weeklikse rubriek in die koerant Daily Dispatch in [[Oos-Londen]] (Oos-Kaap) gepubliseer, onder redaksie van [[Donald Woods]] <ref name=Ntsaluba /> Sy het 'n toekenning vir lewenslange prestasie van die voormalige Minister van Kuns en Kultuur, Pallo Jordan, ontvang, asook 'n toekenning vir uitnemendheid in letterkunde in die Oos-Kaap van die destydse Minister van Sport, Kuns en Kultuur, Nosimo Balindlela.<ref name=Ntsaluba /> Noni Jabavu is in Junie 2008 op die ouderdom van 88 in die Lynette Elliott-versorgingsoord oorlede<ref name="Xaba JRB">Makhosazana Xaba, [https://johannesburgreviewofbooks.com/2019/08/05/on-noni-jabavu-and-the-return-home-makhosazana-xaba-celebrates-one-of-south-africas-foundational-literary-centenarians/ "On Noni Jabavu and the return home—Makhosazana Xaba celebrates one of South Africa's foundational literary centenarians"], ''The Johannesburg Review of Books'', 5 Augustus 2019.</ref> en is in Oos-Londen, Suid-Afrika, begrawe. Haar nalatenskap leef voort deur haar familielede, onder wie Mxolise Jabavu.<ref>Victor Mecoamere, [http://www.sowetanlive.co.za/sowetan/archive/2008/06/25/author-jabavu-dies "Author Jabavu dies"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170817080840/http://www.sowetanlive.co.za/sowetan/archive/2008/06/25/author-jabavu-dies |date=17 August 2017 }}, ''Sowetan Live'', 25 Junie 2008.</ref> ==Nalatenskap en invloed== Daar is berig dat Jabavu se familie besig was met die vervaardiging van 'n dokumentêre rolprent oor haar lewe – 'n projek wat deur Duma kaNdlovu (skepper van die televisieprogram Muvhango) begin is – toe die fondse wat deur die Oos-Kaapse Raad vir Kuns en Kultuur verskaf is, uitgeput geraak het.<ref name=Ntsaluba /><ref>{{cite news|url=http://bookslive.co.za/blog/2013/02/01/noni-jabavus-family-requests-help-to-preserve-her-legacy-plus-documentary-clip/|title=Noni Jabavu's Family Requests Help to Preserve Her Legacy (Plus: Documentary Clip)|website=Sunday Times Books Live|date=1 Februarie 2013|access-date=30 November 2020}}</ref> Margaret Busby – die eerste swart Afrika-vrou wat in 1967 'n uitgewersmaatskappy in die VK gestig het<ref>{{cite journal|url=https://www.griffithreview.com/articles/we-are-the-world-trumpeting-our-words/|title=We are the world – Trumpeting our words|first=Margaret|last=Busby|journal=Griffith Review|issue=59|date=Januarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602130002/https://www.griffithreview.com/articles/we-are-the-world-trumpeting-our-words/|archive-date= 2 Junie 2023|access-date=28 September 2026|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://granta.com/on-meeting-margaret-busby|title=On Meeting Margaret Busby|magazine=Granta]author=Sarah Ladipo Manyika|date=19 Oktober 2020}}</ref> en wat 'n paar jaar vroeër, toe sy nog op skool was, oor Jabavu gelees het<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/society/2020/oct/22/margaret-busby-the-uks-first-black-female-publisher-everyone-assumed-i-was-there-to-make-the-tea|title=Margaret Busby: how Britain's first black female publisher revolutionised literature – and never gave up|newspaper=The Guardian|author=Aida Edemariam|date=22 Oktober 2020}}</ref> – het Jabavu as 'n rolmodel uitgewys. Werk van Jabavu is in Busby se bloemlesing uit 1992, ''Daughters of Africa'', opgeneem.<ref>{{cite book|title= Daughters of Africa : an international anthology of words and writings by women of African descent from the ancient Egyptian to the present|author=Margaret Busby|oclc= 25964470}}</ref> Die boek ''Noni Jabavu: A Stranger at Home'' – 'n versameling van haar rubrieke vir die ''[[Daily Dispatch]]'', saamgestel en ingelei deur Makhosazana Xaba en Athambile Masola – is in 2023 gepubliseer.<ref>{{cite web|url=https://www.nb.co.za/en/view-book/?id=9780624089360|title=Noni Jabavu: A Stranger at Home|publisher=NB Publishers|access-date=27 Maart 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theconversation.com/noni-jabavu-was-a-pioneering-south-african-writer-a-new-book-shows-how-relevant-she-still-is-201411|title=Noni Jabavu was a pioneering South African writer - a new book shows how relevant she still is|website=The Conversation|first=Athambile|last=Masola|date=22 Maart 2023|access-date=27 Maart 2023}}</ref> In 2022 is die boek ''Nontando Noni Jabavu 1919–2008'' deur die skrywer, redakteur en bloemleser Asanda Sizani gepubliseer.<ref>{{cite web|url=https://nounouche.online/black-excellence-anthology-with-asanda-sizani/|title=Black Excellence & Anthology with Asanda Sizani|website=nounouche.online|date=24 Augustus 2023|access-date=27 April 2024}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Bibliografie== * ''Drawn in Colour'' (Londen: John Murray, 1960; New York: St Martin's Press, 1962) * ''The Ochre People'' (Londen: John Murray, 1963; New York: St Martin's Press, 1963; extracted in ''Daughters of Africa'', edited by Margaret Busby, 1992). * ''Noni Jabavu: A Stranger at Home'', introduced by Makhosazana Xaba and Athambile Masola, 2023, NB Publishers, {{ISBN|9780624089360}}. * Asanda Sizani (ed.), ''Nontando Noni Jabavu 1919–2008'', Legacy Creates, 2022, {{ISBN|9780639719689}}. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Jabavu, Noni}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1919]] [[Kategorie:Sterftes in 2008]] tg372jt0laf1x4uxmqnwec9wvqnbmbu Vlad Tenev 0 469993 2975297 2974629 2026-10-04T11:39:35Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2975297 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Vlad Tenev | bynaam = | beeld = Portrait of Vlad Tenev.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Vlad Tenev in 2025 | geboortenaam = Vladimir Tenev | geboortedatum = [[13 Februarie]] [[1987]] | geboorteplek = Varana, [[Bulgarye]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = Medestigter, en hoof uitvoerende beampte van Robinhood. | ander = | bekend = Entrepreneur | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = Celina Tenev | kinders = 3 | webblad = | handtekening = }} '''Vladimir Tenev''' ([[Bulgaars]]: Владимир Тенев; gebore op [[13 Februarie]] [[1987]]) is 'n Bulgaars-Amerikaanse [[entrepreneur]] wat veral bekend is as die medestigter, voorsitter en uitvoerende hoof van Robinhood, 'n Amerikaanse maatskappy vir finansiële tegnologiedienste. Tenev het op vyfjarige ouderdom van sy geboorteland, [[Bulgarye]], na die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] verhuis. Nadat hy wiskunde aan Stanford en UCLA studeer en 'n [[meestersgraad]] behaal het, het hy besluit om saam met Baiju Bhatt verskeie fintegnologie-[[beginonderneming]]s te stig. Een daarvan, Robinhood, het 'n genoteerde maatskappy met 'n waarde van miljarde dollars geword. ==Vroeë lewe en opleiding== Tenev is in Varna, Bulgarye, gebore.<ref>{{Cite news |last=Kolhatkar |first=Sheelah |date=2021-05-10 |title=Robinhood's Big Gamble |url=https://www.newyorker.com/magazine/2021/05/17/robinhoods-big-gamble |access-date=2025-10-28 |work=The New Yorker |language=en-US |issn=0028-792X}}</ref> Toe hy nog 'n kleuter was, het sy ouers na die VSA geëmigreer en hom by sy grootouers agtergelaat; hy het hulle op vyfjarige ouderdom daar vervoeg.<ref>{{cite web |title=The founders of Robinhood, a no-fee stock-trading app, were initially rejected by 75 venture capitalists — now their startup is worth $1.3 billion |url=https://www.businessinsider.com/robinhood-app-vlad-tenev-founder-free-stock-trading-valuation-2017-7 |access-date=23 Julie 2018}}</ref> Albei Tenev se ouers het vir die [[Wêreldbank]] gewerk.<ref name="forbes.com">{{cite web|url=https://www.forbes.com/pictures/mdg45ejdik/vlad-tenev-28/#7080bf797375|title=Vlad Tenev, 28|website=Forbes|access-date=23 Julie 2018}}</ref> Tydens sy kinderjare het sy ouers spaarsamig geleef, beïnvloed deur die finansiële onstabiliteit in Bulgarye.<ref name=axios>{{cite news |last=King |first=Hope |title=Axios Finish Line: Talking leadership with Vlad Tenev |url=https://www.axios.com/2023/12/19/talking-leadership-with-robinhood-ceo-tenev |work=Axios |date=18 Desember 2023}}</ref> Hy het die Thomas Jefferson High School for Science and Technology<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/tjcolonials/status/684903151997157376|title=Thomas Jefferson HS|last=Thomas Jefferson HS|website=Twitter}}</ref> in Fairfax County, Virginia, bygewoon. Hy het 'n [[Baccalaureus Scientiae]]-graad in [[wiskunde]] aan die Stanford-universiteit verwerf, waar hy vir Baiju Bhatt ontmoet het.<ref name="bloomberg.com" /> Hy was lid van 'n studente-broederskap by Stanford.<ref>{{cite news |last1=Constine |first1=Josh |date=11 Desember 2014 |title=Robinhood Launches Zero-Fee Stock Trading App |url=https://techcrunch.com/2014/12/11/robinhood-free-stock-trading/ |publisher=TechCrunch}}</ref> In 2008 het hy 'n meestersgraad in wiskunde aan die Universiteit van Kalifornië in Los Angeles (ULCA) verwerf<ref>{{cite news |last1=Svensson |first1=Philip |date=15 September 2025 |title=Vlad Tenev: Co-founder & CEO of Robinhood |url=https://quartr.com/insights/business-philosophy/vlad-tenev-co-founder-ceo-of-robinhood |publisher=Quartr}}</ref><ref name=speaker>{{cite news |last1=Santil |first1=Lance |date=17 Junie 2019 |title=2019 Math Commencement Keynote Speaker: Vladimir Tenev |url=https://ww3.math.ucla.edu/2019-math-commencement-keynote-speaker-vladimir-tenev/ |publisher=UCLA Mathematics}}</ref> en was oorspronklik van plan om 'n PhD in wiskunde aan UCLA te doen en 'n loopbaan in die akademie te volg.<ref name="NPR2" /> Hy het egter sy studies gestaak om saam met Bhatt te werk.<ref name="forbes.com" /><ref>{{cite web |last=Ongchoco |first=David |date=12 Augustus 2015 |title=Startup Insider: The Story Behind Stock Trading App Robinhood and Its One Million-Person Waitlist |url=https://www.huffingtonpost.com/david-ongchoco/startup-insider-the-story_b_7976446.html |access-date=23 Julie 2018 |website=HuffPost}}</ref> ==Loopbaan== ===Vroeë loopbaan=== In 2010 het Tenev en Baiju Bhatt 'n sagtewaremaatskappy vir hoëfrekwensiehandel genaamd Celeris, gebaseer in [[New York]], begin.<ref name="NPR2">{{cite news |last1=Raz |first1=Guy |date=12 April 2021 |title=Robinhood: Vlad Tenev |url=https://www.npr.org/2021/04/07/985041291/robinhood-vlad-tenev |publisher=NPR}}</ref><ref name="Bloomberg/Verhage2">{{cite news |last1=Chafkin |first1=Max |last2=Verhage |first2=Julie |date=9 Februarie 2018 |title=Brokerage App Robinhood Thinks Bitcoin Belongs in Your Retirement Plan |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2018-02-08/brokerage-app-robinhood-thinks-bitcoin-belongs-in-your-retirement-plan?embedded-checkout=true |publisher=Bloomberg}}</ref> Teen Januarie 2011 het hulle dit laat vaar om Chronos Research te stig, wat sagteware met lae vertraging aan ander handelsfirmas en banke verkoop het.<ref name="techcrunch.com">{{cite web|url=https://techcrunch.com/2013/04/18/robinhood-app/|title=Win the Stock Market with Crowd Sourced Advice from New App Robinhood|date=18 April 2013 }}</ref> Later in 2011 het hulle na [[Kalifornië]] verhuis.<ref name="NPR2" /> ===Robinhood=== In 2013 het Tenev en Bhatt die handelsplatform Robinhood mede-gestig,<ref name="bloomberg.com">{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-05-11/robinhood-founders-turn-billionaires-in-a-silicon-valley-minute|title=Robinhood Founders Are Billionaires in Silicon Valley Minute|website=[[Bloomberg News]] |date=11 Mei 2018 |access-date=23 Julie 2018}}</ref> geïnspireer deur die finansiële krisis van 2008<ref>{{cite news |last=Chmiel |first=Damian |title=Robinhood CEO Reveals: “I Was Never Really Doing It for the Money” |url=https://www.financemagnates.com/fintech/robinhood-ceo-reveals-i-was-never-really-doing-it-for-the-money/ |work=Finance Magnates |date=11 September 2025}}</ref> en die Occupy Wall Street-beweging wat in 2011 daarop gevolg het.<ref name=nythotseat/> Tenev se vrou het die maatskappy se naam geïnspireer terwyl die toepassing nog in ontwikkeling was, deur na die medestigters te verwys as "die Robin Hood van finansies."<ref>{{cite news |last=Melin |first=Anders |title=Robinhood Duo Ride Trading Frenzy to Billionaire Riches |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-29/robinhood-duo-ride-retail-trading-frenzy-to-billionaire-riches |work=Bloomberg |date=29 Julie 2021}}</ref> Tenev het die ontwikkeling van die tegnologie en kode vir die skep van die Robinhood-toepassing gelei.<ref name=nythotseat>{{cite news |last1=Popper |first1=Nathaniel |last2=Browning |first2=Kellen |last3=Griffith |first3=Erin |title=Robinhood's C.E.O. Is in the Hot Seat |url=https://www.nytimes.com/2021/02/02/technology/robinhood-ceo-vlad-tenev.html |work=New York Times |date=2 Februarie 2021}}</ref> Tydens die maatskappy se vroeë aanvangskapitaalfase het Tenev en Bhatt na bewering hul konsep aan ongeveer 75 beleggers voorgelê in 'n poging om kapitaal in te samel; dit was nodig om te voldoen aan die vereistes van die Financial Industry Regulatory Authority (FINRA) rakende voldoende kapitaal om as 'n geregistreerde makelaar-handelaar te kan funksioneer.<ref>{{cite news |last1=Mazarakis |first1=Anna |last2=Shontell |first2=Alyson |title=The founders of Robinhood, a no-fee stock-trading app, were initially rejected by 75 venture capitalists — now their startup is worth $1.3 billion |url=https://www.businessinsider.com/robinhood-app-vlad-tenev-founder-free-stock-trading-valuation-2017-7 |work=Business Insider |date=6 Julie 2017}}</ref><ref name=obs/> Om vroeë steun van die waagkapitalis Tim Draper te verkry, het Tenev en Bhatt aangedui dat hulle ingestem het om van hul salarisse af te sien totdat die regulatoriese lisensie amptelik aan Robinhood toegeken is.<ref name=obs>{{cite news |last=Cao |first=Sissi |title=Robinhood CEO Opens Up About How He Convinced Tim Draper to Back His Crazy Idea |url=https://observer.com/2018/09/robinhood-ceo-tells-how-he-convinced-tim-draper-back-idea/ |work=Observer |date=10 September 2018}}</ref> Teen die einde van 2013 het Robinhood 'n makelaarsdiens aangekondig wat handel sonder kommissie moontlik sou maak, wat volgens Tenev daartoe gelei het dat die waglys "die hoogte in geskiet het".<ref name=marketwatch/> Hy het verklaar dat sy doelwit handel sonder kommissie regoor die hele bedryf was.<ref name=marketwatch/> Tenev en Bhatt het miljardêrs geword ná 'n befondsingsronde in Mei 2018 wat Robinhood se waardasie tot $6 miljard verhoog het.<ref name="bloomberg.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/new-tech-billionaires-2018-7?r=US&IR=T/|title=Meet the 11 new tech billionaires that emerged in 2018|access-date=23 Julie 2018}}</ref> In November 2020 het Tenev die enigste uitvoerende hoof ([[HUB]]) van Robinhood geword, nadat hy voorheen die titel van mede-uitvoerende hoof met Bhatt gedeel het.<ref>{{cite web|title=This app completely disrupted the trading industry |url=https://www.cnn.com/2019/12/13/investing/robinhood-free-trading-fractional-shares/index.html|publisher=[[CNN]]|date=13 Desember 2019}}</ref> Die volgende jaar het Robinhood sy debuut op die aandelemark gemaak. Die [[maatskappy]] se aanvanklike openbare aanbod (IPO) het dit op 'n waardasie van $32 miljard geplaas.<ref>{{cite web|title=Robinhood valued at $32 billion after selling shares in IPO at $38 per share|url=https://www.cnbc.com/2021/07/28/robinhood-valued-at-32-billion-after-selling-shares-in-ipo-at-38-per-share-source-says.html|publisher=CNBC|date=28 Julie 2021}}</ref> Tydens die "[[GameStop kortdruk-aksie|kort-druk]]"-gebeure (gedwonge terugkoop van aandele) met GameStop en AMC Entertainment in Januarie 2021,<ref name=":1">{{Cite news |last1=Popper |first1=Nathaniel |last2=Phillips |first2=Matt |date=2021-02-18 |title=In GameStop Saga, Robinhood Is Cast as the Villain |url=https://www.nytimes.com/2021/02/18/business/gamestop-robinhood-hearing.html |access-date=2021-02-19 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> het Robinhood gebruikers verhoed om sekere aandele en opsies te koop,<ref>{{Cite news |date=2021-01-29 |title=Robinhood CEO Says Trading Limits Will Protect Firm, Customers |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-01-29/robinhood-ceo-says-trading-limits-will-protect-firm-customers |access-date=2021-01-29 |work=Bloomberg.com |language=en}}</ref> met die rede dat hulle nie aan federale vereistes vir deposito's by die verrekeningshuis kon voldoen nie.<ref>{{Cite web |date=2021-01-28 |title=Robinhood restricts trading in GameStop, other names involved in frenzy |url=https://www.cnbc.com/2021/01/28/robinhood-interactive-brokers-restrict-trading-in-gamestop-s.html |website=CNBC |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Collins |first1=Eliza |date=18 Februarie, 2021 |title=Who Are Keith Gill and Other Key Players at the GameStop Hearing? |url=https://www.wsj.com/articles/gamestop-stock-hearing-keith-gill-reddit-robinhood-11613652307?st=hq0ll9n34cbmw9v&reflink=desktopwebshare_permalink |access-date=18 Februarie 2021 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Tenev het die besluit in die openbaar verdedig,<ref>{{Cite web |date=2021-01-29 |title=Robinhood CEO Vlad Tenev speaks out on decision to restrict trading on GameStop and other stocks |url=https://www.cnbc.com/video/2021/01/28/robinhood-ceo-vlad-tenev-on-decision-to-restrict-trading-on-gamestop.html |access-date=2021-01-29 |website=CNBC |language=en}}</ref> wat tot kritiek gelei het van gebruikers en politici wat die maatskappy daarvan beskuldig het dat hy institusionele beleggers beskerm.<ref>{{Cite web|date=2021-01-28|title=Robinhood founder Vlad Tenev says app blocked GameStop buys to "protect investors"|url=https://www.newsweek.com/robinhood-founder-vlad-tenev-says-app-blocked-gamestop-buys-protect-investors-1565252|access-date=2021-01-29|website=Newsweek|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 Februarie 2021 |title=Under fire, Robinhood CEO apologizes to Congress for restricting trading |url=https://www.nbcnews.com/business/business-news/under-fire-robinhood-ceo-apologizes-congress-restricting-trading-n1258285 |access-date=2021-02-19 |website=NBC News |language=en}}</ref> Op 18 Februarie 2021 het Tenev voor die [[Amerikaanse Huis van Verteenwoordigers]] se komitee oor finansiële dienste getuig; hy het om verskoning gevra vir die opskorting van handel, maar volgehou dat hy niks verkeerd gedoen het nie.<ref name=":1" /> Sebastian Stan het die rol van Tenev vertolk in die 2023-rolprent *Dumb Money*, 'n drama oor die GameStop-"short squeeze".<ref>{{Cite web |date=2023-06-21 |title='Dumb Money' First Look: The GameStop Stock Frenzy Is Now a Movie |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2023/06/dumb-money-first-look |access-date=2023-10-18 |website=Vanity Fair |language=en-US}}</ref> Tenev het verklaar dat sy doelwit vir Robinhood is om 'n "finansiële supertoepassing" te word<ref>{{cite news |last=Thomas |first=Daragh |title=Robinhood's CEO Has A 'Super App' Vision For Prediction Markets |url=https://www.benzinga.com/markets/prediction-markets/26/03/51140092/robinhoods-ceo-has-a-super-app-vision-for-prediction-markets |work=Benzinga |date=9 Maart 2026}}</ref> wat met Fidelity Investments en Charles Schwab Corporation meeding,<ref name=marketwatch>{{cite news |last=Gottsegen |first=Gordon |title=Robinhood's Vlad Tenev has led a trading revolution to become a new Wall Street power |url=https://www.marketwatch.com/story/robinhoods-vlad-tenev-has-led-a-trading-revolution-to-become-a-new-wall-street-power-6a73bf9b |work=MarketWatch |date=27 Junie 2025}}</ref> terwyl dit ook [[kunsmatige intelligensie]] (KI) en [[blokketting]]]tegnologie insluit.<ref>{{cite news |last=Roberts |first=Jeff John |title=How memestock mania forced CEO Vlad Tenev to reinvent Robinhood—and himself |url=https://fortune.com/2024/07/30/robinhood-vlad-tenev-trading-investing-wealth-management-ai-blockchain/ |work=Fortune Magazine |date=30 Julie 2024}}</ref> ===Openbare redevoering=== Tenev is genooi om as hoofspreker by UCLA se gradeplegtigheid in wiskunde in 2019 op te tree.<ref name=speaker/> Hy het by Fortune Brainstorm Tech,<ref>{{cite news |last=Schwartz |first=Leo |title=Robinhood CEO Vlad Tenev touts crypto and tokenization as the natural transition for financial services: 'An obvious technology advantage' |url=https://fortune.com/2024/07/15/robinhood-ceo-vlad-tenev-crypto-stocks-tokenization-gamestop/ |work=Fortune |date=15 Julie 2024}}</ref> All-In Summit,<ref>{{cite news |last=Bernard |first=Zoe |title=First, All-In Red-Pilled the Billionaires. Now They're Coming for Everyone Else |url=https://www.vanityfair.com/news/story/all-in-is-coming-for-everyone-else |work=Vanity Fair |date=25 September 2025}}</ref> TEDAI<ref name=tednpr>{{cite news |last1=Zomorodi |first1=Manoush |last2=Lett |first2=Phoebe |last3=Meshkinpour |first3=Sanaz |title=AI will change work. Our history shows that's normal |url=https://www.npr.org/2026/04/03/nx-s1-5761011/ai-will-change-work-our-history-shows-thats-normal |work=NPR |date=3 April 2026}}</ref> en TechCrunch Disrupt opgetree. <ref>{{cite news |last=Simonds |first=Lauren |title=Vlad Tenev shares Robinhood’s next chapter at TechCrunch Disrupt 2023 |url=https://techcrunch.com/2023/08/15/vlad-tenev-shares-robinhoods-next-chapter-at-techcrunch-disrupt-2023/ |work=TechCrunch |date=15 Augustus 2023}}</ref> ===Harmonic=== Tenev was in 2023 medestigter van Harmonic, 'n nuwe onderneming in [[kunsmatige intelligensie]] (KI) wat in [[Palo Alto]] gebaseer is en waar hy as uitvoerende voorsitter dien.<ref>{{Cite web |last=Victor |first=John |date=8 Augustus 2024 |title=Sequoia Capital Has Discussed Funding AI Reasoning Startup Cofounded by Robinhood CEO |url=https://www.theinformation.com/articles/sequoia-capital-has-discussed-funding-ai-reasoning-startup-cofounded-by-robinhood-ceo |website=The Information |url-access=subscription}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Fried |first=Ina |date=10 Junie 2024 |title=Exclusive: Robinhood CEO backs startup to boost AI's math skills |url=https://www.axios.com/2024/06/10/robinhood-ceo-vlad-tenev-startup-ai-math |website=Axios}}</ref> Die maatskappy se doelwit is om KI-[[Hallusinasie (kunsmatige intelligensie)|hallusinasies]] vir toepassings in sektore soos die motorbedryf, lugvaart en medisyne te verminder<ref name=":2"/> deur "Lean"-kode te genereer en te verifieer,<ref name=nyth>{{Cite news |last=Metz |first=Cade |date=23 September 2024 |title=Is Math the Path to Chatbots That Don't Make Stuff Up? |url=https://www.nytimes.com/2024/09/23/technology/ai-chatbots-chatgpt-math.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251028154013/https://www.nytimes.com/2024/09/23/technology/ai-chatbots-chatgpt-math.html |archive-date=28 Oktober 2025 |work=The New York Times |access-date=30 September 2026 |url-status=bot: unknown}}</ref> asook om KI se wiskundige vaardighede te verbeter.<ref name=":2" /> Wanneer dit gevra word, verskaf die maatskappy se [[kletsbot]], Aristotle, antwoorde op wiskundige vrae, tesame met die redenasie agter die antwoord.<ref name=nyth/> Teen Junie 2024 het Harmonic 'n sukseskoers van 83% op F2F – 'n wiskundige maatstaf – behaal, met die hulp van rekenaarsimboliese wiskundestelsels. Die kletsbot is opgelei met behulp van sintetiese wiskundige bewyse – rekenaargegenereerde voorbeelde wat gebruik word om probleemoplossing aan te leer<ref name=":2"/> – en dit het in Julie 2025 'n "verrigting van die hoogste gehalte" by die Internasionale Wiskunde-olimpiade gelewer.<ref name=nyth/> Teen November 2025 het Harmonic 'n totale kapitaalbedrag van $295 miljoen ingesamel, wat gelei het tot 'n waardasie van $1,45 miljard.<ref>{{cite news |last=Hu |first=Krystal |title=Robinhood CEO's math-focused AI startup Harmonic valued at $1.45 billion in latest fundraising |url=https://www.reuters.com/business/robinhood-ceos-math-focused-ai-startup-harmonic-valued-145-billion-latest-2025-11-25/ |work=Reuters |date=25 November 2025}}</ref> == Persoonlike lewe == Tenev is getroud met Celina A. Tenev, 'n medestigter van die noodgesondheidsdiens Call9.<ref>{{Cite web |date=2019-05-15 |title=Call9: Modernizing Emergency Care |url=https://nychealthtech.org/call9-modernizing-emergency-care/ |access-date=2022-03-23 |website=Center for Health Technology Hunter College |language=en-US}}</ref> Hulle het drie kinders.<ref>{{Cite web |last=Roberts |first=Jeff John |last2=Royle |first2=Oriana Rose |date=2024-07-30 |title=The education of Robinhood's Vlad Tenev |url=https://fortune.com/2024/07/30/robinhood-vlad-tenev-ceo-daily/ |access-date=2025-07-19 |website=Fortune}}</ref> Tenev is 'n fiksheidsentoesias en skryf sy vermoë om stres te hanteer aan sy oefenroetine toe.<ref name="gravesq">{{cite news |last1=Gravesq |first1=Ginny |date=24 Januarie 2024 |title=Robinhood CEO Vlad Tenev Works Out for a Balanced Life |url=https://www.menshealth.com/fitness/a46488203/vlad-tenev-robinhood-workout/ |publisher=Men's Health}}</ref> In 2025 het Tenev $125 000 aan die TJ Partnership Fund geskenk – die grootste skenking in die skool se geskiedenis – wat sy voormalige hoërskool bevoordeel het.<ref name="gravesq" /> ===Sienings=== Tenev het gepraat oor hoe sy grootwordjare as immigrant – veral die spaarsamigheid van sy jeug en die finansiële onstabiliteit in Bulgarye – sy siening oor toegang tot kapitaal en markte gevorm het.<ref name=axios/> Hy het ook die impak van kunsmatige intelligensie op finansies en belegging bespreek<ref name=aiinvest>{{cite news |last=Paoli |first=Nino |title=Robinhood CEO says just like every company became a tech company, every company will become an AI company—but faster |url=https://fortune.com/2025/09/13/ai-business-investment-platform-shift-transformation-robinhood-ceo/ |work=Fortune |date=13 September 2025}}</ref> – onder meer tydens 'n TEDAI-praatjie<ref name=tednpr/> – en aangevoer dat menslike handelaars sentraal sou bly, ten spyte van vooruitgang in outomatisering.<ref name=aiinvest/> In Junie 2018 het Tenev in 'n onderhoud met ''CB Insights'' verklaar dat hy 'n vroeë en uitgesproke voorstander van [[Kriptogeld|kripto]] was, en hy het die "blywende krag" daarvan beklemtoon tydens Robinhood se bekendstelling van sy kripto-aanbiedinge.<ref>{{cite news |title=Vlad Tenev: We believe crypto has staying power |url=https://finance.yahoo.com/sectors/technology/articles/ai-tokenomics-hidden-cost-problem-110635798.html |work=Yahoo! Finance |date=20 Junie 2018 |format=Video}}</ref> ==Erkenning== {| class="wikitable" !Jaar !Toekenning of lys !Kategorie !Uitslag !Verw. |- |2016 |[[Forbes]] 30 Under 30 |Jong handelaars in finansiële instrumente |Wenner |<ref>{{Cite web|last=Vardi|first=Nathan|title=30 Under 30 Finance: The Top Young Traders, Bankers And Dealmakers|url=https://www.forbes.com/sites/nathanvardi/2016/01/04/30-under-30-finance-the-top-young-traders-bankers-and-dealmakers-4/|access-date=2021-07-12|website=Forbes|language=en}}</ref> |- |2022 |Forbes 30 Under 30 se erelys | | |<ref>{{cite web|title=Vlad Tenev|url=https://www.forbes.com/profile/vlad-tenev/?sh=6a48e93b2372|work=[[Forbes]]|date=2022-03-28}}</ref> |- |2025 |Fortune se lys van die 100 invloedrykste mense in die sakewêreld | | |<ref>{{Cite web|title=100 Most Powerful People in Business|url=https://fortune.com/ranking/most-powerful-people/2025/vlad-tenev/|website=Fortune|language=en}}</ref> |- |2025 |Forbes 400 | | |<ref>{{cite web|last=Castellanos|first=Martina|title=The 10 Youngest Billionaires On The 2025 Forbes 400 List|url=https://www.forbes.com/sites/martinacastellanos/2025/09/09/the-10-youngest-billionaires-on-the-2025-forbes-400-list/|work=[[Forbes]]|date=2025-09-09}}</ref> |} ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Tenev, Vlad}} [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Hoof- uitvoerende beamptes]] [[Kategorie:Geboortes in 1987]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] t76e6h1hxvfnqf5zn2sspvfq1tqoc40 Militêre vliegtuig 0 470052 2975185 2974921 2026-10-04T05:47:31Z Gaius le Roux 203341 Geringe teksredigering 2975185 wikitext text/x-wiki [[Lêer:610 2000-09-02 FAWK534 crop shd25 1400x850.jpg|duimnael|Opleidings- en vegvliegtuie van vier lande]] [[Lêer:8026 1995-10-00 FAWK 442 crrot shd25 her cr 1200x729.jpg|duimnael|Transportvliegtuie van drie lande]] 'n '''Militêre vliegtuig''' word volgens tipe geklassifiseer, gegroepeer en ingedeel. Die klassifikasie, groepering en indeling van militêre vliegtuie verskil van dekade tot dekade en is anders in die moderne era. Wat die 1961-klassifikasie van militêre vliegtuie betref, word outogiro’s, helikopters, amfibiese vliegtuie en observasievliegtuie bespreek en geïllustreer. Die benoemings van militêre vliegtuie word met ’n “X”, “Y” of “Z” aangedui. In die geval van die 1975-groepering van militêre vliegtuie word ’n wye verskeidenheid lugvaartuie gedek. Sover dit die moderne indeling van militêre vliegtuie aangaan, is sowel vastevlerk- as draaivlerkvliegtuie ter sprake. Daar kan verskillende merke op militêre vliegtuie wees. Die vliegtuie van verskillende lande word by wyse van kleure en merke van mekaar onderskei. Daar word dikwels van kamoeflering by militêre vliegtuie gebruik gemaak. == Definisie van “militêre vliegtuig” == Volgens Brittanica word ’n ''militêre vliegtuig'' gedefinieer as “enige tipe [[vliegtuig]] wat vir militêre gebruik aangepas is”.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/technology/military-aircraft|title=military aircraft|date=29 September 2026|website=Brittanica|access-date=29 September 2026}}</ref> == 1961-klassifikasie van militêre vliegtuie == Volgens die ''Aviation & Space Dictionary'' word militêre vliegtuie volgens tipe geklassifiseer:<ref name=":1">{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |edition=4de |location=Los Angeles, California, USA |pages=238 |language=en}}</ref> * Aanvalsvliegtuie * Outogiro’s * Bomwerpers * Vragvliegtuie (transportvliegtuie) * Jagvliegtuie * Vegvliegtuie * Draaivlerkvliegtuie * Amfibiese vliegtuie * Vliegtuie wat vir observasie (verkenning) gebruik word * Vliegtuie wat vir fotografie gebruik word * Vliegtuie wat vir opleiding gebruik word (gevorderd, basies en primêr) === Definisies van “draaivlerk”, “rotorvliegtuig” en”‘meulvliegtuig” === ’n ''Draaivlerk'' word beskryf as ’n vlerk wat stukrag met hefkrag en beheerfunksies kombineer en dit word in helikopters aangetref.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire in England |pages=225/226 |language=en}}</ref> In die ''Woordeboek van die Afrikaanse Taal'' (WAT) word die woord ''draaivlerk'' (in die lugvaart) as die “draagvlerk van ’n helikopter, meulvliegtuig, ens.” beskryf.<ref>{{Cite book |last=Schoonees |first=PC |title=Woordeboek van die Afrikaanse Taal Tweede deel D – F |date=1974 |publisher=Die Staatsdrukker |edition=3de |location=Pretoria, Suid-Afrka |pages=198 |language=af |trans-title=The Dictionary of the Afrikaans Language Part 2, D to F}}</ref> Die term “rotorvliegtuig” (''rotorcraft'' in Engels) is ’n alternatiewe naam vir “helikopter” of “meulvliegtuig”. ’n ''Rotorvliegtuig'' is ’n lugvaartuig wat deur rotorblaaie aangedryf word en sy hoofhefkrag van rotorblaaie ontvang.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire in England |pages=226 |language=en}}</ref> ’n ''Rotorvliegtuig'' word ook omskryf “as ’n lugvaartuig met draaiende blaaie of vlerke wat hefkrag vir vlug genereer”.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=JL |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Ltd |location=London, UK |pages=227 |language=en}}</ref> ’n “Meulvliegtuig” (''gyroplane'' in Engels) word omskryf “as ’n lugvaartuig met ’n rotorblad, of draaivlerk, wat deur die slipstroom vanaf die lugskroef aangedryf word”.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire in England |pages=147 |language=en}}</ref> Uit die definisies wat hierbo verskaf word, kan daar afgelei word dat die terme ''draaivlerkvliegtuig'' en ''rotorvliegtuig'' sinonieme is. === Outogiro’s, helikopters, amfibiese vliegtuie en vliegtuie wat vir observasie (verkenning) gebruik word === ==== Outogiro’s ==== ’n ''Outogiro'' word omskryf “as ’n lugvaartuig waarvan die voorwaartse aandrywing verkry word deur middel van ’n konvensionele lugskroef wat deur ’n enjin aangedryf word en ontwerp is met ’n horisontaal gemonteerde stelsel van rotorblaaie op ’n as bo die romp, en sodanige rotors word slegs deur die lugkragte aangedryf en is bedoel om die lugvaartuig in die lug te hou”.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |edition=4de |location=Los Angeles, California, USA |pages=48 |language=en}}</ref> ==== Helikopters ==== ’n Helikopter staan soms as ’n draaivlerkvliegtuig bekend.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire in England |pages=153 |language=en}}</ref> ’n Helikopter is ’n lugvaartuig met ’n hoofrotor(s) wat hefkrag verskaf en wat aangedryf word. Die rotor bestaan gewoonlik uit twee, drie of vier lang blaaie wat aan ’n rotorkop geheg is. ’n Stertrotor verskaf rigtingbeheer en ’n stabiliseerder verskaf heistabiliteit.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=JL |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Ltd |location=London, UK |pages=130 |language=en}}</ref> ==== Amfibiese vliegtuie ==== ’n ''Amfibiese vliegtuig'' word omskryf “as ’n vliegtuig wat ontwerp is om van die grond of van water op te styg of daarop te land”.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |edition=4de |location=Los Angeles, California, USA |pages=33 |language=en}}</ref> Die Russiese Berriev Be-12- amfibiese vliegtuig is vir die eerste keer tydens die 1961-lugvaartdagverbyvlug by Tushino-lughawe in Moskou vertoon.<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |isbn=0-517-10316-8 |location=New York in the USA |pages=154 |language=en}}</ref> ==== Vliegtuie wat vir observasie (verkenning) gebruik word ==== Vliegtuie wat vir observasie (verkenning) gebruik word, het die Lockheed U-2 ingesluit.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire in England |pages=269 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |isbn=0-517-10316-8 |location=New York in the USA |pages=605 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Gunston |first=Bill |title=Chronicle of Aviation |date=1992 |publisher=Chronicle Communications Ltd |isbn=1 872031 30 7 |location=London, United Kingdom |pages=546 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Kayaba ka-1.jpg|Kayaba Ka-1-outogiro Lêer:Pitcairn Aircraft Company PA-39 (c-n M-98, s-n BW830, N3908) 1993-08-01 Andre Gerwing Collection ID 028724.jpg|Pitcairn PA-39-outogiro Lêer:Avro 671 Rota I (Cierva C-30A) AN1179012.jpg|Avro Rota-outogiro Lêer:YHC-1B Chinook.jpg|Vertol Aircraft YHC-1B Chinook-helikopter Lêer:PBY-5 Catalina taking off in 1943.jpg|Consolidated Catalina- amfibiese vliegtuig Lêer:20260811 Vadim Zadorozhniy museum - Beriev Be-12 02.jpg|Beriev Be-12- amfibiese vliegtuig Lêer:Article 001, the first U-2.JPG|Die oorspronklike U-2-verkenningsvliegtuig, bekend as die “Artikel” </gallery> == Vliegtuie wat met ’n “X”, “Y” of “Z” aangedui word == Vliegtuie waarvan die status as eksperimenteel, dienstoetsing, beperkte verkryging en verouderd aangedui word, kry die voorvoegsels X (eksperimenteel), Y (dienstoetsing en beperkte verkryging) en Z (verouderd).<ref name=":1" /> “X” is ’n Verenigde State-benoeming vir eksperimentele vliegtuie wat soms as ’n voorvoegsel vir ander tipebenoemings gebruik word; “XC” is byvoorbeeld ’n transportvliegtuigtipe. “X” verwys gewoonlik na ’n vliegtuig wat suiwer eksperimenteel van aard eerder as ’n prototipe is.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire in England |pages=283 |language=en}}</ref> Die Bell X-14 was ’n eksperimentele vliegtuig wat vertikaal kon opstyg en land en die Bell X-22A was ’n eksperimentele vliegtuig wat kort opstygings, vertikale landings en kort landings uitgevoer het.<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |isbn=0-517-10316-8 |location=New York in the USA |pages=135 |language=en}}</ref> Boeing het vyf Y1B-9A’s vir evaluering deur die United States Army Air Corps (USAAC) gebou, maar die USAAC het nie produksieweergawes van hierdie tipe bestel nie. Sewe eenhede van die Douglas Y1B-7 is vir evalueringsdoeleindes deur Douglas gebou. Hulle het meeuvlerke, intrekbare onderstelle en oop stuurkajuite gehad.<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |isbn=0-517-10316-8 |location=New York in the USA |pages=172 and 336 |language=en}}</ref> Vir ’n beskrywing van hoe die vlerk of vlerke van ’n vliegtuig kan lyk en verskillende tipes vlerke (insluitende ’n meeuvlerk) sien “[[Vlerkkonfigurasie]] “.<gallery mode="packed"> Lêer:Bell X-14 colour ground.jpg|Bell X-14 Lêer:Bell X-22 ducted fan.jpg|Bell X-22 Lêer:Boeing Y1B-9A and P-26 in flight (060421-F-1234P-043) (tight crop, contrast stretch).jpg|Die Boeing Y1B-9A is die groot vliegtuig. Lêer:Douglas Y1B-7 on the ground.jpg|Douglas Y1B-7 </gallery> == 1975-groepering van militêre vliegtuie == In ''Military Aircraft of the World'' word daar tussen vastevlerk- en draaivlerkvliegtuie onderskei.<ref>{{Cite book |last=Taylor and Swanborough |first=John and Gordon |title=Military Aircraft of the World |date=1975 |publisher=Ian Allan Ltd |isbn=0 7110 0649 0-102/74 |edition=3de |location=Shepperton, Surrey in the United Kingdom |pages=4 to 157 |language=en}}</ref> === Vastevlerkvliegtuie === Vastevlerkvliegtuie bestaan uit: * Aanvalsvliegtuie (grondaanvalsvliegtuie ingesluit) * Bomwerpers: ’n [[Bomwerper]] kan ’n langafstandvliegtuig, strategiese vliegtuig of verkenningsbomwerper wees en die term ''bomwerper'' sluit ligte en medium bomwerpers en taktiese bomwerpers in. * Elektronieseteenmaatreël-vliegtuie (''electronic countermeasures aircraft'') * Gevegvliegtuie (''combat aircraft'') * Maritieme patrolliebomwerpers en patrollievliegtuie * Observasievliegtuie * Onderskeppingsvliegtuie * Ondersteuningsvliegtuie * Opleidingsvliegtuie * Teenduikbootvliegtuie (aanvalsvliegtuie, verkenningsvliegtuie en vliegbote ingesluit) * Teeninsurgensievliegtuie (aanvalsvliegtuie ingesluit) * Tenkers (vir lugherbunkering met brandstof gebruik) * Transportvliegtuie (kort-, medium- en langafstandvliegtuie ingesluit; swaar, taktiese en strategiese vliegtuie ingesluit; troepedraers, vragvliegtuie, utiliteitstransportvliegtuie en vloottransportvliegtuie ingesluit) * Veeldoel- taktiese vliegtuie * Vegter-bomwerpers (langafstand-, multimissie- en taktiese vliegtuie ingesluit) * Vegvliegtuie: ’n [[Vegvliegtuig]] kan ’n aanvals-, aldoel-, alweer-, multi-/veelrol-, liggewig- of grondaanvalsvliegtuig of langafstand-onderskeppingsvegvliegtuig, multimissievegvliegtuig of lugoorheersingsvegvliegtuig (''air superiority fighter'') wees en die term ''vegvliegtuig'' sluit taktiese aanvalsvliegtuie, veeldoelvegvliegtuie en verkenningsvliegtuie in. * Verdedigingsevaluasievliegtuie * Verkenningsvliegtuie (elektroniese, fotografiese en maritieme verkenningsvliegtuie asook strategiese vliegtuie ingesluit) * Vliegtuie met kanonne/masjiengewere (''gunships'') * Vliegtuie wat byderhandse steun aan grondmagte verskaf (''close support aircraft'') * Vliegtuie wat vir vroeë waarskuwing en die beheer van vliegtuie gebruik word <gallery mode="packed"> Lêer:1091 1994-05-10 FAWK 187 her 72dpi.jpg|Ligte aanvalsvliegtuig (Atlas Impala Mk II van die SALM) Lêer:850084 2002-09-18 FAWK 222 her shd25 600x364.jpg|Bomwerper (Rockwell B-1B van die VSA) Lêer:Prowler Final Flight division flight (cropped).jpg|Elektronieseteenmaatreël-vliegtuig (Grumman EA-6B Prowler) Lêer:ZA471 AJ-K 2000-09-04 FAWK 887 spot lr 1200x729.jpg|Gevegvliegtuig (multirolvliegtuig) (Tornado Britse Koninklike Lugmag) Lêer:1982-10 Shackleton 1717 c.jpg|Maritieme patrollievliegtuig (Avro Shackleton van die SALM) Lêer:56 1995-10-00 FAWK 502 her2 600x364.jpg|Multirolvegvliegtuig (Su-30 van Rusland) Lêer:Grumman OV-1D Mohawk (G-134), USA - Army AN1188459.jpg|Observasievliegtuig (Grumman OV-1 Mohawk) Lêer:North American F-100D-15-NA (SN 54-2281) in flight 060922-F-1234S-011.jpg|Onderskeppingsvliegtuig (North American F-100D Super Sabre) Lêer:Sepecat Jaguar GR1, Royal Air Force AN0141694.jpg|Ondersteuningsvliegtuig (ligte, taktiese ondersteuning) (SEPECAT Jaguar) Lêer:510 1995-10-00 FAWK 465 shd25 her 600x364.jpg|Opleidingsvliegtuig (Franse Mirage 2000B) Lêer:XV258 1995-10-00 FAWK 509 shd25 her3 600x364.jpg|Teenduikbootoorlogvoering (Nimrod) Lêer:Rockwell OV-10A Bronco of VAL-4 at an airfield in Vietnam, in late 1969.jpg|Teeninsurgensievliegtuig (North American OV-10 Bronco) Lêer:580062 2000-08-31 FAWK 198 spot LR 800x486.jpg|Tenker (KC-135R van die VSA) Lêer:7twid 2000-08-00 FAWK 179 spot LR file 800x486.jpg|Transportvliegtuig (strategiese vliegtuig) (Ilyushin Il-76 van Algerië) Lêer:Ca01 2000-08-31 FAWK 190 LR 800x486.jpg|Transportvliegtuig (om personeel te vervoer) (Airbus A310 van België) Lêer:Étendard Mérignac.jpg|Vegter-bomwerper (Dassault Etendard IV-M) Lêer:Fa107 2000-08-00 FAWK 185 spot cr 600x364.jpg|Vegvliegtuig (Belgiese F-16) Lêer:Blackhawk in Flight.jpg|Verkenningsvliegtuig (Lockheed SR-71 Blackbird) Lêer:AC-119G of 17th SOS over Tan Son Nhut Air Base 1969.jpg|Vliegtuig met kanonne/masjiengewere (Fairchild AC-119) Lêer:ZH04 1995-10-02 FAWK 429 shd25 her 1008x612.jpg|Vliegtuig wat vir vroeë waarskuwing en bevel en beheer gebruik word (Boeing E-3) </gallery> === Draaivlerkvliegtuie === Draaivlerkvliegtuie bestaan uit: * Aanvalshelikopters * Aanvalstransporthelikopters * Aldoelhelikopters * Helikopters met wapens * Helikopters wat swaar vragte kan vervoer * Missielverdedigingshelikopters * Ondersteuningshelikopters * Reddingshelikopters * Taktiese transporthelikopters * Teenduikboothelikopters * Teentenkhelikopters * Troepetransporthelikopters * Utiliteitshelikopters * Veeldoelhelikopters * Verkenningshelikopters <gallery mode="packed"> Lêer:2034 2014-09-19 FASK 5279b shd50 800x533.jpg|Aanvalshelikopter met bewapening (Mil Mi-24A) Lêer:Sikorsky HH-53C Super Jolly Green Giant (S-65A), USA - Air Force AN1705197.jpg|Aanvalstransport-helikopter (Sikorsky S-65A) Lêer:633 1980-07-15 FADN 740 ELshd 800x486.jpg|Aldoel-helikopter, lig (Alouette III) Lêer:136 1980-07-15 Dbn 187 800x486.jpg|Taktiese transporthelikopter, medium (Aerospatiale SA330 Puma) Lêer:UH-1 helicopter armed with SS.11 (in colour).jpg|Teentenkhelikopter (UH-1B Huey met AGM-22 ATGM’e) Lêer:Zuboi 2006-09-20 FAYP 184 LR 800x533.jpg|Teentenkhelikopter (Super Hind Mk III-opgradering van die Mil Mi-24) Lêer:308 1977-10-05 FALA 738 spot LR lias 800x486.jpg|Transporthelikopter (Aerospatiale SA321L Super Frelon) Lêer:120404-A-OC416-061 (7051323037).jpg|Utiliteitshelikopter (Bell UH-1 Iroquois) Lêer:15 2010-08-14 FASK 0099 ELshd 800x533.jpg|Veeldoelhelikopter, lig (Sud Aviation SE3130 Alouette II) </gallery> == Moderne indeling van militêre vliegtuie == Moderne militêre vliegtuie word in vastevlerk- en draaivlerkvliegtuie verdeel. === Vastevlerk- militêre vliegtuie === In die moderne era word vastevlerk- militêre vliegtuie volgens hulle missie in die volgende tipes verdeel, naamlik vegvliegtuie, aanvalsvliegtuie, bomwerpers, multirolvliegtuie, transportvliegtuie, tenkers, patrollievliegtuie, ISR-vliegtuie (vliegtuie wat vir verkenning, intelligensie en waarneming gebruik word), AEW&C-vliegtuie (vliegtuie wat vir vroeë waarskuwing en beheer gebruik word), EW-vliegtuie (vliegtuie wat vir elektroniese oorlogvoering gebruik word), opleidingsvliegtuie en onbemande vliegtuie.<ref>{{Cite web|url=https://aerocorner.com/blog/types-of-military-planes/|title=The Different Types of Military Planes In Service Today|date=25 Augustus 2026|website=AeroCorner|access-date=29 September 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:AC-130 (5872).jpg|Aanvalsvliegtuig (AC-130J Ghostrider) Lêer:Northrop Grumman B-2A Spirit - United States Air Force - 89-0129 Spirit of Georgia (48688941522).jpg|Bomwerper (Northrop Grumman B-2 Spirit) Lêer:EA-18G VX-31 over Ridgecrest CA 2009.jpg|Elektroniese oorlogvoering (Boeing EA-18G Growler) Lêer:P-8A Poseidon Executes Training Flight (9341119).jpg|Maritieme patrollievliegtuig (P-8 Poseidon) Lêer:U S Air Force F-35As and French Rafales perform formation flight over France (6650328).jpg|Multirolvliegtuig (Rafale) Lêer:MQ-9 Reaper UAV (cropped).jpg|Onbemande vliegtuig (General Atomics MQ-9 Reaper) Lêer:Texan (53097721693).jpg|Opleidingsvliegtuig (Beechcraft T-6 Texan II) Lêer:Boeing KC-46 F-869-903 (21596275084).jpg|Tenker (Boeing KC-46 Pegasus) Lêer:RAF conducts cargo drop during RED FLAG-Alaska 26-2 (9747621).jpg|Transportvliegtuig (Airbus A400M Atlas) Lêer:154th Wing Hawaii Air National Guard F-22 Raptor during the RIMPAC 2018.jpg|Vegvliegtuig (Lockheed Martin F-22 Raptor) Lêer:Flickr - DVIDSHUB - Operation Enduring Freedom Rivet Joint air refueling (Image 1 of 12).jpg|Verkenningsvliegtuig (ISR-vliegtuig) (Boeing RC-135 Rivet Joint) Lêer:2012.10.31 공군 Max Thunder 훈련 Republic of Korea Air Force (8147193429).jpg|Vliegtuig wat vir vroeë waarskuwing en beheer gebruik word (Boeing AEW & C) </gallery> === Draaivlerk- militêre vliegtuie === Draaivlerk- militêre vliegtuie word in aanvals-, transport-, observasie-, utiliteits-, maritieme, multirol-, soek-en-reddings- en opleidingshelikopters verdeel.<ref>{{Cite web|url=https://aerocorner.com/blog/types-of-military-helicopters/|title=The 8 Types of Military Helicopters|date=2 Junie 2023|website=AeroCorner|access-date=29 September 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:AH-64 Apache (466464989).jpg|Aanvalshelikopter (Sikorsky AH-64 Apache) Lêer:Sikorsky MH-60R Seahawk helicopter of Indian Navy.jpg|Maritieme helikopter (Sikorsky MH-60R Seahawk) Lêer:CV-22 Osprey conducts emergency landing training (6398156).jpg|Multirolhelikopter (Bell-Boeing V-22 Osprey) Lêer:MH-6 demonstration in Tampa, Florida, May 2022.jpg|Observasiehelikopter (MD Helicopters MH-6 Little Bird) Lêer:UH-72 Lakota2.jpg|Opleidingshelikopter (Airbus Helicopters UH-72 Lakota) Lêer:Aérospatiale SA 366 G1 MH-65D Dolphin (USCG BuNo 6506, cn 6050) (1-8-2026).jpg|Soek-en-reddingshelikopter (Aerospatiale MH-65 Dolphin) Lêer:A U.S. Marine Corps CH-53 Super Stallion helicopter assigned to Marine Medium Tiltrotor Squadron (VMM) 265 takes off from the amphibious assault ship USS Bonhomme Richard (LHD 6) in the East China Sea March 10 140310-N-LM312-095.jpg|Transporthelikopter (Sikorsky CH-53E Super Stallion) Lêer:Kalundborg port operation for DEFENDER 24 (8368476).jpg|Utiliteitshelikopter (Sikorsky UH-60 Black Hawk) </gallery> == Merke op militêre vliegtuie == Daar kan verskillende merke op militêre vliegtuie wees. Dit kan bestaan uit: * Neuskuns (informele kuns of ’n vliegtuignaam) * Reddingsmerke (wys toegangs- of noodreddingspunte) * Eenheidonderskeidingsmerke (amptelik goedgekeurde heraldiese wapen of ander merke wat ’n eenheid identifiseer) * ’n Reeksnommer (identifiseer die vliegtuig; dit is een van die [[Nommers in lugvaart gebruik|nommers]] wat in die lugvaart gebruik word) * Operasionele merke (teken missies, oorwinnings of teikens aan) * Onderskeidende nasionale kleure en merke (kleure van die nasionale vlag van ’n land en vliegtuigkentekens waarvolgens ’n bepaalde [[lugmag]] se vliegtuie herken en onderskei kan word) [[Lêer:225 1987-10-05 Hspt 217 crop dust LR lias 800x486.jpg|duimnael|Merke op Mirage F1AZ reeksnommer 225]] ’n Dassault Mirage F1AZ van die Suid-Afrikaanse Lugmag word in die meegaande foto uitgebeeld. Die vliegtuig het die reeksnommer 225 en toon tipiese merke wat op ’n militêre vliegtuig verskyn. Van links na regs is daar die eenheidonderskeidingsmerk (op die stertvin, die wapen van 1 Eskader). Die reeksnommer is op die agterste deel van die romp. Die nasionale kenteken (die Springbokkasteel) is op die buitenste deel van die enjinluginlaat. Die reddingsmerk is agter die stuurkajuit. Die naam van die vliegtuig, naamlik “Mirage F1AZ”, is onder die stuurkajuit. Die datum van die foto is 5 Oktober 1987. === Neuskuns === Kuns op ’n militêre vliegtuig hoef nie noodwendig direk op die neus van ’n vliegtuig te wees nie. Dit kan ook agter die stuurkajuit wees. Sien byvoorbeeld die kuns op die bomwerper met die naam ''Hard Rain''.<gallery mode="packed"> Lêer:850084 2002-09-18 FAWK 219 her shd25 1008x612.jpg|Rockwell B1B-bomwerper met die naam ''Hard Rain'' Lêer:638023 1995-10-00 FAWK 443 shd25 her 600x364.jpg|Boeing KC-135R Stratotanker met "Wabash Cannonball" </gallery> === Reddingsmerke === Reddingspunte is op verskillende plekke op verskillende vliegtuie; daarom is die reddingsmerke ook op verskillende plekke.<gallery mode="packed"> Lêer:234 1989-07-23 FABL 403 her shd25 her cr 800x486.jpg|Mirage F1AZ met reddingspuntbewoording Lêer:ZA399 AJ-C 2000-09-04 FAWK 871 spot 800x486.jpg|Pylreddingsmerk op Tornado </gallery> === Eenheidonderskeidingsmerke === Merke en titels op ’n vliegtuig kan verskillende eenhede identifiseer. Die merke en titels van verskillende eenhede word in twee foto’s van die Verenigde State Lugmag Boeing KC-135R met die reeksnommer 63-8023 uitgebeeld. Eenheidonderskeidingsmerke kan ook die vorm van unieke kleure en kodeletters of eenheidswapens aanneem. Vir laasgenoemde word die merke deur middel van ’n Tornado van die Britse Koninklike Lugmag en ’n Mirage F1AZ van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) geïllustreer.<gallery mode="packed"> Lêer:638023 1995-10-00 FAWK 449 shd25 cr her 600x364.jpg|Verenigde State Lugmag Boeing KC-135R van die 100ste Lugherbunkeringsvleuel Lêer:638023 1995-10-00 FAWK 450 cr shd25 her4 600x364.jpg|Verenigde State Lugmag Boeing KC-135R van die Verenigde State Lugmagte in Europa Lêer:ZA399 AJ-C 2000-09-04 FAWK 882 spot 800x486.jpg|Britse Koninklike LugmagTornado Lêer:234 1989-07-23 FABL 401 her shd25 her 800x486.jpg|Suid-Afrikaanse Lugmag Mirage F1AZ </gallery> === Operasionele merke === Operasionele merke kan in die vorm van missie- of teikenmerke wees. Die getal missies wat ’n Fighting Falcon van die Verenigde State Lugmag onderneem het, word op die vliegtuig aangedui. Twee interessante SALM-vliegtuie is die Mirage F1CZ’s wat MiG 21’s tydens die Grensoorlog neergeskiet het. Hierdie vliegtuie is met klein Angolese Lugmag- nasionale kentekens aan die linkerkant onder die stuurkajuit gemerk. Die een vegvliegtuig het die nommer 213 en die ander het die nommer 203 gehad. Die Mirage F1CZ met die reeksnommer 203 is die een ten opsigte waarvan daar aangedui is dat die een MiG 21 onherstelbaar beskadig is, maar volgens inligting wat in ''The MiG Diaries'' verstrek word, is die betrokke MiG nie onherstelbaar beskadig nie en het die MiG met skade maar veilig geland. Die vlieënier is wel in die skietproses beseer.<ref>{{Cite book |last=Sarria and Reid |first=Eduardo and Lionel |title=The MiG Diaries |date=2023 |publisher=Burnet Media |isbn=9781990956546 |pages=60 to 71 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:910339 2000-09-04 FAWK 890 spot lr crop 1008x612.jpg|Getal missies op Verenigde State Lugmag F-16C Lêer:203 1993-05-15 AFB Skop 1 crop resize.jpg|Teikenmerk op SALM-Mirage F1CZ </gallery> === Nasionale kleure en merke === Nasionale kleure en merke waarvolgens die vliegtuie van verskillende lande van mekaar onderskei kan word, kan uit vlagkleure en unieke kentekens bestaan. Die kleure en merke van die Suid-Afrikaanse Lugmag word as voorbeelde gebruik. Vliegtuigkentekens kan verskillende vorms hê. Vier verskillende SALM- nasionale kentekens word in hierdie gedeelte as voorbeelde gebruik. ==== Nasionale vlag ==== Suid-Afrika het op 31 Mei 1928 ’n [[nasionale vlag]] met die kleure oranje, wit en blou bekendgestel, en die Suid-Afrikaanse Lugmag het ’n kenteken en rigtingsroermerke aanvaar wat uit dieselfde kleure bestaan het. ’n Nuwe nasionale vlag is op 27 April 1994 bekendgestel en het kort daarna die oranje, wit en blou rigtingsroerstroke op SALM-vliegtuie begin vervang.<gallery mode="packed"> Lêer:DH-9 2004-01-02 Sax 141 LR 800x600.jpg|Oranje, wit en blou rigtingsroermerke Lêer:DeHavil DH9 2004-01-02 Sax 143 cr LR 800x600.jpg|Tipe D- nasionale kenteken Lêer:1210 2005-05-21 FAPB202 800x533.jpg|Nuwe nasionale vlag 21 Mei 2005 op Atlas Oryx 1210 </gallery> ==== Nasionale kentekens ==== In 1950 is die Springbok- sirkelvormige nasionale kenteken bekendgestel. Twee van die Suid-Afrikaanse Lugmag se vorige onderskeidingstekens was in die vorm van ’n kasteel, naamlik die Springbokkasteel en die Arendkasteel. Daar is op 4 Februarie 1957 besluit dat die planaansig van die kasteel in Kaapstad die nuwe nasionale kenteken van die Suid-Afrikaanse Lugmag sal wees. Die Arendkasteel- nasionale kenteken is in 1993 in gebruik geneem. Die huidige onderskeidingsteken is ’n sirkelvormige negepunt-ster-kenteken. Die bekendstellingsdatum van hierdie kenteken was 29 April 2003.<gallery mode="packed"> Lêer:6498 2003-02-09 041 LR 800x600.jpg|Die sirkelvormige Springbok- nasionale kenteken Lêer:203 2005-09-17 FASK 075 LR 800x533.jpg|Die Springbokkasteel- nasionale kenteken Lêer:6892 1994-04-21 FAJS 345 her 72dpi.jpg|Die Arendkasteel- nasionale kenteken Lêer:3005 2004-09-21 AAD FAWK 084 crop LR 800x531.jpg|Die negepunt-ster- nasionale kenteken </gallery> == Die kamoeflering van militêre vliegtuie == Daar word dikwels van [[Kamoeflering in lugvaart|kamoeflering]] by militêre vliegtuie gebruik gemaak. ''Kamoeflering'' word omskryf as “die vermomming of verberging, of die kuns en aktiwiteit van vermomming of verberging, van persone, areas, toerusting of installasies om die vyand te mislei of weg te keer; die materiaal wat vir hierdie doel gebruik word”.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |edition=4de |location=Los Angeles, California, USA |pages=71 |language=en}}</ref> === Verskillende soorte kamoefleerskemas === Vliegtuie van die Suid-Afrikaanse Lugmag word gebruik om verskillende kamoefleerskemas uit te beeld.<gallery mode="packed"> Lêer:979 1989-05-06 AFB Skop 1 crop dust kleiner1.jpg|Kamoefleerskema op stert, romp en vlerk Lêer:6905 FAWK 600 resize crop res.jpg|Kamoefleerskema van donkergroen, aardbruin en blou Lêer:4013 2006-09-21 FAYP 196 720x480.jpg|Kamoefleerskema in verskeie kleure Lêer:6885 1992-12-10 CFS Dun 354 her 72dpi.jpg|Laesigskema met kleure in meer as een skakering Lêer:847 1992-09-19 Piet 327a crop dust 800x486.jpg|Laesigskema met die grys in een skakering Lêer:842 1992-09-19 Piet 318 crop dust LR 800x486.jpg|Laesigskema met twee skakerings van grys Lêer:837 1990-10-05 Hspt 056a crop dust file 800x486.jpg|Laesigskema met kleure in drie skakerings Lêer:251 2005-10-08 FALO 502 crop LR 800x533.jpg|Laesigskema met twee skakerings van grys op die boonste oppervlakke </gallery> == Aantekeninge == Die gedeelte oor die Suid-Afrikaanse Lugmag se kleure en merke (asook die fotobybyskrifte in daardie deel) onder “Nasionale kleure en merke” is gegrond op ’n artikel wat in die ''SA Flyer'' gepubliseer is.<ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=September 2003 |title=The evolution of the SAAF’s National Insignia |journal=SA Flyer}}</ref> Die beskrywing van een kamoefleerskema as donkergroen, aardbruin en blou is ’n algemene beskrywing – die kleure is nie gestandaardiseerde kleurbenamings nie. == Verwysings == h1hl7gyq78j6cygwzsflw6xpd2iijzl Lêer:Akha-egpaar in Thailand, valskleur-KI-herskepping.jpg 6 470064 2975045 2974782 2026-10-03T16:50:15Z JMK 649 beskr 2975045 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=KI-konsep van 'n foto van 'n Akha-egpaar in noordelike Thailand. Die man dra die stam van 'n piesangboom wat aan hul varke gevoer sal word.}} {{en|1=AI concept of a photo of an [[:en:Akha people|Akha]] couple in northern Thailand. The husband is carrying the stem of a banana-plant, which will be fed to their pigs.}}<br> {{de|1=KI-generiertes Bild eines [[:de:Akha|Akha]]-Paares in Nordthailand. Der Ehemann trägt den Stamm einer Bananenpflanze, der an ihre Schweine verfüttert werden soll.}} |bron=eie werk, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Akha_cropped_hires.JPG foto] as bron |datum=2010-08-14 21:04 |daarsteller= Gebruiker:Weltenbummler84, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Gebruiker:Weltenbummler84 |ander_weergawes= [[Lêer:Akha cropped hires.JPG|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Mense in die 21ste eeu]] == Lisensiëring == {{cc-by-sa-2.0}} 9h10nfgz6daaxu8dbk7c57rhfmd9zwi Dwerggeitjie 0 470083 2975128 2974963 2026-10-03T21:17:11Z BurgertB 2401 2975128 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Transvaal flat gecko (Afroedura transvaalica).jpg|duimnael|''A. transvaalica'', die Limpopo-dwerggeitjie]] '''Dwerggeitjies''' (''Afroedura'') is 'n genus van geitjies in die familie ''Gekkonidae'' met ongeveer 34 spesies In Suid-Afrika kom die volgende spesies voor:<ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/reptile-names Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. doi: 10.1080/21564574.2024.2441663 ]</ref> #''[[Afroedura africana]]'' #''[[Afroedura amatolica]]'' Hewitt, 1925 -- [[Amatola-rotsgeitjie]] #''[[Afroedura broadleyi]]'' Jacobsen, Kuhn, Jackman & Bauer, 2014 -- [[Soutpansberg-rotsgeitjie]] #''[[Afroedura granitica]]'' Jacobsen, Kuhn, Jackman & Bauer, 2014 -- [[Granietrotsgeitjie]] #''[[Afroedura haackei]]'' Onderstall, 1984 -- [[Nelspruit-rotsgeitjie]] #''[[Afroedura halli]]'' Hewitt, 1935 -- [[Oos-Kaap-dwerggeitjie]] #''[[Afroedura hawequensis]]'' Mouston & Mostet, 1985-- [[Kaapse rotsgeitjie]] #''[[Afroedura karroica]]'' Hewitt, 1925 -- [[Karoo-dwerggeitjie]] #''[[Afroedura langi]]'' Fitzsimons, 1930 -- [[Lang se dweggeitjie]] #''[[Afroedura leoloensis]]'' Jacobsen, Kuhn, Jackman & Bauer, 2014 -- [[Leolo-rotsgeitjie]] #''[[Afroedura major]]'' Onderstall, 1984 -- [[Swazi-dwerggeitjie]] #''[[Afroedura maripi]]'' Jacobsen, Kuhn, Jackman & Bauer, 2014 -- [[Mariepskop-rotsgeitjie]] #''[[Afroedura marleyi]]'' Fitzsimons, 1930 -- [[Marley se dwerggeitjie]] #''[[Afroedura multiporis]]'' Hewitt, 1925 -- [[Woudbos-dwerggeitjie]] #''[[Afroedura namaquensis]]'' Fitzsimons, 1938 -- [[Namakwa-dwerggeitjie]] #''[[Afroedura nivaria]]'' Boulenger, 1894 -- [[Drakensberg-rotsgeitjie]] #''[[Afroedura pienaari]]'' Jacobsen, Kuhn, Jackman & Bauer, 2014 -- [[Pienaar se rotsgeitjie]] #''[[Afroedura pondolea]]'' Hewitt, 1925 -- [[Pondo-dwerggeitjie]] #''[[Afroedura pongola]]'' Jacobsen, Kuhn, Jackman & Bauer, 2014 -- [[Pongola-rotsgeitjie]] #''[[Afroedura rondavelica]]'' Jacobsen, Kuhn, Jackman & Bauer, 2014 -- [[Blyderivierdwerggeitjie]] #''[[Afroedura rupestris]]'' Jacobsen, Kuhn, Jackman & Bauer, 2014 -- [[Abel Erasmus-dwerggeitjie]] #''[[Afroedura tembulica]]'' Hewitt, 1926 -- [[Temboe-rotsgeitjie]] #''[[Afroedura transvaalica]]'' Hewitt, 1925 -- [[Limpopo-dwerggeitjie]] #''[[Afroedura waterbergensis]]'' Jacobsen, Kuhn, Jackman & Bauer, 2014 -- [[Waterberg-rotsgeitjie]] ==Galery== <gallery mode="packed"> Lêer:Hawequa Flat Gecko imported from iNaturalist photo 210612437 on 9 January 2023.jpg |''A. hawequensis'' Lêer:Multipored Rock Gecko, Capricorn District Municipality, South Africa imported from iNaturalist photo 624497719.jpg|''A. multiporis'' naby [[Haenertsburg]]<!-- Magoebaskloof -->, Limpopo Lêer:Multipored Rock Gecko, Capricorn District Municipality, South Africa imported from iNaturalist photo 624497733.jpg|''A. multiporis''; poot </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Akkedisse]] 53rs6wkmynjznxpqpieebf6iggmwt7n Andrei Wisjinski 0 470088 2975114 2975010 2026-10-03T20:10:58Z BurgertB 2401 Janoearewitsj 2975114 wikitext text/x-wiki {{geen bronnelys}} [[Lêer:RIAN archive 7781 Vyshinsky.jpg|duimnael]] '''Andrei Janoearewitsj Wisjinski''' ([[Russies]]: Андре́й Януа́рьевич Выши́нский; [[Pools]]: Andrzej Wyszyński) ([[10 Desember]] [[1883]] – [[22 November]] [[1954]]) was 'n Sowjet-politikus, regsgeleerde en diplomaat. Hy is veral bekend as staatsaanklaer tydens [[Josef Stalin]] se Moskou-verhore en die [[Neurenberg-verhore]]. Hy was van 1949 tot 1953 die Sowjet-minister van buitelandse sake, nadat hy sedert 1940 as adjunkminister van buitelandse sake onder [[Wjatsjeslaf Molotof]] gedien het. Hy het ook aan die hoof gestaan ​​van die Instituut vir Staat en Reg aan die Akademie vir Wetenskappe van die Sowjetunie. == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Andrei Wisjinski}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Wisjinski, Andrei}} [[Kategorie:Russiese politici]] [[Kategorie:Russe in die Tweede Wêreldoorlog]] [[Kategorie:Ontvangers van die Orde van Lenin]] [[Kategorie:Geboortes in 1883]] [[Kategorie:Sterftes in 1954]] d92uzx14ljcbulbglh78trs0vwi6qyp Duvula 0 470092 2975042 2026-10-03T16:31:13Z Aliwal2012 39067 hier gaan ons alweer! 2975042 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Duvula | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = | beeldbyskrif = | nedersetting_tipe = [[Dorp]] | latd = 23 |latm = 38 |lats = 56 | longd = 30 |longm = 13 |longs = 34 | provinsie = Limpopo | distrik = Mopani | munisipaliteit = Groter Letaba | stigtingsdatum = | regeringstipe = [[Plaaslike Munisipaliteit]] | leier_party = [[ANC]] | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = 709 | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingnota = <!-- demografie (deel 1) --> | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 100.0% | persent_kleurling = | persent_wit = | persent_asiër = | persent_ander = <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Tsonga]] | demografie2_info1 = 97% | demografie2_titel2 = [[Noord-Sotho]] | demografie2_info2 = 1% | demografie2_titel3 = Ander | demografie2_info3 = 2% | demografie2_titel4 = | demografie2_info4 = | demografie2_titel5 = | demografie2_info5 = | poskode = | poskode2 = | skakelkode = 015 | sensuskode = 961023 | webwerf = }} '''Duvula''' is 'n landelike nedersetting sentraal in die [[Limpopoprovinsie]], [[Suid-Afrika]]. Dit val onder die beheer van die [[Groter Letaba Plaaslike Munisipaliteit]] wat onder die [[Mopani-distriksmunisipaliteit]] ressorteer. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Limpopo saadjie}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC33}} [[Kategorie:Nedersettings in Limpopo]] pp0b37a5kt1tp0gialyk6cbzbbvfqkq 2975046 2975042 2026-10-03T16:51:02Z Aliwal2012 39067 2975046 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Duvula | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = | beeldbyskrif = | nedersetting_tipe = [[Dorp]] | latd = 23 |latm = 34 |lats = 27.4 | longd = 30 |longm = 1|longs = 57 | provinsie = Limpopo | distrik = Mopani | munisipaliteit = Groter Letaba | stigtingsdatum = | regeringstipe = [[Plaaslike Munisipaliteit]] | leier_party = [[ANC]] | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = 709 | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingnota = <!-- demografie (deel 1) --> | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 100.0% | persent_kleurling = | persent_wit = | persent_asiër = | persent_ander = <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Tsonga]] | demografie2_info1 = 97% | demografie2_titel2 = [[Noord-Sotho]] | demografie2_info2 = 1% | demografie2_titel3 = Ander | demografie2_info3 = 2% | demografie2_titel4 = | demografie2_info4 = | demografie2_titel5 = | demografie2_info5 = | poskode = | poskode2 = | skakelkode = 015 | sensuskode = 961023 | webwerf = }} '''Duvula''' is 'n landelike nedersetting sentraal in die [[Limpopoprovinsie]], [[Suid-Afrika]]. Dit val onder die beheer van die [[Groter Letaba Plaaslike Munisipaliteit]] wat onder die [[Mopani-distriksmunisipaliteit]] ressorteer. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Limpopo saadjie}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC33}} [[Kategorie:Nedersettings in Limpopo]] oled9yinnw8pp2wcfwgfiiy23casm4c Kategorie:Spaanse griep 14 470093 2975060 2026-10-03T18:05:10Z JMK 649 skep kat 2975060 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Spanish flu|Spaanse griep}} [[Kategorie:Pandemies]] hkggxe52ogdikw0mrvf8a23prfu92k0 Lêer:Begrafnis ds Schalk Pienaar, valskleur-KI-herskepping.jpg 6 470094 2975064 2026-10-03T18:23:55Z JMK 649 {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Weduwee en kinders van [[Schalk Pienaar (predikant)|ds. Schalk Pienaar]] op sy begrafnis te [[Merweville]]. Hy was 'n slagoffer van die grieppandemie.}} |bron=''Die Koup Jubel!'', met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Begrafnis_ds_Schalk_Pienaar.jpg foto] as bron |datum=1918 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Begrafnis ds S... 2975064 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Weduwee en kinders van [[Schalk Pienaar (predikant)|ds. Schalk Pienaar]] op sy begrafnis te [[Merweville]]. Hy was 'n slagoffer van die grieppandemie.}} |bron=''Die Koup Jubel!'', met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Begrafnis_ds_Schalk_Pienaar.jpg foto] as bron |datum=1918 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Begrafnis ds Schalk Pienaar.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Begrafnisse in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Spaanse griep]] [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} rh3yin4y40xa15xbtilq94htfo0vtzk Russiese kosmisme 0 470095 2975068 2026-10-03T18:29:07Z Sobaka 328 Begin 'n nuwe artikel, nog besigǃ 2975068 wikitext text/x-wiki '''Russiese kosmisme''' ([[Russies]]: Русский космизм), of bloot '''kosmisme''', is 'n [[filosofie]]se en [[Kultuur|kulturele beweging]] wat in die laat 19de en vroeë 20ste eeu in [[Rusland]] ontstaan het en [[wetenskap]], [[godsdiens]] en [[metafisika]] in 'n verenigde [[wêreldbeskouing]] geïntegreer het.<ref>{{Cite book|title=Russian Nationalism: Imaginaries, Doctrines, and Political Battlefields|last=Laruelle|first=Marlene|publisher=Routledge|year=2018|isbn=9780429426773|location=New York|pages=19–36|chapter=Cosmism: Russian messianism at a time of technological modernity 1|edition=1st|doi=10.4324/9780429426773|doi-access=free}}</ref> Dit word gekenmerk deur die geloof in die [[mensdom]] se [[Kosmos|kosmiese]] bestemming, die potensiaal vir [[onsterflikheid]], en die aanwending van wetenskaplike en tegnologiese vooruitgang om beheer oor die [[natuur]] te verkry en die [[Ruimteverkenning|ruimte te verken]].<ref name="occult">''Hagemeister M.'' {{cite book |last1=Rosenthal |first1=Bernice Glatzer |url=https://books.google.com/books?id=Kumg5iYYkWkC&pg=PA185 |title=Russian cosmism in the 1920s and today |date=1997 |publisher=Cornell University Press |isbn=9780801483318 |language=ru |accessdate=2019-11-16}} / Rosenthal B. G. (ed.) The occult in Russian and Soviet culture.— Cornell University Press, 1997.— 468 p.— p.185—202.— ISBN 0-8014-8331-X, ISBN 978-0-8014-8331-8. (Information and Interdisciplinary Subjects Series)</ref> Aan die begin van die 20ste eeu was daar 'n oplewing in wetenskaplike ondersoek na interplanetêre reis – grootliks aangevuur deur fiksie-skrywers soos [[Jules Verne]] en [[H.G. Wells]] – wat filosofiese bewegings soos Russiese kosmisme sou beïnvloed.<ref>{{cite book |last1=Siddiqi |first1=Asif A. |editor1-last=Dick |editor1-first=Steven J. |editor2-last=Launius |editor2-first=Roger D. |title=Societal Impact Spaceflight NASA SP-2007-4801 |date=2007 |publisher=[[NASA]] |location=Washington DC |pages=513-514, 518, 522 |edition=1 |url=https://static1.squarespace.com/static/5ef8124031cfcf448b11db32/t/5f0baab3a7690b33c17be6e3/1594600116339/Siddiqi+Making+Spaceflight+Modern+2007.pdf |access-date=3 April 2026 |language=en |format=book |chapter=27}}</ref> Die beweging is ook beïnvloed deur [[Oosters-Ortodokse Kerk|Oosters-Ortodokse]] denke, Russiese filosofie en vooruitgang in die natuurwetenskappe. Sleutelfigure in Russiese kosmisme sluit in Nikolai Fedorov, wat gepleit het vir die afskaffing van die dood en die opstanding van voorouers deur wetenskaplike middele; en [[Konstantin Tsiolkofski]], wie se werk in [[ruimtevaart]] en ruimte-eksplorasie die grondslag vir moderne ruimtevaartkunde gelê het. Ander noemenswaardige denkers, soos Vladimir Vernadsky en Alexander Chizhevsky, het bygedra tot idees oor die noosfeer, [[biosfeer]] en kosmiese invloede op die menslike lewe. Alhoewel dit tydens die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era onderdruk is, het kosmisme 'n invloed gehad op Sowjet-ruimteverkenning, [[transhumanisme]] en latere filosofiese bewegings. In die 21ste eeu geniet Russiese kosmisme hernude belangstelling, veral in besprekings oor [[ruimtekolonisasie]], tegnologiese onsterflikheid en die rol van die [[mensdom]] in die [[heelal]]. ==Teorie== Kosmisme het 'n breë teorie van [[natuurfilosofie]] behels wat elemente van [[godsdiens]] en [[etiek]] gekombineer het met 'n [[geskiedenis]] en filosofie van die oorsprong, [[evolusie]] en [[Toekomsstudies|toekomstige bestaan van die kosmos en die mensdom]]. Dit het elemente uit sowel Oosterse as Westerse filosofiese tradisies, asook uit die [[Russies-Ortodokse Kerk]], saamgevoeg.<ref>{{cite web |url=http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |first=Nikolai |last=Berdyaev |title=The "Philosophy of the Common Task" of N. F. Fedorov |publisher=berdyaev.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014115444/http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |archive-date=14 Oktober 2018 |url-status=live||work=berdyaev }}</ref> "Die Kultuur van Gesondheid is die basiese wetenskap oor die geestelike mensdom. Dit bestudeer die perspektiewe van die harmonieuse ontwikkeling van die geestelike mens en die geestelike etnos as 'n bewuste skepper van die Staat van Lig binne die gebied van die Sonnestelsel." — Victor Skumin<ref name="Russian cosmism">{{cite book |year=2013 |url=http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 |title=Art works by Russian cosmism painter XX – XXI ct. Catalogue of exhibition 2013 |publisher=Roerich museum |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203092903/http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 |archive-date=3 Februarie 2020 |url-status=unfit |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html |year=2009 |author=Kovaleva E. A. |title=Педагогический совет. Культура здоровья учащихся как фактор здоровьесберегающей среды школы. Слайд 7 |trans-title=Pedagogical Council. Slide 7 of the presentation "culture of health" to the lessons of physical education on the theme the "Health" |publisher=900igr.net |access-date=27 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121104530/http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html |archive-date=21 November 2021|url-status=live}}</ref>}} Kosmisme was een van die invloede op [[Proletkult]], en ná die [[Oktober-rewolusie]] is die term toegepas op "...die poësie van skrywers soos Michail Gerasimof en Wladimir Kirillof...: emosionele lofliedere aan fisieke arbeid, masjiene en die kollektief van industriële werkers ... georganiseer rondom die beeld van die universele 'proletariër', wat vanaf die aarde voortstap om planete en sterre te verower."<ref name="Russian cosmism"/> Hierdie vorm van kosmisme, tesame met die geskrifte van Nikolai Fjodorof, het 'n sterk invloed op Andrei Platonof uitgeoefen.<ref name="Russian cosmism"/> Baie idees van die Russiese kosmiste is later verder ontwikkel deur aanhangers van die transhumanistiese beweging.<ref name="Russian cosmism"/> Victor Skumin voer aan dat die Kultuur van Gesondheid 'n belangrike rol sal speel in die skepping van 'n menslike geestelike samelewing binne die Sonnestelsel.<ref>{{cite book |last=Skumin |first=V. A. |script-title=ru: Культура здоровья — фундаментальная наука о человеке. |trans-title=A Culture of Health as a fundamental human science. |year=1995 |url=https://biblmdkz.ru/kz.html |language=ru |isbn=5-88167-003-5 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623174117/https://biblmdkz.ru/kz.html |archive-date=23 Junie 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |title=Концепция Учения |trans-title=The Concept Of Doctrine |publisher=kult-zdor.ru |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627104056/http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |archive-date=27 Junie 2021|url-status=live}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Filosofie]] [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] ssejpfg0ho6dxb7ca0v9j1nekcae5hy 2975070 2975068 2026-10-03T18:31:33Z Sobaka 328 Beeld 2975070 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tsiolk na lune (pic Gofman) 3.png|duimnael|'n Illustrasie vir Tsiolkofski se opvoedkundige wetenskapfiksieverhaal “''Op die Maan''” (1893).]] '''Russiese kosmisme''' ([[Russies]]: Русский космизм), of bloot '''kosmisme''', is 'n [[filosofie]]se en [[Kultuur|kulturele beweging]] wat in die laat 19de en vroeë 20ste eeu in [[Rusland]] ontstaan het en [[wetenskap]], [[godsdiens]] en [[metafisika]] in 'n verenigde [[wêreldbeskouing]] geïntegreer het.<ref>{{Cite book|title=Russian Nationalism: Imaginaries, Doctrines, and Political Battlefields|last=Laruelle|first=Marlene|publisher=Routledge|year=2018|isbn=9780429426773|location=New York|pages=19–36|chapter=Cosmism: Russian messianism at a time of technological modernity 1|edition=1st|doi=10.4324/9780429426773|doi-access=free}}</ref> Dit word gekenmerk deur die geloof in die [[mensdom]] se [[Kosmos|kosmiese]] bestemming, die potensiaal vir [[onsterflikheid]], en die aanwending van wetenskaplike en tegnologiese vooruitgang om beheer oor die [[natuur]] te verkry en die [[Ruimteverkenning|ruimte te verken]].<ref name="occult">''Hagemeister M.'' {{cite book |last1=Rosenthal |first1=Bernice Glatzer |url=https://books.google.com/books?id=Kumg5iYYkWkC&pg=PA185 |title=Russian cosmism in the 1920s and today |date=1997 |publisher=Cornell University Press |isbn=9780801483318 |language=ru |accessdate=2019-11-16}} / Rosenthal B. G. (ed.) The occult in Russian and Soviet culture.— Cornell University Press, 1997.— 468 p.— p.185—202.— ISBN 0-8014-8331-X, ISBN 978-0-8014-8331-8. (Information and Interdisciplinary Subjects Series)</ref> Aan die begin van die 20ste eeu was daar 'n oplewing in wetenskaplike ondersoek na interplanetêre reis – grootliks aangevuur deur fiksie-skrywers soos [[Jules Verne]] en [[H.G. Wells]] – wat filosofiese bewegings soos Russiese kosmisme sou beïnvloed.<ref>{{cite book |last1=Siddiqi |first1=Asif A. |editor1-last=Dick |editor1-first=Steven J. |editor2-last=Launius |editor2-first=Roger D. |title=Societal Impact Spaceflight NASA SP-2007-4801 |date=2007 |publisher=[[NASA]] |location=Washington DC |pages=513-514, 518, 522 |edition=1 |url=https://static1.squarespace.com/static/5ef8124031cfcf448b11db32/t/5f0baab3a7690b33c17be6e3/1594600116339/Siddiqi+Making+Spaceflight+Modern+2007.pdf |access-date=3 April 2026 |language=en |format=book |chapter=27}}</ref> Die beweging is ook beïnvloed deur [[Oosters-Ortodokse Kerk|Oosters-Ortodokse]] denke, Russiese filosofie en vooruitgang in die natuurwetenskappe. Sleutelfigure in Russiese kosmisme sluit in Nikolai Fedorov, wat gepleit het vir die afskaffing van die dood en die opstanding van voorouers deur wetenskaplike middele; en [[Konstantin Tsiolkofski]], wie se werk in [[ruimtevaart]] en ruimte-eksplorasie die grondslag vir moderne ruimtevaartkunde gelê het. Ander noemenswaardige denkers, soos Vladimir Vernadsky en Alexander Chizhevsky, het bygedra tot idees oor die noosfeer, [[biosfeer]] en kosmiese invloede op die menslike lewe. Alhoewel dit tydens die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era onderdruk is, het kosmisme 'n invloed gehad op Sowjet-ruimteverkenning, [[transhumanisme]] en latere filosofiese bewegings. In die 21ste eeu geniet Russiese kosmisme hernude belangstelling, veral in besprekings oor [[ruimtekolonisasie]], tegnologiese onsterflikheid en die rol van die [[mensdom]] in die [[heelal]]. ==Teorie== Kosmisme het 'n breë teorie van [[natuurfilosofie]] behels wat elemente van [[godsdiens]] en [[etiek]] gekombineer het met 'n [[geskiedenis]] en filosofie van die oorsprong, [[evolusie]] en [[Toekomsstudies|toekomstige bestaan van die kosmos en die mensdom]]. Dit het elemente uit sowel Oosterse as Westerse filosofiese tradisies, asook uit die [[Russies-Ortodokse Kerk]], saamgevoeg.<ref>{{cite web |url=http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |first=Nikolai |last=Berdyaev |title=The "Philosophy of the Common Task" of N. F. Fedorov |publisher=berdyaev.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014115444/http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |archive-date=14 Oktober 2018 |url-status=live||work=berdyaev }}</ref> "Die Kultuur van Gesondheid is die basiese wetenskap oor die geestelike mensdom. Dit bestudeer die perspektiewe van die harmonieuse ontwikkeling van die geestelike mens en die geestelike etnos as 'n bewuste skepper van die Staat van Lig binne die gebied van die Sonnestelsel." — Victor Skumin<ref name="Russian cosmism">{{cite book |year=2013 |url=http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 |title=Art works by Russian cosmism painter XX – XXI ct. Catalogue of exhibition 2013 |publisher=Roerich museum |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203092903/http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 |archive-date=3 Februarie 2020 |url-status=unfit |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html |year=2009 |author=Kovaleva E. A. |title=Педагогический совет. Культура здоровья учащихся как фактор здоровьесберегающей среды школы. Слайд 7 |trans-title=Pedagogical Council. Slide 7 of the presentation "culture of health" to the lessons of physical education on the theme the "Health" |publisher=900igr.net |access-date=27 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121104530/http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html |archive-date=21 November 2021|url-status=live}}</ref>}} Kosmisme was een van die invloede op [[Proletkult]], en ná die [[Oktober-rewolusie]] is die term toegepas op "...die poësie van skrywers soos Michail Gerasimof en Wladimir Kirillof...: emosionele lofliedere aan fisieke arbeid, masjiene en die kollektief van industriële werkers ... georganiseer rondom die beeld van die universele 'proletariër', wat vanaf die aarde voortstap om planete en sterre te verower."<ref name="Russian cosmism"/> Hierdie vorm van kosmisme, tesame met die geskrifte van Nikolai Fjodorof, het 'n sterk invloed op Andrei Platonof uitgeoefen.<ref name="Russian cosmism"/> Baie idees van die Russiese kosmiste is later verder ontwikkel deur aanhangers van die transhumanistiese beweging.<ref name="Russian cosmism"/> Victor Skumin voer aan dat die Kultuur van Gesondheid 'n belangrike rol sal speel in die skepping van 'n menslike geestelike samelewing binne die Sonnestelsel.<ref>{{cite book |last=Skumin |first=V. A. |script-title=ru: Культура здоровья — фундаментальная наука о человеке. |trans-title=A Culture of Health as a fundamental human science. |year=1995 |url=https://biblmdkz.ru/kz.html |language=ru |isbn=5-88167-003-5 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623174117/https://biblmdkz.ru/kz.html |archive-date=23 Junie 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |title=Концепция Учения |trans-title=The Concept Of Doctrine |publisher=kult-zdor.ru |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627104056/http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |archive-date=27 Junie 2021|url-status=live}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Filosofie]] [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] fzbdt8ajjregt1oyko9f1i9ba8keqgl 2975084 2975070 2026-10-03T19:01:28Z Sobaka 328 /* Teorie */ opruim 2975084 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tsiolk na lune (pic Gofman) 3.png|duimnael|'n Illustrasie vir Tsiolkofski se opvoedkundige wetenskapfiksieverhaal “''Op die Maan''” (1893).]] '''Russiese kosmisme''' ([[Russies]]: Русский космизм), of bloot '''kosmisme''', is 'n [[filosofie]]se en [[Kultuur|kulturele beweging]] wat in die laat 19de en vroeë 20ste eeu in [[Rusland]] ontstaan het en [[wetenskap]], [[godsdiens]] en [[metafisika]] in 'n verenigde [[wêreldbeskouing]] geïntegreer het.<ref>{{Cite book|title=Russian Nationalism: Imaginaries, Doctrines, and Political Battlefields|last=Laruelle|first=Marlene|publisher=Routledge|year=2018|isbn=9780429426773|location=New York|pages=19–36|chapter=Cosmism: Russian messianism at a time of technological modernity 1|edition=1st|doi=10.4324/9780429426773|doi-access=free}}</ref> Dit word gekenmerk deur die geloof in die [[mensdom]] se [[Kosmos|kosmiese]] bestemming, die potensiaal vir [[onsterflikheid]], en die aanwending van wetenskaplike en tegnologiese vooruitgang om beheer oor die [[natuur]] te verkry en die [[Ruimteverkenning|ruimte te verken]].<ref name="occult">''Hagemeister M.'' {{cite book |last1=Rosenthal |first1=Bernice Glatzer |url=https://books.google.com/books?id=Kumg5iYYkWkC&pg=PA185 |title=Russian cosmism in the 1920s and today |date=1997 |publisher=Cornell University Press |isbn=9780801483318 |language=ru |accessdate=2019-11-16}} / Rosenthal B. G. (ed.) The occult in Russian and Soviet culture.— Cornell University Press, 1997.— 468 p.— p.185—202.— ISBN 0-8014-8331-X, ISBN 978-0-8014-8331-8. (Information and Interdisciplinary Subjects Series)</ref> Aan die begin van die 20ste eeu was daar 'n oplewing in wetenskaplike ondersoek na interplanetêre reis – grootliks aangevuur deur fiksie-skrywers soos [[Jules Verne]] en [[H.G. Wells]] – wat filosofiese bewegings soos Russiese kosmisme sou beïnvloed.<ref>{{cite book |last1=Siddiqi |first1=Asif A. |editor1-last=Dick |editor1-first=Steven J. |editor2-last=Launius |editor2-first=Roger D. |title=Societal Impact Spaceflight NASA SP-2007-4801 |date=2007 |publisher=[[NASA]] |location=Washington DC |pages=513-514, 518, 522 |edition=1 |url=https://static1.squarespace.com/static/5ef8124031cfcf448b11db32/t/5f0baab3a7690b33c17be6e3/1594600116339/Siddiqi+Making+Spaceflight+Modern+2007.pdf |access-date=3 April 2026 |language=en |format=book |chapter=27}}</ref> Die beweging is ook beïnvloed deur [[Oosters-Ortodokse Kerk|Oosters-Ortodokse]] denke, Russiese filosofie en vooruitgang in die natuurwetenskappe. Sleutelfigure in Russiese kosmisme sluit in Nikolai Fedorov, wat gepleit het vir die afskaffing van die dood en die opstanding van voorouers deur wetenskaplike middele; en [[Konstantin Tsiolkofski]], wie se werk in [[ruimtevaart]] en ruimte-eksplorasie die grondslag vir moderne ruimtevaartkunde gelê het. Ander noemenswaardige denkers, soos Vladimir Vernadsky en Alexander Chizhevsky, het bygedra tot idees oor die noosfeer, [[biosfeer]] en kosmiese invloede op die menslike lewe. Alhoewel dit tydens die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era onderdruk is, het kosmisme 'n invloed gehad op Sowjet-ruimteverkenning, [[transhumanisme]] en latere filosofiese bewegings. In die 21ste eeu geniet Russiese kosmisme hernude belangstelling, veral in besprekings oor [[ruimtekolonisasie]], tegnologiese onsterflikheid en die rol van die [[mensdom]] in die [[heelal]]. ==Teorie== Kosmisme het 'n breë teorie van [[natuurfilosofie]] behels wat elemente van [[godsdiens]] en [[etiek]] gekombineer het met 'n [[geskiedenis]] en filosofie van die oorsprong, [[evolusie]] en [[Toekomsstudies|toekomstige bestaan van die kosmos en die mensdom]]. Dit het elemente uit sowel Oosterse as Westerse filosofiese tradisies, asook uit die [[Russies-Ortodokse Kerk]], saamgevoeg.<ref>{{cite web |url=http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |first=Nikolai |last=Berdyaev |title=The "Philosophy of the Common Task" of N. F. Fedorov |publisher=berdyaev.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014115444/http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |archive-date=14 Oktober 2018 |url-status=live||work=berdyaev }}</ref> <div style="float:right; clear:right; width:23em; max-width:100%; box-sizing:border-box; border:1px solid #aaa; background-color:#D0F0C0; padding:1em; margin:0.5em 0 1em 1em; font-size:100%;"> Die kultuur van gesondheid is die grondliggende wetenskap van die ''geestelike mensheid''. Dit bestudeer die vooruitsigte vir die harmonieuse ontwikkeling van die ''geestelike mens'' en die ''geestelike etnos'' as 'n bewuste skepper van die ''Staat van Lig'' binne die sonnestelsel. <div style="text-align:left; margin-top:0.75em;">— Victor Skumin<ref name="Russian cosmism">''Art works by Russian cosmism painter XX – XXI ct. Catalogue of exhibition 2013''. Roerich-museum, 2013. [https://web.archive.org/web/20200203092903/http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 Geargiveer] vanaf die [http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 oorspronklike] op 3 Februarie 2020.</ref><ref>Kovaleva, E. A. (2009). [http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Педагогический совет. Культура здоровья учащихся как фактор здоровьесберегающей среды школы. Слайд 7] [Pedagogiese raad. Leerders se gesondheidskultuur as 'n faktor in 'n gesondheidsbevorderende skoolomgewing. Skyfie 7]. ''900igr.net'' (in Russies). [https://web.archive.org/web/20211121104530/http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Geargiveer] op 21 November 2021. Besoek op 27 Desember 2021.</ref></div> </div> Kosmisme was een van die invloede op [[Proletkult]], en ná die [[Oktober-rewolusie]] is die term toegepas op "...die poësie van skrywers soos Michail Gerasimof en Wladimir Kirillof...: emosionele lofliedere aan fisieke arbeid, masjiene en die kollektief van industriële werkers ... georganiseer rondom die beeld van die universele 'proletariër', wat vanaf die aarde voortstap om planete en sterre te verower."<ref name="Russian cosmism"/> Hierdie vorm van kosmisme, tesame met die geskrifte van Nikolai Fjodorof, het 'n sterk invloed op Andrei Platonof uitgeoefen.<ref name="Russian cosmism"/> Baie idees van die Russiese kosmiste is later verder ontwikkel deur aanhangers van die transhumanistiese beweging.<ref name="Russian cosmism"/> Victor Skumin voer aan dat die Kultuur van Gesondheid 'n belangrike rol sal speel in die skepping van 'n menslike geestelike samelewing binne die Sonnestelsel.<ref>{{cite book |last=Skumin |first=V. A. |script-title=ru: Культура здоровья — фундаментальная наука о человеке. |trans-title=A Culture of Health as a fundamental human science. |year=1995 |url=https://biblmdkz.ru/kz.html |language=ru |isbn=5-88167-003-5 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623174117/https://biblmdkz.ru/kz.html |archive-date=23 Junie 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |title=Концепция Учения |trans-title=The Concept Of Doctrine |publisher=kult-zdor.ru |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627104056/http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |archive-date=27 Junie 2021|url-status=live}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Filosofie]] [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] 3te1dun45s2rbnszxdxvjdbph6ikitn 2975086 2975084 2026-10-03T19:11:19Z Sobaka 328 bywerk 2975086 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tsiolk na lune (pic Gofman) 3.png|duimnael|'n Illustrasie vir Tsiolkofski se opvoedkundige wetenskapfiksieverhaal “''Op die Maan''” (1893).]] '''Russiese kosmisme''' ([[Russies]]: Русский космизм), of bloot '''kosmisme''', is 'n [[filosofie]]se en [[Kultuur|kulturele beweging]] wat in die laat 19de en vroeë 20ste eeu in [[Rusland]] ontstaan het en [[wetenskap]], [[godsdiens]] en [[metafisika]] in 'n verenigde [[wêreldbeskouing]] geïntegreer het.<ref>{{Cite book|title=Russian Nationalism: Imaginaries, Doctrines, and Political Battlefields|last=Laruelle|first=Marlene|publisher=Routledge|year=2018|isbn=9780429426773|location=New York|pages=19–36|chapter=Cosmism: Russian messianism at a time of technological modernity 1|edition=1st|doi=10.4324/9780429426773|doi-access=free}}</ref> Dit word gekenmerk deur die geloof in die [[mensdom]] se [[Kosmos|kosmiese]] bestemming, die potensiaal vir [[onsterflikheid]], en die aanwending van wetenskaplike en tegnologiese vooruitgang om beheer oor die [[natuur]] te verkry en die [[Ruimteverkenning|ruimte te verken]].<ref name="occult">''Hagemeister M.'' {{cite book |last1=Rosenthal |first1=Bernice Glatzer |url=https://books.google.com/books?id=Kumg5iYYkWkC&pg=PA185 |title=Russian cosmism in the 1920s and today |date=1997 |publisher=Cornell University Press |isbn=9780801483318 |language=ru |accessdate=2019-11-16}} / Rosenthal B. G. (ed.) The occult in Russian and Soviet culture.— Cornell University Press, 1997.— 468 p.— p.185—202.— ISBN 0-8014-8331-X, ISBN 978-0-8014-8331-8. (Information and Interdisciplinary Subjects Series)</ref> Aan die begin van die 20ste eeu was daar 'n oplewing in wetenskaplike ondersoek na interplanetêre reis – grootliks aangevuur deur fiksie-skrywers soos [[Jules Verne]] en [[H.G. Wells]] – wat filosofiese bewegings soos Russiese kosmisme sou beïnvloed.<ref>{{cite book |last1=Siddiqi |first1=Asif A. |editor1-last=Dick |editor1-first=Steven J. |editor2-last=Launius |editor2-first=Roger D. |title=Societal Impact Spaceflight NASA SP-2007-4801 |date=2007 |publisher=[[NASA]] |location=Washington DC |pages=513-514, 518, 522 |edition=1 |url=https://static1.squarespace.com/static/5ef8124031cfcf448b11db32/t/5f0baab3a7690b33c17be6e3/1594600116339/Siddiqi+Making+Spaceflight+Modern+2007.pdf |access-date=3 April 2026 |language=en |format=book |chapter=27}}</ref> Die beweging is ook beïnvloed deur [[Oosters-Ortodokse Kerk|Oosters-Ortodokse]] denke, Russiese filosofie en vooruitgang in die natuurwetenskappe. Sleutelfigure in Russiese kosmisme sluit in Nikolai Fedorov, wat gepleit het vir die afskaffing van die dood en die opstanding van voorouers deur wetenskaplike middele; en [[Konstantin Tsiolkofski]], wie se werk in [[ruimtevaart]] en ruimte-eksplorasie die grondslag vir moderne ruimtevaartkunde gelê het. Ander noemenswaardige denkers, soos Vladimir Vernadsky en Alexander Chizhevsky, het bygedra tot idees oor die noosfeer, [[biosfeer]] en kosmiese invloede op die menslike lewe. Alhoewel dit tydens die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era onderdruk is, het kosmisme 'n invloed gehad op Sowjet-ruimteverkenning, [[transhumanisme]] en latere filosofiese bewegings. In die 21ste eeu geniet Russiese kosmisme hernude belangstelling, veral in besprekings oor [[ruimtekolonisasie]], tegnologiese onsterflikheid en die rol van die [[mensdom]] in die [[heelal]]. ==Teorie== Kosmisme het 'n breë teorie van [[natuurfilosofie]] behels wat elemente van [[godsdiens]] en [[etiek]] gekombineer het met 'n [[geskiedenis]] en filosofie van die oorsprong, [[evolusie]] en [[Toekomsstudies|toekomstige bestaan van die kosmos en die mensdom]]. Dit het elemente uit sowel Oosterse as Westerse filosofiese tradisies, asook uit die [[Russies-Ortodokse Kerk]], saamgevoeg.<ref>{{cite web |url=http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |first=Nikolai |last=Berdyaev |title=The "Philosophy of the Common Task" of N. F. Fedorov |publisher=berdyaev.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014115444/http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |archive-date=14 Oktober 2018 |url-status=live||work=berdyaev }}</ref> <div style="float:right; clear:right; width:23em; max-width:100%; box-sizing:border-box; border:1px solid #aaa; background-color:#D0F0C0; padding:1em; margin:0.5em 0 1em 1em; font-size:100%;"> Die kultuur van gesondheid is die grondliggende wetenskap van die ''geestelike mensheid''. Dit bestudeer die vooruitsigte vir die harmonieuse ontwikkeling van die ''geestelike mens'' en die ''geestelike etnos'' as 'n bewuste skepper van die ''Staat van Lig'' binne die sonnestelsel. <div style="text-align:left; margin-top:0.75em;">— Victor Skumin<ref name="Russian cosmism">''Art works by Russian cosmism painter XX – XXI ct. Catalogue of exhibition 2013''. Roerich-museum, 2013. [https://web.archive.org/web/20200203092903/http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 Geargiveer] vanaf die [http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 oorspronklike] op 3 Februarie 2020.</ref><ref>Kovaleva, E. A. (2009). [http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Педагогический совет. Культура здоровья учащихся как фактор здоровьесберегающей среды школы. Слайд 7] [Pedagogiese raad. Leerders se gesondheidskultuur as 'n faktor in 'n gesondheidsbevorderende skoolomgewing. Skyfie 7]. ''900igr.net'' (in Russies). [https://web.archive.org/web/20211121104530/http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Geargiveer] op 21 November 2021. Besoek op 27 Desember 2021.</ref></div> </div> Kosmisme was een van die invloede op [[Proletkult]], en ná die [[Oktober-rewolusie]] is die term toegepas op "...die poësie van skrywers soos Michail Gerasimof en Wladimir Kirillof...: emosionele lofliedere aan fisieke arbeid, masjiene en die kollektief van industriële werkers ... georganiseer rondom die beeld van die universele 'proletariër', wat vanaf die aarde voortstap om planete en sterre te verower."<ref name="Russian cosmism"/> Hierdie vorm van kosmisme, tesame met die geskrifte van Nikolai Fjodorof, het 'n sterk invloed op Andrei Platonof uitgeoefen.<ref name="Russian cosmism"/> Baie idees van die Russiese kosmiste is later verder ontwikkel deur aanhangers van die transhumanistiese beweging.<ref name="Russian cosmism"/> Victor Skumin voer aan dat die Kultuur van Gesondheid 'n belangrike rol sal speel in die skepping van 'n menslike geestelike samelewing binne die Sonnestelsel.<ref>{{cite book |last=Skumin |first=V. A. |script-title=ru: Культура здоровья — фундаментальная наука о человеке. |trans-title=A Culture of Health as a fundamental human science. |year=1995 |url=https://biblmdkz.ru/kz.html |language=ru |isbn=5-88167-003-5 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623174117/https://biblmdkz.ru/kz.html |archive-date=23 Junie 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |title=Концепция Учения |trans-title=The Concept Of Doctrine |publisher=kult-zdor.ru |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627104056/http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |archive-date=27 Junie 2021|url-status=live}}</ref> ==Takke== Russiese kosmisme kan in twee kategorieë verdeel word: wetenskaplik en filosofies.<ref>Гачева, Анастасия. 2019. ''Русский Космизм в Идеях и Лицах''. Москва: Академический проект, 3.</ref> Terwyl die wetenskaplike vertakking naturalisties is, is die filosofiese vertakking [[Mistisisme|mistiek]] en [[Metafisika|metafisies]]; tog is albei vertakkings inherent geestelik. Dit is veral duidelik by vroeë Russiese kosmiste wat in die voetspore van geestelike denkers soos Fjodorof en Solowjof gevolg het. Vir 'n meer genuanseerde kategorisering word daar deur akademici dikwels na 'n derde kategorie verwys: die artistieke vertakking.<ref>Bezgodov, Aleksandr, and Konstantin Barezhev. 2019. ''The Origins of Planetary Ethics in the Philosophy of Russian Cosmism''. Xlibris, bl. 93.</ref> ===Die filosofiese vertakking=== Fjodorowitsj Fjodorof (1828–1903) word beskou as die vader van die Russiese kosmisme en die mees verteenwoordigende figuur daarvan. Die belangrikste idee wat met Fjodorof geassosieer word, is die filosofie van die mensdom se gemeenskaplike taak, wat behels het "om die natuurkragte te reguleer, die dood te oorwin en voorouers weer tot lewe te bring sodat hulle ook aan die algemene opstanding kon deelneem."<ref>Elisabeth Koutaissoff and Marilyn Minto. "Introduction". In ''What Was Man Created For? The Philosophy of the Common Task''. Lausanne: Honeyglen Publishing/L’Age d’Homme, bl. 12.</ref> Hierdie idee was so sentraal tot sy filosofie dat "ongeag die onderwerp waaroor hy geskryf het, Fedorov sy kernidee van die Gemeenskaplike Taak betrek het – hoe om universele broederskap te bereik, die natuur te rasionaliseer in plaas daarvan om bloot haar gawes te ontgin, die [[dood]] te oorwin, die voorouers op te wek en 'n verenigde mensdom te skep wat waardig is om oor die heelal te heers."<ref>Elisabeth Koutaissoff and Marilyn Minto. "Introduction". In ''What Was Man Created For? The Philosophy of the Common Task''. Lausanne: Honeyglen Publishing/L’Age d’Homme, bl. 18.</ref> Die gevoel van dringendheid om saam te staan vir 'n gemeenskaplike taak is 'n tema wat op die een of ander manier in die werke van alle Russiese kosmiste voorkom. ===Die artistieke tak=== Alexander Scriabin, wat deur die Russiese kosmiese idees van sy tyd geïnspireer is, het – net soos Fjodorof – daarna gestreef om die mensdom vir 'n gemeenskaplike taak te verenig. Hy kan beskou word as die mees verteenwoordigende lid van die artistieke vertakking van die Russiese kosmisme.<ref>{{Cite journal |last=Yansori |first=Ali |date=2023-12-07 |title=Alexander Scriabin as a Russian Cosmist |url=https://doi.org/10.1007/s11212-023-09590-6 |journal=Studies in East European Thought |volume=76 |issue=2 |pages=305–331 |language=en |doi=10.1007/s11212-023-09590-6 |issn=1573-0948|url-access=subscription }}</ref> Scriabin se visie was om artistieke middele aan te wend om kosmiese doelwitte te bereik. Sy artistieke visie, wat in filosofie en spiritualiteit gewortel was, kom die duidelikste na vore in sy projek ''Mysterium''. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Filosofie]] [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] bnimiztas6g6pbvrp6k2fv8iftmglg5 2975089 2975086 2026-10-03T19:16:41Z Sobaka 328 /* Takke */ bywerk 2975089 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tsiolk na lune (pic Gofman) 3.png|duimnael|'n Illustrasie vir Tsiolkofski se opvoedkundige wetenskapfiksieverhaal “''Op die Maan''” (1893).]] '''Russiese kosmisme''' ([[Russies]]: Русский космизм), of bloot '''kosmisme''', is 'n [[filosofie]]se en [[Kultuur|kulturele beweging]] wat in die laat 19de en vroeë 20ste eeu in [[Rusland]] ontstaan het en [[wetenskap]], [[godsdiens]] en [[metafisika]] in 'n verenigde [[wêreldbeskouing]] geïntegreer het.<ref>{{Cite book|title=Russian Nationalism: Imaginaries, Doctrines, and Political Battlefields|last=Laruelle|first=Marlene|publisher=Routledge|year=2018|isbn=9780429426773|location=New York|pages=19–36|chapter=Cosmism: Russian messianism at a time of technological modernity 1|edition=1st|doi=10.4324/9780429426773|doi-access=free}}</ref> Dit word gekenmerk deur die geloof in die [[mensdom]] se [[Kosmos|kosmiese]] bestemming, die potensiaal vir [[onsterflikheid]], en die aanwending van wetenskaplike en tegnologiese vooruitgang om beheer oor die [[natuur]] te verkry en die [[Ruimteverkenning|ruimte te verken]].<ref name="occult">''Hagemeister M.'' {{cite book |last1=Rosenthal |first1=Bernice Glatzer |url=https://books.google.com/books?id=Kumg5iYYkWkC&pg=PA185 |title=Russian cosmism in the 1920s and today |date=1997 |publisher=Cornell University Press |isbn=9780801483318 |language=ru |accessdate=2019-11-16}} / Rosenthal B. G. (ed.) The occult in Russian and Soviet culture.— Cornell University Press, 1997.— 468 p.— p.185—202.— ISBN 0-8014-8331-X, ISBN 978-0-8014-8331-8. (Information and Interdisciplinary Subjects Series)</ref> Aan die begin van die 20ste eeu was daar 'n oplewing in wetenskaplike ondersoek na interplanetêre reis – grootliks aangevuur deur fiksie-skrywers soos [[Jules Verne]] en [[H.G. Wells]] – wat filosofiese bewegings soos Russiese kosmisme sou beïnvloed.<ref>{{cite book |last1=Siddiqi |first1=Asif A. |editor1-last=Dick |editor1-first=Steven J. |editor2-last=Launius |editor2-first=Roger D. |title=Societal Impact Spaceflight NASA SP-2007-4801 |date=2007 |publisher=[[NASA]] |location=Washington DC |pages=513-514, 518, 522 |edition=1 |url=https://static1.squarespace.com/static/5ef8124031cfcf448b11db32/t/5f0baab3a7690b33c17be6e3/1594600116339/Siddiqi+Making+Spaceflight+Modern+2007.pdf |access-date=3 April 2026 |language=en |format=book |chapter=27}}</ref> Die beweging is ook beïnvloed deur [[Oosters-Ortodokse Kerk|Oosters-Ortodokse]] denke, Russiese filosofie en vooruitgang in die natuurwetenskappe. Sleutelfigure in Russiese kosmisme sluit in Nikolai Fedorov, wat gepleit het vir die afskaffing van die dood en die opstanding van voorouers deur wetenskaplike middele; en [[Konstantin Tsiolkofski]], wie se werk in [[ruimtevaart]] en ruimte-eksplorasie die grondslag vir moderne ruimtevaartkunde gelê het. Ander noemenswaardige denkers, soos Vladimir Vernadsky en Alexander Chizhevsky, het bygedra tot idees oor die noosfeer, [[biosfeer]] en kosmiese invloede op die menslike lewe. Alhoewel dit tydens die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era onderdruk is, het kosmisme 'n invloed gehad op Sowjet-ruimteverkenning, [[transhumanisme]] en latere filosofiese bewegings. In die 21ste eeu geniet Russiese kosmisme hernude belangstelling, veral in besprekings oor [[ruimtekolonisasie]], tegnologiese onsterflikheid en die rol van die [[mensdom]] in die [[heelal]]. ==Teorie== Kosmisme het 'n breë teorie van [[natuurfilosofie]] behels wat elemente van [[godsdiens]] en [[etiek]] gekombineer het met 'n [[geskiedenis]] en filosofie van die oorsprong, [[evolusie]] en [[Toekomsstudies|toekomstige bestaan van die kosmos en die mensdom]]. Dit het elemente uit sowel Oosterse as Westerse filosofiese tradisies, asook uit die [[Russies-Ortodokse Kerk]], saamgevoeg.<ref>{{cite web |url=http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |first=Nikolai |last=Berdyaev |title=The "Philosophy of the Common Task" of N. F. Fedorov |publisher=berdyaev.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014115444/http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |archive-date=14 Oktober 2018 |url-status=live||work=berdyaev }}</ref> <div style="float:right; clear:right; width:23em; max-width:100%; box-sizing:border-box; border:1px solid #aaa; background-color:#D0F0C0; padding:1em; margin:0.5em 0 1em 1em; font-size:100%;"> Die kultuur van gesondheid is die grondliggende wetenskap van die ''geestelike mensheid''. Dit bestudeer die vooruitsigte vir die harmonieuse ontwikkeling van die ''geestelike mens'' en die ''geestelike etnos'' as 'n bewuste skepper van die ''Staat van Lig'' binne die sonnestelsel. <div style="text-align:left; margin-top:0.75em;">— Victor Skumin<ref name="Russian cosmism">''Art works by Russian cosmism painter XX – XXI ct. Catalogue of exhibition 2013''. Roerich-museum, 2013. [https://web.archive.org/web/20200203092903/http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 Geargiveer] vanaf die [http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 oorspronklike] op 3 Februarie 2020.</ref><ref>Kovaleva, E. A. (2009). [http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Педагогический совет. Культура здоровья учащихся как фактор здоровьесберегающей среды школы. Слайд 7] [Pedagogiese raad. Leerders se gesondheidskultuur as 'n faktor in 'n gesondheidsbevorderende skoolomgewing. Skyfie 7]. ''900igr.net'' (in Russies). [https://web.archive.org/web/20211121104530/http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Geargiveer] op 21 November 2021. Besoek op 27 Desember 2021.</ref></div> </div> Kosmisme was een van die invloede op [[Proletkult]], en ná die [[Oktober-rewolusie]] is die term toegepas op "...die poësie van skrywers soos Michail Gerasimof en Wladimir Kirillof...: emosionele lofliedere aan fisieke arbeid, masjiene en die kollektief van industriële werkers ... georganiseer rondom die beeld van die universele 'proletariër', wat vanaf die aarde voortstap om planete en sterre te verower."<ref name="Russian cosmism"/> Hierdie vorm van kosmisme, tesame met die geskrifte van Nikolai Fjodorof, het 'n sterk invloed op Andrei Platonof uitgeoefen.<ref name="Russian cosmism"/> Baie idees van die Russiese kosmiste is later verder ontwikkel deur aanhangers van die transhumanistiese beweging.<ref name="Russian cosmism"/> Victor Skumin voer aan dat die Kultuur van Gesondheid 'n belangrike rol sal speel in die skepping van 'n menslike geestelike samelewing binne die Sonnestelsel.<ref>{{cite book |last=Skumin |first=V. A. |script-title=ru: Культура здоровья — фундаментальная наука о человеке. |trans-title=A Culture of Health as a fundamental human science. |year=1995 |url=https://biblmdkz.ru/kz.html |language=ru |isbn=5-88167-003-5 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623174117/https://biblmdkz.ru/kz.html |archive-date=23 Junie 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |title=Концепция Учения |trans-title=The Concept Of Doctrine |publisher=kult-zdor.ru |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627104056/http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |archive-date=27 Junie 2021|url-status=live}}</ref> ==Takke== Russiese kosmisme kan in twee kategorieë verdeel word: wetenskaplik en filosofies.<ref>Гачева, Анастасия. 2019. ''Русский Космизм в Идеях и Лицах''. Москва: Академический проект, 3.</ref> Terwyl die wetenskaplike vertakking naturalisties is, is die filosofiese vertakking [[Mistisisme|mistiek]] en [[Metafisika|metafisies]]; tog is albei vertakkings inherent geestelik. Dit is veral duidelik by vroeë Russiese kosmiste wat in die voetspore van geestelike denkers soos Fjodorof en Solowjof gevolg het. Vir 'n meer genuanseerde kategorisering word daar deur akademici dikwels na 'n derde kategorie verwys: die artistieke vertakking.<ref>Bezgodov, Aleksandr, and Konstantin Barezhev. 2019. ''The Origins of Planetary Ethics in the Philosophy of Russian Cosmism''. Xlibris, bl. 93.</ref> ===Die filosofiese vertakking=== Fjodorowitsj Fjodorof (1828–1903) word beskou as die vader van die Russiese kosmisme en die mees verteenwoordigende figuur daarvan. Die belangrikste idee wat met Fjodorof geassosieer word, is die filosofie van die mensdom se gemeenskaplike taak, wat behels het "om die natuurkragte te reguleer, die dood te oorwin en voorouers weer tot lewe te bring sodat hulle ook aan die algemene opstanding kon deelneem."<ref>Elisabeth Koutaissoff and Marilyn Minto. "Introduction". In ''What Was Man Created For? The Philosophy of the Common Task''. Lausanne: Honeyglen Publishing/L’Age d’Homme, bl. 12.</ref> Hierdie idee was so sentraal tot sy filosofie dat "ongeag die onderwerp waaroor hy geskryf het, Fedorov sy kernidee van die Gemeenskaplike Taak betrek het – hoe om universele broederskap te bereik, die natuur te rasionaliseer in plaas daarvan om bloot haar gawes te ontgin, die [[dood]] te oorwin, die voorouers op te wek en 'n verenigde mensdom te skep wat waardig is om oor die heelal te heers."<ref>Elisabeth Koutaissoff and Marilyn Minto. "Introduction". In ''What Was Man Created For? The Philosophy of the Common Task''. Lausanne: Honeyglen Publishing/L’Age d’Homme, bl. 18.</ref> Die gevoel van dringendheid om saam te staan vir 'n gemeenskaplike taak is 'n tema wat op die een of ander manier in die werke van alle Russiese kosmiste voorkom. ===Die artistieke tak=== Alexander Scriabin, wat deur die Russiese kosmiese idees van sy tyd geïnspireer is, het – net soos Fjodorof – daarna gestreef om die mensdom vir 'n gemeenskaplike taak te verenig. Hy kan beskou word as die mees verteenwoordigende lid van die artistieke vertakking van die Russiese kosmisme.<ref>{{Cite journal |last=Yansori |first=Ali |date=2023-12-07 |title=Alexander Scriabin as a Russian Cosmist |url=https://doi.org/10.1007/s11212-023-09590-6 |journal=Studies in East European Thought |volume=76 |issue=2 |pages=305–331 |language=en |doi=10.1007/s11212-023-09590-6 |issn=1573-0948|url-access=subscription }}</ref> Scriabin se visie was om artistieke middele aan te wend om kosmiese doelwitte te bereik. Sy artistieke visie, wat in filosofie en spiritualiteit gewortel was, kom die duidelikste na vore in sy projek ''Mysterium''. ===Die wetenskaplike tak=== In 1881 het die Russiese revolusionêr en vuurpylpionier Nikolai Kibalchich 'n idee vir gepulseerde vuurpylaandrywing deur middel van die verbranding van plofstowwe voorgestel,<ref>{{Cite web |title=Кибальчич Николай Иванович - История науки - Известные ученые |url=https://famous-scientists.ru/founder/90 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323175249/https://famous-scientists.ru/founder/90 |archive-date=23 Maart 2023 |access-date=2025-03-13 |website=famous-scientists.ru |language=ru}}</ref> wat as 'n vroeë voorloper vir Projek Orion gedien het.<ref>{{cite tech report |url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20000096503 |title=Nuclear Pulse Propulsion: Orion and Beyond |last1=Schmidt |first1=George R |last2=Bonometti |first2=J.A. |last3=Morton |first3=P.J. |date=1 Januarie 2000 |institution=NASA |number=20000096503}}</ref><ref>{{cite web |title=ON A METHOD OF PROPULSION OF PROJECTILES BY MEANS OF EXTERNAL NUCLEAR EXPLOSIONS PART I |url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA306631.pdf |access-date=12 Maart 2024 |website=apps.dtic.mil}}</ref> [[Konstantin Tsiolkofski]] (1857–1935) was een van die pioniers van teoretiese ruimteverkenning en kosmonautika. In 1903 het Tsiolkofski die eerste ernstige wetenskaplike werk oor ruimtereise gepubliseer. Sy werk was grootliks onbekend buite die [[Russiese Ryk]], maar binne die land het dit verdere navorsing, eksperimentering en die stigting van die Vereniging vir die Studie van Interplanetêre Ruimtevlugte geïnspireer.<ref name="Riper2007">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=k8CxJeFzCdQC&pg=PA26|first=A. Bowdoin |last=Van Riper |title=Rockets and Missiles: The Life Story of a Technology |date=29 Oktober 2007|publisher=JHU Press|isbn=978-0-8018-8792-5|pages=26–28|access-date=13 Oktober 2018}}</ref>Tsiolkofski het 'n boek met die titel "''Die Wil van die Heelal; Onbekende Intelligente Kragte''" geskryf, waarin hy 'n filosofie van [[panpsigisme]] uiteengesit het. Hy het geglo dat mense uiteindelik die [[Melkweg]] sou koloniseer. Sy denke het die ruimtetydperk met verskeie dekades voorafgegaan, en van dit wat hy in sy verbeelding voorsien het, het sedert sy dood werklikheid geword. Tsiolkofski het nie in tradisionele godsdienstige kosmologie geglo nie, maar wel in 'n kosmiese wese wat oor die mensdom heers.<ref>{{cite book |url=https://www.prlib.ru/en/node/404538 |last=Tsiolkovsky |first=Konstantin Eduardovich |author-link=Konstantin Tsiolkovsky |title=The Will of the Universe; Unknown Intelligent Forces|place=[[Kaluga]] |year=1928 |page=23 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019001447/https://www.prlib.ru/en/node/404538 |url-status=live|archive-date=19 Oktober 2018}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Filosofie]] [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] nzs2imwcr6bh4nmy1dzz0h7s4xdyu71 2975090 2975089 2026-10-03T19:17:18Z Sobaka 328 /* Die wetenskaplike tak */ 2975090 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tsiolk na lune (pic Gofman) 3.png|duimnael|'n Illustrasie vir Tsiolkofski se opvoedkundige wetenskapfiksieverhaal “''Op die Maan''” (1893).]] '''Russiese kosmisme''' ([[Russies]]: Русский космизм), of bloot '''kosmisme''', is 'n [[filosofie]]se en [[Kultuur|kulturele beweging]] wat in die laat 19de en vroeë 20ste eeu in [[Rusland]] ontstaan het en [[wetenskap]], [[godsdiens]] en [[metafisika]] in 'n verenigde [[wêreldbeskouing]] geïntegreer het.<ref>{{Cite book|title=Russian Nationalism: Imaginaries, Doctrines, and Political Battlefields|last=Laruelle|first=Marlene|publisher=Routledge|year=2018|isbn=9780429426773|location=New York|pages=19–36|chapter=Cosmism: Russian messianism at a time of technological modernity 1|edition=1st|doi=10.4324/9780429426773|doi-access=free}}</ref> Dit word gekenmerk deur die geloof in die [[mensdom]] se [[Kosmos|kosmiese]] bestemming, die potensiaal vir [[onsterflikheid]], en die aanwending van wetenskaplike en tegnologiese vooruitgang om beheer oor die [[natuur]] te verkry en die [[Ruimteverkenning|ruimte te verken]].<ref name="occult">''Hagemeister M.'' {{cite book |last1=Rosenthal |first1=Bernice Glatzer |url=https://books.google.com/books?id=Kumg5iYYkWkC&pg=PA185 |title=Russian cosmism in the 1920s and today |date=1997 |publisher=Cornell University Press |isbn=9780801483318 |language=ru |accessdate=2019-11-16}} / Rosenthal B. G. (ed.) The occult in Russian and Soviet culture.— Cornell University Press, 1997.— 468 p.— p.185—202.— ISBN 0-8014-8331-X, ISBN 978-0-8014-8331-8. (Information and Interdisciplinary Subjects Series)</ref> Aan die begin van die 20ste eeu was daar 'n oplewing in wetenskaplike ondersoek na interplanetêre reis – grootliks aangevuur deur fiksie-skrywers soos [[Jules Verne]] en [[H.G. Wells]] – wat filosofiese bewegings soos Russiese kosmisme sou beïnvloed.<ref>{{cite book |last1=Siddiqi |first1=Asif A. |editor1-last=Dick |editor1-first=Steven J. |editor2-last=Launius |editor2-first=Roger D. |title=Societal Impact Spaceflight NASA SP-2007-4801 |date=2007 |publisher=[[NASA]] |location=Washington DC |pages=513-514, 518, 522 |edition=1 |url=https://static1.squarespace.com/static/5ef8124031cfcf448b11db32/t/5f0baab3a7690b33c17be6e3/1594600116339/Siddiqi+Making+Spaceflight+Modern+2007.pdf |access-date=3 April 2026 |language=en |format=book |chapter=27}}</ref> Die beweging is ook beïnvloed deur [[Oosters-Ortodokse Kerk|Oosters-Ortodokse]] denke, Russiese filosofie en vooruitgang in die natuurwetenskappe. Sleutelfigure in Russiese kosmisme sluit in Nikolai Fedorov, wat gepleit het vir die afskaffing van die dood en die opstanding van voorouers deur wetenskaplike middele; en [[Konstantin Tsiolkofski]], wie se werk in [[ruimtevaart]] en ruimte-eksplorasie die grondslag vir moderne ruimtevaartkunde gelê het. Ander noemenswaardige denkers, soos Vladimir Vernadsky en Alexander Chizhevsky, het bygedra tot idees oor die noosfeer, [[biosfeer]] en kosmiese invloede op die menslike lewe. Alhoewel dit tydens die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era onderdruk is, het kosmisme 'n invloed gehad op Sowjet-ruimteverkenning, [[transhumanisme]] en latere filosofiese bewegings. In die 21ste eeu geniet Russiese kosmisme hernude belangstelling, veral in besprekings oor [[ruimtekolonisasie]], tegnologiese onsterflikheid en die rol van die [[mensdom]] in die [[heelal]]. ==Teorie== Kosmisme het 'n breë teorie van [[natuurfilosofie]] behels wat elemente van [[godsdiens]] en [[etiek]] gekombineer het met 'n [[geskiedenis]] en filosofie van die oorsprong, [[evolusie]] en [[Toekomsstudies|toekomstige bestaan van die kosmos en die mensdom]]. Dit het elemente uit sowel Oosterse as Westerse filosofiese tradisies, asook uit die [[Russies-Ortodokse Kerk]], saamgevoeg.<ref>{{cite web |url=http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |first=Nikolai |last=Berdyaev |title=The "Philosophy of the Common Task" of N. F. Fedorov |publisher=berdyaev.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014115444/http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |archive-date=14 Oktober 2018 |url-status=live||work=berdyaev }}</ref> <div style="float:right; clear:right; width:23em; max-width:100%; box-sizing:border-box; border:1px solid #aaa; background-color:#D0F0C0; padding:1em; margin:0.5em 0 1em 1em; font-size:100%;"> Die kultuur van gesondheid is die grondliggende wetenskap van die ''geestelike mensheid''. Dit bestudeer die vooruitsigte vir die harmonieuse ontwikkeling van die ''geestelike mens'' en die ''geestelike etnos'' as 'n bewuste skepper van die ''Staat van Lig'' binne die sonnestelsel. <div style="text-align:left; margin-top:0.75em;">— Victor Skumin<ref name="Russian cosmism">''Art works by Russian cosmism painter XX – XXI ct. Catalogue of exhibition 2013''. Roerich-museum, 2013. [https://web.archive.org/web/20200203092903/http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 Geargiveer] vanaf die [http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 oorspronklike] op 3 Februarie 2020.</ref><ref>Kovaleva, E. A. (2009). [http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Педагогический совет. Культура здоровья учащихся как фактор здоровьесберегающей среды школы. Слайд 7] [Pedagogiese raad. Leerders se gesondheidskultuur as 'n faktor in 'n gesondheidsbevorderende skoolomgewing. Skyfie 7]. ''900igr.net'' (in Russies). [https://web.archive.org/web/20211121104530/http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Geargiveer] op 21 November 2021. Besoek op 27 Desember 2021.</ref></div> </div> Kosmisme was een van die invloede op [[Proletkult]], en ná die [[Oktober-rewolusie]] is die term toegepas op "...die poësie van skrywers soos Michail Gerasimof en Wladimir Kirillof...: emosionele lofliedere aan fisieke arbeid, masjiene en die kollektief van industriële werkers ... georganiseer rondom die beeld van die universele 'proletariër', wat vanaf die aarde voortstap om planete en sterre te verower."<ref name="Russian cosmism"/> Hierdie vorm van kosmisme, tesame met die geskrifte van Nikolai Fjodorof, het 'n sterk invloed op Andrei Platonof uitgeoefen.<ref name="Russian cosmism"/> Baie idees van die Russiese kosmiste is later verder ontwikkel deur aanhangers van die transhumanistiese beweging.<ref name="Russian cosmism"/> Victor Skumin voer aan dat die Kultuur van Gesondheid 'n belangrike rol sal speel in die skepping van 'n menslike geestelike samelewing binne die Sonnestelsel.<ref>{{cite book |last=Skumin |first=V. A. |script-title=ru: Культура здоровья — фундаментальная наука о человеке. |trans-title=A Culture of Health as a fundamental human science. |year=1995 |url=https://biblmdkz.ru/kz.html |language=ru |isbn=5-88167-003-5 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623174117/https://biblmdkz.ru/kz.html |archive-date=23 Junie 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |title=Концепция Учения |trans-title=The Concept Of Doctrine |publisher=kult-zdor.ru |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627104056/http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |archive-date=27 Junie 2021|url-status=live}}</ref> ==Takke== Russiese kosmisme kan in twee kategorieë verdeel word: wetenskaplik en filosofies.<ref>Гачева, Анастасия. 2019. ''Русский Космизм в Идеях и Лицах''. Москва: Академический проект, 3.</ref> Terwyl die wetenskaplike vertakking naturalisties is, is die filosofiese vertakking [[Mistisisme|mistiek]] en [[Metafisika|metafisies]]; tog is albei vertakkings inherent geestelik. Dit is veral duidelik by vroeë Russiese kosmiste wat in die voetspore van geestelike denkers soos Fjodorof en Solowjof gevolg het. Vir 'n meer genuanseerde kategorisering word daar deur akademici dikwels na 'n derde kategorie verwys: die artistieke vertakking.<ref>Bezgodov, Aleksandr, and Konstantin Barezhev. 2019. ''The Origins of Planetary Ethics in the Philosophy of Russian Cosmism''. Xlibris, bl. 93.</ref> ===Die filosofiese vertakking=== Fjodorowitsj Fjodorof (1828–1903) word beskou as die vader van die Russiese kosmisme en die mees verteenwoordigende figuur daarvan. Die belangrikste idee wat met Fjodorof geassosieer word, is die filosofie van die mensdom se gemeenskaplike taak, wat behels het "om die natuurkragte te reguleer, die dood te oorwin en voorouers weer tot lewe te bring sodat hulle ook aan die algemene opstanding kon deelneem."<ref>Elisabeth Koutaissoff and Marilyn Minto. "Introduction". In ''What Was Man Created For? The Philosophy of the Common Task''. Lausanne: Honeyglen Publishing/L’Age d’Homme, bl. 12.</ref> Hierdie idee was so sentraal tot sy filosofie dat "ongeag die onderwerp waaroor hy geskryf het, Fedorov sy kernidee van die Gemeenskaplike Taak betrek het – hoe om universele broederskap te bereik, die natuur te rasionaliseer in plaas daarvan om bloot haar gawes te ontgin, die [[dood]] te oorwin, die voorouers op te wek en 'n verenigde mensdom te skep wat waardig is om oor die heelal te heers."<ref>Elisabeth Koutaissoff and Marilyn Minto. "Introduction". In ''What Was Man Created For? The Philosophy of the Common Task''. Lausanne: Honeyglen Publishing/L’Age d’Homme, bl. 18.</ref> Die gevoel van dringendheid om saam te staan vir 'n gemeenskaplike taak is 'n tema wat op die een of ander manier in die werke van alle Russiese kosmiste voorkom. ===Die artistieke tak=== Alexander Scriabin, wat deur die Russiese kosmiese idees van sy tyd geïnspireer is, het – net soos Fjodorof – daarna gestreef om die mensdom vir 'n gemeenskaplike taak te verenig. Hy kan beskou word as die mees verteenwoordigende lid van die artistieke vertakking van die Russiese kosmisme.<ref>{{Cite journal |last=Yansori |first=Ali |date=2023-12-07 |title=Alexander Scriabin as a Russian Cosmist |url=https://doi.org/10.1007/s11212-023-09590-6 |journal=Studies in East European Thought |volume=76 |issue=2 |pages=305–331 |language=en |doi=10.1007/s11212-023-09590-6 |issn=1573-0948|url-access=subscription }}</ref> Scriabin se visie was om artistieke middele aan te wend om kosmiese doelwitte te bereik. Sy artistieke visie, wat in filosofie en spiritualiteit gewortel was, kom die duidelikste na vore in sy projek ''Mysterium''. ===Die wetenskaplike tak=== In 1881 het die Russiese revolusionêr en vuurpylpionier Nikolai Kibalchich 'n idee vir gepulseerde vuurpylaandrywing deur middel van die verbranding van plofstowwe voorgestel,<ref>{{Cite web |title=Кибальчич Николай Иванович - История науки - Известные ученые |url=https://famous-scientists.ru/founder/90 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323175249/https://famous-scientists.ru/founder/90 |archive-date=23 Maart 2023 |access-date=2025-03-13 |website=famous-scientists.ru |language=ru}}</ref> wat as 'n vroeë voorloper vir Projek Orion gedien het.<ref>{{cite tech report |url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20000096503 |title=Nuclear Pulse Propulsion: Orion and Beyond |last1=Schmidt |first1=George R |last2=Bonometti |first2=J.A. |last3=Morton |first3=P.J. |date=1 Januarie 2000 |institution=NASA |number=20000096503}}</ref><ref>{{cite web |title=ON A METHOD OF PROPULSION OF PROJECTILES BY MEANS OF EXTERNAL NUCLEAR EXPLOSIONS PART I |url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA306631.pdf |access-date=12 Maart 2024 |website=apps.dtic.mil}}</ref> [[Konstantin Tsiolkofski]] (1857–1935) was een van die pioniers van teoretiese ruimteverkenning en kosmonautika. In 1903 het Tsiolkofski die eerste ernstige wetenskaplike werk oor ruimtereise gepubliseer. Sy werk was grootliks onbekend buite die [[Russiese Ryk]], maar binne die land het dit verdere navorsing, eksperimentering en die stigting van die Vereniging vir die Studie van Interplanetêre Ruimtevlugte geïnspireer.<ref name="Riper2007">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=k8CxJeFzCdQC&pg=PA26|first=A. Bowdoin |last=Van Riper |title=Rockets and Missiles: The Life Story of a Technology |date=29 Oktober 2007|publisher=JHU Press|isbn=978-0-8018-8792-5|pages=26–28|access-date=13 Oktober 2018}}</ref>Tsiolkofski het 'n boek met die titel "''Die Wil van die Heelal; Onbekende Intelligente Kragte''" geskryf, waarin hy 'n filosofie van [[panpsigisme]] uiteengesit het. Hy het geglo dat mense uiteindelik die [[Melkweg]] sou koloniseer. Sy denke het die ruimtetydperk met verskeie dekades voorafgegaan, en van dit wat hy in sy verbeelding voorsien het, het sedert sy dood werklikheid geword. Tsiolkofski het nie in tradisionele godsdienstige kosmologie geglo nie, maar wel in 'n kosmiese wese wat oor die mensdom heers.<ref>{{cite book |url=https://www.prlib.ru/en/node/404538 |last=Tsiolkovsky |first=Konstantin Eduardovich |title=The Will of the Universe; Unknown Intelligent Forces|place=[[Kaluga]] |year=1928 |page=23 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019001447/https://www.prlib.ru/en/node/404538 |url-status=live|archive-date=19 Oktober 2018}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Filosofie]] [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] j3rof1saqmn90y7pb5bnmh95auyc04r 2975093 2975090 2026-10-03T19:24:15Z Sobaka 328 /* Takke */ bywerk 2975093 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tsiolk na lune (pic Gofman) 3.png|duimnael|'n Illustrasie vir Tsiolkofski se opvoedkundige wetenskapfiksieverhaal “''Op die Maan''” (1893).]] '''Russiese kosmisme''' ([[Russies]]: Русский космизм), of bloot '''kosmisme''', is 'n [[filosofie]]se en [[Kultuur|kulturele beweging]] wat in die laat 19de en vroeë 20ste eeu in [[Rusland]] ontstaan het en [[wetenskap]], [[godsdiens]] en [[metafisika]] in 'n verenigde [[wêreldbeskouing]] geïntegreer het.<ref>{{Cite book|title=Russian Nationalism: Imaginaries, Doctrines, and Political Battlefields|last=Laruelle|first=Marlene|publisher=Routledge|year=2018|isbn=9780429426773|location=New York|pages=19–36|chapter=Cosmism: Russian messianism at a time of technological modernity 1|edition=1st|doi=10.4324/9780429426773|doi-access=free}}</ref> Dit word gekenmerk deur die geloof in die [[mensdom]] se [[Kosmos|kosmiese]] bestemming, die potensiaal vir [[onsterflikheid]], en die aanwending van wetenskaplike en tegnologiese vooruitgang om beheer oor die [[natuur]] te verkry en die [[Ruimteverkenning|ruimte te verken]].<ref name="occult">''Hagemeister M.'' {{cite book |last1=Rosenthal |first1=Bernice Glatzer |url=https://books.google.com/books?id=Kumg5iYYkWkC&pg=PA185 |title=Russian cosmism in the 1920s and today |date=1997 |publisher=Cornell University Press |isbn=9780801483318 |language=ru |accessdate=2019-11-16}} / Rosenthal B. G. (ed.) The occult in Russian and Soviet culture.— Cornell University Press, 1997.— 468 p.— p.185—202.— ISBN 0-8014-8331-X, ISBN 978-0-8014-8331-8. (Information and Interdisciplinary Subjects Series)</ref> Aan die begin van die 20ste eeu was daar 'n oplewing in wetenskaplike ondersoek na interplanetêre reis – grootliks aangevuur deur fiksie-skrywers soos [[Jules Verne]] en [[H.G. Wells]] – wat filosofiese bewegings soos Russiese kosmisme sou beïnvloed.<ref>{{cite book |last1=Siddiqi |first1=Asif A. |editor1-last=Dick |editor1-first=Steven J. |editor2-last=Launius |editor2-first=Roger D. |title=Societal Impact Spaceflight NASA SP-2007-4801 |date=2007 |publisher=[[NASA]] |location=Washington DC |pages=513-514, 518, 522 |edition=1 |url=https://static1.squarespace.com/static/5ef8124031cfcf448b11db32/t/5f0baab3a7690b33c17be6e3/1594600116339/Siddiqi+Making+Spaceflight+Modern+2007.pdf |access-date=3 April 2026 |language=en |format=book |chapter=27}}</ref> Die beweging is ook beïnvloed deur [[Oosters-Ortodokse Kerk|Oosters-Ortodokse]] denke, Russiese filosofie en vooruitgang in die natuurwetenskappe. Sleutelfigure in Russiese kosmisme sluit in Nikolai Fedorov, wat gepleit het vir die afskaffing van die dood en die opstanding van voorouers deur wetenskaplike middele; en [[Konstantin Tsiolkofski]], wie se werk in [[ruimtevaart]] en ruimte-eksplorasie die grondslag vir moderne ruimtevaartkunde gelê het. Ander noemenswaardige denkers, soos Vladimir Vernadsky en Alexander Chizhevsky, het bygedra tot idees oor die noosfeer, [[biosfeer]] en kosmiese invloede op die menslike lewe. Alhoewel dit tydens die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era onderdruk is, het kosmisme 'n invloed gehad op Sowjet-ruimteverkenning, [[transhumanisme]] en latere filosofiese bewegings. In die 21ste eeu geniet Russiese kosmisme hernude belangstelling, veral in besprekings oor [[ruimtekolonisasie]], tegnologiese onsterflikheid en die rol van die [[mensdom]] in die [[heelal]]. ==Teorie== Kosmisme het 'n breë teorie van [[natuurfilosofie]] behels wat elemente van [[godsdiens]] en [[etiek]] gekombineer het met 'n [[geskiedenis]] en filosofie van die oorsprong, [[evolusie]] en [[Toekomsstudies|toekomstige bestaan van die kosmos en die mensdom]]. Dit het elemente uit sowel Oosterse as Westerse filosofiese tradisies, asook uit die [[Russies-Ortodokse Kerk]], saamgevoeg.<ref>{{cite web |url=http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |first=Nikolai |last=Berdyaev |title=The "Philosophy of the Common Task" of N. F. Fedorov |publisher=berdyaev.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014115444/http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |archive-date=14 Oktober 2018 |url-status=live||work=berdyaev }}</ref> <div style="float:right; clear:right; width:23em; max-width:100%; box-sizing:border-box; border:1px solid #aaa; background-color:#D0F0C0; padding:1em; margin:0.5em 0 1em 1em; font-size:100%;"> Die kultuur van gesondheid is die grondliggende wetenskap van die ''geestelike mensheid''. Dit bestudeer die vooruitsigte vir die harmonieuse ontwikkeling van die ''geestelike mens'' en die ''geestelike etnos'' as 'n bewuste skepper van die ''Staat van Lig'' binne die sonnestelsel. <div style="text-align:left; margin-top:0.75em;">— Victor Skumin<ref name="Russian cosmism">''Art works by Russian cosmism painter XX – XXI ct. Catalogue of exhibition 2013''. Roerich-museum, 2013. [https://web.archive.org/web/20200203092903/http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 Geargiveer] vanaf die [http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 oorspronklike] op 3 Februarie 2020.</ref><ref>Kovaleva, E. A. (2009). [http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Педагогический совет. Культура здоровья учащихся как фактор здоровьесберегающей среды школы. Слайд 7] [Pedagogiese raad. Leerders se gesondheidskultuur as 'n faktor in 'n gesondheidsbevorderende skoolomgewing. Skyfie 7]. ''900igr.net'' (in Russies). [https://web.archive.org/web/20211121104530/http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Geargiveer] op 21 November 2021. Besoek op 27 Desember 2021.</ref></div> </div> Kosmisme was een van die invloede op [[Proletkult]], en ná die [[Oktober-rewolusie]] is die term toegepas op "...die poësie van skrywers soos Michail Gerasimof en Wladimir Kirillof...: emosionele lofliedere aan fisieke arbeid, masjiene en die kollektief van industriële werkers ... georganiseer rondom die beeld van die universele 'proletariër', wat vanaf die aarde voortstap om planete en sterre te verower."<ref name="Russian cosmism"/> Hierdie vorm van kosmisme, tesame met die geskrifte van Nikolai Fjodorof, het 'n sterk invloed op Andrei Platonof uitgeoefen.<ref name="Russian cosmism"/> Baie idees van die Russiese kosmiste is later verder ontwikkel deur aanhangers van die transhumanistiese beweging.<ref name="Russian cosmism"/> Victor Skumin voer aan dat die Kultuur van Gesondheid 'n belangrike rol sal speel in die skepping van 'n menslike geestelike samelewing binne die Sonnestelsel.<ref>{{cite book |last=Skumin |first=V. A. |script-title=ru: Культура здоровья — фундаментальная наука о человеке. |trans-title=A Culture of Health as a fundamental human science. |year=1995 |url=https://biblmdkz.ru/kz.html |language=ru |isbn=5-88167-003-5 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623174117/https://biblmdkz.ru/kz.html |archive-date=23 Junie 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |title=Концепция Учения |trans-title=The Concept Of Doctrine |publisher=kult-zdor.ru |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627104056/http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |archive-date=27 Junie 2021|url-status=live}}</ref> ==Takke== Russiese kosmisme kan in twee kategorieë verdeel word: wetenskaplik en filosofies.<ref>Гачева, Анастасия. 2019. ''Русский Космизм в Идеях и Лицах''. Москва: Академический проект, 3.</ref> Terwyl die wetenskaplike vertakking naturalisties is, is die filosofiese vertakking [[Mistisisme|mistiek]] en [[Metafisika|metafisies]]; tog is albei vertakkings inherent geestelik. Dit is veral duidelik by vroeë Russiese kosmiste wat in die voetspore van geestelike denkers soos Fjodorof en Solowjof gevolg het. Vir 'n meer genuanseerde kategorisering word daar deur akademici dikwels na 'n derde kategorie verwys: die artistieke vertakking.<ref>Bezgodov, Aleksandr, and Konstantin Barezhev. 2019. ''The Origins of Planetary Ethics in the Philosophy of Russian Cosmism''. Xlibris, bl. 93.</ref> ===Die filosofiese vertakking=== Fjodorowitsj Fjodorof (1828–1903) word beskou as die vader van die Russiese kosmisme en die mees verteenwoordigende figuur daarvan. Die belangrikste idee wat met Fjodorof geassosieer word, is die filosofie van die mensdom se gemeenskaplike taak, wat behels het "om die natuurkragte te reguleer, die dood te oorwin en voorouers weer tot lewe te bring sodat hulle ook aan die algemene opstanding kon deelneem."<ref>Elisabeth Koutaissoff and Marilyn Minto. "Introduction". In ''What Was Man Created For? The Philosophy of the Common Task''. Lausanne: Honeyglen Publishing/L’Age d’Homme, bl. 12.</ref> Hierdie idee was so sentraal tot sy filosofie dat "ongeag die onderwerp waaroor hy geskryf het, Fedorov sy kernidee van die Gemeenskaplike Taak betrek het – hoe om universele broederskap te bereik, die natuur te rasionaliseer in plaas daarvan om bloot haar gawes te ontgin, die [[dood]] te oorwin, die voorouers op te wek en 'n verenigde mensdom te skep wat waardig is om oor die heelal te heers."<ref>Elisabeth Koutaissoff and Marilyn Minto. "Introduction". In ''What Was Man Created For? The Philosophy of the Common Task''. Lausanne: Honeyglen Publishing/L’Age d’Homme, bl. 18.</ref> Die gevoel van dringendheid om saam te staan vir 'n gemeenskaplike taak is 'n tema wat op die een of ander manier in die werke van alle Russiese kosmiste voorkom. ===Die artistieke tak=== Alexander Scriabin, wat deur die Russiese kosmiese idees van sy tyd geïnspireer is, het – net soos Fjodorof – daarna gestreef om die mensdom vir 'n gemeenskaplike taak te verenig. Hy kan beskou word as die mees verteenwoordigende lid van die artistieke vertakking van die Russiese kosmisme.<ref>{{Cite journal |last=Yansori |first=Ali |date=2023-12-07 |title=Alexander Scriabin as a Russian Cosmist |url=https://doi.org/10.1007/s11212-023-09590-6 |journal=Studies in East European Thought |volume=76 |issue=2 |pages=305–331 |language=en |doi=10.1007/s11212-023-09590-6 |issn=1573-0948|url-access=subscription }}</ref> Scriabin se visie was om artistieke middele aan te wend om kosmiese doelwitte te bereik. Sy artistieke visie, wat in filosofie en spiritualiteit gewortel was, kom die duidelikste na vore in sy projek ''Mysterium''. ===Die wetenskaplike tak=== In 1881 het die Russiese revolusionêr en vuurpylpionier Nikolai Kibalchich 'n idee vir gepulseerde vuurpylaandrywing deur middel van die verbranding van plofstowwe voorgestel,<ref>{{Cite web |title=Кибальчич Николай Иванович - История науки - Известные ученые |url=https://famous-scientists.ru/founder/90 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323175249/https://famous-scientists.ru/founder/90 |archive-date=23 Maart 2023 |access-date=2025-03-13 |website=famous-scientists.ru |language=ru}}</ref> wat as 'n vroeë voorloper vir Projek Orion gedien het.<ref>{{cite tech report |url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20000096503 |title=Nuclear Pulse Propulsion: Orion and Beyond |last1=Schmidt |first1=George R |last2=Bonometti |first2=J.A. |last3=Morton |first3=P.J. |date=1 Januarie 2000 |institution=NASA |number=20000096503}}</ref><ref>{{cite web |title=ON A METHOD OF PROPULSION OF PROJECTILES BY MEANS OF EXTERNAL NUCLEAR EXPLOSIONS PART I |url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA306631.pdf |access-date=12 Maart 2024 |website=apps.dtic.mil}}</ref> [[Konstantin Tsiolkofski]] (1857–1935) was een van die pioniers van teoretiese ruimteverkenning en kosmonautika. In 1903 het Tsiolkofski die eerste ernstige wetenskaplike werk oor ruimtereise gepubliseer. Sy werk was grootliks onbekend buite die [[Russiese Ryk]], maar binne die land het dit verdere navorsing, eksperimentering en die stigting van die Vereniging vir die Studie van Interplanetêre Ruimtevlugte geïnspireer.<ref name="Riper2007">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=k8CxJeFzCdQC&pg=PA26|first=A. Bowdoin |last=Van Riper |title=Rockets and Missiles: The Life Story of a Technology |date=29 Oktober 2007|publisher=JHU Press|isbn=978-0-8018-8792-5|pages=26–28|access-date=13 Oktober 2018}}</ref>Tsiolkofski het 'n boek met die titel "''Die Wil van die Heelal; Onbekende Intelligente Kragte''" geskryf, waarin hy 'n filosofie van [[panpsigisme]] uiteengesit het. Hy het geglo dat mense uiteindelik die [[Melkweg]] sou koloniseer. Sy denke het die ruimtetydperk met verskeie dekades voorafgegaan, en van dit wat hy in sy verbeelding voorsien het, het sedert sy dood werklikheid geword. Tsiolkofski het nie in tradisionele godsdienstige kosmologie geglo nie, maar wel in 'n kosmiese wese wat oor die mensdom heers.<ref>{{cite book |url=https://www.prlib.ru/en/node/404538 |last=Tsiolkovsky |first=Konstantin Eduardovich |title=The Will of the Universe; Unknown Intelligent Forces|place=[[Kaluga]] |year=1928 |page=23 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019001447/https://www.prlib.ru/en/node/404538 |url-status=live|archive-date=19 Oktober 2018}}</ref> ===Ander kosmiste=== Alexander Bogdanov (1873–1928) was 'n Russiese en later Sowjet-geneesheer, filosoof, wetenskapfiksie-skrywer en Bolsjewistiese revolusionêr. Sy wye wetenskaplike en mediese belangstellings het gewissel van universele [[stelselteorie]] tot die moontlikheid van menslike verjonging deur middel van bloedoortappings. Hy het heterochroniese bloedoortappings beskou as 'n verbond van solidariteit tussen generasies, waar ouderes voordeel getrek het uit die verjongende uitwerking van jong bloed, terwyl jongeres immuniteit verkry het uit die bloed van oueres. Ironies genoeg is hy oorlede as gevolg van 'n hemolitiese oortappingsreaksie. Sy opvolgers het Rusland aan die voorpunt geplaas van die ontwikkeling van gesentraliseerde nasionale bloedoortappingsdienste.<ref>Huestis, Douglas. (2007). Alexander Bogdanov: The Forgotten Pioneer of Blood Transfusion. Transfusion Medicine Reviews. 21. 337-40. 10.1016/j.tmrv.2007.05.008.</ref> Ander kosmiste het Vladimir Wernadski (1863–1945), wat die konsep van 'n noosfeer ontwikkel het, en Alexander Tsjizjefski (1897–1964), 'n baanbreker op die gebied van "heliobiologie" (die studie van die son se uitwerking op biologie), ingesluit.<ref>L. V. Golovanov, Alexander Chizhevsky entry in the Great Russian Encyclopedia, Moscow, 2001 edition. Sien [http://translate.googleusercontent.com/translate_c?hl=en&sl=ru&tl=en&u=http://slovari.yandex.ru/%25D0%2590%25D0%259B%25D0%2595%25D0%259A%25D0%25A1%25D0%2590%25D0%259D%25D0%2594%25D0%25A0%2520%25D0%259B%25D0%2595%25D0%259E%25D0%259D%25D0%2598%25D0%2594%25D0%259E%25D0%2592%25D0%2598%25D0%25A7%2520%25D0%25A7%25D0%2598%25D0%2596%25D0%2595%25D0%2592%25D0%25A1%25D0%259A%25D0%2598%25D0%2599/%25D0%2591%25D0%25A1%25D0%25AD/%25D0%25A7%25D0%25B8%25D0%25B6%25D0%25B5%25D0%25B2%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B9%2520%25D0%2590%25D0%25BB%25D0%25B5%25D0%25BA%25D1%2581%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B4%25D1%2580%2520%25D0%259B%25D0%25B5%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25B4%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587/&rurl=translate.google.com&twu=1&usg=ALkJrhibb_mRRqrG0zmDCVry13dsUkEe6g Google.Translate version of the article from the Russian version of the Encyclopedia].</ref><ref>Soyuz Pisatelei, Soviet literature, Issues 1-6, [https://books.google.com/books?id=TOJKAAAAYAAJ&q=Alexander+Chizhevsky+Cosmism p 188], Foreign Languages Publishing House, 1982.</ref><ref>James T. Andrews, “Red cosmos: K.E. Tsiolkovsky, grandfather of Soviet rocketry”, Issue 18 Centennial of Flight Series, [https://books.google.com/books?id=3jO5KHOLdDcC&dq=Alexander+Chizhevsky+Cosmism&pg=PA114 p 114], Texas A&M University Press, 2009, {{ISBN|1-60344-168-9}}, {{ISBN|978-1-60344-168-1}}</ref> 'n Kleinplaneet, 3113 Tsjizjefski, wat in 1978 deur die Sowjet-sterrekundige Nikolai Stepanowitsj Tsjernich ontdek is, is na hom vernoem.<ref>{{Cite web |url=https://www.google.com/search?tbm=bks&q=3111+Misuzu+1977|title=3111 Misuzu 1977 |website=www.google.com}}</ref> Die Russiese paleontoloog en wetenskapfiksie-skrywer Iwan Jefremof het die idee van kosmisme ontwikkel en tot die slotsom gekom dat kommunisme 'n noodsaaklike struktuur was vir enige toekomstige samelewing wat in die ruimte wou oorleef. Die geoloog en wetenskapfiksie-skrywer Alexander Sjalimof het Iwan Jefremof se tradisies voortgesit. Die astrofisikus Nikolai Aleksandrowitsj Kosiref was die ontdekker van tektoniese aktiwiteit op die maan (1959) en die outeur van Kousale Meganika/Teorie van Tyd. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Filosofie]] [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] evor0unuju1a1tonxcqwkb8ndso76zf 2975095 2975093 2026-10-03T19:27:07Z Sobaka 328 /* Die wetenskaplike tak */ opruim 2975095 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tsiolk na lune (pic Gofman) 3.png|duimnael|'n Illustrasie vir Tsiolkofski se opvoedkundige wetenskapfiksieverhaal “''Op die Maan''” (1893).]] '''Russiese kosmisme''' ([[Russies]]: Русский космизм), of bloot '''kosmisme''', is 'n [[filosofie]]se en [[Kultuur|kulturele beweging]] wat in die laat 19de en vroeë 20ste eeu in [[Rusland]] ontstaan het en [[wetenskap]], [[godsdiens]] en [[metafisika]] in 'n verenigde [[wêreldbeskouing]] geïntegreer het.<ref>{{Cite book|title=Russian Nationalism: Imaginaries, Doctrines, and Political Battlefields|last=Laruelle|first=Marlene|publisher=Routledge|year=2018|isbn=9780429426773|location=New York|pages=19–36|chapter=Cosmism: Russian messianism at a time of technological modernity 1|edition=1st|doi=10.4324/9780429426773|doi-access=free}}</ref> Dit word gekenmerk deur die geloof in die [[mensdom]] se [[Kosmos|kosmiese]] bestemming, die potensiaal vir [[onsterflikheid]], en die aanwending van wetenskaplike en tegnologiese vooruitgang om beheer oor die [[natuur]] te verkry en die [[Ruimteverkenning|ruimte te verken]].<ref name="occult">''Hagemeister M.'' {{cite book |last1=Rosenthal |first1=Bernice Glatzer |url=https://books.google.com/books?id=Kumg5iYYkWkC&pg=PA185 |title=Russian cosmism in the 1920s and today |date=1997 |publisher=Cornell University Press |isbn=9780801483318 |language=ru |accessdate=2019-11-16}} / Rosenthal B. G. (ed.) The occult in Russian and Soviet culture.— Cornell University Press, 1997.— 468 p.— p.185—202.— ISBN 0-8014-8331-X, ISBN 978-0-8014-8331-8. (Information and Interdisciplinary Subjects Series)</ref> Aan die begin van die 20ste eeu was daar 'n oplewing in wetenskaplike ondersoek na interplanetêre reis – grootliks aangevuur deur fiksie-skrywers soos [[Jules Verne]] en [[H.G. Wells]] – wat filosofiese bewegings soos Russiese kosmisme sou beïnvloed.<ref>{{cite book |last1=Siddiqi |first1=Asif A. |editor1-last=Dick |editor1-first=Steven J. |editor2-last=Launius |editor2-first=Roger D. |title=Societal Impact Spaceflight NASA SP-2007-4801 |date=2007 |publisher=[[NASA]] |location=Washington DC |pages=513-514, 518, 522 |edition=1 |url=https://static1.squarespace.com/static/5ef8124031cfcf448b11db32/t/5f0baab3a7690b33c17be6e3/1594600116339/Siddiqi+Making+Spaceflight+Modern+2007.pdf |access-date=3 April 2026 |language=en |format=book |chapter=27}}</ref> Die beweging is ook beïnvloed deur [[Oosters-Ortodokse Kerk|Oosters-Ortodokse]] denke, Russiese filosofie en vooruitgang in die natuurwetenskappe. Sleutelfigure in Russiese kosmisme sluit in Nikolai Fedorov, wat gepleit het vir die afskaffing van die dood en die opstanding van voorouers deur wetenskaplike middele; en [[Konstantin Tsiolkofski]], wie se werk in [[ruimtevaart]] en ruimte-eksplorasie die grondslag vir moderne ruimtevaartkunde gelê het. Ander noemenswaardige denkers, soos Vladimir Vernadsky en Alexander Chizhevsky, het bygedra tot idees oor die noosfeer, [[biosfeer]] en kosmiese invloede op die menslike lewe. Alhoewel dit tydens die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era onderdruk is, het kosmisme 'n invloed gehad op Sowjet-ruimteverkenning, [[transhumanisme]] en latere filosofiese bewegings. In die 21ste eeu geniet Russiese kosmisme hernude belangstelling, veral in besprekings oor [[ruimtekolonisasie]], tegnologiese onsterflikheid en die rol van die [[mensdom]] in die [[heelal]]. ==Teorie== Kosmisme het 'n breë teorie van [[natuurfilosofie]] behels wat elemente van [[godsdiens]] en [[etiek]] gekombineer het met 'n [[geskiedenis]] en filosofie van die oorsprong, [[evolusie]] en [[Toekomsstudies|toekomstige bestaan van die kosmos en die mensdom]]. Dit het elemente uit sowel Oosterse as Westerse filosofiese tradisies, asook uit die [[Russies-Ortodokse Kerk]], saamgevoeg.<ref>{{cite web |url=http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |first=Nikolai |last=Berdyaev |title=The "Philosophy of the Common Task" of N. F. Fedorov |publisher=berdyaev.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014115444/http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |archive-date=14 Oktober 2018 |url-status=live||work=berdyaev }}</ref> <div style="float:right; clear:right; width:23em; max-width:100%; box-sizing:border-box; border:1px solid #aaa; background-color:#D0F0C0; padding:1em; margin:0.5em 0 1em 1em; font-size:100%;"> Die kultuur van gesondheid is die grondliggende wetenskap van die ''geestelike mensheid''. Dit bestudeer die vooruitsigte vir die harmonieuse ontwikkeling van die ''geestelike mens'' en die ''geestelike etnos'' as 'n bewuste skepper van die ''Staat van Lig'' binne die sonnestelsel. <div style="text-align:left; margin-top:0.75em;">— Victor Skumin<ref name="Russian cosmism">''Art works by Russian cosmism painter XX – XXI ct. Catalogue of exhibition 2013''. Roerich-museum, 2013. [https://web.archive.org/web/20200203092903/http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 Geargiveer] vanaf die [http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 oorspronklike] op 3 Februarie 2020.</ref><ref>Kovaleva, E. A. (2009). [http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Педагогический совет. Культура здоровья учащихся как фактор здоровьесберегающей среды школы. Слайд 7] [Pedagogiese raad. Leerders se gesondheidskultuur as 'n faktor in 'n gesondheidsbevorderende skoolomgewing. Skyfie 7]. ''900igr.net'' (in Russies). [https://web.archive.org/web/20211121104530/http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Geargiveer] op 21 November 2021. Besoek op 27 Desember 2021.</ref></div> </div> Kosmisme was een van die invloede op [[Proletkult]], en ná die [[Oktober-rewolusie]] is die term toegepas op "...die poësie van skrywers soos Michail Gerasimof en Wladimir Kirillof...: emosionele lofliedere aan fisieke arbeid, masjiene en die kollektief van industriële werkers ... georganiseer rondom die beeld van die universele 'proletariër', wat vanaf die aarde voortstap om planete en sterre te verower."<ref name="Russian cosmism"/> Hierdie vorm van kosmisme, tesame met die geskrifte van Nikolai Fjodorof, het 'n sterk invloed op Andrei Platonof uitgeoefen.<ref name="Russian cosmism"/> Baie idees van die Russiese kosmiste is later verder ontwikkel deur aanhangers van die transhumanistiese beweging.<ref name="Russian cosmism"/> Victor Skumin voer aan dat die Kultuur van Gesondheid 'n belangrike rol sal speel in die skepping van 'n menslike geestelike samelewing binne die Sonnestelsel.<ref>{{cite book |last=Skumin |first=V. A. |script-title=ru: Культура здоровья — фундаментальная наука о человеке. |trans-title=A Culture of Health as a fundamental human science. |year=1995 |url=https://biblmdkz.ru/kz.html |language=ru |isbn=5-88167-003-5 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623174117/https://biblmdkz.ru/kz.html |archive-date=23 Junie 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |title=Концепция Учения |trans-title=The Concept Of Doctrine |publisher=kult-zdor.ru |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627104056/http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |archive-date=27 Junie 2021|url-status=live}}</ref> ==Takke== Russiese kosmisme kan in twee kategorieë verdeel word: wetenskaplik en filosofies.<ref>Гачева, Анастасия. 2019. ''Русский Космизм в Идеях и Лицах''. Москва: Академический проект, 3.</ref> Terwyl die wetenskaplike vertakking naturalisties is, is die filosofiese vertakking [[Mistisisme|mistiek]] en [[Metafisika|metafisies]]; tog is albei vertakkings inherent geestelik. Dit is veral duidelik by vroeë Russiese kosmiste wat in die voetspore van geestelike denkers soos Fjodorof en Solowjof gevolg het. Vir 'n meer genuanseerde kategorisering word daar deur akademici dikwels na 'n derde kategorie verwys: die artistieke vertakking.<ref>Bezgodov, Aleksandr, and Konstantin Barezhev. 2019. ''The Origins of Planetary Ethics in the Philosophy of Russian Cosmism''. Xlibris, bl. 93.</ref> ===Die filosofiese vertakking=== Fjodorowitsj Fjodorof (1828–1903) word beskou as die vader van die Russiese kosmisme en die mees verteenwoordigende figuur daarvan. Die belangrikste idee wat met Fjodorof geassosieer word, is die filosofie van die mensdom se gemeenskaplike taak, wat behels het "om die natuurkragte te reguleer, die dood te oorwin en voorouers weer tot lewe te bring sodat hulle ook aan die algemene opstanding kon deelneem."<ref>Elisabeth Koutaissoff and Marilyn Minto. "Introduction". In ''What Was Man Created For? The Philosophy of the Common Task''. Lausanne: Honeyglen Publishing/L’Age d’Homme, bl. 12.</ref> Hierdie idee was so sentraal tot sy filosofie dat "ongeag die onderwerp waaroor hy geskryf het, Fedorov sy kernidee van die Gemeenskaplike Taak betrek het – hoe om universele broederskap te bereik, die natuur te rasionaliseer in plaas daarvan om bloot haar gawes te ontgin, die [[dood]] te oorwin, die voorouers op te wek en 'n verenigde mensdom te skep wat waardig is om oor die heelal te heers."<ref>Elisabeth Koutaissoff and Marilyn Minto. "Introduction". In ''What Was Man Created For? The Philosophy of the Common Task''. Lausanne: Honeyglen Publishing/L’Age d’Homme, bl. 18.</ref> Die gevoel van dringendheid om saam te staan vir 'n gemeenskaplike taak is 'n tema wat op die een of ander manier in die werke van alle Russiese kosmiste voorkom. ===Die artistieke tak=== Alexander Scriabin, wat deur die Russiese kosmiese idees van sy tyd geïnspireer is, het – net soos Fjodorof – daarna gestreef om die mensdom vir 'n gemeenskaplike taak te verenig. Hy kan beskou word as die mees verteenwoordigende lid van die artistieke vertakking van die Russiese kosmisme.<ref>{{Cite journal |last=Yansori |first=Ali |date=2023-12-07 |title=Alexander Scriabin as a Russian Cosmist |url=https://doi.org/10.1007/s11212-023-09590-6 |journal=Studies in East European Thought |volume=76 |issue=2 |pages=305–331 |language=en |doi=10.1007/s11212-023-09590-6 |issn=1573-0948|url-access=subscription }}</ref> Scriabin se visie was om artistieke middele aan te wend om kosmiese doelwitte te bereik. Sy artistieke visie, wat in filosofie en spiritualiteit gewortel was, kom die duidelikste na vore in sy projek ''Mysterium''. ===Die wetenskaplike tak=== In 1881 het die Russiese revolusionêr en vuurpylpionier Nikolai Kibalchich 'n idee vir gepulseerde vuurpylaandrywing deur middel van die verbranding van plofstowwe voorgestel,<ref>{{Cite web |title=Кибальчич Николай Иванович - История науки - Известные ученые |url=https://famous-scientists.ru/founder/90 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323175249/https://famous-scientists.ru/founder/90 |archive-date=23 Maart 2023 |access-date=2025-03-13 |website=famous-scientists.ru |language=ru}}</ref> wat as 'n vroeë voorloper vir Projek Orion gedien het.<ref>https://ntrs.nasa.gov/citations/20000096503 Nuclear Pulse Propulsion: Orion and Beyond Schmidt, George R Bonometti J.A. Morton P.J. date=1 Januarie 2000, NASA 20000096503</ref><ref>{{cite web |title=ON A METHOD OF PROPULSION OF PROJECTILES BY MEANS OF EXTERNAL NUCLEAR EXPLOSIONS PART I |url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA306631.pdf |access-date=12 Maart 2024 |website=apps.dtic.mil}}</ref> [[Konstantin Tsiolkofski]] (1857–1935) was een van die pioniers van teoretiese ruimteverkenning en kosmonautika. In 1903 het Tsiolkofski die eerste ernstige wetenskaplike werk oor ruimtereise gepubliseer. Sy werk was grootliks onbekend buite die [[Russiese Ryk]], maar binne die land het dit verdere navorsing, eksperimentering en die stigting van die Vereniging vir die Studie van Interplanetêre Ruimtevlugte geïnspireer.<ref name="Riper2007">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=k8CxJeFzCdQC&pg=PA26|first=A. Bowdoin |last=Van Riper |title=Rockets and Missiles: The Life Story of a Technology |date=29 Oktober 2007|publisher=JHU Press|isbn=978-0-8018-8792-5|pages=26–28|access-date=13 Oktober 2018}}</ref>Tsiolkofski het 'n boek met die titel "''Die Wil van die Heelal; Onbekende Intelligente Kragte''" geskryf, waarin hy 'n filosofie van [[panpsigisme]] uiteengesit het. Hy het geglo dat mense uiteindelik die [[Melkweg]] sou koloniseer. Sy denke het die ruimtetydperk met verskeie dekades voorafgegaan, en van dit wat hy in sy verbeelding voorsien het, het sedert sy dood werklikheid geword. Tsiolkofski het nie in tradisionele godsdienstige kosmologie geglo nie, maar wel in 'n kosmiese wese wat oor die mensdom heers.<ref>{{cite book |url=https://www.prlib.ru/en/node/404538 |last=Tsiolkovsky |first=Konstantin Eduardovich |title=The Will of the Universe; Unknown Intelligent Forces|place=[[Kaluga]] |year=1928 |page=23 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019001447/https://www.prlib.ru/en/node/404538 |url-status=live|archive-date=19 Oktober 2018}}</ref> ===Ander kosmiste=== Alexander Bogdanov (1873–1928) was 'n Russiese en later Sowjet-geneesheer, filosoof, wetenskapfiksie-skrywer en Bolsjewistiese revolusionêr. Sy wye wetenskaplike en mediese belangstellings het gewissel van universele [[stelselteorie]] tot die moontlikheid van menslike verjonging deur middel van bloedoortappings. Hy het heterochroniese bloedoortappings beskou as 'n verbond van solidariteit tussen generasies, waar ouderes voordeel getrek het uit die verjongende uitwerking van jong bloed, terwyl jongeres immuniteit verkry het uit die bloed van oueres. Ironies genoeg is hy oorlede as gevolg van 'n hemolitiese oortappingsreaksie. Sy opvolgers het Rusland aan die voorpunt geplaas van die ontwikkeling van gesentraliseerde nasionale bloedoortappingsdienste.<ref>Huestis, Douglas. (2007). Alexander Bogdanov: The Forgotten Pioneer of Blood Transfusion. Transfusion Medicine Reviews. 21. 337-40. 10.1016/j.tmrv.2007.05.008.</ref> Ander kosmiste het Vladimir Wernadski (1863–1945), wat die konsep van 'n noosfeer ontwikkel het, en Alexander Tsjizjefski (1897–1964), 'n baanbreker op die gebied van "heliobiologie" (die studie van die son se uitwerking op biologie), ingesluit.<ref>L. V. Golovanov, Alexander Chizhevsky entry in the Great Russian Encyclopedia, Moscow, 2001 edition. Sien [http://translate.googleusercontent.com/translate_c?hl=en&sl=ru&tl=en&u=http://slovari.yandex.ru/%25D0%2590%25D0%259B%25D0%2595%25D0%259A%25D0%25A1%25D0%2590%25D0%259D%25D0%2594%25D0%25A0%2520%25D0%259B%25D0%2595%25D0%259E%25D0%259D%25D0%2598%25D0%2594%25D0%259E%25D0%2592%25D0%2598%25D0%25A7%2520%25D0%25A7%25D0%2598%25D0%2596%25D0%2595%25D0%2592%25D0%25A1%25D0%259A%25D0%2598%25D0%2599/%25D0%2591%25D0%25A1%25D0%25AD/%25D0%25A7%25D0%25B8%25D0%25B6%25D0%25B5%25D0%25B2%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B9%2520%25D0%2590%25D0%25BB%25D0%25B5%25D0%25BA%25D1%2581%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B4%25D1%2580%2520%25D0%259B%25D0%25B5%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25B4%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587/&rurl=translate.google.com&twu=1&usg=ALkJrhibb_mRRqrG0zmDCVry13dsUkEe6g Google.Translate version of the article from the Russian version of the Encyclopedia].</ref><ref>Soyuz Pisatelei, Soviet literature, Issues 1-6, [https://books.google.com/books?id=TOJKAAAAYAAJ&q=Alexander+Chizhevsky+Cosmism p 188], Foreign Languages Publishing House, 1982.</ref><ref>James T. Andrews, “Red cosmos: K.E. Tsiolkovsky, grandfather of Soviet rocketry”, Issue 18 Centennial of Flight Series, [https://books.google.com/books?id=3jO5KHOLdDcC&dq=Alexander+Chizhevsky+Cosmism&pg=PA114 p 114], Texas A&M University Press, 2009, {{ISBN|1-60344-168-9}}, {{ISBN|978-1-60344-168-1}}</ref> 'n Kleinplaneet, 3113 Tsjizjefski, wat in 1978 deur die Sowjet-sterrekundige Nikolai Stepanowitsj Tsjernich ontdek is, is na hom vernoem.<ref>{{Cite web |url=https://www.google.com/search?tbm=bks&q=3111+Misuzu+1977|title=3111 Misuzu 1977 |website=www.google.com}}</ref> Die Russiese paleontoloog en wetenskapfiksie-skrywer Iwan Jefremof het die idee van kosmisme ontwikkel en tot die slotsom gekom dat kommunisme 'n noodsaaklike struktuur was vir enige toekomstige samelewing wat in die ruimte wou oorleef. Die geoloog en wetenskapfiksie-skrywer Alexander Sjalimof het Iwan Jefremof se tradisies voortgesit. Die astrofisikus Nikolai Aleksandrowitsj Kosiref was die ontdekker van tektoniese aktiwiteit op die maan (1959) en die outeur van Kousale Meganika/Teorie van Tyd. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Filosofie]] [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] nj49uijz7xnlnaopri9r9ve5d4t1773 2975097 2975095 2026-10-03T19:28:06Z Sobaka 328 /* Die wetenskaplike tak */ opruim 2975097 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tsiolk na lune (pic Gofman) 3.png|duimnael|'n Illustrasie vir Tsiolkofski se opvoedkundige wetenskapfiksieverhaal “''Op die Maan''” (1893).]] '''Russiese kosmisme''' ([[Russies]]: Русский космизм), of bloot '''kosmisme''', is 'n [[filosofie]]se en [[Kultuur|kulturele beweging]] wat in die laat 19de en vroeë 20ste eeu in [[Rusland]] ontstaan het en [[wetenskap]], [[godsdiens]] en [[metafisika]] in 'n verenigde [[wêreldbeskouing]] geïntegreer het.<ref>{{Cite book|title=Russian Nationalism: Imaginaries, Doctrines, and Political Battlefields|last=Laruelle|first=Marlene|publisher=Routledge|year=2018|isbn=9780429426773|location=New York|pages=19–36|chapter=Cosmism: Russian messianism at a time of technological modernity 1|edition=1st|doi=10.4324/9780429426773|doi-access=free}}</ref> Dit word gekenmerk deur die geloof in die [[mensdom]] se [[Kosmos|kosmiese]] bestemming, die potensiaal vir [[onsterflikheid]], en die aanwending van wetenskaplike en tegnologiese vooruitgang om beheer oor die [[natuur]] te verkry en die [[Ruimteverkenning|ruimte te verken]].<ref name="occult">''Hagemeister M.'' {{cite book |last1=Rosenthal |first1=Bernice Glatzer |url=https://books.google.com/books?id=Kumg5iYYkWkC&pg=PA185 |title=Russian cosmism in the 1920s and today |date=1997 |publisher=Cornell University Press |isbn=9780801483318 |language=ru |accessdate=2019-11-16}} / Rosenthal B. G. (ed.) The occult in Russian and Soviet culture.— Cornell University Press, 1997.— 468 p.— p.185—202.— ISBN 0-8014-8331-X, ISBN 978-0-8014-8331-8. (Information and Interdisciplinary Subjects Series)</ref> Aan die begin van die 20ste eeu was daar 'n oplewing in wetenskaplike ondersoek na interplanetêre reis – grootliks aangevuur deur fiksie-skrywers soos [[Jules Verne]] en [[H.G. Wells]] – wat filosofiese bewegings soos Russiese kosmisme sou beïnvloed.<ref>{{cite book |last1=Siddiqi |first1=Asif A. |editor1-last=Dick |editor1-first=Steven J. |editor2-last=Launius |editor2-first=Roger D. |title=Societal Impact Spaceflight NASA SP-2007-4801 |date=2007 |publisher=[[NASA]] |location=Washington DC |pages=513-514, 518, 522 |edition=1 |url=https://static1.squarespace.com/static/5ef8124031cfcf448b11db32/t/5f0baab3a7690b33c17be6e3/1594600116339/Siddiqi+Making+Spaceflight+Modern+2007.pdf |access-date=3 April 2026 |language=en |format=book |chapter=27}}</ref> Die beweging is ook beïnvloed deur [[Oosters-Ortodokse Kerk|Oosters-Ortodokse]] denke, Russiese filosofie en vooruitgang in die natuurwetenskappe. Sleutelfigure in Russiese kosmisme sluit in Nikolai Fedorov, wat gepleit het vir die afskaffing van die dood en die opstanding van voorouers deur wetenskaplike middele; en [[Konstantin Tsiolkofski]], wie se werk in [[ruimtevaart]] en ruimte-eksplorasie die grondslag vir moderne ruimtevaartkunde gelê het. Ander noemenswaardige denkers, soos Vladimir Vernadsky en Alexander Chizhevsky, het bygedra tot idees oor die noosfeer, [[biosfeer]] en kosmiese invloede op die menslike lewe. Alhoewel dit tydens die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era onderdruk is, het kosmisme 'n invloed gehad op Sowjet-ruimteverkenning, [[transhumanisme]] en latere filosofiese bewegings. In die 21ste eeu geniet Russiese kosmisme hernude belangstelling, veral in besprekings oor [[ruimtekolonisasie]], tegnologiese onsterflikheid en die rol van die [[mensdom]] in die [[heelal]]. ==Teorie== Kosmisme het 'n breë teorie van [[natuurfilosofie]] behels wat elemente van [[godsdiens]] en [[etiek]] gekombineer het met 'n [[geskiedenis]] en filosofie van die oorsprong, [[evolusie]] en [[Toekomsstudies|toekomstige bestaan van die kosmos en die mensdom]]. Dit het elemente uit sowel Oosterse as Westerse filosofiese tradisies, asook uit die [[Russies-Ortodokse Kerk]], saamgevoeg.<ref>{{cite web |url=http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |first=Nikolai |last=Berdyaev |title=The "Philosophy of the Common Task" of N. F. Fedorov |publisher=berdyaev.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014115444/http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |archive-date=14 Oktober 2018 |url-status=live||work=berdyaev }}</ref> <div style="float:right; clear:right; width:23em; max-width:100%; box-sizing:border-box; border:1px solid #aaa; background-color:#D0F0C0; padding:1em; margin:0.5em 0 1em 1em; font-size:100%;"> Die kultuur van gesondheid is die grondliggende wetenskap van die ''geestelike mensheid''. Dit bestudeer die vooruitsigte vir die harmonieuse ontwikkeling van die ''geestelike mens'' en die ''geestelike etnos'' as 'n bewuste skepper van die ''Staat van Lig'' binne die sonnestelsel. <div style="text-align:left; margin-top:0.75em;">— Victor Skumin<ref name="Russian cosmism">''Art works by Russian cosmism painter XX – XXI ct. Catalogue of exhibition 2013''. Roerich-museum, 2013. [https://web.archive.org/web/20200203092903/http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 Geargiveer] vanaf die [http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 oorspronklike] op 3 Februarie 2020.</ref><ref>Kovaleva, E. A. (2009). [http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Педагогический совет. Культура здоровья учащихся как фактор здоровьесберегающей среды школы. Слайд 7] [Pedagogiese raad. Leerders se gesondheidskultuur as 'n faktor in 'n gesondheidsbevorderende skoolomgewing. Skyfie 7]. ''900igr.net'' (in Russies). [https://web.archive.org/web/20211121104530/http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Geargiveer] op 21 November 2021. Besoek op 27 Desember 2021.</ref></div> </div> Kosmisme was een van die invloede op [[Proletkult]], en ná die [[Oktober-rewolusie]] is die term toegepas op "...die poësie van skrywers soos Michail Gerasimof en Wladimir Kirillof...: emosionele lofliedere aan fisieke arbeid, masjiene en die kollektief van industriële werkers ... georganiseer rondom die beeld van die universele 'proletariër', wat vanaf die aarde voortstap om planete en sterre te verower."<ref name="Russian cosmism"/> Hierdie vorm van kosmisme, tesame met die geskrifte van Nikolai Fjodorof, het 'n sterk invloed op Andrei Platonof uitgeoefen.<ref name="Russian cosmism"/> Baie idees van die Russiese kosmiste is later verder ontwikkel deur aanhangers van die transhumanistiese beweging.<ref name="Russian cosmism"/> Victor Skumin voer aan dat die Kultuur van Gesondheid 'n belangrike rol sal speel in die skepping van 'n menslike geestelike samelewing binne die Sonnestelsel.<ref>{{cite book |last=Skumin |first=V. A. |script-title=ru: Культура здоровья — фундаментальная наука о человеке. |trans-title=A Culture of Health as a fundamental human science. |year=1995 |url=https://biblmdkz.ru/kz.html |language=ru |isbn=5-88167-003-5 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623174117/https://biblmdkz.ru/kz.html |archive-date=23 Junie 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |title=Концепция Учения |trans-title=The Concept Of Doctrine |publisher=kult-zdor.ru |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627104056/http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |archive-date=27 Junie 2021|url-status=live}}</ref> ==Takke== Russiese kosmisme kan in twee kategorieë verdeel word: wetenskaplik en filosofies.<ref>Гачева, Анастасия. 2019. ''Русский Космизм в Идеях и Лицах''. Москва: Академический проект, 3.</ref> Terwyl die wetenskaplike vertakking naturalisties is, is die filosofiese vertakking [[Mistisisme|mistiek]] en [[Metafisika|metafisies]]; tog is albei vertakkings inherent geestelik. Dit is veral duidelik by vroeë Russiese kosmiste wat in die voetspore van geestelike denkers soos Fjodorof en Solowjof gevolg het. Vir 'n meer genuanseerde kategorisering word daar deur akademici dikwels na 'n derde kategorie verwys: die artistieke vertakking.<ref>Bezgodov, Aleksandr, and Konstantin Barezhev. 2019. ''The Origins of Planetary Ethics in the Philosophy of Russian Cosmism''. Xlibris, bl. 93.</ref> ===Die filosofiese vertakking=== Fjodorowitsj Fjodorof (1828–1903) word beskou as die vader van die Russiese kosmisme en die mees verteenwoordigende figuur daarvan. Die belangrikste idee wat met Fjodorof geassosieer word, is die filosofie van die mensdom se gemeenskaplike taak, wat behels het "om die natuurkragte te reguleer, die dood te oorwin en voorouers weer tot lewe te bring sodat hulle ook aan die algemene opstanding kon deelneem."<ref>Elisabeth Koutaissoff and Marilyn Minto. "Introduction". In ''What Was Man Created For? The Philosophy of the Common Task''. Lausanne: Honeyglen Publishing/L’Age d’Homme, bl. 12.</ref> Hierdie idee was so sentraal tot sy filosofie dat "ongeag die onderwerp waaroor hy geskryf het, Fedorov sy kernidee van die Gemeenskaplike Taak betrek het – hoe om universele broederskap te bereik, die natuur te rasionaliseer in plaas daarvan om bloot haar gawes te ontgin, die [[dood]] te oorwin, die voorouers op te wek en 'n verenigde mensdom te skep wat waardig is om oor die heelal te heers."<ref>Elisabeth Koutaissoff and Marilyn Minto. "Introduction". In ''What Was Man Created For? The Philosophy of the Common Task''. Lausanne: Honeyglen Publishing/L’Age d’Homme, bl. 18.</ref> Die gevoel van dringendheid om saam te staan vir 'n gemeenskaplike taak is 'n tema wat op die een of ander manier in die werke van alle Russiese kosmiste voorkom. ===Die artistieke tak=== Alexander Scriabin, wat deur die Russiese kosmiese idees van sy tyd geïnspireer is, het – net soos Fjodorof – daarna gestreef om die mensdom vir 'n gemeenskaplike taak te verenig. Hy kan beskou word as die mees verteenwoordigende lid van die artistieke vertakking van die Russiese kosmisme.<ref>{{Cite journal |last=Yansori |first=Ali |date=2023-12-07 |title=Alexander Scriabin as a Russian Cosmist |url=https://doi.org/10.1007/s11212-023-09590-6 |journal=Studies in East European Thought |volume=76 |issue=2 |pages=305–331 |language=en |doi=10.1007/s11212-023-09590-6 |issn=1573-0948|url-access=subscription }}</ref> Scriabin se visie was om artistieke middele aan te wend om kosmiese doelwitte te bereik. Sy artistieke visie, wat in filosofie en spiritualiteit gewortel was, kom die duidelikste na vore in sy projek ''Mysterium''. ===Die wetenskaplike tak=== In 1881 het die Russiese revolusionêr en vuurpylpionier Nikolai Kibalchich 'n idee vir gepulseerde vuurpylaandrywing deur middel van die verbranding van plofstowwe voorgestel,<ref>{{Cite web |title=Кибальчич Николай Иванович - История науки - Известные ученые |url=https://famous-scientists.ru/founder/90 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323175249/https://famous-scientists.ru/founder/90 |archive-date=23 Maart 2023 |access-date=2025-03-13 |website=famous-scientists.ru |language=ru}}</ref> wat as 'n vroeë voorloper vir Projek Orion gedien het.<ref>https://ntrs.nasa.gov/citations/20000096503 Nuclear Pulse Propulsion: Orion and Beyond Schmidt, George R Bonometti J.A. Morton P.J. date=1 Januarie 2000, NASA 20000096503</ref><ref>{{cite web |title=ON A METHOD OF PROPULSION OF PROJECTILES BY MEANS OF EXTERNAL NUCLEAR EXPLOSIONS PART I |url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA306631.pdf |access-date=12 Maart 2024 |website=apps.dtic.mil}}</ref> [[Konstantin Tsiolkofski]] (1857–1935) was een van die pioniers van teoretiese ruimteverkenning en kosmonautika. In 1903 het Tsiolkofski die eerste ernstige wetenskaplike werk oor ruimtereise gepubliseer. Sy werk was grootliks onbekend buite die [[Russiese Ryk]], maar binne die land het dit verdere navorsing, eksperimentering en die stigting van die Vereniging vir die Studie van Interplanetêre Ruimtevlugte geïnspireer.<ref name="Riper2007">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=k8CxJeFzCdQC&pg=PA26|first=A. Bowdoin |last=Van Riper |title=Rockets and Missiles: The Life Story of a Technology |date=29 Oktober 2007|publisher=JHU Press|isbn=978-0-8018-8792-5|pages=26–28|access-date=13 Oktober 2018}}</ref>Tsiolkofski het 'n boek met die titel "''Die Wil van die Heelal; Onbekende Intelligente Kragte''" geskryf, waarin hy 'n filosofie van [[panpsigisme]] uiteengesit het. Hy het geglo dat mense uiteindelik die [[Melkweg]] sou koloniseer. Sy denke het die ruimtetydperk met verskeie dekades voorafgegaan, en van dit wat hy in sy verbeelding voorsien het, het sedert sy dood werklikheid geword. Tsiolkofski het nie in tradisionele godsdienstige kosmologie geglo nie, maar wel in 'n kosmiese wese wat oor die mensdom heers.<ref>{{cite book |url=https://www.prlib.ru/en/node/404538 |last=Tsiolkovsky |first=Konstantin Eduardovich |title=The Will of the Universe; Unknown Intelligent Forces|place=Kaluga |year=1928 |page=23 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019001447/https://www.prlib.ru/en/node/404538 |url-status=live|archive-date=19 Oktober 2018}}</ref> ===Ander kosmiste=== Alexander Bogdanov (1873–1928) was 'n Russiese en later Sowjet-geneesheer, filosoof, wetenskapfiksie-skrywer en Bolsjewistiese revolusionêr. Sy wye wetenskaplike en mediese belangstellings het gewissel van universele [[stelselteorie]] tot die moontlikheid van menslike verjonging deur middel van bloedoortappings. Hy het heterochroniese bloedoortappings beskou as 'n verbond van solidariteit tussen generasies, waar ouderes voordeel getrek het uit die verjongende uitwerking van jong bloed, terwyl jongeres immuniteit verkry het uit die bloed van oueres. Ironies genoeg is hy oorlede as gevolg van 'n hemolitiese oortappingsreaksie. Sy opvolgers het Rusland aan die voorpunt geplaas van die ontwikkeling van gesentraliseerde nasionale bloedoortappingsdienste.<ref>Huestis, Douglas. (2007). Alexander Bogdanov: The Forgotten Pioneer of Blood Transfusion. Transfusion Medicine Reviews. 21. 337-40. 10.1016/j.tmrv.2007.05.008.</ref> Ander kosmiste het Vladimir Wernadski (1863–1945), wat die konsep van 'n noosfeer ontwikkel het, en Alexander Tsjizjefski (1897–1964), 'n baanbreker op die gebied van "heliobiologie" (die studie van die son se uitwerking op biologie), ingesluit.<ref>L. V. Golovanov, Alexander Chizhevsky entry in the Great Russian Encyclopedia, Moscow, 2001 edition. Sien [http://translate.googleusercontent.com/translate_c?hl=en&sl=ru&tl=en&u=http://slovari.yandex.ru/%25D0%2590%25D0%259B%25D0%2595%25D0%259A%25D0%25A1%25D0%2590%25D0%259D%25D0%2594%25D0%25A0%2520%25D0%259B%25D0%2595%25D0%259E%25D0%259D%25D0%2598%25D0%2594%25D0%259E%25D0%2592%25D0%2598%25D0%25A7%2520%25D0%25A7%25D0%2598%25D0%2596%25D0%2595%25D0%2592%25D0%25A1%25D0%259A%25D0%2598%25D0%2599/%25D0%2591%25D0%25A1%25D0%25AD/%25D0%25A7%25D0%25B8%25D0%25B6%25D0%25B5%25D0%25B2%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B9%2520%25D0%2590%25D0%25BB%25D0%25B5%25D0%25BA%25D1%2581%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B4%25D1%2580%2520%25D0%259B%25D0%25B5%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25B4%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587/&rurl=translate.google.com&twu=1&usg=ALkJrhibb_mRRqrG0zmDCVry13dsUkEe6g Google.Translate version of the article from the Russian version of the Encyclopedia].</ref><ref>Soyuz Pisatelei, Soviet literature, Issues 1-6, [https://books.google.com/books?id=TOJKAAAAYAAJ&q=Alexander+Chizhevsky+Cosmism p 188], Foreign Languages Publishing House, 1982.</ref><ref>James T. Andrews, “Red cosmos: K.E. Tsiolkovsky, grandfather of Soviet rocketry”, Issue 18 Centennial of Flight Series, [https://books.google.com/books?id=3jO5KHOLdDcC&dq=Alexander+Chizhevsky+Cosmism&pg=PA114 p 114], Texas A&M University Press, 2009, {{ISBN|1-60344-168-9}}, {{ISBN|978-1-60344-168-1}}</ref> 'n Kleinplaneet, 3113 Tsjizjefski, wat in 1978 deur die Sowjet-sterrekundige Nikolai Stepanowitsj Tsjernich ontdek is, is na hom vernoem.<ref>{{Cite web |url=https://www.google.com/search?tbm=bks&q=3111+Misuzu+1977|title=3111 Misuzu 1977 |website=www.google.com}}</ref> Die Russiese paleontoloog en wetenskapfiksie-skrywer Iwan Jefremof het die idee van kosmisme ontwikkel en tot die slotsom gekom dat kommunisme 'n noodsaaklike struktuur was vir enige toekomstige samelewing wat in die ruimte wou oorleef. Die geoloog en wetenskapfiksie-skrywer Alexander Sjalimof het Iwan Jefremof se tradisies voortgesit. Die astrofisikus Nikolai Aleksandrowitsj Kosiref was die ontdekker van tektoniese aktiwiteit op die maan (1959) en die outeur van Kousale Meganika/Teorie van Tyd. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Filosofie]] [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] fekifkshadrsq1t8qgo3xvmpkgyom9h 2975098 2975097 2026-10-03T19:32:26Z Sobaka 328 bywerk 2975098 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tsiolk na lune (pic Gofman) 3.png|duimnael|'n Illustrasie vir Tsiolkofski se opvoedkundige wetenskapfiksieverhaal “''Op die Maan''” (1893).]] '''Russiese kosmisme''' ([[Russies]]: Русский космизм), of bloot '''kosmisme''', is 'n [[filosofie]]se en [[Kultuur|kulturele beweging]] wat in die laat 19de en vroeë 20ste eeu in [[Rusland]] ontstaan het en [[wetenskap]], [[godsdiens]] en [[metafisika]] in 'n verenigde [[wêreldbeskouing]] geïntegreer het.<ref>{{Cite book|title=Russian Nationalism: Imaginaries, Doctrines, and Political Battlefields|last=Laruelle|first=Marlene|publisher=Routledge|year=2018|isbn=9780429426773|location=New York|pages=19–36|chapter=Cosmism: Russian messianism at a time of technological modernity 1|edition=1st|doi=10.4324/9780429426773|doi-access=free}}</ref> Dit word gekenmerk deur die geloof in die [[mensdom]] se [[Kosmos|kosmiese]] bestemming, die potensiaal vir [[onsterflikheid]], en die aanwending van wetenskaplike en tegnologiese vooruitgang om beheer oor die [[natuur]] te verkry en die [[Ruimteverkenning|ruimte te verken]].<ref name="occult">''Hagemeister M.'' {{cite book |last1=Rosenthal |first1=Bernice Glatzer |url=https://books.google.com/books?id=Kumg5iYYkWkC&pg=PA185 |title=Russian cosmism in the 1920s and today |date=1997 |publisher=Cornell University Press |isbn=9780801483318 |language=ru |accessdate=2019-11-16}} / Rosenthal B. G. (ed.) The occult in Russian and Soviet culture.— Cornell University Press, 1997.— 468 p.— p.185—202.— ISBN 0-8014-8331-X, ISBN 978-0-8014-8331-8. (Information and Interdisciplinary Subjects Series)</ref> Aan die begin van die 20ste eeu was daar 'n oplewing in wetenskaplike ondersoek na interplanetêre reis – grootliks aangevuur deur fiksie-skrywers soos [[Jules Verne]] en [[H.G. Wells]] – wat filosofiese bewegings soos Russiese kosmisme sou beïnvloed.<ref>{{cite book |last1=Siddiqi |first1=Asif A. |editor1-last=Dick |editor1-first=Steven J. |editor2-last=Launius |editor2-first=Roger D. |title=Societal Impact Spaceflight NASA SP-2007-4801 |date=2007 |publisher=[[NASA]] |location=Washington DC |pages=513-514, 518, 522 |edition=1 |url=https://static1.squarespace.com/static/5ef8124031cfcf448b11db32/t/5f0baab3a7690b33c17be6e3/1594600116339/Siddiqi+Making+Spaceflight+Modern+2007.pdf |access-date=3 April 2026 |language=en |format=book |chapter=27}}</ref> Die beweging is ook beïnvloed deur [[Oosters-Ortodokse Kerk|Oosters-Ortodokse]] denke, Russiese filosofie en vooruitgang in die natuurwetenskappe. Sleutelfigure in Russiese kosmisme sluit in Nikolai Fedorov, wat gepleit het vir die afskaffing van die dood en die opstanding van voorouers deur wetenskaplike middele; en [[Konstantin Tsiolkofski]], wie se werk in [[ruimtevaart]] en ruimte-eksplorasie die grondslag vir moderne ruimtevaartkunde gelê het. Ander noemenswaardige denkers, soos Vladimir Vernadsky en Alexander Chizhevsky, het bygedra tot idees oor die noosfeer, [[biosfeer]] en kosmiese invloede op die menslike lewe. Alhoewel dit tydens die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era onderdruk is, het kosmisme 'n invloed gehad op Sowjet-ruimteverkenning, [[transhumanisme]] en latere filosofiese bewegings. In die 21ste eeu geniet Russiese kosmisme hernude belangstelling, veral in besprekings oor [[ruimtekolonisasie]], tegnologiese onsterflikheid en die rol van die [[mensdom]] in die [[heelal]]. ==Teorie== Kosmisme het 'n breë teorie van [[natuurfilosofie]] behels wat elemente van [[godsdiens]] en [[etiek]] gekombineer het met 'n [[geskiedenis]] en filosofie van die oorsprong, [[evolusie]] en [[Toekomsstudies|toekomstige bestaan van die kosmos en die mensdom]]. Dit het elemente uit sowel Oosterse as Westerse filosofiese tradisies, asook uit die [[Russies-Ortodokse Kerk]], saamgevoeg.<ref>{{cite web |url=http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |first=Nikolai |last=Berdyaev |title=The "Philosophy of the Common Task" of N. F. Fedorov |publisher=berdyaev.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014115444/http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |archive-date=14 Oktober 2018 |url-status=live||work=berdyaev }}</ref> <div style="float:right; clear:right; width:23em; max-width:100%; box-sizing:border-box; border:1px solid #aaa; background-color:#D0F0C0; padding:1em; margin:0.5em 0 1em 1em; font-size:100%;"> Die kultuur van gesondheid is die grondliggende wetenskap van die ''geestelike mensheid''. Dit bestudeer die vooruitsigte vir die harmonieuse ontwikkeling van die ''geestelike mens'' en die ''geestelike etnos'' as 'n bewuste skepper van die ''Staat van Lig'' binne die sonnestelsel. <div style="text-align:left; margin-top:0.75em;">— Victor Skumin<ref name="Russian cosmism">''Art works by Russian cosmism painter XX – XXI ct. Catalogue of exhibition 2013''. Roerich-museum, 2013. [https://web.archive.org/web/20200203092903/http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 Geargiveer] vanaf die [http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 oorspronklike] op 3 Februarie 2020.</ref><ref>Kovaleva, E. A. (2009). [http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Педагогический совет. Культура здоровья учащихся как фактор здоровьесберегающей среды школы. Слайд 7] [Pedagogiese raad. Leerders se gesondheidskultuur as 'n faktor in 'n gesondheidsbevorderende skoolomgewing. Skyfie 7]. ''900igr.net'' (in Russies). [https://web.archive.org/web/20211121104530/http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Geargiveer] op 21 November 2021. Besoek op 27 Desember 2021.</ref></div> </div> Kosmisme was een van die invloede op [[Proletkult]], en ná die [[Oktober-rewolusie]] is die term toegepas op "...die poësie van skrywers soos Michail Gerasimof en Wladimir Kirillof...: emosionele lofliedere aan fisieke arbeid, masjiene en die kollektief van industriële werkers ... georganiseer rondom die beeld van die universele 'proletariër', wat vanaf die aarde voortstap om planete en sterre te verower."<ref name="Russian cosmism"/> Hierdie vorm van kosmisme, tesame met die geskrifte van Nikolai Fjodorof, het 'n sterk invloed op Andrei Platonof uitgeoefen.<ref name="Russian cosmism"/> Baie idees van die Russiese kosmiste is later verder ontwikkel deur aanhangers van die transhumanistiese beweging.<ref name="Russian cosmism"/> Victor Skumin voer aan dat die Kultuur van Gesondheid 'n belangrike rol sal speel in die skepping van 'n menslike geestelike samelewing binne die Sonnestelsel.<ref>{{cite book |last=Skumin |first=V. A. |script-title=ru: Культура здоровья — фундаментальная наука о человеке. |trans-title=A Culture of Health as a fundamental human science. |year=1995 |url=https://biblmdkz.ru/kz.html |language=ru |isbn=5-88167-003-5 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623174117/https://biblmdkz.ru/kz.html |archive-date=23 Junie 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |title=Концепция Учения |trans-title=The Concept Of Doctrine |publisher=kult-zdor.ru |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627104056/http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |archive-date=27 Junie 2021|url-status=live}}</ref> ==Takke== Russiese kosmisme kan in twee kategorieë verdeel word: wetenskaplik en filosofies.<ref>Гачева, Анастасия. 2019. ''Русский Космизм в Идеях и Лицах''. Москва: Академический проект, 3.</ref> Terwyl die wetenskaplike vertakking naturalisties is, is die filosofiese vertakking [[Mistisisme|mistiek]] en [[Metafisika|metafisies]]; tog is albei vertakkings inherent geestelik. Dit is veral duidelik by vroeë Russiese kosmiste wat in die voetspore van geestelike denkers soos Fjodorof en Solowjof gevolg het. Vir 'n meer genuanseerde kategorisering word daar deur akademici dikwels na 'n derde kategorie verwys: die artistieke vertakking.<ref>Bezgodov, Aleksandr, and Konstantin Barezhev. 2019. ''The Origins of Planetary Ethics in the Philosophy of Russian Cosmism''. Xlibris, bl. 93.</ref> ===Die filosofiese vertakking=== Fjodorowitsj Fjodorof (1828–1903) word beskou as die vader van die Russiese kosmisme en die mees verteenwoordigende figuur daarvan. Die belangrikste idee wat met Fjodorof geassosieer word, is die filosofie van die mensdom se gemeenskaplike taak, wat behels het "om die natuurkragte te reguleer, die dood te oorwin en voorouers weer tot lewe te bring sodat hulle ook aan die algemene opstanding kon deelneem."<ref>Elisabeth Koutaissoff and Marilyn Minto. "Introduction". In ''What Was Man Created For? The Philosophy of the Common Task''. Lausanne: Honeyglen Publishing/L’Age d’Homme, bl. 12.</ref> Hierdie idee was so sentraal tot sy filosofie dat "ongeag die onderwerp waaroor hy geskryf het, Fedorov sy kernidee van die Gemeenskaplike Taak betrek het – hoe om universele broederskap te bereik, die natuur te rasionaliseer in plaas daarvan om bloot haar gawes te ontgin, die [[dood]] te oorwin, die voorouers op te wek en 'n verenigde mensdom te skep wat waardig is om oor die heelal te heers."<ref>Elisabeth Koutaissoff and Marilyn Minto. "Introduction". In ''What Was Man Created For? The Philosophy of the Common Task''. Lausanne: Honeyglen Publishing/L’Age d’Homme, bl. 18.</ref> Die gevoel van dringendheid om saam te staan vir 'n gemeenskaplike taak is 'n tema wat op die een of ander manier in die werke van alle Russiese kosmiste voorkom. ===Die artistieke tak=== Alexander Scriabin, wat deur die Russiese kosmiese idees van sy tyd geïnspireer is, het – net soos Fjodorof – daarna gestreef om die mensdom vir 'n gemeenskaplike taak te verenig. Hy kan beskou word as die mees verteenwoordigende lid van die artistieke vertakking van die Russiese kosmisme.<ref>{{Cite journal |last=Yansori |first=Ali |date=2023-12-07 |title=Alexander Scriabin as a Russian Cosmist |url=https://doi.org/10.1007/s11212-023-09590-6 |journal=Studies in East European Thought |volume=76 |issue=2 |pages=305–331 |language=en |doi=10.1007/s11212-023-09590-6 |issn=1573-0948|url-access=subscription }}</ref> Scriabin se visie was om artistieke middele aan te wend om kosmiese doelwitte te bereik. Sy artistieke visie, wat in filosofie en spiritualiteit gewortel was, kom die duidelikste na vore in sy projek ''Mysterium''. ===Die wetenskaplike tak=== In 1881 het die Russiese revolusionêr en vuurpylpionier Nikolai Kibalchich 'n idee vir gepulseerde vuurpylaandrywing deur middel van die verbranding van plofstowwe voorgestel,<ref>{{Cite web |title=Кибальчич Николай Иванович - История науки - Известные ученые |url=https://famous-scientists.ru/founder/90 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323175249/https://famous-scientists.ru/founder/90 |archive-date=23 Maart 2023 |access-date=2025-03-13 |website=famous-scientists.ru |language=ru}}</ref> wat as 'n vroeë voorloper vir Projek Orion gedien het.<ref>https://ntrs.nasa.gov/citations/20000096503 Nuclear Pulse Propulsion: Orion and Beyond Schmidt, George R Bonometti J.A. Morton P.J. date=1 Januarie 2000, NASA 20000096503</ref><ref>{{cite web |title=ON A METHOD OF PROPULSION OF PROJECTILES BY MEANS OF EXTERNAL NUCLEAR EXPLOSIONS PART I |url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA306631.pdf |access-date=12 Maart 2024 |website=apps.dtic.mil}}</ref> [[Konstantin Tsiolkofski]] (1857–1935) was een van die pioniers van teoretiese ruimteverkenning en kosmonautika. In 1903 het Tsiolkofski die eerste ernstige wetenskaplike werk oor ruimtereise gepubliseer. Sy werk was grootliks onbekend buite die [[Russiese Ryk]], maar binne die land het dit verdere navorsing, eksperimentering en die stigting van die Vereniging vir die Studie van Interplanetêre Ruimtevlugte geïnspireer.<ref name="Riper2007">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=k8CxJeFzCdQC&pg=PA26|first=A. Bowdoin |last=Van Riper |title=Rockets and Missiles: The Life Story of a Technology |date=29 Oktober 2007|publisher=JHU Press|isbn=978-0-8018-8792-5|pages=26–28|access-date=13 Oktober 2018}}</ref>Tsiolkofski het 'n boek met die titel "''Die Wil van die Heelal; Onbekende Intelligente Kragte''" geskryf, waarin hy 'n filosofie van [[panpsigisme]] uiteengesit het. Hy het geglo dat mense uiteindelik die [[Melkweg]] sou koloniseer. Sy denke het die ruimtetydperk met verskeie dekades voorafgegaan, en van dit wat hy in sy verbeelding voorsien het, het sedert sy dood werklikheid geword. Tsiolkofski het nie in tradisionele godsdienstige kosmologie geglo nie, maar wel in 'n kosmiese wese wat oor die mensdom heers.<ref>{{cite book |url=https://www.prlib.ru/en/node/404538 |last=Tsiolkovsky |first=Konstantin Eduardovich |title=The Will of the Universe; Unknown Intelligent Forces|place=Kaluga |year=1928 |page=23 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019001447/https://www.prlib.ru/en/node/404538 |url-status=live|archive-date=19 Oktober 2018}}</ref> ===Ander kosmiste=== Alexander Bogdanov (1873–1928) was 'n Russiese en later Sowjet-geneesheer, filosoof, wetenskapfiksie-skrywer en Bolsjewistiese revolusionêr. Sy wye wetenskaplike en mediese belangstellings het gewissel van universele [[stelselteorie]] tot die moontlikheid van menslike verjonging deur middel van bloedoortappings. Hy het heterochroniese bloedoortappings beskou as 'n verbond van solidariteit tussen generasies, waar ouderes voordeel getrek het uit die verjongende uitwerking van jong bloed, terwyl jongeres immuniteit verkry het uit die bloed van oueres. Ironies genoeg is hy oorlede as gevolg van 'n hemolitiese oortappingsreaksie. Sy opvolgers het Rusland aan die voorpunt geplaas van die ontwikkeling van gesentraliseerde nasionale bloedoortappingsdienste.<ref>Huestis, Douglas. (2007). Alexander Bogdanov: The Forgotten Pioneer of Blood Transfusion. Transfusion Medicine Reviews. 21. 337-40. 10.1016/j.tmrv.2007.05.008.</ref> Ander kosmiste het Vladimir Wernadski (1863–1945), wat die konsep van 'n noosfeer ontwikkel het, en Alexander Tsjizjefski (1897–1964), 'n baanbreker op die gebied van "heliobiologie" (die studie van die son se uitwerking op biologie), ingesluit.<ref>L. V. Golovanov, Alexander Chizhevsky entry in the Great Russian Encyclopedia, Moscow, 2001 edition. Sien [http://translate.googleusercontent.com/translate_c?hl=en&sl=ru&tl=en&u=http://slovari.yandex.ru/%25D0%2590%25D0%259B%25D0%2595%25D0%259A%25D0%25A1%25D0%2590%25D0%259D%25D0%2594%25D0%25A0%2520%25D0%259B%25D0%2595%25D0%259E%25D0%259D%25D0%2598%25D0%2594%25D0%259E%25D0%2592%25D0%2598%25D0%25A7%2520%25D0%25A7%25D0%2598%25D0%2596%25D0%2595%25D0%2592%25D0%25A1%25D0%259A%25D0%2598%25D0%2599/%25D0%2591%25D0%25A1%25D0%25AD/%25D0%25A7%25D0%25B8%25D0%25B6%25D0%25B5%25D0%25B2%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B9%2520%25D0%2590%25D0%25BB%25D0%25B5%25D0%25BA%25D1%2581%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B4%25D1%2580%2520%25D0%259B%25D0%25B5%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25B4%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587/&rurl=translate.google.com&twu=1&usg=ALkJrhibb_mRRqrG0zmDCVry13dsUkEe6g Google.Translate version of the article from the Russian version of the Encyclopedia].</ref><ref>Soyuz Pisatelei, Soviet literature, Issues 1-6, [https://books.google.com/books?id=TOJKAAAAYAAJ&q=Alexander+Chizhevsky+Cosmism p 188], Foreign Languages Publishing House, 1982.</ref><ref>James T. Andrews, “Red cosmos: K.E. Tsiolkovsky, grandfather of Soviet rocketry”, Issue 18 Centennial of Flight Series, [https://books.google.com/books?id=3jO5KHOLdDcC&dq=Alexander+Chizhevsky+Cosmism&pg=PA114 p 114], Texas A&M University Press, 2009, {{ISBN|1-60344-168-9}}, {{ISBN|978-1-60344-168-1}}</ref> 'n Kleinplaneet, 3113 Tsjizjefski, wat in 1978 deur die Sowjet-sterrekundige Nikolai Stepanowitsj Tsjernich ontdek is, is na hom vernoem.<ref>{{Cite web |url=https://www.google.com/search?tbm=bks&q=3111+Misuzu+1977|title=3111 Misuzu 1977 |website=www.google.com}}</ref> Die Russiese paleontoloog en wetenskapfiksie-skrywer Iwan Jefremof het die idee van kosmisme ontwikkel en tot die slotsom gekom dat kommunisme 'n noodsaaklike struktuur was vir enige toekomstige samelewing wat in die ruimte wou oorleef. Die geoloog en wetenskapfiksie-skrywer Alexander Sjalimof het Iwan Jefremof se tradisies voortgesit. Die astrofisikus Nikolai Aleksandrowitsj Kosiref was die ontdekker van tektoniese aktiwiteit op die maan (1959) en die outeur van Kousale Meganika/Teorie van Tyd. ==Galery van Russiese kosmiste== <gallery class="center" widths="190" heights="180"> File:Pasternak fedorov.jpg|Nikolai Fyodorov File:Vladimir Solovyov 1892 by Nikolay Yarochenko.jpg|Vladimir Solovyov File:Skrjabin Alexander.jpg|Alexander Scriabin File:1934-V I Vernadsky.jpg|Vladimir Vernadsky File:Konstantin Tsiolkovsky in his working room (by Feodosiy Chmil), 1934.png|[[Konstantin Tsiolkofski]] File:Скумін у серпні 2020 року.jpg|Victor Skumin </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Filosofie]] [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] kdvkp2l4hgsyhgijzd7zdey0ma9q9be 2975107 2975098 2026-10-03T19:53:25Z Sobaka 328 /* Ander kosmiste */ 2975107 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tsiolk na lune (pic Gofman) 3.png|duimnael|'n Illustrasie vir Tsiolkofski se opvoedkundige wetenskapfiksieverhaal “''Op die Maan''” (1893).]] '''Russiese kosmisme''' ([[Russies]]: Русский космизм), of bloot '''kosmisme''', is 'n [[filosofie]]se en [[Kultuur|kulturele beweging]] wat in die laat 19de en vroeë 20ste eeu in [[Rusland]] ontstaan het en [[wetenskap]], [[godsdiens]] en [[metafisika]] in 'n verenigde [[wêreldbeskouing]] geïntegreer het.<ref>{{Cite book|title=Russian Nationalism: Imaginaries, Doctrines, and Political Battlefields|last=Laruelle|first=Marlene|publisher=Routledge|year=2018|isbn=9780429426773|location=New York|pages=19–36|chapter=Cosmism: Russian messianism at a time of technological modernity 1|edition=1st|doi=10.4324/9780429426773|doi-access=free}}</ref> Dit word gekenmerk deur die geloof in die [[mensdom]] se [[Kosmos|kosmiese]] bestemming, die potensiaal vir [[onsterflikheid]], en die aanwending van wetenskaplike en tegnologiese vooruitgang om beheer oor die [[natuur]] te verkry en die [[Ruimteverkenning|ruimte te verken]].<ref name="occult">''Hagemeister M.'' {{cite book |last1=Rosenthal |first1=Bernice Glatzer |url=https://books.google.com/books?id=Kumg5iYYkWkC&pg=PA185 |title=Russian cosmism in the 1920s and today |date=1997 |publisher=Cornell University Press |isbn=9780801483318 |language=ru |accessdate=2019-11-16}} / Rosenthal B. G. (ed.) The occult in Russian and Soviet culture.— Cornell University Press, 1997.— 468 p.— p.185—202.— ISBN 0-8014-8331-X, ISBN 978-0-8014-8331-8. (Information and Interdisciplinary Subjects Series)</ref> Aan die begin van die 20ste eeu was daar 'n oplewing in wetenskaplike ondersoek na interplanetêre reis – grootliks aangevuur deur fiksie-skrywers soos [[Jules Verne]] en [[H.G. Wells]] – wat filosofiese bewegings soos Russiese kosmisme sou beïnvloed.<ref>{{cite book |last1=Siddiqi |first1=Asif A. |editor1-last=Dick |editor1-first=Steven J. |editor2-last=Launius |editor2-first=Roger D. |title=Societal Impact Spaceflight NASA SP-2007-4801 |date=2007 |publisher=[[NASA]] |location=Washington DC |pages=513-514, 518, 522 |edition=1 |url=https://static1.squarespace.com/static/5ef8124031cfcf448b11db32/t/5f0baab3a7690b33c17be6e3/1594600116339/Siddiqi+Making+Spaceflight+Modern+2007.pdf |access-date=3 April 2026 |language=en |format=book |chapter=27}}</ref> Die beweging is ook beïnvloed deur [[Oosters-Ortodokse Kerk|Oosters-Ortodokse]] denke, Russiese filosofie en vooruitgang in die natuurwetenskappe. Sleutelfigure in Russiese kosmisme sluit in Nikolai Fedorov, wat gepleit het vir die afskaffing van die dood en die opstanding van voorouers deur wetenskaplike middele; en [[Konstantin Tsiolkofski]], wie se werk in [[ruimtevaart]] en ruimte-eksplorasie die grondslag vir moderne ruimtevaartkunde gelê het. Ander noemenswaardige denkers, soos Vladimir Vernadsky en Alexander Chizhevsky, het bygedra tot idees oor die noosfeer, [[biosfeer]] en kosmiese invloede op die menslike lewe. Alhoewel dit tydens die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era onderdruk is, het kosmisme 'n invloed gehad op Sowjet-ruimteverkenning, [[transhumanisme]] en latere filosofiese bewegings. In die 21ste eeu geniet Russiese kosmisme hernude belangstelling, veral in besprekings oor [[ruimtekolonisasie]], tegnologiese onsterflikheid en die rol van die [[mensdom]] in die [[heelal]]. ==Teorie== Kosmisme het 'n breë teorie van [[natuurfilosofie]] behels wat elemente van [[godsdiens]] en [[etiek]] gekombineer het met 'n [[geskiedenis]] en filosofie van die oorsprong, [[evolusie]] en [[Toekomsstudies|toekomstige bestaan van die kosmos en die mensdom]]. Dit het elemente uit sowel Oosterse as Westerse filosofiese tradisies, asook uit die [[Russies-Ortodokse Kerk]], saamgevoeg.<ref>{{cite web |url=http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |first=Nikolai |last=Berdyaev |title=The "Philosophy of the Common Task" of N. F. Fedorov |publisher=berdyaev.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014115444/http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |archive-date=14 Oktober 2018 |url-status=live||work=berdyaev }}</ref> <div style="float:right; clear:right; width:23em; max-width:100%; box-sizing:border-box; border:1px solid #aaa; background-color:#D0F0C0; padding:1em; margin:0.5em 0 1em 1em; font-size:100%;"> Die kultuur van gesondheid is die grondliggende wetenskap van die ''geestelike mensheid''. Dit bestudeer die vooruitsigte vir die harmonieuse ontwikkeling van die ''geestelike mens'' en die ''geestelike etnos'' as 'n bewuste skepper van die ''Staat van Lig'' binne die sonnestelsel. <div style="text-align:left; margin-top:0.75em;">— Victor Skumin<ref name="Russian cosmism">''Art works by Russian cosmism painter XX – XXI ct. Catalogue of exhibition 2013''. Roerich-museum, 2013. [https://web.archive.org/web/20200203092903/http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 Geargiveer] vanaf die [http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 oorspronklike] op 3 Februarie 2020.</ref><ref>Kovaleva, E. A. (2009). [http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Педагогический совет. Культура здоровья учащихся как фактор здоровьесберегающей среды школы. Слайд 7] [Pedagogiese raad. Leerders se gesondheidskultuur as 'n faktor in 'n gesondheidsbevorderende skoolomgewing. Skyfie 7]. ''900igr.net'' (in Russies). [https://web.archive.org/web/20211121104530/http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Geargiveer] op 21 November 2021. Besoek op 27 Desember 2021.</ref></div> </div> Kosmisme was een van die invloede op [[Proletkult]], en ná die [[Oktober-rewolusie]] is die term toegepas op "...die poësie van skrywers soos Michail Gerasimof en Wladimir Kirillof...: emosionele lofliedere aan fisieke arbeid, masjiene en die kollektief van industriële werkers ... georganiseer rondom die beeld van die universele 'proletariër', wat vanaf die aarde voortstap om planete en sterre te verower."<ref name="Russian cosmism"/> Hierdie vorm van kosmisme, tesame met die geskrifte van Nikolai Fjodorof, het 'n sterk invloed op Andrei Platonof uitgeoefen.<ref name="Russian cosmism"/> Baie idees van die Russiese kosmiste is later verder ontwikkel deur aanhangers van die transhumanistiese beweging.<ref name="Russian cosmism"/> Victor Skumin voer aan dat die Kultuur van Gesondheid 'n belangrike rol sal speel in die skepping van 'n menslike geestelike samelewing binne die Sonnestelsel.<ref>{{cite book |last=Skumin |first=V. A. |script-title=ru: Культура здоровья — фундаментальная наука о человеке. |trans-title=A Culture of Health as a fundamental human science. |year=1995 |url=https://biblmdkz.ru/kz.html |language=ru |isbn=5-88167-003-5 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623174117/https://biblmdkz.ru/kz.html |archive-date=23 Junie 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |title=Концепция Учения |trans-title=The Concept Of Doctrine |publisher=kult-zdor.ru |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627104056/http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |archive-date=27 Junie 2021|url-status=live}}</ref> ==Takke== Russiese kosmisme kan in twee kategorieë verdeel word: wetenskaplik en filosofies.<ref>Гачева, Анастасия. 2019. ''Русский Космизм в Идеях и Лицах''. Москва: Академический проект, 3.</ref> Terwyl die wetenskaplike vertakking naturalisties is, is die filosofiese vertakking [[Mistisisme|mistiek]] en [[Metafisika|metafisies]]; tog is albei vertakkings inherent geestelik. Dit is veral duidelik by vroeë Russiese kosmiste wat in die voetspore van geestelike denkers soos Fjodorof en Solowjof gevolg het. Vir 'n meer genuanseerde kategorisering word daar deur akademici dikwels na 'n derde kategorie verwys: die artistieke vertakking.<ref>Bezgodov, Aleksandr, and Konstantin Barezhev. 2019. ''The Origins of Planetary Ethics in the Philosophy of Russian Cosmism''. Xlibris, bl. 93.</ref> ===Die filosofiese vertakking=== Fjodorowitsj Fjodorof (1828–1903) word beskou as die vader van die Russiese kosmisme en die mees verteenwoordigende figuur daarvan. Die belangrikste idee wat met Fjodorof geassosieer word, is die filosofie van die mensdom se gemeenskaplike taak, wat behels het "om die natuurkragte te reguleer, die dood te oorwin en voorouers weer tot lewe te bring sodat hulle ook aan die algemene opstanding kon deelneem."<ref>Elisabeth Koutaissoff and Marilyn Minto. "Introduction". In ''What Was Man Created For? The Philosophy of the Common Task''. Lausanne: Honeyglen Publishing/L’Age d’Homme, bl. 12.</ref> Hierdie idee was so sentraal tot sy filosofie dat "ongeag die onderwerp waaroor hy geskryf het, Fedorov sy kernidee van die Gemeenskaplike Taak betrek het – hoe om universele broederskap te bereik, die natuur te rasionaliseer in plaas daarvan om bloot haar gawes te ontgin, die [[dood]] te oorwin, die voorouers op te wek en 'n verenigde mensdom te skep wat waardig is om oor die heelal te heers."<ref>Elisabeth Koutaissoff and Marilyn Minto. "Introduction". In ''What Was Man Created For? The Philosophy of the Common Task''. Lausanne: Honeyglen Publishing/L’Age d’Homme, bl. 18.</ref> Die gevoel van dringendheid om saam te staan vir 'n gemeenskaplike taak is 'n tema wat op die een of ander manier in die werke van alle Russiese kosmiste voorkom. ===Die artistieke tak=== Alexander Scriabin, wat deur die Russiese kosmiese idees van sy tyd geïnspireer is, het – net soos Fjodorof – daarna gestreef om die mensdom vir 'n gemeenskaplike taak te verenig. Hy kan beskou word as die mees verteenwoordigende lid van die artistieke vertakking van die Russiese kosmisme.<ref>{{Cite journal |last=Yansori |first=Ali |date=2023-12-07 |title=Alexander Scriabin as a Russian Cosmist |url=https://doi.org/10.1007/s11212-023-09590-6 |journal=Studies in East European Thought |volume=76 |issue=2 |pages=305–331 |language=en |doi=10.1007/s11212-023-09590-6 |issn=1573-0948|url-access=subscription }}</ref> Scriabin se visie was om artistieke middele aan te wend om kosmiese doelwitte te bereik. Sy artistieke visie, wat in filosofie en spiritualiteit gewortel was, kom die duidelikste na vore in sy projek ''Mysterium''. ===Die wetenskaplike tak=== In 1881 het die Russiese revolusionêr en vuurpylpionier Nikolai Kibalchich 'n idee vir gepulseerde vuurpylaandrywing deur middel van die verbranding van plofstowwe voorgestel,<ref>{{Cite web |title=Кибальчич Николай Иванович - История науки - Известные ученые |url=https://famous-scientists.ru/founder/90 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323175249/https://famous-scientists.ru/founder/90 |archive-date=23 Maart 2023 |access-date=2025-03-13 |website=famous-scientists.ru |language=ru}}</ref> wat as 'n vroeë voorloper vir Projek Orion gedien het.<ref>https://ntrs.nasa.gov/citations/20000096503 Nuclear Pulse Propulsion: Orion and Beyond Schmidt, George R Bonometti J.A. Morton P.J. date=1 Januarie 2000, NASA 20000096503</ref><ref>{{cite web |title=ON A METHOD OF PROPULSION OF PROJECTILES BY MEANS OF EXTERNAL NUCLEAR EXPLOSIONS PART I |url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA306631.pdf |access-date=12 Maart 2024 |website=apps.dtic.mil}}</ref> [[Konstantin Tsiolkofski]] (1857–1935) was een van die pioniers van teoretiese ruimteverkenning en kosmonautika. In 1903 het Tsiolkofski die eerste ernstige wetenskaplike werk oor ruimtereise gepubliseer. Sy werk was grootliks onbekend buite die [[Russiese Ryk]], maar binne die land het dit verdere navorsing, eksperimentering en die stigting van die Vereniging vir die Studie van Interplanetêre Ruimtevlugte geïnspireer.<ref name="Riper2007">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=k8CxJeFzCdQC&pg=PA26|first=A. Bowdoin |last=Van Riper |title=Rockets and Missiles: The Life Story of a Technology |date=29 Oktober 2007|publisher=JHU Press|isbn=978-0-8018-8792-5|pages=26–28|access-date=13 Oktober 2018}}</ref>Tsiolkofski het 'n boek met die titel "''Die Wil van die Heelal; Onbekende Intelligente Kragte''" geskryf, waarin hy 'n filosofie van [[panpsigisme]] uiteengesit het. Hy het geglo dat mense uiteindelik die [[Melkweg]] sou koloniseer. Sy denke het die ruimtetydperk met verskeie dekades voorafgegaan, en van dit wat hy in sy verbeelding voorsien het, het sedert sy dood werklikheid geword. Tsiolkofski het nie in tradisionele godsdienstige kosmologie geglo nie, maar wel in 'n kosmiese wese wat oor die mensdom heers.<ref>{{cite book |url=https://www.prlib.ru/en/node/404538 |last=Tsiolkovsky |first=Konstantin Eduardovich |title=The Will of the Universe; Unknown Intelligent Forces|place=Kaluga |year=1928 |page=23 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019001447/https://www.prlib.ru/en/node/404538 |url-status=live|archive-date=19 Oktober 2018}}</ref> ===Ander kosmiste=== Alexander Bogdanov (1873–1928) was 'n Russiese en later Sowjet-geneesheer, filosoof, wetenskapfiksie-skrywer en Bolsjewistiese revolusionêr. Sy wye wetenskaplike en mediese belangstellings het gewissel van universele [[stelselteorie]] tot die moontlikheid van menslike verjonging deur middel van bloedoortappings. Hy het heterochroniese bloedoortappings beskou as 'n verbond van solidariteit tussen generasies, waar ouderes voordeel getrek het uit die verjongende uitwerking van jong bloed, terwyl jongeres immuniteit verkry het uit die bloed van oueres. Ironies genoeg is hy oorlede as gevolg van 'n hemolitiese oortappingsreaksie. Sy opvolgers het Rusland aan die voorpunt geplaas van die ontwikkeling van gesentraliseerde nasionale bloedoortappingsdienste.<ref>Huestis, Douglas. (2007). Alexander Bogdanov: The Forgotten Pioneer of Blood Transfusion. Transfusion Medicine Reviews. 21. 337-40. 10.1016/j.tmrv.2007.05.008.</ref> Ander kosmiste het Vladimir Wernadski (1863–1945), wat die konsep van 'n noosfeer ontwikkel het, en Alexander Tsjizjefski (1897–1964), 'n baanbreker op die gebied van "heliobiologie" (die studie van die son se uitwerking op biologie), ingesluit.<ref>L. V. Golovanov, Alexander Chizhevsky entry in the Great Russian Encyclopedia, Moscow, 2001 edition. Sien [http://translate.googleusercontent.com/translate_c?hl=en&sl=ru&tl=en&u=http://slovari.yandex.ru/%25D0%2590%25D0%259B%25D0%2595%25D0%259A%25D0%25A1%25D0%2590%25D0%259D%25D0%2594%25D0%25A0%2520%25D0%259B%25D0%2595%25D0%259E%25D0%259D%25D0%2598%25D0%2594%25D0%259E%25D0%2592%25D0%2598%25D0%25A7%2520%25D0%25A7%25D0%2598%25D0%2596%25D0%2595%25D0%2592%25D0%25A1%25D0%259A%25D0%2598%25D0%2599/%25D0%2591%25D0%25A1%25D0%25AD/%25D0%25A7%25D0%25B8%25D0%25B6%25D0%25B5%25D0%25B2%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B9%2520%25D0%2590%25D0%25BB%25D0%25B5%25D0%25BA%25D1%2581%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B4%25D1%2580%2520%25D0%259B%25D0%25B5%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25B4%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587/&rurl=translate.google.com&twu=1&usg=ALkJrhibb_mRRqrG0zmDCVry13dsUkEe6g Google.Translate version of the article from the Russian version of the Encyclopedia].</ref><ref>Soyuz Pisatelei, Soviet literature, Issues 1-6, [https://books.google.com/books?id=TOJKAAAAYAAJ&q=Alexander+Chizhevsky+Cosmism p 188], Foreign Languages Publishing House, 1982.</ref><ref>James T. Andrews, “Red cosmos: K.E. Tsiolkovsky, grandfather of Soviet rocketry”, Issue 18 Centennial of Flight Series, [https://books.google.com/books?id=3jO5KHOLdDcC&dq=Alexander+Chizhevsky+Cosmism&pg=PA114 p 114], Texas A&M University Press, 2009, {{ISBN|1-60344-168-9}}, {{ISBN|978-1-60344-168-1}}</ref> 'n Kleinplaneet, 3113 Tsjizjefski, wat in 1978 deur die Sowjet-sterrekundige Nikolai Stepanowitsj Tsjernich ontdek is, is na hom vernoem.<ref>{{Cite web |url=https://www.google.com/search?tbm=bks&q=3111+Misuzu+1977|title=3111 Misuzu 1977 |website=www.google.com}}</ref> Die Russiese paleontoloog en [[wetenskapfiksie]]-skrywer Iwan Jefremof het die idee van kosmisme ontwikkel en tot die slotsom gekom dat [[kommunisme]] 'n noodsaaklike struktuur was vir enige toekomstige samelewing wat in die ruimte wou oorleef. Die geoloog en wetenskapfiksie-skrywer Alexander Sjalimof het Iwan Jefremof se tradisies voortgesit. Die astrofisikus Nikolai Aleksandrowitsj Kosiref was die ontdekker van tektoniese aktiwiteit op die maan (1959) en die outeur van Kousale Meganika/Teorie van Tyd. ==Galery van Russiese kosmiste== <gallery class="center" widths="190" heights="180"> File:Pasternak fedorov.jpg|Nikolai Fyodorov File:Vladimir Solovyov 1892 by Nikolay Yarochenko.jpg|Vladimir Solovyov File:Skrjabin Alexander.jpg|Alexander Scriabin File:1934-V I Vernadsky.jpg|Vladimir Vernadsky File:Konstantin Tsiolkovsky in his working room (by Feodosiy Chmil), 1934.png|[[Konstantin Tsiolkofski]] File:Скумін у серпні 2020 року.jpg|Victor Skumin </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Filosofie]] [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] 2v4g4o0bs1irg2ttayj9bp5jral9lzm 2975109 2975107 2026-10-03T19:54:39Z Sobaka 328 2975109 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tsiolk na lune (pic Gofman) 3.png|duimnael|'n Illustrasie vir Tsiolkofski se opvoedkundige wetenskapfiksieverhaal “''Op die Maan''” (1893).]] '''Russiese kosmisme''' ([[Russies]]: Русский космизм), of bloot '''kosmisme''', is 'n [[filosofie]]se en [[Kultuur|kulturele beweging]] wat in die laat 19de en vroeë 20ste eeu in [[Rusland]] ontstaan het en [[wetenskap]], [[godsdiens]] en [[metafisika]] in 'n verenigde [[wêreldbeskouing]] geïntegreer het.<ref>{{Cite book|title=Russian Nationalism: Imaginaries, Doctrines, and Political Battlefields|last=Laruelle|first=Marlene|publisher=Routledge|year=2018|isbn=9780429426773|location=New York|pages=19–36|chapter=Cosmism: Russian messianism at a time of technological modernity 1|edition=1st|doi=10.4324/9780429426773|doi-access=free}}</ref> Dit word gekenmerk deur die geloof in die [[mensdom]] se [[Kosmos|kosmiese]] bestemming, die potensiaal vir [[onsterflikheid]], en die aanwending van wetenskaplike en tegnologiese vooruitgang om beheer oor die [[natuur]] te verkry en die [[Ruimteverkenning|ruimte te verken]].<ref name="occult">''Hagemeister M.'' {{cite book |last1=Rosenthal |first1=Bernice Glatzer |url=https://books.google.com/books?id=Kumg5iYYkWkC&pg=PA185 |title=Russian cosmism in the 1920s and today |date=1997 |publisher=Cornell University Press |isbn=9780801483318 |language=ru |accessdate=2019-11-16}} / Rosenthal B. G. (ed.) The occult in Russian and Soviet culture.— Cornell University Press, 1997.— 468 p.— p.185—202.— ISBN 0-8014-8331-X, ISBN 978-0-8014-8331-8. (Information and Interdisciplinary Subjects Series)</ref> Aan die begin van die [[20ste eeu]] was daar 'n oplewing in wetenskaplike ondersoek na interplanetêre reis – grootliks aangevuur deur fiksie-skrywers soos [[Jules Verne]] en [[H.G. Wells]] – wat filosofiese bewegings soos Russiese kosmisme sou beïnvloed.<ref>{{cite book |last1=Siddiqi |first1=Asif A. |editor1-last=Dick |editor1-first=Steven J. |editor2-last=Launius |editor2-first=Roger D. |title=Societal Impact Spaceflight NASA SP-2007-4801 |date=2007 |publisher=[[NASA]] |location=Washington DC |pages=513-514, 518, 522 |edition=1 |url=https://static1.squarespace.com/static/5ef8124031cfcf448b11db32/t/5f0baab3a7690b33c17be6e3/1594600116339/Siddiqi+Making+Spaceflight+Modern+2007.pdf |access-date=3 April 2026 |language=en |format=book |chapter=27}}</ref> Die beweging is ook beïnvloed deur [[Oosters-Ortodokse Kerk|Oosters-Ortodokse]] denke, Russiese filosofie en vooruitgang in die natuurwetenskappe. Sleutelfigure in Russiese kosmisme sluit in Nikolai Fedorov, wat gepleit het vir die afskaffing van die dood en die opstanding van voorouers deur wetenskaplike middele; en [[Konstantin Tsiolkofski]], wie se werk in [[ruimtevaart]] en ruimte-eksplorasie die grondslag vir moderne ruimtevaartkunde gelê het. Ander noemenswaardige denkers, soos Vladimir Vernadsky en Alexander Chizhevsky, het bygedra tot idees oor die noosfeer, [[biosfeer]] en kosmiese invloede op die menslike lewe. Alhoewel dit tydens die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era onderdruk is, het kosmisme 'n invloed gehad op Sowjet-ruimteverkenning, [[transhumanisme]] en latere filosofiese bewegings. In die 21ste eeu geniet Russiese kosmisme hernude belangstelling, veral in besprekings oor [[ruimtekolonisasie]], tegnologiese onsterflikheid en die rol van die [[mensdom]] in die [[heelal]]. ==Teorie== Kosmisme het 'n breë teorie van [[natuurfilosofie]] behels wat elemente van [[godsdiens]] en [[etiek]] gekombineer het met 'n [[geskiedenis]] en filosofie van die oorsprong, [[evolusie]] en [[Toekomsstudies|toekomstige bestaan van die kosmos en die mensdom]]. Dit het elemente uit sowel Oosterse as Westerse filosofiese tradisies, asook uit die [[Russies-Ortodokse Kerk]], saamgevoeg.<ref>{{cite web |url=http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |first=Nikolai |last=Berdyaev |title=The "Philosophy of the Common Task" of N. F. Fedorov |publisher=berdyaev.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014115444/http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |archive-date=14 Oktober 2018 |url-status=live||work=berdyaev }}</ref> <div style="float:right; clear:right; width:23em; max-width:100%; box-sizing:border-box; border:1px solid #aaa; background-color:#D0F0C0; padding:1em; margin:0.5em 0 1em 1em; font-size:100%;"> Die kultuur van gesondheid is die grondliggende wetenskap van die ''geestelike mensheid''. Dit bestudeer die vooruitsigte vir die harmonieuse ontwikkeling van die ''geestelike mens'' en die ''geestelike etnos'' as 'n bewuste skepper van die ''Staat van Lig'' binne die sonnestelsel. <div style="text-align:left; margin-top:0.75em;">— Victor Skumin<ref name="Russian cosmism">''Art works by Russian cosmism painter XX – XXI ct. Catalogue of exhibition 2013''. Roerich-museum, 2013. [https://web.archive.org/web/20200203092903/http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 Geargiveer] vanaf die [http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 oorspronklike] op 3 Februarie 2020.</ref><ref>Kovaleva, E. A. (2009). [http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Педагогический совет. Культура здоровья учащихся как фактор здоровьесберегающей среды школы. Слайд 7] [Pedagogiese raad. Leerders se gesondheidskultuur as 'n faktor in 'n gesondheidsbevorderende skoolomgewing. Skyfie 7]. ''900igr.net'' (in Russies). [https://web.archive.org/web/20211121104530/http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Geargiveer] op 21 November 2021. Besoek op 27 Desember 2021.</ref></div> </div> Kosmisme was een van die invloede op [[Proletkult]], en ná die [[Oktober-rewolusie]] is die term toegepas op "...die poësie van skrywers soos Michail Gerasimof en Wladimir Kirillof...: emosionele lofliedere aan fisieke arbeid, masjiene en die kollektief van industriële werkers ... georganiseer rondom die beeld van die universele 'proletariër', wat vanaf die aarde voortstap om planete en sterre te verower."<ref name="Russian cosmism"/> Hierdie vorm van kosmisme, tesame met die geskrifte van Nikolai Fjodorof, het 'n sterk invloed op Andrei Platonof uitgeoefen.<ref name="Russian cosmism"/> Baie idees van die Russiese kosmiste is later verder ontwikkel deur aanhangers van die transhumanistiese beweging.<ref name="Russian cosmism"/> Victor Skumin voer aan dat die Kultuur van Gesondheid 'n belangrike rol sal speel in die skepping van 'n menslike geestelike samelewing binne die Sonnestelsel.<ref>{{cite book |last=Skumin |first=V. A. |script-title=ru: Культура здоровья — фундаментальная наука о человеке. |trans-title=A Culture of Health as a fundamental human science. |year=1995 |url=https://biblmdkz.ru/kz.html |language=ru |isbn=5-88167-003-5 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623174117/https://biblmdkz.ru/kz.html |archive-date=23 Junie 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |title=Концепция Учения |trans-title=The Concept Of Doctrine |publisher=kult-zdor.ru |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627104056/http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |archive-date=27 Junie 2021|url-status=live}}</ref> ==Takke== Russiese kosmisme kan in twee kategorieë verdeel word: wetenskaplik en filosofies.<ref>Гачева, Анастасия. 2019. ''Русский Космизм в Идеях и Лицах''. Москва: Академический проект, 3.</ref> Terwyl die wetenskaplike vertakking naturalisties is, is die filosofiese vertakking [[Mistisisme|mistiek]] en [[Metafisika|metafisies]]; tog is albei vertakkings inherent geestelik. Dit is veral duidelik by vroeë Russiese kosmiste wat in die voetspore van geestelike denkers soos Fjodorof en Solowjof gevolg het. Vir 'n meer genuanseerde kategorisering word daar deur akademici dikwels na 'n derde kategorie verwys: die artistieke vertakking.<ref>Bezgodov, Aleksandr, and Konstantin Barezhev. 2019. ''The Origins of Planetary Ethics in the Philosophy of Russian Cosmism''. Xlibris, bl. 93.</ref> ===Die filosofiese vertakking=== Fjodorowitsj Fjodorof (1828–1903) word beskou as die vader van die Russiese kosmisme en die mees verteenwoordigende figuur daarvan. Die belangrikste idee wat met Fjodorof geassosieer word, is die filosofie van die mensdom se gemeenskaplike taak, wat behels het "om die natuurkragte te reguleer, die dood te oorwin en voorouers weer tot lewe te bring sodat hulle ook aan die algemene opstanding kon deelneem."<ref>Elisabeth Koutaissoff and Marilyn Minto. "Introduction". In ''What Was Man Created For? The Philosophy of the Common Task''. Lausanne: Honeyglen Publishing/L’Age d’Homme, bl. 12.</ref> Hierdie idee was so sentraal tot sy filosofie dat "ongeag die onderwerp waaroor hy geskryf het, Fedorov sy kernidee van die Gemeenskaplike Taak betrek het – hoe om universele broederskap te bereik, die natuur te rasionaliseer in plaas daarvan om bloot haar gawes te ontgin, die [[dood]] te oorwin, die voorouers op te wek en 'n verenigde mensdom te skep wat waardig is om oor die heelal te heers."<ref>Elisabeth Koutaissoff and Marilyn Minto. "Introduction". In ''What Was Man Created For? The Philosophy of the Common Task''. Lausanne: Honeyglen Publishing/L’Age d’Homme, bl. 18.</ref> Die gevoel van dringendheid om saam te staan vir 'n gemeenskaplike taak is 'n tema wat op die een of ander manier in die werke van alle Russiese kosmiste voorkom. ===Die artistieke tak=== Alexander Scriabin, wat deur die Russiese kosmiese idees van sy tyd geïnspireer is, het – net soos Fjodorof – daarna gestreef om die mensdom vir 'n gemeenskaplike taak te verenig. Hy kan beskou word as die mees verteenwoordigende lid van die artistieke vertakking van die Russiese kosmisme.<ref>{{Cite journal |last=Yansori |first=Ali |date=2023-12-07 |title=Alexander Scriabin as a Russian Cosmist |url=https://doi.org/10.1007/s11212-023-09590-6 |journal=Studies in East European Thought |volume=76 |issue=2 |pages=305–331 |language=en |doi=10.1007/s11212-023-09590-6 |issn=1573-0948|url-access=subscription }}</ref> Scriabin se visie was om artistieke middele aan te wend om kosmiese doelwitte te bereik. Sy artistieke visie, wat in filosofie en spiritualiteit gewortel was, kom die duidelikste na vore in sy projek ''Mysterium''. ===Die wetenskaplike tak=== In 1881 het die Russiese revolusionêr en vuurpylpionier Nikolai Kibalchich 'n idee vir gepulseerde vuurpylaandrywing deur middel van die verbranding van plofstowwe voorgestel,<ref>{{Cite web |title=Кибальчич Николай Иванович - История науки - Известные ученые |url=https://famous-scientists.ru/founder/90 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323175249/https://famous-scientists.ru/founder/90 |archive-date=23 Maart 2023 |access-date=2025-03-13 |website=famous-scientists.ru |language=ru}}</ref> wat as 'n vroeë voorloper vir Projek Orion gedien het.<ref>https://ntrs.nasa.gov/citations/20000096503 Nuclear Pulse Propulsion: Orion and Beyond Schmidt, George R Bonometti J.A. Morton P.J. date=1 Januarie 2000, NASA 20000096503</ref><ref>{{cite web |title=ON A METHOD OF PROPULSION OF PROJECTILES BY MEANS OF EXTERNAL NUCLEAR EXPLOSIONS PART I |url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA306631.pdf |access-date=12 Maart 2024 |website=apps.dtic.mil}}</ref> [[Konstantin Tsiolkofski]] (1857–1935) was een van die pioniers van teoretiese ruimteverkenning en kosmonautika. In 1903 het Tsiolkofski die eerste ernstige wetenskaplike werk oor ruimtereise gepubliseer. Sy werk was grootliks onbekend buite die [[Russiese Ryk]], maar binne die land het dit verdere navorsing, eksperimentering en die stigting van die Vereniging vir die Studie van Interplanetêre Ruimtevlugte geïnspireer.<ref name="Riper2007">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=k8CxJeFzCdQC&pg=PA26|first=A. Bowdoin |last=Van Riper |title=Rockets and Missiles: The Life Story of a Technology |date=29 Oktober 2007|publisher=JHU Press|isbn=978-0-8018-8792-5|pages=26–28|access-date=13 Oktober 2018}}</ref>Tsiolkofski het 'n boek met die titel "''Die Wil van die Heelal; Onbekende Intelligente Kragte''" geskryf, waarin hy 'n filosofie van [[panpsigisme]] uiteengesit het. Hy het geglo dat mense uiteindelik die [[Melkweg]] sou koloniseer. Sy denke het die ruimtetydperk met verskeie dekades voorafgegaan, en van dit wat hy in sy verbeelding voorsien het, het sedert sy dood werklikheid geword. Tsiolkofski het nie in tradisionele godsdienstige kosmologie geglo nie, maar wel in 'n kosmiese wese wat oor die mensdom heers.<ref>{{cite book |url=https://www.prlib.ru/en/node/404538 |last=Tsiolkovsky |first=Konstantin Eduardovich |title=The Will of the Universe; Unknown Intelligent Forces|place=Kaluga |year=1928 |page=23 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019001447/https://www.prlib.ru/en/node/404538 |url-status=live|archive-date=19 Oktober 2018}}</ref> ===Ander kosmiste=== Alexander Bogdanov (1873–1928) was 'n Russiese en later Sowjet-geneesheer, filosoof, wetenskapfiksie-skrywer en Bolsjewistiese revolusionêr. Sy wye wetenskaplike en mediese belangstellings het gewissel van universele [[stelselteorie]] tot die moontlikheid van menslike verjonging deur middel van bloedoortappings. Hy het heterochroniese bloedoortappings beskou as 'n verbond van solidariteit tussen generasies, waar ouderes voordeel getrek het uit die verjongende uitwerking van jong bloed, terwyl jongeres immuniteit verkry het uit die bloed van oueres. Ironies genoeg is hy oorlede as gevolg van 'n hemolitiese oortappingsreaksie. Sy opvolgers het Rusland aan die voorpunt geplaas van die ontwikkeling van gesentraliseerde nasionale bloedoortappingsdienste.<ref>Huestis, Douglas. (2007). Alexander Bogdanov: The Forgotten Pioneer of Blood Transfusion. Transfusion Medicine Reviews. 21. 337-40. 10.1016/j.tmrv.2007.05.008.</ref> Ander kosmiste het Vladimir Wernadski (1863–1945), wat die konsep van 'n noosfeer ontwikkel het, en Alexander Tsjizjefski (1897–1964), 'n baanbreker op die gebied van "heliobiologie" (die studie van die son se uitwerking op biologie), ingesluit.<ref>L. V. Golovanov, Alexander Chizhevsky entry in the Great Russian Encyclopedia, Moscow, 2001 edition. Sien [http://translate.googleusercontent.com/translate_c?hl=en&sl=ru&tl=en&u=http://slovari.yandex.ru/%25D0%2590%25D0%259B%25D0%2595%25D0%259A%25D0%25A1%25D0%2590%25D0%259D%25D0%2594%25D0%25A0%2520%25D0%259B%25D0%2595%25D0%259E%25D0%259D%25D0%2598%25D0%2594%25D0%259E%25D0%2592%25D0%2598%25D0%25A7%2520%25D0%25A7%25D0%2598%25D0%2596%25D0%2595%25D0%2592%25D0%25A1%25D0%259A%25D0%2598%25D0%2599/%25D0%2591%25D0%25A1%25D0%25AD/%25D0%25A7%25D0%25B8%25D0%25B6%25D0%25B5%25D0%25B2%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B9%2520%25D0%2590%25D0%25BB%25D0%25B5%25D0%25BA%25D1%2581%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B4%25D1%2580%2520%25D0%259B%25D0%25B5%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25B4%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587/&rurl=translate.google.com&twu=1&usg=ALkJrhibb_mRRqrG0zmDCVry13dsUkEe6g Google.Translate version of the article from the Russian version of the Encyclopedia].</ref><ref>Soyuz Pisatelei, Soviet literature, Issues 1-6, [https://books.google.com/books?id=TOJKAAAAYAAJ&q=Alexander+Chizhevsky+Cosmism p 188], Foreign Languages Publishing House, 1982.</ref><ref>James T. Andrews, “Red cosmos: K.E. Tsiolkovsky, grandfather of Soviet rocketry”, Issue 18 Centennial of Flight Series, [https://books.google.com/books?id=3jO5KHOLdDcC&dq=Alexander+Chizhevsky+Cosmism&pg=PA114 p 114], Texas A&M University Press, 2009, {{ISBN|1-60344-168-9}}, {{ISBN|978-1-60344-168-1}}</ref> 'n Kleinplaneet, 3113 Tsjizjefski, wat in 1978 deur die Sowjet-sterrekundige Nikolai Stepanowitsj Tsjernich ontdek is, is na hom vernoem.<ref>{{Cite web |url=https://www.google.com/search?tbm=bks&q=3111+Misuzu+1977|title=3111 Misuzu 1977 |website=www.google.com}}</ref> Die Russiese paleontoloog en [[wetenskapfiksie]]-skrywer Iwan Jefremof het die idee van kosmisme ontwikkel en tot die slotsom gekom dat [[kommunisme]] 'n noodsaaklike struktuur was vir enige toekomstige samelewing wat in die ruimte wou oorleef. Die geoloog en wetenskapfiksie-skrywer Alexander Sjalimof het Iwan Jefremof se tradisies voortgesit. Die astrofisikus Nikolai Aleksandrowitsj Kosiref was die ontdekker van tektoniese aktiwiteit op die maan (1959) en die outeur van Kousale Meganika/Teorie van Tyd. ==Galery van Russiese kosmiste== <gallery class="center" widths="190" heights="180"> File:Pasternak fedorov.jpg|Nikolai Fyodorov File:Vladimir Solovyov 1892 by Nikolay Yarochenko.jpg|Vladimir Solovyov File:Skrjabin Alexander.jpg|Alexander Scriabin File:1934-V I Vernadsky.jpg|Vladimir Vernadsky File:Konstantin Tsiolkovsky in his working room (by Feodosiy Chmil), 1934.png|[[Konstantin Tsiolkofski]] File:Скумін у серпні 2020 року.jpg|Victor Skumin </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Filosofie]] [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] h9vxj89be5s43d8kmna959puzd4a4gd 2975111 2975109 2026-10-03T20:06:32Z BurgertB 2401 Transliterasie in inleiding 2975111 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tsiolk na lune (pic Gofman) 3.png|duimnael|'n Illustrasie vir Tsiolkofski se opvoedkundige wetenskapfiksieverhaal “''Op die Maan''” (1893).]] '''Russiese kosmisme''' ([[Russies]]: Русский космизм), of bloot '''kosmisme''', is 'n [[filosofie]]se en [[Kultuur|kulturele beweging]] wat in die laat 19de en vroeë 20ste eeu in [[Rusland]] ontstaan het en [[wetenskap]], [[godsdiens]] en [[metafisika]] in 'n verenigde [[wêreldbeskouing]] geïntegreer het.<ref>{{Cite book|title=Russian Nationalism: Imaginaries, Doctrines, and Political Battlefields|last=Laruelle|first=Marlene|publisher=Routledge|year=2018|isbn=9780429426773|location=New York|pages=19–36|chapter=Cosmism: Russian messianism at a time of technological modernity 1|edition=1st|doi=10.4324/9780429426773|doi-access=free}}</ref> Dit word gekenmerk deur die geloof in die [[mensdom]] se [[Kosmos|kosmiese]] bestemming, die potensiaal vir [[onsterflikheid]], en die aanwending van wetenskaplike en tegnologiese vooruitgang om beheer oor die [[natuur]] te verkry en die [[Ruimteverkenning|ruimte te verken]].<ref name="occult">''Hagemeister M.'' {{cite book |last1=Rosenthal |first1=Bernice Glatzer |url=https://books.google.com/books?id=Kumg5iYYkWkC&pg=PA185 |title=Russian cosmism in the 1920s and today |date=1997 |publisher=Cornell University Press |isbn=9780801483318 |language=ru |accessdate=2019-11-16}} / Rosenthal B. G. (ed.) The occult in Russian and Soviet culture.— Cornell University Press, 1997.— 468 p.— p.185—202.— ISBN 0-8014-8331-X, ISBN 978-0-8014-8331-8. (Information and Interdisciplinary Subjects Series)</ref> Aan die begin van die [[20ste eeu]] was daar 'n oplewing in wetenskaplike ondersoek na interplanetêre reis – grootliks aangevuur deur fiksie-skrywers soos [[Jules Verne]] en [[H.G. Wells]] – wat filosofiese bewegings soos Russiese kosmisme sou beïnvloed.<ref>{{cite book |last1=Siddiqi |first1=Asif A. |editor1-last=Dick |editor1-first=Steven J. |editor2-last=Launius |editor2-first=Roger D. |title=Societal Impact Spaceflight NASA SP-2007-4801 |date=2007 |publisher=[[NASA]] |location=Washington DC |pages=513-514, 518, 522 |edition=1 |url=https://static1.squarespace.com/static/5ef8124031cfcf448b11db32/t/5f0baab3a7690b33c17be6e3/1594600116339/Siddiqi+Making+Spaceflight+Modern+2007.pdf |access-date=3 April 2026 |language=en |format=book |chapter=27}}</ref> Die beweging is ook beïnvloed deur [[Oosters-Ortodokse Kerk|Oosters-Ortodokse]] denke, Russiese filosofie en vooruitgang in die natuurwetenskappe. Sleutelfigure in Russiese kosmisme sluit in Nikolai Fjodorof, wat gepleit het vir die afskaffing van die dood en die opstanding van voorouers deur wetenskaplike middele; en [[Konstantin Tsiolkofski]], wie se werk in [[ruimtevaart]] en ruimte-eksplorasie die grondslag vir moderne ruimtevaartkunde gelê het. Ander noemenswaardige denkers, soos Wladimir Wernadski en Aleksander Tsjizjefski, het bygedra tot idees oor die noosfeer, [[biosfeer]] en kosmiese invloede op die menslike lewe. Alhoewel dit tydens die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era onderdruk is, het kosmisme 'n invloed gehad op Sowjet-ruimteverkenning, [[transhumanisme]] en latere filosofiese bewegings. In die 21ste eeu geniet Russiese kosmisme hernude belangstelling, veral in besprekings oor [[ruimtekolonisasie]], tegnologiese onsterflikheid en die rol van die [[mensdom]] in die [[heelal]]. ==Teorie== Kosmisme het 'n breë teorie van [[natuurfilosofie]] behels wat elemente van [[godsdiens]] en [[etiek]] gekombineer het met 'n [[geskiedenis]] en filosofie van die oorsprong, [[evolusie]] en [[Toekomsstudies|toekomstige bestaan van die kosmos en die mensdom]]. Dit het elemente uit sowel Oosterse as Westerse filosofiese tradisies, asook uit die [[Russies-Ortodokse Kerk]], saamgevoeg.<ref>{{cite web |url=http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |first=Nikolai |last=Berdyaev |title=The "Philosophy of the Common Task" of N. F. Fedorov |publisher=berdyaev.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014115444/http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |archive-date=14 Oktober 2018 |url-status=live||work=berdyaev }}</ref> <div style="float:right; clear:right; width:23em; max-width:100%; box-sizing:border-box; border:1px solid #aaa; background-color:#D0F0C0; padding:1em; margin:0.5em 0 1em 1em; font-size:100%;"> Die kultuur van gesondheid is die grondliggende wetenskap van die ''geestelike mensheid''. Dit bestudeer die vooruitsigte vir die harmonieuse ontwikkeling van die ''geestelike mens'' en die ''geestelike etnos'' as 'n bewuste skepper van die ''Staat van Lig'' binne die sonnestelsel. <div style="text-align:left; margin-top:0.75em;">— Victor Skumin<ref name="Russian cosmism">''Art works by Russian cosmism painter XX – XXI ct. Catalogue of exhibition 2013''. Roerich-museum, 2013. [https://web.archive.org/web/20200203092903/http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 Geargiveer] vanaf die [http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 oorspronklike] op 3 Februarie 2020.</ref><ref>Kovaleva, E. A. (2009). [http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Педагогический совет. Культура здоровья учащихся как фактор здоровьесберегающей среды школы. Слайд 7] [Pedagogiese raad. Leerders se gesondheidskultuur as 'n faktor in 'n gesondheidsbevorderende skoolomgewing. Skyfie 7]. ''900igr.net'' (in Russies). [https://web.archive.org/web/20211121104530/http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html Geargiveer] op 21 November 2021. Besoek op 27 Desember 2021.</ref></div> </div> Kosmisme was een van die invloede op [[Proletkult]], en ná die [[Oktober-rewolusie]] is die term toegepas op "...die poësie van skrywers soos Michail Gerasimof en Wladimir Kirillof...: emosionele lofliedere aan fisieke arbeid, masjiene en die kollektief van industriële werkers ... georganiseer rondom die beeld van die universele 'proletariër', wat vanaf die aarde voortstap om planete en sterre te verower."<ref name="Russian cosmism"/> Hierdie vorm van kosmisme, tesame met die geskrifte van Nikolai Fjodorof, het 'n sterk invloed op Andrei Platonof uitgeoefen.<ref name="Russian cosmism"/> Baie idees van die Russiese kosmiste is later verder ontwikkel deur aanhangers van die transhumanistiese beweging.<ref name="Russian cosmism"/> Victor Skumin voer aan dat die Kultuur van Gesondheid 'n belangrike rol sal speel in die skepping van 'n menslike geestelike samelewing binne die Sonnestelsel.<ref>{{cite book |last=Skumin |first=V. A. |script-title=ru: Культура здоровья — фундаментальная наука о человеке. |trans-title=A Culture of Health as a fundamental human science. |year=1995 |url=https://biblmdkz.ru/kz.html |language=ru |isbn=5-88167-003-5 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623174117/https://biblmdkz.ru/kz.html |archive-date=23 Junie 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |title=Концепция Учения |trans-title=The Concept Of Doctrine |publisher=kult-zdor.ru |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627104056/http://kult-zdor.ru/?page_id=5 |archive-date=27 Junie 2021|url-status=live}}</ref> ==Takke== Russiese kosmisme kan in twee kategorieë verdeel word: wetenskaplik en filosofies.<ref>Гачева, Анастасия. 2019. ''Русский Космизм в Идеях и Лицах''. Москва: Академический проект, 3.</ref> Terwyl die wetenskaplike vertakking naturalisties is, is die filosofiese vertakking [[Mistisisme|mistiek]] en [[Metafisika|metafisies]]; tog is albei vertakkings inherent geestelik. Dit is veral duidelik by vroeë Russiese kosmiste wat in die voetspore van geestelike denkers soos Fjodorof en Solowjof gevolg het. Vir 'n meer genuanseerde kategorisering word daar deur akademici dikwels na 'n derde kategorie verwys: die artistieke vertakking.<ref>Bezgodov, Aleksandr, and Konstantin Barezhev. 2019. ''The Origins of Planetary Ethics in the Philosophy of Russian Cosmism''. Xlibris, bl. 93.</ref> ===Die filosofiese vertakking=== Fjodorowitsj Fjodorof (1828–1903) word beskou as die vader van die Russiese kosmisme en die mees verteenwoordigende figuur daarvan. Die belangrikste idee wat met Fjodorof geassosieer word, is die filosofie van die mensdom se gemeenskaplike taak, wat behels het "om die natuurkragte te reguleer, die dood te oorwin en voorouers weer tot lewe te bring sodat hulle ook aan die algemene opstanding kon deelneem."<ref>Elisabeth Koutaissoff and Marilyn Minto. "Introduction". In ''What Was Man Created For? The Philosophy of the Common Task''. Lausanne: Honeyglen Publishing/L’Age d’Homme, bl. 12.</ref> Hierdie idee was so sentraal tot sy filosofie dat "ongeag die onderwerp waaroor hy geskryf het, Fedorov sy kernidee van die Gemeenskaplike Taak betrek het – hoe om universele broederskap te bereik, die natuur te rasionaliseer in plaas daarvan om bloot haar gawes te ontgin, die [[dood]] te oorwin, die voorouers op te wek en 'n verenigde mensdom te skep wat waardig is om oor die heelal te heers."<ref>Elisabeth Koutaissoff and Marilyn Minto. "Introduction". In ''What Was Man Created For? The Philosophy of the Common Task''. Lausanne: Honeyglen Publishing/L’Age d’Homme, bl. 18.</ref> Die gevoel van dringendheid om saam te staan vir 'n gemeenskaplike taak is 'n tema wat op die een of ander manier in die werke van alle Russiese kosmiste voorkom. ===Die artistieke tak=== Alexander Scriabin, wat deur die Russiese kosmiese idees van sy tyd geïnspireer is, het – net soos Fjodorof – daarna gestreef om die mensdom vir 'n gemeenskaplike taak te verenig. Hy kan beskou word as die mees verteenwoordigende lid van die artistieke vertakking van die Russiese kosmisme.<ref>{{Cite journal |last=Yansori |first=Ali |date=2023-12-07 |title=Alexander Scriabin as a Russian Cosmist |url=https://doi.org/10.1007/s11212-023-09590-6 |journal=Studies in East European Thought |volume=76 |issue=2 |pages=305–331 |language=en |doi=10.1007/s11212-023-09590-6 |issn=1573-0948|url-access=subscription }}</ref> Scriabin se visie was om artistieke middele aan te wend om kosmiese doelwitte te bereik. Sy artistieke visie, wat in filosofie en spiritualiteit gewortel was, kom die duidelikste na vore in sy projek ''Mysterium''. ===Die wetenskaplike tak=== In 1881 het die Russiese revolusionêr en vuurpylpionier Nikolai Kibalchich 'n idee vir gepulseerde vuurpylaandrywing deur middel van die verbranding van plofstowwe voorgestel,<ref>{{Cite web |title=Кибальчич Николай Иванович - История науки - Известные ученые |url=https://famous-scientists.ru/founder/90 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323175249/https://famous-scientists.ru/founder/90 |archive-date=23 Maart 2023 |access-date=2025-03-13 |website=famous-scientists.ru |language=ru}}</ref> wat as 'n vroeë voorloper vir Projek Orion gedien het.<ref>https://ntrs.nasa.gov/citations/20000096503 Nuclear Pulse Propulsion: Orion and Beyond Schmidt, George R Bonometti J.A. Morton P.J. date=1 Januarie 2000, NASA 20000096503</ref><ref>{{cite web |title=ON A METHOD OF PROPULSION OF PROJECTILES BY MEANS OF EXTERNAL NUCLEAR EXPLOSIONS PART I |url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA306631.pdf |access-date=12 Maart 2024 |website=apps.dtic.mil}}</ref> [[Konstantin Tsiolkofski]] (1857–1935) was een van die pioniers van teoretiese ruimteverkenning en kosmonautika. In 1903 het Tsiolkofski die eerste ernstige wetenskaplike werk oor ruimtereise gepubliseer. Sy werk was grootliks onbekend buite die [[Russiese Ryk]], maar binne die land het dit verdere navorsing, eksperimentering en die stigting van die Vereniging vir die Studie van Interplanetêre Ruimtevlugte geïnspireer.<ref name="Riper2007">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=k8CxJeFzCdQC&pg=PA26|first=A. Bowdoin |last=Van Riper |title=Rockets and Missiles: The Life Story of a Technology |date=29 Oktober 2007|publisher=JHU Press|isbn=978-0-8018-8792-5|pages=26–28|access-date=13 Oktober 2018}}</ref>Tsiolkofski het 'n boek met die titel "''Die Wil van die Heelal; Onbekende Intelligente Kragte''" geskryf, waarin hy 'n filosofie van [[panpsigisme]] uiteengesit het. Hy het geglo dat mense uiteindelik die [[Melkweg]] sou koloniseer. Sy denke het die ruimtetydperk met verskeie dekades voorafgegaan, en van dit wat hy in sy verbeelding voorsien het, het sedert sy dood werklikheid geword. Tsiolkofski het nie in tradisionele godsdienstige kosmologie geglo nie, maar wel in 'n kosmiese wese wat oor die mensdom heers.<ref>{{cite book |url=https://www.prlib.ru/en/node/404538 |last=Tsiolkovsky |first=Konstantin Eduardovich |title=The Will of the Universe; Unknown Intelligent Forces|place=Kaluga |year=1928 |page=23 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019001447/https://www.prlib.ru/en/node/404538 |url-status=live|archive-date=19 Oktober 2018}}</ref> ===Ander kosmiste=== Alexander Bogdanov (1873–1928) was 'n Russiese en later Sowjet-geneesheer, filosoof, wetenskapfiksie-skrywer en Bolsjewistiese revolusionêr. Sy wye wetenskaplike en mediese belangstellings het gewissel van universele [[stelselteorie]] tot die moontlikheid van menslike verjonging deur middel van bloedoortappings. Hy het heterochroniese bloedoortappings beskou as 'n verbond van solidariteit tussen generasies, waar ouderes voordeel getrek het uit die verjongende uitwerking van jong bloed, terwyl jongeres immuniteit verkry het uit die bloed van oueres. Ironies genoeg is hy oorlede as gevolg van 'n hemolitiese oortappingsreaksie. Sy opvolgers het Rusland aan die voorpunt geplaas van die ontwikkeling van gesentraliseerde nasionale bloedoortappingsdienste.<ref>Huestis, Douglas. (2007). Alexander Bogdanov: The Forgotten Pioneer of Blood Transfusion. Transfusion Medicine Reviews. 21. 337-40. 10.1016/j.tmrv.2007.05.008.</ref> Ander kosmiste het Vladimir Wernadski (1863–1945), wat die konsep van 'n noosfeer ontwikkel het, en Alexander Tsjizjefski (1897–1964), 'n baanbreker op die gebied van "heliobiologie" (die studie van die son se uitwerking op biologie), ingesluit.<ref>L. V. Golovanov, Alexander Chizhevsky entry in the Great Russian Encyclopedia, Moscow, 2001 edition. Sien [http://translate.googleusercontent.com/translate_c?hl=en&sl=ru&tl=en&u=http://slovari.yandex.ru/%25D0%2590%25D0%259B%25D0%2595%25D0%259A%25D0%25A1%25D0%2590%25D0%259D%25D0%2594%25D0%25A0%2520%25D0%259B%25D0%2595%25D0%259E%25D0%259D%25D0%2598%25D0%2594%25D0%259E%25D0%2592%25D0%2598%25D0%25A7%2520%25D0%25A7%25D0%2598%25D0%2596%25D0%2595%25D0%2592%25D0%25A1%25D0%259A%25D0%2598%25D0%2599/%25D0%2591%25D0%25A1%25D0%25AD/%25D0%25A7%25D0%25B8%25D0%25B6%25D0%25B5%25D0%25B2%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B9%2520%25D0%2590%25D0%25BB%25D0%25B5%25D0%25BA%25D1%2581%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B4%25D1%2580%2520%25D0%259B%25D0%25B5%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25B4%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587/&rurl=translate.google.com&twu=1&usg=ALkJrhibb_mRRqrG0zmDCVry13dsUkEe6g Google.Translate version of the article from the Russian version of the Encyclopedia].</ref><ref>Soyuz Pisatelei, Soviet literature, Issues 1-6, [https://books.google.com/books?id=TOJKAAAAYAAJ&q=Alexander+Chizhevsky+Cosmism p 188], Foreign Languages Publishing House, 1982.</ref><ref>James T. Andrews, “Red cosmos: K.E. Tsiolkovsky, grandfather of Soviet rocketry”, Issue 18 Centennial of Flight Series, [https://books.google.com/books?id=3jO5KHOLdDcC&dq=Alexander+Chizhevsky+Cosmism&pg=PA114 p 114], Texas A&M University Press, 2009, {{ISBN|1-60344-168-9}}, {{ISBN|978-1-60344-168-1}}</ref> 'n Kleinplaneet, 3113 Tsjizjefski, wat in 1978 deur die Sowjet-sterrekundige Nikolai Stepanowitsj Tsjernich ontdek is, is na hom vernoem.<ref>{{Cite web |url=https://www.google.com/search?tbm=bks&q=3111+Misuzu+1977|title=3111 Misuzu 1977 |website=www.google.com}}</ref> Die Russiese paleontoloog en [[wetenskapfiksie]]-skrywer Iwan Jefremof het die idee van kosmisme ontwikkel en tot die slotsom gekom dat [[kommunisme]] 'n noodsaaklike struktuur was vir enige toekomstige samelewing wat in die ruimte wou oorleef. Die geoloog en wetenskapfiksie-skrywer Alexander Sjalimof het Iwan Jefremof se tradisies voortgesit. Die astrofisikus Nikolai Aleksandrowitsj Kosiref was die ontdekker van tektoniese aktiwiteit op die maan (1959) en die outeur van Kousale Meganika/Teorie van Tyd. ==Galery van Russiese kosmiste== <gallery class="center" widths="190" heights="180"> File:Pasternak fedorov.jpg|Nikolai Fyodorov File:Vladimir Solovyov 1892 by Nikolay Yarochenko.jpg|Vladimir Solovyov File:Skrjabin Alexander.jpg|Alexander Scriabin File:1934-V I Vernadsky.jpg|Vladimir Vernadsky File:Konstantin Tsiolkovsky in his working room (by Feodosiy Chmil), 1934.png|[[Konstantin Tsiolkofski]] File:Скумін у серпні 2020 року.jpg|Victor Skumin </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Filosofie]] [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] r3izjiclgau43yl4gz8tqm9d42jkenv Bespreking:Russiese kosmisme 1 470096 2975071 2026-10-03T18:32:55Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2975071 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Reënpadda 0 470097 2975077 2026-10-03T18:54:26Z Jcwf 4 Nuwe bladsy geskep met ''''Reënpaddas''' (''Breviceps'' Merrew, 1820) is die enigste genus van die familie Brevicipitridae wat in Suid-Afrika verteenwoordig word. In Suid-Afrika word die volgende spesies word aangetref:<ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. https://doi.org...' 2975077 wikitext text/x-wiki '''Reënpaddas''' (''Breviceps'' Merrew, 1820) is die enigste genus van die familie Brevicipitridae wat in Suid-Afrika verteenwoordig word. In Suid-Afrika word die volgende spesies word aangetref:<ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. https://doi.org/10.1080/21564574.2024.2441663 ]</ref> #''[[Breviceps acutirostris]]'' Poyton, 1963 -- [[Aarbeireënpadda]] #''[[Breviceps adspersus]]'' Peters, 1882 -- [[Bosveldreënpadda]] #''[[Breviceps bagginsi]]'' Minter, 2003 -- [[Bilbo se reënpadda]] #''[[Breviceps batrachophiliorum]]'' Du Preez, Netherlands en Minter, 2025 -- [[Boston-reënpadda]] #''[[Breviceps branchi]]'' Channing, 2012 -- [[Branch se reënpadda]] #''[[Breviceps carruthersi]]'' Du Preez, Netherlands and Minter, 2017 -- [[Phinda se reënpadda]] #''[[Breviceps fuscus]]'' Hewitt, 1925 -- [[Swart reënpadda]] #''[[Breviceps gibbosus]]'' Linnaeus, 1758 -- [[Kaapse reënpadda]] #''[[Breviceps macrops]]'' Boulenger, 1907 -- [[Woestynreënpadda]] #''[[Breviceps montanus]]'' Power 1926 -- [[Kaapse bergreënpadda]] #''[[Breviceps massambicus]]'' Peters, 1854 -- [[Mosambiekse reënpadda]] #''[[Breviceps namaquensis]]'' Power, 1926 -- [[Namakwa-reënpadda]] #''[[Breviceps passmorei]]'' Minter, Netherlands Du Preez, 2017 -- [[Ndumo se reënpadda]] #''[[Breviceps pentheri]]'' Werner, 1899 -- [[Suidelike reënpadda]] #''[[Breviceps rosei]]'' Power, 1926 [[Rose se reënpadda]] #''[[Breviceps sopranus]]'' Minter, 2003 -- [[Fluitreënpadda]] #''[[Breviceps sylverstris]]'' FitzSimons, 1930 -- [[Transvaal-woudreënpadda]] #''[[Breviceps verrucosus]]'' Rapp, 1842 -- [[Klareënpadda]] ==Verwysings== {{Verwysings}} 1ulhcdewox1r02zsigl2fo9cf1n17w3 2975091 2975077 2026-10-03T19:18:47Z Jcwf 4 2975091 wikitext text/x-wiki '''Reënpaddas''' (''Breviceps'' Merrew, 1820) is die enigste genus van die familie Brevicipitridae wat in Suid-Afrika verteenwoordig word. In Suid-Afrika word die volgende spesies word aangetref:<ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. https://doi.org/10.1080/21564574.2024.2441663 ]</ref> #''[[Breviceps acutirostris]]'' Poyton, 1963 -- [[Aarbeireënpadda]] #''[[Breviceps adspersus]]'' Peters, 1882 -- [[Bosveldreënpadda]] #''[[Breviceps bagginsi]]'' Minter, 2003 -- [[Bilbo se reënpadda]] #''[[Breviceps batrachophiliorum]]'' Du Preez, Netherlands en Minter, 2025 -- [[Boston-reënpadda]] #''[[Breviceps branchi]]'' Channing, 2012 -- [[Branch se reënpadda]] #''[[Breviceps carruthersi]]'' Du Preez, Netherlands and Minter, 2017 -- [[Phinda se reënpadda]] #''[[Breviceps fuscus]]'' Hewitt, 1925 -- [[Swart reënpadda]] #''[[Breviceps gibbosus]]'' Linnaeus, 1758 -- [[Kaapse reënpadda]] #''[[Breviceps macrops]]'' Boulenger, 1907 -- [[Woestynreënpadda]] #''[[Breviceps montanus]]'' Power 1926 -- [[Kaapse bergreënpadda]] #''[[Breviceps massambicus]]'' Peters, 1854 -- [[Mosambiekse reënpadda]] #''[[Breviceps namaquensis]]'' Power, 1926 -- [[Namakwa-reënpadda]] #''[[Breviceps passmorei]]'' Minter, Netherlands Du Preez, 2017 -- [[Ndumo se reënpadda]] #''[[Breviceps pentheri]]'' Werner, 1899 -- [[Suidelike reënpadda]] #''[[Breviceps rosei]]'' Power, 1926 [[Rose se reënpadda]] #''[[Breviceps sopranus]]'' Minter, 2003 -- [[Fluitreënpadda]] #''[[Breviceps sylverstris]]'' FitzSimons, 1930 -- [[Transvaal-woudreënpadda]] #''[[Breviceps verrucosus]]'' Rapp, 1842 -- [[Klareënpadda]] ==Galery== <gallery> Lêer:Breviceps acutirostris 255809176.jpg|Aarbeireënpadda Lêer:Breviceps adspersus 112745870.jpg|Bosveldreënpadda Lêer:Breviceps carruthersi.png|Phinda se reënpadda Lêer:Black Rain Frog imported from iNaturalist photo 15409538.jpg|Swart reënpadda Lêer:Breviceps gibbosus 200243535.jpg|Kaapse reënpadda Lêer: Breviceps macrops 454407799.jpg|Woestynreënpadda Lêer: Cape Mountain Rain Frog - Breviceps montanus.jpg|Kaapse bergreënpadda Lêer:Breviceps mossambicus.png |Mosambiekse reënpadda Lêer:Breviceps namaquensis 2.jpg|Namakwa-reënpadda Lêer:Breviceps passmorei 97086554.jpg|Ndumo se reënpadda Lêer:Breviceps pentheri, crop.jpg|Suidelike reënpadda Lêer:Breviceps rosei ssp. rosei.jpg |Rose se reënpadda Lêer:Breviceps sylvestris sylvestris 110956232.jpg|Transvaal-woudreënpadda Lêer:Breviceps verrucosus 72469829.jpg|Klareënpadda </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} 877oqw3ksnnzqj4qvpbg1gm73phor8p 2975092 2975091 2026-10-03T19:21:49Z Jcwf 4 2975092 wikitext text/x-wiki '''Reënpaddas''' (''Breviceps'' Merrew, 1820) is die enigste genus van die familie Brevicipitridae wat in Suid-Afrika verteenwoordig word. In Suid-Afrika word die volgende spesies aangetref:<ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. https://doi.org/10.1080/21564574.2024.2441663 ]</ref> #''[[Breviceps acutirostris]]'' Poyton, 1963 -- [[Aarbeireënpadda]] #''[[Breviceps adspersus]]'' Peters, 1882 -- [[Bosveldreënpadda]] #''[[Breviceps bagginsi]]'' Minter, 2003 -- [[Bilbo se reënpadda]] #''[[Breviceps batrachophiliorum]]'' Du Preez, Netherlands en Minter, 2025 -- [[Boston-reënpadda]] #''[[Breviceps branchi]]'' Channing, 2012 -- [[Branch se reënpadda]] #''[[Breviceps carruthersi]]'' Du Preez, Netherlands and Minter, 2017 -- [[Phinda se reënpadda]] #''[[Breviceps fuscus]]'' Hewitt, 1925 -- [[Swart reënpadda]] #''[[Breviceps gibbosus]]'' Linnaeus, 1758 -- [[Kaapse reënpadda]] #''[[Breviceps macrops]]'' Boulenger, 1907 -- [[Woestynreënpadda]] #''[[Breviceps montanus]]'' Power 1926 -- [[Kaapse bergreënpadda]] #''[[Breviceps massambicus]]'' Peters, 1854 -- [[Mosambiekse reënpadda]] #''[[Breviceps namaquensis]]'' Power, 1926 -- [[Namakwa-reënpadda]] #''[[Breviceps passmorei]]'' Minter, Netherlands Du Preez, 2017 -- [[Ndumo se reënpadda]] #''[[Breviceps pentheri]]'' Werner, 1899 -- [[Suidelike reënpadda]] #''[[Breviceps rosei]]'' Power, 1926 [[Rose se reënpadda]] #''[[Breviceps sopranus]]'' Minter, 2003 -- [[Fluitreënpadda]] #''[[Breviceps sylverstris]]'' FitzSimons, 1930 -- [[Transvaal-woudreënpadda]] #''[[Breviceps verrucosus]]'' Rapp, 1842 -- [[Klareënpadda]] ==Galery== <gallery> Lêer:Breviceps acutirostris 255809176.jpg|Aarbeireënpadda Lêer:Breviceps adspersus 112745870.jpg|Bosveldreënpadda Lêer:Breviceps carruthersi.png|Phinda se reënpadda Lêer:Black Rain Frog imported from iNaturalist photo 15409538.jpg|Swart reënpadda Lêer:Breviceps gibbosus 200243535.jpg|Kaapse reënpadda Lêer: Breviceps macrops 454407799.jpg|Woestynreënpadda Lêer: Cape Mountain Rain Frog - Breviceps montanus.jpg|Kaapse bergreënpadda Lêer:Breviceps mossambicus.png |Mosambiekse reënpadda Lêer:Breviceps namaquensis 2.jpg|Namakwa-reënpadda Lêer:Breviceps passmorei 97086554.jpg|Ndumo se reënpadda Lêer:Breviceps pentheri, crop.jpg|Suidelike reënpadda Lêer:Breviceps rosei ssp. rosei.jpg |Rose se reënpadda Lêer:Breviceps sylvestris sylvestris 110956232.jpg|Transvaal-woudreënpadda Lêer:Breviceps verrucosus 72469829.jpg|Klareënpadda </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} d95i2zz4ril50xesu61a1b7m6m0x5d8 2975096 2975092 2026-10-03T19:28:02Z Jcwf 4 [[:Kategorie:Paddas]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2975096 wikitext text/x-wiki '''Reënpaddas''' (''Breviceps'' Merrew, 1820) is die enigste genus van die familie Brevicipitridae wat in Suid-Afrika verteenwoordig word. In Suid-Afrika word die volgende spesies aangetref:<ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. https://doi.org/10.1080/21564574.2024.2441663 ]</ref> #''[[Breviceps acutirostris]]'' Poyton, 1963 -- [[Aarbeireënpadda]] #''[[Breviceps adspersus]]'' Peters, 1882 -- [[Bosveldreënpadda]] #''[[Breviceps bagginsi]]'' Minter, 2003 -- [[Bilbo se reënpadda]] #''[[Breviceps batrachophiliorum]]'' Du Preez, Netherlands en Minter, 2025 -- [[Boston-reënpadda]] #''[[Breviceps branchi]]'' Channing, 2012 -- [[Branch se reënpadda]] #''[[Breviceps carruthersi]]'' Du Preez, Netherlands and Minter, 2017 -- [[Phinda se reënpadda]] #''[[Breviceps fuscus]]'' Hewitt, 1925 -- [[Swart reënpadda]] #''[[Breviceps gibbosus]]'' Linnaeus, 1758 -- [[Kaapse reënpadda]] #''[[Breviceps macrops]]'' Boulenger, 1907 -- [[Woestynreënpadda]] #''[[Breviceps montanus]]'' Power 1926 -- [[Kaapse bergreënpadda]] #''[[Breviceps massambicus]]'' Peters, 1854 -- [[Mosambiekse reënpadda]] #''[[Breviceps namaquensis]]'' Power, 1926 -- [[Namakwa-reënpadda]] #''[[Breviceps passmorei]]'' Minter, Netherlands Du Preez, 2017 -- [[Ndumo se reënpadda]] #''[[Breviceps pentheri]]'' Werner, 1899 -- [[Suidelike reënpadda]] #''[[Breviceps rosei]]'' Power, 1926 [[Rose se reënpadda]] #''[[Breviceps sopranus]]'' Minter, 2003 -- [[Fluitreënpadda]] #''[[Breviceps sylverstris]]'' FitzSimons, 1930 -- [[Transvaal-woudreënpadda]] #''[[Breviceps verrucosus]]'' Rapp, 1842 -- [[Klareënpadda]] ==Galery== <gallery> Lêer:Breviceps acutirostris 255809176.jpg|Aarbeireënpadda Lêer:Breviceps adspersus 112745870.jpg|Bosveldreënpadda Lêer:Breviceps carruthersi.png|Phinda se reënpadda Lêer:Black Rain Frog imported from iNaturalist photo 15409538.jpg|Swart reënpadda Lêer:Breviceps gibbosus 200243535.jpg|Kaapse reënpadda Lêer: Breviceps macrops 454407799.jpg|Woestynreënpadda Lêer: Cape Mountain Rain Frog - Breviceps montanus.jpg|Kaapse bergreënpadda Lêer:Breviceps mossambicus.png |Mosambiekse reënpadda Lêer:Breviceps namaquensis 2.jpg|Namakwa-reënpadda Lêer:Breviceps passmorei 97086554.jpg|Ndumo se reënpadda Lêer:Breviceps pentheri, crop.jpg|Suidelike reënpadda Lêer:Breviceps rosei ssp. rosei.jpg |Rose se reënpadda Lêer:Breviceps sylvestris sylvestris 110956232.jpg|Transvaal-woudreënpadda Lêer:Breviceps verrucosus 72469829.jpg|Klareënpadda </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Paddas]] 67shrr88fr84higu32jhonk5x40n4q3 2975099 2975096 2026-10-03T19:35:12Z Jcwf 4 2975099 wikitext text/x-wiki '''Reënpaddas''' (''Breviceps'' Merrew, 1820) is die enigste genus van die familie Brevicipitridae wat in Suid-Afrika verteenwoordig word. Alle lede van die genus ''Breviceps'' plant voort deur middel van direkte ontwikkeling.<ref>[https://amphibiaweb.org/species/2371 Amphibiaweb]</ref> In Suid-Afrika word die volgende spesies aangetref:<ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. https://doi.org/10.1080/21564574.2024.2441663 ]</ref> #''[[Breviceps acutirostris]]'' Poyton, 1963 -- [[Aarbeireënpadda]] #''[[Breviceps adspersus]]'' Peters, 1882 -- [[Bosveldreënpadda]] #''[[Breviceps bagginsi]]'' Minter, 2003 -- [[Bilbo se reënpadda]] #''[[Breviceps batrachophiliorum]]'' Du Preez, Netherlands en Minter, 2025 -- [[Boston-reënpadda]] #''[[Breviceps branchi]]'' Channing, 2012 -- [[Branch se reënpadda]] #''[[Breviceps carruthersi]]'' Du Preez, Netherlands and Minter, 2017 -- [[Phinda se reënpadda]] #''[[Breviceps fuscus]]'' Hewitt, 1925 -- [[Swart reënpadda]] #''[[Breviceps gibbosus]]'' Linnaeus, 1758 -- [[Kaapse reënpadda]] #''[[Breviceps macrops]]'' Boulenger, 1907 -- [[Woestynreënpadda]] #''[[Breviceps montanus]]'' Power 1926 -- [[Kaapse bergreënpadda]] #''[[Breviceps massambicus]]'' Peters, 1854 -- [[Mosambiekse reënpadda]] #''[[Breviceps namaquensis]]'' Power, 1926 -- [[Namakwa-reënpadda]] #''[[Breviceps passmorei]]'' Minter, Netherlands Du Preez, 2017 -- [[Ndumo se reënpadda]] #''[[Breviceps pentheri]]'' Werner, 1899 -- [[Suidelike reënpadda]] #''[[Breviceps rosei]]'' Power, 1926 [[Rose se reënpadda]] #''[[Breviceps sopranus]]'' Minter, 2003 -- [[Fluitreënpadda]] #''[[Breviceps sylverstris]]'' FitzSimons, 1930 -- [[Transvaal-woudreënpadda]] #''[[Breviceps verrucosus]]'' Rapp, 1842 -- [[Klareënpadda]] ==Galery== <gallery> Lêer:Breviceps acutirostris 255809176.jpg|Aarbeireënpadda Lêer:Breviceps adspersus 112745870.jpg|Bosveldreënpadda Lêer:Breviceps carruthersi.png|Phinda se reënpadda Lêer:Black Rain Frog imported from iNaturalist photo 15409538.jpg|Swart reënpadda Lêer:Breviceps gibbosus 200243535.jpg|Kaapse reënpadda Lêer: Breviceps macrops 454407799.jpg|Woestynreënpadda Lêer: Cape Mountain Rain Frog - Breviceps montanus.jpg|Kaapse bergreënpadda Lêer:Breviceps mossambicus.png |Mosambiekse reënpadda Lêer:Breviceps namaquensis 2.jpg|Namakwa-reënpadda Lêer:Breviceps passmorei 97086554.jpg|Ndumo se reënpadda Lêer:Breviceps pentheri, crop.jpg|Suidelike reënpadda Lêer:Breviceps rosei ssp. rosei.jpg |Rose se reënpadda Lêer:Breviceps sylvestris sylvestris 110956232.jpg|Transvaal-woudreënpadda Lêer:Breviceps verrucosus 72469829.jpg|Klareënpadda </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Paddas]] fjmadqlu1agnbi23qc92jkn127w5yz5 2975102 2975099 2026-10-03T19:43:34Z Oesjaar 7467 Plaas Spesieboks in artikel 2975102 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Breviceps |authority = Merrew, 1820 |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''Reënpaddas''' (''Breviceps'' Merrew, 1820) is die enigste genus van die familie Brevicipitridae wat in Suid-Afrika verteenwoordig word. Alle lede van die genus ''Breviceps'' plant voort deur middel van direkte ontwikkeling.<ref>[https://amphibiaweb.org/species/2371 Amphibiaweb]</ref> In Suid-Afrika word die volgende spesies aangetref:<ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. https://doi.org/10.1080/21564574.2024.2441663 ]</ref> == Spesies == #''[[Breviceps acutirostris]]'' Poyton, 1963 -- [[Aarbeireënpadda]] #''[[Breviceps adspersus]]'' Peters, 1882 -- [[Bosveldreënpadda]] #''[[Breviceps bagginsi]]'' Minter, 2003 -- [[Bilbo se reënpadda]] #''[[Breviceps batrachophiliorum]]'' Du Preez, Netherlands en Minter, 2025 -- [[Boston-reënpadda]] #''[[Breviceps branchi]]'' Channing, 2012 -- [[Branch se reënpadda]] #''[[Breviceps carruthersi]]'' Du Preez, Netherlands and Minter, 2017 -- [[Phinda se reënpadda]] #''[[Breviceps fuscus]]'' Hewitt, 1925 -- [[Swart reënpadda]] #''[[Breviceps gibbosus]]'' Linnaeus, 1758 -- [[Kaapse reënpadda]] #''[[Breviceps macrops]]'' Boulenger, 1907 -- [[Woestynreënpadda]] #''[[Breviceps montanus]]'' Power 1926 -- [[Kaapse bergreënpadda]] #''[[Breviceps massambicus]]'' Peters, 1854 -- [[Mosambiekse reënpadda]] #''[[Breviceps namaquensis]]'' Power, 1926 -- [[Namakwa-reënpadda]] #''[[Breviceps passmorei]]'' Minter, Netherlands Du Preez, 2017 -- [[Ndumo se reënpadda]] #''[[Breviceps pentheri]]'' Werner, 1899 -- [[Suidelike reënpadda]] #''[[Breviceps rosei]]'' Power, 1926 [[Rose se reënpadda]] #''[[Breviceps sopranus]]'' Minter, 2003 -- [[Fluitreënpadda]] #''[[Breviceps sylverstris]]'' FitzSimons, 1930 -- [[Transvaal-woudreënpadda]] #''[[Breviceps verrucosus]]'' Rapp, 1842 -- [[Klareënpadda]] ==Galery== <gallery> Lêer:Breviceps acutirostris 255809176.jpg|Aarbeireënpadda Lêer:Breviceps adspersus 112745870.jpg|Bosveldreënpadda Lêer:Breviceps carruthersi.png|Phinda se reënpadda Lêer:Black Rain Frog imported from iNaturalist photo 15409538.jpg|Swart reënpadda Lêer:Breviceps gibbosus 200243535.jpg|Kaapse reënpadda Lêer: Breviceps macrops 454407799.jpg|Woestynreënpadda Lêer: Cape Mountain Rain Frog - Breviceps montanus.jpg|Kaapse bergreënpadda Lêer:Breviceps mossambicus.png |Mosambiekse reënpadda Lêer:Breviceps namaquensis 2.jpg|Namakwa-reënpadda Lêer:Breviceps passmorei 97086554.jpg|Ndumo se reënpadda Lêer:Breviceps pentheri, crop.jpg|Suidelike reënpadda Lêer:Breviceps rosei ssp. rosei.jpg |Rose se reënpadda Lêer:Breviceps sylvestris sylvestris 110956232.jpg|Transvaal-woudreënpadda Lêer:Breviceps verrucosus 72469829.jpg|Klareënpadda </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Paddas]] n96vsp1b9n1nh5x4ww47n1tbdnbriwg 2975105 2975102 2026-10-03T19:44:59Z Oesjaar 7467 Foto. 2975105 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Breviceps-adspersus-adspersus.jpg |image_caption = ''Breviceps adspersus'' |display_parents = 3 |taxon = Breviceps |authority = Merrew, 1820 |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''Reënpaddas''' (''Breviceps'' Merrew, 1820) is die enigste genus van die familie Brevicipitridae wat in Suid-Afrika verteenwoordig word. Alle lede van die genus ''Breviceps'' plant voort deur middel van direkte ontwikkeling.<ref>[https://amphibiaweb.org/species/2371 Amphibiaweb]</ref> In Suid-Afrika word die volgende spesies aangetref:<ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. https://doi.org/10.1080/21564574.2024.2441663 ]</ref> == Spesies == #''[[Breviceps acutirostris]]'' Poyton, 1963 -- [[Aarbeireënpadda]] #''[[Breviceps adspersus]]'' Peters, 1882 -- [[Bosveldreënpadda]] #''[[Breviceps bagginsi]]'' Minter, 2003 -- [[Bilbo se reënpadda]] #''[[Breviceps batrachophiliorum]]'' Du Preez, Netherlands en Minter, 2025 -- [[Boston-reënpadda]] #''[[Breviceps branchi]]'' Channing, 2012 -- [[Branch se reënpadda]] #''[[Breviceps carruthersi]]'' Du Preez, Netherlands and Minter, 2017 -- [[Phinda se reënpadda]] #''[[Breviceps fuscus]]'' Hewitt, 1925 -- [[Swart reënpadda]] #''[[Breviceps gibbosus]]'' Linnaeus, 1758 -- [[Kaapse reënpadda]] #''[[Breviceps macrops]]'' Boulenger, 1907 -- [[Woestynreënpadda]] #''[[Breviceps montanus]]'' Power 1926 -- [[Kaapse bergreënpadda]] #''[[Breviceps massambicus]]'' Peters, 1854 -- [[Mosambiekse reënpadda]] #''[[Breviceps namaquensis]]'' Power, 1926 -- [[Namakwa-reënpadda]] #''[[Breviceps passmorei]]'' Minter, Netherlands Du Preez, 2017 -- [[Ndumo se reënpadda]] #''[[Breviceps pentheri]]'' Werner, 1899 -- [[Suidelike reënpadda]] #''[[Breviceps rosei]]'' Power, 1926 [[Rose se reënpadda]] #''[[Breviceps sopranus]]'' Minter, 2003 -- [[Fluitreënpadda]] #''[[Breviceps sylverstris]]'' FitzSimons, 1930 -- [[Transvaal-woudreënpadda]] #''[[Breviceps verrucosus]]'' Rapp, 1842 -- [[Klareënpadda]] ==Galery== <gallery> Lêer:Breviceps acutirostris 255809176.jpg|Aarbeireënpadda Lêer:Breviceps adspersus 112745870.jpg|Bosveldreënpadda Lêer:Breviceps carruthersi.png|Phinda se reënpadda Lêer:Black Rain Frog imported from iNaturalist photo 15409538.jpg|Swart reënpadda Lêer:Breviceps gibbosus 200243535.jpg|Kaapse reënpadda Lêer: Breviceps macrops 454407799.jpg|Woestynreënpadda Lêer: Cape Mountain Rain Frog - Breviceps montanus.jpg|Kaapse bergreënpadda Lêer:Breviceps mossambicus.png |Mosambiekse reënpadda Lêer:Breviceps namaquensis 2.jpg|Namakwa-reënpadda Lêer:Breviceps passmorei 97086554.jpg|Ndumo se reënpadda Lêer:Breviceps pentheri, crop.jpg|Suidelike reënpadda Lêer:Breviceps rosei ssp. rosei.jpg |Rose se reënpadda Lêer:Breviceps sylvestris sylvestris 110956232.jpg|Transvaal-woudreënpadda Lêer:Breviceps verrucosus 72469829.jpg|Klareënpadda </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Paddas]] dsfyeaorxx4amo8ejqyrjbyez2agx7h 2975113 2975105 2026-10-03T20:10:42Z Oesjaar 7467 Skakels 2975113 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Breviceps-adspersus-adspersus.jpg |image_caption = ''Breviceps adspersus'' |display_parents = 3 |taxon = Breviceps |authority = Merrew, 1820 |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''Reënpaddas''' (''Breviceps'' Merrew, 1820) is die enigste [[genus]] van die [[familie (biologie)|familie]] Brevicipitridae wat in [[Suid-Afrika]] verteenwoordig word. Alle lede van die genus ''Breviceps'' plant voort deur middel van direkte ontwikkeling.<ref>[https://amphibiaweb.org/species/2371 Amphibiaweb]</ref> In Suid-Afrika word die volgende spesies aangetref:<ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. https://doi.org/10.1080/21564574.2024.2441663 ]</ref> == Spesies == #''[[Breviceps acutirostris]]'' Poyton, 1963 -- [[Aarbeireënpadda]] #''[[Breviceps adspersus]]'' Peters, 1882 -- [[Bosveldreënpadda]] #''[[Breviceps bagginsi]]'' Minter, 2003 -- [[Bilbo se reënpadda]] #''[[Breviceps batrachophiliorum]]'' Du Preez, Netherlands en Minter, 2025 -- [[Boston-reënpadda]] #''[[Breviceps branchi]]'' Channing, 2012 -- [[Branch se reënpadda]] #''[[Breviceps carruthersi]]'' Du Preez, Netherlands and Minter, 2017 -- [[Phinda se reënpadda]] #''[[Breviceps fuscus]]'' Hewitt, 1925 -- [[Swart reënpadda]] #''[[Breviceps gibbosus]]'' Linnaeus, 1758 -- [[Kaapse reënpadda]] #''[[Breviceps macrops]]'' Boulenger, 1907 -- [[Woestynreënpadda]] #''[[Breviceps montanus]]'' Power 1926 -- [[Kaapse bergreënpadda]] #''[[Breviceps massambicus]]'' Peters, 1854 -- [[Mosambiekse reënpadda]] #''[[Breviceps namaquensis]]'' Power, 1926 -- [[Namakwa-reënpadda]] #''[[Breviceps passmorei]]'' Minter, Netherlands Du Preez, 2017 -- [[Ndumo se reënpadda]] #''[[Breviceps pentheri]]'' Werner, 1899 -- [[Suidelike reënpadda]] #''[[Breviceps rosei]]'' Power, 1926 [[Rose se reënpadda]] #''[[Breviceps sopranus]]'' Minter, 2003 -- [[Fluitreënpadda]] #''[[Breviceps sylverstris]]'' FitzSimons, 1930 -- [[Transvaal-woudreënpadda]] #''[[Breviceps verrucosus]]'' Rapp, 1842 -- [[Klareënpadda]] ==Galery== <gallery> Lêer:Breviceps acutirostris 255809176.jpg|Aarbeireënpadda Lêer:Breviceps adspersus 112745870.jpg|Bosveldreënpadda Lêer:Breviceps carruthersi.png|Phinda se reënpadda Lêer:Black Rain Frog imported from iNaturalist photo 15409538.jpg|Swart reënpadda Lêer:Breviceps gibbosus 200243535.jpg|Kaapse reënpadda Lêer: Breviceps macrops 454407799.jpg|Woestynreënpadda Lêer: Cape Mountain Rain Frog - Breviceps montanus.jpg|Kaapse bergreënpadda Lêer:Breviceps mossambicus.png |Mosambiekse reënpadda Lêer:Breviceps namaquensis 2.jpg|Namakwa-reënpadda Lêer:Breviceps passmorei 97086554.jpg|Ndumo se reënpadda Lêer:Breviceps pentheri, crop.jpg|Suidelike reënpadda Lêer:Breviceps rosei ssp. rosei.jpg |Rose se reënpadda Lêer:Breviceps sylvestris sylvestris 110956232.jpg|Transvaal-woudreënpadda Lêer:Breviceps verrucosus 72469829.jpg|Klareënpadda </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Paddas]] izd6mce4idxpkwyhlipsfd3j7hm90wu 2975115 2975113 2026-10-03T20:11:21Z Oesjaar 7467 Beter so! 2975115 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Breviceps-adspersus-adspersus.jpg |image_caption = ''Breviceps adspersus'' |display_parents = 3 |taxon = Breviceps |authority = Merrew, 1820 |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''Reënpaddas''' (''Breviceps'' Merrew, 1820) is die enigste [[genus]] van die [[familie (biologie)|familie]] Brevicipitridae wat in [[Suid-Afrika]] verteenwoordig word. Alle lede van die genus ''Breviceps'' plant voort deur middel van direkte ontwikkeling.<ref>[https://amphibiaweb.org/species/2371 Amphibiaweb]</ref> == Spesies == In Suid-Afrika word die volgende spesies aangetref:<ref>[https://www.wildvernac.org/vernac-names-of-wildlife/frog-names Phaka, F.M., Hugé, J., Razhuanzwo, F., Vanhove, M.P.M. & Du Preez, L.H. 2025. Naming South African frogs and reptiles in nine Indigenous languages. African Journal of Herpetology, 1–18. https://doi.org/10.1080/21564574.2024.2441663 ]</ref> #''[[Breviceps acutirostris]]'' Poyton, 1963 -- [[Aarbeireënpadda]] #''[[Breviceps adspersus]]'' Peters, 1882 -- [[Bosveldreënpadda]] #''[[Breviceps bagginsi]]'' Minter, 2003 -- [[Bilbo se reënpadda]] #''[[Breviceps batrachophiliorum]]'' Du Preez, Netherlands en Minter, 2025 -- [[Boston-reënpadda]] #''[[Breviceps branchi]]'' Channing, 2012 -- [[Branch se reënpadda]] #''[[Breviceps carruthersi]]'' Du Preez, Netherlands and Minter, 2017 -- [[Phinda se reënpadda]] #''[[Breviceps fuscus]]'' Hewitt, 1925 -- [[Swart reënpadda]] #''[[Breviceps gibbosus]]'' Linnaeus, 1758 -- [[Kaapse reënpadda]] #''[[Breviceps macrops]]'' Boulenger, 1907 -- [[Woestynreënpadda]] #''[[Breviceps montanus]]'' Power 1926 -- [[Kaapse bergreënpadda]] #''[[Breviceps massambicus]]'' Peters, 1854 -- [[Mosambiekse reënpadda]] #''[[Breviceps namaquensis]]'' Power, 1926 -- [[Namakwa-reënpadda]] #''[[Breviceps passmorei]]'' Minter, Netherlands Du Preez, 2017 -- [[Ndumo se reënpadda]] #''[[Breviceps pentheri]]'' Werner, 1899 -- [[Suidelike reënpadda]] #''[[Breviceps rosei]]'' Power, 1926 [[Rose se reënpadda]] #''[[Breviceps sopranus]]'' Minter, 2003 -- [[Fluitreënpadda]] #''[[Breviceps sylverstris]]'' FitzSimons, 1930 -- [[Transvaal-woudreënpadda]] #''[[Breviceps verrucosus]]'' Rapp, 1842 -- [[Klareënpadda]] ==Galery== <gallery> Lêer:Breviceps acutirostris 255809176.jpg|Aarbeireënpadda Lêer:Breviceps adspersus 112745870.jpg|Bosveldreënpadda Lêer:Breviceps carruthersi.png|Phinda se reënpadda Lêer:Black Rain Frog imported from iNaturalist photo 15409538.jpg|Swart reënpadda Lêer:Breviceps gibbosus 200243535.jpg|Kaapse reënpadda Lêer: Breviceps macrops 454407799.jpg|Woestynreënpadda Lêer: Cape Mountain Rain Frog - Breviceps montanus.jpg|Kaapse bergreënpadda Lêer:Breviceps mossambicus.png |Mosambiekse reënpadda Lêer:Breviceps namaquensis 2.jpg|Namakwa-reënpadda Lêer:Breviceps passmorei 97086554.jpg|Ndumo se reënpadda Lêer:Breviceps pentheri, crop.jpg|Suidelike reënpadda Lêer:Breviceps rosei ssp. rosei.jpg |Rose se reënpadda Lêer:Breviceps sylvestris sylvestris 110956232.jpg|Transvaal-woudreënpadda Lêer:Breviceps verrucosus 72469829.jpg|Klareënpadda </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Paddas]] s1mx5y14g3014p4l7s7qmiyxcfkganr Breviceps 0 470098 2975080 2026-10-03T18:55:17Z Jcwf 4 Stuur aan na [[Reënpadda]] 2975080 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Reënpadda]] 3hos7du6kq4v7fwkhuq80rhs4scupm3 Bespreking:Reënpadda 1 470099 2975106 2026-10-03T19:51:54Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975106 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Andrei Wisjinski 1 470100 2975116 2026-10-03T20:23:40Z Oesjaar 7467 Verbeter 2975116 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Aanvalle in Noorweë op 22 Julie 2011 0 470101 2975130 2026-10-03T21:37:35Z Pynappel 70858 Vertaal uit Engels 2975130 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Binnelandse terreuraanvalle in Noorweë in 2011}} {{Inligtingskas Burgerlike aanval | title = Aanvalle in Noorweë op 22 Julie 2011 | image = Oslo view of city after July 2011 bombing.jpg | caption = Oslo 33 minute ná die ontploffing | location = [[Oslo]] en [[Utøya]], [[Noorweë]] | target = Lede van die Arbeidersparty<ref name="cell-claims-bbc">{{cite news |title=Norway: Anders Behring Breivik claims 'two more cells' |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14280210 |agency=BBC News |date=25 Julie 2011}}</ref><ref name="first-remand-hearing">{{cite news |title=Arbeiderpartiet har sveket landet, og prisen fikk de betale fredag |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7725980 |agency=NRK |language=no |trans-title=Die Arbeidersparty het die land verraai, en die prys het hulle Vrydag betaal |date=25 Julie 2011}}</ref> | map = Oslo and Utøya v2.jpg | map_caption = Die plekke van die aanvalle: die regeringskwartier in Oslo en die eiland Utøya in [[Buskerud]] | coordinates = {{Coord|59.915184|10.746015|type:landmark_region:NO|display=inline}} (Regjeringskvartalet)<br />{{Coord|60.023288|10.247704|type:landmark_region:NO|display=inline}} (Utøya) | date = 22 Julie 2011 | time = {{Plainlist|style=margin-top:0.5em| * '''Bomaanval in Oslo:''' 15:25<ref name="NORSAR_seismic_data" /> * '''Skietery op Utøya:''' 17:22 tot 18:34<ref name="NotatNBPD">{{cite web |url=http://www.regjeringen.no/pages/35819707/NBPD_02.pdf |title=Notat – Redgjørelse Stortinget |publisher=Politiet |date=10 November 2011 |access-date=10 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215095819/http://www.regjeringen.no/pages/35819707/NBPD_02.pdf |archive-date=15 Desember 2013 |url-status=dead |language=no}}</ref><ref name="BreiviksBevegelser">{{cite news |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/22juli/Slik-var-Behring-Breiviks-bevegelser-pa-Utoya-6806375.html |title=Slik var Behring Breiviks bevegelser på Utøya |newspaper=Aftenposten |date=16 April 2012 |access-date=16 April 2012 |language=no}}</ref> }} (Sentraal-Europese Somertyd) | timezone = UTC+02:00 | type = {{Hlist|motorbomaanval|massaskietery|[[massamoord]]|binnelandse terrorisme|verregse terrorisme}} | weapons = '''Oslo:''' ANFO-bestelwabom '''Utøya:''' * Ruger Mini-14 halfoutomatiese geweer, kaliber .223 * Glock 34 halfoutomatiese pistool, 9&nbsp;mm<ref name="weapons1">{{cite news |title=Skutt på kloss hold |url=http://www.dagsavisen.no/samfunn/skutt-pa-kloss-hold/ |newspaper=Dagsavisen |language=no |trans-title=Op kortafstand geskiet |date=3 Mei 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517201704/http://www.dagsavisen.no/samfunn/skutt-pa-kloss-hold/ |archive-date=17 Mei 2012}}</ref> * Benelli Nova pompaksie-haelgeweer, kaliber 12 (afgesaag; nie gebruik nie)<ref name="NOU2012">{{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/nou-2012-14/id697260/?ch=7 |title=NOU 2012: 14 |date=13 Augustus 2012 |language=no}}</ref> * Bajonet (nie gebruik nie)<ref name="pidd-bayonet">{{cite news |last=Pidd |first=Helen |date=19 April 2012 |title=Anders Behring Breivik planned to film beheading of former prime minister |url=https://www.theguardian.com/world/2012/apr/19/breivik-targeted-former-pm-brundtland |access-date=1 September 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name="junge-star">{{cite web |agency=AFP |first=Heiko |last=Junge |date=3 Mei 2012 |title=Anders Breivik trial: Witnesses detail island shooting rampage that killed 69 |url=https://www.thestar.com/news/world/anders-breivik-trial-witnesses-detail-island-shooting-rampage-that-killed-69/article_88ddb210-ddd0-5bfb-bb67-4c48fff50fde.html |access-date=1 September 2025 |website=Toronto Star |language=en}}</ref> * Mes (nie gebruik nie)<ref name="aljazeera-nice">{{cite news |title=Breivik says he is nice person |url=https://www.aljazeera.com/news/2012/4/20/norway-mass-killer-says-he-was-a-nice-person |access-date=1 September 2025 |agency=Al Jazeera |language=en}}</ref> | fatalities = 77 (8 deur die bom, 67 deur skote, 2 onregstreeks)<ref name="dtoll-names" /><ref name="dtoll-all-names-published" /> | injuries = meer as 323 (meer as 210 deur die bom, 33 deur skote, meer as 80 onregstreeks)<ref name="formell-tiltale" /><ref name="ems-response" /><ref name="helsedir-rapport" /> | perp = [[Anders Behring Breivik]] | motive = * Verregse terrorisme * [[Wit oppergesag]] * [[Islamofobie]] * Teenkanting teen immigrasie * Geloof in die samesweringsteorieë van [[Witvolksmoordsamesweringsteorie|wit volksmoord]], kulturele Marxisme en Eurabië<ref name="icct-manifesto">{{cite web |title=The Anti-Islamist: Anders Behring Breivik's Manifesto |url=https://icct.nl/publication/anti-islamist-anders-behring-breiviks-manifesto |access-date=30 Augustus 2026 |website=icct.nl}}</ref><ref name="gnet-13years">{{cite web |title=13 Years On: The Enduring Influence of Breivik's Manifesto on Far-Right Terror |url=https://gnet-research.org/2024/07/24/13-years-on-the-enduring-influence-of-breiviks-manifesto-on-far-right-terror/ |access-date=30 Augustus 2026 |website=gnet-research.org}}</ref> * Vergelding vir die [[NAVO]] se bombardement van Joego-Slawië<ref name="npr-revolution">{{cite web |url=https://www.npr.org/2011/07/24/138652836/lawyer-norway-suspect-wanted-a-revolution |title=Lawyer: Norway Suspect Wanted A Revolution |date=24 Julie 2011 |publisher=NPR}}</ref><ref name="rferl-yugoslavia">{{cite web |url=https://www.rferl.org/a/christchurch-attacks-yugoslavia-tarrant-inspiration-suspect-new-zealand/29823655.html |title=Christchurch Attacks: Suspect Took Inspiration From Former Yugoslavia's Ethnically Fueled Wars |date=15 Maart 2019 |publisher=RFE/RL}}</ref> | verdict = Regtens toerekeningsvatbaar en skuldig op albei aanklagte | convictions = '''Aanklag I''' (die bomaanval in Oslo): * Moord met voorbedagte rade en verswarende omstandighede (8 aanklagte) * Poging tot moord (9 aanklagte) * Terrorisme * Die veroorsaking van 'n gevaarlike ontploffing '''Aanklag II''' (die skietery op Utøya): * Moord met voorbedagte rade en verswarende omstandighede (69 aanklagte) * Poging tot moord (33 aanklagte) * Terrorisme '''Vonnis:''' 21 jaar preventiewe aanhouding met die moontlikheid van onbepaalde verlenging }} Op 22 Julie 2011 het die 32-jarige verregse ekstremis [[Anders Behring Breivik]] twee binnelandse terreuraanvalle in [[Noorweë]] teen die regering, die burgerlike bevolking en 'n somerkamp van die Arbeidersjeugliga (AUF) uitgevoer, waarin altesaam 77 mense omgekom het. Die eerste aanval was 'n motorbomontploffing in Regjeringskvartalet, die uitvoerende regeringskwartier van Noorweë, in [[Oslo]] om 15:25:22 Sentraal-Europese Somertyd.<ref name="NORSAR_seismic_data">{{cite web |title=Eksplosjonen i Oslo sentrum 22. juli 2011 |url=https://jordskjelv.no/cgi-bin/showpage.cgi?type=siste&id=1311425084 |language=no |trans-title=Die ontploffing in Oslo op 22 Julie 2011 |date=23 Julie 2011 |access-date=1 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328060125/http://www.jordskjelv.no/cgi-bin/showpage.cgi?type=siste&id=1311425084 |archive-date=28 Maart 2012 |url-status=dead}}</ref> Die bom is in 'n [[Volkswagen Crafter]]-bestelwa<ref name="car-remains">{{cite news |title=Her er restene av bombebilen |url=http://nrk.no/nyheter/norge/1.7851932 |agency=NRK |language=no |trans-title=Hier is die oorblyfsels van die motor |date=29 Oktober 2011}}</ref> langs die toringblok geplaas waarin die kantoor van die destydse eerste minister, [[Jens Stoltenberg]], was.<ref name="ccvt-photos">{{cite news |title=Ble sett av ti kameraer |url=http://www.abcnyheter.no/nyheter/110916/ble-sett-av-10-kameraer |newspaper=ABC Nyheter |language=no |trans-title=Is deur tien kameras gesien |date=16 September 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111211102519/http://www.abcnyheter.no/nyheter/110916/ble-sett-av-10-kameraer |archive-date=11 Desember 2011}}</ref> Die ontploffing het agt mense doodgemaak en minstens 210 beseer, twaalf van hulle ernstig.<ref name="formell-tiltale">{{cite news |title=Dette er Breivik tiltalt for |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.8024605 |publisher=NRK |language=no |trans-title=Breivik se akte van beskuldiging |date=7 Maart 2012}}</ref><ref name="ems-response">{{cite news |title=Oslo government district bombing and Utøya island shooting July 22, 2011: The immediate prehospital emergency medical service response |url=http://www.sjtrem.com/content/20/1/3 |publisher=Scandinavian Journal of Trauma, Resuscitation and Emergency Medicine |date=26 Januarie 2012}}</ref><ref name="helsedir-rapport">{{cite web |title=Læring for bedre beredskap; Helseinnsatsen etter terrorhendelsene 22. juli 2011 |url=http://helsedirektoratet.no/publikasjoner/lering-for-bedre-beredskap-/Sider/default.aspx |language=no |date=9 Maart 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029075640/http://helsedirektoratet.no/publikasjoner/lering-for-bedre-beredskap-/Sider/default.aspx |archive-date=29 Oktober 2013}}</ref> Die tweede aanval het minder as twee uur later by 'n somerkamp op die eiland [[Utøya]] in die Tyrifjord in [[Buskerud]] plaasgevind. Die kamp is deur die AUF, die jeugvleuel van die regerende Noorse Arbeidersparty, gereël. Breivik, geklee in 'n tuisgemaakte polisie-uniform en met 'n valse identiteitsbewys, het met die bewering dat hy ná die bomaanval 'n roetine-ondersoek doen, op die eiland aangekom. Sy teenwoordigheid het die verdenking van die kamp se organiseerder en daarna van 'n veiligheidswag gewek, en Breivik het hulle albei doodgemaak.<ref name="fake-uniform1">{{cite news |title=Slik skaffet han politiuniformen |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7725557 |agency=NRK |language=no |trans-title=So het hy die uniform bekom |date=24 Julie 2011}}</ref><ref name="fake-uniform2">{{cite news |title=Slik var Behring Breivik kledd for å drepe |url=http://www.dagbladet.no/2011/11/20/nyheter/innenriks/terror/terrorangrepet/anders_behring_breivik/19084856/ |newspaper=Dagbladet |language=no |trans-title=So was Behring Breivik aangetrek om te moor |date=20 November 2011}}</ref> Daarna het hy op die deelnemers begin skiet en 69 van hulle doodgemaak<ref name="dtoll-names">{{cite web |title=Terrorofrene på Utøya og i Oslo |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/ofre/ |work=Verdens Gang |publisher=Schibsted ASA |language=no |access-date=29 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110909043438/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/ofre/ |archive-date=9 September 2011}}</ref><ref name="dtoll-all-names-published">{{cite web |title=Navn på alle terrorofre offentliggjort |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080895 |work=Verdens Gang |publisher=Schibsted ASA |date=29 Julie 2011 |language=no |access-date=27 September 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111123175220/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080895 |archive-date=23 November 2011}}</ref><ref name="died-from-wounds">{{cite news |url=http://www.ostlendingen.no/nyheter/en-av-de-sarede-dode-pa-sykehuset-1.6381849 |title=En av de sårede døde på sykehuset |date=24 Julie 2011 |newspaper=Østlendingen |access-date=25 Julie 2011 |language=no |trans-title=Een van die gewondes is in die hospitaal oorlede}}</ref> en 33 beseer.<ref name="ems-response" /><ref name="helsedir-rapport" /> Onder die dooies was vriende van Stoltenberg en die stiefbroer van die Noorse kroonprinses Mette-Marit.<ref name="trond-berntsen">{{cite news |title=Norway killings: Princess's brother Trond Berntsen among dead |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8659298/Norway-killings-Princesss-brother-Trond-Berntsen-among-dead.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8659298/Norway-killings-Princesss-brother-Trond-Berntsen-among-dead.html |archive-date=12 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |location=Londen |first=Raf |last=Sanchez |date=25 Julie 2011}}</ref> Die aanval was die dodelikste in Noorweë sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]].<ref name="open">{{cite news |title=Prime minister: Norway still 'an open society' despite 'the horror' |url=http://articles.cnn.com/2011-07-25/world/norway.terror.attacks_1_norway-since-world-war-crown-princess-mette-marit-labour-party |publisher=CNN |date=25 Julie 2011}}</ref><ref name="tretimer">{{cite news |title=Tre timer som forandret Norge |url=http://www.aftenbladet.no/nyheter/lokalt/Tre-timer-som-forandret-Norge-2911085.html |newspaper=Stavanger Aftenblad |language=no |trans-title=Drie uur wat Noorweë verander het |date=28 Desember 2011 |access-date=28 Januarie 2012 |archive-date=31 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331181442/http://www.aftenbladet.no/nyheter/lokalt/Tre-timer-som-forandret-Norge-2911085.html |url-status=dead}}</ref> 'n Opname het bevind dat een uit elke vier Noorweërs iemand ken wat deur die aanvalle geraak is.<ref name="klassekampen-survey">{{cite news |title=1 av 4 kjenner rammede |url=http://www.klassekampen.no/59186/article/item/null/-av--kjenner-rammede |newspaper=Klassekampen |language=no |trans-title=1 uit 4 ken 'n slagoffer |date=19 Augustus 2011}}</ref> Die [[Europese Unie]], die [[NAVO]] en verskeie lande het hul steun aan Noorweë betuig en die aanvalle veroordeel. Die Gjørv-verslag van 2012 het bevind dat die Noorse polisie die bomaanval kon verhoed het en Breivik vinniger op Utøya kon vastrek, en dat maatreëls om verdere aanvalle te voorkom en "nadelige gevolge te versag" ingestel moes gewees het.<ref name="bbc-couldhave">{{cite news |title=Norway police 'could have stopped Breivik sooner' |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-19241327 |access-date=1 September 2012 |agency=BBC News Europe |date=13 Augustus 2012}}</ref> Die Noorse [[polisie]] het Breivik op Utøya in hegtenis geneem<ref name="reuters1">{{cite news |title=Man held after Norway attacks right-wing extremist: report |url=https://www.reuters.com/article/us-norway-gunman-idUSTRE76L6LZ20110722 |work=Reuters |date=22 Julie 2011 |access-date=22 Julie 2011}}</ref><ref name="breivik-surrender">{{cite news |title=Norway shootings: Anders Behring Breivik surrendered with his hands above his head |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8666351/Norway-shootings-Anders-Behring-Breivik-surrendered-with-his-hands-above-his-head.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8666351/Norway-shootings-Anders-Behring-Breivik-surrendered-with-his-hands-above-his-head.html |archive-date=12 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Telegraph |date=27 Julie 2011 |location=Londen |first=Gordon |last=Rayner}}</ref> en hom van albei aanvalle aangekla.<ref name="breivik-admits1">{{cite news |title=Norway suspect Anders Behring Breivik 'admits attacks' |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14265094 |publisher=BBC News |date=24 Julie 2011}}</ref> Sy verhoor het tussen 16 April en 22 Junie 2012 in die distrikshof van Oslo plaasgevind, waar Breivik erken het dat hy die aanvalle uitgevoer het, maar strafregtelike skuld ontken en hom op noodtoestand ({{lang|la|jus necessitatis}}) beroep het.<ref name="cnn-humanrights">{{cite news |title=Norwegians value respecting killer's human rights |url=https://edition.cnn.com/2012/04/17/world/europe/norway-breivik-court-magnay/ |publisher=CNN |date=17 April 2012}}</ref> Op 24 Augustus is hy skuldig bevind soos aangekla en tot 21 jaar preventiewe aanhouding gevonnis, met die moontlikheid van onbepaalde verlengings van vyf jaar elk ter wille van openbare veiligheid. Dit is die swaarste vonnis wat Noorweë toelaat. == Voorbereiding vir die aanvalle == Breivik was reeds minstens vanaf 2009 met die voorbereiding van die aanvalle besig, hoewel hy sy gewelddadige bedoelings weggesteek het.<ref name="nyt-parallel">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/07/25/world/europe/25breivik.html |title=Oslo Suspect Cultivated Parallel Life to Disguise 'Martyrdom Operation' |date=24 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |work=The New York Times |first1=Michael |last1=Schwirtz |first2=Matthew |last2=Saltmarsh}}</ref><ref name="manifesto1">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/r/2010-2019/WashingtonPost/2011/07/24/National-Politics/Graphics/2083+-+A+European+Declaration+of+Independence.pdf |title=2083: A European Declaration of Independence |last=Behring Breivik |first=Anders |newspaper=The Washington Post |archive-url=https://web.archive.org/web/20111202151947/http://www.washingtonpost.com/r/2010-2019/WashingtonPost/2011/07/24/National-Politics/Graphics/2083+-+A+European+Declaration+of+Independence.pdf |archive-date=2 Desember 2011 |url-status=live |access-date=11 April 2012}}</ref><ref name="manifesto2">{{cite web |url=https://archive.org/details/2083_A_European_Declaration_of_Independence |title=2083: A European Declaration of Independence |last=Behring Breivik |first=Anders |publisher=[[Internet Archive]] |access-date=11 April 2012}}</ref><ref name="tyden" /> === Mislukte poging om wapens in Praag te koop === Breivik het laat in Augustus en vroeg in September 2010 ses dae in [[Praag]] deurgebring. Ná sy navrae op die internet het hy aangeteken dat "Praag bekend is daarvoor dat dit dalk die belangrikste deurvoerpunt vir onwettige dwelms en wapens in Europa is". Hoewel Praag een van die laagste misdaadsyfers onder Europese hoofstede het,<ref name="ct24-safer">{{cite news |url=https://ct24.ceskatelevize.cz/ekonomika/1258302-czechtourism-praha-je-bezpecnejsi-nez-viden |title=CzechTourism: Praha je bezpečnější než Vídeň |trans-title=CzechTourism: Praag is veiliger as Wene |publisher=ČT24 |date=15 Junie 2011 |language=cs}}</ref> het hy bedenkinge oor sy eie veiligheid gehad en geskryf dat hy voor sy reis gedink het Praag is 'n gevaarlike plek met "baie brutale en siniese misdadigers".<ref name="prague">{{cite web |url=https://www.novinky.cz/clanek/zbrane-pro-sve-smrtici-tazeni-chtel-breivik-nakoupit-v-nebezpecne-praze-105014 |title=Zbraně pro své smrtící tažení chtěl Breivik nakoupit v 'nebezpečné Praze' |trans-title=Breivik wou wapens vir sy dodelike veldtog in die 'gevaarlike Praag' koop |publisher=novinky.cz |date=24 Julie 2011 |language=cs}}</ref> Hy het die agterste sitplekke van sy Hyundai Atos uitgehol om genoeg plek vir die vuurwapens te hê wat hy gehoop het om te koop. Ná twee dae het hy 'n prospektus vir 'n mineraalontginningsonderneming laat druk, wat vir hom 'n alibi moes verskaf as iemand hom daarvan sou verdink dat hy 'n terreuraanval beplan.<ref name="prague" /> Hy wou 'n aanvalsgeweer van die [[AK-47]]-tipe,<ref name="novinky-kontakty">{{cite web |url=https://www.novinky.cz/clanek/breivikovi-chybely-kontakty-jinak-by-v-praze-zbrane-sehnal-105580 |title=Breivikovi chyběly kontakty, jinak by v Praze zbraně sehnal |trans-title=Breivik het kontakte kortgekom, anders sou hy wapens in Praag in die hande gekry het |publisher=novinky.cz |date=26 Julie 2011 |language=cs}}</ref> 'n Glock-[[pistool]], handgranate en 'n raketaangedrewe granaat koop, en het gesê dat die laaste twee 'n "bonus" sou wees.<ref name="tyden" /><ref name="prague" /> Breivik het verskeie vals polisiekentekens laat druk om saam met 'n polisie-uniform te dra wat hy onwettig op die [[internet]] bekom het en later tydens die aanval aangehad het.<ref name="fake-uniform1" /><ref name="fake-uniform2" /> Teen sy verwagting kon hy geen vuurwapens in [[Tsjeggië]] bekom nie, en het dit die "eerste groot terugslag in [sy] operasie" genoem. Uiteindelik het hy tot die gevolgtrekking gekom dat Praag "ver van 'n ideale stad is om wapens te koop", niks soos "wat die BBC berig het" nie, en dat hy "veiliger in Praag as in Oslo" gevoel het.<ref name="tyden">{{cite news |url=https://t.tyden.cz/rubriky/zahranici/evropa/norsky-vrah-shanel-zbrane-i-u-motorkaru-v-praze_207777.html |title=Praha je moc bezpečná, pušku tu neseženu, litoval norský zabiják |trans-title=Praag is te veilig om 'n geweer in die hande te kry, het die Noorse moordenaar gekla |work=Týden |date=24 Julie 2011 |language=cs |access-date=22 November 2018 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191217053049/https://t.tyden.cz/rubriky/zahranici/evropa/norsky-vrah-shanel-zbrane-i-u-motorkaru-v-praze_207777.html |url-status=dead}}</ref><ref name="prague" /><ref name="cz po">{{cite news |url=http://www.ceskapozice.cz/en/news/society/oslo-killer-sought-weapons-prague%E2%80%99s-underworld |title=Oslo killer sought weapons from Prague's underworld |publisher=Czech Position |date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912110627/http://www.ceskapozice.cz/en/news/society/oslo-killer-sought-weapons-prague%E2%80%99s-underworld |archive-date=12 September 2011}}</ref> === Bewapening in Noorweë en via die internet === Breivik was oorspronklik van voorneme om wapens in [[Duitsland]] of [[Serwië]] te probeer bekom as sy sending in Praag sou misluk. Die Tsjeggiese teleurstelling het hom laat besluit om sy wapens deur wettige kanale aan te skaf.<ref name="cz po" /> Hy het besluit om 'n halfoutomatiese [[geweer]] en 'n Glock-pistool wettig in Noorweë te bekom, met die aantekening dat hy "'n skoon strafregister, 'n jaglisensie en twee wapens ('n Benelli Nova pompaksie-haelgeweer van kaliber 12 en 'n Weatherby Vanguard slotaksiegeweer van kaliber .308) al sewe jaar lank" het, en dat die wettige verkryging van die wapens dus nie 'n probleem moes wees nie.<ref name="tyden" /><ref name="NOU2012" /> Met sy terugkeer na Noorweë wou Breivik oorspronklik 'n Ruger Mini-30 halfoutomatiese karabyn van kaliber 7,62×39&nbsp;mm koop, omdat dit die tussenpatroon vuur wat dieselfde is as die kaliber van die AK-47. Hy het egter op 'n streng wetlike en administratiewe hindernis gestuit, want hy het reeds 'n slotaksiegeweer van kaliber .308 besit. In sy geskrifte het hy 'n grondige wanbegrip van vuurwapenballistiek getoon deur verkeerdelik te glo dat 7,62×39&nbsp;mm en .308 Winchester dieselfde kalibers is, en omdat die Noorse wapenwette streng regverdiging vir die besit van meer as een vuurwapen van dieselfde kaliber vereis het, het hy paniekbevange geraak. Hy was bang dat 'n aansoek om 'n Ruger Mini-30 oortollig op sy papierwerk sou lyk. Hy was bekommerd dat noukeurige polisieklerke die oorvleuelende kalibers sou opmerk, sy aansoek sou afkeur en hom aan 'n dieper agtergrondondersoek sou onderwerp wat sy hele plan kon laat uitlek.<ref name="ttag-mini14">{{cite web |url=https://www.thetruthaboutguns.com/norwegian-spree-killer-anders-behring-breivik-used-ruger-mini-14/ |access-date=6 Augustus 2026 |website=www.thetruthaboutguns.com |title=Norwegian Spree Killer Anders Behring Breivik Used Ruger Mini-14}}</ref><ref name="telegraph-quotes">{{cite web |date=18 Augustus 2011 |title=Norway shooting: quotes from Anders Behring Breivik's online manifesto |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657727/Norway-shooting-quotes-from-Anders-Behring-Breiviks-online-manifesto.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201005557/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657727/Norway-shooting-quotes-from-Anders-Behring-Breiviks-online-manifesto.html |archive-date=1 Desember 2024 |access-date=9 Maart 2025 |website=The Telegraph}}</ref> Om te verseker dat sy aansoek sonder waarskuwingstekens deurgaan, het Breivik 'n wettige permit vir 'n Ruger Mini-14 halfoutomatiese karabyn van kaliber .223 bekom, oënskynlik met die doel om takbokke te jag.<ref name="bbc-manifesto-chilling">{{cite news |date=24 Julie 2011 |title='Breivik manifesto' details chilling attack preparation |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-14267007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119105414/https://www.bbc.com/news/world-europe-14267007 |archive-date=19 Januarie 2025 |access-date=9 Maart 2025 |agency=BBC News}}</ref> Hy het dit laat in 2010 vir €1&nbsp;400 gekoop. Ten spyte daarvan dat hy sy aanvanklike kaliberkeuse verloor het, was Breivik met die wending tevrede. Hy het in sy manifes aangeteken dat die halfoutomatiese Mini-14 die mees "weermagagtige" wettige geweer was wat hy onder Noorweë se streng wette op burgerlike vuurwapens suksesvol kon bekom.<ref name="huffpost-mini14">{{cite web |last=Sugarmann |first=Josh |date=27 Julie 2011 |title=Norway Shooter's Mini-14: The "Poor Man's Assault Rifle" |url=https://www.huffpost.com/entry/norway-shooters-mini-14-t_b_911155 |access-date=6 Augustus 2026 |website=HuffPost |language=en}}</ref> Om 'n permit vir die pistool te kry, was moeiliker, omdat hy gereelde bywoning van 'n sportskietklub moes bewys.<ref name="prague" /> Hy het ook tien magasyne van 30 patrone elk vir die geweer by 'n Amerikaanse verskaffer gekoop, en ses magasyne vir die pistool, waaronder vier van 30 patrone, in Noorweë. Van November 2010 tot Januarie 2011 het hy vyftien oefensessies by die Oslose Pistoolklub deurloop, en teen middel Januarie is sy aansoek om 'n Glock-pistool te koop goedgekeur.<ref name="ft-specific">{{cite news |url=https://www.ft.com/content/b5a1b3ce-b60b-11e0-8bed-00144feabdc0 |title=Suspect focused on buying specific weapons |work=Financial Times |date=24 Julie 2011}}</ref><ref name="skaffetvapen">{{cite news |url=http://www.bt.no/nyheter/innenriks/Skaffet-seg-vpen-p-lovlig-vis-2542413.html |title=Skaffet seg våpen på lovlig vis |date=24 Julie 2011 |work=Bergens Tidende |publisher=Norsk Telegrambyrå |language=no |access-date=24 Julie 2011}}</ref> Breivik het in sy manifes beweer dat hy 300&nbsp;g natriumnitraat<ref name="channel4-cells">{{cite web |url=http://www.channel4.com/news/norway-gunman-to-appear-in-court |title=Norway gunman claims two more terror cells exist |date=25 Julie 2011 |publisher=Channel 4 |access-date=18 April 2012}}</ref> vir €10 by 'n Poolse winkel gekoop het.<ref name="PAP_Wroclaw" /> Die Poolse veiligheidsagentskap ABW het die eienaar van die maatskappy op 24 Julie 2011 ondervra.<ref name="PAP_Wroclaw">{{cite news |first=Paulina |last=Iwińska |language=pl |url=http://wroclaw.naszemiasto.pl/artykul/wroclaw-prokuratura-wszczela-sledztwo-w-sprawie-chemikaliow,3186137,art,t,id,tm.html |date=26 Julie 2011 |publisher=naszemiasto.pl |agency=PAP |title=Wrocław: Prokuratura wszczęła śledztwo w sprawie chemikaliów dla Breivika |access-date=22 November 2018}}</ref> Breivik se Poolse aankope het daartoe gelei dat hy aanvanklik op die waglys van die Noorse intelligensiediens geplaas is, wat egter nie opgetree het nie omdat hulle nie geglo het dat sy bedrywighede vir hul vrese oor terreur ter sake was nie.<ref name="sky-watchlist">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Norway-Anders-Behring-Breivik-Was-On-Intelligence-Watch-List-After-Buying-Chemicals-Online/Article/201107416036733 |title=Norwegian 'MI5' Had Massacre Suspect on List |date=25 Julie 2011 |publisher=Sky News |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> Hy het ook 'n laaste kerkdiens, in die Frognerkerk in Oslo, voor die aanval beplan.<ref name="prague" /> ==== Breivik Geofarm ==== Op 18 Mei 2009 het Breivik 'n eenmansaak met die naam ''Breivik Geofarm'' gestig, 'n onderneming wat met die gefingeerde doel om groente, spanspekke, wortels en knolle te kweek geregistreer is.<ref name="purehelp">{{cite web |url=http://www.purehelp.no/company/details/breivikgeofarm/994089269 |title=Breivik Geofarm – 994089269 – Firmapresentasjon |website=Purehelp.no |language=no |date=18 Mei 2009 |access-date=16 Augustus 2011}}</ref><ref name="brreg-geofarm">{{cite web |url=http://w2.brreg.no/enhet/sok/detalj.jsp?orgnr=994089269 |title=Nøkkelopplysninger fra Enhetsregisteret |website=brreg.no |language=no |publisher=Die Brønnøysund-registersentrum |date=18 Mei 2009 |access-date=31 Mei 2017}}</ref> Die werklike doel was om toegang tot chemikalieë en materiale te verkry, veral [[kunsmis]] wat sonder verdenking vir die vervaardiging van [[springstof]] gebruik kon word.<ref name="spiegel-unauffaellig">{{cite web |last=Diehl |first=Jörg |date=26 Julie 2011 |title=Anders Breivik – Der unauffällige Massenmörder |url=https://www.spiegel.de/panorama/justiz/anders-breivik-der-unauffaellige-massenmoerder-a-776763.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123125432/https://www.spiegel.de/panorama/justiz/anders-breivik-der-unauffaellige-massenmoerder-a-776763.html |archive-date=23 Januarie 2025 |access-date=9 Maart 2025 |website=Der Spiegel |language=de}}</ref> Die saak se besigheidsadres is as die munisipaliteit Åmot in Hedmark opgegee. Op 4 Mei 2011 het Breivik 6&nbsp;ton kunsmis deur Geofarm by Felleskjøpet gekoop: 3&nbsp;ton [[ammoniumnitraat]] en 3&nbsp;ton kalsiumammoniumnitraat. Volgens bure is al die kunsmis in sy skuur gebêre.<ref name="dagbladet-seks-tonn">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/23/nyheter/terror/innenriks/17425643/ |title=Breivik kjøpte seks tonn kunstgjødsel i mai |language=no |website=Dagbladet.no |date=23 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011}}</ref> Nadat die polisie en bomkundiges 'n rekonstruksie van die bom met 'n gelyke hoeveelheid kunsmis op die plaas in Åmot uitgevoer het, het hulle bevind dat die bom 950&nbsp;kg geweeg het,<ref name="aftenposten-950">{{cite web |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4221239.ece |title=Bomben i Regjeringskvartalet var 950 kg |language=no |website=Aftenposten.no |access-date=21 Januarie 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117070923/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4221239.ece |archive-date=17 November 2011}}</ref> omtrent net so groot as dié wat in die bomaanvalle op Bali in 2002 gebruik is. Daarna was daar beduidende debat in Noorweë oor hoe 'n amateur sulke aansienlike hoeveelhede kunsmis kon bekom en so 'n dodelike wapen heel alleen kon vervaardig en in die middel van Regjeringskvartalet kon plaas. Felleskjøpet se gevolgtrekking was dat daar geen wetgewing is wat landbou-ondernemings verhinder om soveel kunsmis te koop as wat hulle wil nie, en dat daar niks verdag aan Breivik se aankoop was nie.<ref name="e24-ingenkrav">{{cite web |url=http://e24.no/lov-og-rett/ingen-krav-til-de-som-kjoeper-kunstgjoedsel/20082120 |title=Ingen krav til de som kjøper kunstgjødsel |language=no |website=E24.no |date=23 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011}}</ref> Dit is deur die direkteur van die Noorse polisie se veiligheidsdiens, Janne Kristiansen, bevestig, wat gesê het "nie selfs die Stasi sou hierdie aanval kon verhoed het nie".<ref name="dn-stasi">{{cite web |author=NTB |url=http://www.dn.no/forsiden/politikkSamfunn/article2189178.ece |title=PST: – Selv ikke Stasi kunne ha avslørt Breivik |website=DN.no |language=no |date=25 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807091559/http://www.dn.no/forsiden/politikkSamfunn/article2189178.ece |archive-date=7 Augustus 2011}}</ref> Die maatskappy het minstens twee Sweedse werknemers op die sosialemediawebwerf [[Facebook]] gelys, maar dit is onseker of hierdie mense bestaan het.<ref name="nettavisen-ansatte">{{cite web |url=http://www.nettavisen.no/nyheter/article3199990.ece |language=no |title=Svensk politi jakter mystiske "Breivik-ansatte" |first=Egil |last=Sande |website=Nettavisen.no |date=29 Julie 2011 |access-date=3 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117054958/http://www.nettavisen.no/nyheter/article3199990.ece |archive-date=17 November 2011 |url-status=dead}}</ref> In April 2011 het hy aangemeld dat hy van Oslo na die Vålstua-plaas in die munisipaliteit Åmot verhuis, sowat 9&nbsp;km suid van die gemeenskapsentrum Rena, aan die oostekant van die Glomma.<ref name="dagbladet-tretonn">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/23/nyheter/innenriks/terror/utoya/17428047 |title=Står igjen tre tonn gjødsel på gården |first1=Sindre Granly |last1=Meldalen |first2=Torgeir P. |last2=Krokfjord |website=Dagbladet.no |language=no |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011}}</ref> Sy landbou-onderneming is van die plaas bedryf en het hom toegang tot bestanddele vir springstof gegee.<ref name="dagbladet-anders32">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/23/nyheter/terror/drap/17421854/ |title=Anders (32) tatt etter massakrene |first1=Harald S. |last1=Klungtveit |first2=Peder |last2=Ottosen |first3=Gunnar |last3=Thorenfeldt |first4=Jonas |last4=Pettersen |website=Dagbladet.no |language=no |date=23 Julie 2011 |access-date=3 September 2011}}</ref> Sy motorbom van 950&nbsp;kg het op 22 Julie 2011 in sentraal-Oslo ontplof, waar dit agt mense doodgemaak het.<ref name="unikt">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2011/08/01/nyheter/innenriks/terror/anders_behring_breivik/17510788/ |title="Unikt" at bomba bare drepte åtte personer |website=Dagbladet.no |language=no |date=1 Augustus 2011 |access-date=17 Augustus 2011}}</ref> Hy het nog tussen 1&nbsp;000 en 1&nbsp;500&nbsp;kg bykomende materiaal gehad wat op die plaas agtergebly het en vir die bou van 'n tweede bom gebruik kon word.<ref name="nrk-andrebombe">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7753950 |title=Fant enda en stor, klargjort bombe på gården til Behring Breivik |first=Tormod |last=Strand |publisher=NRK |language=no |date=17 Augustus 2011 |access-date=17 Augustus 2011}}</ref> === Wapenopleiding === Benewens besoeke aan skietbane en lande met slap wapenwette om sy vaardigheid te slyp, sê Breivik se manifes dat hy die [[videospeletjie]] ''Call of Duty: Modern Warfare 2'' as opleidingshulpmiddel gebruik het, terwyl hy ''World of Warcraft'' as dekmantel vir sy lang tydperk van afsondering gebruik het.<ref name="kotaku-mw2">{{cite news |title=Oslo Terrorist Used Modern Warfare 2 as "Training-Simulation", World of Warcraft as Cover |url=https://kotaku.com/oslo-terrorist-used-modern-warfare-2-as-training-simul-5824147 |date=24 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |work=Kotaku}}</ref> Hy het ook gesê dat hy sy skietvaardigheid met 'n holografiese mikker in die speletjie geslyp het wat soortgelyk is aan dié wat hy tydens die aanvalle gebruik het.<ref name="escapist-gaming">{{cite web |url=http://www.escapistmagazine.com/news/view/116848-Norwegian-Mass-Murderer-Defends-Gaming-Habits |title=Norwegian Mass Murderer Defends Gaming Habits |date=20 April 2012 |access-date=29 Julie 2012 |archive-date=28 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128204946/http://www.escapistmagazine.com/news/view/116848-Norwegian-Mass-Murderer-Defends-Gaming-Habits |url-status=dead}}</ref> == Die motorbomaanval in Oslo == [[Lêer:Regjeringsbygget 22.7.2011.jpg|duimnael|links|upright=1|Die gebou met die kantoor van die eerste minister en die ministerie van justisie en polisie, met uitgeslane ruite kort ná die ontploffing. Die bombestelwa het agter die mense op die foto gestaan.]] [[Lêer:Bomb attack on Oslo 2011 (Updated infographic).svg|duimnael|'n Grafiese voorstelling van waar die motorbom in Regjeringskvartalet geplaas is. Die eerste minister se kantoor was in blok H.]] [[Lêer:VW Crafter 2.0 TDI Facelift.JPG|duimnael|'n Wit Volkswagen Crafter-bestelwa soortgelyk aan dié waarin Breivik die bom geplant het]] Op 22 Julie 2011 om 15:25:22 het 'n bom in Regjeringskvartalet in sentraal-Oslo ontplof.<ref name="NORSAR_seismic_data" /> Die bom is in 'n wit [[Volkswagen Crafter]]<ref name="car-remains" /> geplaas en voor die ''H-blok''<ref name="dagbladet-krateret">{{cite news |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/27/nyheter/terror/innenriks/regjeringskvartalet/terror_i_oslo/17473825/ |newspaper=Dagbladet |title=Her er krateret |language=no |trans-title=Hier is die krater |date=27 Julie 2011 |access-date=27 Julie 2011}}</ref> geparkeer, waarin die kantoor van die eerste minister, die ministerie van justisie en polisie en verskeie ander regeringsgeboue gehuisves is, soos die ministerie van petroleum en energie (''R4''), die ministerie van finansies (''G-blok''), die ministerie van onderwys en navorsing (''Y-blok'') en die hooggeregshof van Noorweë, agter die ''G-blok''.<ref name="VG-eng">{{cite news |title=At least 92 killed in shootings and bomb blast in Norway |date=22 Julie 2011 |publisher=VG |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080597 |url-status=dead |location=NO |access-date=23 Julie 2011}}</ref><ref name="ft">{{cite news |title=Youth camp shooting after Oslo bomb |date=22 Julie 2011 |first=Andrew |last=Ward |work=Financial Times |location=Stockholm |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/24346904-b46c-11e0-9eb8-00144feabdc0.html |access-date=22 Julie 2011}}</ref> Die Crafter is om 15:13:23 deur toesigkameras aangeteken toe dit uit Grensen in Grubbegata gedraai het. Die bestelwa het om 15:13:43 tot stilstand gekom, 200&nbsp;m voor die H-blok. Dit het een minuut en 54 sekondes met die noodligte aan stilgestaan. Daarna het die bestuurder die laaste 200&nbsp;m gery en die bestelwa voor die hoofingang van die hoofregeringsgebou geparkeer.<ref name="nrk-flykter">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7794913 |title=Her flykter Breivik fra bombebilen |publisher=NRK |date=15 September 2011 |access-date=21 Januarie 2012 |language=no}}</ref><ref name="nrk-plasserte">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7796498 |title=Slik plasserte Breivik terrorbomben i regjeringskvartalet |publisher=NRK |date=16 September 2011 |access-date=21 Januarie 2012 |language=no}}</ref> Die bestelwa is om 15:16:30 geparkeer. Die voordeur het sestien sekondes later oopgegaan, en ná nog sestien sekondes het die bestuurder uitgeklim. Hy het sewe sekondes langs die bestelwa gestaan voordat hy vinnig in die rigting van Hammersborg torg gestap het, waar hy 'n ander motor geparkeer het.<ref name="ccvt-photos" /> Die bestuurder was soos 'n polisiebeampte aangetrek en het 'n wapen in sy hand gehad. 'n Polisiehelm met 'n gesigskerm het sy gesig bedek. Breivik is nie positief geïdentifiseer nie.<ref name="nrk-vaktene">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7796175 |title=– Vaktene så ikke Breivik flykte fra bombebilen |publisher=NRK |date=16 September 2011 |access-date=21 Januarie 2012 |language=no}}</ref> Die ontploffing het brande in die ''H-blok'' ({{lang|nb|H-blokka}}) en ''R4'' aan die gang gesit, en die skokgolf het die ruite op al die vloere uitgeslaan, net soos dié van die gebou van die koerant ''Verdens Gang'' en ander geboue aan die ander kant van die plein.<ref name="NRK_timings">{{cite web |url=https://www.nrk.no/norge/breivik-forberedte-terror-i--ni-ar-1.7724894 |title=Breivik forberedte terror i ni år |language=no |trans-title=Breivik het terreur nege jaar lank voorberei |access-date=11 Junie 2026 |date=24 Julie 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260611162106/https://www.nrk.no/norge/breivik-forberedte-terror-i--ni-ar-1.7724894 |archive-date=11 Junie 2026}}</ref> Die ontploffing is op baie veiligheidskameras vasgelê.<ref name="youtube-cctv">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=B8KlLagNRbw |title=New CCTV footage of Breivik's terror attack in Oslo |publisher=YouTube |access-date=15 Julie 2015 |archive-date=28 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151128223707/https://www.youtube.com/watch?v=B8KlLagNRbw |url-status=dead}}</ref> Die strate in die omgewing was vol glas en gruis. 'n Wolk wit rook, wat as 'n brand aangemeld is, het by die ministerie van petroleum en energie bly brand. Die ontploffing is minstens 9&nbsp;km ver gehoor.<ref name="ft" /> Om 15:26 het die polisie die eerste berig oor die ontploffing ontvang.<ref name="NRK_timings" /> Negentig sekondes nadat die ontploffing aangemeld is, het P4, Noorweë se voorste nasionale private radiostasie, regstreeks uit die regeringskwartier uitgesaai en so die eerste medium ter wêreld geword wat regstreeks uit die omgewing van die ontploffing berig het. Om 15:28 het die eerste polisiepatrollie aangemeld dat hy by die toneel aangekom het.<ref name="NRK_timings" /> Op dieselfde oomblik is die nuusagentskap NTB meegedeel dat die eerste minister veilig en ongedeerd is.<ref name="NRK_timings" /> 'n Ooggetuie het die polisie om 15:34 gebel om 'n persoon in 'n polisie-uniform met 'n pistool in die hand aan te meld wat in 'n ongemerkte voertuig, 'n Fiat Doblò, geklim het.<ref name="nrk.no">{{cite web |last=Haram |first=Ingrid Vestre |date=13 Augustus 2012 |title=Flere svakheter hos Oslo-politiet |url=https://www.nrk.no/stor-oslo/flere-svakheter-hos-oslo-politiet-1.8279656 |access-date=7 November 2025 |agency=NRK |language=nb-NO}}</ref> Die inligting, waaronder die voertuig se registrasienommer en 'n beskrywing van die verdagte, is op 'n geel papiertjie geskryf en per hand by die polisie se operasionele sentrale afgelewer, waar dit twintig minute lank gelê het voordat die ooggetuie terugbel ontvang het.<ref name="nrk.no" /> Die registrasienommer is eers twee uur later oor die polisieradio uitgesaai.<ref name="nrk.no" /> Ná die ontploffing het die polisie die gebied skoongemaak en na enige bykomende ploftoestelle gesoek.<ref name="nyt-bigblast">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/07/23/world/europe/23oslo.html |title=Big Blast Hits Government Buildings in Central Oslo |work=The New York Times |date=23 Julie 2011 |first1=Elisa |last1=Mala |first2=J. David |last2=Goodman}}</ref> Deur die media het die polisie burgers aangemoedig om sentraal-Oslo te verlaat.<ref name="reuters-rocks">{{cite news |url=http://blogs.reuters.com/events/2011/07/22/explosion-rocks-oslo/ |title=Explosion rocks Oslo |work=Blogs |agency=Reuters |access-date=22 Julie 2011 |date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722233601/http://blogs.reuters.com/events/2011/07/22/explosion-rocks-oslo/ |archive-date=22 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> Die polisie het later aangekondig dat die bom uit 'n mengsel van kunsmis en brandstofolie (ANFO) bestaan het, soortgelyk aan dié wat in die [[Oklahoma City-bomaanval]] gebruik is.<ref name="anfo1">{{cite news |url=http://articles.cnn.com/2011-07-28/world/norway.attacks_1_oslo-police-bomb-blast-police-headquarters |title=Suspect in Norway attacks to face second interrogation |date=28 Julie 2011 |publisher=CNN |access-date=15 November 2018}}</ref><ref name="anfo2">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2011/07/23/oslo-bombing-anders-behring-brelvik-norwegian-suspect-fertilizer_n_907697.html |title=Oslo Norway Bombing: Suspect Anders Behring Breivik Bought Tons of Fertilizer, Wrote Manifesto |last=Wong |first=Curtis |date=23 Julie 2011 |work=Huffington Post |access-date=22 September 2011 |agency=Associated Press}}</ref> === Uitwerking op vervoer === Onmiddellik ná die ontploffing is die gebied om die beskadigde geboue afgesper en ontruim. Mense is gevra om kalm te bly en die middestad te verlaat as dit moontlik is, maar daar was geen algemene ontruiming nie. Die Oslose moltrein het bly werk, en die meeste van die Oslose tremnetwerk het ook, hoewel sporadies, gery, behalwe vir die lyn deur Grensen, die straat tussen Prof. Aschehougs plass en Stortorvet.<ref name="tv2-trikken">{{cite news |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/oslotrikken-det-er-normal-drift-ingen-grunn-til-bekymring-3544402.html |title=Oslo-trikken: – Det er normal drift, ingen grunn til bekymring |last=Syrstad |first=Tor Gaute |date=22 Julie 2011 |publisher=TV2 |language=no |access-date=27 Julie 2011}}</ref> 'n E-pos van 'n reisiger aan die [[BBC]] het aangedui dat die polisie verdagte motors op die pad na die Gardermoen-lughawe by Oslo deursoek,<ref name="bbc1">{{cite news |title=Oslo bomb – latest updates |date=22 Julie 2011 |publisher=BBC News |location=VK |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14254705 |access-date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722170637/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14254705 |archive-date=22 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> wat oop gebly het.<ref name="tv2-trikken" /> Die Gardermoen-spoorlyn tussen Lillestrøm en die lughawe is gesluit nadat 'n verdagte pakkie naby die spoor gevind is.<ref name="dagbladet-trains">{{cite news |title=All trains shut down after suspicious package |date=22 Julie 2011 |work=Dagbladet |location=NO |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/22/nyheter/innenriks/flytog/17418881/ |access-date=22 Julie 2011}}</ref> Dieselfde het by die kantore van TV 2 gebeur, wat ontruim is nadat 'n verdagte pakkie buite die gebou gevind is.<ref name="dagbladet-evakuert">{{cite news |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/22/nyheter/innenriks/eksplosjon/regjeringskvartalet/17416403/ |title=Disse områdene er evakuert |work=Dagbladet |location=NO |language=no |access-date=22 Julie 2011 |date=22 Julie 2011 |last1=Lofstad |first1=Ralf |last2=Haraldsen |first2=Stian |last3=Badi |first3=Diana}}</ref> == Die massaskietery op Utøya == Omtrent anderhalfuur ná die ontploffing in Oslo<ref name="bbc">{{cite news |location=VK |title=Oslo: Bomb blast near Norway prime minister's office |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14252515 |date=22 Julie 2011 |access-date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722170627/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14252515 |archive-date=22 Julie 2011 |url-status=live |work=BBC News}}</ref> het Breivik, geklee in 'n polisie-uniform en met die voorstelling van homself as "Martin Nilsen" van die Oslose polisie,<ref name="Mislyktes med bomben">{{cite news |title=Breivik: – Mislyktes med bomben mot høyblokken |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/Breivik---Mislyktes-med-bomben-mot-hyblokken-6700588.html |newspaper=Aftenposten |language=no |date=18 November 2011 |access-date=11 April 2012 |url-status=dead |archive-date=21 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111221230308/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/Breivik---Mislyktes-med-bomben-mot-hyblokken-6700588.html}}</ref> by Utøykaia in die Tyrifjord, 'n [[meer]] sowat 32&nbsp;km noordwes van Oslo, aan boord van die [[veerboot]] ''Thorbjørn'' na die eiland [[Utøya]] gegaan,<ref name="cnn-91">{{cite news |title=Police: 91 youth campers dead in mass shooting, bombing in Norway |url=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/22/norway.explosion/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722215330/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/22/norway.explosion/index.html |url-status=dead |archive-date=22 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |location=Verenigde State |date=23 Julie 2011 |work=CNN}}</ref> waar die AUF-jeugkamp van die Noorse Arbeidersparty gehou is. Die kamp word elke somer daar gehou<ref name="auf-sommerleir">{{cite web |title=Sommerleir på Utøya |url=http://auf.no/-/page/show/utoya?sandbox_id=1063610 |language=no |trans-title=Somerkamp op Utøya |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110627025138/http://auf.no/-/page/show/utoya?sandbox_id=1063610 |archive-date=27 Junie 2011}}</ref> en is deur omtrent 600 tieners bygewoon.<ref name="sky-30dead">{{cite web |url=http://news.sky.com/home/article/16035628 |title=Norway Camp Shooting: 'As Many As 30 Dead' |date=23 Julie 2011 |access-date=15 Maart 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811134247/http://news.sky.com/home/article/16035628 |archive-date=11 Augustus 2011 |website=Sky News}}</ref> Toe Breivik op die eiland aankom, het hy hom as 'n polisiebeampte voorgestel wat ná die bomaanval in Oslo vir 'n roetine-ondersoek oorgekom het. Hy is deur Monica Bøsei, die kampleier en gasvrou van die eiland, ontmoet. Bøsei het waarskynlik verdenking gekry en Trond Berntsen, die veiligheidsbeampte op die eiland, gekontak voordat Breivik hulle albei doodgemaak het.<ref name="tv2-hovedhuset">{{cite news |title=Slik er hovedhuset på Utøya |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/slik-er-hovedhuset-paa-utoeya-3600734.html |language=no |date=3 Oktober 2011 |access-date=11 April 2012 |last=Svardal |first=Yngve Garen |url-status=live |work=TV 2}}</ref> Daarna het hy mense met tekens nader gewink en gevra om om hom saam te drom<ref name="nrk-flereunge">{{cite news |title=Flere unge skutt og drept på Utøya |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7723132 |date=22 Julie 2011 |access-date=22 Julie 2011 |last1=Sandvik |first1=Siv |url-status=live |last2=Sæby |first2=Inger-Marit Knap |last3=Fange |first3=Per Øyvind |last4=Rivrud |first4=Kristin |last5=Karstensen |first5=Heidi Elisabeth Odde |last6=Falch-Nilsen |first6=Kirsti |work=NRK}}</ref> voordat hy wapens en ammunisie uit 'n sak gehaal en blindelings begin skiet het,<ref name="NPRterror" /><ref name="vg-angrep">{{cite news |language=no |title=Vi er under angrep! |first=Jarle |last=Brenna |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080590 |url-status=dead |newspaper=VG Nett |location=NO |date=22 Julie 2011 |access-date=22 Julie 2011}}</ref><ref name="nrc-live">{{cite news |newspaper=NRC |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2011/07/22/gewonden-bij-explosie-in-overheidsgebouw-in-oslo/ |location=NL |language=nl |title=LIVE: Doden bij bomexplosie in Oslo – schietpartij op jongerenkamp |date=22 Julie 2011 |last1=Dool |first1=Pim van den}}</ref> en talle mense doodgemaak en gewond het. Hy het eers mense op die eiland geskiet en later op mense begin skiet wat probeer ontsnap deur oor die meer te swem.<ref name="reuters-nine">{{cite news |work=Reuters |title=Nine, perhaps 10, killed in Norway shooting |url=https://www.reuters.com/article/us-norway-shooting-idUSTRE76L5E120110722 |date=22 Julie 2011 |access-date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723160549/https://www.reuters.com/article/2011/07/22/us-norway-shooting-idUSTRE76L5E120110722 |archive-date=23 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Oorlewendes op die eiland het 'n toneel van verskrikking beskryf.<ref name="NPRterror" /> Die oorlewende Dana Barzingi, toe 21, het beskryf hoe verskeie slagoffers wat deur Breivik gewond is, voorgegee het dat hulle dood is, maar hoe hy teruggekom en hulle weer geskiet het.<ref name="NPRterror">{{cite news |date=23 Julie 2011 |title=Survivors In Norway Describe Scenes Of Terror |url=https://www.npr.org/2011/07/23/138634243/norway-rescuers-search-waters-after-island-attack |url-status=live |work=NPR}}</ref> Hy het 'n elfjarige seun gespaar wat sy pa (Trond Berntsen) tydens die skietery verloor het en wat hom teengestaan en gesê het dat hy te jonk is om te sterf, en ook 'n 22-jarige man wat vir sy lewe gepleit het.<ref name="nrk-foryoung">{{cite web |url=http://nrk.no/nyheter/norge/1.7725593 |title=«Du har allerede drept pappaen min, jeg er for ung til å dø» |author1=Honningsøy |author2=Aasen |date=24 Julie 2011 |website=NRK |first=Kirsti Haga |first2=Kristine Ramberg |trans-title="Jy het my pa al doodgemaak, ek is te jonk om te sterf"}}</ref> Party ooggetuies het in die ruigte en in toilette weggekruip en met SMS'e gekommunikeer om nie hul posisies te verklap nie.<ref name="bbc-twinterror">{{cite news |location=VK |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14255004 |title=Twin terror attacks shock Norway |publisher=BBC News |date=22 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722213724/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14255004 |archive-date=22 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Die massaskietery het omtrent anderhalfuur geduur en het geëindig toe 'n spesiale polisietaakmag opgedaag het en Breivik om 18:35 oorgegee het, hoewel hy nog ammunisie oorgehad het.<ref name="aftenposten-halvannen">{{cite news |title=Terroriserte Utøya i halvannen time |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181699.ece |language=no |trans-title=Het Utøya anderhalfuur lank geterroriseer |date=23 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725033627/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181699.ece |archive-date=25 Julie 2011 |last1=Holgersen |first1=Jon Dagsland |last2=Torgersen |first2=Hans O. |work=Aftenposten}}</ref> Die skutter het hollepuntkoeëls<ref name="vg-ammunisjon">{{cite news |title=Doctor: Breivik used a special ammunition |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080715 |newspaper=VG |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725031759/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080715 |archive-date=25 Julie 2011 |last1=Ege |first1=Rune Thomas |date=24 Julie 2011 |last2=Thømt Ruud |first2=Tor-Erling |last3=Brenna |first3=Jarle}}</ref> of fragmenterende koeëls<ref name="db-gsw">{{cite news |title=Never seen gunshot wounds like this before |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/24/nyheter/innenriks/oslo/oslo-terror/anders_behring_breivik/17442711/ |newspaper=Dagbladet |language=no |last=Barstein |first=Geir |date=24 Julie 2011}}</ref> gebruik, wat weefselskade vererger.<ref name="db-gsw" /> Breivik het herhaaldelik geskree: "Julle sal vandag sterf, [[Marxisme|Marxiste]]!"<ref name="cbs-hunting">{{cite news |title=Breivik Describes Hunting Down Panicked Teens |url=https://www.cbsnews.com/news/breivik-describes-hunting-down-panicked-teens/ |date=20 April 2012 |access-date=28 September 2023 |url-status=live |work=CBS News |agency=Associated Press}}</ref> Bøsei se man en een van haar dogters, wat ook teenwoordig was, het oorleef.<ref name="standard-bosei">{{cite news |url=http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23973140-mother-utoya-killed-after-quizzing-anders-breivik.do |url-status=dead |newspaper=London Evening Standard |date=26 Julie 2011 |title=Mother of Two shot dead trying to stop Norway gunman |last=Lydall |first=Ross}}</ref> Die jongste slagoffer, die in Nieu-Seeland gebore Sharidyn Svebakk-Bøhn van [[Drammen]], was veertien jaar oud.<ref name="nzherald-youngest">{{cite news |last=Koubaridis |first=Andrew |date=29 Julie 2011 |title=Grandad mourns youngest victim |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10741544 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110729015717/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10741544 |archive-date=29 Julie 2011 |work=NZ Herald |language=en-NZ}}</ref> Die sestienjarige Andrine Bakkene Espeland van Sarpsborg was die laaste slagoffer, byna 'n uur nadat die skietery begin het.<ref name="dagbladet-siste">{{cite news |title=Fikk vite at datteren var den siste som ble drept |url=http://www.dagbladet.no/2012/03/08/nyheter/innenriks/drap/tiltale/terror/20582404/ |newspaper=Dagbladet |language=no |date=8 Maart 2012 |access-date=11 April 2012 |last=Kristiansen |first=Arnhild Aass}}</ref> Inwoners het in 'n vloot motorbote en vissersbootjies uitgevaar om die oorlewendes te red, wat bewend en bloeiend uit die water getrek en uit wegkruipplekke in die bosse en agter rotse om die eiland se kuslyn opgelaai is. Party het oorleef deur voor te gee dat hulle dood is.<ref name="guardian-paradise">{{cite news |title=Utøya, the island paradise turned into hell by Anders Behring Breivik |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/23/utoya-mass-murder-anders-behring-breivik |date=23 Julie 2011 |access-date=27 Julie 2011 |location=Londen |work=The Guardian |first1=Mark |last1=Townsend |first2=Tracy |last2=McVeigh |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727123238/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/23/utoya-mass-murder-anders-behring-breivik |archive-date=27 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Verskeie kampgangers, veral dié wat die eiland goed geken het, het na die klipperige westekant van die eiland geswem en in die grotte weggekruip wat net uit die water bereikbaar is. Ander kon op die afgesonderde ''Kjærlighetsstien'' ("liefdespaadjie") wegkruip.<ref name="bt-grotter">{{cite news |url=http://www.bt.no/nyheter/lokalt/Berget-livet-i-kjrlighetsgrottene-2545679.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117061036/http://www.bt.no/nyheter/lokalt/Berget-livet-i-kjrlighetsgrottene-2545679.html |url-status=dead |archive-date=17 November 2011 |title=Berget livet i kjærlighetsgrottene |last=Haugen |first=Erlend Langeland |date=28 Julie 2011 |work=Bergens Tidende |language=no |access-date=29 Julie 2011}}</ref> Sewe-en-veertig van die kampgangers het saam met personeel van die Noorse Volkshulp in ''Skolestua'' ("die skoolhuis") skuiling gesoek. Hoewel Breivik twee koeëls deur die deur gevuur het, kon hy nie deur die geslote deur kom nie, en die mense in dié gebou het oorleef.<ref name="bt-skolestuen">{{cite news |url=http://www.bt.no/nyheter/innenriks/--Skolestuen-berget-mange-liv-2544093.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117055303/http://www.bt.no/nyheter/innenriks/--Skolestuen-berget-mange-liv-2544093.html |url-status=dead |archive-date=17 November 2011 |title=Skolestuen berget mange liv |last=Bjerkestrand |first=Frode |date=26 Julie 2011 |publisher=Bergens Tidende |language=no |access-date=27 Julie 2011}}</ref><ref name="fvn-eneste">{{cite news |url=http://www.fvn.no/lokalt/kristiansand/article885595.ece |title=Trodde vi var eneste overlevende |last1=Mersland |first1=Frank |last2=Ankersen |first2=Roald |date=23 Julie 2011 |publisher=Fædrelandsvennen |language=no |access-date=27 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110808101223/http://www.fvn.no/lokalt/kristiansand/article885595.ece |archive-date=8 Augustus 2011}}</ref> Twee Tsjetsjeense tieners, Movsar Dzhamajev (17) en Rustam Daudov (16), het die skutter met klippe bestook in 'n poging om hom te keer. Die tieners het gesê dat hulle toe besluit het dat dit te moeilik is om die skutter te keer en dat dit beter is om lewens te red. Hulle het 'n grotagtige opening in 'n rots ontdek waar hulle 23 kinders vir Breivik weggesteek het. Dzhamajev, wat buite wag gehou het, het ook drie jongmense wat amper verdrink het uit die meer getrek.<ref name="moscowtimes-chechen">{{cite web |last=von Twickel |first=Nikolaus |url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/chechen-war-prepared-teens-for-norway-terror/442109.html |title=Chechen War Prepared Teens for Norway Terror |work=The Moscow Times |date=16 Augustus 2011 |access-date=16 Augustus 2011}}</ref> Die voormalige eerste minister [[Gro Harlem Brundtland]], van wie Breivik gesê het dat hy haar haat en na wie hy in sy geskrifte met 'n woordspeling op haar (min of meer ironiese) bynaam ''Landsmoderen'' ("moeder van die nasie") as ''landsmorderen'' ("moordenaar van die nasie") verwys het,<ref name="vg-landsmorderen">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php%3Fartid%3D10080621 |title=Suspected mass murder called Gro 'murder of the nation' |work=VG Nett |access-date=27 Julie 2011}}</ref> was vroeër dié dag op die eiland om 'n toespraak by die kamp te lewer. Ná die aanval het Breivik gesê dat hy haar oorspronklik spesifiek wou teiken, maar dat hy weens vertragings in verband met die opknapping van die sentrale spoorwegstasie in Oslo eers aangekom het nadat sy al vertrek het.<ref name="nrk-woudkillgro">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7725803 |title=Would kill Gro Harlem Brundtland |date=25 Julie 2011 |access-date=27 Julie 2011 |publisher=NRK}}</ref><ref name="telegraph-maintarget">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8658995/Norway-shooting-killer-confirms-Gro-Harlem-Brundtland-was-main-target.html |title=Norway shooting: killer 'confirms Gro Harlem Brundtland was main target' |newspaper=The Daily Telegraph |date=25 Julie 2011}}</ref> Ondersoekers het later bevestig dat hulle altesaam 186 afgevuurde doppies op die eiland opgetel het.<ref name="ctv-isolation">{{cite web |date=13 Oktober 2011 |title=Norway cops drop isolation request for Anders Breivik |url=https://www.ctvnews.ca/norway-cops-drop-isolation-request-for-anders-breivik-1.710969 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204184032/https://www.ctvnews.ca/norway-cops-drop-isolation-request-for-anders-breivik-1.710969 |url-status=dead |archive-date=4 Desember 2024 |access-date=28 September 2024 |website=CTVNews |language=en}}</ref> === Reddings- en nooddiensoptrede === [[Lêer:Norway Trip 2012 (8124979786).jpg|duimnael|[[Utøya]] uit die lug gesien, in 2012]] Die eerste skoot is om 17:22 gevuur.<ref name="TroddeBareViSlappUnna">{{cite web |url=http://mobil.tk.no/nyheter/article5682918.ece |title=Trodde bare vi slapp unna |publisher=Tidens Krav |date=27 Julie 2011 |access-date=22 Oktober 2011 |language=no}}</ref> Die nooddienste is twee minute later van die skietery in kennis gestel.<ref name="DereHarReddetLiv">{{cite web |url=http://www.vestreviken.no/aktuelt/nyheter/Sider/--dere-har-reddet-liv.aspx |title=Dere har reddet liv |publisher=Vestre Viken HF |date=29 Julie 2011 |access-date=24 Oktober 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111227123522/http://www.vestreviken.no/aktuelt/nyheter/Sider/--dere-har-reddet-liv.aspx |archive-date=27 Desember 2011 |language=no}}</ref> Een minuut daarna is die polisie in Oslo ingelig.<ref name="ImponertSjef">{{cite web |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/hege-17-fikk-beredskapstroppen-raskere-til-utoeya-3650650.html |title=Hege (17) fikk beredskapstroppen raskere til Utøya |publisher=TV 2 |date=1 Desember 2011 |access-date=1 Desember 2011 |language=no}}</ref> Hulle het onmiddellik probeer om Utøya so gou moontlik te bereik,<ref name="ImponertSjef" /> maar het nie 'n [[helikopter]] gehad wat hulle reguit na die eiland kon neem nie. Teen 17:30 was Delta, die taktiese polisie-eenheid in Oslo, per motor op pad na Utøya.<ref name="Dokumentar">{{cite news |url=http://www.dagbladet.no/2011/11/28/nyheter/innenriks/terror/anders_behring_breivik/deltatroppen/19204079/ |title=En halv time, er en halv time for mye |newspaper=Dagbladet |date=28 Desember 2011 |access-date=11 Desember 2011 |language=no}}</ref> Een van die eerstes wat by die toneel opgedaag het, was Marcel Gleffe, 'n Duitse inwoner van Ski wat by Utvika Camping op die vasteland gekuier het. Hy het die geluid van skote herken, sy boot na die eiland gevaar en lewensbaadjies vir jongmense in die water gegooi, en soveel van hulle gered as wat hy kon in vier of vyf vaarte, waarna die polisie hom gevra het om op te hou. ''The Daily Telegraph'' het hom daarmee vereer dat hy tot 30 lewens gered het.<ref name="telegraph-gleffe">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8658437/Norway-shooting-German-tourist-hailed-a-hero-after-saving-30-lives.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8658437/Norway-shooting-German-tourist-hailed-a-hero-after-saving-30-lives.html |archive-date=12 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Norway shooting: German tourist hailed a hero after saving 30 lives |work=The Daily Telegraph |location=VK |date=26 Julie 2011}}</ref> Nog 40 is deur Hege Dalen en Toril Hansen gered, 'n getroude paar wat in die omgewing met vakansie was. Dalen het van die land af gehelp<ref name="Heltene">{{cite news |location=NO |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10030903 |title=Her er Utøya-heltene sine historier |work=VG |date=9 Oktober 2011 |access-date=12 Desember 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111211133751/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10030903 |archive-date=11 Desember 2011 |language=no}}</ref> terwyl Hansen en 'n kampeerder uit die buurt verskeie vaarte onderneem het om mense in die water te red.<ref name="Heltene" /> Etlike dosyn meer is deur Kasper Ilaug gered, wat drie vaarte na die eiland gemaak het. Ilaug, 'n plaaslike inwoner, het 'n oproep ontvang dat "iets verskrikliks" op Utøya aan die gebeur is en dat hulp gevra word. Hy het eers gedink die oproep is 'n poets, maar het in elk geval opgetree.<ref name="cnn-ilaug">{{cite news |last=Watkins |first=Tom |title=Norwegian islander ferries children to safety |publisher=CNN |access-date=12 Augustus 2011 |date=23 Julie 2011 |url=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/22/norway.rescue.worker/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110729062751/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/22/norway.rescue.worker/index.html |archive-date=29 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref><ref name="bbc-rescuer">{{cite news |last=Morris |first=Chris |title=Norway attacks: Utoeya rescuer describes shock of survivors |agency=BBC News |access-date=12 Augustus 2011 |date=26 Julie 2011 |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14295913 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727081857/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14295913 |archive-date=27 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Delta het om 18:09 by die ontmoetingspunt aangekom, maar moes 'n paar minute vir 'n boot wag om hulle oor te neem. Hulle het Utøya om 18:25 bereik. Toe die swaar gewapende polisie hom op die eiland konfronteer, het die skutter 'n paar sekondes lank geaarsel. Toe 'n beampte skree "gee oor of jy word geskiet", het hy sy wapens neergelê.<ref name="vg-overrasket">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080811 |title=Breivik er overrasket over at han lyktes |publisher=VG |date=26 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111123175255/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080811 |archive-date=23 November 2011 |language=no}}</ref> Breivik het die noodnommer 112 minstens twee keer gebel om oor te gee, om 18:01 en om 18:26, en het tussenin aangehou om mense dood te maak. Die polisie sê Breivik het albei kere die oproep beëindig; hulle het probeer om hom terug te bel, maar kon nie deurkom nie.<ref name="theforeigner-112">{{cite web |url=http://theforeigner.no/pages/news/police-reveal-breivik-called-twice-broke-communication |title=Police reveal Breivik called twice, broke communication |publisher=Theforeigner.no |access-date=21 Augustus 2011}}</ref> Toe die polisie by die toneel aankom, is hulle deur oorlewendes ontmoet wat die beamptes gesmeek het om hul wapens weg te gooi, omdat hulle bang was dat die mans in uniform weer op hulle sou begin skiet.<ref name="cnn-playeddead">{{cite news |location=Verenigde State |url=http://cnn.com/video/?/video/world/2011/07/23/bpr.pracon.norway.survivor.cnn |title=One Norway survivor describes how he played dead as a gunman passed him |publisher=CNN |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723235445/http://www.cnn.com/video/?%2Fvideo%2Fworld%2F2011%2F07%2F23%2Fbpr.pracon.norway.survivor.cnn |archive-date=23 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Tydens die aanval is 69 mense doodgemaak, en van die 517 oorlewendes<ref name="guardian-return">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2011/aug/21/utoya-anders-behring-breivik-norway |location=Londen |work=The Guardian |first=Mark |last=Townsend |title=Survivors of Norway shootings return to island of Utøya |date=21 Augustus 2011}}</ref> is 66 gewond.<ref name="tv2-96saret">{{cite web |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/krim/96-personer-saaret-i-terrorangrepene-3545176.html |title=96 personer såret i terrorangrepene |publisher=TV 2 |date=24 Julie 2011 |access-date=21 Januarie 2012 |language=no}}</ref> ==== Tekort aan vervoervermoë ==== Die Noorse polisie het nie helikopters gehad wat geskik is om groepe polisiemanne te vervoer en af te laai nie. Die een wat hulle gehad het, was net vir verkenning nuttig, en die helikopterbemanning was met somervakansie.<ref name="heli">{{cite news |url=http://www.novinky.cz/zahranicni/evropa/240064-televize-byla-na-miste-masakru-drive-nez-policie.html |title=Televize byla na místě masakru dříve než policie |trans-title=Die TV-spanne het gesien wat gebeur voordat die polisie dit gesien het |publisher=novinky.cz |date=26 Julie 2011 |access-date=25 November 2011 |language=cs}}</ref> Toe die plaaslike polisie by Utøykaia aankom, minder as 30 minute nadat die eerste skoot gevuur is, kon hulle nie 'n geskikte boot vind om die eiland te bereik nie. Hulle het toe opdrag gekry om te waarneem en verslag te doen.<ref name="RykketUt">{{cite news |url=http://www.abcnyheter.no/nyheter/110922/jeg-beordret-batene-mot-storoeya |title=Jeg beordret båtene mot Storøya |trans-title=Ek het die bote na Storøya beveel |work=ABC Nyheter |date=29 Oktober 2011 |access-date=25 November 2011 |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111024070654/http://www.abcnyheter.no/nyheter/110922/jeg-beordret-batene-mot-storoeya |archive-date=24 Oktober 2011}}</ref> Die AUF se eie veerboot, die ''Thorbjørn'', wat 50 passasiers kon vervoer, is deur Breivik gebruik om na Utøya te gaan.<ref name="bbc-islandopens">{{cite web |date=4 Oktober 2011 |title=Norway massacre island opens for media |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-15163057 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410231814/https://www.bbc.com/news/world-europe-15163057 |archive-date=10 April 2023 |access-date=9 Maart 2025}}</ref> Kort nadat die eerste skoot gevuur is, was nege mense op die veerboot op pad van die eiland af, onder hulle die AUF-leier Eskil Pedersen.<ref name="fvn-eskil">{{cite news |title=Eskil. His life. And the hatred |url=https://www.fvn.no/mening/i/AB80A/eskil-his-life-and-the-hatred |access-date=25 Julie 2023 |work=FVN |date=28 Februarie 2013}}</ref> Omdat hulle geglo het dat daar nog bedreigings in die omgewing kon wees, het hulle die veerboot van die eiland af weggeneem. Die vaartuig was gevolglik nie onmiddellik beskikbaar om die polisie te help toe hulle by Utøykaia, die gewone veerbootaanlegplek op die vasteland, aankom nie.<ref name="aftenposten-thorbjorn">{{cite web |date=7 Januarie 2012 |title=Dette skjedde på MS «Thorbjørn» |url=https://www.aftenposten.no/norge/i/xP988/dette-skjedde-paa-ms-thorbjoern |access-date=7 November 2025 |website=www.aftenposten.no |language=nb}}</ref> Die polisie moes dus hul eie rubberboot met 'n stewige romp gebruik. Op die dag van die voorval was dié boot in Hønefoss en moes dit na die meer vervoer en gelanseer word voordat dit gebruik kon word. Toe Delta die boot bestyg, het dit water ingeneem, en ná 'n paar honderd meter het die enjin gaan staan, waarskynlik weens water in die brandstof. Twee minute later het hulle 'n siviele boot oorgeneem wat gestuur is om hulle te help. Die voorval is op video vasgelê.<ref name="aftenposten-video">{{cite web |url=https://www.aftenposten.no/norge/i/rA2OK/--Jeg-var-vitne-til-en-spesiell-hendelse-i-verdenshistorien |title=A video of the crossing |date=24 Augustus 2011 |language=nb |work=Aftenposten |access-date=1 Junie 2019}}</ref> 'n Minuut of twee nadat die video eindig, het 'n vinniger siviele boot gearriveer om te help. Vier Delta-beamptes het aan boord gegaan. Omdat hulle nie meer tyd wou mors nie, het die siviele paartjie die polisie na Utøya geneem.<ref name="youtube-wherewereyou">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=7fIeph87z3E |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/7fIeph87z3E |archive-date=30 Oktober 2021 |title=Where Were You |date=3 Oktober 2011 |publisher=YouTube |access-date=21 Januarie 2012}}</ref> Party mense het die polisie gekritiseer omdat hulle nie 'n helikopter gebruik het nie, nie onmiddellik in klein bote geklim het nie en die paartjie wat die siviele boot bestuur het, in gevaar gestel het.<ref name="abc-spriker">{{cite news |url=http://www.abcnyheter.no/nyheter/110922/politiets-forklaringer-spriker |title=Politiets forklaringer spriker |trans-title=Die polisie se verklarings stem nie ooreen nie |work=ABC Nyheter |date=22 September 2011 |access-date=25 November 2011 |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111127140615/http://www.abcnyheter.no/nyheter/110922/politiets-forklaringer-spriker |archive-date=27 November 2011}}</ref> === Die arrestasie van 'n onskuldige oorlewende === Met hul aankoms op Utøya het die polisie, benewens Breivik, ook Anzor Djoukajev gearresteer, 'n onskuldige sewentienjarige oorlewende wat die Akershus-tak van die AUF verteenwoordig het. Die jongmens is volgens berigte kaal uitgetrek<ref name="sr-oskyldig">{{cite web |first1=Jan |last1=Andersson |first2=Lisa |last2=Karlsson |url=http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=83&artikel=4643052 |title=Oskyldig 17-åring greps med massmördaren |publisher=Sveriges Radio |date=12 Augustus 2011 |access-date=13 Augustus 2011 |language=sv}}</ref> en in 'n selblok opgesluit, net enkele meters van die sel waarin die self-bekende moordenaar aangehou is.<ref name="AFranceP">{{cite news |title=Survivor held for 17 hours after attack |url=http://www.news24.com/World/News/Survivor-held-for-17-hours-after-attacks-20110812 |agency=AFP |date=13 Augustus 2011 |access-date=13 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305053919/http://www.news24.com/World/News/Survivor-held-for-17-hours-after-attacks-20110812 |archive-date=5 Maart 2012}}</ref> Die slagoffer, wat as kind massamoorde in Tsjetsjenië gesien het, is daarvan verdink dat hy 'n medepligtige is omdat sy haarstyl anders was as dié op sy identiteitsdokument en omdat hy nie met dieselfde trane en histerie as die meeste ander oorlewendes op die bloedbad gereageer het nie.<ref name="MarV">{{cite news |first=Marianne |last=Vikås |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10097733 |title=Utøya-offer kastet på glattcelle |newspaper=Verdens Gang |date=12 Augustus 2011 |access-date=13 Augustus 2011 |language=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20110901045108/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10097733 |archive-date=1 September 2011}}</ref> Hy is 17 uur lank aangehou.<ref name="AFranceP" /> Die advokaat Harald Stabell het die polisie gekritiseer omdat hulle nie die jongmens se familie, wat gevrees het dat hy dood is, gekontak het nie en omdat hulle die slagoffer sonder 'n advokaat teenwoordig ondervra het.<ref name="MarV" /><ref name="dagbladet-utenadvokat">{{cite news |first=Torgeir P. |last=Krokfjord |url=http://www.dagbladet.no/2011/08/12/nyheter/anders_behring_breivik/innenriks/terrorangrepet/auf/17647110 |title=Utøya-offer (17) ble mistenkt og avhørt uten advokat |newspaper=Dagbladet |date=12 Augustus 2011 |access-date=14 Augustus 2011 |language=no}}</ref> == Slagoffers == Die aanvalle was die dodelikste in Noorweë sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]],<ref name="open" /><ref name="tretimer" /> en 'n opname het bevind dat een uit elke vier Noorweërs iemand ken wat deur die aanvalle geraak is.<ref name="klassekampen-survey" /> === In Oslo === {| class="wikitable floatright" |- ! colspan="2" | Ouderdomme van dié wat in Oslo gesterf het<ref name="Norway attacks: The victims">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14276074 |title=Norway attacks: The victims |work=BBC News Online |date=15 Maart 2016}}</ref> |- ! Ouderdom ! Sterftes |- | 26 | 1 |- | 30 | 1 |- | 32 | 2 |- | 34 | 1 |- | 51 | 1 |- | 56 | 1 |- | 61 | 1 |- | colspan="2" | Totaal: '''8''' |} Agt mense is in die ontploffing doodgemaak: die ontploffing, die skokgolf en die gruis het ses mense onmiddellik doodgemaak, terwyl twee ander gou daarna aan hul wonde beswyk het.<ref name="formal-indictment">{{cite news |location=VK |title=Anders Behring Breivik: the indictment |url=https://www.theguardian.com/world/2012/apr/16/anders-behring-breivik-indictment |newspaper=The Guardian |date=14 April 2012}}</ref> Van die 325 mense wat na raming in die regeringsgeboue, om hulle en in die omliggende gebied was, het minstens 210 liggaamlike beserings van die ontploffing en die gruis opgedoen.<ref name="formell-tiltale" /> Hoewel die meeste betreklik gering was en by die plaaslike ongevalleklinieke behandel kon word, het twaalf mense ernstiger beserings opgedoen. Tien is na die Ullevål-akademiese hospitaal gestuur, vier met matige tot ernstige en ses met kritieke beserings, en twee na die Aker-akademiese hospitaal.<ref name="ems-response" /><ref name="helsedir-rapport" /> 'n Dokter by een van die akademiese hospitale in Oslo het gesê dat die hospitaalpersoneel kop-, bors- en buikwonde behandel.<ref name="usatoday-17dead">{{cite news |url=http://content.usatoday.com/communities/ondeadline/post/2011/07/blast-in-oslo-blows-out-government-office-building-windows/1 |title=17 dead in Oslo bombing, shootings; Norwegian held |work=USA Today |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011}}</ref> Eerste minister Jens Stoltenberg was in sy amptelike woning naby die koninklike paleis, waar hy die toespraak voorberei het wat hy die volgende dag op Utøya sou lewer.<ref name="aftenbladet-tale">{{cite news |url=http://www.aftenbladet.no/terror/Stoltenberg-skrev-tale-til-Utya-da-bomben-smalt-2840952.html |title=Stoltenberg skrev tale til Utøya da bomben smalt |trans-title=Stoltenberg was besig om die Utøya-toespraak te skryf toe die bom ontplof |language=no |newspaper=Dagsavisen |access-date=28 Julie 2011 |archive-date=17 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117055417/http://www.aftenbladet.no/terror/Stoltenberg-skrev-tale-til-Utya-da-bomben-smalt-2840952.html |url-status=dead}}</ref> Noorweë se minister van finansies, Sigbjørn Johnsen, was op daardie tydstip met vakansie in Denemarke.<ref name="aftenposten-johnsen">{{cite news |title=Sigbjørn Johnsen til forsvar for euroen |url=http://www.aftenposten.no/okonomi/innland/article4178054.ece |language=no |location=NO |newspaper=Aftenposten |trans-title=Sigbjørn Johnsen ter verdediging van die euro |access-date=22 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721234608/http://www.aftenposten.no/okonomi/innland/article4178054.ece |archive-date=21 Julie 2011}}</ref> Daar was minder mense as gewoonlik in die gebied, omdat die bomaanval in Julie plaasgevind het, die gewone vakansiemaand van Noorweërs,<ref name="forskningsradet-vacation">{{cite web |url=http://www.forskningsradet.no/en/Newsarticle/Norway_on_summer_vacation/1253960829916 |title=Norway on summer vacation |publisher=Die Noorse Navorsingsraad |date=1 Julie 2010 |access-date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913032737/http://www.forskningsradet.no/en/Newsarticle/Norway_on_summer_vacation/1253960829916 |archive-date=13 September 2011 |url-status=dead}}</ref> en omdat die meeste staatsamptenare, aangesien dit Vrydagmiddag was, al vir die naweek huis toe was.<ref name="irishtimes-tenyears">{{cite news |url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/ten-years-on-norway-still-deals-with-wounds-from-breivik-massacre-1.4624587 |title=Ten years on, Norway still deals with wounds from Breivik massacre |newspaper=The Irish Times}}</ref> '''Dié wat in Oslo gesterf het'''<ref name="Norway attacks: The victims" /> * Tove Åshill Knutsen, 56, Oslo * Hanna Endresen, 61, Oslo * Kai Hauge, 32, Oslo * Jon Vegard Lervåg, 32, Oslo * Ida Marie Hill, 34, Oslo * Hanne Ekroll Løvlie, 30, Oslo * Anne Lise Holter, 51, Våler in Østfold * Kjersti Berg Sand, 26, Nord-Odal === Op Utøya === {| class="wikitable floatright" |- ! colspan="2" | Ouderdomme van dié wat op Utøya gesterf het<ref name="Norway attacks: The victims" /> |- ! Ouderdom ! Sterftes |- | 14 | 2 |- | 15 | 7 |- | 16 | 8 |- | 17 | 16 |- | 18 | 17 |- | 19 | 5 |- | 20 | 1 |- | 21 | 3 |- | 23 | 2 |- | 25 | 1 |- | 27 | 1 |- | 28 | 1 |- | 30 | 1 |- | 43 | 2 |- | 45 | 1 |- | 51 | 1 |- | colspan="2" | Totaal: '''69''' |- | colspan="2" | Gemiddelde ouderdom: 19,6 |} Die omvang van wat op die eiland gebeur het, was aanvanklik baie verwarrend, en die eerste amptelike syfer wat gegee is, was dat minstens tien mense doodgemaak is.<ref name="bbc-eyewitness">{{cite news |title=Eyewitness: Norway Utoeya shootings |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14255004 |publisher=BBC |date=23 Julie 2011}}</ref> Soos die aand gevorder het, het verskeie ooggetuieberigte dié getal in twyfel getrek, en omtrent 03:50 op 23 Julie het NRK1 en TV2, die twee hoof-Noorse televisienetwerke, 'n regstreekse persgeleentheid uit die "Sentrum politistasjon" in Oslo uitgesaai waar Noorweë se nasionale polisiekommissaris, Øystein Mæland, gesê het dat die aantal sterftes op Utøya "minstens 80" bereik het en dat die telling na verwagting sou styg.<ref name="VG-eng" /><ref name="nrk-minst80">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7723555 |title=Politiet: Minst 80 drepte på Utøya |work=Nyheter |publisher=NRK |location=NO |language=no |date=23 Julie 2011}}</ref> Op 25 Julie het 'n polisiewoordvoerder bekend gemaak dat die aantal sterftes van slagoffers op Utøya afwaarts na 68 hersien is nadat die slagoffers met hul terugkeer na die vasteland getel is.<ref name="Sky News blog">{{cite web |url=http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Norway-Live-Blog-Oslo-Bomb-Attack-And-Utoya-Shooting/Article/201107416035759 |title=Norway Skynews Live blog |publisher=Sky News |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> Hulle het bygevoeg dat die aantal vermiste mense steeds hoog is en dat die aantal slagoffers tot 86 kon wees. Op 29 Julie het die polisie aangekondig dat een van die ernstig gewonde slagoffers van Utøya in die hospitaal gesterf het,<ref name="died-from-wounds" /> wat die aantal sterftes van die bloedbad op die eiland op 69 te staan gebring het.<ref name="voa-moretargets">{{cite web |date=29 Julie 2011 |title=Norway Terrorist Had More Targets in Mind |url=https://www.voanews.com/a/norway-terrorist-had-more-targets-in-mind-126453338/143074.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212005030/https://www.voanews.com/a/norway-terrorist-had-more-targets-in-mind-126453338/143074.html |archive-date=12 Februarie 2025 |access-date=9 Maart 2025 |agency=Voice of America}}</ref> Op 26 Julie het die Noorse polisie die name en geboortedatums van die slagoffers op hul webwerf begin vrystel. Teen 29 Julie is die name van al 77 slagoffers (8 van die bomaanval en 69 van Utøya) gepubliseer,<ref name="dtoll-names" /><ref name="dtoll-all-names-published" /> en die laaste een, 'n slagoffer van die skietery, is op die 28ste gevind.<ref name="ibt-lastbody">{{cite news |title=Norwegian Police End Search as Last Shooting Victim Found |url=http://www.ibtimes.com/articles/188527/20110728/oslo-normay-shooting-attack-breivik-last-body-found.htm |url-status=dead |access-date=28 Julie 2011 |newspaper=International Business Times |date=28 Julie 2011}}</ref> Van die 69 mense wat in die aanval op die eiland gesterf het, is 57 deur een of meer skote deur die kop doodgemaak.<ref name="formal-indictment" /><ref name="breiviks-skudd">{{cite news |title=57 henrettet med hodeskudd på Utøya |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.8025218 |agency=NRK |language=no |trans-title=57 is met kopskote tereggestel op Utøya |date=7 Maart 2012}}</ref> Altesaam is 67 mense deur skote doodgemaak, en twee ander het in 'n poging om te ontsnap gesterf: een het verdrink en een het van 'n krans geval.<ref name="breiviks-skudd" /> Breivik het altesaam minstens 186 skote gevuur<ref name="abc-186skudd">{{cite news |title=Breivik avfyrte minst 186 skudd på Utøya |url=http://www.abcnyheter.no/nyheter/2011/10/13/breivik-avfyrte-minst-186-skudd-pa-utoeya |newspaper=ABC Nyheter |language=no |date=13 Oktober 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111014035431/http://www.abcnyheter.no/nyheter/2011/10/13/breivik-avfyrte-minst-186-skudd-pa-utoeya |archive-date=14 Oktober 2011}}</ref> en het nog 'n "aansienlike hoeveelheid ammunisie" oorgehad.<ref name="db-gsw" /> In die nadraai het, van die 564 mense wat destyds op die eiland was,<ref name="formell-tiltale" /> 69 gesterf en het minstens 110 verskillende liggaamlike beserings opgedoen.<ref name="ems-response" /><ref name="helsedir-rapport" /> Na raming 50 mense is by die plaaslik opgerigte ongevalleklinieke behandel, en is vir betreklik geringe beserings soos snye, kneusplekke en [[hipotermie]] behandel nadat hulle van die eiland af gevlug en geswem het. Dit was dié dag bewolk en reënerig op Utøya, die lugtemperatuur het tussen 14 en 15&nbsp;°C gewissel, die watertemperatuur om die eiland was omtrent 14 tot 15&nbsp;°C<ref name="ems-response" /> en die kortste afstand na die vasteland was omtrent 600 meter. Sestig mense is na omliggende hospitale vervoer, 55 met ernstige tot kritieke beserings.<ref name="ems-response" /><ref name="helsedir-rapport" /> Die hoofchirurg wat die wonde by een van die hospitale behandel het, het gesê dat hy in sy 23 jaar van praktyk nog nooit soortgelyke wonde gesien het nie, en het verduidelik dat die koeëls uiters erg op hul pad deur die liggaam gefragmenteer het.<ref name="db-gsw" /> Drie-en-dertig mense is regstreeks deur een of meer koeëls getref en het oorleef,<ref name="formell-tiltale" /> maar 'n 23-jarige man wat geskiet is, het twee dae later in die hospitaal aan die koeëlwonde in sy kop en rug gesterf.<ref name="died-from-wounds" /> Die 564 mense wat destyds op die eiland was, het van oral in Noorweë gekom, en party besoekers was uit die buiteland. Dié wat gesterf het, was uit 18 van Noorweë se 19 [[fylke]]s, met Aust-Agder as die uitsondering, en ook 'n vrou uit [[Georgië]].<ref name="dtoll-names-nrk">{{cite news |title=Foreløpig navneliste etter terroren mot Norge 22. juli |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7724498 |agency=NRK |language=no |date=23 Julie 2011}}</ref> Gewonde mense was uit die hele land, [[Svalbard]] inbegrepe,<ref name="nrk-svalbard">{{cite news |title=Svalbard hardt rammet på Utøya |url=http://www.nrk.no/nyheter/1.7724379 |newspaper=NRK |language=no |date=23 Julie 2011}}</ref> en saam met die slagoffers uit Oslo het gemiddeld 'n kwart van Noorweë se bevolking volgens 'n opname iemand geken wat deur die aanvalle geraak is.<ref name="klassekampen-survey" /> Verskeie van die dooies en gewondes, of hul ouers, was persoonlike vriende van hooggeplaaste regeringsministers. Trond Berntsen, 'n polisiebeampte wat buite diens en ongewapend was en die stiefbroer van Noorweë se kroonprinses Mette-Marit, is eerste doodgeskiet.<ref name="Norway">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8659196/Norway-shooting-princesss-half-brother-among-victims.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8659196/Norway-shooting-princesss-half-brother-among-victims.html |archive-date=12 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Norway shooting: princess's half-brother among victims |work=telegraph.co.uk |date=25 Julie 2011}}</ref> '''Dié wat op Utøya gesterf het'''<ref name="telegraph-77pictures">{{cite web |date=29 Julie 2011 |title=Norway shooting victims: the 77 dead in pictures |url=https://www.telegraph.co.uk/news/picturegalleries/worldnews/8662030/Norway-shooting-victims-the-77-dead-in-pictures.html |access-date=24 Januarie 2025 |website=The Telegraph |language=en}}</ref> {{Colbegin|colwidth=30em}} * Mona Abdinur, 18, Oslo * Maria Maagerø Johannesen, 17, Nøtterøy, Vestfold * Ismail Haji Ahmed, 19, Hamar, Hedmark * Ronja Søttar Johansen, 17, Vefsn, Nordland * Thomas Margido Antonsen, 16, Oslo * Sondre Kjøren, 17, Orkdal, Sør-Trøndelag * Porntip Ardam, 21, Oslo * Margrethe Bøyum Kløven, 16, Bærum, Akershus * Modupe Ellen Awoyemi, 15, Drammen, Buskerud * Syvert Knudsen, 17, Lyngdal, Vest-Agder * Lene Maria Bergum, 19, Namsos, Nord-Trøndelag * Anders Kristiansen, 18, Bardu, Troms * Kevin Daae Berland, 15, Askøy, Hordaland * Elisabeth Trønnes Lie, 16, Halden, Østfold * Trond Berntsen, 51, Øvre Eiker, Buskerud * Gunnar Linaker, 23, Bardu, Troms * Sverre Flåte Bjørkavåg, 28, Sula, Sør-Trøndelag * Tamta Lipartelliani, 23, Kutaisi, Georgië * Torjus Jakobsen Blattmann, 17, Kristiansand, Vest-Agder * Eva Kathinka Lütken, 17, Sarpsborg, Østfold * Monica Bøsei, 45, Hole, Buskerud * Even Flugstad Malmedal, 18, Gjøvik, Oppland * Carina Borgund, 18, Oslo * Tarald Kuven Mjelde, 18, Osterøy * Johannes Buø, 14, Mandal, Vest-Agder * Ruth Benedicte Vatndal Nilsen, 15, Tønsberg, Vestfold * Åsta Sofie Helland Dahl, 16, Sortland, Nordland * Håkon Ødegaard, 17, Trondheim, Sør-Trøndelag (verdrink) * Sondre Furseth Dale, 17, Haugesund, Rogaland * Emil Okkenhaug, 15, Levanger, Nord-Trøndelag * Monica Iselin Didriksen, 18, Sund, Hordaland * Diderik Aamodt Olsen, 19, Nesodden, Akershus * Gizem Dogan, 17, Trondheim, Sør-Trøndelag * Henrik Pedersen, 27, Porsanger, Finnmark * Andreas Edvardsen, 18, Sarpsborg, Østfold * Rolf Christopher Johansen Perreau, 25, Trondheim, Sør-Trøndelag * Tore Eikeland, 21, Osterøy, Hordaland * Karar Mustafa Qasim, 19, Vestby, Akershus * Bendik Rosnæs Ellingsen, 18, Rygge, Østfold * Bano Abobakar Rashid, 18, Nesodden, Akershus * Aleksander Aas Eriksen, 16, Meråker, Nord-Trøndelag * Henrik Rasmussen, 18, Hadsel, Nordland * Andrine Bakkene Espeland, 16, Fredrikstad, Østfold * Synne Røyneland, 18, Oslo * Hanne Balch Fjalestad, 43, Lunner, Oppland * Ida Beathe Rogne, 17, Østre Toten, Oppland * Silje Merete Fjellbu, 17, Tinn, Telemark * Simon Sæbø, 18, Salangen, Troms * Hanne Kristine Fridtun, 19, Stryn, Sogn og Fjordane * Marianne Sandvik, 16, Hundvåg, Stavanger * Andreas Dalby Grønnesby, 17, Stange, Hedmark (van 'n krans geval) * Fredrik Lund Schjetne, 18, Eidsvoll, Akershus * Snorre Haller, 30, Trondheim, Sør-Trøndelag * Lejla Selaci, 17, Fredrikstad, Østfold * Rune Havdal, 43, Øvre Eiker, Buskerud * Birgitte Smetbak, 15, Nøtterøy, Vestfold * Guro Vartdal Håvoll, 18, Ørsta, Møre og Romsdal * Isabel Victoria Green Sogn, 17, Oslo * Ingrid Berg Heggelund, 18, Ås, Akershus * Silje Stamneshagen, 18, Askøy, Hordaland * Karin Elena Holst, 15, Rana, Nordland * Victoria Stenberg, 17, Nes, Akershus * Eivind Hovden, 15, Tokke, Telemark * Tina Sukuvara, 18, Vadsø, Finnmark * Jamil Rafal Mohamad Jamil, 20, Eigersund, Rogaland * Sharidyn Svebakk-Bøhn, 14, Drammen, Buskerud * Steinar Jessen, 16, Alta, Finnmark * Håvard Vederhus, 21, Oslo * Espen Jørgensen, 17, Bodø, Nordland {{Colend}} == Die oortreder == {{Hoofartikel|Anders Behring Breivik}} Die openbare uitsaaier NRK en verskeie ander Noorse media het die aanvaller as Anders Behring Breivik geïdentifiseer. Hy is op Utøya vir die skietery in hegtenis geneem en is ook met die bomaanval in Oslo verbind.<ref name="tv2-anders32">{{cite web |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/anders-32-i-oslo-ble-paagrepet-etter-bombe-og-massedrap-3544629.html |title=Anders (32) i Oslo ble pågrepet etter bombe og massedrap |work=Nyhetene |date=22 Julie 2011 |publisher=TV 2 |location=NO |access-date=22 Julie 2011 |language=no}}</ref><ref name="VG-perp">{{cite web |language=no |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080610 |title=Pågrepet 32-åring kalte seg selv nasjonalistisk |publisher=VG |work=Nett |location=NO |access-date=22 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726101259/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080610 |archive-date=26 Julie 2011}}</ref> Hy is van [[terrorisme]] vir albei aanvalle aangekla.<ref name="breivik-admits1" /> Volgens sy advokaat het Breivik tydens ondervraging erken dat hy vir sowel die bom as die skietery verantwoordelik is, maar skuld ontken deurdat hy aangevoer het dat sy dade "afskuwelik maar noodsaaklik" was.<ref name="TV2Lippestad">{{cite web |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/forsvareren-i-hans-hode-var-det-noedvendig-3545122.html |title=Defence: – In his mind it was necessary |publisher=Nettavisen / TV2 |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |author=Hansen, Birthe Steen |language=no}}</ref> By sy voorgeleiding op 25 Julie is Breivik vir agt weke in aanhouding geplaas, waarvan die eerste helfte in alleenopsluiting sou wees.<ref name="guardian-defiant">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/25/anders-behring-breivik-terror-cells |title=Defiant from the dock, Breivik boasts more will die |last=Townsend |first=Mark |date=25 Julie 2011 |work=The Guardian |location=VK |access-date=27 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726234215/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/25/anders-behring-breivik-terror-cells |archive-date=26 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Breivik wou 'n oop verhoor hê en dit in 'n uniform van sy eie ontwerp bywoon, maar albei versoeke is deur die voorsittende regter geweier.<ref name="nyt-deniesguilt">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/07/26/world/europe/26oslo.html |title=Norway Suspect Denies Guilt and Suggests He Did Not Act Alone |last=Erlanger |first=Steven |date=25 Julie 2011 |work=The New York Times |access-date=26 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201233307/http://www.nytimes.com/2011/07/26/world/europe/26oslo.html |archive-date=1 Desember 2011 |url-status=live}}</ref> === Geestesgesondheid === Ná sy arrestasie is Breivik deur hofaangestelde forensiese psigiaters ondersoek, wat hom met paranoïede [[skisofrenie]] gediagnoseer het en bevind het dat hy ten tyde van die aanvalle [[Psigose|psigoties]] en strafregtelik ontoerekeningsvatbaar was.<ref name="huseby-report">{{cite web |url=http://pub.tv2.no/multimedia/TV2/archive/00927/Breivik_rapport_927719a.pdf |title=Forensic psychiatric statement Breivik, Anders Behring (opsomming) |last1=Huseby |first1=Torgeir |last2=Sørheim |first2=Synne |publisher=TV2 |language=no |date=29 November 2011 |access-date=28 Desember 2011 |format=PDF}}</ref> Hoewel dit in koerantdebatte gekritiseer is,<ref name="nationalpost-split">{{cite news |url=https://nationalpost.com/news/norway-split-on-breiviks-likely-fate-in-mental-ward-as-mass-killer-himself-insulted-by-ruling |title=Norway split on Breivik's likely fate in mental ward, as mass-killer himself 'insulted' by ruling |agency=Agence France-Presse |date=30 November 2011 |access-date=28 Desember 2011}}</ref> is die ingediende verslag sonder enige aanmerkings deur die Noorse Raad vir Forensiese Geneeskunde goedgekeur nadat 'n uitgebreide paneel kundiges dit nagegaan het.<ref name="drk-uttalelse">{{cite web |url=http://www.domstol.no/upload/OBYR/Internett/Nyheter/Terrorsaken/DRKs%20uttalelse.pdf |title=Breivik, Anders Behring. Rettspsykiatrisk erklæring |publisher=Oslo Tingrett |author=Den rettsmedisinske kommisjon |language=no |date=20 Desember 2011 |access-date=28 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105043843/http://www.domstol.no/upload/OBYR/Internett/Nyheter/Terrorsaken/DRKs%20uttalelse.pdf |archive-date=5 Januarie 2012 |url-status=dead}}</ref> Volgens sy verdedigingsadvokaat het Breivik aanvanklik verbasing uitgespreek en hom deur die gevolgtrekkings in die verslag beledig gevoel. Hy het later gesê dat "dit nuwe geleenthede bied".<ref name="foreigner-opportunities">{{cite news |url=http://theforeigner.no/pages/news-in-brief/breivik-sees-opportunities/ |title=Breivik sees opportunities |work=The Foreigner |date=1 Desember 2011 |access-date=1 Desember 2011}}</ref> Ná die kritiek op die psigiatriese verslag het die hof in Januarie 2012 'n tweede psigiatriese ondersoek goedgekeur. Die verslag van dié ondersoek het Breivik in April 2012 toerekeningsvatbaar verklaar.<ref name="BBC100412">{{cite news |title=Norway's mass killer Breivik 'declared sane' |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17663958 |agency=BBC News |date=10 April 2012 |access-date=10 April 2012}}</ref> Uiteindelik het die uitspraak en bevinding van die distrikshof se paneel van vyf regters saamgestem dat Breivik toerekeningsvatbaar is.<ref name="nyt-maximum">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2012/08/25/world/europe/anders-behring-breivik-murder-trial.html |title=Norway Mass Killer Gets the Maximum: 21 Years |date=24 Augustus 2012 |newspaper=The New York Times}}</ref> === Politieke en godsdienstige sienings === Breivik word verbind met 'n kompendium van 1&nbsp;518 bladsye met die titel ''2083: A European Declaration of Independence'', wat die naam "Andrew Berwick" dra.<ref name="manifesto1" /><ref name="manifesto2" /><ref name="telegraph-traitors">{{cite news |title=Norway killer Anders Behring Breivik called Gordon Brown and Prince Charles 'traitors' |first=Gordon |last=Rayner |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8658431/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-called-Gordon-Brown-and-Prince-Charles-traitors.html |newspaper=The Daily Telegraph |date=24 Julie 2011 |access-date=11 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421002604/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8658431/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-called-Gordon-Brown-and-Prince-Charles-traitors.html |archive-date=21 April 2012 |url-status=live |location=Londen}}</ref> Die lêer is omtrent 90 minute voor die bomontploffing in Oslo aan 1&nbsp;003 [[E-pos|e-posadresse]] gestuur.<ref name="guardian-250contacts">{{cite news |author=Matthew Taylor |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/26/breivik-manifesto-email-uk-contacts |title=Breivik sent 'manifesto' to 250 UK contacts hours before Norway killings |work=The Guardian |location=VK |access-date=27 Julie 2011 |date=26 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728023247/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/26/breivik-manifesto-email-uk-contacts |archive-date=28 Julie 2011 |url-status=live}}</ref><ref name="mercury-diverges">{{cite web |author=Adam Geller |agency=AP |url=http://www.mercurynews.com/ci_18585340 |title=Norway gunman's tale diverges sharply from reality |work=San Jose Mercury News |date=30 Julie 2011 |access-date=10 Augustus 2011}}</ref> Ontleders het hom beskryf as iemand met [[Islamofobie|islamofobiese]] sienings en 'n haat vir die [[Islam]],<ref name="guardian-bangstad">{{cite news |author=Sindre Bangstad |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2012/aug/28/anders-breivik-norway-islamophobia-muslims |title=After Anders Breivik's conviction, Norway must confront Islamophobia |newspaper=The Guardian |access-date=24 Julie 2016}}</ref><ref name="afp-77victims">{{cite web |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5j0D-1Q4Rg2RzAcXi1tCYJgK3PNuw |title=AFP: Norway remembers 77 victims a month after massacre |date=21 Augustus 2011 |access-date=21 Januarie 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107032431/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5j0D-1Q4Rg2RzAcXi1tCYJgK3PNuw |archive-date=7 Januarie 2012}}</ref> en as iemand wat homself as 'n ridder beskou het wat daaraan toegewy is om [[Moslem|Moslem-immigrasie]] na Europa te stuit.<ref name="newamerica-tragedy">{{cite web |author=Starla Muhammad |url=http://newamericamedia.org/2011/08/tragedy-in-norway-borne-out-of-seeds-of-racism-and-intolerance-in-uk-eu.php |title=Tragedy in Norway Borne Out of Seeds of Racism and Intolerance in UK, EU |publisher=New America Media |date=19 Augustus 2011 |access-date=21 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105004806/http://newamericamedia.org/2011/08/tragedy-in-norway-borne-out-of-seeds-of-racism-and-intolerance-in-uk-eu.php |archive-date=5 Januarie 2012 |url-status=usurped}}</ref><ref name="guardian-victimsreturn">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2011/aug/19/utoya-island-shooting-victims-return |location=Londen |work=The Guardian |first=Hannah |last=Godfrey |title=Utøya island shooting victims return to scene of Breivik's killing spree |date=19 Augustus 2011}}</ref> Die inleidende hoofstuk van die manifes, waarin kulturele Marxisme omskryf word, is 'n afskrif van ''Political Correctness: A Short History of an Ideology'' van die Free Congress Foundation.<ref name="nas-scholars">{{cite press release |title=Scholars Respond to Breivik Manifesto |date=28 Julie 2011 |publisher=National Association of Scholars |url=http://www.nas.org/polPressReleases.cfm?Doc_Id=2099 |access-date=10 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110901071348/http://www.nas.org/polPressReleases.cfm?Doc_Id=2099 |archive-date=1 September 2011 |url-status=dead}}</ref><ref name="presse-diewelt">{{cite news |title=Die Welt, wie Anders B. Breivik sie sieht |date=29 Julie 2011 |author=Anne-Catherine Simon |author2=Christoph Saiger |author3=Helmar Dumbs |work=Die Presse |url=http://diepresse.com/home/politik/aussenpolitik/682112/Die-Welt-wie-Anders-B-Breivik-sie-sieht |language=de}}</ref> Groot dele van die kompendium word aan die Noorse blogger wat onder die skuilnaam Fjordman geskryf het, toegeskryf.<ref name="dagbladet-forbilde">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/25/nyheter/terror/utoya/anders_behring_breivik/17442957/ |title=Dette er terroristens store politiske forbilde |work=Dagbladet |date=25 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |language=no}}</ref> Die teks het talle woordelikse ooreenkomste met die manifes van die Unabomber, en vervang net terme soos "kulturele Marxiste" vir [[Ted Kaczynski]] se "linksgesindes" en, in 'n gedeelte wat regstellende aksie kritiseer, "Moslems" vir "swart mense".<ref name="nrk-unabomber">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7725223 |title=Massedrapsmannen kopierte "Unabomberen" ord for ord |publisher=NRK |date=24 Julie 2011 |language=no}}</ref> ''[[The New York Times]]'' het Amerikaanse invloede in die geskrifte beskryf, met die aantekening dat die kompendium die anti-Moslem-Amerikaner Robert Spencer 64 keer vermeld en Spencer se werke baie uitvoerig aanhaal.<ref name="scottshane">{{cite news |last=Shane |first=Scott |url=https://www.nytimes.com/2011/07/25/us/25debate.html |title=Killings in Norway Spotlight Anti-Muslim Thought in U.S. |work=The New York Times |date=24 Julie 2011 |access-date=10 April 2017}}</ref> Die werk van Bat Ye'or<ref name="nyt-solace">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/02/20/weekinreview/20smit.html |title=Europe's Jews Seek Solace on the Right |first=Craig S. |last=Smith |newspaper=The New York Times |date=20 Februarie 2005}}</ref> word dosyne kere aangehaal.<ref name="fp-swamp">{{cite web |last=Archer |first=Toby |title=Breivik's Swamp |work=Foreign Policy |date=25 Julie 2011 |url=https://foreignpolicy.com/articles/2011/07/25/breivik_s_swamp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110910205259/http://www.foreignpolicy.com/articles/2011/07/25/breivik_s_swamp?page=0%2C1 |archive-date=10 September 2011}}</ref> Die verregse en anti-Islam-blogger Pamela Geller,<ref name="scottshane" /> die roman ''The Turner Diaries'', die neo-heidense skrywer Koenraad Elst en Daniel Pipes word ook as bronne van inspirasie vermeld.<ref name="liberation-neocroise">{{cite news |title="2083, Une déclaration européenne d'indépendance" ou le petit manuel du néo-croisé |first=Marwan |last=Chahine |newspaper=Libération |date=25 Julie 2011 |url=http://www.liberation.fr/monde/01012350843-2083-une-declaration-europeenne-d-independance-ou-le-petit-manuel-du-neo-croise |language=fr}}</ref> Die manifes bevat verder aanhalings van die Midde-Oosterse kundige Bernard Lewis, [[Edmund Burke]], [[Mahatma Gandhi]], [[Thomas Jefferson]] en [[George Orwell]],<ref name="melanie">{{cite news |last=Lee |first=Sarah |title=Norway attacks: Writer quoted by gunman hits back |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/25/norway-melanie-phillips-hits-back |access-date=29 Julie 2011 |newspaper=The Guardian |date=25 Julie 2011 |location=Londen |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727173430/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/25/norway-melanie-phillips-hits-back |archive-date=27 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> en ook uit [[Jeremy Clarkson]] se rubriek in die ''Sunday Times'' en Melanie Phillips se rubriek in die ''Daily Mail''.<ref name="newsroom-bigotry">{{cite web |url=http://www.newsroompanama.com/panama/3115-bigotry-a-stepping-stone-to-extreme-action.html |title=Bigotry a stepping stone to extreme action |publisher=Newsroom Panama |date=26 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111204041707/http://www.newsroompanama.com/panama/3115-bigotry-a-stepping-stone-to-extreme-action.html |archive-date=4 Desember 2011}}</ref> Die publikasie praat met bewondering oor Ayaan Hirsi Ali, Bruce Bawer, Srđa Trifković<ref name="dagbladet-helter">{{cite news |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/26/nyheter/utoya/innenriks/politikk/drap/17450326/ |title=De var Breiviks helter |trans-title=Hulle was Breivik se helde |date=26 Julie 2011 |work=Dagbladet |language=no}}</ref> en Henryk M. Broder.<ref name="faz-blinderhass">{{cite news |url=https://www.faz.net/artikel/C32742/der-attentaeter-im-internet-im-blinden-hass-gegen-hass-30473075.html |title=Der Attentäter im Internet. Im blinden Hass gegen Hass |first1=Sebastian |last1=Balzter |first2=Jasper |last2=von Altenbockum |newspaper=Frankfurter Allgemeine |date=26 Julie 2011 |language=de |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727181145/https://www.faz.net/artikel/C32742/der-attentaeter-im-internet-im-blinden-hass-gegen-hass-30473075.html |archive-date=27 Julie 2011}}</ref> Die kompendium pleit vir die herstel van die [[patriargie]], wat volgens hom die Europese kultuur sou red.<ref name="Norway Killer's Hatred of Women">{{cite news |title=Norway Killer's Hatred of Women |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2011/07/24/norway-massacre-anders-breivik-s-deadly-attack-fueled-by-hatred-of-women.html |access-date=29 Julie 2011 |newspaper=The Daily Beast |archive-url=https://web.archive.org/web/20110729085424/http://www.thedailybeast.com/articles/2011/07/24/norway-massacre-anders-breivik-s-deadly-attack-fueled-by-hatred-of-women.html |archive-date=29 Julie 2011 |url-status=live}}</ref><ref name="jones" /> Die kompendium bevat sy militante verregse ideologie en [[Xenofobie|xenofobiese]] wêreldbeskouing, wat 'n reeks politieke begrippe voorstaan, waaronder wisselende grade van kulturele [[konserwatisme]], regse [[populisme]], ultranasionalisme, [[Islamofobie]], verregse [[Sionisme]] en Serwiese paramilitarisme.<ref name="croatiantimes-manifesto">{{cite news |title=Norwegian mass murderer Breivik comments on Croat-Serb relations in his manifesto |url=http://www.croatiantimes.com/news/General_News/2011-07-27/20837/Norwegian_mass_murderer_Breivik_comments_on_Croat-Serb_relations_in_his_manifesto |date=27 Julie 2011 |access-date=27 Julie 2011 |work=Croatian Times |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005190214/http://www.croatiantimes.com/news/General_News/2011-07-27/20837/Norwegian_mass_murderer_Breivik_comments_on_Croat-Serb_relations_in_his_manifesto |archive-date=5 Oktober 2011}}</ref><ref name="jpost-islamophobia">{{cite news |url=https://www.jpost.com/International/Article.aspx?id=230762 |title=Norway attack suspect had anti-Muslim, pro-Israel views |first=Ben |last=Hartman |newspaper=The Jerusalem Post |date=24 Julie 2011}}</ref> Dit beskou die [[Islam]] en "kulturele Marxisme" as die vyand en voer aan dat "Eurabië" en multikulturalisme uitgewis moet word om 'n Christelike Europa te bewaar.<ref name="manifesto1" /><ref name="manifesto2" /><ref name="jpost-islamophobia" /><ref name="Goodman">{{cite news |date=22 Julie 2011 |access-date=20 April 2013 |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2011/07/23/world/europe/23oslo.html |title=At Least 80 Are Dead in Norway Shooting |first1=Elisa |last1=Mala |first2=J. David |last2=Goodman |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724004316/http://www.nytimes.com/2011/07/23/world/europe/23oslo.html |archive-date=24 Julie 2011 |url-status=live}}</ref><ref name="beaumont-profile">{{cite news |first=Peter |last=Beaumont |title=Anders Behring Breivik: profile of a mass murderer |work=The Guardian |location=VK |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/23/anders-behring-breivik-norway-attacks |date=23 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724221409/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/23/anders-behring-breivik-norway-attacks |archive-date=24 Julie 2011 |url-status=live}}</ref><ref name="sfgate-crime">{{cite news |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2011/07/25/ED111KENUV.DTL |archive-url=https://web.archive.org/web/20111220183239/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2011/07/25/ED111KENUV.DTL |url-status=dead |archive-date=20 Desember 2011 |title=Norwegian Crime and Punishment |first=Debra J. |last=Saunders |newspaper=San Francisco Chronicle |date=26 Julie 2011}}</ref> Hy het Europeërs verder aangespoor om die historiese [[Kruistog|kruistogte]] teen die Islam, soos in die [[Middeleeue]], te herstel.<ref name="nation-crusade">{{cite news |title=Breivik's anti-Muslim crusade |url=https://www.nation.com.pk/27-Jul-2011/breiviks-antimuslim-crusade |date=27 Julie 2011 |access-date=1 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728225227/http://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Opinions/Editorials/27-Jul-2011/Breiviks-antiMuslim-crusade |archive-date=28 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> 'n Video wat Breivik ses uur voor die aanval op [[YouTube]] vrygestel het, is beskryf as iets wat geweld teen linksgesindes en Moslems in Wes-Europa aanmoedig.<ref name="telegraph-youtube">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657669/Norway-shootings-Anders-Behring-Breiviks-YouTube-video-posted-hours-before-killings.html |title=Video: Norway shootings: Anders Behring Breivik's YouTube video posted hours before killings |work=The Daily Telegraph |date=24 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |location=Londen |archive-url=https://web.archive.org/web/20110729004558/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657669/Norway-shootings-Anders-Behring-Breiviks-YouTube-video-posted-hours-before-killings.html |archive-date=29 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> Onder andere het hy in die manifes die Beneš-dekrete, wat die verdrywing van Duitsers uit Tsjeggo-Slowakye ná die Tweede Wêreldoorlog moontlik gemaak het, as voorbeeld uitgewys van wat met Europese Moslems gedoen moet word.<ref name="idnes-manifest">{{cite news |url=http://zpravy.idnes.cz/praha-je-prilis-bezpecna-zbrane-tu-nesezenu-pise-v-manifestu-breivik-1ia-/zahranicni.aspx?c=A110724_111215_zahranicni_js |title=Praha je příliš bezpečná, zbraně tu neseženu, píše v manifestu Breivik |last=Šťastný |first=Jiří |date=24 Julie 2011 |work=Mladá fronta Dnes |location=Tsjeggië |language=cs |access-date=24 Julie 2011}}</ref> In sy manifes spoor hy ook die [[Hindoeïsme|Hindoes]] aan om Moslems uit [[Indië]] te verdryf.<ref name="csm-hindu">{{cite news |last=Arnoldy |first=Ben |url=https://www.csmonitor.com/World/Asia-Pacific/2011/0725/Norway-massacre-Breivik-manifesto-attempts-to-woo-India-s-Hindu-nationalists |title=Norway massacre: Breivik manifesto attempts to woo India's Hindu nationalists |date=25 Julie 2011 |url-status=live |work=The Christian Science Monitor |language=en}}</ref> Hy eis die geleidelike deportasie van alle Moslems uit Europa tussen 2011 en 2083 deur repatriasie.<ref name="treehouse-manifesto">{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20110830202053/http://theconservativetreehouse.wordpress.com/2011/07/23/norway-gunman-anders-behring-breivik-released-manifesto-on-the-web-video-and-1500-page-document/ |title=Norway Gunman Anders Behring Breivik Released Manifesto on the Web – Video and 1,500 page document |publisher=The Last Refuge |date=23 Julie 2011}}</ref> Hy blameer [[feminisme]] daarvoor dat dit die verbrokkeling van die Europese samelewing se samehang toegelaat het.<ref name="jones">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/jul/27/breivik-anti-feminism |title=Anders Breivik's chilling anti-feminism |last=Jones |first=Jane Clare |work=The Guardian |date=27 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |location=Londen |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728011222/http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2011/jul/27/breivik-anti-feminism |archive-date=28 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Breivik se geskrifte vermeld die English Defence League, met die bewering dat hy kontak met senior lede van die EDL gehad het en dat 'n Noorse weergawe van die groep "in die proses is om sterker te word". Hy het geskryf dat die EDL "naïewe dwase" is omdat die EDL in sy woorde "enige en alle revolusionêre konserwatiewe bewegings wat terreur as 'n hulpmiddel gebruik, skerp veroordeel". Die EDL-leier Tommy Robinson het Breivik en die aanval op 26 Julie 2011 veroordeel en enige bande met die Noorweër ontken.<ref name="edl-statement">{{cite web |url=http://englishdefenceleague.org/official-statement-anders-brievik/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110731204051/http://englishdefenceleague.org/official-statement-anders-brievik/ |url-status=usurped |archive-date=31 Julie 2011 |author=BigJay |title=Official Statement – Anders Brievik |publisher=English Defence League}}</ref><ref name="irishtimes-ukgroup">{{cite news |url=https://www.irishtimes.com/newspaper/world/2011/0726/1224301383796.html |author=Mark Hennessy |title=Claim gunman linked to UK group |newspaper=The Irish Times |date=26 Julie 2011 |access-date=16 April 2020 |archive-date=24 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024091235/http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2011/0726/1224301383796.html |url-status=dead}}</ref><ref name="independent-outcry">{{cite news |last=Hall |first=Richard |title=Outcry over role of English Defence League |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/outcry-over-role-of-english-defence-league-2319895.html |access-date=25 Julie 2011 |newspaper=The Independent |date=25 Julie 2011 |location=Londen |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112005417/http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/outcry-over-role-of-english-defence-league-2319895.html |url-status=dead}}</ref><ref name="guardian-ukfarright">{{cite news |last=Townsend |first=Mark |title=Norway attacks: Utøya gunman boasted of links to UK far right |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/23/norway-attacks-utoya-gunman |access-date=25 Julie 2011 |newspaper=The Guardian |date=23 Julie 2011 |location=Londen |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724171727/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/23/norway-attacks-utoya-gunman |archive-date=24 Julie 2011 |url-status=live}}</ref><ref name="bt-atomvapen">{{cite news |title=Terroristen ville bruke atomvåpen |url=http://www.bt.no/nyheter/innenriks/Terroristen-ville-bruke-atomvpen-2542322.html |language=no |trans-title=Die terroris wou kernwapens gebruik |date=23 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011}}</ref> Nadat hy in hegtenis geneem is, is Breivik deur polisiebeamptes as 'n regse ekstremis beskryf.<ref name="Goodman" /> Breivik word deur die koerant ''Verdens Gang'' beskryf as iemand wat homself as 'n konserwatiewe nasionalis beskou.<ref name="VG-perp" /> Volgens ''The Australian'' was Breivik hoogs krities oor Moslem-immigrasie na Christelike samelewings, is hy pro-Israel en 'n bewonderaar van die Tee Party-beweging in die [[Verenigde State van Amerika]].<ref name="australian-lesson">{{cite news |title=Deadly, cruel lesson from Norway |url=http://www.theaustralian.com.au/news/features/deadly-cruel-lesson-from-norway/story-e6frg6z6-1226101590303 |newspaper=The Australian |date=26 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |first=Clive |last=Williams |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725224530/http://www.theaustralian.com.au/news/features/deadly-cruel-lesson-from-norway/story-e6frg6z6-1226101590303 |archive-date=25 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Die adjunk-polisiehoof Roger Andresen het aanvanklik vir verslaggewers gesê: "Ons het geen meer inligting as wat op [sy] eie webwerwe gevind is nie, naamlik dat dit na regs neig en dat dit, om dit so te stel, Christelik-fundamentalisties is."<ref name="breivik-admits1" /><ref name="reuters-fundamentalist">{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-norway-killings-police-idUSTRE76M0SF20110723 |title=Norway police say 84 killed in Utoeya shooting |date=23 Julie 2011 |work=Reuters |access-date=23 Julie 2011}}</ref><ref name="Erlanger">{{cite news |title=Oslo Suspect Wrote of Fear of Islam and Plan for War |author1=Erlanger, Steven |author2=Shane, Scott |url=https://www.nytimes.com/2011/07/25/world/europe/25oslo.html |newspaper=The New York Times |date=24 Julie 2011 |access-date=24 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110918090846/http://www.nytimes.com/2011/07/25/world/europe/25oslo.html |archive-date=18 September 2011 |url-status=live}}</ref> Ander het Andresen se beskrywing van Breivik as 'n Christelike ''fundamentalis'' daarna betwis.<ref name="brown">{{cite news |title=Anders Breivik is not Christian but anti-Islam |first=Andrew |last=Brown |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/andrewbrown/2011/jul/24/norway-anders-behring-breivik-beliefs |newspaper=The Guardian |location=Londen |date=24 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726113836/http://www.guardian.co.uk/commentisfree/andrewbrown/2011/jul/24/norway-anders-behring-breivik-beliefs |archive-date=26 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Breivik het ook gesê dat "ek self en baie meer soos ek nie noodwendig 'n persoonlike verhouding met Jesus Christus en God het nie".<ref name="Relationship1">{{cite web |title=Anders Breivik Manifesto: Shooter/Bomber Downplayed Religion, Secular Influence Key |url=http://www.ibtimes.com/articles/186020/20110725/anders-breivik-manifesto-shooter-bomber-downplayed-religion-secular-influence-key.htm |work=International Business Times |date=26 Julie 2011 |access-date=28 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120412194315/http://www.ibtimes.com/articles/186020/20110725/anders-breivik-manifesto-shooter-bomber-downplayed-religion-secular-influence-key.htm |archive-date=12 April 2012}}</ref><ref name="Relationship2">{{cite magazine |first=Nicola |last=Menzie |title=Norway massacre suspect manifesto rejects personal relationship with Jesus |url=http://au.christiantoday.com/article/norway-massacre-suspect-manifesto-rejects-personal-relationship-with-jesus/11623.htm |magazine=Christianity Today |date=26 Julie 2011 |access-date=28 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001211740/http://au.christiantoday.com/article/norway-massacre-suspect-manifesto-rejects-personal-relationship-with-jesus/11623.htm |archive-date=1 Oktober 2011 |url-status=dead}}</ref> Volgens die ''International Business Times'' het hy homself in sy manifes "nie as godsdienstig beskou nie", maar hom wel as 'n kulturele Christen geïdentifiseer en oor die verskille tussen kulturele en godsdienstige Christene geskryf, hoewel hy beklemtoon het dat albei Christene is en dieselfde identiteit en doelwitte het.<ref name="Relationship1" /> Ná sy gevangenisstraf het Breivik gesê dat hy hom nooit persoonlik as 'n Christen geïdentifiseer het nie, en het hy sy geloof Odinisme genoem en gesê dat hy aan Odin sou "bid en offer".<ref name="Dagen191115">{{cite news |title=Breivik mener Jesus er "patetisk" |trans-title=Breivik meen Jesus is "pateties" |url=http://www.dagen.no/Nyheter/hedning/Breivik-mener-Jesus-er-%C2%ABpatetisk%C2%BB-272638 |work=Dagen |date=19 November 2015 |language=no |access-date=23 November 2015 |archive-date=12 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512064435/https://www.dagen.no/Nyheter/hedning/Breivik-mener-Jesus-er-%C2%ABpatetisk%C2%BB-272638 |url-status=dead}}</ref><ref name="vl-ikkekristen">{{cite news |title=Breivik: Jeg er ikke kristen |trans-title=Breivik: Ek is nie 'n Christen nie |url=http://www.vl.no/nyhet/breivik-jeg-er-ikke-kristen-1.465538 |work=Vårt Land |date=15 November 2015 |language=no}}</ref> Hy het hom ook as 'n [[Fascisme|fascis]] en 'n nasionaal-sosialis geïdentifiseer<ref name="Dagen191115" /> met die stelling dat hy voorheen die retoriek van die teenjihad-beweging uitgebuit het om etno-nasionaliste te beskerm.<ref name="Expo14">{{cite news |url=http://expo.se/2014/breivik-vill-deportera-illojala-judar_6336.html |title=Breivik vill deportera "illojala judar" |trans-title=Breivik wil "ontroue Jode" deporteer |work=Expo |date=10 Januarie 2014 |language=sv |author=Daniel Vergara}}</ref> Hy het baie bydraes op die verregse<ref name="wapo-admits">{{cite news |title=Suspect in Norway attacks admits involvement, denies responsibility |author=Will Englund |author2=Michael Birnbaum |url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/norway-attacks-police-say-suspect-used-car-bomb-two-guns-killing-at-least-92/2011/07/23/gIQAVYeOVI_story_2.html |newspaper=The Washington Post |date=23 Julie 2011 |access-date=24 Julie 2011}}</ref> webwerf ''document.no'' geskryf.<ref name="nrk-hoyreekstremt">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7723548 |title=32-åringen skal tilhøre høyreekstremt miljø |publisher=NRK |work=Nyheter |location=NO |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |language=no}}</ref> Hy het vergaderings van "Documents venner" (Vriende van Document) bygewoon, wat met die webwerf Document.no verbind is.<ref name="bt-litengutt">{{cite news |language=no |title=Som en liten gutt: Slik beskrives terrorsiktede Anders Behring Breivik (32) av bergensmann som traff ham |first=Ørjan |last=Torheim |work=Bergens Tidende |url=http://www.bt.no/nyheter/innenriks/--Som-en-liten-gutt-2542176.html}}</ref> Hy is 'n voormalige lid van die Vooruitgangsparty (FrP) en sy jeugvleuel, die FpU. Volgens die destydse FpU-leier Ove Vanebo was Breivik vroeg in die 2000's aktief, maar het hy die party verlaat soos sy sienings meer ekstreem geword het.<ref name="tv2-frpmedlem">{{cite news |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/terrorsiktede-var-tidligere-medlem-av-fremskrittspartiet-3544743.html |title=Terrorsiktede var tidligere medlem av Fremskrittspartiet |last=Fondenes |first=Eivind |author2=Kathleen Buer |date=23 Julie 2011 |publisher=TV 2 |work=Nyhetene |language=no |access-date=23 Julie 2011}}</ref> In sy YouTube-video het hy sy bewondering vir Europese leiers uit die verlede uitgespreek wat teen die Islam en Moslems geveg het, en het hy [[Karel Martel]], [[Richard I van Engeland|Richard Leeuhart]], El Cid, Vlad die Spietser, Jacques de Molay, tsaar [[Nikolaas I van Rusland|Nikolaas]] en [[Jan III Sobieski]] genoem.<ref name="ziare-vladtepes">{{cite news |title=Atentate in Norvegia: Atacatorul il admira pe Vlad Tepes |url=http://www.ziare.com/international/atentat-norvegia/atentante-in-norvegia-atacatorul-il-admira-pe-vlad-tepes-1109742 |date=24 Julie 2011 |access-date=1 Augustus 2011 |language=ro |trans-title=Aanvalle in Noorweë: Die aanvaller het Vlad die Spietser bewonder}}</ref> 'n [[Sosiale media|Sosialemediawebwerf]] wat met Breivik se naam en foto geskep is, maar waarvan die outeurskap onbekend is, verwys na hom as 'n bewonderaar van [[Winston Churchill]] en Max Manus,<ref name="elmundo">{{cite news |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2011/07/23/internacional/1311378740.html |location=ES |title=El presunto autor, un noruego nacionalista vinculado a la extrema derecha |last=Poza |first=Pedro |date=23 Julie 2011 |work=El Mundo |language=es |access-date=23 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723232750/http://www.elmundo.es/elmundo/2011/07/23/internacional/1311378740.html |archive-date=23 Julie 2011 |url-status=live}}</ref><ref name="heraldsun-newface">{{cite news |title=Norway's new face of terror |first=Mary |last=Papadakis |date=24 Julie 2011 |url=http://www.heraldsun.com.au/news/gunmans-background-puzzles-police/story-e6frf7jo-1226100487358 |newspaper=Sunday Herald Sun}}</ref> en ook van die kontroversiële Nederlandse politikus [[Geert Wilders]], wie se politieke party, die Party vir Vryheid, deur die webwerf as "die enigste ware party van konserwatiewes" beskryf word.<ref name="hln-wilders">{{cite news |url=http://www.hln.be/hln/nl/10756/Bloedbad-Oslo/article/detail/1296088/2011/07/23/Dader-bloedbad-bewondert-Geert-Wilders.dhtml |title=Dader bloedbad bewondert Geert Wilders |date=23 Julie 2011 |publisher=HLN |location=BE |work=News |language=nl |access-date=23 Julie 2011}}</ref> Die musiek in die video kom uit die klankbaan van die [[videospeletjie]] ''Age of Conan: Hyborian Adventures''.<ref name="fvn-musikken">{{cite news |title=– Breivik krenker både meg og musikken |trans-title=Breivik skend sowel my as die musiek |author=Kristensen, Eivind |url=http://www.fvn.no/lokalt/--Breivik-krenker-bade-meg-og-musikken-2213272.html |newspaper=Fædrelandsvennen |language=no |date=19 April 2012 |access-date=26 April 2012}}</ref> === Ongegronde bewerings dat Breivik gehelp is === Ten tyde van die aanval was daar verdenking dat daar medepligtiges is,<ref name="vg-eyewitness">{{cite news |title=Øyenvitne til VG |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080627 |newspaper=VG |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807120037/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080627 |archive-date=7 Augustus 2011 |language=no}}</ref><ref name="vg-frifot">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080633 |title=Politiet frykter gjerningsmann kan være på frifot |publisher=VG |location=NO |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807205235/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080633 |archive-date=7 Augustus 2011}}</ref><ref name="aftenposten-frifot">{{cite news |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181342.ece |title=Frykter at gjerningsmann kan være på frifot |newspaper=Aftenposten |location=NO |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111112094801/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181342.ece |archive-date=12 November 2011}}</ref> en die polisie het hom aanvanklik voorberei om twee tot vyf skutters op Utøya teë te kom.<ref name="tv2-vanskelig">{{cite news |title=– Det var vanskelig å forstå at en mann kunne ha forvoldt så mye skade |url=http://www.tv2.no/a/3790775 |publisher=TV 2 |date=25 Mei 2012 |language=no}}</ref><ref name="aftenposten-vitner">{{cite news |title=Vitner beskrev flere terrorister etter at Breivik var pågrepet |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/Vitner-beskrev-flere-terrorister-etter-at-Breivik-var-pagrepet-6285330.html |work=Aftenposten |date=28 Augustus 2011 |language=no}}</ref> Verskeie jongmense op Utøya het gesê dat hulle oortuig is dat daar meer as een skutter was, en party berigte het beweer dat daar van die vasteland af geskiet is.<ref name="BT160212">{{cite news |title=Politiet: Det var bare én skytter |url=http://www.bt.no/nyheter/lokalt/Politiet-Det-var-bare-n-skytter-2655587.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120228125209/http://www.bt.no/nyheter/lokalt/Politiet-Det-var-bare-n-skytter-2655587.html |url-status=dead |archive-date=28 Februarie 2012 |work=Bergens Tidende |date=16 Februarie 2012 |language=no}}</ref> 'n Tweede skutter op Utøya is deur verskeie jongmense beskryf as iemand met dik donker hare, omtrent 1,80&nbsp;m lank, wat nie 'n polisie-uniform aangehad het nie en 'n pistool en 'n geweer gedra het.<ref name="vg-soteste">{{cite news |title=Øyenvitne til VG: – Det første han gjorde var å skyte den søteste jenta han så |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/terrorangrepet-22-juli-ofrene/oeyenvitne-til-vg-det-foerste-han-gjorde-var-aa-skyte-den-soeteste-jenta-han-saa/a/10080627/ |work=Verdens Gang |date=23 Julie 2011 |language=no}}</ref><ref name="dagbladet-toskyttere">{{cite news |title=Overlevende så to skyttere |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/23/nyheter/terroraksjon/oslo/utoya/innenriks/17426104/ |work=Dagbladet |date=23 Julie 2011 |language=no}}</ref> Tydens die geregtelike ondersoek het minstens twee getuies onafhanklik van mekaar albei twee verskillende skutters op Utøya beskryf, terwyl 'n derde getuie na bewering van die eiland af langs 'n voorheen onbekende donkerharige man geswem het.<ref name="dagbladet-annengjerningsmann">{{cite news |title=Utøya-vitner sier de så en annen gjerningsmann |url=http://www.dagbladet.no/2011/09/02/nyheter/innenriks/terror/anders_behring_breivik/utoya/17942302/ |work=Dagbladet |date=3 September 2011 |language=no}}</ref> Ná sy arrestasie het Breivik beweer dat hy saam met medepligtiges opgetree het, maar het hy sy verklarings later verander na dat hy alleen opgetree het.<ref name="cell-claims-bbc" /><ref name="nrk-straffes">{{cite news |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7724994 |title=Synes ikke selv at han bør straffes |date=24 Julie 2011 |publisher=NRK |location=NO |language=no |access-date=24 Julie 2011}}</ref><ref name="vg-brodre">{{cite news |title=Breivik til politiet på Utøya: – Vi er brødre |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/terrorangrepet-22-juli-anders-behring-breivik/breivik-til-politiet-paa-utoeya-vi-er-broedre/a/10090394/ |work=Verdens Gang |date=7 September 2011 |language=no}}</ref> Op 24 Julie 2011 is ses mense in Oslo op verdenking dat hulle verbintenisse met die aanvalle het, in hegtenis geneem; almal is vrygelaat.<ref name="breakingnews-sixarrests">{{cite news |url=http://www.breakingnews.ie/world/norwegian-police-arrest-six-in-oslo-raids-514019.html |title=Norwegian police arrest six in Oslo raids |work=BreakingNews.ie |date=24 Julie 2011}}</ref> Die polisie het later 'n verklaring uitgereik dat daar slegs bewyse van een skutter op Utøya gevind is, te midde van "wydverspreide samesweringsteorieë" dat daar meer as een skutter was.<ref name="BT160212" /> Sowel tydens sy verhoor as in sy manifes het Breivik gesê dat hy deur jihadistiese groepe geïnspireer is, en het hy sy bereidheid uitgespreek om saam met jihadistiese groepe aanvalle met massavernietigingswapens op Westerse teikens uit te voer.<ref name="thelocal-alqaeda">{{cite news |title=Norway killer Breivik inspired by al-Qaeda |date=17 April 2012 |website=thelocal.no |agency=AFP |url=https://www.thelocal.no/20120417/militant-nationalist-breivik-inspired-by-al-qaeda}}</ref><ref name="ibt-willingtowork">{{cite news |title=Norway killer Breivik willing to work with al-Qaeda, Iran, says Templars may need to kill children and cut off own penis |date=25 Julie 2011 |newspaper=International Business Times |place=Londen, VK |url=http://www.ibtimes.co.uk/norway-killer-breivik-willing-to-work-with-al-qaeda-iran-says-templars-must-kill-children-and-cut-of-186202}}</ref><ref name="forskning-samekamp">{{cite news |title=Breivik og al-Qaida i samme kamp |date=6 Oktober 2011 |website=forskning.no |url=https://forskning.no/religion/2011/10/breivik-og-al-qaida-i-samme-kamp |language=no}}</ref> == Reaksies == [[Lêer:2011 Norway attacks flower march.jpg|duimnael|750px|senter|Die blommemars in die middestad van Oslo op 25 Julie 2011 in die nadraai van die aanvalle. Na raming 200&nbsp;000 mense het dit bygewoon.]] {{Clear}} Aanvanklik het Magnus Ranstorp en ander terreurkundiges vermoed dat Islamitiese terreurgroepe soos [[Al-Kaïda]] agter die aanvalle sit.<ref name="nrk-alqaida">{{cite web |url=http://m.nrk.no/m/artikkel.jsp?art_id=17723020 |title=Tror Al-Qaida står bak |publisher=NRK |date=22 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121103054/http://m.nrk.no/m/artikkel.jsp?art_id=17723020 |archive-date=21 Januarie 2012 |language=no}}</ref> In die onmiddellike nadraai van die aanval is nie-etniese Noorweërs, en veral Noorse Moslems, aan teistering en geweld onderwerp.<ref name="antirasistisk-trakassering">{{cite web |url=http://antirasistisk.no/wp-content/uploads/2014/04/trakassering-av-muslimer-og-innvandrere-etter-eksplosjonen-i-regjeringskvartalet-22.-juli-2011.pdf |title=Om trakassering av muslimer og innvandrere etter eksplosjonen i Regjeringskvartalet 22. juli 2011 |date=19 Julie 2012 |language=no |trans-title=Oor die teistering van Moslems en immigrante ná die ontploffing in Regjeringskvartalet op 22 Julie 2011 |access-date=1 Mei 2022 |publisher=Anti-rasistisk senter |last1=Grimsby Haarr |first1=Anne Gerd |last2=Partapuoli |first2=Kari Helene}}</ref> In die eerste ure ná die aanvalle het die groep Ansar al-Jihad al-Alami ("Helpers van die Globale Jihad") verantwoordelikheid vir die aanvalle geëis.<ref name="tnr-abusuleiman">{{cite news |last=Greenberg |first=Karen J. |title=The Norway Attacks: Who is Abu Suleiman Al Nasser? |url=http://www.tnr.com/article/world/92532/what-ansar-al-jihad-al-alami |access-date=24 Julie 2011 |newspaper=The New Republic |date=22 Julie 2011}}</ref><ref name="Goodman" /><ref name="scotsman-claim">{{cite news |url=http://news.scotsman.com/world/Norway-terror-attacks-Claim-of.6806190.jp |publisher=Scotsman.com |title=Norway terror attacks: Claim of responsibility fuels suspicions co-ordinated attacks were the work of al-Qaeda |date=23 Julie 2011 |author=Staff Reporters}}</ref><ref name="McCants">{{cite web |last=McCants |first=Will |title=Alleged Claim for Oslo Attacks |date=22 Julie 2011 |publisher=Jihadica |url=http://www.jihadica.com/alleged-claim-for-oslo-attacks/ |access-date=24 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831073739/http://www.jihadica.com/alleged-claim-for-oslo-attacks/ |archive-date=31 Augustus 2011 |url-status=live}}</ref> Will McCants het gesê dat die groep deur middel van 'n verklaring op die internetforum Shmukh verantwoordelikheid vir die aanvalle geëis het<ref name="mala722">{{cite news |last1=Mala |first1=Eliza |last2=Goodman |first2=J. David |title=Blasts Followed by Gun Attack in Norway |url=https://www.nytimes.com/2011/07/23/world/europe/23oslo.html |access-date=22 Julie 2011 |newspaper=The New York Times |date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121115151828/http://www.nytimes.com/2011/07/23/world/europe/23oslo.html |archive-date=15 November 2012 |url-status=live}}</ref>, wat volgens hom later verwyder is.<ref name="McCants" /> ''[[The New York Times]]'' het berig dat die groep verantwoordelikheid vir die aanvalle geëis het, en het 'n verklaring aangehaal wat deur 'n terreurontleder geïdentifiseer is en gesê het dat dit 'n reaksie is op die teenwoordigheid van Noorse troepe in [[Afghanistan]] en op "ongespesifiseerde beledigings van die profeet [[Mohammed]]".<ref name="scotsman-claim" /> Met 'n berig op die Noorse televisie as bron het ''The Wall Street Journal'' aangeteken dat die verklaring van Ansar al-Jihad al-Alami gesê het: "Dit is net die begin van wat sal kom", en het die koerant ook aangeteken: "Dit is onduidelik of die groep verantwoordelikheid aanvaar het."<ref name="DuxWSJ722">{{cite news |last=Duxbury |first=Charles |title=Deadly Attacks Shake Norway |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424053111903461104576461862078291234 |access-date=22 Julie 2011 |newspaper=The Wall Street Journal |date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825002621/https://www.wsj.com/articles/SB10001424053111903461104576461862078291234 |archive-date=25 Augustus 2018 |url-status=live}}</ref> Die ''Times'' het gesê dat Noorse televisieberigte aangedui het dat Ansar al-Jihad al-Alami betrokkenheid by die aanvalle ontken het.<ref name="mala722" /> Die groep is deur Karen J. Greenberg, uitvoerende direkteur van die Center on Law and Security aan die regsfakulteit van die Universiteit van New York,<ref name="nyu-leadership">{{cite web |title=Leadership & Staff |url=http://www.lawandsecurity.org/About/leadership |publisher=New York University School of Law |access-date=27 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809225805/http://www.lawandsecurity.org/About/leadership |archive-date=9 Augustus 2011 |url-status=live}}</ref> beskryf as 'n Koerdistan-gebaseerde geaffilieerde van [[Al-Kaïda]] onder leiding van Abu Suleiman al-Naser.<ref name="tnr-abusuleiman" /> === Binnelands === [[Lêer:Oslo after the terror (5988160220).jpg|duimnael|Tydelike gedenkplek met [[Utøya]] in die agtergrond, 27 Julie 2011]] [[Lêer:Mourners in Oslo 25 July 2011 Vert 01.JPG|duimnael|Blomme voor die Oslose domkerk, 25 Julie 2011]] Koning [[Harald V]] het sy meegevoel aan die slagoffers en hul gesinne betuig en tot eenheid aangespoor.<ref name="vg-kongen">{{cite news |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080609 |title=Kongen om terrorangrepet: – Våre tanker går til ofrene |last=Murtnes |first=Sindre |date=23 Julie 2011 |newspaper=Verdens Gang |language=no |access-date=23 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726065318/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080609 |archive-date=26 Julie 2011}}</ref> Hy en koningin Sonja het die slagoffers van die aanvalle, sowel as die gesinne van dié wat gesterf het, persoonlik besoek.<ref name="kongehuset-sykehus">{{cite web |date=24 Julie 2011 |title=Besøkte sykehus |url=https://www.kongehuset.no/nyhet.html?tid=92929&sek=26939 |website=Die Koninklike Huis van Noorweë |language=no}}</ref> By 'n perskonferensie die oggend ná die aanvalle het eerste minister [[Jens Stoltenberg]] en die minister van justisie, Knut Storberget, die land toegespreek. Stoltenberg het die aanval 'n "nasionale tragedie" en die ergste gruweldaad in Noorweë sedert die Tweede Wêreldoorlog genoem. Hy het verder belowe dat die aanval nie die Noorse demokrasie sou skaad nie, en het gesê dat die behoorlike antwoord op die geweld "meer demokrasie, meer openheid, maar nie naïwiteit" is.<ref name="aftenposten-rystet">{{cite news |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4180951.ece |title=Vi er alle rystet av ondskapen |last=Gimse |first=Lars Martin |date=23 Julie 2011 |newspaper=Aftenposten |language=no |access-date=23 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722223544/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4180951.ece |archive-date=22 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> In sy toespraak by die gedenkdiens op 24 Julie 2011 het hy gesê wat volgens hom 'n behoorlike reaksie sou wees: "Niemand het dit beter gestel as die AUF-meisie wat deur CNN ondervra is nie: 'As een man soveel haat kan wys, dink hoeveel liefde ons kan wys as ons saamstaan.'"<ref name="guardian-rolling24">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/blog/2011/jul/24/norway-attacks-live-updates |title=Norway attacks: Sunday 24 July rolling coverage |work=The Guardian |location=VK |date=24 Julie 2011 |access-date=24 Julie 2011 |first1=David |last1=Batty |first2=Hannah |last2=Godfrey}}</ref><ref name="regjeringen-cathedral">{{cite web |url=http://www.regjeringen.no/en/dep/smk/Whats-new/Speeches-and-articles/statsministeren/statsminister_jens_stoltenberg/2011/address-by-prime-minister-in-oslo-cathed.html |title=Address by Prime Minister in Oslo Cathedral |publisher=Die Noorse regering |date=24 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120211093533/http://www.regjeringen.no/en/dep/smk/Whats-new/Speeches-and-articles/statsministeren/statsminister_jens_stoltenberg/2011/address-by-prime-minister-in-oslo-cathed.html |archive-date=11 Februarie 2012}}</ref> Die leier van die Arbeidersjeugliga, Eskil Pedersen, het belowe om "na Utøya terug te keer" en het Noorweë aangespoor om sy tradisie van openheid en verdraagsaamheid voort te sit.<ref name="fvn-aufere">{{cite news |url=http://www.fvn.no/nyheter/innenriks/article885654.ece |title=I dag er vi alle AUF-ere |last=Ervik |first=Marthe Rosenvinge |date=23 Julie 2011 |publisher=Fædrelandsvennen |language=no |access-date=23 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928223618/http://www.fvn.no/nyheter/innenriks/article885654.ece |archive-date=28 September 2011}}</ref> Leiers van die Noorse politieke partye het in openbare verklarings hul hartseer uitgespreek en meegevoel betuig.<ref name="hoyre-tragedie">{{cite web |url=http://www.hoyre.no/www/aktuelt/nyheter_fra_hoyre/-+En+nasjonal+tragedie.d25-TwRrK1V.ips |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927134038/http://www.hoyre.no/www/aktuelt/nyheter_fra_hoyre/-+En+nasjonal+tragedie.d25-TwRrK1V.ips |url-status=dead |archive-date=27 September 2011 |title=En nasjonal tragedie |publisher=Høyre |language=no}}</ref><ref name="frp-tragedie">{{cite web |url=http://www.frp.no/-+En+nasjonal+tragedie.d25-TMdHK5n.ips |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823200653/http://www.frp.no/-+En+nasjonal+tragedie.d25-TMdHK5n.ips |url-status=dead |archive-date=23 Augustus 2011 |title=En nasjonal tragedie |publisher=Fremskrittspartiet |language=no}}</ref><ref name="krf-tragedie">{{cite web |url=http://www.krf.no/ikbViewer/page/krf/artikkel?p_document_id=55408 |title=En ufattelig nasjonal tragedie |publisher=Kristelig Folkeparti |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929090002/http://www.krf.no/ikbViewer/page/krf/artikkel?p_document_id=55408 |archive-date=29 September 2011}}</ref><ref name="sp-tragedie">{{cite web |url=http://www.senterpartiet.no/meny-forside/ein-trist-dag-for-noreg-article71618-12919.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806023231/http://www.senterpartiet.no/meny-forside/ein-trist-dag-for-noreg-article71618-12919.html |url-status=dead |archive-date=6 Augustus 2011 |title=Ein trist dag for Noreg |publisher=Senterpartiet |language=no}}</ref><ref name="venstre-tanker">{{cite web |url=http://www.venstre.no/artikkel/36085/ |title=Våre tanker er hos ofrene og de pårørende |date=22 Julie 2011 |publisher=Venstre |language=no}}</ref><ref name="sv-tragedie">{{cite web |url=http://sv.no/Siste-nytt/En-ufattelig-tragedie |url-status=dead |title=En ufattelig tragedie |publisher=Sosialistisk Venstreparti |language=no}}</ref><ref name="rodt-tragedie">{{cite web |url=http://xn--rdt-0na.no/nyheter/2011/07/en-stor-tragedie-har-rammet-norge/ |title=En stor tragedie har rammet Norge |publisher=Rødt |language=no}}</ref> Op 1 Augustus 2011 het die Noorse parlement, die Storting, wat nominaal met somerreses was, vir 'n buitengewone sitting byeengekom om die slagoffers van die aanval te eer. In 'n afwyking van die parlementêre prosedure was sowel koning Harald V as kroonprins Haakon teenwoordig. Die president van die parlement, Dag Terje Andersen, het die name van al 77 slagoffers hardop voorgelees. Die sitting was vir die publiek oop, maar weens die beperkte sitplek is voorkeur aan familie van die oorledenes gegee.<ref name="stortinget-minnemote">{{cite web |url=http://stortinget.no/no/Hva-skjer-pa-Stortinget/Nyhetsarkiv/Forsidenyheter/2010-2011/Minnemote-mandag-1-august-kl-12/ |title=Minnesamling mandag 1. august kl. 12 |publisher=Stortinget |date=26 Julie 2011 |language=no |access-date=1 Augustus 2011}}</ref><ref name="stortinget-video">{{cite web |url=http://stortinget.no/no/Hva-skjer-pa-Stortinget/Videoarkiv/Arkiv-TV-sendinger/ |title=Video-opname van die sitting van die Storting op 1 Augustus 2011 |publisher=Stortinget |date=1 Augustus 2011 |language=no |access-date=1 Augustus 2011}}</ref> 21 Augustus is as 'n nasionale dag van roubetoon in Noorweë verklaar om die slagoffers van die terreuraanval te gedenk.<ref name="vg-sorgedag">{{cite web |url=https://www.vg.no/nyheter/innenriks/i/V0zz1/21-august-blir-det-nasjonal-soergedag |title=21. august blir det nasjonal sørgedag |date=Augustus 2011 |work=Verdens Gang |language=no}}</ref> Die sewe politieke partye in die parlement het ooreengekom om die verkiesingsveldtog vir die plaaslike verkiesings, wat in September gehou is, tot middel Augustus uit te stel.<ref name="nrk-samvittighet">{{cite news |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7726484 |title=Har ikke samvittighet til å presse AUF-ere til å stille opp |author=Sandvik, Siv |author2=Malm, Anders |language=no |publisher=NRK |date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811083523/http://nrk.no/nyheter/norge/1.7726484 |archive-date=11 Augustus 2011}}</ref> Skooldebatte is gekanselleer, hoewel die skoolverkiesings nie gekanselleer is nie.<ref name="nrk-valgkampen">{{cite news |url=http://nrk.no/nyheter/norge/1.7726484 |title=Partiene utsetter valgkampen til midten av august |last=Sandvik |first=Siv |author2=Anders Malm |date=25 Julie 2011 |publisher=NRK |language=no |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811083523/http://nrk.no/nyheter/norge/1.7726484 |archive-date=11 Augustus 2011}}</ref> Op 13 Augustus 2012 het Noorweë se eerste minister die Gjørv-verslag ontvang, wat bevind dat Breivik gekeer kon gewees het om die bloedbad op Utøya uit te voer.<ref name="chief">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-19290947 |title=Norway police chief quits over Breivik report |agency=BBC News |date=16 Augustus 2012 |access-date=24 Julie 2016}}</ref> Die verslag is in Augustus 2011 deur die parlement aangevra. === Internasionaal === [[Lêer:Half raised flag.jpg|duimnael|Die Finse vlag halfmas in [[Helsinki]] ná die aanvalle]] Die [[Verenigde Nasies]], die [[Europese Unie]], die [[NAVO]] en regerings oor die hele wêreld het hul veroordeling van die aanvalle, hul meegevoel en hul solidariteit met Noorweë uitgespreek. Daar was egter ook berigte dat Wes-Europese regse populistiese politici steun aan die moorde gegee of dit as 'n gevolg van multikulturalisme verskoon het. In 'n onderhoud op 'n gewilde radioprogram het die Italiaanse Europarlementslid Francesco Speroni, 'n vooraanstaande lid van die [[Lega Nord]], die junior vennoot in Berlusconi se konserwatiewe koalisie, gesê: "Breivik se idees is ter verdediging van die Westerse beskawing."<ref name="guardian-speroni">{{cite news |author=John Hooper |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/27/ex-berlusconi-minister-defends-breivik |title=Ex-Berlusconi minister defends Anders Behring Breivik |work=The Guardian |date=27 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |location=Londen}}</ref> Soortgelyke sienings is deur die Italiaanse Europarlementslid Mario Borghezio uitgespreek.<ref name="bbc-borghezio">{{cite news |title=Italy MEP backs ideas of Norway killer Breivik |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14315108 |access-date=29 Julie 2011 |publisher=BBC News |date=27 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728172048/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14315108 |archive-date=28 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Werner Koenigshofer, 'n lid van die Nasionale Raad van [[Oostenryk]], is uit die regse Vryheidsparty van Oostenryk geskors nadat hy die bloedbad met die dood van miljoene fetusse deur aborsie gelykgestel het.<ref name="austrianindependent-fpo">{{cite news |title=FPÖ kicks out MP for Norway killing theories |url=http://austrianindependent.com/news/Politics/2011-07-29/8578/FP%D6_kicks_out_MP_for_Norway_killing_theories |url-status=dead |access-date=29 Julie 2011 |newspaper=Austrian Independent |date=29 Julie 2011}}</ref> Op 25 Julie 2011 het elkeen van die Noordse lande om twaalfuur 'n minuut stilte gehou om die slagoffers van die twee aanvalle te eer. Noorweë se minuut stilte het tot vyf minute gestrek.<ref name="Moment of silence">{{cite web |url=http://www.aftonbladet.se/nyheter/terrordadetinorge/article13373440.ab |title=Hela Norden hedrade offren med tyst minut |work=Aftonbladet |author1=Olof Svensson |author2=Josefin Karlsson |language=sv |date=25 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011}}</ref> In Oslo, 'n stad met omtrent 600&nbsp;000 inwoners, het na raming 200&nbsp;000 mense 'n "blommemars" bygewoon.<ref name="vg-200000">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080775 |title=More than 200,000 mourn in downtown Oslo |language=no |work=Verdens Gang |date=25 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807211410/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080775 |archive-date=7 Augustus 2011}}</ref><ref name="sydsvenskan-150000">{{cite web |url=http://www.sydsvenskan.se/varlden/article1516927/Manifestation-mot-terror-i-Oslo.html |title=150 000 hedrade terrorns offer |language=sv |date=25 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929161806/http://www.sydsvenskan.se/varlden/article1516927/Manifestation-mot-terror-i-Oslo.html |archive-date=29 September 2011}}</ref><ref name="bbc-massrallies">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14285020 |publisher=BBC News |title=Mass rallies for Norway victims |date=25 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725222217/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14285020 |archive-date=25 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Die Noorse media het kritiek teen Fox News en sy kommentator Glenn Beck oor hul dekking van die aanvalle berig.<ref name="aftenposten-foxnews">{{cite news |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4183971.ece |title=Nordmenn provosert av Fox News' terrordekning |newspaper=Aftenposten |date=26 Julie 2011 |language=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20110729220305/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4183971.ece |archive-date=29 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> Beck se vergelyking van die AUF met die Hitlerjeug<ref name="telegraph-beck">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8660986/Norway-shooting-Glenn-Beck-compares-dead-teenagers-to-Hitler-youth.html |title=Norway shooting: Glenn Beck compares dead teenagers to Hitler youth |newspaper=The Daily Telegraph |date=25 Julie 2011}}</ref> het Frank Aarebrot, 'n Noorse professor met politieke simpatie vir die Noorse Arbeidersparty,<ref name="stjerneklart">{{cite web |url=http://www.nrk.no/programmer/radio/stjerneklart/1.6191946 |title=Frank Aarebrot |last=Johansen |first=Per Kristian |date=25 Augustus 2008 |publisher=NRK |language=no |access-date=25 Januarie 2010}}</ref> laat besluit om Beck 'n "fascis" en 'n "vark" te noem.<ref name="bt-beck">{{cite news |url=http://www.bt.no/nyheter/utenriks/Glenn-Beck-sammenligner-AUF-med-Hitlerjugend-2543766.html |title=Glenn Beck sammenligner AUF med Hitlerjugend |newspaper=Bergens Tidende |date=26 Julie 2011 |language=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20160908160943/http://www.bt.no/nyheter/utenriks/Glenn-Beck-sammenligner-AUF-med-Hitlerjugend-2543766.html |archive-date=8 September 2016}}</ref> === Gedenkplegtighede === 'n Aantal gedenkplegtighede het ná die aanvalle plaasgevind. Op 25 Julie 2011 het omtrent 200&nbsp;000 mense aan 'n "rosemars" by Rådhusplassen in Oslo deelgeneem.<ref name="telegraph-july25">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8661473/Norway-shooting-July-25-as-it-happened.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8661473/Norway-shooting-July-25-as-it-happened.html |archive-date=12 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live |location=Londen |work=The Daily Telegraph |first=Mark |last=Townsend |title=Norway shootings: July 25 as it happened |date=25 Julie 2011}}</ref> Die NRK-gedenkkonsert, met die titel "Mitt lille land" ("My klein landjie") en vernoem na die lied "Mitt lille land", wat "die hartseer wat baie mense deurgemaak het, gesimboliseer het",<ref name="NRK">{{cite web |url=http://www.nrk.no/kultur-og-underholdning/1.7752114 |title=Slik blir minneseremonien i dag |agency=NRK |date=19 Augustus 2011 |language=no}}</ref> het op 30 Julie 2011 in die Oslose domkerk plaasgevind. 'n Nasionale gedenkplegtigheid het op 21 Augustus 2011 plaasgevind.<ref name="NRK" /> In September 2011 het die Noorse Volkshulp en Sony Music die gedenkalbum ''Mitt lille land'' uitgereik.<ref name="vg-mittlilleland">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10039908 |title=Rekordstor interesse for platen «Mitt Lille Land» |work=Verdens Gang |language=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20111118180444/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10039908 |archive-date=18 November 2011}}</ref> == Regsgeding == Die polisie het die keuse van regsverteenwoordiger aanvanklik op versoek van die advokaat geheim gehou. Die advokaat Geir Lippestad het verkies om namens Breivik se verdediging op te tree; Breivik het spesifiek gevra dat Lippestad sy advokaat word.<ref name="TV2Lippestad" /><ref name="adressa-forsvarer">{{cite news |location=NO |url=http://www.adressa.no/nyheter/innenriks/article1666194.ece |title=Vil ikke opplyse navnet til Breiviks forsvarer |date=23 Julie 2011 |publisher=Adresseavisen/NTB |language=no |access-date=23 Julie 2011 |archive-date=24 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224112202/https://www.adressa.no/nyheter/innenriks/article1666194.ece |url-status=dead}}</ref> Op 25 Julie 2011 is Breivik in die distrikshof van Oslo voorgelei. Die polisie was bang dat Breivik die verhoor as 'n geleentheid sou gebruik om met moontlike medepligtiges te kommunikeer.<ref name="nrk-lukkededorer">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7753723 |title=Politiet ber om lukkede dører |publisher=nrk.no |access-date=19 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026203848/http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7753723 |archive-date=26 Oktober 2011 |language=no}}</ref> Daarom<ref name="domstol-kjennelse">{{cite web |url=http://www.domstol.no/upload/OBYR/Internett/Nyheter/Kjennelse%20-%20lukking%20av%20d%C3%B8rer.pdf |title=Kjennelse – Lukking av dører |publisher=domstolen.no |access-date=19 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117052555/http://www.domstol.no/upload/OBYR/Internett/Nyheter/Kjennelse%20-%20lukking%20av%20d%C3%B8rer.pdf |archive-date=17 November 2011 |language=no}}</ref> is die voorgeleiding heeltemal agter geslote deure, sonder die media en enige ander toeskouers, gehou. Regter Kim Heger het in plaas daarvan kort daarna 'n perskonferensie gehou waar hy die hof se beslissing voorgelees het.<ref name="vgtv-varetekt">{{cite web |url=http://www.vgtv.no/#!id=42469 |title=Anders Behring Breivik varetektsfengsles i åtte uker |publisher=Vgtv.no |date=25 Julie 2011 |access-date=25 Januarie 2012 |language=no}}</ref> Die praktyk van heeltemal geslote hofverrigtinge is uiters skaars in die Noorse regstelsel.<ref name="icct-fairtrial">{{cite web |url=https://icct.nl/publication/a-fair-and-public-trial-for-the-norwegian-terror-suspect/ |title=A Fair and Public Trial for the Norwegian Terror Suspect |publisher=The International Centre for Counter-Terrorism – The Hague |date=28 Julie 2011 |access-date=30 Augustus 2016 |archive-date=18 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918224130/https://icct.nl/publication/a-fair-and-public-trial-for-the-norwegian-terror-suspect/ |url-status=dead}}</ref> Die debat oor watter strafregtelike klagte gelê moes word, was heftig. Baie polisie-advokate wou hoogverraad of misdade teen die mensdom gehad het.<ref name="e24-30aar">{{cite web |url=http://e24.no/lov-og-rett/breivik-risikerer-30-aars-fengsel/20082609 |title=Breivik risikerer 30 års fengsel |work=E24 |date=25 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |language=no}}</ref> Die vervolging het Breivik uiteindelik op klagte van terrorisme aangekla. Breivik het erken dat hy die skutter op Utøya en die dader agter die bom in Oslo was, en het ook al die ander werklike gebeure erken. Tog het hy met die woorde "Ek erken nie hierdie regstelsel nie" onskuldig gepleit.<ref name="vg-uniformen">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080776 |title=Krevde politiet skulle hente uniformen før rettsmøtet |work=VG |date=25 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111123175331/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080776 |archive-date=23 November 2011 |language=no}}</ref> Die staatsaanklaer Christian Hatlo het gevra dat Breivik agt weke lank sonder pos of besoekers aangehou word. Die regter het met die volgende woorde ten gunste van die vervolging beslis: "die beskuldigde is 'n dreigende gevaar vir die samelewing en moet ter wille van sy eie en ander se veiligheid aangehou word. Dit is hoogs waarskynlik dat hy aan die beweerde misdade skuldig is, en gevangenisstraf is nodig om die vernietiging van getuienis te voorkom." Ooreenkomstig die vervolging se versoek is Breivik vir agt weke in aanhouding geplaas sonder pos of besoekers, waarvan vier weke in volkome afsondering, hernubaar nie later nie as 19 September 2011.<ref name="e24-atteuker">{{cite web |url=http://e24.no/lov-og-rett/terrorsiktet-fengslet-i-aatte-uker/20082580 |title=Terrorsiktet fengslet i åtte uker |work=E24 |date=25 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |language=no}}</ref> Hy is onmiddellik na Ila Landsfengsel, 'n maksimum-sekuriteitsgevangenis, oorgeplaas.<ref name="vg-ila">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080853 |title=Her skal Breivik sitte i isolasjon |work=VG |date=27 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111123175231/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080853 |archive-date=23 November 2011 |language=no}}</ref> Op 13 Augustus 2011 is Breivik deur die polisie na Utøya geneem om sy dade op die dag van die bloedbad te rekonstrueer. Nóg die media nóg die publiek is van die operasie in kennis gestel. Die polisie het verduidelik dat die onverwagse rekonstruksie nodig was omdat Breivik vir al 77 moorde afsonderlik aangekla en verhoor sou word. Die polisie het dit minder aanstootlik vir die oorlewendes geag om dit eerder voor as tydens die verhoor te doen. Ten spyte van die baie polisiebote en helikopters het niemand van die burgers wat dié dag blomme op die oewer kom neerlê het, agtergekom wat agt uur lank net 'n paar honderd meter oor die meer van hulle aan die gebeur was nie.<ref name="vg-tilbakepautoya">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10081251 |title=Massedrapsmannen tilbake på Utøya lørdag |work=VG |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110901044411/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10081251 |archive-date=1 September 2011 |language=no}}</ref> Op die aand van 14 Augustus het die polisie 'n perskonferensie oor die rekonstruksie gehou. Daar is berig dat Breivik nie onaangeraak was deur sy terugkeer na Utøya nie, maar dat hy geen wroeging getoon het nie. Inspekteur Pål Fredrik Hjort Kraby het Breivik se gedrag en onverskilligheid op die eiland as "onwerklik" beskryf, aangesien hy die polisie oor die loop van agt uur gewillig presies gewys het hoe hy al 69 moorde uitgevoer het.<ref name="vg-ingenanger">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10081294 |title=Politiet om Breivik på Utøya: – Viste ikke uttrykk for anger |work=VG |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110909035339/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10081294 |archive-date=9 September 2011 |language=no}}</ref> Die verhoor het op 16 April 2012 begin en tot 19 Junie 2012 geduur.<ref name="trial-planning">{{cite news |title=Terrorrettssaken starter 16. april |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7875413 |agency=NRK |language=no |trans-title=Die hofsaak begin op 16 April |date=14 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121095441/http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7875413 |archive-date=21 Januarie 2012}}</ref><ref name="LarsBevanger2012" /> Honderd-en-sewentig mediaorganisasies is geakkrediteer om die verrigtinge te dek.<ref name="dagbladet-schau">{{cite news |author1=Skogrand, Merete |author2=Steen, Thea |title=Kristopher Schau skal dekke Breivik-rettssaken |url=http://www.dagbladet.no/2012/03/14/kultur/medier/morgenbladet/kristoffer_schau/breivik/20663696/ |newspaper=Dagbladet |language=no |date=14 Maart 2012 |access-date=14 Maart 2012}}</ref> Breivik het erken dat hy die oortredings begaan het, maar het onskuldig gepleit omdat hy geglo het dat die moorde "noodsaaklik" was.<ref name="telegraph-triallive">{{cite news |author=Hannah Furness |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/9206193/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-trial-live.html |title=Norway killer Anders Behring Breivik trial: latest |date=16 April 2012 |newspaper=The Daily Telegraph |access-date=16 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417075124/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/9206193/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-trial-live.html |archive-date=17 April 2012}}</ref> Die belangrikste saak vir Breivik was dat hy nie as "ontoerekeningsvatbaar" of "psigoties" geag moes word nie, omdat sy boodskap dan sy betekenis sou verloor.<ref name="conversation-badmad">{{cite web |last=Loughnan |first=Arlie |date=25 Augustus 2012 |title=Anders Breivik is guilty: the fine line between bad and mad |url=http://theconversation.com/anders-breivik-is-guilty-the-fine-line-between-bad-and-mad-9068 |access-date=13 Januarie 2024 |website=The Conversation |language=en-US}}</ref> Op 24 Augustus is Breivik deur die paneel van vyf regters regtens toerekeningsvatbaar bevind. Hy is tot preventiewe aanhouding (''forvaring'') gevonnis, 'n vonnis van 21 jaar in die gevangenis wat herhaaldelik met vyf jaar verleng kan word solank hy as 'n gevaar vir die samelewing beskou word. Dit is die swaarste vonnis wat die Noorse reg toelaat en die enigste manier waarop lewenslange gevangenisstraf moontlik gemaak kan word.<ref name="LarsBevanger2012">{{cite news |author=Lars Bevanger |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-19365616 |title=Anders Behring Breivik: Norway court finds him sane |agency=BBC News |date=24 Augustus 2012 |access-date=24 Julie 2016}}</ref> == Nadraai == [[Lêer:Utøya 2.jpg|duimnael|Gedenkteken met 'n uitsig op [[Utøya]]]] Coop Norway, 'n ketting kleinhandelwinkels in Noorweë, het verskeie speletjies as gevolg van die aanval van sy rakke verwyder. Onder die titels was speletjies soos ''Homefront'', die ''[[Call of Duty]]''-reeks, ''Sniper: Ghost Warrior'', ''Counter-Strike: Source'' en ''World of Warcraft''. Sommige speletjies is ook tydelik uit die Noorse WiiWare-katalogus verwyder, waaronder 'n skietspeletjie op spore.<ref name="planetxbox-coop">{{cite news |title=Norway Retail Giant Dropping Many Titles/Toys in Response to Oslo Attacks |url=http://www.planetxbox360.com/article_15754/Norway_Retail_Giant_Dropping_Many_TitlesToys_in_Response_to_Oslo_Attacks |access-date=31 Julie 2011 |archive-date=24 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324231355/http://www.planetxbox360.com/article_15754/Norway_Retail_Giant_Dropping_Many_TitlesToys_in_Response_to_Oslo_Attacks |url-status=dead}}</ref> In die dae ná die aanvalle het Noorweë se grootste politieke partye 'n beduidende toename in belangstelling in lidmaatskap onder jongmense opgemerk. Sowel die Noorse Jong Konserwatiewes en die Vooruitgangsparty se Jeug as die Arbeidersjeugliga (AUF) het ná 'n paar dae 'n beduidende aantal nuwe lede ingeskryf.<ref name="aftenposten-ungdomspartiene">{{cite news |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4184188.ece |work=Aftenposten |title=Ungdomspartiene merker stor pågang etter tragedien |first1=Berit Strøyer |last1=Aalborg |first2=Kristin Jonassen |last2=Nordby |first3=Yasmin Sunde |last3=Hoel |language=no |date=26 Julie 2011 |access-date=26 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727020422/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4184188.ece |archive-date=27 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> Die moederpartye het ook 'n ongewone toename in aansoeke om lidmaatskap aangemeld: die Konserwatiewe Party en die Vooruitgangsparty het teen vroeg in Augustus elk byna 1&nbsp;000 nuwe lede ingeskryf,<ref name="nettavisen-900">{{cite news |url=http://www.nettavisen.no/nyheter/article3204009.ece |work=Nettavisen |title=900 til Erna – 767 til Siv |first=Jørgen |last=Berge |date=9 Augustus 2011 |access-date=19 Augustus 2011 |language=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117053103/http://www.nettavisen.no/nyheter/article3204009.ece |archive-date=17 November 2011 |url-status=dead}}</ref> terwyl die Arbeidersparty teen die einde van die maand meer as 6&nbsp;000 nuwe lede aangemeld het.<ref name="bt-6200">{{cite news |url=http://www.bt.no/nyheter/valg/6200-nye-i-Ap-etter-Utya-2566208.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117061015/http://www.bt.no/nyheter/valg/6200-nye-i-Ap-etter-Utya-2566208.html |url-status=dead |archive-date=17 November 2011 |work=Bergens Tidende |title=6200 nye i Ap etter Utøya |first=Hanne |last=Heszlein-Lossius |date=31 Augustus 2011 |access-date=1 September 2011 |language=no}}</ref> Verregse groepe soos Stop die Islamisering van Noorweë (SIAN) en die Noorse Verdedigingsliga (NDL), sowel as die party Demokrate, het volgens berigte teen middel Augustus 'n oplewing in hul lidmaatskap en in belangstelling beleef, met omtrent honderd nuwe lede vir die Demokrate en omtrent driehonderd vir die NDL.<ref name="tv2-medlemsboom">{{cite news |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/medlemsboom-for-hoeyreekstreme-3562095.html |work=TV 2 |title=Medlems-boom for høyreekstreme |date=18 Augustus 2011 |access-date=19 Augustus 2011 |language=no}}</ref><ref name="dagbladet-ndl">{{cite news |url=http://www.dagbladet.no/2011/08/25/nyheter/norwegian_defence_league/anders_behring_breivik/innenriks/terrorangrepet/17824844/ |work=Dagbladet |title=– Blir årets hendelse |first1=Astrid |last1=Meland |first2=Line |last2=Brustad |date=25 Augustus 2011 |access-date=3 September 2011 |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111225065906/http://www.dagbladet.no/2011/08/25/nyheter/norwegian_defence_league/anders_behring_breivik/innenriks/terrorangrepet/17824844/ |archive-date=25 Desember 2011}}</ref> In die plaaslike verkiesings van September, byna twee maande ná die aanvalle, het die Konserwatiewe Party (9% op na 28%) en, in 'n mindere mate, die Arbeidersparty (2% op na 32%) gewen. Die Vooruitgangsparty, die party waarvan Breivik 'n lid was, (6% af na 11%) en die Sosialistiese Linkse Party (2% af na 4%) het daarteenoor terugslae beleef.<ref name="bbc-localelections">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14895052 |publisher=BBC |title=Norway local elections: Breivik's old party suffers |date=13 September 2011 |access-date=13 September 2011}}</ref> In die Gjørv-verslag, wat die eerste minister voor 'n perskonferensie op 13 Augustus 2012 ontvang het, is bevind dat die owerhede meer stappe kon gedoen het om Breivik te keer, hom op te spoor of sy aanvalle te onderbreek.<ref name="globe-reportblasts">{{cite news |url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/report-blasts-police-response-to-norway-massacre/article4478381/ |work=The Globe and Mail |title=Report blasts police response to Norway massacre |date=13 Augustus 2012 |access-date=13 Augustus 2012 |location=Toronto |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815224835/http://www.theglobeandmail.com/news/world/report-blasts-police-response-to-norway-massacre/article4478381/ |archive-date=15 Augustus 2012}}</ref> Dit het ook die polisie-optrede gekritiseer, in skerp teenstelling met 'n interne verslag wat die polisie vroeër uitgereik het. 'n Paar dae later het die nasionale polisiehoof Øystein Mæland sy bedanking ingedien en 'n gebrek aan duidelike steun vir sy standpunt van sy meerderes aangevoer. Hy het gesê: "As die ministerie van justisie en ander politieke owerhede nie hierdie saak ondubbelsinnig uitklaar nie, sal dit vir my onmoontlik word om voort te gaan." Sy bedanking is deur die minister van justisie, Grete Faremo, aanvaar en aangekondig.<ref name="chief" /> Vegard Grøslie Wennesland, 'n oorlewende van die voorval, het in die Noorse parlementsverkiesing van 2013 op 'n Arbeidersparty-lys vir die parlement gestaan.<ref name="bbc-survivorsrun">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-24008612 |agency=BBC News |title=Norway election: Terror survivors run for parliament |date=8 September 2013}}</ref> Nog 33 Arbeidersparty-kandidate in die verkiesing was oorlewendes van Utøya, en van hulle is Åsmund Aukrust, Stine Renate Håheim en Fredric Holen Bjørdal ook verkies.<ref name="thelocal-four">{{cite news |url=https://www.thelocal.no/20130911/four-utoya-survivors-elected-to-parliament |work=The Local Europe AB |title=Four Utøya survivors elected to parliament |date=11 September 2013 |access-date=6 Desember 2020}}</ref> Die uitslag het egter 'n koalisieregering van die Konserwatiewe Party en die regse Vooruitgangsparty, waarvan Breivik van 1999 tot 2004 'n lid was, aan die bewind gebring.<ref name="dn-breiviksparti">{{cite news |url=https://www.dn.se/nyheter/varlden/utlandsk-press-om-fremskritts-partiet-breiviks-parti/ |title=Utländsk press om Fremskritts-partiet: Breiviks parti |newspaper=Dagens Nyheter |date=11 September 2013 |access-date=15 Desember 2016 |language=sv}}</ref> === Verduistering uit die fonds vir slagoffers van die terreuraanval === In 2016 is een persoon weens die verduistering van 300&nbsp;000 Noorse kroon uit Støttegruppen etter 22. juli, 'n Noorse nieregeringsorganisasie, tot 120 dae gevangenisstraf gevonnis; die geld sou aan slagoffers van die terreuraanval gegaan het. Die dader was 'n rentmeester van die organisasie.<ref name="vg-underslag">{{cite news |url=https://vg.no/nyheter/innenriks/terrorangrepet-22-juli-ofrene/maa-i-retten-for-underslag-av-22-7-penger/a/23855709 |title=Må i retten for underslag av 22/7-penger |date=26 November 2016 |newspaper=Verdens Gang |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref> === Verbod op halfoutomatiese wapens vir jag en op die Mini-14-geweer === Op 28 Februarie 2018 het Peter Frølich van die Noorse parlement se komitee vir regsake gesê dat 'n voorstel om halfoutomatiese wapens te verbied, wat die vorige jaar voorgestel is, nou genoeg politieke steun het om teen 2021 wet te word. Die wet het die Ruger Mini-14-geweermodel wat in die bloedbad op Utøya gebruik is, en ander halfoutomatiese gewere vir jag verbied. Die gebruik van halfoutomatiese vuurwapens vir skietsport bly egter wettig vir sportlui wat toestemming vir oefen- en kompetisieskiet van Dynamic Sports Shooting Norway (DSSN) of die Noorse Reserwe-offisiersvereniging (NROF) het.<ref name="politiforum-forbud">{{cite news |url=https://www.politiforum.no/artikler/forbud-mot-40-halv-automatiske-vapen-vi-er-glade-for-forbudet/438262 |title=Forbud mot 40 halvautomatiske våpen: Vi er glade for forbudet |language=no |author=Torkjell Jonsson Trædal |work=Politiforum |date=20 Mei 2018 |access-date=3 Desember 2022}}</ref> === Na-aapvoorvalle === ==== Die Poolse na-aper ==== Op 20 November 2012 het die Poolse owerhede die arrestasie van 'n 45-jarige lektor in chemiese ingenieurswese aan die Landbou-universiteit van [[Krakow]] aangekondig, op verdenking dat hy 'n soortgelyke aanval voorberei. Volgens die owerhede was Brunon Kwiecień 'n bewonderaar van Breivik en is hy verder deur die [[Oklahoma City-bomaanval]] van 1995 geïnspireer.<ref name="pol copy 1">{{cite news |url=http://zpravy.idnes.cz/polsko-zmarilo-chystany-teroristicky-utok-na-predstavitele-zeme-1cz-/zahranicni.aspx?c=A121120_081639_zahranicni_js |title=Polsko zmařilo atentát na Sejm. Vědec chtěl odpálit 4 tuny výbušnin |trans-title=Pole het 'n aanval op die Sejm verydel. 'n Wetenskaplike wou 4 ton springstof laat ontplof |work=Mladá fronta Dnes |date=20 November 2012 |access-date=24 November 2012 |language=cs}}</ref><ref name="pol copy 7">{{cite journal |last=West |first=Ben |date=29 November 2012 |title=Mimicking Breivik in Poland |url=http://www.stratfor.com/weekly/mimicking-breivik-poland |journal=Stratfor |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121202012104/http://www.stratfor.com/weekly/mimicking-breivik-poland |archive-date=2 Desember 2012 |access-date=2 Desember 2012}}</ref> Pole se Binnelandse Veiligheidsagentskap (ABW) het eers van Kwiecień te hore gekom nadat dit 'n ondersoek na Breivik se Poolse kontakte begin het toe bekend geword het dat Breivik party van die chemikalieë vir sy bom oor die internet uit Pole bestel het. Volgens die ABW het Kwiecień 'n aanval op die [[Sejm]], die laerhuis van die Poolse parlement, met 'n motorbom voorberei.<ref name="pol copy 2">{{cite news |url=http://www.wprost.pl/ar/357276/Niedoszly-zamachowiec-wpadl-przez-Breivika/ |title=Niedoszły zamachowiec wpadł przez Breivika |date=20 November 2012 |access-date=24 November 2012 |language=pl |work=wprost.pl |trans-title=Die mislukte aanvaller is danksy Breivik gevang}}</ref> Benewens die parlement as teiken het Kwiecień ook die moorde op Monika Olejnik, 'n invloedryke joernalis, en Hanna Gronkiewicz-Waltz, die burgemeester van [[Warskou]], voorberei.<ref name="pol copy 6" /> Kwiecień het in 1997 probeer om hom te bewapen, maar die owerhede het sy aansoek om 'n vuurwapenlisensie geweier. Hy het hom later onwettig begin bewapen, meestal met wapens wat in België gekoop is.<ref name="pol copy 3">{{cite news |url=http://www.rp.pl/artykul/10,953875-Chemik-zafascynowany-Breivikiem.html |title=Chemik zafascynowany Breivikiem |trans-title='n Chemikus wat deur Breivik gefassineer is |work=Rzeczpospolita |date=21 November 2012 |access-date=24 November 2012 |language=pl |archive-date=28 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428025707/http://www.rp.pl/artykul/10,953875-Chemik-zafascynowany-Breivikiem.html |url-status=dead}}</ref> Hy het vier ander mense vir sy saak gewerf, maar minstens twee van hulle was eintlik geheime agente van die ABW.<ref name="pol copy 6">{{cite news |date=28 November 2012 |title=Monika Olejnik i Hanna Gronkiewicz-Waltz na celowniku Brunona K. |url=http://wyborcza.pl/1,75478,12936571,Monika_Olejnik_i_Hanna_Gronkiewicz_Waltz_na_celowniku.html |work=Gazeta Wyborcza |language=pl |access-date=28 November 2012 |trans-title=Monika Olejnik en Hanna Gronkiewicz-Waltz was ook deur Brunon K. geteiken}}</ref> Hy is op 19 April 2017 skuldig bevind en tot nege jaar gevangenisstraf gevonnis, en is op 6 Augustus 2019 in die gevangenis oorlede.<ref name="tvn24-kwiecien">{{cite web |date=6 Augustus 2019 |title=He was planning an attack on the Sejm. Brunon Kwiecień found dead in prison |url=https://www.tvn24.pl/tvn24-news-in-english,157,m/brunon-kwiecien-man-who-planned-an-attack-on-polish-sejm-found-dead,959066.html |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=tvn24.pl}}</ref> ==== Die skietery by moskeë in Christchurch ==== Brenton Harrison Tarrant, die in Australië gebore dader van twee opeenvolgende massaskieterye by [[Moskee|moskeë]] in [[Christchurch]], [[Nieu-Seeland]], het in sy manifes "The Great Replacement", wat verwys na 'n verregse samesweringsteorie uit Frankryk van Renaud Camus, gesê dat hy veral deur Breivik geïnspireer is. Tarrant het ook beweer dat hy deur 'n organisasie waarvan Breivik 'n lid was en wat as "Die Tempelridders" bekend staan, "kortliks kontak" met hom gehad het.<ref name="fp-darkweb">{{cite news |url=https://foreignpolicy.com/2019/03/16/the-dark-web-enabled-the-christchurch-killer-extreme-right-terrorism-white-nationalism-anders-breivik/ |title=The Dark Web Enabled the Christchurch Killer |last=Ravndal |first=Jacob Aasland |date=16 Maart 2019 |work=Foreign Policy |access-date=19 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190318195011/https://foreignpolicy.com/2019/03/16/the-dark-web-enabled-the-christchurch-killer-extreme-right-terrorism-white-nationalism-anders-breivik/ |archive-date=18 Maart 2019 |url-status=live}}</ref><ref name="smh-briefcontact">{{cite news |url=https://www.smh.com.au/world/oceania/christchurch-suspect-claimed-brief-contact-with-norwegian-mass-murderer-20190316-p514pj.html |title=Christchurch suspect claimed 'brief contact' with Norwegian mass murderer |last=Taylor |first=Adam |date=16 Maart 2019 |work=Sydney Morning Herald |access-date=19 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190315235915/https://www.smh.com.au/world/oceania/christchurch-suspect-claimed-brief-contact-with-norwegian-mass-murderer-20190316-p514pj.html |archive-date=15 Maart 2019 |url-status=live}}</ref> Die skieterye het op 15 Maart 2019 tydens die [[Vrydaggebed]] by die Al Noor-moskee en die Linwood Islamitiese Sentrum plaasgevind, waarin 51 mense omgekom het en 89 beseer is.<ref name="Gelineau_Gambrell2">{{cite web |url=https://www.chicagotribune.com/news/nationworld/ct-mosque-killer-white-supremacy-20190315-story.html |title=New Zealand mosque shooter is a white supremacist angry at immigrants, documents and video reveal |last1=Gelineau |first1=Kristen |last2=Gambrell |first2=Jon |date=15 Maart 2019 |website=Chicago Tribune |access-date=17 Maart 2019}}</ref> == Gedenkkunswerk == In Julie 2026 het Noorweë 'n nuwe gedenkteken in Oslo ontbloot wat die 77 slagoffers van die aanvalle eer. Die ontbloting, wat net 'n paar dae voor die vyftiende herdenking van die aanval gehou is, het oorlewendes en die slagoffers se families in die stad se opgeknapte regeringskwartier, naby die plek van die oorspronklike bomaanval, bymekaargebring. Die kunswerk met die titel ''Upholding'' is deur Matias Faldbakken geskep en bestaan uit 'n klipmosaïek van 12&nbsp;m van 'n waadvoël wat inheems aan Utøya is, binne 'n groot blou staalraam, met die name van al 77 slagoffers op die struktuur ingegraveer.<ref name="bbc-upholding">{{cite web |last1=Bayly |first1=Tom |last2=Lam |first2=Lana |date=20 Julie 2026 |title=Norway opens new memorial for victims of 2011 massacre |url=https://www.bbc.com/news/articles/c07r9m22gyyo |access-date=20 Julie 2026 |website=BBC |language=en-GB}}</ref> === Nasionale gedenktekens === 'n Nasionale gedenkteken staan by Johan Nygaardsvolds plass by Regjeringskvartalet in Oslo. Dit is op 22 Julie 2016 ontbloot en is tydelik.<ref name="3rw-midlertidig">{{cite web |url=https://3rw.no/midlertidig-minnested-i-regjeringskvartalet-etter-22-juli-hendelsene-avduket/ |title=Midlertidig minnested i regjeringskvartalet etter 22. juli hendelsene avduket |work=3rw |date=24 Julie 2018 |language=no}}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite web |url=http://www.nrk.no/buskerud/regjeringen-endrer-ikke-planer-for-22.-juli-minnesmerke-1.12952467 |title=Regjeringen endrer ikke planer for 22. juli-minnesmerke |publisher=NRK |date=19 Mei 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref><ref name="regjeringen-midlertidig">{{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/midlertidig-minnested-i-regjeringskvartalet/id2585590/ |title=Midlertidig minnested i regjeringskvartalet |date=16 Januarie 2018 |language=no}}</ref> ==== Die nasionale gedenkteken by Utøyakaia ==== Die bou van 'n nasionale gedenkteken by Utøyakaia, aan die oewer van die Tyrifjord, in Hole in [[Buskerud]], is in Junie 2022 voltooi.<ref name="ReferenceD">{{cite web |url=https://www.nrk.no/norge/kostnadssmell-for-minnestedet-pa-utoyakaia-_-men-til-varen-blir-det-ferdig-1.15604791 |title=Kostnadssmell for minnestedet på Utøyakaia – men til våren blir det ferdig |date=2 Januarie 2022 |publisher=NRK |language=no}}</ref> Die gedenkteken bestaan uit 'n geboë trap by die aanlegplek vir die veerboot na die eiland Utøya.<ref name="inaugurates">{{cite web |url=https://www.straitstimes.com/world/europe/norway-inaugurates-memorial-to-77-killed-by-neo-nazi-killer-in-2011 |title=Norway inaugurates memorial to 77 killed by neo-Nazi killer in 2011 |work=The Straits Times |date=18 Junie 2022 |access-date=24 April 2026}}</ref> Daar is 77 smal bronskolomme aan die voet van die trappe, wat die aantal slagoffers van die aanvalle verteenwoordig.<ref name="inaugurates" /> Hulle staan in twee geboë boë, waarvan die eerste "op die son gerig is soos dit in die lug gestaan het toe die bom in Oslo ontplof het", en die tweede boog "op die son gerig is soos dit in die lug gestaan het tydens die aanval op Utøya".<ref name="inaugurates" /> Die gedenkteken is deur eerste minister [[Jonas Gahr Støre]] ontbloot, in 'n plegtigheid wat ook deur kroonprins Haakon, kabinetsministers, die leier van die AUF en [[Jens Stoltenberg]], destydse eerste minister ten tyde van die aanval en toe sekretaris-generaal van die NAVO, bygewoon is.<ref name="finally">{{cite web |url=https://www.newsinenglish.no/2022/06/20/memorial-to-terror-victims-finally-opens/ |title=Memorial to terror victims finally opens |date=20 Junie 2022 |access-date=24 April 2026 |work=News in English}}</ref> Hy het die gedenkteken beskryf as "'n plek wat ons altyd kan herinner aan alles wat ons verloor het, 'n plek waar ons kinders en kleinkinders kan leer wat gebeur het, en oor die gevolge van verregse ekstremisme en haat".<ref name="finally" /> In 2020 het sestien<ref name="ReferenceC">{{cite web |url=https://www.nrk.no/ytring/edel-dad_-1.15274265 |title=Edel dåd |date=4 Desember 2020 |publisher=NRK |language=no}}</ref> bure van die bouterrein 'n hofsaak aanhangig gemaak om die werk te laat stop, met die bewering dat die gedenkteken 'n konstante herinnering aan die verskrikking van die aanval sou wees en dat die verwagte toeloop van besoekers 'n bykomende las op hul gesondheid sou plaas.<ref name="nrk-rettssak">{{cite web |url=https://www.nrk.no/kultur/i-dag-starter-rettssaken-om-minnestedet-etter-terroren-22.-juli-1.15266564 |title=I dag starter rettssaken om minnestedet etter terroren 22. juli |publisher=NRK |date=2020 |language=no}}</ref> Een buurman het in die hof getuig dat hy mense gered het wat deur die terroris gewond is, en het gesê: "Ons word keer op keer herinner aan wat gebeur het. Ek sal nie die krag hê om na die kolomme te kyk nie. Ek sal net die gesigte van die dooies kan sien." Die sekretaris-generaal van die AUF, wat self 'n oorlewende van die aanval is, het getuig dat hy nie die bure se angs oor die gedenkteken verstaan nie.<ref name="ReferenceC" /> In September 2020 het 'n interdik van die distrikshof van Ringerike verdere bouwerk aan die gedenkteken gestuit; in November het 'n hoër hof die interdik opgehef,<ref name="dagsavisen-medhold">{{cite web |url=https://www.dagsavisen.no/nyheter/innenriks/auf-og-staten-fikk-medhold-i-retten-byggeprosjektet-pa-utoyakaia-kan-fortsette-inntil-videre-1.1806342 |title=AUF og staten fikk medhold i retten – byggeprosjektet på Utøyakaia kan fortsette inntil videre |date=25 November 2020 |language=no}}</ref><ref name="ReferenceB">{{cite web |url=https://www.nrk.no/kultur/kostnadene-mer-enn-tidoblet-for-22.-juli-minnested-1.15189610 |title=Kostnadene mer enn tidoblet for 22. juli-minnested |date=6 Oktober 2020 |publisher=NRK |language=no}}</ref><ref name="nrk-naboene">{{cite web |url=https://www.nrk.no/osloogviken/naboene-til-planlagt-minnested-fikk-medhold-i-retten-_-arbeidet-ma-stanse-1.15173635 |title=Naboene til planlagt minnested fikk medhold i retten – arbeidet må stanse |date=25 September 2020 |publisher=NRK |language=no}}</ref> en in Februarie 2021 het die hof met die bevinding dat die voordele van die gedenkteken swaarder weeg as die trauma wat dit sou kon oproep, teen die teenstanders beslis.<ref name="inaugurates" /> Die koste van 'n nasionale gedenkteken in die munisipaliteit Hole het meer as tienvoudig gestyg, van 40,5 miljoen Noorse kroon<ref name="ReferenceD" /><ref name="ReferenceB" /> tot meer as 500 miljoen, vertragings en regskoste inbegrepe.<ref name="finally" /> === Ander gedenktekens en simbole === [[Lêer:Utøya - minnesmerket (32941587931).jpg|duimnael|''Ringen'' ("die ring") op [[Utøya]]]] [[Lêer:Utøya - Hegnhuset (32222600354).jpg|duimnael|''Hegnhuset'' ("die beskermingshuis") op Utøya]] [[Lêer:Avduking av Jernrosene.jpg|duimnael|Die monument "Die ysterrose" staan op die voorgrond]] [[Lêer:Shattered newspaper monter outside VG in Oslo.jpg|duimnael|Die koerantvertoonkas wat tydens die ontploffing beskadig is]] * Op [[Utøya]] staan die gedenkplek wat ''Lysningen'' ("die oopte") genoem word; 'n deel daarvan is ''Ringen'' ("die ring"), 'n "ring van staal wat tussen bome hang en waarop die name en ouderdomme<ref name="Miljolaven">{{cite news |author1=Kjell-Erik Nordenson Kallset |title=Tar tilbake Utøya |publisher=Klassekampen |date=1 Julie 2016 |page=2 |language=no}}</ref> van die meeste van die 69 wat doodgemaak is, ingegraveer is"; "dit lê op die hoogste punt van die eiland".<ref name="nrk-50turer">{{cite web |url=https://www.nrk.no/buskerud/xl/50-turer-dagen-til-utoya-pa-det-meste-1.13044637 |title=50 turer dagen til Utøya på det meste |publisher=NRK |date=19 Julie 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> Dit is in die somer van 2015 ontbloot.<ref name="BereavedFearMonolithCelebratingPerp">{{cite web |author=Gabrielle Graatrud |url=http://www.dagbladet.no/kultur/etterlatte-frykter-at-22juli-minnestedet-blir-en-bauta-over-gjerningsmannen/60240778 |title=Etterlatte frykter at 22. juli-minnestedet blir en bauta over gjerningsmannen |publisher=Dagbladet.no |date=18 Junie 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref><ref name="Snu">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2016/04/04/kultur/kronikk/meninger/debatt/sorbraten/43724033/ |title=No shame in turning around! |publisher=Dagbladet.no |date=4 April 2016}}</ref> * ''Hegnhuset'' is in 2016 ingewy.<ref name="utoya-hegnhuset">{{cite web |date=25 Maart 2021 |title=Hegnhuset |url=https://utoya.no/hegnhuset/ |access-date=7 November 2025 |website=Utøya |language=en-US}}</ref> * "Die ysterrose" (''Jernrosene'') is in die Domkerkpark in Oslo.<ref name="jernrosene-plassering">{{cite web |url=https://www.jernrosene.no/plassering |title=Plassering |language=no}}</ref> Die gedenkteken het omtrent 900 metaalrose; hulle is deur mense in verskeie lande geskenk, een roos is deur 'n oorlewende gemaak en party deur ander nabestaandes.<ref name="Rosemonument på vent" /> * 'n Koerantvertoonkas wat as newe-skade beskadig is, is onherstel gelaat, met die glas gebars maar nie deur die skokgolf van die bom uit sy plek geruk nie. In 2020<ref name="koro.no">{{cite web |url=https://koro.no/prosjekter/relocating-the-past-ruins-for-the-future/ |title=Relocating the past: Ruins for the future |publisher=KORO}}</ref> is die vertoonkas terugverskuif na waar dit in 2011 gestaan het, buite Akersgata 55, die hoofkwartier van ''Verdens Gang''. Die installasie word deur die staatsorganisasie KORO "Relocating the past: ruins for the future" genoem.<ref name="koro.no" /> Die kunstenaar Ahmad Ghossein het die inisiatief geneem om 'n gedenkteken van die verbryselde vertoonkas te maak.<ref name="vg-avismonter">{{cite news |url=https://www.vg.no/nyheter/innenriks/i/K0wb7/vgs-avismonter-flyttes-og-bevares |title=VGs avismonter flyttes og bevares |date=24 Junie 2013 |work=Verdens Gang |access-date=8 Augustus 2018 |language=no}}</ref> Die koerantuitgawe van die dag van die bomaanval is steeds te sien. * In elke munisipaliteit staan een monoliet. Dit is gedenktekens wat die kunstenaar Nico Widerberg vir die 53 geraakte munisipaliteite in Noorweë geskep het, wat dieselfde beeldhouwerk verwelkom het en wat deur 'n private skenking gefinansier is.<ref name="BereavedFearMonolithCelebratingPerp" /><ref name="Snu" /> * 'n {{lang|nb|minnestein}} ("gedenksteen") om die aanvalle op Utøya te gedenk, staan by 'n rusplek langs die pad met 'n uitsig<ref name="ringblad-utsikten">{{cite web |author=Mette Eriksen |url=http://www.ringblad.no/nyheter/miljovern/e16/ma-sta-pa-en-soppeldynge-for-a-nyte-den-vakre-utsikten/s/5-45-210581 |title=Må stå på en søppeldynge for å nyte den vakre utsikten |publisher=Ringblad.no |date=27 Maart 2016 |language=no}}</ref> op Utøya, langs die Europese roete E16 by Nes in die munisipaliteit Hole.<ref name="moren-snu">{{cite news |last=Morén |first=Anette |title=Snu nå, skrinlegg Sørbråten |work=Klassekampen |date=2 April 2016 |page=37 |language=no}}</ref> === Voorgestelde gedenktekens === 'n Monument by Stensparken in Oslo is voorgestel, metaalrose inbegrepe. Dit is nie goedgekeur nie, omdat sy beplande afmetings van 34&nbsp;m by 20&nbsp;m, met 'n hoogte van 3&nbsp;m, as te oorweldigend beoordeel is.<ref name="Rosemonument på vent">{{cite web |url=https://www.nrk.no/ostlandssendingen/rosemonument-pa-vent-1.13000556 |title=Rosemonument på vent |publisher=NRK |date=17 Junie 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> === Die gekanselleerde nasionale gedenkteken by Sørbråten === Vanaf September 2016<ref name="aftenposten.no">{{cite web |url=http://www.aftenposten.no/norge/Hole-kommune-stopper-Statens-byggesoknad-609143b.html |title=Hole kommune stopper Statens byggesøknad |work=Aftenposten |date=16 November 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref> het die munisipaliteit Hole die saakwerk oor die aansoek om toestemming om 'n nasionale monument by Sørbråten te bou, gestaak;<ref name="nrk-lettet">{{cite web |url=https://www.nrk.no/buskerud/lettet-over-at-byggesoknaden-er-stoppet-1.13230105 |title=Lettet over at byggesøknaden er stoppet |publisher=NRK |date=16 November 2016 |language=no}}</ref> die media het gesê dat die saakwerk omtrent twee en 'n half jaar of langer opgeskort kon word. Die regering sou as verweerder in die hof tydens 'n drie weke lange verhoor optree wat op 25 April 2017 begin;<ref name="dagbladet-rettssak-sorbraten">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/kultur/rettssak-om-minnestedet-pa-sorbraten-til-varen/64707841 |title=Rettssak om minnestedet på Sørbråten til våren |date=9 November 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref><ref name="dagbladet.no">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/kultur/aufnbspnekter-oss-naboer-det-samme-de-onsker-for-seg-selv/63964890 |title=AUF nekter oss naboer det samme de ønsker for seg selv |date=16 Oktober 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref><ref name="NRK2016">{{cite web |url=https://www.nrk.no/kultur/kan-forkaste-omstridt-sorbraten-minnesmerke-1.13134836 |title=Kan forkaste omstridt Sørbråten-minnesmerke |agency=NRK |date=15 September 2016 |language=no}}</ref> die onderliggende hofsaak was daarop gemik om bouwerk op die beplande plek te verhoed. Vroeër, in Maart 2016, is die plek vir 'n beplande nasionale gedenkplek van Utøya na Sørbråten verskuif, wat op die vasteland 350&nbsp;m van Utvika en 900&nbsp;m van Utøya lê;<ref name="dagbladet.no" /><ref name="Minnesaret">{{cite news |first=Karin |last=Moe |title=Minneåret 22. juli |work=Klassekampen |date=31 Maart 2016 |page=23 |language=no}}</ref> in September 2014 het die munisipale raad van Hole 'n gedenkteken by Sørbråten geweier.<ref name="22juli-motstand">{{cite web |url=http://22juli.info/Lists/Nyheter/ViewForm.aspx?ID=155 |title=Motstand i Hole kommunestyre mot det nasjonale minnestedet på Sørbråten sender saken tilbake til staten |website=22juli.info |date=15 September 2014 |access-date=24 Julie 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160917225531/http://22juli.info/Lists/Nyheter/ViewForm.aspx?ID=155 |archive-date=17 September 2016 |language=no}}</ref> Die name van verskeie<ref name="dagbladet.no" /><ref name="TheaterDeny">{{cite web |author=Anki Gerhardsen |url=http://www.aftenposten.no/meninger/kronikk/Kronikk-Hvem-eier-22-juli--Anki-Gerhardsen-585502b.html |title=Kronikk: Hvem eier 22. juli? |work=Aftenposten |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> van die slagoffers is volgens berigte deur hul naasbestaandes as inskripsies op die beplande monument geweier. 'n Komitee, die ''Kunstutvalget for minnestaden for 22. juli'', het 'n ontwerp van Jonas Dahlberg vir die monument gekies, en Karin Moe het die beplande monument by Sørbråten "Breivik se gedenkplek" genoem.<ref name="Minnesaret" /> Later het Moe in 'n artikel in ''Klassekampen'' gesê dat "baie van die plaaslike inwoners die ontwerp as 'n skending, selfs 'n verkragting van die natuur by Sørbråten beskryf het. Die gedenkteken word so intens ervaar dat liggaamlike pyn gevoel word net deur jou in te dink dat jy dit elke dag in die oë moet kyk. Die getraumatiseerde bure herleef die terreurdade deur die brutale sny in die berghang, 'n herinnering aan wie opgetree het: Anders Behring Breivik. Hier is sy misdaad in klip uitgekerf. Geen wonder dat vrees in die reaksies lê nie. Wat vir die plaaslike mense verbysterend is, is dit: ons sou vereer word, nie opnuut getraumatiseer word nie. Waarom moet hierdie ongeneeslike gedenkwond so naby aan ons lewe op ons toegedien word?"<ref name="Minnesaret" /> Sy het verder gesê dat "dit lank geduur het voordat die gedenkplek vir die [[Aanvalle op 11 September 2001|aanvalle van 11 September]] op Manhattan gereed was. Nou is 'n omvattende rustyd vir nadenke, wat sowel etiek as estetika betref, nodig: vir die plasing en vir die finale ontwerp van die gedenkteken."<ref name="Minnesaret" /> 'n Later artikel het voorgestel dat "ons die monument maak soos dit in die vooruitsig gestel is, maar die wond met gesteente opvul en die oppervlak mooi maak", met kintsugi as inspirasie.<ref name="meyer-kintsugi">{{cite news |last=Meyer |first=Alexander |title=Kintsugiteknikk på Sørbråten |work=Klassekampen |date=1 April 2016 |page=19 |language=no}}</ref> 'n Nog later artikel het gesê: "Wat baie van ons nie verstaan nie, is waarom hierdie planne, wat blykbaar nie goed oordink is nie, nou deurgedruk word. Is dit uit prestige of uit agting vir die kunstenaar?"<ref name="Snu" /> Die minister van plaaslike regering en modernisering is gekritiseer omdat hy die besluit om die monument te bou aangekondig het terwyl Breivik 'n klaer in 'n vierdaagse hofsaak was.<ref name="Doubts">{{cite web |author=Lars Elton |url=http://www.dagsavisen.no/kultur/ut%C3%B8ya-minnesmerket-tiden-det-tar-tvilen-vi-har-1.706117 |title=Utøya-minnesmerket: tiden det tar – tvilen vi har |website=Dagsavisen.no |date=April 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> Op 14 April 2016 het die media gesê dat 'n "verslag aangedui het dat die gedenkplek groot geestelike spanning op die mense wat naby daaraan woon, sal plaas";<ref name="dagbladet-ordforer">{{cite web |first=Mari Sand |last=Malm |url=http://www.dagbladet.no/2016/04/14/kultur/sorbraten/22juli/minnesmerke/43868484/ |title=Ordføreren ville støtte Utøya-naboene i kampen mot staten |website=Dagbladet |date=14 April 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> die verslag van die ''Nasjonalt kunnskapssenter om vold og traumatisk stress'' is in April 2015 voltooi.<ref name="nkvts-rapport">{{cite web |url=https://www.regjeringen.no/contentassets/c1942fe9a7c14931a1365aaf2633288b/minnesmerke_nkvts.pdf |title=Psykososiale konsekvenser av nasjonalt minnesmerke i Hole kommune |language=no |trans-title=Psigososiale gevolge van 'n nasionale gedenkteken in die munisipaliteit Hole |website=regjeringen.no}}</ref> 'n Later koerantartikel het gevra: "En waarom moet die klein skiereiland Sørbråten met die reusesny gestraf word? Wat het dit verkeerd gedoen?"<ref name="hellum-minnesmerket">{{cite news |first=Johannes Block |last=Hellum |title=Minnesmerket |work=Klassekampen |date=16 April 2016 |page=56 |language=no}}</ref> Op 16 April 2016 het die media die raadslid<ref name="brreg-utstranda">{{cite web |url=https://w2.brreg.no/enhet/sok/detalj.jsp?orgnr=916921101 |title=Nøkkelopplysninger fra Enhetsregisteret |publisher=Brønnøysundregistrene |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> Anne-Gry Ruud van die buurtvereniging ''Utstranda Velforening'' aangehaal: "Ek dink nie die kunswerk eer almal wat doodgemaak is nie, maar simboliseer net pyn en oop wonde. As hierdie kunswerk enige assosiasies oproep, dan is dit met terreur, dood, pyn en die ontoereikendheid van die samelewing. Dit is nie net 'n klein snytjie op een punt nie, dit is 'n gebied van 1,2 dekare wat deur water omring sal word. Ek dink nie die plaaslike inwoners het 'n verantwoordelikheid om 'n plek vir 'n gedenkteken by Sørbråten te verskaf nie. Veral in die somer ervaar ons 'n gestadigde stroom toeriste op 'n bedevaart na Sørbråten. Party neem selfies met Utøya in die agtergrond. Ander hou die inwoners staan en vra wat hulle dié dag gedoen het en hoe ons gehelp het. Ons het twee skoolbusse wat elke dag op die pad net daarbo heen en weer ry, ander gaan verby op pad na die winkel, ontspanningsbedrywighede, werk of die munisipale sentrum, en daar is 260 inwoners."<ref name="brakke-seier">{{cite news |first=Jonas |last=Brække |title=Tror seier er mulig |publisher=Klassekampen |date=16 April 2016 |page=5 |language=no}}</ref> Die nasionale kongres van die Vooruitgangsparty het besluit om "nee" te sê vir die plasing van die gedenkteken by Sørbråten.<ref name="dagbladet-frpnei">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2016/04/25/nyheter/politikk/politiske_partier/vold/auf/43993850/ |title=AUF om Frp-nei: – Uansvarlig, uprofesjonelt og uklokt |website=Dagbladet |date=25 April 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> Op 25 April 2016 het die munisipale raad van Hole besluit om 25&nbsp;000 Noorse kroon aan ''Utstranda Velforening'' toe te ken vir 'n beoogde hofsaak teen die regering.<ref name="nrk-25000">{{cite web |url=http://www.nrk.no/buskerud/naboene-til-sorbraten-far-25.000-kroner-1.12917426 |title=Naboene til Sørbråten får 25.000 kroner |agency=NRK |date=25 April 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> In 'n artikel in ''Aftenposten'' van 14 Mei 2016 het Stig Andersen, 'n rolprentregisseur en -vervaardiger, gesê dat die monument van die oorspronklike kompetisie veronderstel was om 'n prys van hoogstens 20 miljoen Noorse kroon te hê; nou dat die regering die prys op 70 miljoen beraam het, bykomende uitgawes inbegrepe, is die deelnemers wat binne die oorspronklike prysgrense gewerk het, bedrieg.<ref name="andersen-avblases">{{cite web |first=Stig |last=Andersen |url=http://www.aftenposten.no/meninger/kronikker/Utoya-minnesmerket-Memory-Wound-har-bare-n-losning-Det-ma-avblases--Stig-Andersen-8458252.html |title=Utøya-minnesmerket 'Memory Wound' har bare én løsning: Det må avblåses! |website=Aftenposten |date=14 Mei 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> In Mei 2016 het die regering geskryf dat die lopende hofsaak oor die plasing van die monument nie die regering se planne sou verander nie; die brief is deur die minister van plaaslike regering en modernisering en die minister van kultuur onderteken.<ref name="ReferenceA" /> In 'n artikel in ''Dagbladet'' van 11 Junie 2016 is Hans Normann Dahl aangehaal: "Die monument self is onbegryplik, en die idee so lomp dat dit 'n negatiewe en vernietigende stof bevat."<ref name="dagbladet-plagiat">{{cite web |first=Gabrielle |last=Graatrud |url=http://www.dagbladet.no/2016/06/11/kultur/sorbraten/minnested/22_juli/minnesmerke/44471855/ |title=Flere protester mot 22. juli-minnested: – Stort nærmere kan man ikke komme et plagiat |website=Dagbladet.no |date=11 Junie 2016 |language=no}}</ref> 'n Artikel in ''Dagbladet'' van 18 Junie 2016 het die geskrifte van een moeder (Gunn Rusten) aangehaal wat haar dogter verloor het: "My dogter se naam sal NIE op enige gedenkteken by Sørbråten vertoon word nie, maar dit word op Utøya vertoon."<ref name="BereavedFearMonolithCelebratingPerp" /> Sy het bygevoeg: "Waarom moet al die fenomenale mense wat daar woon, en wat dié dag hul lewens op die spel geplaas het om soveel moontlik van dié op Utøya te red, dit as 'n lewenslange, daaglikse herinnering aan die noodlottige Vrydag hê toe die polisie en dié in bevel 'n mal man omtrent anderhalfuur lank laat rondstap en na willekeur laat moor het, sonder om in te gryp?"<ref name="BereavedFearMonolithCelebratingPerp" /> 'n Ander moeder (Mai Britt Rogne) wat haar dogter verloor het, het verder gesê: "Ons het al die graf, en Utøya, en een monoliet in elke munisipaliteit. Hoeveel gedenkplekke het ons nodig?"<ref name="BereavedFearMonolithCelebratingPerp" /> Op 24 Junie 2016 is die regering met die eis dat "die regering verhoed word om die gedenkteken ''Memory Wound'', 'n parkeerterrein, 'n voetpad en hulpontwikkelings by Sørbråten en Bergli, albei in Hole, te bou" in die distrikshof van Ringerike gedagvaar.<ref name="dagbladet-pengegaver">{{cite web |first=Knut-Eirik |last=Lindblad |url=http://www.dagbladet.no/kultur/privatpersoner-over-hele-norge-har-sendt-pengegaver-til-soksmalet-mot-staten/60254541 |title=Privatpersoner over hele Norge har sendt pengegaver til søksmålet mot staten |website=Dagbladet.no |date=27 Junie 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> Vanaf September 2016 het die regering aangebied om die "Memory Wound"-ontwerp vir 'n monument te laat vaar; die plek vir 'n nasionale gedenkteken by Sørbråten het onveranderd gebly.<ref name="NRK2016" /><ref name="dagsavisen-forkaste">{{cite web |url=http://www.dagsavisen.no/innenriks/regjeringen-tilbyr-a-forkaste-22-juli-minnesmerke-1.778759 |title=Regjeringen tilbyr å forkaste 22. juli-minnesmerke |website=dagsavisen.no |date=15 September 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref> Die Sweedse psigiater Per-Olof Michel het gesê: "Ek het gewonder waarom die regering so haastig was. In Swede gaan ons volgende jaar die tsoenami-monument ontbloot, 13 jaar ná die feit. Oor iets wat soveel mense raak, moet jy tyd laat verbygaan en sake weer deurgaan."<ref name="klassekampen-forskerne">{{cite web |url=http://www.klassekampen.no/article/20160922/ARTICLE/160929989 |title=Får kritikk fra forskerne |work=Klassekampen |date=22 September 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref> Bodil Cappelen het in 'n artikel in ''Klassekampen'' gesê: "Die eeue gaan verby. O ja. Hier het hulle 'n skiereiland van die moederberg afgekap. 'n Landskap was toe nie so veel werd nie."<ref name="cappelen-ikkealltid">{{cite news |title=Ikke alltid det vi ser |work=Klassekampen |date=1 Oktober 2016 |first=Bodil |last=Cappelen |page=40 |language=no}}</ref> Oor die vraag of "Memory Wound" moontlik plagiaat van een van 300 kandidaatvoorstelle vir die voorkwalifisering in die kompetisie vir die monumentontwerp is,<ref name="NRK.no2016">{{cite web |url=https://www.nrk.no/trondelag/xl/sjokkert-over-likheten-1.13209478 |title=Sjokkert over likheten |agency=NRK |date=14 November 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref> het die kunshistorikus Tommy Sørbø gesê: "My eerste indruk was dat dit die naaste aan plagiaat is"; "maar wanneer die idee so eenders is, dink ek 'n mens moet die saak verder ondersoek".<ref name="NRK.no20162">{{cite web |url=https://www.nrk.no/trondelag/_-jeg-synes-det-virker-merkelig-at-to-personer-far-en-sa-lik-ide.-1.13227234 |title=Jeg synes det virker merkelig at to personer får en så lik idé |agency=NRK |date=14 November 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref> Die meestersverhandeling (''masteroppgaven'') van die argitektuurstudente Kristin Ulrikke Rønnestad en Hildegunn Slotnæs was reeds op die webwerf van die Noorse Universiteit vir Wetenskap en Tegnologie (NTNU) gepubliseer, is in Trondheim uitgestal en is aan omtrent 200 mense en kantore gepos. Die saak het tot sover daartoe gelei dat die staatsagentskap KORO Dahlberg en die departement van kultuur van moontlike bewerings van plagiaat in kennis gestel het; Dahlberg het enige kennis van die ''masteroppgaven'' ontken; en die student Rønnestad het die direkteur van KORO in April 2014 ontmoet. Die prokureur van die argitekte se vakbond wat Rønnestad daarheen vergesel het, het gesê dat KORO "'n taamlik neerhalende houding teenoor haar" getoon het. Onder die ander sienings oor die saak is dié van Arve Rød, kunskritikus van ''Dagbladet'', wat oor die sketse gesê het: "Die ooreenkoms is eienaardig en onmoontlik om te miskyk. Dit is moeilik om nie tot die gevolgtrekking te kom dat dit twee heeltemal eenderse idees is nie, maar ek kan op grond daarvan nie beweer dat Dahlberg die werk van die twee studente geplagieer het nie"; hy meen dit is taamlik merkwaardig dat twee idees wat so eenders is, in dieselfde kompetisie en situasie, op dieselfde plek en op dieselfde tyd opgeduik het.<ref name="NRK.no20162" /> In November 2016 het nuus uitgelek dat die saakwerk oor die aansoek om toestemming om die monument by Sørbråten te bou, in September opgeskort is; die munisipaliteit Hole het dit onder meer op grond van die komende hofsaak geregverdig.<ref name="aftenposten.no" /> In Junie 2017 het die regering die projek gekanselleer.<ref name="ReferenceB" /> === Pogings tot kunsskepping === 'n Noorse nuusartikel van 2016 het gesê dat "die meeste van dié wat op die gebied van die kuns werk, waarskynlik bewus was van die steungroep se duidelike pogings om die Deense dramaturg Christian Lollike te keer toe hy 'n drama op grond van die terroris se manuskrip wou opvoer. Kunstenaars is eintlik nie so waagmoedig as wat baie dink nie."<ref name="TheaterDeny" /><ref name="22juli-stottegruppe">{{cite web |url=http://22juli.info/default.aspx |title=Nasjonal støttegruppe etter 22. juli-hendelsene |website=22juli.info |access-date=17 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121208023815/http://22juli.info/default.aspx |archive-date=8 Desember 2012 |url-status=dead |language=no}}</ref> == In die populêre kultuur == * Die gedig ''Desse minna har ikkje tid til å vente'' ("Hierdie herinneringe het nie tyd om te wag nie") van 2021, deur Frode Grytten<ref name="bt-grytten">{{cite web |url=https://www.bt.no/amagasinet/i/M1Paw5/frode-gryttens-nye-22-juli-dikt-spesialskrevet-for-a-magasinet |title=Han skrev det som for mange ble "22. juli-diktet". Her er forfatter Frode Gryttens nye dikt – ti år etter |website=www.bt.no |date=18 Julie 2021 |access-date=19 Julie 2021 |language=no}}</ref> === Rolprente === * ''Til ungdommen'' ("Aan die jeug") van 2012, geregisseer deur Kari Anne Moe<ref name="nrk-filmene">{{cite web |last=Hestman |first=Ida Madsen |date=18 Julie 2021 |title=Filmene som har hjulpet oss å forstå det som skjedde – og konsekvensene |trans-title=Die rolprente wat ons gehelp het om te verstaan wat gebeur het, en wat die gevolge was |url=https://www.nrk.no/kultur/anbefaling_-22.-juli-filmer-og--serier-1.15499438 |access-date=24 April 2026 |website=NRK |language=nb-NO}}</ref> * ''Utøya: July 22'', geregisseer deur Erik Poppe, is in 2018 vrygestel.<ref name="nrk-filmene" /> * ''22 July'', geregisseer deur Paul Greengrass, is in 2018 vrygestel.<ref name="nrk-filmene" /> * ''Arven etter 22. juli'' ("Die nalatenskap van 22 Julie"), geregisseer deur Tommy Gulliksen, is in 2021 vrygestel.<ref name="vg-arven">{{cite web |last=Nilsen |first=Morten Ståle |date=18 Julie 2021 |title=TV-anmeldelse «Arven etter 22. juli»: Trollet som ikke sprakk |url=https://www.vg.no/rampelys/i/k30qXX/tv-anmeldelse-arven-etter-22-juli-trollet-som-ikke-sprakk |access-date=7 November 2025 |website=VG |language=no}}</ref> === Musiek === [[Lêer:Laleh, Nasjonal Minneskonsert 2012.jpg|duimnael|regs|Laleh tree saam met die Noorse Radio-orkes by die Nasionale Gedenkkonsert van 2012 in Vika in Oslo op]] Die enkelsnit "Some Die Young" van 2012 deur die Iraans-Sweedse musikant Laleh het nou met die nasionale rouproses geassosieer geraak, en koerantartikels, universiteitslesings en 'n aantal ondersteunervideo's het hieroor te voorskyn gekom.<ref name="blft-traumebearbeiding">{{cite journal |url=https://www.idunn.no/doi/10.3402/blft.v4i0.23537 |language=no |title=Nasjonal traumebearbeiding i sanglyrikk for barn og unge etter 22/7 |journal=Barnelitterært forskningstidsskrift |date=31 Desember 2013 |doi=10.3402/blft.v4i0.23537 |access-date=24 Desember 2022 |last1=Ommundsen |first1=Åse Marie |volume=4 |hdl=10642/1821 |hdl-access=free}}</ref> Laleh is uitgenooi om as een van slegs twee internasionale kunstenaars by die amptelike gedenkkonsert in Oslo op die eerste herdenking van die gebeurtenis in 2012 op te tree, en het die lied later by die Nobelvredesprys-konsert van 2012 uitgevoer.<ref name="svt-trostelat">{{cite news |url=https://www.svt.se/nyheter/inrikes/hennes-lat-blev-hela-norges-trostelat-har-besoker-laleh-ut-ya-for-forsta-gangen |language=sv |title=Hennes låt blev hela Norges tröstelåt – här besöker Laleh Utøya för första gången |newspaper=SVT Nyheter |publisher=Sveriges Television |date=23 Augustus 2017 |access-date=24 Desember 2022 |last1=Ljungholm |first1=Markus}}</ref><ref name="nobel-laleh">{{cite OV |date=11 Desember 2012 |title=Laleh "Some die young" 2012 Nobel Peace Prize Concert |type=Televisievervaardiging |url=https://www.youtube.com/watch?v=DP8j9Bx5ero |access-date=24 Desember 2022 |location=Oslo, Noorweë |publisher=Nobel Peace Prize Concert}}</ref> Die lied het agt weke lank die eerste plek op die Noorse treffersparade behaal en is veertien keer platinum deur IFPI Noorweë gesertifiseer.<ref name="norwegiancharts-laleh">{{cite web |url=https://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Laleh&titel=Some+Die+Young&cat=s |title=Norwegian Charts – Laleh / Some die young |publisher=Hung Medien |access-date=24 Desember 2022}}</ref><ref name="ifpi-laleh">{{cite web |url=https://ifpi.no/trofe/trofeoversikt/?aar=&searchterm=laleh |title=Trofeoversikt |website=IFPI Norge |date=17 April 2020 |access-date=24 Desember 2022 |language=no}}</ref> In 'n aflewering van [[Sveriges Television]] se musiekdokumentêre reeks ''Hitlåtens historia'' van 2017 word Laleh uitgenooi om Utøya vir die eerste keer te besoek en oorlewendes te ontmoet, en dink sy na oor die betekenis wat haar lied as deel van die herdenkingsbedrywighede gekry het.<ref name="aftonbladet-laleh">{{cite news |date=23 Augustus 2017 |title=Lalehs svåra känslor kring hitlåten: "Finns en ära i det" |url=https://www.aftonbladet.se/nojesbladet/a/AOvgM/lalehs-svara-kanslor-kring-hitlaten-finns-en-ara-i-det |work=Aftonbladet |location=Stockholm, Swede |access-date=24 Desember 2022 |language=sv}}</ref> Die Oostenrykse swartmetaalgroep Harakiri for the Sky het 'n lied met die titel "69 Dead Birds for Utøya" op hul album ''Aokigahara'' van 2014 vrygestel.<ref name="genius-harakiri">{{cite web |title=Harakiri for the Sky – 69 Dead Birds for Utøya |url=https://genius.com/Harakiri-for-the-sky-69-dead-birds-for-utya-lyrics |access-date=7 November 2025}}</ref> Die Nederlandse simfoniese metaalgroep Epica het 'n lied met die titel "Internal Warfare" op hul album ''Requiem for the Indifferent'' van 2012 vrygestel. Die sangeres Simone Simons het in 'n onderhoud gesê dat dit oor die Breivik-aanvalle in Noorweë gaan.<ref name="genius-epica">{{cite web |title=Epica – Internal Warfare |url=https://genius.com/Epica-internal-warfare-lyrics |access-date=7 November 2025}}</ref> Die Noorse popsangeres Aurora het 'n lied met die titel "Little Boy in the Grass" op haar EP ''Running with the Wolves'' van 2015 vrygestel, wat oor die tragedie gaan. Een van haar vriende is tydens die aanval op Utøya doodgemaak.<ref name="genius-aurora">{{cite web |title=AURORA – Little Boy In The Grass |url=https://genius.com/Aurora-little-boy-in-the-grass-lyrics |access-date=7 November 2025}}</ref> Die Noorse sangeres Anette Askvik het 'n lied met die titel "Liberty" op haar album ''Liberty'' van 2011 vrygestel, en die amptelike video daarvan bevat beelde van die tragedie en die opdrag "Til minne om ofrene etter terrorhandlingene 22.07.2011" ("Ter nagedagtenis van die slagoffers van die terreurdade van 22 Julie 2011").<ref name="nps-askvik">{{cite news |last=Müller |first=Thomas |date=19 Desember 2023 |title=Anette Askvik gir oss sjelefred med et av årets fineste album |url=https://npsmusic.no/anette-askvik-gir-oss-sjelefred-med-et-av-arets-fineste-album/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713182127/https://npsmusic.no/anette-askvik-gir-oss-sjelefred-med-et-av-arets-fineste-album/ |archive-date=13 Julie 2025 |access-date=7 November 2025 |work=NPS Music |language=nb-NO}}</ref> 'n Lied van 2016 wat deur die Noorse pop-rockgroep DeLillos uitgevoer is, "Vi ser dere nå" ("Ons sien julle nou"), is oor die aanvalle geskryf; een vers sê: "hy het 'n bom laat ontplof, om na 'n eiland te gaan, waar hy jongmense neergeskiet het, asof dit lekker was".<ref name="nrk-sangen">{{cite web |url=https://www.nrk.no/ytring/sangen-som-trostet-norge-1.13036996 |title=Sangen som trøstet Norge |website=Nrk.no |date=18 Julie 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref><ref name="nrk-haper">{{cite web |url=https://www.nrk.no/kultur/_-haper-ingen-fikk-odelagt-kvelden-1.8254910 |title=– Håper ingen fikk ødelagt kvelden |agency=NRK |date=23 Julie 2012 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> === Televisie === Seisoen 6 van ''Seconds from Disaster'' het op die eerste herdenking van die aanvalle in Noorweë begin (uitgesaai op 22 Julie 2012), met die aflewering met die titel "Norway Massacre: I Was There".<ref name="natgeo-seconds">{{cite news |url=http://natgeotv.com.au/tv/seconds-from-disaster/episodes.aspx?series=6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130306054611/http://natgeotv.com.au/tv/seconds-from-disaster/episodes.aspx?series=6 |url-status=dead |archive-date=6 Maart 2013 |work=Seconds From Disaster: Series 6 |title=Norway Massacre: I Was There |publisher=National Geographic Australia |date=22 Julie 2012}}</ref> Die ''[[Futurama]]''-aflewering "The Cryonic Woman" is in sommige hersaaiings, die DVD-heruitgawe inbegrepe, effens verander omdat 'n oomblik in die aflewering 'n skerm met die woorde "Prime Minister of Norway" bevat het. Dit is later na "Chainsaw Juggler" verander.<ref name="cracked-futurama">{{cite web |last=Kelly |first=Keegan |date=30 Maart 2024 |title='Futurama' Fans Discover How A Tragedy Changed A Classic Joke — For the Better |url=https://www.cracked.com/article_41603_futurama-fans-discover-how-a-tragedy-changed-a-classic-joke-for-the-better.html |access-date=7 November 2025 |website=Cracked.com |language=en}}</ref> 'n Televisiereeks, ''22. juli'', oor dié wat op die aanval gereageer het, het op 5 Januarie 2020 op NRK begin.<ref name="nrk-22juliserie">{{cite web |title=22 juli |url=https://tv.nrk.no/serie/22-juli |access-date=1 Oktober 2020 |publisher=NRK |language=no}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Verdere leesstof == * Borchgrevink, Aage Storm, en Guy Puzey. ''A Norwegian Tragedy: Anders Behring Breivik and the Massacre on Utøya''. 2013. {{ISBN|978-0745672205}} (uit Noors vertaal) * Seierstad, Åsne, en Sarah Death. ''One of Us: The Story of Anders Breivik and the Massacre in Norway''. New York: Farrar, Straus & Giroux, 2015. {{ISBN|978-0374277895}} (uit Noors vertaal) * Turrettini, Unni, en Kathleen M. Puckett. ''The Mystery of the Lone Wolf Killer: Anders Behring Breivik and the Threat of Terror in Plain Sight''. New York: Pegasus Crime, 2015. {{ISBN|978-1605989105}} == Eksterne skakels == {{Commons|Category:2011 Norway attacks}} * [https://web.archive.org/web/20110723001331/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4180673.ece Stor eksplosjon i Oslo sentrum], ''Aftenposten'', nuusberig in Noors, met foto's. * [http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=83&artikel=4613900 Allvarligt bombattentat skakar Oslo], ''Sveriges Radio'', nuusberig in Sweeds, met foto's. * [http://topics.nytimes.com/top/news/international/countriesandterritories/norway/index.html Norway – Breivik Attacks, July 2011], versamelde nuus en kommentaar by ''The New York Times'' * [https://web.archive.org/web/20120822100326/http://www.nrk.no/minnetavle/ Slagoffers van die aanvalle in Oslo en op Utøya] (NRK) * [http://www.defensemedianetwork.com/stories/oslo-terrorist-attacks/ Oslo Terrorist Attacks – Terrorism with a different face, in a different place] * [http://www.regjeringen.no/nb/dep/smk/dok/nou-er/2012/nou-2012-14.html?id=697260 Rapport fra 22. juli-kommisjonen] (amptelike verslag) * [https://www.npr.org/2011/07/23/138611031/photo-gallery-deadly-explosions-in-norway Deadly Attacks In Norway], 'n skyfievertoning deur ''NPR'' {{Normdata}} [[Kategorie:Terrorisme]] [[Kategorie:Massamoorde]] [[Kategorie:Massaskietery]] [[Kategorie:Geskiedenis van Noorweë]] [[Kategorie:Moord]] [[Kategorie:Oslo]] [[Kategorie:2011]] 5xqlftgcmwajasali8j1dlutjl17kfr 2975147 2975130 2026-10-03T22:20:30Z Pynappel 70858 2975147 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Binnelandse terreuraanvalle in Noorweë in 2011}} {{Inligtingskas Burgerlike aanval | title = Aanvalle in Noorweë op 22 Julie 2011 | image = Oslo view of city after July 2011 bombing.jpg | caption = Oslo 33 minute ná die ontploffing | location = [[Oslo]] en [[Utøya]], [[Noorweë]] | target = Lede van die Arbeidersparty<ref name="cell-claims-bbc">{{cite news |title=Norway: Anders Behring Breivik claims 'two more cells' |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14280210 |agency=BBC News |date=25 Julie 2011}}</ref><ref name="first-remand-hearing">{{cite news |title=Arbeiderpartiet har sveket landet, og prisen fikk de betale fredag |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7725980 |agency=NRK |language=no |trans-title=Die Arbeidersparty het die land verraai, en die prys het hulle Vrydag betaal |date=25 Julie 2011}}</ref> | map = Oslo and Utøya v2.jpg | map_caption = Die plekke van die aanvalle: die regeringskwartier in Oslo en die eiland Utøya in [[Buskerud]] | coordinates = {{Coord|59.915184|10.746015|type:landmark_region:NO|display=inline}} (Regjeringskvartalet)<br />{{Coord|60.023288|10.247704|type:landmark_region:NO|display=inline}} (Utøya) | date = 22 Julie 2011 | time = {{Plainlist|style=margin-top:0.5em| * '''Bomaanval in Oslo:''' 15:25<ref name="NORSAR_seismic_data" /> * '''Skietery op Utøya:''' 17:22 tot 18:34<ref name="NotatNBPD">{{cite web |url=http://www.regjeringen.no/pages/35819707/NBPD_02.pdf |title=Notat – Redgjørelse Stortinget |publisher=Politiet |date=10 November 2011 |access-date=10 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215095819/http://www.regjeringen.no/pages/35819707/NBPD_02.pdf |archive-date=15 Desember 2013 |url-status=dead |language=no}}</ref><ref name="BreiviksBevegelser">{{cite news |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/22juli/Slik-var-Behring-Breiviks-bevegelser-pa-Utoya-6806375.html |title=Slik var Behring Breiviks bevegelser på Utøya |newspaper=Aftenposten |date=16 April 2012 |access-date=16 April 2012 |language=no}}</ref> }} (Sentraal-Europese Somertyd) | timezone = UTC+02:00 | type = {{Hlist|motorbomaanval|massaskietery|[[massamoord]]|binnelandse terrorisme|verregse terrorisme}} | weapons = '''Oslo:''' ANFO-bestelwabom '''Utøya:''' * Ruger Mini-14 halfoutomatiese geweer, kaliber .223 * Glock 34 halfoutomatiese pistool, 9&nbsp;mm<ref name="weapons1">{{cite news |title=Skutt på kloss hold |url=http://www.dagsavisen.no/samfunn/skutt-pa-kloss-hold/ |newspaper=Dagsavisen |language=no |trans-title=Op kortafstand geskiet |date=3 Mei 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517201704/http://www.dagsavisen.no/samfunn/skutt-pa-kloss-hold/ |archive-date=17 Mei 2012}}</ref> * Benelli Nova pompaksie-haelgeweer, kaliber 12 (afgesaag; nie gebruik nie)<ref name="NOU2012">{{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/nou-2012-14/id697260/?ch=7 |title=NOU 2012: 14 |date=13 Augustus 2012 |language=no}}</ref> * Bajonet (nie gebruik nie)<ref name="pidd-bayonet">{{cite news |last=Pidd |first=Helen |date=19 April 2012 |title=Anders Behring Breivik planned to film beheading of former prime minister |url=https://www.theguardian.com/world/2012/apr/19/breivik-targeted-former-pm-brundtland |access-date=1 September 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name="junge-star">{{cite web |agency=AFP |first=Heiko |last=Junge |date=3 Mei 2012 |title=Anders Breivik trial: Witnesses detail island shooting rampage that killed 69 |url=https://www.thestar.com/news/world/anders-breivik-trial-witnesses-detail-island-shooting-rampage-that-killed-69/article_88ddb210-ddd0-5bfb-bb67-4c48fff50fde.html |access-date=1 September 2025 |website=Toronto Star |language=en}}</ref> * Mes (nie gebruik nie)<ref name="aljazeera-nice">{{cite news |title=Breivik says he is nice person |url=https://www.aljazeera.com/news/2012/4/20/norway-mass-killer-says-he-was-a-nice-person |access-date=1 September 2025 |agency=Al Jazeera |language=en}}</ref> | fatalities = 77 (8 deur die bom, 67 deur skote, 2 onregstreeks)<ref name="dtoll-names" /><ref name="dtoll-all-names-published" /> | injuries = meer as 323 (meer as 210 deur die bom, 33 deur skote, meer as 80 onregstreeks)<ref name="formell-tiltale" /><ref name="ems-response" /><ref name="helsedir-rapport" /> | perp = [[Anders Behring Breivik]] | motive = * Verregse terrorisme * [[Wit oppergesag]] * [[Islamofobie]] * Teenkanting teen immigrasie * Geloof in die samesweringsteorieë van [[Witvolksmoordsamesweringsteorie|wit volksmoord]], kulturele Marxisme en Eurabië<ref name="icct-manifesto">{{cite web |title=The Anti-Islamist: Anders Behring Breivik's Manifesto |url=https://icct.nl/publication/anti-islamist-anders-behring-breiviks-manifesto |access-date=30 Augustus 2026 |website=icct.nl}}</ref><ref name="gnet-13years">{{cite web |title=13 Years On: The Enduring Influence of Breivik's Manifesto on Far-Right Terror |url=https://gnet-research.org/2024/07/24/13-years-on-the-enduring-influence-of-breiviks-manifesto-on-far-right-terror/ |access-date=30 Augustus 2026 |website=gnet-research.org}}</ref> * Vergelding vir die [[NAVO]] se bombardement van Joego-Slawië<ref name="npr-revolution">{{cite web |url=https://www.npr.org/2011/07/24/138652836/lawyer-norway-suspect-wanted-a-revolution |title=Lawyer: Norway Suspect Wanted A Revolution |date=24 Julie 2011 |publisher=NPR}}</ref><ref name="rferl-yugoslavia">{{cite web |url=https://www.rferl.org/a/christchurch-attacks-yugoslavia-tarrant-inspiration-suspect-new-zealand/29823655.html |title=Christchurch Attacks: Suspect Took Inspiration From Former Yugoslavia's Ethnically Fueled Wars |date=15 Maart 2019 |publisher=RFE/RL}}</ref> | verdict = Regtens toerekeningsvatbaar en skuldig op albei aanklagte | convictions = '''Aanklag I''' (die bomaanval in Oslo): * Moord met voorbedagte rade en verswarende omstandighede (8 aanklagte) * Poging tot moord (9 aanklagte) * Terrorisme * Die veroorsaking van 'n gevaarlike ontploffing '''Aanklag II''' (die skietery op Utøya): * Moord met voorbedagte rade en verswarende omstandighede (69 aanklagte) * Poging tot moord (33 aanklagte) * Terrorisme '''Vonnis:''' 21 jaar voorkomende aanhouding met die moontlikheid van onbepaalde verlenging }} Op 22 Julie 2011 het die 32-jarige verregse ekstremis [[Anders Behring Breivik]] twee binnelandse terreuraanvalle in [[Noorweë]] teen die regering, die burgerlike bevolking en 'n somerkamp van die Arbeidersjeugliga (AUF) uitgevoer, waarin altesaam 77 mense omgekom het. Die eerste aanval was 'n motorbomontploffing in Regjeringskvartalet, die uitvoerende regeringskwartier van Noorweë, in [[Oslo]] om 15:25:22 Sentraal-Europese Somertyd.<ref name="NORSAR_seismic_data">{{cite web |title=Eksplosjonen i Oslo sentrum 22. juli 2011 |url=https://jordskjelv.no/cgi-bin/showpage.cgi?type=siste&id=1311425084 |language=no |trans-title=Die ontploffing in Oslo op 22 Julie 2011 |date=23 Julie 2011 |access-date=1 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328060125/http://www.jordskjelv.no/cgi-bin/showpage.cgi?type=siste&id=1311425084 |archive-date=28 Maart 2012 |url-status=dead}}</ref> Die bom is in 'n [[Volkswagen Crafter]]-bestelwa<ref name="car-remains">{{cite news |title=Her er restene av bombebilen |url=http://nrk.no/nyheter/norge/1.7851932 |agency=NRK |language=no |trans-title=Hier is die oorblyfsels van die motor |date=29 Oktober 2011}}</ref> langs die toringblok geplaas waarin die kantoor van die destydse eerste minister, [[Jens Stoltenberg]], was.<ref name="ccvt-photos">{{cite news |title=Ble sett av ti kameraer |url=http://www.abcnyheter.no/nyheter/110916/ble-sett-av-10-kameraer |newspaper=ABC Nyheter |language=no |trans-title=Is deur tien kameras gesien |date=16 September 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111211102519/http://www.abcnyheter.no/nyheter/110916/ble-sett-av-10-kameraer |archive-date=11 Desember 2011}}</ref> Die ontploffing het agt mense doodgemaak en minstens 210 beseer, twaalf van hulle ernstig.<ref name="formell-tiltale">{{cite news |title=Dette er Breivik tiltalt for |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.8024605 |publisher=NRK |language=no |trans-title=Breivik se akte van beskuldiging |date=7 Maart 2012}}</ref><ref name="ems-response">{{cite news |title=Oslo government district bombing and Utøya island shooting July 22, 2011: The immediate prehospital emergency medical service response |url=http://www.sjtrem.com/content/20/1/3 |publisher=Scandinavian Journal of Trauma, Resuscitation and Emergency Medicine |date=26 Januarie 2012}}</ref><ref name="helsedir-rapport">{{cite web |title=Læring for bedre beredskap; Helseinnsatsen etter terrorhendelsene 22. juli 2011 |url=http://helsedirektoratet.no/publikasjoner/lering-for-bedre-beredskap-/Sider/default.aspx |language=no |date=9 Maart 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029075640/http://helsedirektoratet.no/publikasjoner/lering-for-bedre-beredskap-/Sider/default.aspx |archive-date=29 Oktober 2013}}</ref> Die tweede aanval het minder as twee uur later by 'n somerkamp op die eiland [[Utøya]] in die Tyrifjord in [[Buskerud]] plaasgevind. Die kamp is deur die AUF, die jeugvleuel van die regerende Noorse Arbeidersparty, gereël. Breivik, geklee in 'n tuisgemaakte polisie-uniform en met 'n valse identiteitsbewys, het met die bewering dat hy ná die bomaanval 'n roetine-ondersoek doen, op die eiland aangekom. Sy teenwoordigheid het die verdenking van die kamp se organiseerder en daarna van 'n veiligheidswag gewek, en Breivik het hulle albei doodgemaak.<ref name="fake-uniform1">{{cite news |title=Slik skaffet han politiuniformen |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7725557 |agency=NRK |language=no |trans-title=So het hy die uniform bekom |date=24 Julie 2011}}</ref><ref name="fake-uniform2">{{cite news |title=Slik var Behring Breivik kledd for å drepe |url=http://www.dagbladet.no/2011/11/20/nyheter/innenriks/terror/terrorangrepet/anders_behring_breivik/19084856/ |newspaper=Dagbladet |language=no |trans-title=So was Behring Breivik aangetrek om te moor |date=20 November 2011}}</ref> Daarna het hy op die deelnemers begin skiet en 69 van hulle doodgemaak<ref name="dtoll-names">{{cite web |title=Terrorofrene på Utøya og i Oslo |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/ofre/ |work=Verdens Gang |publisher=Schibsted ASA |language=no |access-date=29 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110909043438/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/ofre/ |archive-date=9 September 2011}}</ref><ref name="dtoll-all-names-published">{{cite web |title=Navn på alle terrorofre offentliggjort |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080895 |work=Verdens Gang |publisher=Schibsted ASA |date=29 Julie 2011 |language=no |access-date=27 September 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111123175220/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080895 |archive-date=23 November 2011}}</ref><ref name="died-from-wounds">{{cite news |url=http://www.ostlendingen.no/nyheter/en-av-de-sarede-dode-pa-sykehuset-1.6381849 |title=En av de sårede døde på sykehuset |date=24 Julie 2011 |newspaper=Østlendingen |access-date=25 Julie 2011 |language=no |trans-title=Een van die gewondes is in die hospitaal oorlede}}</ref> en 33 beseer.<ref name="ems-response" /><ref name="helsedir-rapport" /> Onder die dooies was vriende van Stoltenberg en die stiefbroer van die Noorse kroonprinses Mette-Marit.<ref name="trond-berntsen">{{cite news |title=Norway killings: Princess's brother Trond Berntsen among dead |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8659298/Norway-killings-Princesss-brother-Trond-Berntsen-among-dead.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8659298/Norway-killings-Princesss-brother-Trond-Berntsen-among-dead.html |archive-date=12 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |location=Londen |first=Raf |last=Sanchez |date=25 Julie 2011}}</ref> Die aanval was die dodelikste in Noorweë sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]].<ref name="open">{{cite news |title=Prime minister: Norway still 'an open society' despite 'the horror' |url=http://articles.cnn.com/2011-07-25/world/norway.terror.attacks_1_norway-since-world-war-crown-princess-mette-marit-labour-party |publisher=CNN |date=25 Julie 2011}}</ref><ref name="tretimer">{{cite news |title=Tre timer som forandret Norge |url=http://www.aftenbladet.no/nyheter/lokalt/Tre-timer-som-forandret-Norge-2911085.html |newspaper=Stavanger Aftenblad |language=no |trans-title=Drie uur wat Noorweë verander het |date=28 Desember 2011 |access-date=28 Januarie 2012 |archive-date=31 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331181442/http://www.aftenbladet.no/nyheter/lokalt/Tre-timer-som-forandret-Norge-2911085.html |url-status=dead}}</ref> 'n Opname het bevind dat een uit elke vier Noorweërs iemand ken wat deur die aanvalle geraak is.<ref name="klassekampen-survey">{{cite news |title=1 av 4 kjenner rammede |url=http://www.klassekampen.no/59186/article/item/null/-av--kjenner-rammede |newspaper=Klassekampen |language=no |trans-title=1 uit 4 ken 'n slagoffer |date=19 Augustus 2011}}</ref> Die [[Europese Unie]], die [[NAVO]] en verskeie lande het hul steun aan Noorweë betuig en die aanvalle veroordeel. Die Gjørv-verslag van 2012 het bevind dat die Noorse polisie die bomaanval kon verhoed het en Breivik vinniger op Utøya kon vastrek, en dat maatreëls om verdere aanvalle te voorkom en "nadelige gevolge te versag" ingestel moes gewees het.<ref name="bbc-couldhave">{{cite news |title=Norway police 'could have stopped Breivik sooner' |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-19241327 |access-date=1 September 2012 |agency=BBC News Europe |date=13 Augustus 2012}}</ref> Die Noorse [[polisie]] het Breivik op Utøya in hegtenis geneem<ref name="reuters1">{{cite news |title=Man held after Norway attacks right-wing extremist: report |url=https://www.reuters.com/article/us-norway-gunman-idUSTRE76L6LZ20110722 |work=Reuters |date=22 Julie 2011 |access-date=22 Julie 2011}}</ref><ref name="breivik-surrender">{{cite news |title=Norway shootings: Anders Behring Breivik surrendered with his hands above his head |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8666351/Norway-shootings-Anders-Behring-Breivik-surrendered-with-his-hands-above-his-head.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8666351/Norway-shootings-Anders-Behring-Breivik-surrendered-with-his-hands-above-his-head.html |archive-date=12 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Telegraph |date=27 Julie 2011 |location=Londen |first=Gordon |last=Rayner}}</ref> en hom van albei aanvalle aangekla.<ref name="breivik-admits1">{{cite news |title=Norway suspect Anders Behring Breivik 'admits attacks' |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14265094 |publisher=BBC News |date=24 Julie 2011}}</ref> Sy verhoor het tussen 16 April en 22 Junie 2012 in die distrikshof van Oslo plaasgevind, waar Breivik erken het dat hy die aanvalle uitgevoer het, maar strafregtelike skuld ontken en hom op noodtoestand ({{lang|la|jus necessitatis}}) beroep het.<ref name="cnn-humanrights">{{cite news |title=Norwegians value respecting killer's human rights |url=https://edition.cnn.com/2012/04/17/world/europe/norway-breivik-court-magnay/ |publisher=CNN |date=17 April 2012}}</ref> Op 24 Augustus is hy skuldig bevind soos aangekla en tot 21 jaar voorkomende aanhouding gevonnis, met die moontlikheid van onbepaalde verlengings van vyf jaar elk ter wille van openbare veiligheid. Dit is die swaarste vonnis wat Noorweë toelaat. == Voorbereiding vir die aanvalle == Breivik was reeds minstens vanaf 2009 met die voorbereiding van die aanvalle besig, hoewel hy sy gewelddadige bedoelings weggesteek het.<ref name="nyt-parallel">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/07/25/world/europe/25breivik.html |title=Oslo Suspect Cultivated Parallel Life to Disguise 'Martyrdom Operation' |date=24 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |work=The New York Times |first1=Michael |last1=Schwirtz |first2=Matthew |last2=Saltmarsh}}</ref><ref name="manifesto1">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/r/2010-2019/WashingtonPost/2011/07/24/National-Politics/Graphics/2083+-+A+European+Declaration+of+Independence.pdf |title=2083: A European Declaration of Independence |last=Behring Breivik |first=Anders |newspaper=The Washington Post |archive-url=https://web.archive.org/web/20111202151947/http://www.washingtonpost.com/r/2010-2019/WashingtonPost/2011/07/24/National-Politics/Graphics/2083+-+A+European+Declaration+of+Independence.pdf |archive-date=2 Desember 2011 |url-status=live |access-date=11 April 2012}}</ref><ref name="manifesto2">{{cite web |url=https://archive.org/details/2083_A_European_Declaration_of_Independence |title=2083: A European Declaration of Independence |last=Behring Breivik |first=Anders |publisher=[[Internet Archive]] |access-date=11 April 2012}}</ref><ref name="tyden" /> === Mislukte poging om wapens in Praag te koop === Breivik het laat in Augustus en vroeg in September 2010 ses dae in [[Praag]] deurgebring. Ná sy navrae op die internet het hy aangeteken dat "Praag bekend is daarvoor dat dit dalk die belangrikste deurvoerpunt vir onwettige dwelms en wapens in Europa is". Hoewel Praag een van die laagste misdaadsyfers onder Europese hoofstede het,<ref name="ct24-safer">{{cite news |url=https://ct24.ceskatelevize.cz/ekonomika/1258302-czechtourism-praha-je-bezpecnejsi-nez-viden |title=CzechTourism: Praha je bezpečnější než Vídeň |trans-title=CzechTourism: Praag is veiliger as Wene |publisher=ČT24 |date=15 Junie 2011 |language=cs}}</ref> het hy bedenkinge oor sy eie veiligheid gehad en geskryf dat hy voor sy reis gedink het Praag is 'n gevaarlike plek met "baie brutale en siniese misdadigers".<ref name="prague">{{cite web |url=https://www.novinky.cz/clanek/zbrane-pro-sve-smrtici-tazeni-chtel-breivik-nakoupit-v-nebezpecne-praze-105014 |title=Zbraně pro své smrtící tažení chtěl Breivik nakoupit v 'nebezpečné Praze' |trans-title=Breivik wou wapens vir sy dodelike veldtog in die 'gevaarlike Praag' koop |publisher=novinky.cz |date=24 Julie 2011 |language=cs}}</ref> Hy het die agterste sitplekke van sy Hyundai Atos uitgehol om genoeg plek vir die vuurwapens te hê wat hy gehoop het om te koop. Ná twee dae het hy 'n prospektus vir 'n mineraalontginningsonderneming laat druk, wat vir hom 'n alibi moes verskaf as iemand hom daarvan sou verdink dat hy 'n terreuraanval beplan.<ref name="prague" /> Hy wou 'n aanvalsgeweer van die [[AK-47]]-tipe,<ref name="novinky-kontakty">{{cite web |url=https://www.novinky.cz/clanek/breivikovi-chybely-kontakty-jinak-by-v-praze-zbrane-sehnal-105580 |title=Breivikovi chyběly kontakty, jinak by v Praze zbraně sehnal |trans-title=Breivik het kontakte kortgekom, anders sou hy wapens in Praag in die hande gekry het |publisher=novinky.cz |date=26 Julie 2011 |language=cs}}</ref> 'n Glock-[[pistool]], handgranate en 'n raketaangedrewe granaat koop, en het gesê dat die laaste twee 'n "bonus" sou wees.<ref name="tyden" /><ref name="prague" /> Breivik het verskeie vals polisiekentekens laat druk om saam met 'n polisie-uniform te dra wat hy onwettig op die [[internet]] bekom het en later tydens die aanval aangehad het.<ref name="fake-uniform1" /><ref name="fake-uniform2" /> Teen sy verwagting kon hy geen vuurwapens in [[Tsjeggië]] bekom nie, en het dit die "eerste groot terugslag in [sy] operasie" genoem. Uiteindelik het hy tot die gevolgtrekking gekom dat Praag "ver van 'n ideale stad is om wapens te koop", niks soos "wat die BBC berig het" nie, en dat hy "veiliger in Praag as in Oslo" gevoel het.<ref name="tyden">{{cite news |url=https://t.tyden.cz/rubriky/zahranici/evropa/norsky-vrah-shanel-zbrane-i-u-motorkaru-v-praze_207777.html |title=Praha je moc bezpečná, pušku tu neseženu, litoval norský zabiják |trans-title=Praag is te veilig om 'n geweer in die hande te kry, het die Noorse moordenaar gekla |work=Týden |date=24 Julie 2011 |language=cs |access-date=22 November 2018 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191217053049/https://t.tyden.cz/rubriky/zahranici/evropa/norsky-vrah-shanel-zbrane-i-u-motorkaru-v-praze_207777.html |url-status=dead}}</ref><ref name="prague" /><ref name="cz po">{{cite news |url=http://www.ceskapozice.cz/en/news/society/oslo-killer-sought-weapons-prague%E2%80%99s-underworld |title=Oslo killer sought weapons from Prague's underworld |publisher=Czech Position |date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912110627/http://www.ceskapozice.cz/en/news/society/oslo-killer-sought-weapons-prague%E2%80%99s-underworld |archive-date=12 September 2011}}</ref> === Bewapening in Noorweë en via die internet === Breivik was oorspronklik van voorneme om wapens in [[Duitsland]] of [[Serwië]] te probeer bekom as sy sending in Praag sou misluk. Die Tsjeggiese teleurstelling het hom laat besluit om sy wapens deur wettige kanale aan te skaf.<ref name="cz po" /> Hy het besluit om 'n halfoutomatiese [[geweer]] en 'n Glock-pistool wettig in Noorweë te bekom, met die aantekening dat hy "'n skoon strafregister, 'n jaglisensie en twee wapens ('n Benelli Nova pompaksie-haelgeweer van kaliber 12 en 'n Weatherby Vanguard slotaksiegeweer van kaliber .308) al sewe jaar lank" het, en dat die wettige verkryging van die wapens dus nie 'n probleem moes wees nie.<ref name="tyden" /><ref name="NOU2012" /> Met sy terugkeer na Noorweë wou Breivik oorspronklik 'n Ruger Mini-30 halfoutomatiese karabyn van kaliber 7,62×39&nbsp;mm koop, omdat dit die tussenpatroon vuur wat dieselfde is as die kaliber van die AK-47. Hy het egter op 'n streng wetlike en administratiewe hindernis gestuit, want hy het reeds 'n slotaksiegeweer van kaliber .308 besit. In sy geskrifte het hy 'n grondige wanbegrip van vuurwapenballistiek getoon deur verkeerdelik te glo dat 7,62×39&nbsp;mm en .308 Winchester dieselfde kalibers is, en omdat die Noorse wapenwette streng regverdiging vir die besit van meer as een vuurwapen van dieselfde kaliber vereis het, het hy paniekbevange geraak. Hy was bang dat 'n aansoek om 'n Ruger Mini-30 oortollig op sy papierwerk sou lyk. Hy was bekommerd dat noukeurige polisieklerke die oorvleuelende kalibers sou opmerk, sy aansoek sou afkeur en hom aan 'n dieper agtergrondondersoek sou onderwerp wat sy hele plan kon laat uitlek.<ref name="ttag-mini14">{{cite web |url=https://www.thetruthaboutguns.com/norwegian-spree-killer-anders-behring-breivik-used-ruger-mini-14/ |access-date=6 Augustus 2026 |website=www.thetruthaboutguns.com |title=Norwegian Spree Killer Anders Behring Breivik Used Ruger Mini-14}}</ref><ref name="telegraph-quotes">{{cite web |date=18 Augustus 2011 |title=Norway shooting: quotes from Anders Behring Breivik's online manifesto |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657727/Norway-shooting-quotes-from-Anders-Behring-Breiviks-online-manifesto.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201005557/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657727/Norway-shooting-quotes-from-Anders-Behring-Breiviks-online-manifesto.html |archive-date=1 Desember 2024 |access-date=9 Maart 2025 |website=The Telegraph}}</ref> Om te verseker dat sy aansoek sonder waarskuwingstekens deurgaan, het Breivik 'n wettige permit vir 'n Ruger Mini-14 halfoutomatiese karabyn van kaliber .223 bekom, oënskynlik met die doel om takbokke te jag.<ref name="bbc-manifesto-chilling">{{cite news |date=24 Julie 2011 |title='Breivik manifesto' details chilling attack preparation |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-14267007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119105414/https://www.bbc.com/news/world-europe-14267007 |archive-date=19 Januarie 2025 |access-date=9 Maart 2025 |agency=BBC News}}</ref> Hy het dit laat in 2010 vir €1&nbsp;400 gekoop. Ten spyte daarvan dat hy sy aanvanklike kaliberkeuse verloor het, was Breivik met die wending tevrede. Hy het in sy manifes aangeteken dat die halfoutomatiese Mini-14 die mees "weermagagtige" wettige geweer was wat hy onder Noorweë se streng wette op burgerlike vuurwapens suksesvol kon bekom.<ref name="huffpost-mini14">{{cite web |last=Sugarmann |first=Josh |date=27 Julie 2011 |title=Norway Shooter's Mini-14: The "Poor Man's Assault Rifle" |url=https://www.huffpost.com/entry/norway-shooters-mini-14-t_b_911155 |access-date=6 Augustus 2026 |website=HuffPost |language=en}}</ref> Om 'n permit vir die pistool te kry, was moeiliker, omdat hy gereelde bywoning van 'n sportskietklub moes bewys.<ref name="prague" /> Hy het ook tien magasyne van 30 patrone elk vir die geweer by 'n Amerikaanse verskaffer gekoop, en ses magasyne vir die pistool, waaronder vier van 30 patrone, in Noorweë. Van November 2010 tot Januarie 2011 het hy vyftien oefensessies by die Oslose Pistoolklub deurloop, en teen middel Januarie is sy aansoek om 'n Glock-pistool te koop goedgekeur.<ref name="ft-specific">{{cite news |url=https://www.ft.com/content/b5a1b3ce-b60b-11e0-8bed-00144feabdc0 |title=Suspect focused on buying specific weapons |work=Financial Times |date=24 Julie 2011}}</ref><ref name="skaffetvapen">{{cite news |url=http://www.bt.no/nyheter/innenriks/Skaffet-seg-vpen-p-lovlig-vis-2542413.html |title=Skaffet seg våpen på lovlig vis |date=24 Julie 2011 |work=Bergens Tidende |publisher=Norsk Telegrambyrå |language=no |access-date=24 Julie 2011}}</ref> Breivik het in sy manifes beweer dat hy 300&nbsp;g natriumnitraat<ref name="channel4-cells">{{cite web |url=http://www.channel4.com/news/norway-gunman-to-appear-in-court |title=Norway gunman claims two more terror cells exist |date=25 Julie 2011 |publisher=Channel 4 |access-date=18 April 2012}}</ref> vir €10 by 'n Poolse winkel gekoop het.<ref name="PAP_Wroclaw" /> Die Poolse veiligheidsagentskap ABW het die eienaar van die maatskappy op 24 Julie 2011 ondervra.<ref name="PAP_Wroclaw">{{cite news |first=Paulina |last=Iwińska |language=pl |url=http://wroclaw.naszemiasto.pl/artykul/wroclaw-prokuratura-wszczela-sledztwo-w-sprawie-chemikaliow,3186137,art,t,id,tm.html |date=26 Julie 2011 |publisher=naszemiasto.pl |agency=PAP |title=Wrocław: Prokuratura wszczęła śledztwo w sprawie chemikaliów dla Breivika |access-date=22 November 2018}}</ref> Breivik se Poolse aankope het daartoe gelei dat hy aanvanklik op die waglys van die Noorse intelligensiediens geplaas is, wat egter nie opgetree het nie omdat hulle nie geglo het dat sy bedrywighede vir hul vrese oor terreur ter sake was nie.<ref name="sky-watchlist">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Norway-Anders-Behring-Breivik-Was-On-Intelligence-Watch-List-After-Buying-Chemicals-Online/Article/201107416036733 |title=Norwegian 'MI5' Had Massacre Suspect on List |date=25 Julie 2011 |publisher=Sky News |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> Hy het ook 'n laaste kerkdiens, in die Frognerkerk in Oslo, voor die aanval beplan.<ref name="prague" /> ==== Breivik Geofarm ==== Op 18 Mei 2009 het Breivik 'n eenmansaak met die naam ''Breivik Geofarm'' gestig, 'n onderneming wat met die gefingeerde doel om groente, spanspekke, wortels en knolle te kweek geregistreer is.<ref name="purehelp">{{cite web |url=http://www.purehelp.no/company/details/breivikgeofarm/994089269 |title=Breivik Geofarm – 994089269 – Firmapresentasjon |website=Purehelp.no |language=no |date=18 Mei 2009 |access-date=16 Augustus 2011}}</ref><ref name="brreg-geofarm">{{cite web |url=http://w2.brreg.no/enhet/sok/detalj.jsp?orgnr=994089269 |title=Nøkkelopplysninger fra Enhetsregisteret |website=brreg.no |language=no |publisher=Die Brønnøysund-registersentrum |date=18 Mei 2009 |access-date=31 Mei 2017}}</ref> Die werklike doel was om toegang tot chemikalieë en materiale te verkry, veral [[kunsmis]] wat sonder verdenking vir die vervaardiging van [[springstof]] gebruik kon word.<ref name="spiegel-unauffaellig">{{cite web |last=Diehl |first=Jörg |date=26 Julie 2011 |title=Anders Breivik – Der unauffällige Massenmörder |url=https://www.spiegel.de/panorama/justiz/anders-breivik-der-unauffaellige-massenmoerder-a-776763.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123125432/https://www.spiegel.de/panorama/justiz/anders-breivik-der-unauffaellige-massenmoerder-a-776763.html |archive-date=23 Januarie 2025 |access-date=9 Maart 2025 |website=Der Spiegel |language=de}}</ref> Die saak se besigheidsadres is as die munisipaliteit Åmot in Hedmark opgegee. Op 4 Mei 2011 het Breivik 6&nbsp;ton kunsmis deur Geofarm by Felleskjøpet gekoop: 3&nbsp;ton [[ammoniumnitraat]] en 3&nbsp;ton kalsiumammoniumnitraat. Volgens bure is al die kunsmis in sy skuur gebêre.<ref name="dagbladet-seks-tonn">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/23/nyheter/terror/innenriks/17425643/ |title=Breivik kjøpte seks tonn kunstgjødsel i mai |language=no |website=Dagbladet.no |date=23 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011}}</ref> Nadat die polisie en bomkundiges 'n rekonstruksie van die bom met 'n gelyke hoeveelheid kunsmis op die plaas in Åmot uitgevoer het, het hulle bevind dat die bom 950&nbsp;kg geweeg het,<ref name="aftenposten-950">{{cite web |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4221239.ece |title=Bomben i Regjeringskvartalet var 950 kg |language=no |website=Aftenposten.no |access-date=21 Januarie 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117070923/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4221239.ece |archive-date=17 November 2011}}</ref> omtrent net so groot as dié wat in die bomaanvalle op Bali in 2002 gebruik is. Daarna was daar beduidende debat in Noorweë oor hoe 'n amateur sulke aansienlike hoeveelhede kunsmis kon bekom en so 'n dodelike wapen heel alleen kon vervaardig en in die middel van Regjeringskvartalet kon plaas. Felleskjøpet se gevolgtrekking was dat daar geen wetgewing is wat landbou-ondernemings verhinder om soveel kunsmis te koop as wat hulle wil nie, en dat daar niks verdag aan Breivik se aankoop was nie.<ref name="e24-ingenkrav">{{cite web |url=http://e24.no/lov-og-rett/ingen-krav-til-de-som-kjoeper-kunstgjoedsel/20082120 |title=Ingen krav til de som kjøper kunstgjødsel |language=no |website=E24.no |date=23 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011}}</ref> Dit is deur die direkteur van die Noorse polisie se veiligheidsdiens, Janne Kristiansen, bevestig, wat gesê het "nie selfs die Stasi sou hierdie aanval kon verhoed het nie".<ref name="dn-stasi">{{cite web |author=NTB |url=http://www.dn.no/forsiden/politikkSamfunn/article2189178.ece |title=PST: – Selv ikke Stasi kunne ha avslørt Breivik |website=DN.no |language=no |date=25 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807091559/http://www.dn.no/forsiden/politikkSamfunn/article2189178.ece |archive-date=7 Augustus 2011}}</ref> Die maatskappy het minstens twee Sweedse werknemers op die sosialemediawebwerf [[Facebook]] gelys, maar dit is onseker of hierdie mense bestaan het.<ref name="nettavisen-ansatte">{{cite web |url=http://www.nettavisen.no/nyheter/article3199990.ece |language=no |title=Svensk politi jakter mystiske "Breivik-ansatte" |first=Egil |last=Sande |website=Nettavisen.no |date=29 Julie 2011 |access-date=3 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117054958/http://www.nettavisen.no/nyheter/article3199990.ece |archive-date=17 November 2011 |url-status=dead}}</ref> In April 2011 het hy aangemeld dat hy van Oslo na die Vålstua-plaas in die munisipaliteit Åmot verhuis, sowat 9&nbsp;km suid van die gemeenskapsentrum Rena, aan die oostekant van die Glomma.<ref name="dagbladet-tretonn">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/23/nyheter/innenriks/terror/utoya/17428047 |title=Står igjen tre tonn gjødsel på gården |first1=Sindre Granly |last1=Meldalen |first2=Torgeir P. |last2=Krokfjord |website=Dagbladet.no |language=no |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011}}</ref> Sy landbou-onderneming is van die plaas bedryf en het hom toegang tot bestanddele vir springstof gegee.<ref name="dagbladet-anders32">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/23/nyheter/terror/drap/17421854/ |title=Anders (32) tatt etter massakrene |first1=Harald S. |last1=Klungtveit |first2=Peder |last2=Ottosen |first3=Gunnar |last3=Thorenfeldt |first4=Jonas |last4=Pettersen |website=Dagbladet.no |language=no |date=23 Julie 2011 |access-date=3 September 2011}}</ref> Sy motorbom van 950&nbsp;kg het op 22 Julie 2011 in sentraal-Oslo ontplof, waar dit agt mense doodgemaak het.<ref name="unikt">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2011/08/01/nyheter/innenriks/terror/anders_behring_breivik/17510788/ |title="Unikt" at bomba bare drepte åtte personer |website=Dagbladet.no |language=no |date=1 Augustus 2011 |access-date=17 Augustus 2011}}</ref> Hy het nog tussen 1&nbsp;000 en 1&nbsp;500&nbsp;kg bykomende materiaal gehad wat op die plaas agtergebly het en vir die bou van 'n tweede bom gebruik kon word.<ref name="nrk-andrebombe">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7753950 |title=Fant enda en stor, klargjort bombe på gården til Behring Breivik |first=Tormod |last=Strand |publisher=NRK |language=no |date=17 Augustus 2011 |access-date=17 Augustus 2011}}</ref> === Wapenopleiding === Benewens besoeke aan skietbane en lande met slap wapenwette om sy vaardigheid te slyp, sê Breivik se manifes dat hy die [[videospeletjie]] ''Call of Duty: Modern Warfare 2'' as opleidingshulpmiddel gebruik het, terwyl hy ''World of Warcraft'' as dekmantel vir sy lang tydperk van afsondering gebruik het.<ref name="kotaku-mw2">{{cite news |title=Oslo Terrorist Used Modern Warfare 2 as "Training-Simulation", World of Warcraft as Cover |url=https://kotaku.com/oslo-terrorist-used-modern-warfare-2-as-training-simul-5824147 |date=24 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |work=Kotaku}}</ref> Hy het ook gesê dat hy sy skietvaardigheid met 'n holografiese mikker in die speletjie geslyp het wat soortgelyk is aan dié wat hy tydens die aanvalle gebruik het.<ref name="escapist-gaming">{{cite web |url=http://www.escapistmagazine.com/news/view/116848-Norwegian-Mass-Murderer-Defends-Gaming-Habits |title=Norwegian Mass Murderer Defends Gaming Habits |date=20 April 2012 |access-date=29 Julie 2012 |archive-date=28 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128204946/http://www.escapistmagazine.com/news/view/116848-Norwegian-Mass-Murderer-Defends-Gaming-Habits |url-status=dead}}</ref> == Die motorbomaanval in Oslo == [[Lêer:Regjeringsbygget 22.7.2011.jpg|duimnael|links|upright=1|Die gebou met die kantoor van die eerste minister en die ministerie van justisie en polisie, met uitgeslane ruite kort ná die ontploffing. Die bombestelwa het agter die mense op die foto gestaan.]] [[Lêer:Bomb attack on Oslo 2011 (Updated infographic).svg|duimnael|'n Grafiese voorstelling van waar die motorbom in Regjeringskvartalet geplaas is. Die eerste minister se kantoor was in blok H.]] [[Lêer:VW Crafter 2.0 TDI Facelift.JPG|duimnael|'n Wit Volkswagen Crafter-bestelwa soortgelyk aan dié waarin Breivik die bom geplant het]] Op 22 Julie 2011 om 15:25:22 het 'n bom in Regjeringskvartalet in sentraal-Oslo ontplof.<ref name="NORSAR_seismic_data" /> Die bom is in 'n wit [[Volkswagen Crafter]]<ref name="car-remains" /> geplaas en voor die ''H-blok''<ref name="dagbladet-krateret">{{cite news |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/27/nyheter/terror/innenriks/regjeringskvartalet/terror_i_oslo/17473825/ |newspaper=Dagbladet |title=Her er krateret |language=no |trans-title=Hier is die krater |date=27 Julie 2011 |access-date=27 Julie 2011}}</ref> geparkeer, waarin die kantoor van die eerste minister, die ministerie van justisie en polisie en verskeie ander regeringsgeboue gehuisves is, soos die ministerie van petroleum en energie (''R4''), die ministerie van finansies (''G-blok''), die ministerie van onderwys en navorsing (''Y-blok'') en die hooggeregshof van Noorweë, agter die ''G-blok''.<ref name="VG-eng">{{cite news |title=At least 92 killed in shootings and bomb blast in Norway |date=22 Julie 2011 |publisher=VG |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080597 |url-status=dead |location=NO |access-date=23 Julie 2011}}</ref><ref name="ft">{{cite news |title=Youth camp shooting after Oslo bomb |date=22 Julie 2011 |first=Andrew |last=Ward |work=Financial Times |location=Stockholm |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/24346904-b46c-11e0-9eb8-00144feabdc0.html |access-date=22 Julie 2011}}</ref> Die Crafter is om 15:13:23 deur toesigkameras aangeteken toe dit uit Grensen in Grubbegata gedraai het. Die bestelwa het om 15:13:43 tot stilstand gekom, 200&nbsp;m voor die H-blok. Dit het een minuut en 54 sekondes met die noodligte aan stilgestaan. Daarna het die bestuurder die laaste 200&nbsp;m gery en die bestelwa voor die hoofingang van die hoofregeringsgebou geparkeer.<ref name="nrk-flykter">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7794913 |title=Her flykter Breivik fra bombebilen |publisher=NRK |date=15 September 2011 |access-date=21 Januarie 2012 |language=no}}</ref><ref name="nrk-plasserte">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7796498 |title=Slik plasserte Breivik terrorbomben i regjeringskvartalet |publisher=NRK |date=16 September 2011 |access-date=21 Januarie 2012 |language=no}}</ref> Die bestelwa is om 15:16:30 geparkeer. Die voordeur het sestien sekondes later oopgegaan, en ná nog sestien sekondes het die bestuurder uitgeklim. Hy het sewe sekondes langs die bestelwa gestaan voordat hy vinnig in die rigting van Hammersborg torg gestap het, waar hy 'n ander motor geparkeer het.<ref name="ccvt-photos" /> Die bestuurder was soos 'n polisiebeampte aangetrek en het 'n wapen in sy hand gehad. 'n Polisiehelm met 'n gesigskerm het sy gesig bedek. Breivik is nie positief geïdentifiseer nie.<ref name="nrk-vaktene">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7796175 |title=– Vaktene så ikke Breivik flykte fra bombebilen |publisher=NRK |date=16 September 2011 |access-date=21 Januarie 2012 |language=no}}</ref> Die ontploffing het brande in die ''H-blok'' ({{lang|nb|H-blokka}}) en ''R4'' aan die gang gesit, en die skokgolf het die ruite op al die vloere uitgeslaan, net soos dié van die gebou van die koerant ''Verdens Gang'' en ander geboue aan die ander kant van die plein.<ref name="NRK_timings">{{cite web |url=https://www.nrk.no/norge/breivik-forberedte-terror-i--ni-ar-1.7724894 |title=Breivik forberedte terror i ni år |language=no |trans-title=Breivik het terreur nege jaar lank voorberei |access-date=11 Junie 2026 |date=24 Julie 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260611162106/https://www.nrk.no/norge/breivik-forberedte-terror-i--ni-ar-1.7724894 |archive-date=11 Junie 2026}}</ref> Die ontploffing is op baie veiligheidskameras vasgelê.<ref name="youtube-cctv">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=B8KlLagNRbw |title=New CCTV footage of Breivik's terror attack in Oslo |publisher=YouTube |access-date=15 Julie 2015 |archive-date=28 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151128223707/https://www.youtube.com/watch?v=B8KlLagNRbw |url-status=dead}}</ref> Die strate in die omgewing was vol glas en gruis. 'n Wolk wit rook, wat as 'n brand aangemeld is, het by die ministerie van petroleum en energie bly brand. Die ontploffing is minstens 9&nbsp;km ver gehoor.<ref name="ft" /> Om 15:26 het die polisie die eerste berig oor die ontploffing ontvang.<ref name="NRK_timings" /> Negentig sekondes nadat die ontploffing aangemeld is, het P4, Noorweë se voorste nasionale private radiostasie, regstreeks uit die regeringskwartier uitgesaai en so die eerste medium ter wêreld geword wat regstreeks uit die omgewing van die ontploffing berig het. Om 15:28 het die eerste polisiepatrollie aangemeld dat hy by die toneel aangekom het.<ref name="NRK_timings" /> Op dieselfde oomblik is die nuusagentskap NTB meegedeel dat die eerste minister veilig en ongedeerd is.<ref name="NRK_timings" /> 'n Ooggetuie het die polisie om 15:34 gebel om 'n persoon in 'n polisie-uniform met 'n pistool in die hand aan te meld wat in 'n ongemerkte voertuig, 'n Fiat Doblò, geklim het.<ref name="nrk.no">{{cite web |last=Haram |first=Ingrid Vestre |date=13 Augustus 2012 |title=Flere svakheter hos Oslo-politiet |url=https://www.nrk.no/stor-oslo/flere-svakheter-hos-oslo-politiet-1.8279656 |access-date=7 November 2025 |agency=NRK |language=nb-NO}}</ref> Die inligting, waaronder die voertuig se registrasienommer en 'n beskrywing van die verdagte, is op 'n geel papiertjie geskryf en per hand by die polisie se operasionele sentrale afgelewer, waar dit twintig minute lank gelê het voordat die ooggetuie terugbel ontvang het.<ref name="nrk.no" /> Die registrasienommer is eers twee uur later oor die polisieradio uitgesaai.<ref name="nrk.no" /> Ná die ontploffing het die polisie die gebied skoongemaak en na enige bykomende ploftoestelle gesoek.<ref name="nyt-bigblast">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/07/23/world/europe/23oslo.html |title=Big Blast Hits Government Buildings in Central Oslo |work=The New York Times |date=23 Julie 2011 |first1=Elisa |last1=Mala |first2=J. David |last2=Goodman}}</ref> Deur die media het die polisie burgers aangemoedig om sentraal-Oslo te verlaat.<ref name="reuters-rocks">{{cite news |url=http://blogs.reuters.com/events/2011/07/22/explosion-rocks-oslo/ |title=Explosion rocks Oslo |work=Blogs |agency=Reuters |access-date=22 Julie 2011 |date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722233601/http://blogs.reuters.com/events/2011/07/22/explosion-rocks-oslo/ |archive-date=22 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> Die polisie het later aangekondig dat die bom uit 'n mengsel van kunsmis en brandstofolie (ANFO) bestaan het, soortgelyk aan dié wat in die [[Oklahoma City-bomaanval]] gebruik is.<ref name="anfo1">{{cite news |url=http://articles.cnn.com/2011-07-28/world/norway.attacks_1_oslo-police-bomb-blast-police-headquarters |title=Suspect in Norway attacks to face second interrogation |date=28 Julie 2011 |publisher=CNN |access-date=15 November 2018}}</ref><ref name="anfo2">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2011/07/23/oslo-bombing-anders-behring-brelvik-norwegian-suspect-fertilizer_n_907697.html |title=Oslo Norway Bombing: Suspect Anders Behring Breivik Bought Tons of Fertilizer, Wrote Manifesto |last=Wong |first=Curtis |date=23 Julie 2011 |work=Huffington Post |access-date=22 September 2011 |agency=Associated Press}}</ref> === Uitwerking op vervoer === Onmiddellik ná die ontploffing is die gebied om die beskadigde geboue afgesper en ontruim. Mense is gevra om kalm te bly en die middestad te verlaat as dit moontlik is, maar daar was geen algemene ontruiming nie. Die Oslose moltrein het bly werk, en die meeste van die Oslose tremnetwerk het ook, hoewel sporadies, gery, behalwe vir die lyn deur Grensen, die straat tussen Prof. Aschehougs plass en Stortorvet.<ref name="tv2-trikken">{{cite news |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/oslotrikken-det-er-normal-drift-ingen-grunn-til-bekymring-3544402.html |title=Oslo-trikken: – Det er normal drift, ingen grunn til bekymring |last=Syrstad |first=Tor Gaute |date=22 Julie 2011 |publisher=TV2 |language=no |access-date=27 Julie 2011}}</ref> 'n E-pos van 'n reisiger aan die [[BBC]] het aangedui dat die polisie verdagte motors op die pad na die Gardermoen-lughawe by Oslo deursoek,<ref name="bbc1">{{cite news |title=Oslo bomb – latest updates |date=22 Julie 2011 |publisher=BBC News |location=VK |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14254705 |access-date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722170637/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14254705 |archive-date=22 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> wat oop gebly het.<ref name="tv2-trikken" /> Die Gardermoen-spoorlyn tussen Lillestrøm en die lughawe is gesluit nadat 'n verdagte pakkie naby die spoor gevind is.<ref name="dagbladet-trains">{{cite news |title=All trains shut down after suspicious package |date=22 Julie 2011 |work=Dagbladet |location=NO |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/22/nyheter/innenriks/flytog/17418881/ |access-date=22 Julie 2011}}</ref> Dieselfde het by die kantore van TV 2 gebeur, wat ontruim is nadat 'n verdagte pakkie buite die gebou gevind is.<ref name="dagbladet-evakuert">{{cite news |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/22/nyheter/innenriks/eksplosjon/regjeringskvartalet/17416403/ |title=Disse områdene er evakuert |work=Dagbladet |location=NO |language=no |access-date=22 Julie 2011 |date=22 Julie 2011 |last1=Lofstad |first1=Ralf |last2=Haraldsen |first2=Stian |last3=Badi |first3=Diana}}</ref> == Die massaskietery op Utøya == Omtrent anderhalfuur ná die ontploffing in Oslo<ref name="bbc">{{cite news |location=VK |title=Oslo: Bomb blast near Norway prime minister's office |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14252515 |date=22 Julie 2011 |access-date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722170627/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14252515 |archive-date=22 Julie 2011 |url-status=live |work=BBC News}}</ref> het Breivik, geklee in 'n polisie-uniform en met die voorstelling van homself as "Martin Nilsen" van die Oslose polisie,<ref name="Mislyktes med bomben">{{cite news |title=Breivik: – Mislyktes med bomben mot høyblokken |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/Breivik---Mislyktes-med-bomben-mot-hyblokken-6700588.html |newspaper=Aftenposten |language=no |date=18 November 2011 |access-date=11 April 2012 |url-status=dead |archive-date=21 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111221230308/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/Breivik---Mislyktes-med-bomben-mot-hyblokken-6700588.html}}</ref> by Utøykaia in die Tyrifjord, 'n [[meer]] sowat 32&nbsp;km noordwes van Oslo, aan boord van die [[veerboot]] ''Thorbjørn'' na die eiland [[Utøya]] gegaan,<ref name="cnn-91">{{cite news |title=Police: 91 youth campers dead in mass shooting, bombing in Norway |url=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/22/norway.explosion/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722215330/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/22/norway.explosion/index.html |url-status=dead |archive-date=22 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |location=Verenigde State |date=23 Julie 2011 |work=CNN}}</ref> waar die AUF-jeugkamp van die Noorse Arbeidersparty gehou is. Die kamp word elke somer daar gehou<ref name="auf-sommerleir">{{cite web |title=Sommerleir på Utøya |url=http://auf.no/-/page/show/utoya?sandbox_id=1063610 |language=no |trans-title=Somerkamp op Utøya |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110627025138/http://auf.no/-/page/show/utoya?sandbox_id=1063610 |archive-date=27 Junie 2011}}</ref> en is deur omtrent 600 tieners bygewoon.<ref name="sky-30dead">{{cite web |url=http://news.sky.com/home/article/16035628 |title=Norway Camp Shooting: 'As Many As 30 Dead' |date=23 Julie 2011 |access-date=15 Maart 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811134247/http://news.sky.com/home/article/16035628 |archive-date=11 Augustus 2011 |website=Sky News}}</ref> Toe Breivik op die eiland aankom, het hy hom as 'n polisiebeampte voorgestel wat ná die bomaanval in Oslo vir 'n roetine-ondersoek oorgekom het. Hy is deur Monica Bøsei, die kampleier en gasvrou van die eiland, ontmoet. Bøsei het waarskynlik verdenking gekry en Trond Berntsen, die veiligheidsbeampte op die eiland, gekontak voordat Breivik hulle albei doodgemaak het.<ref name="tv2-hovedhuset">{{cite news |title=Slik er hovedhuset på Utøya |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/slik-er-hovedhuset-paa-utoeya-3600734.html |language=no |date=3 Oktober 2011 |access-date=11 April 2012 |last=Svardal |first=Yngve Garen |url-status=live |work=TV 2}}</ref> Daarna het hy mense met tekens nader gewink en gevra om om hom saam te drom<ref name="nrk-flereunge">{{cite news |title=Flere unge skutt og drept på Utøya |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7723132 |date=22 Julie 2011 |access-date=22 Julie 2011 |last1=Sandvik |first1=Siv |url-status=live |last2=Sæby |first2=Inger-Marit Knap |last3=Fange |first3=Per Øyvind |last4=Rivrud |first4=Kristin |last5=Karstensen |first5=Heidi Elisabeth Odde |last6=Falch-Nilsen |first6=Kirsti |work=NRK}}</ref> voordat hy wapens en ammunisie uit 'n sak gehaal en blindelings begin skiet het,<ref name="NPRterror" /><ref name="vg-angrep">{{cite news |language=no |title=Vi er under angrep! |first=Jarle |last=Brenna |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080590 |url-status=dead |newspaper=VG Nett |location=NO |date=22 Julie 2011 |access-date=22 Julie 2011}}</ref><ref name="nrc-live">{{cite news |newspaper=NRC |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2011/07/22/gewonden-bij-explosie-in-overheidsgebouw-in-oslo/ |location=NL |language=nl |title=LIVE: Doden bij bomexplosie in Oslo – schietpartij op jongerenkamp |date=22 Julie 2011 |last1=Dool |first1=Pim van den}}</ref> en talle mense doodgemaak en gewond het. Hy het eers mense op die eiland geskiet en later op mense begin skiet wat probeer ontsnap deur oor die meer te swem.<ref name="reuters-nine">{{cite news |work=Reuters |title=Nine, perhaps 10, killed in Norway shooting |url=https://www.reuters.com/article/us-norway-shooting-idUSTRE76L5E120110722 |date=22 Julie 2011 |access-date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723160549/https://www.reuters.com/article/2011/07/22/us-norway-shooting-idUSTRE76L5E120110722 |archive-date=23 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Oorlewendes op die eiland het 'n toneel van verskrikking beskryf.<ref name="NPRterror" /> Die oorlewende Dana Barzingi, toe 21, het beskryf hoe verskeie slagoffers wat deur Breivik gewond is, voorgegee het dat hulle dood is, maar hoe hy teruggekom en hulle weer geskiet het.<ref name="NPRterror">{{cite news |date=23 Julie 2011 |title=Survivors In Norway Describe Scenes Of Terror |url=https://www.npr.org/2011/07/23/138634243/norway-rescuers-search-waters-after-island-attack |url-status=live |work=NPR}}</ref> Hy het 'n elfjarige seun gespaar wat sy pa (Trond Berntsen) tydens die skietery verloor het en wat hom teengestaan en gesê het dat hy te jonk is om te sterf, en ook 'n 22-jarige man wat vir sy lewe gepleit het.<ref name="nrk-foryoung">{{cite web |url=http://nrk.no/nyheter/norge/1.7725593 |title=«Du har allerede drept pappaen min, jeg er for ung til å dø» |author1=Honningsøy |author2=Aasen |date=24 Julie 2011 |website=NRK |first=Kirsti Haga |first2=Kristine Ramberg |trans-title="Jy het my pa al doodgemaak, ek is te jonk om te sterf"}}</ref> Party ooggetuies het in die ruigte en in toilette weggekruip en met SMS'e gekommunikeer om nie hul posisies te verklap nie.<ref name="bbc-twinterror">{{cite news |location=VK |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14255004 |title=Twin terror attacks shock Norway |publisher=BBC News |date=22 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722213724/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14255004 |archive-date=22 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Die massaskietery het omtrent anderhalfuur geduur en het geëindig toe 'n spesiale polisietaakmag opgedaag het en Breivik om 18:35 oorgegee het, hoewel hy nog ammunisie oorgehad het.<ref name="aftenposten-halvannen">{{cite news |title=Terroriserte Utøya i halvannen time |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181699.ece |language=no |trans-title=Het Utøya anderhalfuur lank geterroriseer |date=23 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725033627/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181699.ece |archive-date=25 Julie 2011 |last1=Holgersen |first1=Jon Dagsland |last2=Torgersen |first2=Hans O. |work=Aftenposten}}</ref> Die skutter het hollepuntkoeëls<ref name="vg-ammunisjon">{{cite news |title=Doctor: Breivik used a special ammunition |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080715 |newspaper=VG |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725031759/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080715 |archive-date=25 Julie 2011 |last1=Ege |first1=Rune Thomas |date=24 Julie 2011 |last2=Thømt Ruud |first2=Tor-Erling |last3=Brenna |first3=Jarle}}</ref> of fragmenterende koeëls<ref name="db-gsw">{{cite news |title=Never seen gunshot wounds like this before |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/24/nyheter/innenriks/oslo/oslo-terror/anders_behring_breivik/17442711/ |newspaper=Dagbladet |language=no |last=Barstein |first=Geir |date=24 Julie 2011}}</ref> gebruik, wat weefselskade vererger.<ref name="db-gsw" /> Breivik het herhaaldelik geskree: "Julle sal vandag sterf, [[Marxisme|Marxiste]]!"<ref name="cbs-hunting">{{cite news |title=Breivik Describes Hunting Down Panicked Teens |url=https://www.cbsnews.com/news/breivik-describes-hunting-down-panicked-teens/ |date=20 April 2012 |access-date=28 September 2023 |url-status=live |work=CBS News |agency=Associated Press}}</ref> Bøsei se man en een van haar dogters, wat ook teenwoordig was, het oorleef.<ref name="standard-bosei">{{cite news |url=http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23973140-mother-utoya-killed-after-quizzing-anders-breivik.do |url-status=dead |newspaper=London Evening Standard |date=26 Julie 2011 |title=Mother of Two shot dead trying to stop Norway gunman |last=Lydall |first=Ross}}</ref> Die jongste slagoffer, die in Nieu-Seeland gebore Sharidyn Svebakk-Bøhn van [[Drammen]], was veertien jaar oud.<ref name="nzherald-youngest">{{cite news |last=Koubaridis |first=Andrew |date=29 Julie 2011 |title=Grandad mourns youngest victim |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10741544 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110729015717/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10741544 |archive-date=29 Julie 2011 |work=NZ Herald |language=en-NZ}}</ref> Die sestienjarige Andrine Bakkene Espeland van Sarpsborg was die laaste slagoffer, byna 'n uur nadat die skietery begin het.<ref name="dagbladet-siste">{{cite news |title=Fikk vite at datteren var den siste som ble drept |url=http://www.dagbladet.no/2012/03/08/nyheter/innenriks/drap/tiltale/terror/20582404/ |newspaper=Dagbladet |language=no |date=8 Maart 2012 |access-date=11 April 2012 |last=Kristiansen |first=Arnhild Aass}}</ref> Inwoners het in 'n vloot motorbote en vissersbootjies uitgevaar om die oorlewendes te red, wat bewend en bloeiend uit die water getrek en uit wegkruipplekke in die bosse en agter rotse om die eiland se kuslyn opgelaai is. Party het oorleef deur voor te gee dat hulle dood is.<ref name="guardian-paradise">{{cite news |title=Utøya, the island paradise turned into hell by Anders Behring Breivik |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/23/utoya-mass-murder-anders-behring-breivik |date=23 Julie 2011 |access-date=27 Julie 2011 |location=Londen |work=The Guardian |first1=Mark |last1=Townsend |first2=Tracy |last2=McVeigh |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727123238/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/23/utoya-mass-murder-anders-behring-breivik |archive-date=27 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Verskeie kampgangers, veral dié wat die eiland goed geken het, het na die klipperige westekant van die eiland geswem en in die grotte weggekruip wat net uit die water bereikbaar is. Ander kon op die afgesonderde ''Kjærlighetsstien'' ("liefdespaadjie") wegkruip.<ref name="bt-grotter">{{cite news |url=http://www.bt.no/nyheter/lokalt/Berget-livet-i-kjrlighetsgrottene-2545679.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117061036/http://www.bt.no/nyheter/lokalt/Berget-livet-i-kjrlighetsgrottene-2545679.html |url-status=dead |archive-date=17 November 2011 |title=Berget livet i kjærlighetsgrottene |last=Haugen |first=Erlend Langeland |date=28 Julie 2011 |work=Bergens Tidende |language=no |access-date=29 Julie 2011}}</ref> Sewe-en-veertig van die kampgangers het saam met personeel van die Noorse Volkshulp in ''Skolestua'' ("die skoolhuis") skuiling gesoek. Hoewel Breivik twee koeëls deur die deur gevuur het, kon hy nie deur die geslote deur kom nie, en die mense in dié gebou het oorleef.<ref name="bt-skolestuen">{{cite news |url=http://www.bt.no/nyheter/innenriks/--Skolestuen-berget-mange-liv-2544093.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117055303/http://www.bt.no/nyheter/innenriks/--Skolestuen-berget-mange-liv-2544093.html |url-status=dead |archive-date=17 November 2011 |title=Skolestuen berget mange liv |last=Bjerkestrand |first=Frode |date=26 Julie 2011 |publisher=Bergens Tidende |language=no |access-date=27 Julie 2011}}</ref><ref name="fvn-eneste">{{cite news |url=http://www.fvn.no/lokalt/kristiansand/article885595.ece |title=Trodde vi var eneste overlevende |last1=Mersland |first1=Frank |last2=Ankersen |first2=Roald |date=23 Julie 2011 |publisher=Fædrelandsvennen |language=no |access-date=27 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110808101223/http://www.fvn.no/lokalt/kristiansand/article885595.ece |archive-date=8 Augustus 2011}}</ref> Twee Tsjetsjeense tieners, Movsar Dzhamajev (17) en Rustam Daudov (16), het die skutter met klippe bestook in 'n poging om hom te keer. Die tieners het gesê dat hulle toe besluit het dat dit te moeilik is om die skutter te keer en dat dit beter is om lewens te red. Hulle het 'n grotagtige opening in 'n rots ontdek waar hulle 23 kinders vir Breivik weggesteek het. Dzhamajev, wat buite wag gehou het, het ook drie jongmense wat amper verdrink het uit die meer getrek.<ref name="moscowtimes-chechen">{{cite web |last=von Twickel |first=Nikolaus |url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/chechen-war-prepared-teens-for-norway-terror/442109.html |title=Chechen War Prepared Teens for Norway Terror |work=The Moscow Times |date=16 Augustus 2011 |access-date=16 Augustus 2011}}</ref> Die voormalige eerste minister [[Gro Harlem Brundtland]], van wie Breivik gesê het dat hy haar haat en na wie hy in sy geskrifte met 'n woordspeling op haar (min of meer ironiese) bynaam ''Landsmoderen'' ("moeder van die nasie") as ''landsmorderen'' ("moordenaar van die nasie") verwys het,<ref name="vg-landsmorderen">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php%3Fartid%3D10080621 |title=Suspected mass murder called Gro 'murder of the nation' |work=VG Nett |access-date=27 Julie 2011}}</ref> was vroeër dié dag op die eiland om 'n toespraak by die kamp te lewer. Ná die aanval het Breivik gesê dat hy haar oorspronklik spesifiek wou teiken, maar dat hy weens vertragings in verband met die opknapping van die sentrale spoorwegstasie in Oslo eers aangekom het nadat sy al vertrek het.<ref name="nrk-woudkillgro">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7725803 |title=Would kill Gro Harlem Brundtland |date=25 Julie 2011 |access-date=27 Julie 2011 |publisher=NRK}}</ref><ref name="telegraph-maintarget">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8658995/Norway-shooting-killer-confirms-Gro-Harlem-Brundtland-was-main-target.html |title=Norway shooting: killer 'confirms Gro Harlem Brundtland was main target' |newspaper=The Daily Telegraph |date=25 Julie 2011}}</ref> Ondersoekers het later bevestig dat hulle altesaam 186 afgevuurde doppies op die eiland opgetel het.<ref name="ctv-isolation">{{cite web |date=13 Oktober 2011 |title=Norway cops drop isolation request for Anders Breivik |url=https://www.ctvnews.ca/norway-cops-drop-isolation-request-for-anders-breivik-1.710969 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204184032/https://www.ctvnews.ca/norway-cops-drop-isolation-request-for-anders-breivik-1.710969 |url-status=dead |archive-date=4 Desember 2024 |access-date=28 September 2024 |website=CTVNews |language=en}}</ref> === Reddings- en nooddiensoptrede === [[Lêer:Norway Trip 2012 (8124979786).jpg|duimnael|[[Utøya]] uit die lug gesien, in 2012]] Die eerste skoot is om 17:22 gevuur.<ref name="TroddeBareViSlappUnna">{{cite web |url=http://mobil.tk.no/nyheter/article5682918.ece |title=Trodde bare vi slapp unna |publisher=Tidens Krav |date=27 Julie 2011 |access-date=22 Oktober 2011 |language=no}}</ref> Die nooddienste is twee minute later van die skietery in kennis gestel.<ref name="DereHarReddetLiv">{{cite web |url=http://www.vestreviken.no/aktuelt/nyheter/Sider/--dere-har-reddet-liv.aspx |title=Dere har reddet liv |publisher=Vestre Viken HF |date=29 Julie 2011 |access-date=24 Oktober 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111227123522/http://www.vestreviken.no/aktuelt/nyheter/Sider/--dere-har-reddet-liv.aspx |archive-date=27 Desember 2011 |language=no}}</ref> Een minuut daarna is die polisie in Oslo ingelig.<ref name="ImponertSjef">{{cite web |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/hege-17-fikk-beredskapstroppen-raskere-til-utoeya-3650650.html |title=Hege (17) fikk beredskapstroppen raskere til Utøya |publisher=TV 2 |date=1 Desember 2011 |access-date=1 Desember 2011 |language=no}}</ref> Hulle het onmiddellik probeer om Utøya so gou moontlik te bereik,<ref name="ImponertSjef" /> maar het nie 'n [[helikopter]] gehad wat hulle reguit na die eiland kon neem nie. Teen 17:30 was Delta, die taktiese polisie-eenheid in Oslo, per motor op pad na Utøya.<ref name="Dokumentar">{{cite news |url=http://www.dagbladet.no/2011/11/28/nyheter/innenriks/terror/anders_behring_breivik/deltatroppen/19204079/ |title=En halv time, er en halv time for mye |newspaper=Dagbladet |date=28 Desember 2011 |access-date=11 Desember 2011 |language=no}}</ref> Een van die eerstes wat by die toneel opgedaag het, was Marcel Gleffe, 'n Duitse inwoner van Ski wat by Utvika Camping op die vasteland gekuier het. Hy het die geluid van skote herken, sy boot na die eiland gevaar en lewensbaadjies vir jongmense in die water gegooi, en soveel van hulle gered as wat hy kon in vier of vyf vaarte, waarna die polisie hom gevra het om op te hou. ''The Daily Telegraph'' het hom daarmee vereer dat hy tot 30 lewens gered het.<ref name="telegraph-gleffe">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8658437/Norway-shooting-German-tourist-hailed-a-hero-after-saving-30-lives.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8658437/Norway-shooting-German-tourist-hailed-a-hero-after-saving-30-lives.html |archive-date=12 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Norway shooting: German tourist hailed a hero after saving 30 lives |work=The Daily Telegraph |location=VK |date=26 Julie 2011}}</ref> Nog 40 is deur Hege Dalen en Toril Hansen gered, 'n getroude paar wat in die omgewing met vakansie was. Dalen het van die land af gehelp<ref name="Heltene">{{cite news |location=NO |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10030903 |title=Her er Utøya-heltene sine historier |work=VG |date=9 Oktober 2011 |access-date=12 Desember 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111211133751/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10030903 |archive-date=11 Desember 2011 |language=no}}</ref> terwyl Hansen en 'n kampeerder uit die buurt verskeie vaarte onderneem het om mense in die water te red.<ref name="Heltene" /> Etlike dosyn meer is deur Kasper Ilaug gered, wat drie vaarte na die eiland gemaak het. Ilaug, 'n plaaslike inwoner, het 'n oproep ontvang dat "iets verskrikliks" op Utøya aan die gebeur is en dat hulp gevra word. Hy het eers gedink die oproep is 'n poets, maar het in elk geval opgetree.<ref name="cnn-ilaug">{{cite news |last=Watkins |first=Tom |title=Norwegian islander ferries children to safety |publisher=CNN |access-date=12 Augustus 2011 |date=23 Julie 2011 |url=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/22/norway.rescue.worker/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110729062751/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/22/norway.rescue.worker/index.html |archive-date=29 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref><ref name="bbc-rescuer">{{cite news |last=Morris |first=Chris |title=Norway attacks: Utoeya rescuer describes shock of survivors |agency=BBC News |access-date=12 Augustus 2011 |date=26 Julie 2011 |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14295913 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727081857/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14295913 |archive-date=27 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Delta het om 18:09 by die ontmoetingspunt aangekom, maar moes 'n paar minute vir 'n boot wag om hulle oor te neem. Hulle het Utøya om 18:25 bereik. Toe die swaar gewapende polisie hom op die eiland konfronteer, het die skutter 'n paar sekondes lank geaarsel. Toe 'n beampte skree "gee oor of jy word geskiet", het hy sy wapens neergelê.<ref name="vg-overrasket">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080811 |title=Breivik er overrasket over at han lyktes |publisher=VG |date=26 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111123175255/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080811 |archive-date=23 November 2011 |language=no}}</ref> Breivik het die noodnommer 112 minstens twee keer gebel om oor te gee, om 18:01 en om 18:26, en het tussenin aangehou om mense dood te maak. Die polisie sê Breivik het albei kere die oproep beëindig; hulle het probeer om hom terug te bel, maar kon nie deurkom nie.<ref name="theforeigner-112">{{cite web |url=http://theforeigner.no/pages/news/police-reveal-breivik-called-twice-broke-communication |title=Police reveal Breivik called twice, broke communication |publisher=Theforeigner.no |access-date=21 Augustus 2011}}</ref> Toe die polisie by die toneel aankom, is hulle deur oorlewendes ontmoet wat die beamptes gesmeek het om hul wapens weg te gooi, omdat hulle bang was dat die mans in uniform weer op hulle sou begin skiet.<ref name="cnn-playeddead">{{cite news |location=Verenigde State |url=http://cnn.com/video/?/video/world/2011/07/23/bpr.pracon.norway.survivor.cnn |title=One Norway survivor describes how he played dead as a gunman passed him |publisher=CNN |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723235445/http://www.cnn.com/video/?%2Fvideo%2Fworld%2F2011%2F07%2F23%2Fbpr.pracon.norway.survivor.cnn |archive-date=23 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Tydens die aanval is 69 mense doodgemaak, en van die 517 oorlewendes<ref name="guardian-return">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2011/aug/21/utoya-anders-behring-breivik-norway |location=Londen |work=The Guardian |first=Mark |last=Townsend |title=Survivors of Norway shootings return to island of Utøya |date=21 Augustus 2011}}</ref> is 66 gewond.<ref name="tv2-96saret">{{cite web |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/krim/96-personer-saaret-i-terrorangrepene-3545176.html |title=96 personer såret i terrorangrepene |publisher=TV 2 |date=24 Julie 2011 |access-date=21 Januarie 2012 |language=no}}</ref> ==== Tekort aan vervoervermoë ==== Die Noorse polisie het nie helikopters gehad wat geskik is om groepe polisiemanne te vervoer en af te laai nie. Die een wat hulle gehad het, was net vir verkenning nuttig, en die helikopterbemanning was met somervakansie.<ref name="heli">{{cite news |url=http://www.novinky.cz/zahranicni/evropa/240064-televize-byla-na-miste-masakru-drive-nez-policie.html |title=Televize byla na místě masakru dříve než policie |trans-title=Die TV-spanne het gesien wat gebeur voordat die polisie dit gesien het |publisher=novinky.cz |date=26 Julie 2011 |access-date=25 November 2011 |language=cs}}</ref> Toe die plaaslike polisie by Utøykaia aankom, minder as 30 minute nadat die eerste skoot gevuur is, kon hulle nie 'n geskikte boot vind om die eiland te bereik nie. Hulle het toe opdrag gekry om te waarneem en verslag te doen.<ref name="RykketUt">{{cite news |url=http://www.abcnyheter.no/nyheter/110922/jeg-beordret-batene-mot-storoeya |title=Jeg beordret båtene mot Storøya |trans-title=Ek het die bote na Storøya beveel |work=ABC Nyheter |date=29 Oktober 2011 |access-date=25 November 2011 |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111024070654/http://www.abcnyheter.no/nyheter/110922/jeg-beordret-batene-mot-storoeya |archive-date=24 Oktober 2011}}</ref> Die AUF se eie veerboot, die ''Thorbjørn'', wat 50 passasiers kon vervoer, is deur Breivik gebruik om na Utøya te gaan.<ref name="bbc-islandopens">{{cite web |date=4 Oktober 2011 |title=Norway massacre island opens for media |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-15163057 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410231814/https://www.bbc.com/news/world-europe-15163057 |archive-date=10 April 2023 |access-date=9 Maart 2025}}</ref> Kort nadat die eerste skoot gevuur is, was nege mense op die veerboot op pad van die eiland af, onder hulle die AUF-leier Eskil Pedersen.<ref name="fvn-eskil">{{cite news |title=Eskil. His life. And the hatred |url=https://www.fvn.no/mening/i/AB80A/eskil-his-life-and-the-hatred |access-date=25 Julie 2023 |work=FVN |date=28 Februarie 2013}}</ref> Omdat hulle geglo het dat daar nog bedreigings in die omgewing kon wees, het hulle die veerboot van die eiland af weggeneem. Die vaartuig was gevolglik nie onmiddellik beskikbaar om die polisie te help toe hulle by Utøykaia, die gewone veerbootaanlegplek op die vasteland, aankom nie.<ref name="aftenposten-thorbjorn">{{cite web |date=7 Januarie 2012 |title=Dette skjedde på MS «Thorbjørn» |url=https://www.aftenposten.no/norge/i/xP988/dette-skjedde-paa-ms-thorbjoern |access-date=7 November 2025 |website=www.aftenposten.no |language=nb}}</ref> Die polisie moes dus hul eie rubberboot met 'n stewige romp gebruik. Op die dag van die voorval was dié boot in Hønefoss en moes dit na die meer vervoer en gelanseer word voordat dit gebruik kon word. Toe Delta die boot bestyg, het dit water ingeneem, en ná 'n paar honderd meter het die enjin gaan staan, waarskynlik weens water in die brandstof. Twee minute later het hulle 'n siviele boot oorgeneem wat gestuur is om hulle te help. Die voorval is op video vasgelê.<ref name="aftenposten-video">{{cite web |url=https://www.aftenposten.no/norge/i/rA2OK/--Jeg-var-vitne-til-en-spesiell-hendelse-i-verdenshistorien |title=A video of the crossing |date=24 Augustus 2011 |language=nb |work=Aftenposten |access-date=1 Junie 2019}}</ref> 'n Minuut of twee nadat die video eindig, het 'n vinniger siviele boot gearriveer om te help. Vier Delta-beamptes het aan boord gegaan. Omdat hulle nie meer tyd wou mors nie, het die siviele paartjie die polisie na Utøya geneem.<ref name="youtube-wherewereyou">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=7fIeph87z3E |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/7fIeph87z3E |archive-date=30 Oktober 2021 |title=Where Were You |date=3 Oktober 2011 |publisher=YouTube |access-date=21 Januarie 2012}}</ref> Party mense het die polisie gekritiseer omdat hulle nie 'n helikopter gebruik het nie, nie onmiddellik in klein bote geklim het nie en die paartjie wat die siviele boot bestuur het, in gevaar gestel het.<ref name="abc-spriker">{{cite news |url=http://www.abcnyheter.no/nyheter/110922/politiets-forklaringer-spriker |title=Politiets forklaringer spriker |trans-title=Die polisie se verklarings stem nie ooreen nie |work=ABC Nyheter |date=22 September 2011 |access-date=25 November 2011 |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111127140615/http://www.abcnyheter.no/nyheter/110922/politiets-forklaringer-spriker |archive-date=27 November 2011}}</ref> === Die arrestasie van 'n onskuldige oorlewende === Met hul aankoms op Utøya het die polisie, benewens Breivik, ook Anzor Djoukajev gearresteer, 'n onskuldige sewentienjarige oorlewende wat die Akershus-tak van die AUF verteenwoordig het. Die jongmens is volgens berigte kaal uitgetrek<ref name="sr-oskyldig">{{cite web |first1=Jan |last1=Andersson |first2=Lisa |last2=Karlsson |url=http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=83&artikel=4643052 |title=Oskyldig 17-åring greps med massmördaren |publisher=Sveriges Radio |date=12 Augustus 2011 |access-date=13 Augustus 2011 |language=sv}}</ref> en in 'n selblok opgesluit, net enkele meters van die sel waarin die self-bekende moordenaar aangehou is.<ref name="AFranceP">{{cite news |title=Survivor held for 17 hours after attack |url=http://www.news24.com/World/News/Survivor-held-for-17-hours-after-attacks-20110812 |agency=AFP |date=13 Augustus 2011 |access-date=13 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305053919/http://www.news24.com/World/News/Survivor-held-for-17-hours-after-attacks-20110812 |archive-date=5 Maart 2012}}</ref> Die slagoffer, wat as kind massamoorde in Tsjetsjenië gesien het, is daarvan verdink dat hy 'n medepligtige is omdat sy haarstyl anders was as dié op sy identiteitsdokument en omdat hy nie met dieselfde trane en histerie as die meeste ander oorlewendes op die bloedbad gereageer het nie.<ref name="MarV">{{cite news |first=Marianne |last=Vikås |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10097733 |title=Utøya-offer kastet på glattcelle |newspaper=Verdens Gang |date=12 Augustus 2011 |access-date=13 Augustus 2011 |language=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20110901045108/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10097733 |archive-date=1 September 2011}}</ref> Hy is 17 uur lank aangehou.<ref name="AFranceP" /> Die advokaat Harald Stabell het die polisie gekritiseer omdat hulle nie die jongmens se familie, wat gevrees het dat hy dood is, gekontak het nie en omdat hulle die slagoffer sonder 'n advokaat teenwoordig ondervra het.<ref name="MarV" /><ref name="dagbladet-utenadvokat">{{cite news |first=Torgeir P. |last=Krokfjord |url=http://www.dagbladet.no/2011/08/12/nyheter/anders_behring_breivik/innenriks/terrorangrepet/auf/17647110 |title=Utøya-offer (17) ble mistenkt og avhørt uten advokat |newspaper=Dagbladet |date=12 Augustus 2011 |access-date=14 Augustus 2011 |language=no}}</ref> == Slagoffers == Die aanvalle was die dodelikste in Noorweë sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]],<ref name="open" /><ref name="tretimer" /> en 'n opname het bevind dat een uit elke vier Noorweërs iemand ken wat deur die aanvalle geraak is.<ref name="klassekampen-survey" /> === In Oslo === {| class="wikitable floatright" |- ! colspan="2" | Ouderdomme van dié wat in Oslo gesterf het<ref name="Norway attacks: The victims">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14276074 |title=Norway attacks: The victims |work=BBC News Online |date=15 Maart 2016}}</ref> |- ! Ouderdom ! Sterftes |- | 26 | 1 |- | 30 | 1 |- | 32 | 2 |- | 34 | 1 |- | 51 | 1 |- | 56 | 1 |- | 61 | 1 |- | colspan="2" | Totaal: '''8''' |} Agt mense is in die ontploffing doodgemaak: die ontploffing, die skokgolf en die gruis het ses mense onmiddellik doodgemaak, terwyl twee ander gou daarna aan hul wonde beswyk het.<ref name="formal-indictment">{{cite news |location=VK |title=Anders Behring Breivik: the indictment |url=https://www.theguardian.com/world/2012/apr/16/anders-behring-breivik-indictment |newspaper=The Guardian |date=14 April 2012}}</ref> Van die 325 mense wat na raming in die regeringsgeboue, om hulle en in die omliggende gebied was, het minstens 210 liggaamlike beserings van die ontploffing en die gruis opgedoen.<ref name="formell-tiltale" /> Hoewel die meeste betreklik gering was en by die plaaslike ongevalleklinieke behandel kon word, het twaalf mense ernstiger beserings opgedoen. Tien is na die Ullevål-akademiese hospitaal gestuur, vier met matige tot ernstige en ses met kritieke beserings, en twee na die Aker-akademiese hospitaal.<ref name="ems-response" /><ref name="helsedir-rapport" /> 'n Dokter by een van die akademiese hospitale in Oslo het gesê dat die hospitaalpersoneel kop-, bors- en buikwonde behandel.<ref name="usatoday-17dead">{{cite news |url=http://content.usatoday.com/communities/ondeadline/post/2011/07/blast-in-oslo-blows-out-government-office-building-windows/1 |title=17 dead in Oslo bombing, shootings; Norwegian held |work=USA Today |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011}}</ref> Eerste minister Jens Stoltenberg was in sy amptelike woning naby die koninklike paleis, waar hy die toespraak voorberei het wat hy die volgende dag op Utøya sou lewer.<ref name="aftenbladet-tale">{{cite news |url=http://www.aftenbladet.no/terror/Stoltenberg-skrev-tale-til-Utya-da-bomben-smalt-2840952.html |title=Stoltenberg skrev tale til Utøya da bomben smalt |trans-title=Stoltenberg was besig om die Utøya-toespraak te skryf toe die bom ontplof |language=no |newspaper=Dagsavisen |access-date=28 Julie 2011 |archive-date=17 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117055417/http://www.aftenbladet.no/terror/Stoltenberg-skrev-tale-til-Utya-da-bomben-smalt-2840952.html |url-status=dead}}</ref> Noorweë se minister van finansies, Sigbjørn Johnsen, was op daardie tydstip met vakansie in Denemarke.<ref name="aftenposten-johnsen">{{cite news |title=Sigbjørn Johnsen til forsvar for euroen |url=http://www.aftenposten.no/okonomi/innland/article4178054.ece |language=no |location=NO |newspaper=Aftenposten |trans-title=Sigbjørn Johnsen ter verdediging van die euro |access-date=22 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721234608/http://www.aftenposten.no/okonomi/innland/article4178054.ece |archive-date=21 Julie 2011}}</ref> Daar was minder mense as gewoonlik in die gebied, omdat die bomaanval in Julie plaasgevind het, die gewone vakansiemaand van Noorweërs,<ref name="forskningsradet-vacation">{{cite web |url=http://www.forskningsradet.no/en/Newsarticle/Norway_on_summer_vacation/1253960829916 |title=Norway on summer vacation |publisher=Die Noorse Navorsingsraad |date=1 Julie 2010 |access-date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913032737/http://www.forskningsradet.no/en/Newsarticle/Norway_on_summer_vacation/1253960829916 |archive-date=13 September 2011 |url-status=dead}}</ref> en omdat die meeste staatsamptenare, aangesien dit Vrydagmiddag was, al vir die naweek huis toe was.<ref name="irishtimes-tenyears">{{cite news |url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/ten-years-on-norway-still-deals-with-wounds-from-breivik-massacre-1.4624587 |title=Ten years on, Norway still deals with wounds from Breivik massacre |newspaper=The Irish Times}}</ref> '''Dié wat in Oslo gesterf het'''<ref name="Norway attacks: The victims" /> * Tove Åshill Knutsen, 56, Oslo * Hanna Endresen, 61, Oslo * Kai Hauge, 32, Oslo * Jon Vegard Lervåg, 32, Oslo * Ida Marie Hill, 34, Oslo * Hanne Ekroll Løvlie, 30, Oslo * Anne Lise Holter, 51, Våler in Østfold * Kjersti Berg Sand, 26, Nord-Odal === Op Utøya === {| class="wikitable floatright" |- ! colspan="2" | Ouderdomme van dié wat op Utøya gesterf het<ref name="Norway attacks: The victims" /> |- ! Ouderdom ! Sterftes |- | 14 | 2 |- | 15 | 7 |- | 16 | 8 |- | 17 | 16 |- | 18 | 17 |- | 19 | 5 |- | 20 | 1 |- | 21 | 3 |- | 23 | 2 |- | 25 | 1 |- | 27 | 1 |- | 28 | 1 |- | 30 | 1 |- | 43 | 2 |- | 45 | 1 |- | 51 | 1 |- | colspan="2" | Totaal: '''69''' |- | colspan="2" | Gemiddelde ouderdom: 19,6 |} Die omvang van wat op die eiland gebeur het, was aanvanklik baie verwarrend, en die eerste amptelike syfer wat gegee is, was dat minstens tien mense doodgemaak is.<ref name="bbc-eyewitness">{{cite news |title=Eyewitness: Norway Utoeya shootings |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14255004 |publisher=BBC |date=23 Julie 2011}}</ref> Soos die aand gevorder het, het verskeie ooggetuieberigte dié getal in twyfel getrek, en omtrent 03:50 op 23 Julie het NRK1 en TV2, die twee hoof-Noorse televisienetwerke, 'n regstreekse persgeleentheid uit die "Sentrum politistasjon" in Oslo uitgesaai waar Noorweë se nasionale polisiekommissaris, Øystein Mæland, gesê het dat die aantal sterftes op Utøya "minstens 80" bereik het en dat die telling na verwagting sou styg.<ref name="VG-eng" /><ref name="nrk-minst80">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7723555 |title=Politiet: Minst 80 drepte på Utøya |work=Nyheter |publisher=NRK |location=NO |language=no |date=23 Julie 2011}}</ref> Op 25 Julie het 'n polisiewoordvoerder bekend gemaak dat die aantal sterftes van slagoffers op Utøya afwaarts na 68 hersien is nadat die slagoffers met hul terugkeer na die vasteland getel is.<ref name="Sky News blog">{{cite web |url=http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Norway-Live-Blog-Oslo-Bomb-Attack-And-Utoya-Shooting/Article/201107416035759 |title=Norway Skynews Live blog |publisher=Sky News |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> Hulle het bygevoeg dat die aantal vermiste mense steeds hoog is en dat die aantal slagoffers tot 86 kon wees. Op 29 Julie het die polisie aangekondig dat een van die ernstig gewonde slagoffers van Utøya in die hospitaal gesterf het,<ref name="died-from-wounds" /> wat die aantal sterftes van die bloedbad op die eiland op 69 te staan gebring het.<ref name="voa-moretargets">{{cite web |date=29 Julie 2011 |title=Norway Terrorist Had More Targets in Mind |url=https://www.voanews.com/a/norway-terrorist-had-more-targets-in-mind-126453338/143074.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212005030/https://www.voanews.com/a/norway-terrorist-had-more-targets-in-mind-126453338/143074.html |archive-date=12 Februarie 2025 |access-date=9 Maart 2025 |agency=Voice of America}}</ref> Op 26 Julie het die Noorse polisie die name en geboortedatums van die slagoffers op hul webwerf begin vrystel. Teen 29 Julie is die name van al 77 slagoffers (8 van die bomaanval en 69 van Utøya) gepubliseer,<ref name="dtoll-names" /><ref name="dtoll-all-names-published" /> en die laaste een, 'n slagoffer van die skietery, is op die 28ste gevind.<ref name="ibt-lastbody">{{cite news |title=Norwegian Police End Search as Last Shooting Victim Found |url=http://www.ibtimes.com/articles/188527/20110728/oslo-normay-shooting-attack-breivik-last-body-found.htm |url-status=dead |access-date=28 Julie 2011 |newspaper=International Business Times |date=28 Julie 2011}}</ref> Van die 69 mense wat in die aanval op die eiland gesterf het, is 57 deur een of meer skote deur die kop doodgemaak.<ref name="formal-indictment" /><ref name="breiviks-skudd">{{cite news |title=57 henrettet med hodeskudd på Utøya |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.8025218 |agency=NRK |language=no |trans-title=57 is met kopskote tereggestel op Utøya |date=7 Maart 2012}}</ref> Altesaam is 67 mense deur skote doodgemaak, en twee ander het in 'n poging om te ontsnap gesterf: een het verdrink en een het van 'n krans geval.<ref name="breiviks-skudd" /> Breivik het altesaam minstens 186 skote gevuur<ref name="abc-186skudd">{{cite news |title=Breivik avfyrte minst 186 skudd på Utøya |url=http://www.abcnyheter.no/nyheter/2011/10/13/breivik-avfyrte-minst-186-skudd-pa-utoeya |newspaper=ABC Nyheter |language=no |date=13 Oktober 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111014035431/http://www.abcnyheter.no/nyheter/2011/10/13/breivik-avfyrte-minst-186-skudd-pa-utoeya |archive-date=14 Oktober 2011}}</ref> en het nog 'n "aansienlike hoeveelheid ammunisie" oorgehad.<ref name="db-gsw" /> In die nadraai het, van die 564 mense wat destyds op die eiland was,<ref name="formell-tiltale" /> 69 gesterf en het minstens 110 verskillende liggaamlike beserings opgedoen.<ref name="ems-response" /><ref name="helsedir-rapport" /> Na raming 50 mense is by die plaaslik opgerigte ongevalleklinieke behandel, en is vir betreklik geringe beserings soos snye, kneusplekke en [[hipotermie]] behandel nadat hulle van die eiland af gevlug en geswem het. Dit was dié dag bewolk en reënerig op Utøya, die lugtemperatuur het tussen 14 en 15&nbsp;°C gewissel, die watertemperatuur om die eiland was omtrent 14 tot 15&nbsp;°C<ref name="ems-response" /> en die kortste afstand na die vasteland was omtrent 600 meter. Sestig mense is na omliggende hospitale vervoer, 55 met ernstige tot kritieke beserings.<ref name="ems-response" /><ref name="helsedir-rapport" /> Die hoofchirurg wat die wonde by een van die hospitale behandel het, het gesê dat hy in sy 23 jaar van praktyk nog nooit soortgelyke wonde gesien het nie, en het verduidelik dat die koeëls uiters erg op hul pad deur die liggaam gefragmenteer het.<ref name="db-gsw" /> Drie-en-dertig mense is regstreeks deur een of meer koeëls getref en het oorleef,<ref name="formell-tiltale" /> maar 'n 23-jarige man wat geskiet is, het twee dae later in die hospitaal aan die koeëlwonde in sy kop en rug gesterf.<ref name="died-from-wounds" /> Die 564 mense wat destyds op die eiland was, het van oral in Noorweë gekom, en party besoekers was uit die buiteland. Dié wat gesterf het, was uit 18 van Noorweë se 19 [[fylke]]s, met Aust-Agder as die uitsondering, en ook 'n vrou uit [[Georgië]].<ref name="dtoll-names-nrk">{{cite news |title=Foreløpig navneliste etter terroren mot Norge 22. juli |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7724498 |agency=NRK |language=no |date=23 Julie 2011}}</ref> Gewonde mense was uit die hele land, [[Svalbard]] inbegrepe,<ref name="nrk-svalbard">{{cite news |title=Svalbard hardt rammet på Utøya |url=http://www.nrk.no/nyheter/1.7724379 |newspaper=NRK |language=no |date=23 Julie 2011}}</ref> en saam met die slagoffers uit Oslo het gemiddeld 'n kwart van Noorweë se bevolking volgens 'n opname iemand geken wat deur die aanvalle geraak is.<ref name="klassekampen-survey" /> Verskeie van die dooies en gewondes, of hul ouers, was persoonlike vriende van hooggeplaaste regeringsministers. Trond Berntsen, 'n polisiebeampte wat buite diens en ongewapend was en die stiefbroer van Noorweë se kroonprinses Mette-Marit, is eerste doodgeskiet.<ref name="Norway">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8659196/Norway-shooting-princesss-half-brother-among-victims.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8659196/Norway-shooting-princesss-half-brother-among-victims.html |archive-date=12 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Norway shooting: princess's half-brother among victims |work=telegraph.co.uk |date=25 Julie 2011}}</ref> '''Dié wat op Utøya gesterf het'''<ref name="telegraph-77pictures">{{cite web |date=29 Julie 2011 |title=Norway shooting victims: the 77 dead in pictures |url=https://www.telegraph.co.uk/news/picturegalleries/worldnews/8662030/Norway-shooting-victims-the-77-dead-in-pictures.html |access-date=24 Januarie 2025 |website=The Telegraph |language=en}}</ref> {{Colbegin|colwidth=30em}} * Mona Abdinur, 18, Oslo * Maria Maagerø Johannesen, 17, Nøtterøy, Vestfold * Ismail Haji Ahmed, 19, Hamar, Hedmark * Ronja Søttar Johansen, 17, Vefsn, Nordland * Thomas Margido Antonsen, 16, Oslo * Sondre Kjøren, 17, Orkdal, Sør-Trøndelag * Porntip Ardam, 21, Oslo * Margrethe Bøyum Kløven, 16, Bærum, Akershus * Modupe Ellen Awoyemi, 15, Drammen, Buskerud * Syvert Knudsen, 17, Lyngdal, Vest-Agder * Lene Maria Bergum, 19, Namsos, Nord-Trøndelag * Anders Kristiansen, 18, Bardu, Troms * Kevin Daae Berland, 15, Askøy, Hordaland * Elisabeth Trønnes Lie, 16, Halden, Østfold * Trond Berntsen, 51, Øvre Eiker, Buskerud * Gunnar Linaker, 23, Bardu, Troms * Sverre Flåte Bjørkavåg, 28, Sula, Sør-Trøndelag * Tamta Lipartelliani, 23, Kutaisi, Georgië * Torjus Jakobsen Blattmann, 17, Kristiansand, Vest-Agder * Eva Kathinka Lütken, 17, Sarpsborg, Østfold * Monica Bøsei, 45, Hole, Buskerud * Even Flugstad Malmedal, 18, Gjøvik, Oppland * Carina Borgund, 18, Oslo * Tarald Kuven Mjelde, 18, Osterøy * Johannes Buø, 14, Mandal, Vest-Agder * Ruth Benedicte Vatndal Nilsen, 15, Tønsberg, Vestfold * Åsta Sofie Helland Dahl, 16, Sortland, Nordland * Håkon Ødegaard, 17, Trondheim, Sør-Trøndelag (verdrink) * Sondre Furseth Dale, 17, Haugesund, Rogaland * Emil Okkenhaug, 15, Levanger, Nord-Trøndelag * Monica Iselin Didriksen, 18, Sund, Hordaland * Diderik Aamodt Olsen, 19, Nesodden, Akershus * Gizem Dogan, 17, Trondheim, Sør-Trøndelag * Henrik Pedersen, 27, Porsanger, Finnmark * Andreas Edvardsen, 18, Sarpsborg, Østfold * Rolf Christopher Johansen Perreau, 25, Trondheim, Sør-Trøndelag * Tore Eikeland, 21, Osterøy, Hordaland * Karar Mustafa Qasim, 19, Vestby, Akershus * Bendik Rosnæs Ellingsen, 18, Rygge, Østfold * Bano Abobakar Rashid, 18, Nesodden, Akershus * Aleksander Aas Eriksen, 16, Meråker, Nord-Trøndelag * Henrik Rasmussen, 18, Hadsel, Nordland * Andrine Bakkene Espeland, 16, Fredrikstad, Østfold * Synne Røyneland, 18, Oslo * Hanne Balch Fjalestad, 43, Lunner, Oppland * Ida Beathe Rogne, 17, Østre Toten, Oppland * Silje Merete Fjellbu, 17, Tinn, Telemark * Simon Sæbø, 18, Salangen, Troms * Hanne Kristine Fridtun, 19, Stryn, Sogn og Fjordane * Marianne Sandvik, 16, Hundvåg, Stavanger * Andreas Dalby Grønnesby, 17, Stange, Hedmark (van 'n krans geval) * Fredrik Lund Schjetne, 18, Eidsvoll, Akershus * Snorre Haller, 30, Trondheim, Sør-Trøndelag * Lejla Selaci, 17, Fredrikstad, Østfold * Rune Havdal, 43, Øvre Eiker, Buskerud * Birgitte Smetbak, 15, Nøtterøy, Vestfold * Guro Vartdal Håvoll, 18, Ørsta, Møre og Romsdal * Isabel Victoria Green Sogn, 17, Oslo * Ingrid Berg Heggelund, 18, Ås, Akershus * Silje Stamneshagen, 18, Askøy, Hordaland * Karin Elena Holst, 15, Rana, Nordland * Victoria Stenberg, 17, Nes, Akershus * Eivind Hovden, 15, Tokke, Telemark * Tina Sukuvara, 18, Vadsø, Finnmark * Jamil Rafal Mohamad Jamil, 20, Eigersund, Rogaland * Sharidyn Svebakk-Bøhn, 14, Drammen, Buskerud * Steinar Jessen, 16, Alta, Finnmark * Håvard Vederhus, 21, Oslo * Espen Jørgensen, 17, Bodø, Nordland {{Colend}} == Die oortreder == {{Hoofartikel|Anders Behring Breivik}} Die openbare uitsaaier NRK en verskeie ander Noorse media het die aanvaller as Anders Behring Breivik geïdentifiseer. Hy is op Utøya vir die skietery in hegtenis geneem en is ook met die bomaanval in Oslo verbind.<ref name="tv2-anders32">{{cite web |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/anders-32-i-oslo-ble-paagrepet-etter-bombe-og-massedrap-3544629.html |title=Anders (32) i Oslo ble pågrepet etter bombe og massedrap |work=Nyhetene |date=22 Julie 2011 |publisher=TV 2 |location=NO |access-date=22 Julie 2011 |language=no}}</ref><ref name="VG-perp">{{cite web |language=no |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080610 |title=Pågrepet 32-åring kalte seg selv nasjonalistisk |publisher=VG |work=Nett |location=NO |access-date=22 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726101259/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080610 |archive-date=26 Julie 2011}}</ref> Hy is van [[terrorisme]] vir albei aanvalle aangekla.<ref name="breivik-admits1" /> Volgens sy advokaat het Breivik tydens ondervraging erken dat hy vir sowel die bom as die skietery verantwoordelik is, maar skuld ontken deurdat hy aangevoer het dat sy dade "afskuwelik maar noodsaaklik" was.<ref name="TV2Lippestad">{{cite web |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/forsvareren-i-hans-hode-var-det-noedvendig-3545122.html |title=Defence: – In his mind it was necessary |publisher=Nettavisen / TV2 |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |author=Hansen, Birthe Steen |language=no}}</ref> By sy voorgeleiding op 25 Julie is Breivik vir agt weke in aanhouding geplaas, waarvan die eerste helfte in alleenopsluiting sou wees.<ref name="guardian-defiant">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/25/anders-behring-breivik-terror-cells |title=Defiant from the dock, Breivik boasts more will die |last=Townsend |first=Mark |date=25 Julie 2011 |work=The Guardian |location=VK |access-date=27 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726234215/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/25/anders-behring-breivik-terror-cells |archive-date=26 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Breivik wou 'n oop verhoor hê en dit in 'n uniform van sy eie ontwerp bywoon, maar albei versoeke is deur die voorsittende regter geweier.<ref name="nyt-deniesguilt">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/07/26/world/europe/26oslo.html |title=Norway Suspect Denies Guilt and Suggests He Did Not Act Alone |last=Erlanger |first=Steven |date=25 Julie 2011 |work=The New York Times |access-date=26 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201233307/http://www.nytimes.com/2011/07/26/world/europe/26oslo.html |archive-date=1 Desember 2011 |url-status=live}}</ref> === Geestesgesondheid === Ná sy arrestasie is Breivik deur hofaangestelde forensiese psigiaters ondersoek, wat hom met paranoïede [[skisofrenie]] gediagnoseer het en bevind het dat hy ten tyde van die aanvalle [[Psigose|psigoties]] en strafregtelik ontoerekeningsvatbaar was.<ref name="huseby-report">{{cite web |url=http://pub.tv2.no/multimedia/TV2/archive/00927/Breivik_rapport_927719a.pdf |title=Forensic psychiatric statement Breivik, Anders Behring (opsomming) |last1=Huseby |first1=Torgeir |last2=Sørheim |first2=Synne |publisher=TV2 |language=no |date=29 November 2011 |access-date=28 Desember 2011 |format=PDF}}</ref> Hoewel dit in koerantdebatte gekritiseer is,<ref name="nationalpost-split">{{cite news |url=https://nationalpost.com/news/norway-split-on-breiviks-likely-fate-in-mental-ward-as-mass-killer-himself-insulted-by-ruling |title=Norway split on Breivik's likely fate in mental ward, as mass-killer himself 'insulted' by ruling |agency=Agence France-Presse |date=30 November 2011 |access-date=28 Desember 2011}}</ref> is die ingediende verslag sonder enige aanmerkings deur die Noorse Raad vir Forensiese Geneeskunde goedgekeur nadat 'n uitgebreide paneel kundiges dit nagegaan het.<ref name="drk-uttalelse">{{cite web |url=http://www.domstol.no/upload/OBYR/Internett/Nyheter/Terrorsaken/DRKs%20uttalelse.pdf |title=Breivik, Anders Behring. Rettspsykiatrisk erklæring |publisher=Oslo Tingrett |author=Den rettsmedisinske kommisjon |language=no |date=20 Desember 2011 |access-date=28 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105043843/http://www.domstol.no/upload/OBYR/Internett/Nyheter/Terrorsaken/DRKs%20uttalelse.pdf |archive-date=5 Januarie 2012 |url-status=dead}}</ref> Volgens sy verdedigingsadvokaat het Breivik aanvanklik verbasing uitgespreek en hom deur die gevolgtrekkings in die verslag beledig gevoel. Hy het later gesê dat "dit nuwe geleenthede bied".<ref name="foreigner-opportunities">{{cite news |url=http://theforeigner.no/pages/news-in-brief/breivik-sees-opportunities/ |title=Breivik sees opportunities |work=The Foreigner |date=1 Desember 2011 |access-date=1 Desember 2011}}</ref> Ná die kritiek op die psigiatriese verslag het die hof in Januarie 2012 'n tweede psigiatriese ondersoek goedgekeur. Die verslag van dié ondersoek het Breivik in April 2012 toerekeningsvatbaar verklaar.<ref name="BBC100412">{{cite news |title=Norway's mass killer Breivik 'declared sane' |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17663958 |agency=BBC News |date=10 April 2012 |access-date=10 April 2012}}</ref> Uiteindelik het die uitspraak en bevinding van die distrikshof se paneel van vyf regters saamgestem dat Breivik toerekeningsvatbaar is.<ref name="nyt-maximum">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2012/08/25/world/europe/anders-behring-breivik-murder-trial.html |title=Norway Mass Killer Gets the Maximum: 21 Years |date=24 Augustus 2012 |newspaper=The New York Times}}</ref> === Politieke en godsdienstige sienings === Breivik word verbind met 'n kompendium van 1&nbsp;518 bladsye met die titel ''2083: A European Declaration of Independence'', wat die naam "Andrew Berwick" dra.<ref name="manifesto1" /><ref name="manifesto2" /><ref name="telegraph-traitors">{{cite news |title=Norway killer Anders Behring Breivik called Gordon Brown and Prince Charles 'traitors' |first=Gordon |last=Rayner |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8658431/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-called-Gordon-Brown-and-Prince-Charles-traitors.html |newspaper=The Daily Telegraph |date=24 Julie 2011 |access-date=11 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421002604/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8658431/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-called-Gordon-Brown-and-Prince-Charles-traitors.html |archive-date=21 April 2012 |url-status=live |location=Londen}}</ref> Die lêer is omtrent 90 minute voor die bomontploffing in Oslo aan 1&nbsp;003 [[E-pos|e-posadresse]] gestuur.<ref name="guardian-250contacts">{{cite news |author=Matthew Taylor |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/26/breivik-manifesto-email-uk-contacts |title=Breivik sent 'manifesto' to 250 UK contacts hours before Norway killings |work=The Guardian |location=VK |access-date=27 Julie 2011 |date=26 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728023247/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/26/breivik-manifesto-email-uk-contacts |archive-date=28 Julie 2011 |url-status=live}}</ref><ref name="mercury-diverges">{{cite web |author=Adam Geller |agency=AP |url=http://www.mercurynews.com/ci_18585340 |title=Norway gunman's tale diverges sharply from reality |work=San Jose Mercury News |date=30 Julie 2011 |access-date=10 Augustus 2011}}</ref> Ontleders het hom beskryf as iemand met [[Islamofobie|islamofobiese]] sienings en 'n haat vir die [[Islam]],<ref name="guardian-bangstad">{{cite news |author=Sindre Bangstad |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2012/aug/28/anders-breivik-norway-islamophobia-muslims |title=After Anders Breivik's conviction, Norway must confront Islamophobia |newspaper=The Guardian |access-date=24 Julie 2016}}</ref><ref name="afp-77victims">{{cite web |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5j0D-1Q4Rg2RzAcXi1tCYJgK3PNuw |title=AFP: Norway remembers 77 victims a month after massacre |date=21 Augustus 2011 |access-date=21 Januarie 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107032431/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5j0D-1Q4Rg2RzAcXi1tCYJgK3PNuw |archive-date=7 Januarie 2012}}</ref> en as iemand wat homself as 'n ridder beskou het wat daaraan toegewy is om [[Moslem|Moslem-immigrasie]] na Europa te stuit.<ref name="newamerica-tragedy">{{cite web |author=Starla Muhammad |url=http://newamericamedia.org/2011/08/tragedy-in-norway-borne-out-of-seeds-of-racism-and-intolerance-in-uk-eu.php |title=Tragedy in Norway Borne Out of Seeds of Racism and Intolerance in UK, EU |publisher=New America Media |date=19 Augustus 2011 |access-date=21 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105004806/http://newamericamedia.org/2011/08/tragedy-in-norway-borne-out-of-seeds-of-racism-and-intolerance-in-uk-eu.php |archive-date=5 Januarie 2012 |url-status=usurped}}</ref><ref name="guardian-victimsreturn">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2011/aug/19/utoya-island-shooting-victims-return |location=Londen |work=The Guardian |first=Hannah |last=Godfrey |title=Utøya island shooting victims return to scene of Breivik's killing spree |date=19 Augustus 2011}}</ref> Die inleidende hoofstuk van die manifes, waarin kulturele Marxisme omskryf word, is 'n afskrif van ''Political Correctness: A Short History of an Ideology'' van die Free Congress Foundation.<ref name="nas-scholars">{{cite press release |title=Scholars Respond to Breivik Manifesto |date=28 Julie 2011 |publisher=National Association of Scholars |url=http://www.nas.org/polPressReleases.cfm?Doc_Id=2099 |access-date=10 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110901071348/http://www.nas.org/polPressReleases.cfm?Doc_Id=2099 |archive-date=1 September 2011 |url-status=dead}}</ref><ref name="presse-diewelt">{{cite news |title=Die Welt, wie Anders B. Breivik sie sieht |date=29 Julie 2011 |author=Anne-Catherine Simon |author2=Christoph Saiger |author3=Helmar Dumbs |work=Die Presse |url=http://diepresse.com/home/politik/aussenpolitik/682112/Die-Welt-wie-Anders-B-Breivik-sie-sieht |language=de}}</ref> Groot dele van die kompendium word aan die Noorse blogger wat onder die skuilnaam Fjordman geskryf het, toegeskryf.<ref name="dagbladet-forbilde">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/25/nyheter/terror/utoya/anders_behring_breivik/17442957/ |title=Dette er terroristens store politiske forbilde |work=Dagbladet |date=25 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |language=no}}</ref> Die teks het talle woordelikse ooreenkomste met die manifes van die Unabomber, en vervang net terme soos "kulturele Marxiste" vir [[Ted Kaczynski]] se "linksgesindes" en, in 'n gedeelte wat regstellende aksie kritiseer, "Moslems" vir "swart mense".<ref name="nrk-unabomber">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7725223 |title=Massedrapsmannen kopierte "Unabomberen" ord for ord |publisher=NRK |date=24 Julie 2011 |language=no}}</ref> ''[[The New York Times]]'' het Amerikaanse invloede in die geskrifte beskryf, met die aantekening dat die kompendium die anti-Moslem-Amerikaner Robert Spencer 64 keer vermeld en Spencer se werke baie uitvoerig aanhaal.<ref name="scottshane">{{cite news |last=Shane |first=Scott |url=https://www.nytimes.com/2011/07/25/us/25debate.html |title=Killings in Norway Spotlight Anti-Muslim Thought in U.S. |work=The New York Times |date=24 Julie 2011 |access-date=10 April 2017}}</ref> Die werk van Bat Ye'or<ref name="nyt-solace">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/02/20/weekinreview/20smit.html |title=Europe's Jews Seek Solace on the Right |first=Craig S. |last=Smith |newspaper=The New York Times |date=20 Februarie 2005}}</ref> word dosyne kere aangehaal.<ref name="fp-swamp">{{cite web |last=Archer |first=Toby |title=Breivik's Swamp |work=Foreign Policy |date=25 Julie 2011 |url=https://foreignpolicy.com/articles/2011/07/25/breivik_s_swamp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110910205259/http://www.foreignpolicy.com/articles/2011/07/25/breivik_s_swamp?page=0%2C1 |archive-date=10 September 2011}}</ref> Die verregse en anti-Islam-blogger Pamela Geller,<ref name="scottshane" /> die roman ''The Turner Diaries'', die neo-heidense skrywer Koenraad Elst en Daniel Pipes word ook as bronne van inspirasie vermeld.<ref name="liberation-neocroise">{{cite news |title="2083, Une déclaration européenne d'indépendance" ou le petit manuel du néo-croisé |first=Marwan |last=Chahine |newspaper=Libération |date=25 Julie 2011 |url=http://www.liberation.fr/monde/01012350843-2083-une-declaration-europeenne-d-independance-ou-le-petit-manuel-du-neo-croise |language=fr}}</ref> Die manifes bevat verder aanhalings van die Midde-Oosterse kundige Bernard Lewis, [[Edmund Burke]], [[Mahatma Gandhi]], [[Thomas Jefferson]] en [[George Orwell]],<ref name="melanie">{{cite news |last=Lee |first=Sarah |title=Norway attacks: Writer quoted by gunman hits back |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/25/norway-melanie-phillips-hits-back |access-date=29 Julie 2011 |newspaper=The Guardian |date=25 Julie 2011 |location=Londen |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727173430/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/25/norway-melanie-phillips-hits-back |archive-date=27 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> en ook uit [[Jeremy Clarkson]] se rubriek in die ''Sunday Times'' en Melanie Phillips se rubriek in die ''Daily Mail''.<ref name="newsroom-bigotry">{{cite web |url=http://www.newsroompanama.com/panama/3115-bigotry-a-stepping-stone-to-extreme-action.html |title=Bigotry a stepping stone to extreme action |publisher=Newsroom Panama |date=26 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111204041707/http://www.newsroompanama.com/panama/3115-bigotry-a-stepping-stone-to-extreme-action.html |archive-date=4 Desember 2011}}</ref> Die publikasie praat met bewondering oor Ayaan Hirsi Ali, Bruce Bawer, Srđa Trifković<ref name="dagbladet-helter">{{cite news |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/26/nyheter/utoya/innenriks/politikk/drap/17450326/ |title=De var Breiviks helter |trans-title=Hulle was Breivik se helde |date=26 Julie 2011 |work=Dagbladet |language=no}}</ref> en Henryk M. Broder.<ref name="faz-blinderhass">{{cite news |url=https://www.faz.net/artikel/C32742/der-attentaeter-im-internet-im-blinden-hass-gegen-hass-30473075.html |title=Der Attentäter im Internet. Im blinden Hass gegen Hass |first1=Sebastian |last1=Balzter |first2=Jasper |last2=von Altenbockum |newspaper=Frankfurter Allgemeine |date=26 Julie 2011 |language=de |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727181145/https://www.faz.net/artikel/C32742/der-attentaeter-im-internet-im-blinden-hass-gegen-hass-30473075.html |archive-date=27 Julie 2011}}</ref> Die kompendium pleit vir die herstel van die [[patriargie]], wat volgens hom die Europese kultuur sou red.<ref name="Norway Killer's Hatred of Women">{{cite news |title=Norway Killer's Hatred of Women |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2011/07/24/norway-massacre-anders-breivik-s-deadly-attack-fueled-by-hatred-of-women.html |access-date=29 Julie 2011 |newspaper=The Daily Beast |archive-url=https://web.archive.org/web/20110729085424/http://www.thedailybeast.com/articles/2011/07/24/norway-massacre-anders-breivik-s-deadly-attack-fueled-by-hatred-of-women.html |archive-date=29 Julie 2011 |url-status=live}}</ref><ref name="jones" /> Die kompendium bevat sy militante verregse ideologie en [[Xenofobie|xenofobiese]] wêreldbeskouing, wat 'n reeks politieke begrippe voorstaan, waaronder wisselende grade van kulturele [[konserwatisme]], regse [[populisme]], ultranasionalisme, [[Islamofobie]], verregse [[Sionisme]] en Serwiese paramilitarisme.<ref name="croatiantimes-manifesto">{{cite news |title=Norwegian mass murderer Breivik comments on Croat-Serb relations in his manifesto |url=http://www.croatiantimes.com/news/General_News/2011-07-27/20837/Norwegian_mass_murderer_Breivik_comments_on_Croat-Serb_relations_in_his_manifesto |date=27 Julie 2011 |access-date=27 Julie 2011 |work=Croatian Times |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005190214/http://www.croatiantimes.com/news/General_News/2011-07-27/20837/Norwegian_mass_murderer_Breivik_comments_on_Croat-Serb_relations_in_his_manifesto |archive-date=5 Oktober 2011}}</ref><ref name="jpost-islamophobia">{{cite news |url=https://www.jpost.com/International/Article.aspx?id=230762 |title=Norway attack suspect had anti-Muslim, pro-Israel views |first=Ben |last=Hartman |newspaper=The Jerusalem Post |date=24 Julie 2011}}</ref> Dit beskou die [[Islam]] en "kulturele Marxisme" as die vyand en voer aan dat "Eurabië" en multikulturalisme uitgewis moet word om 'n Christelike Europa te bewaar.<ref name="manifesto1" /><ref name="manifesto2" /><ref name="jpost-islamophobia" /><ref name="Goodman">{{cite news |date=22 Julie 2011 |access-date=20 April 2013 |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2011/07/23/world/europe/23oslo.html |title=At Least 80 Are Dead in Norway Shooting |first1=Elisa |last1=Mala |first2=J. David |last2=Goodman |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724004316/http://www.nytimes.com/2011/07/23/world/europe/23oslo.html |archive-date=24 Julie 2011 |url-status=live}}</ref><ref name="beaumont-profile">{{cite news |first=Peter |last=Beaumont |title=Anders Behring Breivik: profile of a mass murderer |work=The Guardian |location=VK |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/23/anders-behring-breivik-norway-attacks |date=23 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724221409/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/23/anders-behring-breivik-norway-attacks |archive-date=24 Julie 2011 |url-status=live}}</ref><ref name="sfgate-crime">{{cite news |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2011/07/25/ED111KENUV.DTL |archive-url=https://web.archive.org/web/20111220183239/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2011/07/25/ED111KENUV.DTL |url-status=dead |archive-date=20 Desember 2011 |title=Norwegian Crime and Punishment |first=Debra J. |last=Saunders |newspaper=San Francisco Chronicle |date=26 Julie 2011}}</ref> Hy het Europeërs verder aangespoor om die historiese [[Kruistog|kruistogte]] teen die Islam, soos in die [[Middeleeue]], te herstel.<ref name="nation-crusade">{{cite news |title=Breivik's anti-Muslim crusade |url=https://www.nation.com.pk/27-Jul-2011/breiviks-antimuslim-crusade |date=27 Julie 2011 |access-date=1 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728225227/http://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Opinions/Editorials/27-Jul-2011/Breiviks-antiMuslim-crusade |archive-date=28 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> 'n Video wat Breivik ses uur voor die aanval op [[YouTube]] vrygestel het, is beskryf as iets wat geweld teen linksgesindes en Moslems in Wes-Europa aanmoedig.<ref name="telegraph-youtube">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657669/Norway-shootings-Anders-Behring-Breiviks-YouTube-video-posted-hours-before-killings.html |title=Video: Norway shootings: Anders Behring Breivik's YouTube video posted hours before killings |work=The Daily Telegraph |date=24 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |location=Londen |archive-url=https://web.archive.org/web/20110729004558/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8657669/Norway-shootings-Anders-Behring-Breiviks-YouTube-video-posted-hours-before-killings.html |archive-date=29 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> Onder andere het hy in die manifes die Beneš-dekrete, wat die verdrywing van Duitsers uit Tsjeggo-Slowakye ná die Tweede Wêreldoorlog moontlik gemaak het, as voorbeeld uitgewys van wat met Europese Moslems gedoen moet word.<ref name="idnes-manifest">{{cite news |url=http://zpravy.idnes.cz/praha-je-prilis-bezpecna-zbrane-tu-nesezenu-pise-v-manifestu-breivik-1ia-/zahranicni.aspx?c=A110724_111215_zahranicni_js |title=Praha je příliš bezpečná, zbraně tu neseženu, píše v manifestu Breivik |last=Šťastný |first=Jiří |date=24 Julie 2011 |work=Mladá fronta Dnes |location=Tsjeggië |language=cs |access-date=24 Julie 2011}}</ref> In sy manifes spoor hy ook die [[Hindoeïsme|Hindoes]] aan om Moslems uit [[Indië]] te verdryf.<ref name="csm-hindu">{{cite news |last=Arnoldy |first=Ben |url=https://www.csmonitor.com/World/Asia-Pacific/2011/0725/Norway-massacre-Breivik-manifesto-attempts-to-woo-India-s-Hindu-nationalists |title=Norway massacre: Breivik manifesto attempts to woo India's Hindu nationalists |date=25 Julie 2011 |url-status=live |work=The Christian Science Monitor |language=en}}</ref> Hy eis die geleidelike deportasie van alle Moslems uit Europa tussen 2011 en 2083 deur repatriasie.<ref name="treehouse-manifesto">{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20110830202053/http://theconservativetreehouse.wordpress.com/2011/07/23/norway-gunman-anders-behring-breivik-released-manifesto-on-the-web-video-and-1500-page-document/ |title=Norway Gunman Anders Behring Breivik Released Manifesto on the Web – Video and 1,500 page document |publisher=The Last Refuge |date=23 Julie 2011}}</ref> Hy blameer [[feminisme]] daarvoor dat dit die verbrokkeling van die Europese samelewing se samehang toegelaat het.<ref name="jones">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/jul/27/breivik-anti-feminism |title=Anders Breivik's chilling anti-feminism |last=Jones |first=Jane Clare |work=The Guardian |date=27 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |location=Londen |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728011222/http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2011/jul/27/breivik-anti-feminism |archive-date=28 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Breivik se geskrifte vermeld die English Defence League, met die bewering dat hy kontak met senior lede van die EDL gehad het en dat 'n Noorse weergawe van die groep "in die proses is om sterker te word". Hy het geskryf dat die EDL "naïewe dwase" is omdat die EDL in sy woorde "enige en alle revolusionêre konserwatiewe bewegings wat terreur as 'n hulpmiddel gebruik, skerp veroordeel". Die EDL-leier Tommy Robinson het Breivik en die aanval op 26 Julie 2011 veroordeel en enige bande met die Noorweër ontken.<ref name="edl-statement">{{cite web |url=http://englishdefenceleague.org/official-statement-anders-brievik/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110731204051/http://englishdefenceleague.org/official-statement-anders-brievik/ |url-status=usurped |archive-date=31 Julie 2011 |author=BigJay |title=Official Statement – Anders Brievik |publisher=English Defence League}}</ref><ref name="irishtimes-ukgroup">{{cite news |url=https://www.irishtimes.com/newspaper/world/2011/0726/1224301383796.html |author=Mark Hennessy |title=Claim gunman linked to UK group |newspaper=The Irish Times |date=26 Julie 2011 |access-date=16 April 2020 |archive-date=24 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024091235/http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2011/0726/1224301383796.html |url-status=dead}}</ref><ref name="independent-outcry">{{cite news |last=Hall |first=Richard |title=Outcry over role of English Defence League |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/outcry-over-role-of-english-defence-league-2319895.html |access-date=25 Julie 2011 |newspaper=The Independent |date=25 Julie 2011 |location=Londen |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112005417/http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/outcry-over-role-of-english-defence-league-2319895.html |url-status=dead}}</ref><ref name="guardian-ukfarright">{{cite news |last=Townsend |first=Mark |title=Norway attacks: Utøya gunman boasted of links to UK far right |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/23/norway-attacks-utoya-gunman |access-date=25 Julie 2011 |newspaper=The Guardian |date=23 Julie 2011 |location=Londen |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724171727/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/23/norway-attacks-utoya-gunman |archive-date=24 Julie 2011 |url-status=live}}</ref><ref name="bt-atomvapen">{{cite news |title=Terroristen ville bruke atomvåpen |url=http://www.bt.no/nyheter/innenriks/Terroristen-ville-bruke-atomvpen-2542322.html |language=no |trans-title=Die terroris wou kernwapens gebruik |date=23 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011}}</ref> Nadat hy in hegtenis geneem is, is Breivik deur polisiebeamptes as 'n regse ekstremis beskryf.<ref name="Goodman" /> Breivik word deur die koerant ''Verdens Gang'' beskryf as iemand wat homself as 'n konserwatiewe nasionalis beskou.<ref name="VG-perp" /> Volgens ''The Australian'' was Breivik hoogs krities oor Moslem-immigrasie na Christelike samelewings, is hy pro-Israel en 'n bewonderaar van die Tee Party-beweging in die [[Verenigde State van Amerika]].<ref name="australian-lesson">{{cite news |title=Deadly, cruel lesson from Norway |url=http://www.theaustralian.com.au/news/features/deadly-cruel-lesson-from-norway/story-e6frg6z6-1226101590303 |newspaper=The Australian |date=26 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |first=Clive |last=Williams |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725224530/http://www.theaustralian.com.au/news/features/deadly-cruel-lesson-from-norway/story-e6frg6z6-1226101590303 |archive-date=25 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Die adjunk-polisiehoof Roger Andresen het aanvanklik vir verslaggewers gesê: "Ons het geen meer inligting as wat op [sy] eie webwerwe gevind is nie, naamlik dat dit na regs neig en dat dit, om dit so te stel, Christelik-fundamentalisties is."<ref name="breivik-admits1" /><ref name="reuters-fundamentalist">{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-norway-killings-police-idUSTRE76M0SF20110723 |title=Norway police say 84 killed in Utoeya shooting |date=23 Julie 2011 |work=Reuters |access-date=23 Julie 2011}}</ref><ref name="Erlanger">{{cite news |title=Oslo Suspect Wrote of Fear of Islam and Plan for War |author1=Erlanger, Steven |author2=Shane, Scott |url=https://www.nytimes.com/2011/07/25/world/europe/25oslo.html |newspaper=The New York Times |date=24 Julie 2011 |access-date=24 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110918090846/http://www.nytimes.com/2011/07/25/world/europe/25oslo.html |archive-date=18 September 2011 |url-status=live}}</ref> Ander het Andresen se beskrywing van Breivik as 'n Christelike ''fundamentalis'' daarna betwis.<ref name="brown">{{cite news |title=Anders Breivik is not Christian but anti-Islam |first=Andrew |last=Brown |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/andrewbrown/2011/jul/24/norway-anders-behring-breivik-beliefs |newspaper=The Guardian |location=Londen |date=24 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726113836/http://www.guardian.co.uk/commentisfree/andrewbrown/2011/jul/24/norway-anders-behring-breivik-beliefs |archive-date=26 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Breivik het ook gesê dat "ek self en baie meer soos ek nie noodwendig 'n persoonlike verhouding met Jesus Christus en God het nie".<ref name="Relationship1">{{cite web |title=Anders Breivik Manifesto: Shooter/Bomber Downplayed Religion, Secular Influence Key |url=http://www.ibtimes.com/articles/186020/20110725/anders-breivik-manifesto-shooter-bomber-downplayed-religion-secular-influence-key.htm |work=International Business Times |date=26 Julie 2011 |access-date=28 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120412194315/http://www.ibtimes.com/articles/186020/20110725/anders-breivik-manifesto-shooter-bomber-downplayed-religion-secular-influence-key.htm |archive-date=12 April 2012}}</ref><ref name="Relationship2">{{cite magazine |first=Nicola |last=Menzie |title=Norway massacre suspect manifesto rejects personal relationship with Jesus |url=http://au.christiantoday.com/article/norway-massacre-suspect-manifesto-rejects-personal-relationship-with-jesus/11623.htm |magazine=Christianity Today |date=26 Julie 2011 |access-date=28 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001211740/http://au.christiantoday.com/article/norway-massacre-suspect-manifesto-rejects-personal-relationship-with-jesus/11623.htm |archive-date=1 Oktober 2011 |url-status=dead}}</ref> Volgens die ''International Business Times'' het hy homself in sy manifes "nie as godsdienstig beskou nie", maar hom wel as 'n kulturele Christen geïdentifiseer en oor die verskille tussen kulturele en godsdienstige Christene geskryf, hoewel hy beklemtoon het dat albei Christene is en dieselfde identiteit en doelwitte het.<ref name="Relationship1" /> Ná sy gevangenisstraf het Breivik gesê dat hy hom nooit persoonlik as 'n Christen geïdentifiseer het nie, en het hy sy geloof Odinisme genoem en gesê dat hy aan Odin sou "bid en offer".<ref name="Dagen191115">{{cite news |title=Breivik mener Jesus er "patetisk" |trans-title=Breivik meen Jesus is "pateties" |url=http://www.dagen.no/Nyheter/hedning/Breivik-mener-Jesus-er-%C2%ABpatetisk%C2%BB-272638 |work=Dagen |date=19 November 2015 |language=no |access-date=23 November 2015 |archive-date=12 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512064435/https://www.dagen.no/Nyheter/hedning/Breivik-mener-Jesus-er-%C2%ABpatetisk%C2%BB-272638 |url-status=dead}}</ref><ref name="vl-ikkekristen">{{cite news |title=Breivik: Jeg er ikke kristen |trans-title=Breivik: Ek is nie 'n Christen nie |url=http://www.vl.no/nyhet/breivik-jeg-er-ikke-kristen-1.465538 |work=Vårt Land |date=15 November 2015 |language=no}}</ref> Hy het hom ook as 'n [[Fascisme|fascis]] en 'n nasionaal-sosialis geïdentifiseer<ref name="Dagen191115" /> met die stelling dat hy voorheen die retoriek van die teenjihad-beweging uitgebuit het om etno-nasionaliste te beskerm.<ref name="Expo14">{{cite news |url=http://expo.se/2014/breivik-vill-deportera-illojala-judar_6336.html |title=Breivik vill deportera "illojala judar" |trans-title=Breivik wil "ontroue Jode" deporteer |work=Expo |date=10 Januarie 2014 |language=sv |author=Daniel Vergara}}</ref> Hy het baie bydraes op die verregse<ref name="wapo-admits">{{cite news |title=Suspect in Norway attacks admits involvement, denies responsibility |author=Will Englund |author2=Michael Birnbaum |url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/norway-attacks-police-say-suspect-used-car-bomb-two-guns-killing-at-least-92/2011/07/23/gIQAVYeOVI_story_2.html |newspaper=The Washington Post |date=23 Julie 2011 |access-date=24 Julie 2011}}</ref> webwerf ''document.no'' geskryf.<ref name="nrk-hoyreekstremt">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7723548 |title=32-åringen skal tilhøre høyreekstremt miljø |publisher=NRK |work=Nyheter |location=NO |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |language=no}}</ref> Hy het vergaderings van "Documents venner" (Vriende van Document) bygewoon, wat met die webwerf Document.no verbind is.<ref name="bt-litengutt">{{cite news |language=no |title=Som en liten gutt: Slik beskrives terrorsiktede Anders Behring Breivik (32) av bergensmann som traff ham |first=Ørjan |last=Torheim |work=Bergens Tidende |url=http://www.bt.no/nyheter/innenriks/--Som-en-liten-gutt-2542176.html}}</ref> Hy is 'n voormalige lid van die Vooruitgangsparty (FrP) en sy jeugvleuel, die FpU. Volgens die destydse FpU-leier Ove Vanebo was Breivik vroeg in die 2000's aktief, maar het hy die party verlaat soos sy sienings meer ekstreem geword het.<ref name="tv2-frpmedlem">{{cite news |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/terrorsiktede-var-tidligere-medlem-av-fremskrittspartiet-3544743.html |title=Terrorsiktede var tidligere medlem av Fremskrittspartiet |last=Fondenes |first=Eivind |author2=Kathleen Buer |date=23 Julie 2011 |publisher=TV 2 |work=Nyhetene |language=no |access-date=23 Julie 2011}}</ref> In sy YouTube-video het hy sy bewondering vir Europese leiers uit die verlede uitgespreek wat teen die Islam en Moslems geveg het, en het hy [[Karel Martel]], [[Richard I van Engeland|Richard Leeuhart]], El Cid, Vlad die Spietser, Jacques de Molay, tsaar [[Nikolaas I van Rusland|Nikolaas]] en [[Jan III Sobieski]] genoem.<ref name="ziare-vladtepes">{{cite news |title=Atentate in Norvegia: Atacatorul il admira pe Vlad Tepes |url=http://www.ziare.com/international/atentat-norvegia/atentante-in-norvegia-atacatorul-il-admira-pe-vlad-tepes-1109742 |date=24 Julie 2011 |access-date=1 Augustus 2011 |language=ro |trans-title=Aanvalle in Noorweë: Die aanvaller het Vlad die Spietser bewonder}}</ref> 'n [[Sosiale media|Sosialemediawebwerf]] wat met Breivik se naam en foto geskep is, maar waarvan die outeurskap onbekend is, verwys na hom as 'n bewonderaar van [[Winston Churchill]] en Max Manus,<ref name="elmundo">{{cite news |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2011/07/23/internacional/1311378740.html |location=ES |title=El presunto autor, un noruego nacionalista vinculado a la extrema derecha |last=Poza |first=Pedro |date=23 Julie 2011 |work=El Mundo |language=es |access-date=23 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723232750/http://www.elmundo.es/elmundo/2011/07/23/internacional/1311378740.html |archive-date=23 Julie 2011 |url-status=live}}</ref><ref name="heraldsun-newface">{{cite news |title=Norway's new face of terror |first=Mary |last=Papadakis |date=24 Julie 2011 |url=http://www.heraldsun.com.au/news/gunmans-background-puzzles-police/story-e6frf7jo-1226100487358 |newspaper=Sunday Herald Sun}}</ref> en ook van die kontroversiële Nederlandse politikus [[Geert Wilders]], wie se politieke party, die Party vir Vryheid, deur die webwerf as "die enigste ware party van konserwatiewes" beskryf word.<ref name="hln-wilders">{{cite news |url=http://www.hln.be/hln/nl/10756/Bloedbad-Oslo/article/detail/1296088/2011/07/23/Dader-bloedbad-bewondert-Geert-Wilders.dhtml |title=Dader bloedbad bewondert Geert Wilders |date=23 Julie 2011 |publisher=HLN |location=BE |work=News |language=nl |access-date=23 Julie 2011}}</ref> Die musiek in die video kom uit die klankbaan van die [[videospeletjie]] ''Age of Conan: Hyborian Adventures''.<ref name="fvn-musikken">{{cite news |title=– Breivik krenker både meg og musikken |trans-title=Breivik skend sowel my as die musiek |author=Kristensen, Eivind |url=http://www.fvn.no/lokalt/--Breivik-krenker-bade-meg-og-musikken-2213272.html |newspaper=Fædrelandsvennen |language=no |date=19 April 2012 |access-date=26 April 2012}}</ref> === Ongegronde bewerings dat Breivik gehelp is === Ten tyde van die aanval was daar verdenking dat daar medepligtiges is,<ref name="vg-eyewitness">{{cite news |title=Øyenvitne til VG |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080627 |newspaper=VG |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807120037/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080627 |archive-date=7 Augustus 2011 |language=no}}</ref><ref name="vg-frifot">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080633 |title=Politiet frykter gjerningsmann kan være på frifot |publisher=VG |location=NO |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807205235/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080633 |archive-date=7 Augustus 2011}}</ref><ref name="aftenposten-frifot">{{cite news |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181342.ece |title=Frykter at gjerningsmann kan være på frifot |newspaper=Aftenposten |location=NO |date=23 Julie 2011 |access-date=23 Julie 2011 |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111112094801/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181342.ece |archive-date=12 November 2011}}</ref> en die polisie het hom aanvanklik voorberei om twee tot vyf skutters op Utøya teë te kom.<ref name="tv2-vanskelig">{{cite news |title=– Det var vanskelig å forstå at en mann kunne ha forvoldt så mye skade |url=http://www.tv2.no/a/3790775 |publisher=TV 2 |date=25 Mei 2012 |language=no}}</ref><ref name="aftenposten-vitner">{{cite news |title=Vitner beskrev flere terrorister etter at Breivik var pågrepet |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/Vitner-beskrev-flere-terrorister-etter-at-Breivik-var-pagrepet-6285330.html |work=Aftenposten |date=28 Augustus 2011 |language=no}}</ref> Verskeie jongmense op Utøya het gesê dat hulle oortuig is dat daar meer as een skutter was, en party berigte het beweer dat daar van die vasteland af geskiet is.<ref name="BT160212">{{cite news |title=Politiet: Det var bare én skytter |url=http://www.bt.no/nyheter/lokalt/Politiet-Det-var-bare-n-skytter-2655587.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120228125209/http://www.bt.no/nyheter/lokalt/Politiet-Det-var-bare-n-skytter-2655587.html |url-status=dead |archive-date=28 Februarie 2012 |work=Bergens Tidende |date=16 Februarie 2012 |language=no}}</ref> 'n Tweede skutter op Utøya is deur verskeie jongmense beskryf as iemand met dik donker hare, omtrent 1,80&nbsp;m lank, wat nie 'n polisie-uniform aangehad het nie en 'n pistool en 'n geweer gedra het.<ref name="vg-soteste">{{cite news |title=Øyenvitne til VG: – Det første han gjorde var å skyte den søteste jenta han så |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/terrorangrepet-22-juli-ofrene/oeyenvitne-til-vg-det-foerste-han-gjorde-var-aa-skyte-den-soeteste-jenta-han-saa/a/10080627/ |work=Verdens Gang |date=23 Julie 2011 |language=no}}</ref><ref name="dagbladet-toskyttere">{{cite news |title=Overlevende så to skyttere |url=http://www.dagbladet.no/2011/07/23/nyheter/terroraksjon/oslo/utoya/innenriks/17426104/ |work=Dagbladet |date=23 Julie 2011 |language=no}}</ref> Tydens die geregtelike ondersoek het minstens twee getuies onafhanklik van mekaar albei twee verskillende skutters op Utøya beskryf, terwyl 'n derde getuie na bewering van die eiland af langs 'n voorheen onbekende donkerharige man geswem het.<ref name="dagbladet-annengjerningsmann">{{cite news |title=Utøya-vitner sier de så en annen gjerningsmann |url=http://www.dagbladet.no/2011/09/02/nyheter/innenriks/terror/anders_behring_breivik/utoya/17942302/ |work=Dagbladet |date=3 September 2011 |language=no}}</ref> Ná sy arrestasie het Breivik beweer dat hy saam met medepligtiges opgetree het, maar het hy sy verklarings later verander na dat hy alleen opgetree het.<ref name="cell-claims-bbc" /><ref name="nrk-straffes">{{cite news |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7724994 |title=Synes ikke selv at han bør straffes |date=24 Julie 2011 |publisher=NRK |location=NO |language=no |access-date=24 Julie 2011}}</ref><ref name="vg-brodre">{{cite news |title=Breivik til politiet på Utøya: – Vi er brødre |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/terrorangrepet-22-juli-anders-behring-breivik/breivik-til-politiet-paa-utoeya-vi-er-broedre/a/10090394/ |work=Verdens Gang |date=7 September 2011 |language=no}}</ref> Op 24 Julie 2011 is ses mense in Oslo op verdenking dat hulle verbintenisse met die aanvalle het, in hegtenis geneem; almal is vrygelaat.<ref name="breakingnews-sixarrests">{{cite news |url=http://www.breakingnews.ie/world/norwegian-police-arrest-six-in-oslo-raids-514019.html |title=Norwegian police arrest six in Oslo raids |work=BreakingNews.ie |date=24 Julie 2011}}</ref> Die polisie het later 'n verklaring uitgereik dat daar slegs bewyse van een skutter op Utøya gevind is, te midde van "wydverspreide samesweringsteorieë" dat daar meer as een skutter was.<ref name="BT160212" /> Sowel tydens sy verhoor as in sy manifes het Breivik gesê dat hy deur jihadistiese groepe geïnspireer is, en het hy sy bereidheid uitgespreek om saam met jihadistiese groepe aanvalle met massavernietigingswapens op Westerse teikens uit te voer.<ref name="thelocal-alqaeda">{{cite news |title=Norway killer Breivik inspired by al-Qaeda |date=17 April 2012 |website=thelocal.no |agency=AFP |url=https://www.thelocal.no/20120417/militant-nationalist-breivik-inspired-by-al-qaeda}}</ref><ref name="ibt-willingtowork">{{cite news |title=Norway killer Breivik willing to work with al-Qaeda, Iran, says Templars may need to kill children and cut off own penis |date=25 Julie 2011 |newspaper=International Business Times |place=Londen, VK |url=http://www.ibtimes.co.uk/norway-killer-breivik-willing-to-work-with-al-qaeda-iran-says-templars-must-kill-children-and-cut-of-186202}}</ref><ref name="forskning-samekamp">{{cite news |title=Breivik og al-Qaida i samme kamp |date=6 Oktober 2011 |website=forskning.no |url=https://forskning.no/religion/2011/10/breivik-og-al-qaida-i-samme-kamp |language=no}}</ref> == Reaksies == [[Lêer:2011 Norway attacks flower march.jpg|duimnael|750px|senter|Die blommemars in die middestad van Oslo op 25 Julie 2011 in die nadraai van die aanvalle. Na raming 200&nbsp;000 mense het dit bygewoon.]] {{Clear}} Aanvanklik het Magnus Ranstorp en ander terreurkundiges vermoed dat Islamitiese terreurgroepe soos [[Al-Kaïda]] agter die aanvalle sit.<ref name="nrk-alqaida">{{cite web |url=http://m.nrk.no/m/artikkel.jsp?art_id=17723020 |title=Tror Al-Qaida står bak |publisher=NRK |date=22 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121103054/http://m.nrk.no/m/artikkel.jsp?art_id=17723020 |archive-date=21 Januarie 2012 |language=no}}</ref> In die onmiddellike nadraai van die aanval is nie-etniese Noorweërs, en veral Noorse Moslems, aan teistering en geweld onderwerp.<ref name="antirasistisk-trakassering">{{cite web |url=http://antirasistisk.no/wp-content/uploads/2014/04/trakassering-av-muslimer-og-innvandrere-etter-eksplosjonen-i-regjeringskvartalet-22.-juli-2011.pdf |title=Om trakassering av muslimer og innvandrere etter eksplosjonen i Regjeringskvartalet 22. juli 2011 |date=19 Julie 2012 |language=no |trans-title=Oor die teistering van Moslems en immigrante ná die ontploffing in Regjeringskvartalet op 22 Julie 2011 |access-date=1 Mei 2022 |publisher=Anti-rasistisk senter |last1=Grimsby Haarr |first1=Anne Gerd |last2=Partapuoli |first2=Kari Helene}}</ref> In die eerste ure ná die aanvalle het die groep Ansar al-Jihad al-Alami ("Helpers van die Globale Jihad") verantwoordelikheid vir die aanvalle geëis.<ref name="tnr-abusuleiman">{{cite news |last=Greenberg |first=Karen J. |title=The Norway Attacks: Who is Abu Suleiman Al Nasser? |url=http://www.tnr.com/article/world/92532/what-ansar-al-jihad-al-alami |access-date=24 Julie 2011 |newspaper=The New Republic |date=22 Julie 2011}}</ref><ref name="Goodman" /><ref name="scotsman-claim">{{cite news |url=http://news.scotsman.com/world/Norway-terror-attacks-Claim-of.6806190.jp |publisher=Scotsman.com |title=Norway terror attacks: Claim of responsibility fuels suspicions co-ordinated attacks were the work of al-Qaeda |date=23 Julie 2011 |author=Staff Reporters}}</ref><ref name="McCants">{{cite web |last=McCants |first=Will |title=Alleged Claim for Oslo Attacks |date=22 Julie 2011 |publisher=Jihadica |url=http://www.jihadica.com/alleged-claim-for-oslo-attacks/ |access-date=24 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831073739/http://www.jihadica.com/alleged-claim-for-oslo-attacks/ |archive-date=31 Augustus 2011 |url-status=live}}</ref> Will McCants het gesê dat die groep deur middel van 'n verklaring op die internetforum Shmukh verantwoordelikheid vir die aanvalle geëis het<ref name="mala722">{{cite news |last1=Mala |first1=Eliza |last2=Goodman |first2=J. David |title=Blasts Followed by Gun Attack in Norway |url=https://www.nytimes.com/2011/07/23/world/europe/23oslo.html |access-date=22 Julie 2011 |newspaper=The New York Times |date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121115151828/http://www.nytimes.com/2011/07/23/world/europe/23oslo.html |archive-date=15 November 2012 |url-status=live}}</ref>, wat volgens hom later verwyder is.<ref name="McCants" /> ''[[The New York Times]]'' het berig dat die groep verantwoordelikheid vir die aanvalle geëis het, en het 'n verklaring aangehaal wat deur 'n terreurontleder geïdentifiseer is en gesê het dat dit 'n reaksie is op die teenwoordigheid van Noorse troepe in [[Afghanistan]] en op "ongespesifiseerde beledigings van die profeet [[Mohammed]]".<ref name="scotsman-claim" /> Met 'n berig op die Noorse televisie as bron het ''The Wall Street Journal'' aangeteken dat die verklaring van Ansar al-Jihad al-Alami gesê het: "Dit is net die begin van wat sal kom", en het die koerant ook aangeteken: "Dit is onduidelik of die groep verantwoordelikheid aanvaar het."<ref name="DuxWSJ722">{{cite news |last=Duxbury |first=Charles |title=Deadly Attacks Shake Norway |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424053111903461104576461862078291234 |access-date=22 Julie 2011 |newspaper=The Wall Street Journal |date=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825002621/https://www.wsj.com/articles/SB10001424053111903461104576461862078291234 |archive-date=25 Augustus 2018 |url-status=live}}</ref> Die ''Times'' het gesê dat Noorse televisieberigte aangedui het dat Ansar al-Jihad al-Alami betrokkenheid by die aanvalle ontken het.<ref name="mala722" /> Die groep is deur Karen J. Greenberg, uitvoerende direkteur van die Center on Law and Security aan die regsfakulteit van die Universiteit van New York,<ref name="nyu-leadership">{{cite web |title=Leadership & Staff |url=http://www.lawandsecurity.org/About/leadership |publisher=New York University School of Law |access-date=27 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809225805/http://www.lawandsecurity.org/About/leadership |archive-date=9 Augustus 2011 |url-status=live}}</ref> beskryf as 'n Koerdistan-gebaseerde geaffilieerde van [[Al-Kaïda]] onder leiding van Abu Suleiman al-Naser.<ref name="tnr-abusuleiman" /> === Binnelands === [[Lêer:Oslo after the terror (5988160220).jpg|duimnael|Tydelike gedenkplek met [[Utøya]] in die agtergrond, 27 Julie 2011]] [[Lêer:Mourners in Oslo 25 July 2011 Vert 01.JPG|duimnael|Blomme voor die Oslose domkerk, 25 Julie 2011]] Koning [[Harald V]] het sy meegevoel aan die slagoffers en hul gesinne betuig en tot eenheid aangespoor.<ref name="vg-kongen">{{cite news |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080609 |title=Kongen om terrorangrepet: – Våre tanker går til ofrene |last=Murtnes |first=Sindre |date=23 Julie 2011 |newspaper=Verdens Gang |language=no |access-date=23 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726065318/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080609 |archive-date=26 Julie 2011}}</ref> Hy en koningin Sonja het die slagoffers van die aanvalle, sowel as die gesinne van dié wat gesterf het, persoonlik besoek.<ref name="kongehuset-sykehus">{{cite web |date=24 Julie 2011 |title=Besøkte sykehus |url=https://www.kongehuset.no/nyhet.html?tid=92929&sek=26939 |website=Die Koninklike Huis van Noorweë |language=no}}</ref> By 'n perskonferensie die oggend ná die aanvalle het eerste minister [[Jens Stoltenberg]] en die minister van justisie, Knut Storberget, die land toegespreek. Stoltenberg het die aanval 'n "nasionale tragedie" en die ergste gruweldaad in Noorweë sedert die Tweede Wêreldoorlog genoem. Hy het verder belowe dat die aanval nie die Noorse demokrasie sou skaad nie, en het gesê dat die behoorlike antwoord op die geweld "meer demokrasie, meer openheid, maar nie naïwiteit" is.<ref name="aftenposten-rystet">{{cite news |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4180951.ece |title=Vi er alle rystet av ondskapen |last=Gimse |first=Lars Martin |date=23 Julie 2011 |newspaper=Aftenposten |language=no |access-date=23 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722223544/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4180951.ece |archive-date=22 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> In sy toespraak by die gedenkdiens op 24 Julie 2011 het hy gesê wat volgens hom 'n behoorlike reaksie sou wees: "Niemand het dit beter gestel as die AUF-meisie wat deur CNN ondervra is nie: 'As een man soveel haat kan wys, dink hoeveel liefde ons kan wys as ons saamstaan.'"<ref name="guardian-rolling24">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/blog/2011/jul/24/norway-attacks-live-updates |title=Norway attacks: Sunday 24 July rolling coverage |work=The Guardian |location=VK |date=24 Julie 2011 |access-date=24 Julie 2011 |first1=David |last1=Batty |first2=Hannah |last2=Godfrey}}</ref><ref name="regjeringen-cathedral">{{cite web |url=http://www.regjeringen.no/en/dep/smk/Whats-new/Speeches-and-articles/statsministeren/statsminister_jens_stoltenberg/2011/address-by-prime-minister-in-oslo-cathed.html |title=Address by Prime Minister in Oslo Cathedral |publisher=Die Noorse regering |date=24 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120211093533/http://www.regjeringen.no/en/dep/smk/Whats-new/Speeches-and-articles/statsministeren/statsminister_jens_stoltenberg/2011/address-by-prime-minister-in-oslo-cathed.html |archive-date=11 Februarie 2012}}</ref> Die leier van die Arbeidersjeugliga, Eskil Pedersen, het belowe om "na Utøya terug te keer" en het Noorweë aangespoor om sy tradisie van openheid en verdraagsaamheid voort te sit.<ref name="fvn-aufere">{{cite news |url=http://www.fvn.no/nyheter/innenriks/article885654.ece |title=I dag er vi alle AUF-ere |last=Ervik |first=Marthe Rosenvinge |date=23 Julie 2011 |publisher=Fædrelandsvennen |language=no |access-date=23 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928223618/http://www.fvn.no/nyheter/innenriks/article885654.ece |archive-date=28 September 2011}}</ref> Leiers van die Noorse politieke partye het in openbare verklarings hul hartseer uitgespreek en meegevoel betuig.<ref name="hoyre-tragedie">{{cite web |url=http://www.hoyre.no/www/aktuelt/nyheter_fra_hoyre/-+En+nasjonal+tragedie.d25-TwRrK1V.ips |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927134038/http://www.hoyre.no/www/aktuelt/nyheter_fra_hoyre/-+En+nasjonal+tragedie.d25-TwRrK1V.ips |url-status=dead |archive-date=27 September 2011 |title=En nasjonal tragedie |publisher=Høyre |language=no}}</ref><ref name="frp-tragedie">{{cite web |url=http://www.frp.no/-+En+nasjonal+tragedie.d25-TMdHK5n.ips |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823200653/http://www.frp.no/-+En+nasjonal+tragedie.d25-TMdHK5n.ips |url-status=dead |archive-date=23 Augustus 2011 |title=En nasjonal tragedie |publisher=Fremskrittspartiet |language=no}}</ref><ref name="krf-tragedie">{{cite web |url=http://www.krf.no/ikbViewer/page/krf/artikkel?p_document_id=55408 |title=En ufattelig nasjonal tragedie |publisher=Kristelig Folkeparti |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929090002/http://www.krf.no/ikbViewer/page/krf/artikkel?p_document_id=55408 |archive-date=29 September 2011}}</ref><ref name="sp-tragedie">{{cite web |url=http://www.senterpartiet.no/meny-forside/ein-trist-dag-for-noreg-article71618-12919.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806023231/http://www.senterpartiet.no/meny-forside/ein-trist-dag-for-noreg-article71618-12919.html |url-status=dead |archive-date=6 Augustus 2011 |title=Ein trist dag for Noreg |publisher=Senterpartiet |language=no}}</ref><ref name="venstre-tanker">{{cite web |url=http://www.venstre.no/artikkel/36085/ |title=Våre tanker er hos ofrene og de pårørende |date=22 Julie 2011 |publisher=Venstre |language=no}}</ref><ref name="sv-tragedie">{{cite web |url=http://sv.no/Siste-nytt/En-ufattelig-tragedie |url-status=dead |title=En ufattelig tragedie |publisher=Sosialistisk Venstreparti |language=no}}</ref><ref name="rodt-tragedie">{{cite web |url=http://xn--rdt-0na.no/nyheter/2011/07/en-stor-tragedie-har-rammet-norge/ |title=En stor tragedie har rammet Norge |publisher=Rødt |language=no}}</ref> Op 1 Augustus 2011 het die Noorse parlement, die Storting, wat nominaal met somerreses was, vir 'n buitengewone sitting byeengekom om die slagoffers van die aanval te eer. In 'n afwyking van die parlementêre prosedure was sowel koning Harald V as kroonprins Haakon teenwoordig. Die president van die parlement, Dag Terje Andersen, het die name van al 77 slagoffers hardop voorgelees. Die sitting was vir die publiek oop, maar weens die beperkte sitplek is voorkeur aan familie van die oorledenes gegee.<ref name="stortinget-minnemote">{{cite web |url=http://stortinget.no/no/Hva-skjer-pa-Stortinget/Nyhetsarkiv/Forsidenyheter/2010-2011/Minnemote-mandag-1-august-kl-12/ |title=Minnesamling mandag 1. august kl. 12 |publisher=Stortinget |date=26 Julie 2011 |language=no |access-date=1 Augustus 2011}}</ref><ref name="stortinget-video">{{cite web |url=http://stortinget.no/no/Hva-skjer-pa-Stortinget/Videoarkiv/Arkiv-TV-sendinger/ |title=Video-opname van die sitting van die Storting op 1 Augustus 2011 |publisher=Stortinget |date=1 Augustus 2011 |language=no |access-date=1 Augustus 2011}}</ref> 21 Augustus is as 'n nasionale dag van roubetoon in Noorweë verklaar om die slagoffers van die terreuraanval te gedenk.<ref name="vg-sorgedag">{{cite web |url=https://www.vg.no/nyheter/innenriks/i/V0zz1/21-august-blir-det-nasjonal-soergedag |title=21. august blir det nasjonal sørgedag |date=Augustus 2011 |work=Verdens Gang |language=no}}</ref> Die sewe politieke partye in die parlement het ooreengekom om die verkiesingsveldtog vir die plaaslike verkiesings, wat in September gehou is, tot middel Augustus uit te stel.<ref name="nrk-samvittighet">{{cite news |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7726484 |title=Har ikke samvittighet til å presse AUF-ere til å stille opp |author=Sandvik, Siv |author2=Malm, Anders |language=no |publisher=NRK |date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811083523/http://nrk.no/nyheter/norge/1.7726484 |archive-date=11 Augustus 2011}}</ref> Skooldebatte is gekanselleer, hoewel die skoolverkiesings nie gekanselleer is nie.<ref name="nrk-valgkampen">{{cite news |url=http://nrk.no/nyheter/norge/1.7726484 |title=Partiene utsetter valgkampen til midten av august |last=Sandvik |first=Siv |author2=Anders Malm |date=25 Julie 2011 |publisher=NRK |language=no |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811083523/http://nrk.no/nyheter/norge/1.7726484 |archive-date=11 Augustus 2011}}</ref> Op 13 Augustus 2012 het Noorweë se eerste minister die Gjørv-verslag ontvang, wat bevind dat Breivik gekeer kon gewees het om die bloedbad op Utøya uit te voer.<ref name="chief">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-19290947 |title=Norway police chief quits over Breivik report |agency=BBC News |date=16 Augustus 2012 |access-date=24 Julie 2016}}</ref> Die verslag is in Augustus 2011 deur die parlement aangevra. === Internasionaal === [[Lêer:Half raised flag.jpg|duimnael|Die Finse vlag halfmas in [[Helsinki]] ná die aanvalle]] Die [[Verenigde Nasies]], die [[Europese Unie]], die [[NAVO]] en regerings oor die hele wêreld het hul veroordeling van die aanvalle, hul meegevoel en hul solidariteit met Noorweë uitgespreek. Daar was egter ook berigte dat Wes-Europese regse populistiese politici steun aan die moorde gegee of dit as 'n gevolg van multikulturalisme verskoon het. In 'n onderhoud op 'n gewilde radioprogram het die Italiaanse Europarlementslid Francesco Speroni, 'n vooraanstaande lid van die [[Lega Nord]], die junior vennoot in Berlusconi se konserwatiewe koalisie, gesê: "Breivik se idees is ter verdediging van die Westerse beskawing."<ref name="guardian-speroni">{{cite news |author=John Hooper |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/27/ex-berlusconi-minister-defends-breivik |title=Ex-Berlusconi minister defends Anders Behring Breivik |work=The Guardian |date=27 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |location=Londen}}</ref> Soortgelyke sienings is deur die Italiaanse Europarlementslid Mario Borghezio uitgespreek.<ref name="bbc-borghezio">{{cite news |title=Italy MEP backs ideas of Norway killer Breivik |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14315108 |access-date=29 Julie 2011 |publisher=BBC News |date=27 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728172048/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14315108 |archive-date=28 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Werner Koenigshofer, 'n lid van die Nasionale Raad van [[Oostenryk]], is uit die regse Vryheidsparty van Oostenryk geskors nadat hy die bloedbad met die dood van miljoene fetusse deur aborsie gelykgestel het.<ref name="austrianindependent-fpo">{{cite news |title=FPÖ kicks out MP for Norway killing theories |url=http://austrianindependent.com/news/Politics/2011-07-29/8578/FP%D6_kicks_out_MP_for_Norway_killing_theories |url-status=dead |access-date=29 Julie 2011 |newspaper=Austrian Independent |date=29 Julie 2011}}</ref> Op 25 Julie 2011 het elkeen van die Noordse lande om twaalfuur 'n minuut stilte gehou om die slagoffers van die twee aanvalle te eer. Noorweë se minuut stilte het tot vyf minute gestrek.<ref name="Moment of silence">{{cite web |url=http://www.aftonbladet.se/nyheter/terrordadetinorge/article13373440.ab |title=Hela Norden hedrade offren med tyst minut |work=Aftonbladet |author1=Olof Svensson |author2=Josefin Karlsson |language=sv |date=25 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011}}</ref> In Oslo, 'n stad met omtrent 600&nbsp;000 inwoners, het na raming 200&nbsp;000 mense 'n "blommemars" bygewoon.<ref name="vg-200000">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080775 |title=More than 200,000 mourn in downtown Oslo |language=no |work=Verdens Gang |date=25 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807211410/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080775 |archive-date=7 Augustus 2011}}</ref><ref name="sydsvenskan-150000">{{cite web |url=http://www.sydsvenskan.se/varlden/article1516927/Manifestation-mot-terror-i-Oslo.html |title=150 000 hedrade terrorns offer |language=sv |date=25 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929161806/http://www.sydsvenskan.se/varlden/article1516927/Manifestation-mot-terror-i-Oslo.html |archive-date=29 September 2011}}</ref><ref name="bbc-massrallies">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14285020 |publisher=BBC News |title=Mass rallies for Norway victims |date=25 Julie 2011 |access-date=25 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725222217/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14285020 |archive-date=25 Julie 2011 |url-status=live}}</ref> Die Noorse media het kritiek teen Fox News en sy kommentator Glenn Beck oor hul dekking van die aanvalle berig.<ref name="aftenposten-foxnews">{{cite news |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4183971.ece |title=Nordmenn provosert av Fox News' terrordekning |newspaper=Aftenposten |date=26 Julie 2011 |language=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20110729220305/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4183971.ece |archive-date=29 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> Beck se vergelyking van die AUF met die Hitlerjeug<ref name="telegraph-beck">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8660986/Norway-shooting-Glenn-Beck-compares-dead-teenagers-to-Hitler-youth.html |title=Norway shooting: Glenn Beck compares dead teenagers to Hitler youth |newspaper=The Daily Telegraph |date=25 Julie 2011}}</ref> het Frank Aarebrot, 'n Noorse professor met politieke simpatie vir die Noorse Arbeidersparty,<ref name="stjerneklart">{{cite web |url=http://www.nrk.no/programmer/radio/stjerneklart/1.6191946 |title=Frank Aarebrot |last=Johansen |first=Per Kristian |date=25 Augustus 2008 |publisher=NRK |language=no |access-date=25 Januarie 2010}}</ref> laat besluit om Beck 'n "fascis" en 'n "vark" te noem.<ref name="bt-beck">{{cite news |url=http://www.bt.no/nyheter/utenriks/Glenn-Beck-sammenligner-AUF-med-Hitlerjugend-2543766.html |title=Glenn Beck sammenligner AUF med Hitlerjugend |newspaper=Bergens Tidende |date=26 Julie 2011 |language=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20160908160943/http://www.bt.no/nyheter/utenriks/Glenn-Beck-sammenligner-AUF-med-Hitlerjugend-2543766.html |archive-date=8 September 2016}}</ref> === Gedenkplegtighede === 'n Aantal gedenkplegtighede het ná die aanvalle plaasgevind. Op 25 Julie 2011 het omtrent 200&nbsp;000 mense aan 'n "rosemars" by Rådhusplassen in Oslo deelgeneem.<ref name="telegraph-july25">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8661473/Norway-shooting-July-25-as-it-happened.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8661473/Norway-shooting-July-25-as-it-happened.html |archive-date=12 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live |location=Londen |work=The Daily Telegraph |first=Mark |last=Townsend |title=Norway shootings: July 25 as it happened |date=25 Julie 2011}}</ref> Die NRK-gedenkkonsert, met die titel "Mitt lille land" ("My klein landjie") en vernoem na die lied "Mitt lille land", wat "die hartseer wat baie mense deurgemaak het, gesimboliseer het",<ref name="NRK">{{cite web |url=http://www.nrk.no/kultur-og-underholdning/1.7752114 |title=Slik blir minneseremonien i dag |agency=NRK |date=19 Augustus 2011 |language=no}}</ref> het op 30 Julie 2011 in die Oslose domkerk plaasgevind. 'n Nasionale gedenkplegtigheid het op 21 Augustus 2011 plaasgevind.<ref name="NRK" /> In September 2011 het die Noorse Volkshulp en Sony Music die gedenkalbum ''Mitt lille land'' uitgereik.<ref name="vg-mittlilleland">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10039908 |title=Rekordstor interesse for platen «Mitt Lille Land» |work=Verdens Gang |language=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20111118180444/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10039908 |archive-date=18 November 2011}}</ref> == Regsgeding == Die polisie het die keuse van regsverteenwoordiger aanvanklik op versoek van die advokaat geheim gehou. Die advokaat Geir Lippestad het verkies om namens Breivik se verdediging op te tree; Breivik het spesifiek gevra dat Lippestad sy advokaat word.<ref name="TV2Lippestad" /><ref name="adressa-forsvarer">{{cite news |location=NO |url=http://www.adressa.no/nyheter/innenriks/article1666194.ece |title=Vil ikke opplyse navnet til Breiviks forsvarer |date=23 Julie 2011 |publisher=Adresseavisen/NTB |language=no |access-date=23 Julie 2011 |archive-date=24 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224112202/https://www.adressa.no/nyheter/innenriks/article1666194.ece |url-status=dead}}</ref> Op 25 Julie 2011 is Breivik in die distrikshof van Oslo voorgelei. Die polisie was bang dat Breivik die verhoor as 'n geleentheid sou gebruik om met moontlike medepligtiges te kommunikeer.<ref name="nrk-lukkededorer">{{cite web |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7753723 |title=Politiet ber om lukkede dører |publisher=nrk.no |access-date=19 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026203848/http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7753723 |archive-date=26 Oktober 2011 |language=no}}</ref> Daarom<ref name="domstol-kjennelse">{{cite web |url=http://www.domstol.no/upload/OBYR/Internett/Nyheter/Kjennelse%20-%20lukking%20av%20d%C3%B8rer.pdf |title=Kjennelse – Lukking av dører |publisher=domstolen.no |access-date=19 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117052555/http://www.domstol.no/upload/OBYR/Internett/Nyheter/Kjennelse%20-%20lukking%20av%20d%C3%B8rer.pdf |archive-date=17 November 2011 |language=no}}</ref> is die voorgeleiding heeltemal agter geslote deure, sonder die media en enige ander toeskouers, gehou. Regter Kim Heger het in plaas daarvan kort daarna 'n perskonferensie gehou waar hy die hof se beslissing voorgelees het.<ref name="vgtv-varetekt">{{cite web |url=http://www.vgtv.no/#!id=42469 |title=Anders Behring Breivik varetektsfengsles i åtte uker |publisher=Vgtv.no |date=25 Julie 2011 |access-date=25 Januarie 2012 |language=no}}</ref> Die praktyk van heeltemal geslote hofverrigtinge is uiters skaars in die Noorse regstelsel.<ref name="icct-fairtrial">{{cite web |url=https://icct.nl/publication/a-fair-and-public-trial-for-the-norwegian-terror-suspect/ |title=A Fair and Public Trial for the Norwegian Terror Suspect |publisher=The International Centre for Counter-Terrorism – The Hague |date=28 Julie 2011 |access-date=30 Augustus 2016 |archive-date=18 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918224130/https://icct.nl/publication/a-fair-and-public-trial-for-the-norwegian-terror-suspect/ |url-status=dead}}</ref> Die debat oor watter strafregtelike klagte gelê moes word, was heftig. Baie polisie-advokate wou hoogverraad of misdade teen die mensdom gehad het.<ref name="e24-30aar">{{cite web |url=http://e24.no/lov-og-rett/breivik-risikerer-30-aars-fengsel/20082609 |title=Breivik risikerer 30 års fengsel |work=E24 |date=25 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |language=no}}</ref> Die vervolging het Breivik uiteindelik op klagte van terrorisme aangekla. Breivik het erken dat hy die skutter op Utøya en die dader agter die bom in Oslo was, en het ook al die ander werklike gebeure erken. Tog het hy met die woorde "Ek erken nie hierdie regstelsel nie" onskuldig gepleit.<ref name="vg-uniformen">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080776 |title=Krevde politiet skulle hente uniformen før rettsmøtet |work=VG |date=25 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111123175331/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080776 |archive-date=23 November 2011 |language=no}}</ref> Die staatsaanklaer Christian Hatlo het gevra dat Breivik agt weke lank sonder pos of besoekers aangehou word. Die regter het met die volgende woorde ten gunste van die vervolging beslis: "die beskuldigde is 'n dreigende gevaar vir die samelewing en moet ter wille van sy eie en ander se veiligheid aangehou word. Dit is hoogs waarskynlik dat hy aan die beweerde misdade skuldig is, en gevangenisstraf is nodig om die vernietiging van getuienis te voorkom." Ooreenkomstig die vervolging se versoek is Breivik vir agt weke in aanhouding geplaas sonder pos of besoekers, waarvan vier weke in volkome afsondering, hernubaar nie later nie as 19 September 2011.<ref name="e24-atteuker">{{cite web |url=http://e24.no/lov-og-rett/terrorsiktet-fengslet-i-aatte-uker/20082580 |title=Terrorsiktet fengslet i åtte uker |work=E24 |date=25 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |language=no}}</ref> Hy is onmiddellik na Ila Landsfengsel, 'n maksimum-sekuriteitsgevangenis, oorgeplaas.<ref name="vg-ila">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080853 |title=Her skal Breivik sitte i isolasjon |work=VG |date=27 Julie 2011 |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111123175231/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080853 |archive-date=23 November 2011 |language=no}}</ref> Op 13 Augustus 2011 is Breivik deur die polisie na Utøya geneem om sy dade op die dag van die bloedbad te rekonstrueer. Nóg die media nóg die publiek is van die operasie in kennis gestel. Die polisie het verduidelik dat die onverwagse rekonstruksie nodig was omdat Breivik vir al 77 moorde afsonderlik aangekla en verhoor sou word. Die polisie het dit minder aanstootlik vir die oorlewendes geag om dit eerder voor as tydens die verhoor te doen. Ten spyte van die baie polisiebote en helikopters het niemand van die burgers wat dié dag blomme op die oewer kom neerlê het, agtergekom wat agt uur lank net 'n paar honderd meter oor die meer van hulle aan die gebeur was nie.<ref name="vg-tilbakepautoya">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10081251 |title=Massedrapsmannen tilbake på Utøya lørdag |work=VG |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110901044411/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10081251 |archive-date=1 September 2011 |language=no}}</ref> Op die aand van 14 Augustus het die polisie 'n perskonferensie oor die rekonstruksie gehou. Daar is berig dat Breivik nie onaangeraak was deur sy terugkeer na Utøya nie, maar dat hy geen wroeging getoon het nie. Inspekteur Pål Fredrik Hjort Kraby het Breivik se gedrag en onverskilligheid op die eiland as "onwerklik" beskryf, aangesien hy die polisie oor die loop van agt uur gewillig presies gewys het hoe hy al 69 moorde uitgevoer het.<ref name="vg-ingenanger">{{cite web |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10081294 |title=Politiet om Breivik på Utøya: – Viste ikke uttrykk for anger |work=VG |access-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110909035339/http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10081294 |archive-date=9 September 2011 |language=no}}</ref> Die verhoor het op 16 April 2012 begin en tot 19 Junie 2012 geduur.<ref name="trial-planning">{{cite news |title=Terrorrettssaken starter 16. april |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7875413 |agency=NRK |language=no |trans-title=Die hofsaak begin op 16 April |date=14 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121095441/http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7875413 |archive-date=21 Januarie 2012}}</ref><ref name="LarsBevanger2012" /> Honderd-en-sewentig mediaorganisasies is geakkrediteer om die verrigtinge te dek.<ref name="dagbladet-schau">{{cite news |author1=Skogrand, Merete |author2=Steen, Thea |title=Kristopher Schau skal dekke Breivik-rettssaken |url=http://www.dagbladet.no/2012/03/14/kultur/medier/morgenbladet/kristoffer_schau/breivik/20663696/ |newspaper=Dagbladet |language=no |date=14 Maart 2012 |access-date=14 Maart 2012}}</ref> Breivik het erken dat hy die oortredings begaan het, maar het onskuldig gepleit omdat hy geglo het dat die moorde "noodsaaklik" was.<ref name="telegraph-triallive">{{cite news |author=Hannah Furness |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/9206193/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-trial-live.html |title=Norway killer Anders Behring Breivik trial: latest |date=16 April 2012 |newspaper=The Daily Telegraph |access-date=16 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417075124/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/9206193/Norway-killer-Anders-Behring-Breivik-trial-live.html |archive-date=17 April 2012}}</ref> Die belangrikste saak vir Breivik was dat hy nie as "ontoerekeningsvatbaar" of "psigoties" geag moes word nie, omdat sy boodskap dan sy betekenis sou verloor.<ref name="conversation-badmad">{{cite web |last=Loughnan |first=Arlie |date=25 Augustus 2012 |title=Anders Breivik is guilty: the fine line between bad and mad |url=http://theconversation.com/anders-breivik-is-guilty-the-fine-line-between-bad-and-mad-9068 |access-date=13 Januarie 2024 |website=The Conversation |language=en-US}}</ref> Op 24 Augustus is Breivik deur die paneel van vyf regters regtens toerekeningsvatbaar bevind. Hy is tot voorkomende aanhouding (''forvaring'') gevonnis, 'n vonnis van 21 jaar in die gevangenis wat herhaaldelik met vyf jaar verleng kan word solank hy as 'n gevaar vir die samelewing beskou word. Dit is die swaarste vonnis wat die Noorse reg toelaat en die enigste manier waarop lewenslange gevangenisstraf moontlik gemaak kan word.<ref name="LarsBevanger2012">{{cite news |author=Lars Bevanger |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-19365616 |title=Anders Behring Breivik: Norway court finds him sane |agency=BBC News |date=24 Augustus 2012 |access-date=24 Julie 2016}}</ref> == Nadraai == [[Lêer:Utøya 2.jpg|duimnael|Gedenkteken met 'n uitsig op [[Utøya]]]] Coop Norway, 'n ketting kleinhandelwinkels in Noorweë, het verskeie speletjies as gevolg van die aanval van sy rakke verwyder. Onder die titels was speletjies soos ''Homefront'', die ''[[Call of Duty]]''-reeks, ''Sniper: Ghost Warrior'', ''Counter-Strike: Source'' en ''World of Warcraft''. Sommige speletjies is ook tydelik uit die Noorse WiiWare-katalogus verwyder, waaronder 'n skietspeletjie op spore.<ref name="planetxbox-coop">{{cite news |title=Norway Retail Giant Dropping Many Titles/Toys in Response to Oslo Attacks |url=http://www.planetxbox360.com/article_15754/Norway_Retail_Giant_Dropping_Many_TitlesToys_in_Response_to_Oslo_Attacks |access-date=31 Julie 2011 |archive-date=24 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324231355/http://www.planetxbox360.com/article_15754/Norway_Retail_Giant_Dropping_Many_TitlesToys_in_Response_to_Oslo_Attacks |url-status=dead}}</ref> In die dae ná die aanvalle het Noorweë se grootste politieke partye 'n beduidende toename in belangstelling in lidmaatskap onder jongmense opgemerk. Sowel die Noorse Jong Konserwatiewes en die Vooruitgangsparty se Jeug as die Arbeidersjeugliga (AUF) het ná 'n paar dae 'n beduidende aantal nuwe lede ingeskryf.<ref name="aftenposten-ungdomspartiene">{{cite news |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4184188.ece |work=Aftenposten |title=Ungdomspartiene merker stor pågang etter tragedien |first1=Berit Strøyer |last1=Aalborg |first2=Kristin Jonassen |last2=Nordby |first3=Yasmin Sunde |last3=Hoel |language=no |date=26 Julie 2011 |access-date=26 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727020422/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4184188.ece |archive-date=27 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref> Die moederpartye het ook 'n ongewone toename in aansoeke om lidmaatskap aangemeld: die Konserwatiewe Party en die Vooruitgangsparty het teen vroeg in Augustus elk byna 1&nbsp;000 nuwe lede ingeskryf,<ref name="nettavisen-900">{{cite news |url=http://www.nettavisen.no/nyheter/article3204009.ece |work=Nettavisen |title=900 til Erna – 767 til Siv |first=Jørgen |last=Berge |date=9 Augustus 2011 |access-date=19 Augustus 2011 |language=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117053103/http://www.nettavisen.no/nyheter/article3204009.ece |archive-date=17 November 2011 |url-status=dead}}</ref> terwyl die Arbeidersparty teen die einde van die maand meer as 6&nbsp;000 nuwe lede aangemeld het.<ref name="bt-6200">{{cite news |url=http://www.bt.no/nyheter/valg/6200-nye-i-Ap-etter-Utya-2566208.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117061015/http://www.bt.no/nyheter/valg/6200-nye-i-Ap-etter-Utya-2566208.html |url-status=dead |archive-date=17 November 2011 |work=Bergens Tidende |title=6200 nye i Ap etter Utøya |first=Hanne |last=Heszlein-Lossius |date=31 Augustus 2011 |access-date=1 September 2011 |language=no}}</ref> Verregse groepe soos Stop die Islamisering van Noorweë (SIAN) en die Noorse Verdedigingsliga (NDL), sowel as die party Demokrate, het volgens berigte teen middel Augustus 'n oplewing in hul lidmaatskap en in belangstelling beleef, met omtrent honderd nuwe lede vir die Demokrate en omtrent driehonderd vir die NDL.<ref name="tv2-medlemsboom">{{cite news |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/medlemsboom-for-hoeyreekstreme-3562095.html |work=TV 2 |title=Medlems-boom for høyreekstreme |date=18 Augustus 2011 |access-date=19 Augustus 2011 |language=no}}</ref><ref name="dagbladet-ndl">{{cite news |url=http://www.dagbladet.no/2011/08/25/nyheter/norwegian_defence_league/anders_behring_breivik/innenriks/terrorangrepet/17824844/ |work=Dagbladet |title=– Blir årets hendelse |first1=Astrid |last1=Meland |first2=Line |last2=Brustad |date=25 Augustus 2011 |access-date=3 September 2011 |language=no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111225065906/http://www.dagbladet.no/2011/08/25/nyheter/norwegian_defence_league/anders_behring_breivik/innenriks/terrorangrepet/17824844/ |archive-date=25 Desember 2011}}</ref> In die plaaslike verkiesings van September, byna twee maande ná die aanvalle, het die Konserwatiewe Party (9% op na 28%) en, in 'n mindere mate, die Arbeidersparty (2% op na 32%) gewen. Die Vooruitgangsparty, die party waarvan Breivik 'n lid was, (6% af na 11%) en die Sosialistiese Linkse Party (2% af na 4%) het daarteenoor terugslae beleef.<ref name="bbc-localelections">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14895052 |publisher=BBC |title=Norway local elections: Breivik's old party suffers |date=13 September 2011 |access-date=13 September 2011}}</ref> In die Gjørv-verslag, wat die eerste minister voor 'n perskonferensie op 13 Augustus 2012 ontvang het, is bevind dat die owerhede meer stappe kon gedoen het om Breivik te keer, hom op te spoor of sy aanvalle te onderbreek.<ref name="globe-reportblasts">{{cite news |url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/report-blasts-police-response-to-norway-massacre/article4478381/ |work=The Globe and Mail |title=Report blasts police response to Norway massacre |date=13 Augustus 2012 |access-date=13 Augustus 2012 |location=Toronto |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815224835/http://www.theglobeandmail.com/news/world/report-blasts-police-response-to-norway-massacre/article4478381/ |archive-date=15 Augustus 2012}}</ref> Dit het ook die polisie-optrede gekritiseer, in skerp teenstelling met 'n interne verslag wat die polisie vroeër uitgereik het. 'n Paar dae later het die nasionale polisiehoof Øystein Mæland sy bedanking ingedien en 'n gebrek aan duidelike steun vir sy standpunt van sy meerderes aangevoer. Hy het gesê: "As die ministerie van justisie en ander politieke owerhede nie hierdie saak ondubbelsinnig uitklaar nie, sal dit vir my onmoontlik word om voort te gaan." Sy bedanking is deur die minister van justisie, Grete Faremo, aanvaar en aangekondig.<ref name="chief" /> Vegard Grøslie Wennesland, 'n oorlewende van die voorval, het in die Noorse parlementsverkiesing van 2013 op 'n Arbeidersparty-lys vir die parlement gestaan.<ref name="bbc-survivorsrun">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-24008612 |agency=BBC News |title=Norway election: Terror survivors run for parliament |date=8 September 2013}}</ref> Nog 33 Arbeidersparty-kandidate in die verkiesing was oorlewendes van Utøya, en van hulle is Åsmund Aukrust, Stine Renate Håheim en Fredric Holen Bjørdal ook verkies.<ref name="thelocal-four">{{cite news |url=https://www.thelocal.no/20130911/four-utoya-survivors-elected-to-parliament |work=The Local Europe AB |title=Four Utøya survivors elected to parliament |date=11 September 2013 |access-date=6 Desember 2020}}</ref> Die uitslag het egter 'n koalisieregering van die Konserwatiewe Party en die regse Vooruitgangsparty, waarvan Breivik van 1999 tot 2004 'n lid was, aan die bewind gebring.<ref name="dn-breiviksparti">{{cite news |url=https://www.dn.se/nyheter/varlden/utlandsk-press-om-fremskritts-partiet-breiviks-parti/ |title=Utländsk press om Fremskritts-partiet: Breiviks parti |newspaper=Dagens Nyheter |date=11 September 2013 |access-date=15 Desember 2016 |language=sv}}</ref> === Verduistering uit die fonds vir slagoffers van die terreuraanval === In 2016 is een persoon weens die verduistering van 300&nbsp;000 Noorse kroon uit Støttegruppen etter 22. juli, 'n Noorse nieregeringsorganisasie, tot 120 dae gevangenisstraf gevonnis; die geld sou aan slagoffers van die terreuraanval gegaan het. Die dader was 'n rentmeester van die organisasie.<ref name="vg-underslag">{{cite news |url=https://vg.no/nyheter/innenriks/terrorangrepet-22-juli-ofrene/maa-i-retten-for-underslag-av-22-7-penger/a/23855709 |title=Må i retten for underslag av 22/7-penger |date=26 November 2016 |newspaper=Verdens Gang |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref> === Verbod op halfoutomatiese wapens vir jag en op die Mini-14-geweer === Op 28 Februarie 2018 het Peter Frølich van die Noorse parlement se komitee vir regsake gesê dat 'n voorstel om halfoutomatiese wapens te verbied, wat die vorige jaar voorgestel is, nou genoeg politieke steun het om teen 2021 wet te word. Die wet het die Ruger Mini-14-geweermodel wat in die bloedbad op Utøya gebruik is, en ander halfoutomatiese gewere vir jag verbied. Die gebruik van halfoutomatiese vuurwapens vir skietsport bly egter wettig vir sportlui wat toestemming vir oefen- en kompetisieskiet van Dynamic Sports Shooting Norway (DSSN) of die Noorse Reserwe-offisiersvereniging (NROF) het.<ref name="politiforum-forbud">{{cite news |url=https://www.politiforum.no/artikler/forbud-mot-40-halv-automatiske-vapen-vi-er-glade-for-forbudet/438262 |title=Forbud mot 40 halvautomatiske våpen: Vi er glade for forbudet |language=no |author=Torkjell Jonsson Trædal |work=Politiforum |date=20 Mei 2018 |access-date=3 Desember 2022}}</ref> === Na-aapvoorvalle === ==== Die Poolse na-aper ==== Op 20 November 2012 het die Poolse owerhede die arrestasie van 'n 45-jarige lektor in chemiese ingenieurswese aan die Landbou-universiteit van [[Krakow]] aangekondig, op verdenking dat hy 'n soortgelyke aanval voorberei. Volgens die owerhede was Brunon Kwiecień 'n bewonderaar van Breivik en is hy verder deur die [[Oklahoma City-bomaanval]] van 1995 geïnspireer.<ref name="pol copy 1">{{cite news |url=http://zpravy.idnes.cz/polsko-zmarilo-chystany-teroristicky-utok-na-predstavitele-zeme-1cz-/zahranicni.aspx?c=A121120_081639_zahranicni_js |title=Polsko zmařilo atentát na Sejm. Vědec chtěl odpálit 4 tuny výbušnin |trans-title=Pole het 'n aanval op die Sejm verydel. 'n Wetenskaplike wou 4 ton springstof laat ontplof |work=Mladá fronta Dnes |date=20 November 2012 |access-date=24 November 2012 |language=cs}}</ref><ref name="pol copy 7">{{cite journal |last=West |first=Ben |date=29 November 2012 |title=Mimicking Breivik in Poland |url=http://www.stratfor.com/weekly/mimicking-breivik-poland |journal=Stratfor |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121202012104/http://www.stratfor.com/weekly/mimicking-breivik-poland |archive-date=2 Desember 2012 |access-date=2 Desember 2012}}</ref> Pole se Binnelandse Veiligheidsagentskap (ABW) het eers van Kwiecień te hore gekom nadat dit 'n ondersoek na Breivik se Poolse kontakte begin het toe bekend geword het dat Breivik party van die chemikalieë vir sy bom oor die internet uit Pole bestel het. Volgens die ABW het Kwiecień 'n aanval op die [[Sejm]], die laerhuis van die Poolse parlement, met 'n motorbom voorberei.<ref name="pol copy 2">{{cite news |url=http://www.wprost.pl/ar/357276/Niedoszly-zamachowiec-wpadl-przez-Breivika/ |title=Niedoszły zamachowiec wpadł przez Breivika |date=20 November 2012 |access-date=24 November 2012 |language=pl |work=wprost.pl |trans-title=Die mislukte aanvaller is danksy Breivik gevang}}</ref> Benewens die parlement as teiken het Kwiecień ook die moorde op Monika Olejnik, 'n invloedryke joernalis, en Hanna Gronkiewicz-Waltz, die burgemeester van [[Warskou]], voorberei.<ref name="pol copy 6" /> Kwiecień het in 1997 probeer om hom te bewapen, maar die owerhede het sy aansoek om 'n vuurwapenlisensie geweier. Hy het hom later onwettig begin bewapen, meestal met wapens wat in België gekoop is.<ref name="pol copy 3">{{cite news |url=http://www.rp.pl/artykul/10,953875-Chemik-zafascynowany-Breivikiem.html |title=Chemik zafascynowany Breivikiem |trans-title='n Chemikus wat deur Breivik gefassineer is |work=Rzeczpospolita |date=21 November 2012 |access-date=24 November 2012 |language=pl |archive-date=28 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428025707/http://www.rp.pl/artykul/10,953875-Chemik-zafascynowany-Breivikiem.html |url-status=dead}}</ref> Hy het vier ander mense vir sy saak gewerf, maar minstens twee van hulle was eintlik geheime agente van die ABW.<ref name="pol copy 6">{{cite news |date=28 November 2012 |title=Monika Olejnik i Hanna Gronkiewicz-Waltz na celowniku Brunona K. |url=http://wyborcza.pl/1,75478,12936571,Monika_Olejnik_i_Hanna_Gronkiewicz_Waltz_na_celowniku.html |work=Gazeta Wyborcza |language=pl |access-date=28 November 2012 |trans-title=Monika Olejnik en Hanna Gronkiewicz-Waltz was ook deur Brunon K. geteiken}}</ref> Hy is op 19 April 2017 skuldig bevind en tot nege jaar gevangenisstraf gevonnis, en is op 6 Augustus 2019 in die gevangenis oorlede.<ref name="tvn24-kwiecien">{{cite web |date=6 Augustus 2019 |title=He was planning an attack on the Sejm. Brunon Kwiecień found dead in prison |url=https://www.tvn24.pl/tvn24-news-in-english,157,m/brunon-kwiecien-man-who-planned-an-attack-on-polish-sejm-found-dead,959066.html |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=tvn24.pl}}</ref> ==== Die skietery by moskeë in Christchurch ==== Brenton Harrison Tarrant, die in Australië gebore dader van twee opeenvolgende massaskieterye by [[Moskee|moskeë]] in [[Christchurch]], [[Nieu-Seeland]], het in sy manifes "The Great Replacement", wat verwys na 'n verregse samesweringsteorie uit Frankryk van Renaud Camus, gesê dat hy veral deur Breivik geïnspireer is. Tarrant het ook beweer dat hy deur 'n organisasie waarvan Breivik 'n lid was en wat as "Die Tempelridders" bekend staan, "kortliks kontak" met hom gehad het.<ref name="fp-darkweb">{{cite news |url=https://foreignpolicy.com/2019/03/16/the-dark-web-enabled-the-christchurch-killer-extreme-right-terrorism-white-nationalism-anders-breivik/ |title=The Dark Web Enabled the Christchurch Killer |last=Ravndal |first=Jacob Aasland |date=16 Maart 2019 |work=Foreign Policy |access-date=19 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190318195011/https://foreignpolicy.com/2019/03/16/the-dark-web-enabled-the-christchurch-killer-extreme-right-terrorism-white-nationalism-anders-breivik/ |archive-date=18 Maart 2019 |url-status=live}}</ref><ref name="smh-briefcontact">{{cite news |url=https://www.smh.com.au/world/oceania/christchurch-suspect-claimed-brief-contact-with-norwegian-mass-murderer-20190316-p514pj.html |title=Christchurch suspect claimed 'brief contact' with Norwegian mass murderer |last=Taylor |first=Adam |date=16 Maart 2019 |work=Sydney Morning Herald |access-date=19 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190315235915/https://www.smh.com.au/world/oceania/christchurch-suspect-claimed-brief-contact-with-norwegian-mass-murderer-20190316-p514pj.html |archive-date=15 Maart 2019 |url-status=live}}</ref> Die skieterye het op 15 Maart 2019 tydens die [[Vrydaggebed]] by die Al Noor-moskee en die Linwood Islamitiese Sentrum plaasgevind, waarin 51 mense omgekom het en 89 beseer is.<ref name="Gelineau_Gambrell2">{{cite web |url=https://www.chicagotribune.com/news/nationworld/ct-mosque-killer-white-supremacy-20190315-story.html |title=New Zealand mosque shooter is a white supremacist angry at immigrants, documents and video reveal |last1=Gelineau |first1=Kristen |last2=Gambrell |first2=Jon |date=15 Maart 2019 |website=Chicago Tribune |access-date=17 Maart 2019}}</ref> == Gedenkkunswerk == In Julie 2026 het Noorweë 'n nuwe gedenkteken in Oslo ontbloot wat die 77 slagoffers van die aanvalle eer. Die ontbloting, wat net 'n paar dae voor die vyftiende herdenking van die aanval gehou is, het oorlewendes en die slagoffers se families in die stad se opgeknapte regeringskwartier, naby die plek van die oorspronklike bomaanval, bymekaargebring. Die kunswerk met die titel ''Upholding'' is deur Matias Faldbakken geskep en bestaan uit 'n klipmosaïek van 12&nbsp;m van 'n waadvoël wat inheems aan Utøya is, binne 'n groot blou staalraam, met die name van al 77 slagoffers op die struktuur ingegraveer.<ref name="bbc-upholding">{{cite web |last1=Bayly |first1=Tom |last2=Lam |first2=Lana |date=20 Julie 2026 |title=Norway opens new memorial for victims of 2011 massacre |url=https://www.bbc.com/news/articles/c07r9m22gyyo |access-date=20 Julie 2026 |website=BBC |language=en-GB}}</ref> === Nasionale gedenktekens === 'n Nasionale gedenkteken staan by Johan Nygaardsvolds plass by Regjeringskvartalet in Oslo. Dit is op 22 Julie 2016 ontbloot en is tydelik.<ref name="3rw-midlertidig">{{cite web |url=https://3rw.no/midlertidig-minnested-i-regjeringskvartalet-etter-22-juli-hendelsene-avduket/ |title=Midlertidig minnested i regjeringskvartalet etter 22. juli hendelsene avduket |work=3rw |date=24 Julie 2018 |language=no}}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite web |url=http://www.nrk.no/buskerud/regjeringen-endrer-ikke-planer-for-22.-juli-minnesmerke-1.12952467 |title=Regjeringen endrer ikke planer for 22. juli-minnesmerke |publisher=NRK |date=19 Mei 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref><ref name="regjeringen-midlertidig">{{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/midlertidig-minnested-i-regjeringskvartalet/id2585590/ |title=Midlertidig minnested i regjeringskvartalet |date=16 Januarie 2018 |language=no}}</ref> ==== Die nasionale gedenkteken by Utøyakaia ==== Die bou van 'n nasionale gedenkteken by Utøyakaia, aan die oewer van die Tyrifjord, in Hole in [[Buskerud]], is in Junie 2022 voltooi.<ref name="ReferenceD">{{cite web |url=https://www.nrk.no/norge/kostnadssmell-for-minnestedet-pa-utoyakaia-_-men-til-varen-blir-det-ferdig-1.15604791 |title=Kostnadssmell for minnestedet på Utøyakaia – men til våren blir det ferdig |date=2 Januarie 2022 |publisher=NRK |language=no}}</ref> Die gedenkteken bestaan uit 'n geboë trap by die aanlegplek vir die veerboot na die eiland Utøya.<ref name="inaugurates">{{cite web |url=https://www.straitstimes.com/world/europe/norway-inaugurates-memorial-to-77-killed-by-neo-nazi-killer-in-2011 |title=Norway inaugurates memorial to 77 killed by neo-Nazi killer in 2011 |work=The Straits Times |date=18 Junie 2022 |access-date=24 April 2026}}</ref> Daar is 77 smal bronskolomme aan die voet van die trappe, wat die aantal slagoffers van die aanvalle verteenwoordig.<ref name="inaugurates" /> Hulle staan in twee geboë boë, waarvan die eerste "op die son gerig is soos dit in die lug gestaan het toe die bom in Oslo ontplof het", en die tweede boog "op die son gerig is soos dit in die lug gestaan het tydens die aanval op Utøya".<ref name="inaugurates" /> Die gedenkteken is deur eerste minister [[Jonas Gahr Støre]] ontbloot, in 'n plegtigheid wat ook deur kroonprins Haakon, kabinetsministers, die leier van die AUF en [[Jens Stoltenberg]], destydse eerste minister ten tyde van die aanval en toe sekretaris-generaal van die NAVO, bygewoon is.<ref name="finally">{{cite web |url=https://www.newsinenglish.no/2022/06/20/memorial-to-terror-victims-finally-opens/ |title=Memorial to terror victims finally opens |date=20 Junie 2022 |access-date=24 April 2026 |work=News in English}}</ref> Hy het die gedenkteken beskryf as "'n plek wat ons altyd kan herinner aan alles wat ons verloor het, 'n plek waar ons kinders en kleinkinders kan leer wat gebeur het, en oor die gevolge van verregse ekstremisme en haat".<ref name="finally" /> In 2020 het sestien<ref name="ReferenceC">{{cite web |url=https://www.nrk.no/ytring/edel-dad_-1.15274265 |title=Edel dåd |date=4 Desember 2020 |publisher=NRK |language=no}}</ref> bure van die bouterrein 'n hofsaak aanhangig gemaak om die werk te laat stop, met die bewering dat die gedenkteken 'n konstante herinnering aan die verskrikking van die aanval sou wees en dat die verwagte toeloop van besoekers 'n bykomende las op hul gesondheid sou plaas.<ref name="nrk-rettssak">{{cite web |url=https://www.nrk.no/kultur/i-dag-starter-rettssaken-om-minnestedet-etter-terroren-22.-juli-1.15266564 |title=I dag starter rettssaken om minnestedet etter terroren 22. juli |publisher=NRK |date=2020 |language=no}}</ref> Een buurman het in die hof getuig dat hy mense gered het wat deur die terroris gewond is, en het gesê: "Ons word keer op keer herinner aan wat gebeur het. Ek sal nie die krag hê om na die kolomme te kyk nie. Ek sal net die gesigte van die dooies kan sien." Die sekretaris-generaal van die AUF, wat self 'n oorlewende van die aanval is, het getuig dat hy nie die bure se angs oor die gedenkteken verstaan nie.<ref name="ReferenceC" /> In September 2020 het 'n interdik van die distrikshof van Ringerike verdere bouwerk aan die gedenkteken gestuit; in November het 'n hoër hof die interdik opgehef,<ref name="dagsavisen-medhold">{{cite web |url=https://www.dagsavisen.no/nyheter/innenriks/auf-og-staten-fikk-medhold-i-retten-byggeprosjektet-pa-utoyakaia-kan-fortsette-inntil-videre-1.1806342 |title=AUF og staten fikk medhold i retten – byggeprosjektet på Utøyakaia kan fortsette inntil videre |date=25 November 2020 |language=no}}</ref><ref name="ReferenceB">{{cite web |url=https://www.nrk.no/kultur/kostnadene-mer-enn-tidoblet-for-22.-juli-minnested-1.15189610 |title=Kostnadene mer enn tidoblet for 22. juli-minnested |date=6 Oktober 2020 |publisher=NRK |language=no}}</ref><ref name="nrk-naboene">{{cite web |url=https://www.nrk.no/osloogviken/naboene-til-planlagt-minnested-fikk-medhold-i-retten-_-arbeidet-ma-stanse-1.15173635 |title=Naboene til planlagt minnested fikk medhold i retten – arbeidet må stanse |date=25 September 2020 |publisher=NRK |language=no}}</ref> en in Februarie 2021 het die hof met die bevinding dat die voordele van die gedenkteken swaarder weeg as die trauma wat dit sou kon oproep, teen die teenstanders beslis.<ref name="inaugurates" /> Die koste van 'n nasionale gedenkteken in die munisipaliteit Hole het meer as tienvoudig gestyg, van 40,5 miljoen Noorse kroon<ref name="ReferenceD" /><ref name="ReferenceB" /> tot meer as 500 miljoen, vertragings en regskoste inbegrepe.<ref name="finally" /> === Ander gedenktekens en simbole === [[Lêer:Utøya - minnesmerket (32941587931).jpg|duimnael|''Ringen'' ("die ring") op [[Utøya]]]] [[Lêer:Utøya - Hegnhuset (32222600354).jpg|duimnael|''Hegnhuset'' ("die beskermingshuis") op Utøya]] [[Lêer:Avduking av Jernrosene.jpg|duimnael|Die monument "Die ysterrose" staan op die voorgrond]] [[Lêer:Shattered newspaper monter outside VG in Oslo.jpg|duimnael|Die koerantvertoonkas wat tydens die ontploffing beskadig is]] * Op [[Utøya]] staan die gedenkplek wat ''Lysningen'' ("die oopte") genoem word; 'n deel daarvan is ''Ringen'' ("die ring"), 'n "ring van staal wat tussen bome hang en waarop die name en ouderdomme<ref name="Miljolaven">{{cite news |author1=Kjell-Erik Nordenson Kallset |title=Tar tilbake Utøya |publisher=Klassekampen |date=1 Julie 2016 |page=2 |language=no}}</ref> van die meeste van die 69 wat doodgemaak is, ingegraveer is"; "dit lê op die hoogste punt van die eiland".<ref name="nrk-50turer">{{cite web |url=https://www.nrk.no/buskerud/xl/50-turer-dagen-til-utoya-pa-det-meste-1.13044637 |title=50 turer dagen til Utøya på det meste |publisher=NRK |date=19 Julie 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> Dit is in die somer van 2015 ontbloot.<ref name="BereavedFearMonolithCelebratingPerp">{{cite web |author=Gabrielle Graatrud |url=http://www.dagbladet.no/kultur/etterlatte-frykter-at-22juli-minnestedet-blir-en-bauta-over-gjerningsmannen/60240778 |title=Etterlatte frykter at 22. juli-minnestedet blir en bauta over gjerningsmannen |publisher=Dagbladet.no |date=18 Junie 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref><ref name="Snu">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2016/04/04/kultur/kronikk/meninger/debatt/sorbraten/43724033/ |title=No shame in turning around! |publisher=Dagbladet.no |date=4 April 2016}}</ref> * ''Hegnhuset'' is in 2016 ingewy.<ref name="utoya-hegnhuset">{{cite web |date=25 Maart 2021 |title=Hegnhuset |url=https://utoya.no/hegnhuset/ |access-date=7 November 2025 |website=Utøya |language=en-US}}</ref> * "Die ysterrose" (''Jernrosene'') is in die Domkerkpark in Oslo.<ref name="jernrosene-plassering">{{cite web |url=https://www.jernrosene.no/plassering |title=Plassering |language=no}}</ref> Die gedenkteken het omtrent 900 metaalrose; hulle is deur mense in verskeie lande geskenk, een roos is deur 'n oorlewende gemaak en party deur ander nabestaandes.<ref name="Rosemonument på vent" /> * 'n Koerantvertoonkas wat as newe-skade beskadig is, is onherstel gelaat, met die glas gebars maar nie deur die skokgolf van die bom uit sy plek geruk nie. In 2020<ref name="koro.no">{{cite web |url=https://koro.no/prosjekter/relocating-the-past-ruins-for-the-future/ |title=Relocating the past: Ruins for the future |publisher=KORO}}</ref> is die vertoonkas terugverskuif na waar dit in 2011 gestaan het, buite Akersgata 55, die hoofkwartier van ''Verdens Gang''. Die installasie word deur die staatsorganisasie KORO "Relocating the past: ruins for the future" genoem.<ref name="koro.no" /> Die kunstenaar Ahmad Ghossein het die inisiatief geneem om 'n gedenkteken van die verbryselde vertoonkas te maak.<ref name="vg-avismonter">{{cite news |url=https://www.vg.no/nyheter/innenriks/i/K0wb7/vgs-avismonter-flyttes-og-bevares |title=VGs avismonter flyttes og bevares |date=24 Junie 2013 |work=Verdens Gang |access-date=8 Augustus 2018 |language=no}}</ref> Die koerantuitgawe van die dag van die bomaanval is steeds te sien. * In elke munisipaliteit staan een monoliet. Dit is gedenktekens wat die kunstenaar Nico Widerberg vir die 53 geraakte munisipaliteite in Noorweë geskep het, wat dieselfde beeldhouwerk verwelkom het en wat deur 'n private skenking gefinansier is.<ref name="BereavedFearMonolithCelebratingPerp" /><ref name="Snu" /> * 'n {{lang|nb|minnestein}} ("gedenksteen") om die aanvalle op Utøya te gedenk, staan by 'n rusplek langs die pad met 'n uitsig<ref name="ringblad-utsikten">{{cite web |author=Mette Eriksen |url=http://www.ringblad.no/nyheter/miljovern/e16/ma-sta-pa-en-soppeldynge-for-a-nyte-den-vakre-utsikten/s/5-45-210581 |title=Må stå på en søppeldynge for å nyte den vakre utsikten |publisher=Ringblad.no |date=27 Maart 2016 |language=no}}</ref> op Utøya, langs die Europese roete E16 by Nes in die munisipaliteit Hole.<ref name="moren-snu">{{cite news |last=Morén |first=Anette |title=Snu nå, skrinlegg Sørbråten |work=Klassekampen |date=2 April 2016 |page=37 |language=no}}</ref> === Voorgestelde gedenktekens === 'n Monument by Stensparken in Oslo is voorgestel, metaalrose inbegrepe. Dit is nie goedgekeur nie, omdat sy beplande afmetings van 34&nbsp;m by 20&nbsp;m, met 'n hoogte van 3&nbsp;m, as te oorweldigend beoordeel is.<ref name="Rosemonument på vent">{{cite web |url=https://www.nrk.no/ostlandssendingen/rosemonument-pa-vent-1.13000556 |title=Rosemonument på vent |publisher=NRK |date=17 Junie 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> === Die gekanselleerde nasionale gedenkteken by Sørbråten === Vanaf September 2016<ref name="aftenposten.no">{{cite web |url=http://www.aftenposten.no/norge/Hole-kommune-stopper-Statens-byggesoknad-609143b.html |title=Hole kommune stopper Statens byggesøknad |work=Aftenposten |date=16 November 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref> het die munisipaliteit Hole die saakwerk oor die aansoek om toestemming om 'n nasionale monument by Sørbråten te bou, gestaak;<ref name="nrk-lettet">{{cite web |url=https://www.nrk.no/buskerud/lettet-over-at-byggesoknaden-er-stoppet-1.13230105 |title=Lettet over at byggesøknaden er stoppet |publisher=NRK |date=16 November 2016 |language=no}}</ref> die media het gesê dat die saakwerk omtrent twee en 'n half jaar of langer opgeskort kon word. Die regering sou as verweerder in die hof tydens 'n drie weke lange verhoor optree wat op 25 April 2017 begin;<ref name="dagbladet-rettssak-sorbraten">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/kultur/rettssak-om-minnestedet-pa-sorbraten-til-varen/64707841 |title=Rettssak om minnestedet på Sørbråten til våren |date=9 November 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref><ref name="dagbladet.no">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/kultur/aufnbspnekter-oss-naboer-det-samme-de-onsker-for-seg-selv/63964890 |title=AUF nekter oss naboer det samme de ønsker for seg selv |date=16 Oktober 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref><ref name="NRK2016">{{cite web |url=https://www.nrk.no/kultur/kan-forkaste-omstridt-sorbraten-minnesmerke-1.13134836 |title=Kan forkaste omstridt Sørbråten-minnesmerke |agency=NRK |date=15 September 2016 |language=no}}</ref> die onderliggende hofsaak was daarop gemik om bouwerk op die beplande plek te verhoed. Vroeër, in Maart 2016, is die plek vir 'n beplande nasionale gedenkplek van Utøya na Sørbråten verskuif, wat op die vasteland 350&nbsp;m van Utvika en 900&nbsp;m van Utøya lê;<ref name="dagbladet.no" /><ref name="Minnesaret">{{cite news |first=Karin |last=Moe |title=Minneåret 22. juli |work=Klassekampen |date=31 Maart 2016 |page=23 |language=no}}</ref> in September 2014 het die munisipale raad van Hole 'n gedenkteken by Sørbråten geweier.<ref name="22juli-motstand">{{cite web |url=http://22juli.info/Lists/Nyheter/ViewForm.aspx?ID=155 |title=Motstand i Hole kommunestyre mot det nasjonale minnestedet på Sørbråten sender saken tilbake til staten |website=22juli.info |date=15 September 2014 |access-date=24 Julie 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160917225531/http://22juli.info/Lists/Nyheter/ViewForm.aspx?ID=155 |archive-date=17 September 2016 |language=no}}</ref> Die name van verskeie<ref name="dagbladet.no" /><ref name="TheaterDeny">{{cite web |author=Anki Gerhardsen |url=http://www.aftenposten.no/meninger/kronikk/Kronikk-Hvem-eier-22-juli--Anki-Gerhardsen-585502b.html |title=Kronikk: Hvem eier 22. juli? |work=Aftenposten |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> van die slagoffers is volgens berigte deur hul naasbestaandes as inskripsies op die beplande monument geweier. 'n Komitee, die ''Kunstutvalget for minnestaden for 22. juli'', het 'n ontwerp van Jonas Dahlberg vir die monument gekies, en Karin Moe het die beplande monument by Sørbråten "Breivik se gedenkplek" genoem.<ref name="Minnesaret" /> Later het Moe in 'n artikel in ''Klassekampen'' gesê dat "baie van die plaaslike inwoners die ontwerp as 'n skending, selfs 'n verkragting van die natuur by Sørbråten beskryf het. Die gedenkteken word so intens ervaar dat liggaamlike pyn gevoel word net deur jou in te dink dat jy dit elke dag in die oë moet kyk. Die getraumatiseerde bure herleef die terreurdade deur die brutale sny in die berghang, 'n herinnering aan wie opgetree het: Anders Behring Breivik. Hier is sy misdaad in klip uitgekerf. Geen wonder dat vrees in die reaksies lê nie. Wat vir die plaaslike mense verbysterend is, is dit: ons sou vereer word, nie opnuut getraumatiseer word nie. Waarom moet hierdie ongeneeslike gedenkwond so naby aan ons lewe op ons toegedien word?"<ref name="Minnesaret" /> Sy het verder gesê dat "dit lank geduur het voordat die gedenkplek vir die [[Aanvalle op 11 September 2001|aanvalle van 11 September]] op Manhattan gereed was. Nou is 'n omvattende rustyd vir nadenke, wat sowel etiek as estetika betref, nodig: vir die plasing en vir die finale ontwerp van die gedenkteken."<ref name="Minnesaret" /> 'n Later artikel het voorgestel dat "ons die monument maak soos dit in die vooruitsig gestel is, maar die wond met gesteente opvul en die oppervlak mooi maak", met kintsugi as inspirasie.<ref name="meyer-kintsugi">{{cite news |last=Meyer |first=Alexander |title=Kintsugiteknikk på Sørbråten |work=Klassekampen |date=1 April 2016 |page=19 |language=no}}</ref> 'n Nog later artikel het gesê: "Wat baie van ons nie verstaan nie, is waarom hierdie planne, wat blykbaar nie goed oordink is nie, nou deurgedruk word. Is dit uit prestige of uit agting vir die kunstenaar?"<ref name="Snu" /> Die minister van plaaslike regering en modernisering is gekritiseer omdat hy die besluit om die monument te bou aangekondig het terwyl Breivik 'n klaer in 'n vierdaagse hofsaak was.<ref name="Doubts">{{cite web |author=Lars Elton |url=http://www.dagsavisen.no/kultur/ut%C3%B8ya-minnesmerket-tiden-det-tar-tvilen-vi-har-1.706117 |title=Utøya-minnesmerket: tiden det tar – tvilen vi har |website=Dagsavisen.no |date=April 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> Op 14 April 2016 het die media gesê dat 'n "verslag aangedui het dat die gedenkplek groot geestelike spanning op die mense wat naby daaraan woon, sal plaas";<ref name="dagbladet-ordforer">{{cite web |first=Mari Sand |last=Malm |url=http://www.dagbladet.no/2016/04/14/kultur/sorbraten/22juli/minnesmerke/43868484/ |title=Ordføreren ville støtte Utøya-naboene i kampen mot staten |website=Dagbladet |date=14 April 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> die verslag van die ''Nasjonalt kunnskapssenter om vold og traumatisk stress'' is in April 2015 voltooi.<ref name="nkvts-rapport">{{cite web |url=https://www.regjeringen.no/contentassets/c1942fe9a7c14931a1365aaf2633288b/minnesmerke_nkvts.pdf |title=Psykososiale konsekvenser av nasjonalt minnesmerke i Hole kommune |language=no |trans-title=Psigososiale gevolge van 'n nasionale gedenkteken in die munisipaliteit Hole |website=regjeringen.no}}</ref> 'n Later koerantartikel het gevra: "En waarom moet die klein skiereiland Sørbråten met die reusesny gestraf word? Wat het dit verkeerd gedoen?"<ref name="hellum-minnesmerket">{{cite news |first=Johannes Block |last=Hellum |title=Minnesmerket |work=Klassekampen |date=16 April 2016 |page=56 |language=no}}</ref> Op 16 April 2016 het die media die raadslid<ref name="brreg-utstranda">{{cite web |url=https://w2.brreg.no/enhet/sok/detalj.jsp?orgnr=916921101 |title=Nøkkelopplysninger fra Enhetsregisteret |publisher=Brønnøysundregistrene |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> Anne-Gry Ruud van die buurtvereniging ''Utstranda Velforening'' aangehaal: "Ek dink nie die kunswerk eer almal wat doodgemaak is nie, maar simboliseer net pyn en oop wonde. As hierdie kunswerk enige assosiasies oproep, dan is dit met terreur, dood, pyn en die ontoereikendheid van die samelewing. Dit is nie net 'n klein snytjie op een punt nie, dit is 'n gebied van 1,2 dekare wat deur water omring sal word. Ek dink nie die plaaslike inwoners het 'n verantwoordelikheid om 'n plek vir 'n gedenkteken by Sørbråten te verskaf nie. Veral in die somer ervaar ons 'n gestadigde stroom toeriste op 'n bedevaart na Sørbråten. Party neem selfies met Utøya in die agtergrond. Ander hou die inwoners staan en vra wat hulle dié dag gedoen het en hoe ons gehelp het. Ons het twee skoolbusse wat elke dag op die pad net daarbo heen en weer ry, ander gaan verby op pad na die winkel, ontspanningsbedrywighede, werk of die munisipale sentrum, en daar is 260 inwoners."<ref name="brakke-seier">{{cite news |first=Jonas |last=Brække |title=Tror seier er mulig |publisher=Klassekampen |date=16 April 2016 |page=5 |language=no}}</ref> Die nasionale kongres van die Vooruitgangsparty het besluit om "nee" te sê vir die plasing van die gedenkteken by Sørbråten.<ref name="dagbladet-frpnei">{{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2016/04/25/nyheter/politikk/politiske_partier/vold/auf/43993850/ |title=AUF om Frp-nei: – Uansvarlig, uprofesjonelt og uklokt |website=Dagbladet |date=25 April 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> Op 25 April 2016 het die munisipale raad van Hole besluit om 25&nbsp;000 Noorse kroon aan ''Utstranda Velforening'' toe te ken vir 'n beoogde hofsaak teen die regering.<ref name="nrk-25000">{{cite web |url=http://www.nrk.no/buskerud/naboene-til-sorbraten-far-25.000-kroner-1.12917426 |title=Naboene til Sørbråten får 25.000 kroner |agency=NRK |date=25 April 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> In 'n artikel in ''Aftenposten'' van 14 Mei 2016 het Stig Andersen, 'n rolprentregisseur en -vervaardiger, gesê dat die monument van die oorspronklike kompetisie veronderstel was om 'n prys van hoogstens 20 miljoen Noorse kroon te hê; nou dat die regering die prys op 70 miljoen beraam het, bykomende uitgawes inbegrepe, is die deelnemers wat binne die oorspronklike prysgrense gewerk het, bedrieg.<ref name="andersen-avblases">{{cite web |first=Stig |last=Andersen |url=http://www.aftenposten.no/meninger/kronikker/Utoya-minnesmerket-Memory-Wound-har-bare-n-losning-Det-ma-avblases--Stig-Andersen-8458252.html |title=Utøya-minnesmerket 'Memory Wound' har bare én løsning: Det må avblåses! |website=Aftenposten |date=14 Mei 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> In Mei 2016 het die regering geskryf dat die lopende hofsaak oor die plasing van die monument nie die regering se planne sou verander nie; die brief is deur die minister van plaaslike regering en modernisering en die minister van kultuur onderteken.<ref name="ReferenceA" /> In 'n artikel in ''Dagbladet'' van 11 Junie 2016 is Hans Normann Dahl aangehaal: "Die monument self is onbegryplik, en die idee so lomp dat dit 'n negatiewe en vernietigende stof bevat."<ref name="dagbladet-plagiat">{{cite web |first=Gabrielle |last=Graatrud |url=http://www.dagbladet.no/2016/06/11/kultur/sorbraten/minnested/22_juli/minnesmerke/44471855/ |title=Flere protester mot 22. juli-minnested: – Stort nærmere kan man ikke komme et plagiat |website=Dagbladet.no |date=11 Junie 2016 |language=no}}</ref> 'n Artikel in ''Dagbladet'' van 18 Junie 2016 het die geskrifte van een moeder (Gunn Rusten) aangehaal wat haar dogter verloor het: "My dogter se naam sal NIE op enige gedenkteken by Sørbråten vertoon word nie, maar dit word op Utøya vertoon."<ref name="BereavedFearMonolithCelebratingPerp" /> Sy het bygevoeg: "Waarom moet al die fenomenale mense wat daar woon, en wat dié dag hul lewens op die spel geplaas het om soveel moontlik van dié op Utøya te red, dit as 'n lewenslange, daaglikse herinnering aan die noodlottige Vrydag hê toe die polisie en dié in bevel 'n mal man omtrent anderhalfuur lank laat rondstap en na willekeur laat moor het, sonder om in te gryp?"<ref name="BereavedFearMonolithCelebratingPerp" /> 'n Ander moeder (Mai Britt Rogne) wat haar dogter verloor het, het verder gesê: "Ons het al die graf, en Utøya, en een monoliet in elke munisipaliteit. Hoeveel gedenkplekke het ons nodig?"<ref name="BereavedFearMonolithCelebratingPerp" /> Op 24 Junie 2016 is die regering met die eis dat "die regering verhoed word om die gedenkteken ''Memory Wound'', 'n parkeerterrein, 'n voetpad en hulpontwikkelings by Sørbråten en Bergli, albei in Hole, te bou" in die distrikshof van Ringerike gedagvaar.<ref name="dagbladet-pengegaver">{{cite web |first=Knut-Eirik |last=Lindblad |url=http://www.dagbladet.no/kultur/privatpersoner-over-hele-norge-har-sendt-pengegaver-til-soksmalet-mot-staten/60254541 |title=Privatpersoner over hele Norge har sendt pengegaver til søksmålet mot staten |website=Dagbladet.no |date=27 Junie 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> Vanaf September 2016 het die regering aangebied om die "Memory Wound"-ontwerp vir 'n monument te laat vaar; die plek vir 'n nasionale gedenkteken by Sørbråten het onveranderd gebly.<ref name="NRK2016" /><ref name="dagsavisen-forkaste">{{cite web |url=http://www.dagsavisen.no/innenriks/regjeringen-tilbyr-a-forkaste-22-juli-minnesmerke-1.778759 |title=Regjeringen tilbyr å forkaste 22. juli-minnesmerke |website=dagsavisen.no |date=15 September 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref> Die Sweedse psigiater Per-Olof Michel het gesê: "Ek het gewonder waarom die regering so haastig was. In Swede gaan ons volgende jaar die tsoenami-monument ontbloot, 13 jaar ná die feit. Oor iets wat soveel mense raak, moet jy tyd laat verbygaan en sake weer deurgaan."<ref name="klassekampen-forskerne">{{cite web |url=http://www.klassekampen.no/article/20160922/ARTICLE/160929989 |title=Får kritikk fra forskerne |work=Klassekampen |date=22 September 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref> Bodil Cappelen het in 'n artikel in ''Klassekampen'' gesê: "Die eeue gaan verby. O ja. Hier het hulle 'n skiereiland van die moederberg afgekap. 'n Landskap was toe nie so veel werd nie."<ref name="cappelen-ikkealltid">{{cite news |title=Ikke alltid det vi ser |work=Klassekampen |date=1 Oktober 2016 |first=Bodil |last=Cappelen |page=40 |language=no}}</ref> Oor die vraag of "Memory Wound" moontlik plagiaat van een van 300 kandidaatvoorstelle vir die voorkwalifisering in die kompetisie vir die monumentontwerp is,<ref name="NRK.no2016">{{cite web |url=https://www.nrk.no/trondelag/xl/sjokkert-over-likheten-1.13209478 |title=Sjokkert over likheten |agency=NRK |date=14 November 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref> het die kunshistorikus Tommy Sørbø gesê: "My eerste indruk was dat dit die naaste aan plagiaat is"; "maar wanneer die idee so eenders is, dink ek 'n mens moet die saak verder ondersoek".<ref name="NRK.no20162">{{cite web |url=https://www.nrk.no/trondelag/_-jeg-synes-det-virker-merkelig-at-to-personer-far-en-sa-lik-ide.-1.13227234 |title=Jeg synes det virker merkelig at to personer får en så lik idé |agency=NRK |date=14 November 2016 |access-date=15 Desember 2016 |language=no}}</ref> Die meestersverhandeling (''masteroppgaven'') van die argitektuurstudente Kristin Ulrikke Rønnestad en Hildegunn Slotnæs was reeds op die webwerf van die Noorse Universiteit vir Wetenskap en Tegnologie (NTNU) gepubliseer, is in Trondheim uitgestal en is aan omtrent 200 mense en kantore gepos. Die saak het tot sover daartoe gelei dat die staatsagentskap KORO Dahlberg en die departement van kultuur van moontlike bewerings van plagiaat in kennis gestel het; Dahlberg het enige kennis van die ''masteroppgaven'' ontken; en die student Rønnestad het die direkteur van KORO in April 2014 ontmoet. Die prokureur van die argitekte se vakbond wat Rønnestad daarheen vergesel het, het gesê dat KORO "'n taamlik neerhalende houding teenoor haar" getoon het. Onder die ander sienings oor die saak is dié van Arve Rød, kunskritikus van ''Dagbladet'', wat oor die sketse gesê het: "Die ooreenkoms is eienaardig en onmoontlik om te miskyk. Dit is moeilik om nie tot die gevolgtrekking te kom dat dit twee heeltemal eenderse idees is nie, maar ek kan op grond daarvan nie beweer dat Dahlberg die werk van die twee studente geplagieer het nie"; hy meen dit is taamlik merkwaardig dat twee idees wat so eenders is, in dieselfde kompetisie en situasie, op dieselfde plek en op dieselfde tyd opgeduik het.<ref name="NRK.no20162" /> In November 2016 het nuus uitgelek dat die saakwerk oor die aansoek om toestemming om die monument by Sørbråten te bou, in September opgeskort is; die munisipaliteit Hole het dit onder meer op grond van die komende hofsaak geregverdig.<ref name="aftenposten.no" /> In Junie 2017 het die regering die projek gekanselleer.<ref name="ReferenceB" /> === Pogings tot kunsskepping === 'n Noorse nuusartikel van 2016 het gesê dat "die meeste van dié wat op die gebied van die kuns werk, waarskynlik bewus was van die steungroep se duidelike pogings om die Deense dramaturg Christian Lollike te keer toe hy 'n drama op grond van die terroris se manuskrip wou opvoer. Kunstenaars is eintlik nie so waagmoedig as wat baie dink nie."<ref name="TheaterDeny" /><ref name="22juli-stottegruppe">{{cite web |url=http://22juli.info/default.aspx |title=Nasjonal støttegruppe etter 22. juli-hendelsene |website=22juli.info |access-date=17 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121208023815/http://22juli.info/default.aspx |archive-date=8 Desember 2012 |url-status=dead |language=no}}</ref> == In die populêre kultuur == * Die gedig ''Desse minna har ikkje tid til å vente'' ("Hierdie herinneringe het nie tyd om te wag nie") van 2021, deur Frode Grytten<ref name="bt-grytten">{{cite web |url=https://www.bt.no/amagasinet/i/M1Paw5/frode-gryttens-nye-22-juli-dikt-spesialskrevet-for-a-magasinet |title=Han skrev det som for mange ble "22. juli-diktet". Her er forfatter Frode Gryttens nye dikt – ti år etter |website=www.bt.no |date=18 Julie 2021 |access-date=19 Julie 2021 |language=no}}</ref> === Rolprente === * ''Til ungdommen'' ("Aan die jeug") van 2012, geregisseer deur Kari Anne Moe<ref name="nrk-filmene">{{cite web |last=Hestman |first=Ida Madsen |date=18 Julie 2021 |title=Filmene som har hjulpet oss å forstå det som skjedde – og konsekvensene |trans-title=Die rolprente wat ons gehelp het om te verstaan wat gebeur het, en wat die gevolge was |url=https://www.nrk.no/kultur/anbefaling_-22.-juli-filmer-og--serier-1.15499438 |access-date=24 April 2026 |website=NRK |language=nb-NO}}</ref> * ''Utøya: July 22'', geregisseer deur Erik Poppe, is in 2018 vrygestel.<ref name="nrk-filmene" /> * ''22 July'', geregisseer deur Paul Greengrass, is in 2018 vrygestel.<ref name="nrk-filmene" /> * ''Arven etter 22. juli'' ("Die nalatenskap van 22 Julie"), geregisseer deur Tommy Gulliksen, is in 2021 vrygestel.<ref name="vg-arven">{{cite web |last=Nilsen |first=Morten Ståle |date=18 Julie 2021 |title=TV-anmeldelse «Arven etter 22. juli»: Trollet som ikke sprakk |url=https://www.vg.no/rampelys/i/k30qXX/tv-anmeldelse-arven-etter-22-juli-trollet-som-ikke-sprakk |access-date=7 November 2025 |website=VG |language=no}}</ref> === Musiek === [[Lêer:Laleh, Nasjonal Minneskonsert 2012.jpg|duimnael|regs|Laleh tree saam met die Noorse Radio-orkes by die Nasionale Gedenkkonsert van 2012 in Vika in Oslo op]] Die enkelsnit "Some Die Young" van 2012 deur die Iraans-Sweedse musikant Laleh het nou met die nasionale rouproses geassosieer geraak, en koerantartikels, universiteitslesings en 'n aantal ondersteunervideo's het hieroor te voorskyn gekom.<ref name="blft-traumebearbeiding">{{cite journal |url=https://www.idunn.no/doi/10.3402/blft.v4i0.23537 |language=no |title=Nasjonal traumebearbeiding i sanglyrikk for barn og unge etter 22/7 |journal=Barnelitterært forskningstidsskrift |date=31 Desember 2013 |doi=10.3402/blft.v4i0.23537 |access-date=24 Desember 2022 |last1=Ommundsen |first1=Åse Marie |volume=4 |hdl=10642/1821 |hdl-access=free}}</ref> Laleh is uitgenooi om as een van slegs twee internasionale kunstenaars by die amptelike gedenkkonsert in Oslo op die eerste herdenking van die gebeurtenis in 2012 op te tree, en het die lied later by die Nobelvredesprys-konsert van 2012 uitgevoer.<ref name="svt-trostelat">{{cite news |url=https://www.svt.se/nyheter/inrikes/hennes-lat-blev-hela-norges-trostelat-har-besoker-laleh-ut-ya-for-forsta-gangen |language=sv |title=Hennes låt blev hela Norges tröstelåt – här besöker Laleh Utøya för första gången |newspaper=SVT Nyheter |publisher=Sveriges Television |date=23 Augustus 2017 |access-date=24 Desember 2022 |last1=Ljungholm |first1=Markus}}</ref><ref name="nobel-laleh">{{cite OV |date=11 Desember 2012 |title=Laleh "Some die young" 2012 Nobel Peace Prize Concert |type=Televisievervaardiging |url=https://www.youtube.com/watch?v=DP8j9Bx5ero |access-date=24 Desember 2022 |location=Oslo, Noorweë |publisher=Nobel Peace Prize Concert}}</ref> Die lied het agt weke lank die eerste plek op die Noorse treffersparade behaal en is veertien keer platinum deur IFPI Noorweë gesertifiseer.<ref name="norwegiancharts-laleh">{{cite web |url=https://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Laleh&titel=Some+Die+Young&cat=s |title=Norwegian Charts – Laleh / Some die young |publisher=Hung Medien |access-date=24 Desember 2022}}</ref><ref name="ifpi-laleh">{{cite web |url=https://ifpi.no/trofe/trofeoversikt/?aar=&searchterm=laleh |title=Trofeoversikt |website=IFPI Norge |date=17 April 2020 |access-date=24 Desember 2022 |language=no}}</ref> In 'n aflewering van [[Sveriges Television]] se musiekdokumentêre reeks ''Hitlåtens historia'' van 2017 word Laleh uitgenooi om Utøya vir die eerste keer te besoek en oorlewendes te ontmoet, en dink sy na oor die betekenis wat haar lied as deel van die herdenkingsbedrywighede gekry het.<ref name="aftonbladet-laleh">{{cite news |date=23 Augustus 2017 |title=Lalehs svåra känslor kring hitlåten: "Finns en ära i det" |url=https://www.aftonbladet.se/nojesbladet/a/AOvgM/lalehs-svara-kanslor-kring-hitlaten-finns-en-ara-i-det |work=Aftonbladet |location=Stockholm, Swede |access-date=24 Desember 2022 |language=sv}}</ref> Die Oostenrykse swartmetaalgroep Harakiri for the Sky het 'n lied met die titel "69 Dead Birds for Utøya" op hul album ''Aokigahara'' van 2014 vrygestel.<ref name="genius-harakiri">{{cite web |title=Harakiri for the Sky – 69 Dead Birds for Utøya |url=https://genius.com/Harakiri-for-the-sky-69-dead-birds-for-utya-lyrics |access-date=7 November 2025}}</ref> Die Nederlandse simfoniese metaalgroep Epica het 'n lied met die titel "Internal Warfare" op hul album ''Requiem for the Indifferent'' van 2012 vrygestel. Die sangeres Simone Simons het in 'n onderhoud gesê dat dit oor die Breivik-aanvalle in Noorweë gaan.<ref name="genius-epica">{{cite web |title=Epica – Internal Warfare |url=https://genius.com/Epica-internal-warfare-lyrics |access-date=7 November 2025}}</ref> Die Noorse popsangeres Aurora het 'n lied met die titel "Little Boy in the Grass" op haar EP ''Running with the Wolves'' van 2015 vrygestel, wat oor die tragedie gaan. Een van haar vriende is tydens die aanval op Utøya doodgemaak.<ref name="genius-aurora">{{cite web |title=AURORA – Little Boy In The Grass |url=https://genius.com/Aurora-little-boy-in-the-grass-lyrics |access-date=7 November 2025}}</ref> Die Noorse sangeres Anette Askvik het 'n lied met die titel "Liberty" op haar album ''Liberty'' van 2011 vrygestel, en die amptelike video daarvan bevat beelde van die tragedie en die opdrag "Til minne om ofrene etter terrorhandlingene 22.07.2011" ("Ter nagedagtenis van die slagoffers van die terreurdade van 22 Julie 2011").<ref name="nps-askvik">{{cite news |last=Müller |first=Thomas |date=19 Desember 2023 |title=Anette Askvik gir oss sjelefred med et av årets fineste album |url=https://npsmusic.no/anette-askvik-gir-oss-sjelefred-med-et-av-arets-fineste-album/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713182127/https://npsmusic.no/anette-askvik-gir-oss-sjelefred-med-et-av-arets-fineste-album/ |archive-date=13 Julie 2025 |access-date=7 November 2025 |work=NPS Music |language=nb-NO}}</ref> 'n Lied van 2016 wat deur die Noorse pop-rockgroep DeLillos uitgevoer is, "Vi ser dere nå" ("Ons sien julle nou"), is oor die aanvalle geskryf; een vers sê: "hy het 'n bom laat ontplof, om na 'n eiland te gaan, waar hy jongmense neergeskiet het, asof dit lekker was".<ref name="nrk-sangen">{{cite web |url=https://www.nrk.no/ytring/sangen-som-trostet-norge-1.13036996 |title=Sangen som trøstet Norge |website=Nrk.no |date=18 Julie 2016 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref><ref name="nrk-haper">{{cite web |url=https://www.nrk.no/kultur/_-haper-ingen-fikk-odelagt-kvelden-1.8254910 |title=– Håper ingen fikk ødelagt kvelden |agency=NRK |date=23 Julie 2012 |access-date=24 Julie 2016 |language=no}}</ref> === Televisie === Seisoen 6 van ''Seconds from Disaster'' het op die eerste herdenking van die aanvalle in Noorweë begin (uitgesaai op 22 Julie 2012), met die aflewering met die titel "Norway Massacre: I Was There".<ref name="natgeo-seconds">{{cite news |url=http://natgeotv.com.au/tv/seconds-from-disaster/episodes.aspx?series=6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130306054611/http://natgeotv.com.au/tv/seconds-from-disaster/episodes.aspx?series=6 |url-status=dead |archive-date=6 Maart 2013 |work=Seconds From Disaster: Series 6 |title=Norway Massacre: I Was There |publisher=National Geographic Australia |date=22 Julie 2012}}</ref> Die ''[[Futurama]]''-aflewering "The Cryonic Woman" is in sommige hersaaiings, die DVD-heruitgawe inbegrepe, effens verander omdat 'n oomblik in die aflewering 'n skerm met die woorde "Prime Minister of Norway" bevat het. Dit is later na "Chainsaw Juggler" verander.<ref name="cracked-futurama">{{cite web |last=Kelly |first=Keegan |date=30 Maart 2024 |title='Futurama' Fans Discover How A Tragedy Changed A Classic Joke — For the Better |url=https://www.cracked.com/article_41603_futurama-fans-discover-how-a-tragedy-changed-a-classic-joke-for-the-better.html |access-date=7 November 2025 |website=Cracked.com |language=en}}</ref> 'n Televisiereeks, ''22. juli'', oor dié wat op die aanval gereageer het, het op 5 Januarie 2020 op NRK begin.<ref name="nrk-22juliserie">{{cite web |title=22 juli |url=https://tv.nrk.no/serie/22-juli |access-date=1 Oktober 2020 |publisher=NRK |language=no}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Verdere leesstof == * Borchgrevink, Aage Storm, en Guy Puzey. ''A Norwegian Tragedy: Anders Behring Breivik and the Massacre on Utøya''. 2013. {{ISBN|978-0745672205}} (uit Noors vertaal) * Seierstad, Åsne, en Sarah Death. ''One of Us: The Story of Anders Breivik and the Massacre in Norway''. New York: Farrar, Straus & Giroux, 2015. {{ISBN|978-0374277895}} (uit Noors vertaal) * Turrettini, Unni, en Kathleen M. Puckett. ''The Mystery of the Lone Wolf Killer: Anders Behring Breivik and the Threat of Terror in Plain Sight''. New York: Pegasus Crime, 2015. {{ISBN|978-1605989105}} == Eksterne skakels == {{Commons|Category:2011 Norway attacks}} * [https://web.archive.org/web/20110723001331/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4180673.ece Stor eksplosjon i Oslo sentrum], ''Aftenposten'', nuusberig in Noors, met foto's. * [http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=83&artikel=4613900 Allvarligt bombattentat skakar Oslo], ''Sveriges Radio'', nuusberig in Sweeds, met foto's. * [http://topics.nytimes.com/top/news/international/countriesandterritories/norway/index.html Norway – Breivik Attacks, July 2011], versamelde nuus en kommentaar by ''The New York Times'' * [https://web.archive.org/web/20120822100326/http://www.nrk.no/minnetavle/ Slagoffers van die aanvalle in Oslo en op Utøya] (NRK) * [http://www.defensemedianetwork.com/stories/oslo-terrorist-attacks/ Oslo Terrorist Attacks – Terrorism with a different face, in a different place] * [http://www.regjeringen.no/nb/dep/smk/dok/nou-er/2012/nou-2012-14.html?id=697260 Rapport fra 22. juli-kommisjonen] (amptelike verslag) * [https://www.npr.org/2011/07/23/138611031/photo-gallery-deadly-explosions-in-norway Deadly Attacks In Norway], 'n skyfievertoning deur ''NPR'' {{Normdata}} [[Kategorie:Terrorisme]] [[Kategorie:Massamoorde]] [[Kategorie:Massaskietery]] [[Kategorie:Geskiedenis van Noorweë]] [[Kategorie:Moord]] [[Kategorie:Oslo]] [[Kategorie:2011]] 3jd71ge2fisevpfoqajq08ckchtabqi Kategorie:Artikels met teks in Bokmål 14 470102 2975131 2026-10-03T21:41:04Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '{{Versteekte kategorie}}' 2975131 wikitext text/x-wiki {{Versteekte kategorie}} d65yxcjy5mr1bvdb53uzx2c5tilgynt Aarbeireënpadda 0 470103 2975132 2026-10-03T21:44:42Z Jcwf 4 Nuwe bladsy geskep met '{{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Aarbeireënpadda | image = Breviceps acutirostris 298812295.jpg | taxon = Breviceps acutirostris | authority = Poynton, [[1963]] | synonyms = }} Die '''aarbeireënpadda''' ''Breviceps acutirostris'' Poynton, 1963) is endemies aan die [[Kaapse floraryk]] binne die suidelike [[Kaapse Plooigordel|Kaapse Plooiberge]] in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Besonderhede oor die tipe-lokaliteit is beperk; daar word sleg...' 2975132 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Aarbeireënpadda | image = Breviceps acutirostris 298812295.jpg | taxon = Breviceps acutirostris | authority = Poynton, [[1963]] | synonyms = }} Die '''aarbeireënpadda''' ''Breviceps acutirostris'' Poynton, 1963) is endemies aan die [[Kaapse floraryk]] binne die suidelike [[Kaapse Plooigordel|Kaapse Plooiberge]] in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Besonderhede oor die tipe-lokaliteit is beperk; daar word slegs melding gemaak van die [[Swellendam]]berge in die Wes-Kaapprovinsie, waar die spesie op 5 Februarie 1927 deur G. Hutchinson versamel is. <ref name="amfi">[https://amphibiaweb.org/species/2371 Amfibiaweb]</ref> ==Habitat== Hierdie spesie verkies digte woud—insluitend beide die blaredak en ondergroei—met 'n aansienlike laag blareafval, maar kan ook in [[fynbos]] of grasveld voorkom. Hulle habitat strek van seevlak tot op 'n hoogte van 1600 m, maar steeds onderkant die [[Groot Eskarp, Suider-Afrika|Groot Eskarp]]. Hierdie spesie word dikwels geassosieer met grys sandgrond en [[Tafelberg]]sandsteen.<ref name="amfi"/> ==Besonderhede== Dit is 'n klein, bolvormige padda met 'n kort gesig en 'n mond wat afwaarts buig. Die spesie toon seksuele dimorfisme: wyfies kan 'n snoet-tot-vent-lengte van 40 mm bereik, terwyl mannetjies gewoonlik kleiner as 25 mm is. Die snoet is effens skerper en steek meer uit as by ander taksa in die genus. Die afstand tussen die neusgate is effens groter as die afstand tussen die neusgat en die oog. Die oë is klein. Die aarbeiereënpadda is 'n grawende spesie wat goed gedreineerde leem- of sandgrond verkies; hulle grawe hulself in deur middel van hul agterpote.Alle lede van die genus plant voort deur middel van direkte ontwikkeling. Eierleggings bevat ongeveer 24 groot (7 mm) eiers. <ref name="amfi"/> Die mannetjie roep vanaf die grondvlak, verhoogde sitplekke of vlak holtes onder plantegroei of blareafval. Die roep bestaan ​​uit 'n kort fluitgeluid (1,9 kHz met 'n duur van 200 ms) wat gewoonlik vinnig agtereenvolgens herhaal word. Hulle roep tydens en na reënval, gedurende die winter en lente . Hulle sal ook roep selfs wanneer 'n verwante spesie, die [[swart reënpadda]], binne enkele meters van 'n roepende mannetjie af is.<ref name="amfi"/> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Breviceps acutirostris}} * {{Wikispecies-inlyn|Breviceps acutirostris}} {{Breviceps}} {{Taksonbalk}} {{DEFAULTSORT:Aarbeireenpadda}} [[Kategorie:Paddas]] dy6e57n807s0wdvwp491yg34rqhumsb 2975135 2975132 2026-10-03T21:49:26Z Jcwf 4 2975135 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = onbekend | name = Aarbeireënpadda | image = Breviceps acutirostris 298812295.jpg | taxon = Breviceps acutirostris | authority = Poynton, [[1963]] | synonyms = }} Die '''aarbeireënpadda''' ''Breviceps acutirostris'' Poynton, 1963) is endemies aan die [[Kaapse floraryk]] binne die suidelike [[Kaapse Plooigordel|Kaapse Plooiberge]] in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Besonderhede oor die tipe-lokaliteit is beperk; daar word slegs melding gemaak van die [[Swellendam]]berge in die Wes-Kaapprovinsie, waar die spesie op 5 Februarie 1927 deur G. Hutchinson versamel is. <ref name="amfi">[https://amphibiaweb.org/species/2371 Amfibiaweb]</ref> ==Habitat== Hierdie spesie verkies digte woud—insluitend beide die blaredak en ondergroei—met 'n aansienlike laag blareafval, maar kan ook in [[fynbos]] of grasveld voorkom. Hulle habitat strek van seevlak tot op 'n hoogte van 1600 m, maar steeds onderkant die [[Groot Eskarp, Suider-Afrika|Groot Eskarp]]. Hierdie spesie word dikwels geassosieer met grys sandgrond en [[Tafelberg]]sandsteen.<ref name="amfi"/> ==Besonderhede== Dit is 'n klein, bolvormige padda met 'n kort gesig en 'n mond wat afwaarts buig. Die spesie toon seksuele dimorfisme: wyfies kan 'n snoet-tot-vent-lengte van 40 mm bereik, terwyl mannetjies gewoonlik kleiner as 25 mm is. Die snoet is effens skerper en steek meer uit as by ander taksa in die genus. Die afstand tussen die neusgate is effens groter as die afstand tussen die neusgat en die oog. Die oë is klein. Die aarbeiereënpadda is 'n grawende spesie wat goed gedreineerde leem- of sandgrond verkies; hulle grawe hulself in deur middel van hul agterpote.Alle lede van die genus plant voort deur middel van direkte ontwikkeling. Eierleggings bevat ongeveer 24 groot (7 mm) eiers. <ref name="amfi"/> Die mannetjie roep vanaf die grondvlak, verhoogde sitplekke of vlak holtes onder plantegroei of blareafval. Die roep bestaan ​​uit 'n kort fluitgeluid (1,9 kHz met 'n duur van 200 ms) wat gewoonlik vinnig agtereenvolgens herhaal word. Hulle roep tydens en na reënval, gedurende die winter en lente . Hulle sal ook roep selfs wanneer 'n verwante spesie, die [[swart reënpadda]], binne enkele meters van 'n roepende mannetjie af is.<ref name="amfi"/> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Breviceps acutirostris}} * {{Wikispecies-inlyn|Breviceps acutirostris}} {{Breviceps}} {{Taksonbalk}} {{DEFAULTSORT:Aarbeireenpadda}} [[Kategorie:Paddas]] ihh4u2sgakvaybs1mkkc32jzl3kxmlf 2975138 2975135 2026-10-03T21:54:46Z Jcwf 4 2975138 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Aarbeireënpadda | image = Breviceps acutirostris 298812295.jpg | taxon = Breviceps acutirostris | authority = Poynton, [[1963]] | synonyms = }} Die '''aarbeireënpadda''' ''Breviceps acutirostris'' Poynton, 1963) is endemies aan die [[Kaapse floraryk]] binne die suidelike [[Kaapse Plooigordel|Kaapse Plooiberge]] in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Besonderhede oor die tipe-lokaliteit is beperk; daar word slegs melding gemaak van die [[Swellendam]]berge in die Wes-Kaapprovinsie, waar die spesie op 5 Februarie 1927 deur G. Hutchinson versamel is. <ref name="amfi">[https://amphibiaweb.org/species/2371 Amfibiaweb]</ref> ==Habitat== Hierdie spesie verkies digte woud—insluitend beide die blaredak en ondergroei—met 'n aansienlike laag blareafval, maar kan ook in [[fynbos]] of grasveld voorkom. Hulle habitat strek van seevlak tot op 'n hoogte van 1600 m, maar steeds onderkant die [[Groot Eskarp, Suider-Afrika|Groot Eskarp]]. Hierdie spesie word dikwels geassosieer met grys sandgrond en [[Tafelberg]]sandsteen.<ref name="amfi"/> ==Besonderhede== Dit is 'n klein, bolvormige padda met 'n kort gesig en 'n mond wat afwaarts buig. Die spesie toon seksuele dimorfisme: wyfies kan 'n snoet-tot-vent-lengte van 40 mm bereik, terwyl mannetjies gewoonlik kleiner as 25 mm is. Die snoet is effens skerper en steek meer uit as by ander taksa in die genus. Die afstand tussen die neusgate is effens groter as die afstand tussen die neusgat en die oog. Die oë is klein. Die aarbeiereënpadda is 'n grawende spesie wat goed gedreineerde leem- of sandgrond verkies; hulle grawe hulself in deur middel van hul agterpote.Alle lede van die genus plant voort deur middel van direkte ontwikkeling. Eierleggings bevat ongeveer 24 groot (7 mm) eiers. <ref name="amfi"/> Die mannetjie roep vanaf die grondvlak, verhoogde sitplekke of vlak holtes onder plantegroei of blareafval. Die roep bestaan ​​uit 'n kort fluitgeluid (1,9 kHz met 'n duur van 200 ms) wat gewoonlik vinnig agtereenvolgens herhaal word. Hulle roep tydens en na reënval, gedurende die winter en lente . Hulle sal ook roep selfs wanneer 'n verwante spesie, die [[swart reënpadda]], binne enkele meters van 'n roepende mannetjie af is.<ref name="amfi"/> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Breviceps acutirostris}} * {{Wikispecies-inlyn|Breviceps acutirostris}} {{Breviceps}} {{Taksonbalk}} {{DEFAULTSORT:Aarbeireenpadda}} [[Kategorie:Paddas]] dy6e57n807s0wdvwp491yg34rqhumsb 2975143 2975138 2026-10-03T22:08:02Z Jcwf 4 /* Besonderhede */ 2975143 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Aarbeireënpadda | image = Breviceps acutirostris 298812295.jpg | taxon = Breviceps acutirostris | authority = Poynton, [[1963]] | synonyms = }} Die '''aarbeireënpadda''' ''Breviceps acutirostris'' Poynton, 1963) is endemies aan die [[Kaapse floraryk]] binne die suidelike [[Kaapse Plooigordel|Kaapse Plooiberge]] in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Besonderhede oor die tipe-lokaliteit is beperk; daar word slegs melding gemaak van die [[Swellendam]]berge in die Wes-Kaapprovinsie, waar die spesie op 5 Februarie 1927 deur G. Hutchinson versamel is. <ref name="amfi">[https://amphibiaweb.org/species/2371 Amfibiaweb]</ref> ==Habitat== Hierdie spesie verkies digte woud—insluitend beide die blaredak en ondergroei—met 'n aansienlike laag blareafval, maar kan ook in [[fynbos]] of grasveld voorkom. Hulle habitat strek van seevlak tot op 'n hoogte van 1600 m, maar steeds onderkant die [[Groot Eskarp, Suider-Afrika|Groot Eskarp]]. Hierdie spesie word dikwels geassosieer met grys sandgrond en [[Tafelberg]]sandsteen.<ref name="amfi"/> ==Besonderhede== Dit is 'n klein, bolvormige padda met 'n kort gesig en 'n mond wat afwaarts buig.<ref name="amfi"/> Die rugkant is rooierig of pienk tot roomwit, met talle verhewe swart korrels. Die onderkant is persagtig met roomkleurige kolle.<ref name="bdi">[https://thebdi.org/2022/01/24/strawberry-rain-frog-breviceps-acutirostris/ the BDI 2022]</ref> Die spesie toon seksuele dimorfisme: wyfies kan 'n snoet-tot-vent-lengte van 40 mm bereik, terwyl mannetjies gewoonlik kleiner as 25 mm is. Die snoet is effens skerper en steek meer uit as by ander taksa in die genus. Die afstand tussen die neusgate is effens groter as die afstand tussen die neusgat en die oog. Die oë is klein. Die aarbeiereënpadda is 'n grawende spesie wat goed gedreineerde leem- of sandgrond verkies; hulle grawe hulself in deur middel van hul agterpote.Alle lede van die genus plant voort deur middel van direkte ontwikkeling. Eierleggings bevat ongeveer 24 groot (7 mm) eiers. <ref name="amfi"/> Die mannetjie roep vanaf die grondvlak, verhoogde sitplekke of vlak holtes onder plantegroei of blareafval. Die roep bestaan ​​uit 'n kort fluitgeluid (1,9 kHz met 'n duur van 200 ms) wat gewoonlik vinnig agtereenvolgens herhaal word. Hulle roep tydens en na reënval, gedurende die winter en lente . Hulle sal ook roep selfs wanneer 'n verwante spesie, die [[swart reënpadda]], binne enkele meters van 'n roepende mannetjie af is.<ref name="amfi"/> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Breviceps acutirostris}} * {{Wikispecies-inlyn|Breviceps acutirostris}} {{Breviceps}} {{Taksonbalk}} {{DEFAULTSORT:Aarbeireenpadda}} [[Kategorie:Paddas]] 0xrq1q45d8pjaujj1ovbea4m6fc6m80 2975144 2975143 2026-10-03T22:10:12Z Jcwf 4 2975144 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Aarbeireënpadda | image = Breviceps acutirostris 298812295.jpg | taxon = Breviceps acutirostris | authority = Poynton, [[1963]] | synonyms = }} Die '''aarbeireënpadda''' ''Breviceps acutirostris'' Poynton, 1963) is endemies aan die [[Kaapse floraryk]] binne die suidelike [[Kaapse Plooigordel|Kaapse Plooiberge]] in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Besonderhede oor die tipe-lokaliteit is beperk; daar word slegs melding gemaak van die [[Swellendam]]berge in die Wes-Kaapprovinsie, waar die spesie op 5 Februarie 1927 deur G. Hutchinson versamel is. <ref name="amfi">[https://amphibiaweb.org/species/2371 Amfibiaweb]</ref> ==Status== Die bergagtige habitat van die aarbeireënpadda word oor die algemeen min versteur en kom voor in verskeie beskermde gebiede, soos die [[Marloth-natuurreservaat]], die [[Boosmansbos-wildernisgebied]] en die [[Grootvadersbosch]]-staatswoud. Hierdie spesie word nie bedreig nie.<ref name="bdi"/> ==Habitat== Hierdie spesie verkies digte woud—insluitend beide die blaredak en ondergroei—met 'n aansienlike laag blareafval, maar kan ook in [[fynbos]] of grasveld voorkom. Hulle habitat strek van seevlak tot op 'n hoogte van 1600 m, maar steeds onderkant die [[Groot Eskarp, Suider-Afrika|Groot Eskarp]]. Hierdie spesie word dikwels geassosieer met grys sandgrond en [[Tafelberg]]sandsteen.<ref name="amfi"/> ==Besonderhede== Dit is 'n klein, bolvormige padda met 'n kort gesig en 'n mond wat afwaarts buig.<ref name="amfi"/> Die rugkant is rooierig of pienk tot roomwit, met talle verhewe swart korrels. Die onderkant is persagtig met roomkleurige kolle.<ref name="bdi">[https://thebdi.org/2022/01/24/strawberry-rain-frog-breviceps-acutirostris/ the BDI 2022]</ref> Die spesie toon seksuele dimorfisme: wyfies kan 'n snoet-tot-vent-lengte van 40 mm bereik, terwyl mannetjies gewoonlik kleiner as 25 mm is. Die snoet is effens skerper en steek meer uit as by ander taksa in die genus. Die afstand tussen die neusgate is effens groter as die afstand tussen die neusgat en die oog. Die oë is klein. Die aarbeiereënpadda is 'n grawende spesie wat goed gedreineerde leem- of sandgrond verkies; hulle grawe hulself in deur middel van hul agterpote.Alle lede van die genus plant voort deur middel van direkte ontwikkeling. Eierleggings bevat ongeveer 24 groot (7 mm) eiers. <ref name="amfi"/> Die mannetjie roep vanaf die grondvlak, verhoogde sitplekke of vlak holtes onder plantegroei of blareafval. Die roep bestaan ​​uit 'n kort fluitgeluid (1,9 kHz met 'n duur van 200 ms) wat gewoonlik vinnig agtereenvolgens herhaal word. Hulle roep tydens en na reënval, gedurende die winter en lente . Hulle sal ook roep selfs wanneer 'n verwante spesie, die [[swart reënpadda]], binne enkele meters van 'n roepende mannetjie af is.<ref name="amfi"/> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Breviceps acutirostris}} * {{Wikispecies-inlyn|Breviceps acutirostris}} {{Breviceps}} {{Taksonbalk}} {{DEFAULTSORT:Aarbeireenpadda}} [[Kategorie:Paddas]] 31nl0jheib2f2ny7jy278t0hk72udyw Breviceps acutirostris 0 470104 2975133 2026-10-03T21:45:59Z Jcwf 4 Stuur aan na [[Aarbeireënpadda]] 2975133 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Aarbeireënpadda]] htdk6p63d06xnwthruwdjpeg8bksltj Sjabloon:Image label marker 10 470105 2975137 2026-10-03T21:54:04Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '<includeonly><!-- _ __ ___ ____ _____ ____ ___ __ _ __ ___ ____ _____ ____ ___ __ _ Checks to see if the image part should be shown or not. Checks for: if( marker_size > 0 ) { if( defined show_image || defined showimage ) { if( show_image = yes || showimage = yes ) { <show the image> } else { <don't show the image> } } else { <nothing overrides the 'marke...' 2975137 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- _ __ ___ ____ _____ ____ ___ __ _ __ ___ ____ _____ ____ ___ __ _ Checks to see if the image part should be shown or not. Checks for: if( marker_size > 0 ) { if( defined show_image || defined showimage ) { if( show_image = yes || showimage = yes ) { <show the image> } else { <don't show the image> } } else { <nothing overrides the 'marker_size > 0', so show the image> } } else { <'marker_size <= 0', so don't show the image> } Looking for an easier solution... Either way, if you don't want the image part you should maybe consider using another template? -->{{#ifexpr: {{#ifexpr: {{{marker_size |{{{marker-size |7 }}} }}} > 0 |<!-- Maybe show the image since 'marker_size > 0'. Check if 'show_image' or 'showimage' has a value. --> {{#if: {{{show_image |{{{showimage |{{{show-image | }}} }}} }}} |<!-- Either 'show_image' or 'showimage' has a value. Check what it is. --> {{#ifeq: {{lc: {{{show_image |{{{showimage |{{{show-image | }}} }}} }}} }} |yes | 1 <!-- value is yes = show the image. --> | -1 <!-- value is anything else = don't show the image. --> }} | 1 <!-- Neither 'show_image' nor 'showimage' has a value. Show the image since 'marker_size > 0'. --> }} | -1 <!-- 'marker_size <= 0'. Don't show the image --> }} > 0 |<!-- _ __ ___ ____ _____ ____ ___ __ _ __ ___ ____ _____ ____ ___ __ _ Image is going to be shown, calculating position. --><div style="position:absolute; float:left; <!-- x_relative = x_marker_orig / x_orig * x_scaled - marker_size / 2 + x_adjust --> left:{{#expr: {{{x |{{{x_marker_orig |{{{x-marker-orig |1 }}} }}} }}} / {{{x_orig |{{{width_orig |{{{x-orig |{{{width-orig |1 }}} }}} }}} }}} * {{{scale |{{{width |{{{x_scaled |{{{x-scaled |250 }}} }}} }}} }}} - {{{marker_size |{{{marker-size |7 }}} }}} / 2 + {{{x_adjust |{{{x-adjust |0 }}} }}} }}px; <!-- y_relative = y_marker_orig / y_orig * y_scaled - marker_size / 2 + y_adjust where y_scaled = x_scaled / x_orig * y_orig --> top:{{#expr: {{{y |{{{y_marker_orig |{{{y-marker-orig |1 }}} }}} }}} / {{{y_orig |{{{height_orig |{{{y-orig |{{{height-orig |1 }}} }}} }}} }}} * {{{height |{{{y_scaled |{{{y-scaled | {{{scale |{{{width |{{{x_scaled |{{{x-scaled |250 }}} }}} }}} }}} / {{{x_orig |{{{width_orig |{{{x-orig |{{{width-orig |1 }}} }}} }}} }}} * {{{y_orig |{{{height_orig |{{{y-orig |{{{height-orig |1 }}} }}} }}} }}} }}} }}} }}} - {{{marker_size |{{{marker-size |7 }}} }}} / 2 + {{{y_adjust |{{{y-adjust |0 }}} }}} }}px; ">[[Image:{{{image|Red pog.svg}}}|{{{marker_size |{{{marker-size |7 }}} }}}px]]</div> |<!-- _ __ ___ ____ _____ ____ ___ __ _ __ ___ ____ _____ ____ ___ __ _ Don't want to show an image. Do nothing, but marker size should be set to 0. -->}}<!-- End of show image test. Start of show text test. -->{{#if: {{{text|}}} |<!-- _ __ ___ ____ _____ ____ ___ __ _ __ ___ ____ _____ ____ ___ __ _ Text is going to be shown, calculating position. --><div style="position:absolute; float:left; <!-- x_relative = x_marker_orig / x_orig * x_scaled + marker_size / 2 + x_adjust + x_textadjust --> left:{{#expr: {{{x |{{{x_marker_orig |{{{x-marker-orig |1 }}} }}} }}} / {{{x_orig |{{{width_orig |{{{x-orig |{{{width-orig |1 }}} }}} }}} }}} * {{{scale |{{{width |{{{x_scaled |{{{x-scaled |250 }}} }}} }}} }}} <!-- Was the image shown or not? Copy and paste from "code" further up. --> {{#ifexpr: {{#ifexpr: {{{marker_size |{{{marker-size |7 }}} }}} > 0 |<!-- Maybe show the image since 'marker_size > 0'. Check if 'show_image' or 'showimage' has a value. --> {{#if: {{{show_image |{{{showimage |{{{show-image | }}} }}} }}} |<!-- Either 'show_image' or 'showimage' has a value. Check what it is. --> {{#ifeq: {{lc: {{{show_image |{{{showimage |{{{show-image | }}} }}} }}} }} |yes | 1 <!-- value is yes = show the image. --> | -1 <!-- value is anything else = don't show the image. --> }} | 1 <!-- Neither 'show_image' nor 'showimage' has a value. Show the image since 'marker_size > 0'. --> }} | -1 <!-- 'marker_size <= 0'. Don't show the image --> }} > 0 | + {{{marker_size |{{{marker-size |7 }}} }}} / 2 + {{{x_textadjust |{{{x-textadjust |3 }}} }}} | + 0 + {{{x_textadjust |{{{x-textadjust |0 }}} }}} }} + {{{x_adjust |{{{x-adjust |0 }}} }}} }}px; <!-- y_relative = y_marker_orig / y_orig * y_scaled - marker_size / 2 + y_adjust + y_textadjust where y_scaled = x_scaled / x_orig * y_orig --> top:{{#expr: {{{y |{{{y_marker_orig |{{{y-marker-orig |1 }}} }}} }}} / {{{y_orig |{{{height_orig |{{{y-orig |{{{height-orig |1 }}} }}} }}} }}} * {{{height |{{{y_scaled |{{{y-scaled | {{{scale |{{{width |{{{x_scaled |{{{x-scaled |250 }}} }}} }}} }}} / {{{x_orig |{{{width_orig |{{{x-orig |{{{width-orig |1 }}} }}} }}} }}} * {{{y_orig |{{{height_orig |{{{y-orig |{{{height-orig |1 }}} }}} }}} }}} }}} }}} }}} <!-- Was the image shown or not? Copy and paste from "code" further up. --> {{#ifexpr: {{#ifexpr: {{{marker_size |{{{marker-size |7 }}} }}} > 0 |<!-- Maybe show the image since 'marker_size > 0'. Check if 'show_image' or 'showimage' has a value. --> {{#if: {{{show_image |{{{showimage |{{{show-image | }}} }}} }}} |<!-- Either 'show_image' or 'showimage' has a value. Check what it is. --> {{#ifeq: {{lc: {{{show_image |{{{showimage |{{{show-image | }}} }}} }}} }} |yes | 1 <!-- value is yes = show the image. --> | -1 <!-- value is anything else = don't show the image. --> }} | 1 <!-- Neither 'show_image' nor 'showimage' has a value. Show the image since 'marker_size > 0'. --> }} | -1 <!-- 'marker_size <= 0'. Don't show the image --> }} > 0 | - {{{marker_size |{{{marker-size |7 }}} }}} / 2 | + 0 }} + {{{y_adjust |{{{y-adjust |0 }}} }}} + {{{y_textadjust |{{{y-textadjust |0 }}} }}} }}px; <!-- The rest of the css-options. Clumsy way to do it because of unwanted extra spaces and broken CSS otherwise. --> color:{{#if: {{{text_color |{{{text-color |{{{color | }}} }}} }}} | {{#if: {{{text_color|}}} |{{{text_color}}} |{{#if: {{{text-color|}}} |{{{text-color}}} |{{#if: {{{color|}}} |{{{color}}} }} }} }} |black }}; text-align:{{#if: {{{text_align |{{{text-align | }}} }}} | {{#if: {{{text_align|}}} |{{{text_align}}} |{{#if: {{{text-align|}}} |{{{text-align}}} }} }} |left }}; {{#if: {{{text_width |{{{text-width | }}} }}} |width:{{#if: {{{text_width|}}} |{{{text_width}}} |{{#if: {{{text-width|}}} |{{{text-width}}} }} }}; }} {{#if: {{{font_size |{{{font-size | }}} }}} |font-size:{{#if: {{{font_size|}}} |{{{font_size}}} |{{#if: {{{font-size|}}} |{{{font-size}}} }} }}; }} {{#if: {{{style | }}} |{{{style}}} }} ">{{{text|}}}</div> |<!-- _ __ ___ ____ _____ ____ ___ __ _ __ ___ ____ _____ ____ ___ __ _ No text entered. Do nothing. -->}}</includeonly><noinclude><!-- _ __ ___ ____ _____ ____ ___ __ _ __ ___ ____ _____ ____ ___ __ _ Text to be shown when the template is viewed directly as a page. _ __ ___ ____ _____ ____ ___ __ _ __ ___ ____ _____ ____ ___ __ _ --> {{Documentation|Template:Image label marker/doc}} </noinclude> aob0b3ehbfaf7kevytzb80k06kmeo0b 274301 Wikipedia 0 470106 2975148 2026-10-03T22:37:28Z BurgertB 2401 Nuwe artikel, besig 2975148 wikitext text/x-wiki '''274301 Wikipedia''', voorlopige benaming '''{{mp|2008 QH|24}}''', is ’n [[asteroïed]] van die [[4 Vesta|Vesta-familie]] wat in die binneste deel van die [[asteroïedgordel]] wentel en 'n deursnee van sowat 1&nbsp;km het. Dit is op 25 Augustus 2008 deur sterrekundiges by die Androesjifka-sterrewag in die noorde van [[Oekraïne]] ontdek.<ref name="MPC-object" /> Die asteroïed is in Januarie 2013 na die aanlyn ensiklopedie [[Wikipedia]] genoem.<ref name="jpldata" /> == Etimologie == Die besluit van die Komitee vir die Benoeming van Kleinliggame om die naam "Wikipedia" aan die asteroïed toe te ken is op 27 Januarie 2013 in die Kleinplaneet-omsendbrief gepubliseer.<ref name="MPC-Circulars-Archive" /> Die asteroïed het die nommer "274301" ontvang.<ref name="mpc_74684" /> Die naam is voorgestel deur Andrij Makoecha, ’n bestuurslid van die Wikimedia Oekraïne. Dit is deur die eienaar van die sterrewag, Joeri Iwasjtsjenko, aan die komitee voorgelê.<ref name="regio" /> == Waarneming == Die asteroïed wat nou Wikipedia genoem word, is deur [[sterrekundige]]s van die Oekraïense Androesjifka-sterrewag, die land se enigste [[sterrewag]] in privaat besit,<ref name="regio" /> ontdek. Die sterrewag het sedert 2003 meer as 120 asteroïdes opgespoor.<ref name="MPC-discoverers" /> Die voorwerp is die eerste keer op 25 Augustus 2008 deur die Androesjifka-span waargeneem.<ref name="MPC-object" /> Dit is ook die volgende nag waargeneem en het die voorlopige benaming {{mp|2008 QH|24}} ontvang.<ref name="mps_255948" /> Nadat dit ook op 6 September deur die Androesjifka-span waargeneem is, is die wentelbaan van die asteroïed akkuraat bereken. Daar is aangetoon dat dit dieselfde asteroïed as {{mp|1997 RO|4}} en {{mp|2007 FK|34}} is wat voorheen deur die sterrewag ODAS ([[Frankryk]]) waargeneem is, asook in die Mount Lemmon-opname en deur die Steward-sterrewag (albei in [[Arizona]]).<ref name="MPC-object" /> == Eienskappe == Wikipedia is lid van die Vesta-familie, een van die talrykste asteroïedfamilies in die asteroïedgordel.<ref name="Ferret" /> Vesta-asteroïede het vermoedelik diep in die kors van [[4 Vesta]] ontstaan, moontlik uit ’n groot [[impakkrater]] in sy suidelike halfrond wat gevorm het as gevolg van ’n subkatastrofiese botsing.<ref name="Kelley-2003" /> Wikipedia wentel een keer elke 3 jaar en 8 maande (1&nbsp;342 dae) op ’n afstand van 2-2,7&nbsp;[[AE]] in die [[Kirkwoodgaping|binneste]] deel van die asteroïedgordel om die [[Son]], met 'n [[halflengteas]] van 2,38&nbsp;AE. Sy wentelbaan het ’n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteit]] van 0,15 en ’n [[baanhelling]] van 7° ten opsigte van die [[sonnebaan]].<ref name="jpldata" /> ==Verwysings== {{Verwysings|3 |verwysings= <ref name="jpldata">{{cite web |type = 2018-04-21 last obs. |title = JPL Small-Body Database Browser: 274301 Wikipedia (2008 QH24) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2274301 |publisher = Jet Propulsion Laboratory |access-date = 4 December 2018}}</ref> <ref name="MPC-object">{{cite web |title = 274301 Wikipedia (2008 QH24) |work = Minor Planet Center |url = https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=274301 |access-date = 4 December 2018}}</ref> <ref name="MPC-Circulars-Archive">{{cite web |title = MPC/MPO/MPS Archive |work = Minor Planet Center |url = https://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/MPCArchive_TBL.html |access-date = 7 July 2018}}</ref> <ref name="MPC-discoverers">{{cite web |title = Minor Planet Discoverers |work = Minor Planet Center |url = https://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/MPDiscsNum.html |date = 4 February 2023 |access-date = 17 April 2023}}</ref> <ref name="mps_255948">{{cite web |url=https://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2008/MPS_20080914.pdf |title=MPS 255948 |work=Minor Planet Center |date=14 September 2008}}</ref> <ref name="mpc_74684">{{cite web |url=https://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2011/MPC_20110418.pdf |title=MPC 74684 |work=Minor Planet Center |date=18 April 2011}}</ref> <ref name="Ferret">{{cite web |title = Asteroid 274301 Wikipedia |work = Small Bodies Data Ferret |url = https://sbntools.psi.edu/ferret/SimpleSearch/results.action?targetName=274301+Wikipedia |access-date = 7 July 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180707041850/https://sbntools.psi.edu/ferret/SimpleSearch/results.action?targetName=274301+Wikipedia |archive-date = 7 July 2018 |url-status = dead }}</ref> <ref name="Kelley-2003">{{cite journal |first1 = Michael S. |last1 = Kelley |first2 = Faith |last2 = Vilas |first3 = Michael J. |last3 = Gaffey |first4 = Paul A. |last4 = Abell |date = September 2003 |title = Quantified mineralogical evidence for a common origin of 1929 Kollaa with 4 Vesta and the HED meteorites |journal = Icarus |volume = 165 |issue = 1 |pages = 215–218 |bibcode = 2003Icar..165..215K |doi = 10.1016/S0019-1035(03)00149-0|url = https://zenodo.org/record/1259601}}</ref> <ref name="regio">{{cite web |url=http://regionews.ua/node/79163 |title=Астероїд, відкритий в Україні, було названо "Вікіпедія" |work=RegioNews |date=31 January 2013 |access-date=31 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130203134651/http://regionews.ua/node/79163 |archive-date=3 February 2013 |url-status=dead }}</ref> }} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|274301 Wikipedia}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = 274301 Wikipedia}} {{Normdata}} [[Kategorie:Asteroïede]] d87o75bteyjk8rh53g03r689qi93mnj 2975152 2975148 2026-10-03T23:07:33Z BurgertB 2401 Besig 2975152 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Planeet | bgcolour =#FFFFC0 | name = 274301 Wikipedia | image = [[Beeld:Orbit of 274301 Wikipedia.svg|250px]] | caption = Die wentelbaan van 274301 Wikipedia | discovery= yes | abs_magnitude = 17<ref name="MPC-object" /> | aphelion = 2,7306 [AE]] | arg_peri = 139,37° | asc_node = 183,37° | physical characteristics = yes | background = #D6D6D6 | caption = Orbital diagram of 274301 Wikipedia | discovered = 25 August 2008 | discoverer = Androesjifka-sterrewag | discovery_ref = <ref name="MPC-object" /> | discovery_site = Androesjifka-sterrewag | eccentricity = 0.1466 | epoch = 27 April 2019 ([[Julian day|JD]] 2458600.5) | inclination = 6.7312° | mean_anomaly = 335.71[[Degree (angle)|°]] | mean_diameter = {{val|0.95|ul=km}} {{small|(est. at [[astronomical albedo|0.35]])}}<br />{{val|1.5|0.5|u=km}} {{small|(assumed)}} ~1.385 km<ref>{{Cite web |title=Asteroid Wikipedia {{!}} Space Reference |url=https://www.spacereference.org/asteroid/274301-wikipedia-2008-qh24 |access-date=2026-06-05 |website=www.spacereference.org}}</ref> | mean_motion = {{Deg2DMS|0.2682|sup=ms}} / day | minorplanet = yes | mp_category = [[Asteroïedgordel|Hoofgordel]]<ref name="MPC-object" /><ref name="jpldata" />{{·}}{{small|([[Kirkwood gap|inner]])}}<br />[[Vesta family|Vesta]]<ref name="Ferret" /> | mpc_name = (274301) Wikipedia | name = 274301 Wikipedia | named_after = [[Wikipedia]]<ref name="MPC-object" /><br />(online encyclopedia) | observation_arc = 20.62 [[Julian year (astronomy)|yr]] (7,530 d) | orbit_ref = <ref name="jpldata" /> | perihelion = 2.0325 AU | period = 3.68 yr (1,342 d) | pronounced = {{IPAc-en|ˌ|w|ɪ|k|i|ˈ|p|iː|d|i|ə}}<br />{{respell|WIK|i|PEE|dee-ə}} | semimajor = 2.3815 AU | spectral_type = [[V-type asteroid|V]] or [[S-type asteroid|S]] {{small|([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]]-MOC)}}<ref name="Ferret" /> | uncertainty = 0 }} '''274301 Wikipedia''', voorlopige benaming '''{{mp|2008 QH|24}}''', is ’n [[asteroïed]] van die [[4 Vesta|Vesta-familie]] wat in die binneste deel van die [[asteroïedgordel]] wentel en 'n deursnee van sowat 1&nbsp;km het. Dit is op 25 Augustus 2008 deur sterrekundiges by die Androesjifka-sterrewag in die noorde van [[Oekraïne]] ontdek.<ref name="MPC-object" /> Die asteroïed is in Januarie 2013 na die aanlyn ensiklopedie [[Wikipedia]] genoem.<ref name="jpldata" /> == Etimologie == Die besluit van die Komitee vir die Benoeming van Kleinliggame om die naam "Wikipedia" aan die asteroïed toe te ken is op 27 Januarie 2013 in die Kleinplaneet-omsendbrief gepubliseer.<ref name="MPC-Circulars-Archive" /> Die asteroïed het die nommer "274301" ontvang.<ref name="mpc_74684" /> Die naam is voorgestel deur Andrij Makoecha, ’n bestuurslid van die Wikimedia Oekraïne. Dit is deur die eienaar van die sterrewag, Joeri Iwasjtsjenko, aan die komitee voorgelê.<ref name="regio" /> == Waarneming == Die asteroïed wat nou Wikipedia genoem word, is deur [[sterrekundige]]s van die Oekraïense Androesjifka-sterrewag, die land se enigste [[sterrewag]] in privaat besit,<ref name="regio" /> ontdek. Die sterrewag het sedert 2003 meer as 120 asteroïdes opgespoor.<ref name="MPC-discoverers" /> Die voorwerp is die eerste keer op 25 Augustus 2008 deur die Androesjifka-span waargeneem.<ref name="MPC-object" /> Dit is ook die volgende nag waargeneem en het die voorlopige benaming {{mp|2008 QH|24}} ontvang.<ref name="mps_255948" /> Nadat dit ook op 6 September deur die Androesjifka-span waargeneem is, is die wentelbaan van die asteroïed akkuraat bereken. Daar is aangetoon dat dit dieselfde asteroïed as {{mp|1997 RO|4}} en {{mp|2007 FK|34}} is wat voorheen deur die sterrewag ODAS ([[Frankryk]]) waargeneem is, asook in die Mount Lemmon-opname en deur die Steward-sterrewag (albei in [[Arizona]]).<ref name="MPC-object" /> == Eienskappe == Wikipedia is lid van die Vesta-familie, een van die talrykste asteroïedfamilies in die asteroïedgordel.<ref name="Ferret" /> Vesta-asteroïede het vermoedelik diep in die kors van [[4 Vesta]] ontstaan, moontlik uit ’n groot [[impakkrater]] in sy suidelike halfrond wat gevorm het as gevolg van ’n subkatastrofiese botsing.<ref name="Kelley-2003" /> Wikipedia wentel een keer elke 3 jaar en 8 maande (1&nbsp;342 dae) op ’n afstand van 2-2,7&nbsp;[[AE]] in die [[Kirkwoodgaping|binneste]] deel van die asteroïedgordel om die [[Son]], met 'n [[halflengteas]] van 2,38&nbsp;AE. Sy wentelbaan het ’n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteit]] van 0,15 en ’n [[baanhelling]] van 7° ten opsigte van die [[sonnebaan]].<ref name="jpldata" /> ==Verwysings== {{Verwysings|3 |verwysings= <ref name="jpldata">{{cite web |type = 2018-04-21 last obs. |title = JPL Small-Body Database Browser: 274301 Wikipedia (2008 QH24) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2274301 |publisher = Jet Propulsion Laboratory |access-date = 4 December 2018}}</ref> <ref name="MPC-object">{{cite web |title = 274301 Wikipedia (2008 QH24) |work = Minor Planet Center |url = https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=274301 |access-date = 4 December 2018}}</ref> <ref name="MPC-Circulars-Archive">{{cite web |title = MPC/MPO/MPS Archive |work = Minor Planet Center |url = https://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/MPCArchive_TBL.html |access-date = 7 July 2018}}</ref> <ref name="MPC-discoverers">{{cite web |title = Minor Planet Discoverers |work = Minor Planet Center |url = https://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/MPDiscsNum.html |date = 4 February 2023 |access-date = 17 April 2023}}</ref> <ref name="mps_255948">{{cite web |url=https://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2008/MPS_20080914.pdf |title=MPS 255948 |work=Minor Planet Center |date=14 September 2008}}</ref> <ref name="mpc_74684">{{cite web |url=https://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2011/MPC_20110418.pdf |title=MPC 74684 |work=Minor Planet Center |date=18 April 2011}}</ref> <ref name="Ferret">{{cite web |title = Asteroid 274301 Wikipedia |work = Small Bodies Data Ferret |url = https://sbntools.psi.edu/ferret/SimpleSearch/results.action?targetName=274301+Wikipedia |access-date = 7 July 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180707041850/https://sbntools.psi.edu/ferret/SimpleSearch/results.action?targetName=274301+Wikipedia |archive-date = 7 July 2018 |url-status = dead }}</ref> <ref name="Kelley-2003">{{cite journal |first1 = Michael S. |last1 = Kelley |first2 = Faith |last2 = Vilas |first3 = Michael J. |last3 = Gaffey |first4 = Paul A. |last4 = Abell |date = September 2003 |title = Quantified mineralogical evidence for a common origin of 1929 Kollaa with 4 Vesta and the HED meteorites |journal = Icarus |volume = 165 |issue = 1 |pages = 215–218 |bibcode = 2003Icar..165..215K |doi = 10.1016/S0019-1035(03)00149-0|url = https://zenodo.org/record/1259601}}</ref> <ref name="regio">{{cite web |url=http://regionews.ua/node/79163 |title=Астероїд, відкритий в Україні, було названо "Вікіпедія" |work=RegioNews |date=31 January 2013 |access-date=31 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130203134651/http://regionews.ua/node/79163 |archive-date=3 February 2013 |url-status=dead }}</ref> }} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|274301 Wikipedia}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = 274301 Wikipedia}} {{Normdata}} [[Kategorie:Asteroïede]] hrs3t91i9gdlk94nflq655btov21kmh Bespreking:274301 Wikipedia 1 470107 2975149 2026-10-03T22:39:08Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2975149 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Alan García 0 470108 2975161 2026-10-04T03:23:41Z ~2026-50434-89 214697 Nuwe bladsy geskep met '[[Lêer:20 de Mayo de 2011 Condecoración al presidente de la República de Perú, Alan García Pérez 1 (84) (5751855775) (cropped).jpg|duimnael]] '''Alan Gabriel Ludwig García Pérez''' ([[23 Mei]] [[1949]] – [[17 April]] [[2019]]) was 'n Peruaanse politikus wat as [[president]] van [[Peru]] gedien het vir twee termyne wat nie op mekaar gevolg het nie: van 1985 tot 1990 en van 2006 tot 2011. Hy was die tweede leier van die Amerikaanse Populêre Revolusionêre...' 2975161 wikitext text/x-wiki [[Lêer:20 de Mayo de 2011 Condecoración al presidente de la República de Perú, Alan García Pérez 1 (84) (5751855775) (cropped).jpg|duimnael]] '''Alan Gabriel Ludwig García Pérez''' ([[23 Mei]] [[1949]] – [[17 April]] [[2019]]) was 'n Peruaanse politikus wat as [[president]] van [[Peru]] gedien het vir twee termyne wat nie op mekaar gevolg het nie: van 1985 tot 1990 en van 2006 tot 2011. Hy was die tweede leier van die Amerikaanse Populêre Revolusionêre Alliansie (APRA) en die enigste lid van dié party wat as president gedien het. Hy is deur APRA se stigter, Víctor Raúl Haya de la Torre, begelei en het in die Grondwetgewende Vergadering van 1978–1979 gedien. Nadat hy in 1980 tot die Peruaanse Kongres verkies is, het hy in 1982 die pos van hoofsekretaris van APRA beklee en is hy in 1985 met 'n oorweldigende meerderheid tot president verkies. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:García, Alan}} [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Sterftes in 2019]] [[Kategorie:Peruane]] [[Kategorie:Presidente]] 5o5y1lsayr1zi19my4737qqbzeyroib 2975173 2975161 2026-10-04T03:49:31Z ~2026-50434-89 214697 /* Eksterne skakels */ 2975173 wikitext text/x-wiki [[Lêer:20 de Mayo de 2011 Condecoración al presidente de la República de Perú, Alan García Pérez 1 (84) (5751855775) (cropped).jpg|duimnael]] '''Alan Gabriel Ludwig García Pérez''' ([[23 Mei]] [[1949]] – [[17 April]] [[2019]]) was 'n Peruaanse politikus wat as [[president]] van [[Peru]] gedien het vir twee termyne wat nie op mekaar gevolg het nie: van 1985 tot 1990 en van 2006 tot 2011. Hy was die tweede leier van die Amerikaanse Populêre Revolusionêre Alliansie (APRA) en die enigste lid van dié party wat as president gedien het. Hy is deur APRA se stigter, Víctor Raúl Haya de la Torre, begelei en het in die Grondwetgewende Vergadering van 1978–1979 gedien. Nadat hy in 1980 tot die Peruaanse Kongres verkies is, het hy in 1982 die pos van hoofsekretaris van APRA beklee en is hy in 1985 met 'n oorweldigende meerderheid tot president verkies. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:García, Alan}} [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Sterftes in 2019]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] 5rdgnb5wr7xsl8ghb857whmptwe3hiw Alejandro Toledo 0 470109 2975162 2026-10-04T03:29:55Z ~2026-50434-89 214697 Nuwe bladsy geskep met '[[Lêer:Alejandro Toledo 2015 (cropped).jpg|duimnael]] '''Alejandro Celestino Toledo Manrique''' (gebore op [[28 Maart]] [[1946]]) is 'n voormalige Peruaanse politikus wat van 2001 tot 2006 as [[president]] van [[Peru]] gedien het. Hy het internasionale bekendheid verwerf nadat hy die opposisie teen president [[Alberto Fujimori]] – wat die presidentskap van 1990 tot 2000 beklee het – gelei het. Op 21 Oktober 2024 is hy tot 20 jaar tronkstraf gevonnis omdat hy om...' 2975162 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Alejandro Toledo 2015 (cropped).jpg|duimnael]] '''Alejandro Celestino Toledo Manrique''' (gebore op [[28 Maart]] [[1946]]) is 'n voormalige Peruaanse politikus wat van 2001 tot 2006 as [[president]] van [[Peru]] gedien het. Hy het internasionale bekendheid verwerf nadat hy die opposisie teen president [[Alberto Fujimori]] – wat die presidentskap van 1990 tot 2000 beklee het – gelei het. Op 21 Oktober 2024 is hy tot 20 jaar tronkstraf gevonnis omdat hy omkoopgeld van $35 miljoen aanvaar het om 'n snelwegkontrak aan die Brasiliaanse maatskappy [[Odebrecht]] toe te ken. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Toledo, Alejandro}} [[Kategorie:Geboortes in 1946]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Peruane]] [[Kategorie:Presidente]] bbrer0hhenio2zt5a5fsvqp5etezkd8 2975174 2975162 2026-10-04T03:50:10Z ~2026-50434-89 214697 /* Eksterne skakels */ 2975174 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Alejandro Toledo 2015 (cropped).jpg|duimnael]] '''Alejandro Celestino Toledo Manrique''' (gebore op [[28 Maart]] [[1946]]) is 'n voormalige Peruaanse politikus wat van 2001 tot 2006 as [[president]] van [[Peru]] gedien het. Hy het internasionale bekendheid verwerf nadat hy die opposisie teen president [[Alberto Fujimori]] – wat die presidentskap van 1990 tot 2000 beklee het – gelei het. Op 21 Oktober 2024 is hy tot 20 jaar tronkstraf gevonnis omdat hy omkoopgeld van $35 miljoen aanvaar het om 'n snelwegkontrak aan die Brasiliaanse maatskappy [[Odebrecht]] toe te ken. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Toledo, Alejandro}} [[Kategorie:Geboortes in 1946]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] bc96cv7clggmcwzuj8g77p81va6a3zi Ollanta Humala 0 470110 2975163 2026-10-04T03:34:25Z ~2026-50434-89 214697 Nuwe bladsy geskep met '[[Lêer:Ollanta Humala Tasso.jpg|duimnael]] '''Ollanta Moisés Humala Tasso''' (gebore [[27 Junie]] [[1962]]) is 'n voormalige Peruaanse militêre offisier en politikus wat van 2011 tot 2016 as [[president]] van [[Peru]] gedien het. Hy was 'n linkse wat die Peruaanse Nasionalistiese Party gestig het, maar tydens sy presidentskap na neoliberalisme en die politieke sentrum beweeg het. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFA...' 2975163 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Ollanta Humala Tasso.jpg|duimnael]] '''Ollanta Moisés Humala Tasso''' (gebore [[27 Junie]] [[1962]]) is 'n voormalige Peruaanse militêre offisier en politikus wat van 2011 tot 2016 as [[president]] van [[Peru]] gedien het. Hy was 'n linkse wat die Peruaanse Nasionalistiese Party gestig het, maar tydens sy presidentskap na neoliberalisme en die politieke sentrum beweeg het. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Humala, Ollanta}} [[Kategorie:Geboortes in 1962]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Peruane]] [[Kategorie:Presidente]] i6e9pceqflrpgxc0azafz4lqdep7uu9 2975170 2975163 2026-10-04T03:48:11Z ~2026-50434-89 214697 /* Eksterne skakels */ 2975170 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Ollanta Humala Tasso.jpg|duimnael]] '''Ollanta Moisés Humala Tasso''' (gebore [[27 Junie]] [[1962]]) is 'n voormalige Peruaanse militêre offisier en politikus wat van 2011 tot 2016 as [[president]] van [[Peru]] gedien het. Hy was 'n linkse wat die Peruaanse Nasionalistiese Party gestig het, maar tydens sy presidentskap na neoliberalisme en die politieke sentrum beweeg het. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Humala, Ollanta}} [[Kategorie:Geboortes in 1962]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] d0mux7tux3l37kbajqc9c777d6bfy7o Valentín Paniagua 0 470111 2975164 2026-10-04T03:38:52Z ~2026-50434-89 214697 Nuwe bladsy geskep met '[[Lêer:Valentin Paniagua 1963.jpg|duimnael]] '''Valentín Toribio Demetrio Agustin Paniagua Corazao''' ([[23 September]] [[1936]] – [[16 Oktober]] [[2006]]) was 'n Peruaanse regsgeleerde en politikus wat vir 'n kort tydperk, van 2000 tot 2001, as president van [[Peru]] gedien het. Hy is op 16 November 2000 tot president van die Kongres verkies en het die presidentskap oorgeneem nadat die dienende president, [[Alberto Fujimori]], en albei sy vise-presidente teen 2...' 2975164 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Valentin Paniagua 1963.jpg|duimnael]] '''Valentín Toribio Demetrio Agustin Paniagua Corazao''' ([[23 September]] [[1936]] – [[16 Oktober]] [[2006]]) was 'n Peruaanse regsgeleerde en politikus wat vir 'n kort tydperk, van 2000 tot 2001, as president van [[Peru]] gedien het. Hy is op 16 November 2000 tot president van die Kongres verkies en het die presidentskap oorgeneem nadat die dienende president, [[Alberto Fujimori]], en albei sy vise-presidente teen 22 November 2000 bedank het. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Paniagua, Valentín}} [[Kategorie:Geboortes in 1936]] [[Kategorie:Sterftes in 2006]] [[Kategorie:Peruane]] [[Kategorie:Presidente]] f7klqhkv5zo5588v7dw4hkive7siikc 2975175 2975164 2026-10-04T03:50:32Z ~2026-50434-89 214697 /* Eksterne skakels */ 2975175 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Valentin Paniagua 1963.jpg|duimnael]] '''Valentín Toribio Demetrio Agustin Paniagua Corazao''' ([[23 September]] [[1936]] – [[16 Oktober]] [[2006]]) was 'n Peruaanse regsgeleerde en politikus wat vir 'n kort tydperk, van 2000 tot 2001, as president van [[Peru]] gedien het. Hy is op 16 November 2000 tot president van die Kongres verkies en het die presidentskap oorgeneem nadat die dienende president, [[Alberto Fujimori]], en albei sy vise-presidente teen 22 November 2000 bedank het. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Paniagua, Valentín}} [[Kategorie:Geboortes in 1936]] [[Kategorie:Sterftes in 2006]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] 3xfkoimuhvxqk4b0mnb523i6ptqx80f Fernando Belaúnde 0 470112 2975165 2026-10-04T03:43:19Z ~2026-50434-89 214697 Nuwe bladsy geskep met '[[Lêer:Fernando Belaúnde Terry.jpg|duimnael]] '''Fernando Sergio Marcelo Marcos Belaúnde Terry''' ([[7 Oktober]] [[1912]] – [[4 Junie]] [[2002]]) was 'n Peruaanse politikus wat twee keer as [[president]] van [[Peru]] gedien het (1963–1968 en 1980–1985). Hy is in 1968 deur 'n militêre staatsgreep afgeset en is in 1980, na twaalf jaar van militêre bewind, herverkies. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Belaúnde,...' 2975165 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fernando Belaúnde Terry.jpg|duimnael]] '''Fernando Sergio Marcelo Marcos Belaúnde Terry''' ([[7 Oktober]] [[1912]] – [[4 Junie]] [[2002]]) was 'n Peruaanse politikus wat twee keer as [[president]] van [[Peru]] gedien het (1963–1968 en 1980–1985). Hy is in 1968 deur 'n militêre staatsgreep afgeset en is in 1980, na twaalf jaar van militêre bewind, herverkies. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Belaúnde, Fernando}} [[Kategorie:Geboortes in 1912]] [[Kategorie:Sterftes in 2002]] [[Kategorie:Peruane]] [[Kategorie:Presidente]] k8wunppqndobrcr43eovt45asctuw2x 2975176 2975165 2026-10-04T03:51:13Z ~2026-50434-89 214697 /* Eksterne skakels */ 2975176 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fernando Belaúnde Terry.jpg|duimnael]] '''Fernando Sergio Marcelo Marcos Belaúnde Terry''' ([[7 Oktober]] [[1912]] – [[4 Junie]] [[2002]]) was 'n Peruaanse politikus wat twee keer as [[president]] van [[Peru]] gedien het (1963–1968 en 1980–1985). Hy is in 1968 deur 'n militêre staatsgreep afgeset en is in 1980, na twaalf jaar van militêre bewind, herverkies. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Belaúnde, Fernando}} [[Kategorie:Geboortes in 1912]] [[Kategorie:Sterftes in 2002]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] mwhneb81vwwvadcidpk2r2xav60lw91 2975252 2975176 2026-10-04T09:56:19Z Sobaka 328 sjaboon 2975252 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fernando Belaúnde Terry.jpg|duimnael]] '''Fernando Sergio Marcelo Marcos Belaúnde Terry''' ([[7 Oktober]] [[1912]] – [[4 Junie]] [[2002]]) was 'n Peruaanse politikus wat twee keer as [[president]] van [[Peru]] gedien het (1963–1968 en 1980–1985). Hy is in 1968 deur 'n militêre staatsgreep afgeset en is in 1980, na twaalf jaar van militêre bewind, herverkies. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sjabloon:Presidente van Peru}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Belaúnde, Fernando}} [[Kategorie:Geboortes in 1912]] [[Kategorie:Sterftes in 2002]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] 7211vudxpvmuktokx51u8k9ysya07dm Kategorie:Presidente van Peru 14 470113 2975166 2026-10-04T03:45:01Z ~2026-50434-89 214697 Nuwe bladsy geskep met '[[Kategorie:Presidente]]' 2975166 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Presidente]] 2c2m2uyhllrxg6ii6mdk7ketdkr6shk Sjabloon:Presidente van Peru 10 470114 2975179 2026-10-04T04:04:25Z ~2026-50434-89 214697 Nuwe bladsy geskep met '{{Navbox | name = Presidente van Peru | title = [[President|Presidente]] van [[Peru]] | bodyclass = hlist | state = <includeonly>collapsed</includeonly> | above = | list1 = * [[José de San Martín]] * [[José de la Mar]] * [[José Bernardo de Tagle y Portocarrero, Marquis of Torre Tagle]] * [[José de la Riva Agüero]] * [[Francisco Valdivieso y Prada]] * [[José Bernardo de Tagle y Portocarrero, Marquis of Torre Tagle]] * [[Simón Bolívar]] * An...' 2975179 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Presidente van Peru | title = [[President|Presidente]] van [[Peru]] | bodyclass = hlist | state = <includeonly>collapsed</includeonly> | above = | list1 = * [[José de San Martín]] * [[José de la Mar]] * [[José Bernardo de Tagle y Portocarrero, Marquis of Torre Tagle]] * [[José de la Riva Agüero]] * [[Francisco Valdivieso y Prada]] * [[José Bernardo de Tagle y Portocarrero, Marquis of Torre Tagle]] * [[Simón Bolívar]] * [[Andrés de Santa Cruz]] * [[José de la Mar]] * [[Antonio Gutiérrez de la Fuente]] * [[Agustín Gamarra]] * [[Luis José de Orbegoso]] * [[Pedro Pablo Bermúdez]] * [[Felipe Santiago Salaverry]] * [[Andrés de Santa Cruz]] * [[Agustín Gamarra]] * [[Manuel Menéndez]] * [[Juan Crisóstomo Torrico]] * [[Juan Francisco de Vidal]] * [[Justo Figuerola]] * [[Manuel Ignacio de Vivanco]] * [[Domingo Nieto]] * [[Ramón Castilla]] * [[Domingo Elías]] * [[Justo Figuerola]] * [[Manuel Menéndez]] * [[Ramón Castilla]] * [[José Rufino Echenique]] * [[Ramón Castilla]] * [[Miguel de San Román]] * [[Pedro Diez Canseco]] * [[Juan Antonio Pezet]] * [[Mariano Ignacio Prado]] * [[Juan Antonio Pezet]] * [[Pedro Diez Canseco]] * [[Mariano Ignacio Prado]] * [[Pedro Diez Canseco]] * [[José Balta]] * [[Tomás Gutiérrez]] * [[Mariano Herencia Zevallos]] * [[Manuel Pardo (politikus)|Manuel Pardo]] * [[Mariano Ignacio Prado]] * [[Nicolás de Piérola]] * [[Francisco García Calderón]] * [[Lizardo Montero Flores]] * [[Miguel Iglesias]] * [[Antonio Arenas]] * [[Andrés Avelino Cáceres]] * [[Remigio Morales Bermúdez]] * [[Justiniano Borgoño]] * [[Andrés Avelino Cáceres]] * [[Manuel Candamo]] * [[Nicolás de Piérola]] * [[Eduardo López de Romaña]] * [[Manuel Candamo]] * [[Serapio Calderón]] * [[José Pardo y Barreda]] * [[Augusto B. Leguía]] * [[Guillermo Billinghurst]] * [[Óscar R. Benavides]] * [[José Pardo y Barreda]] * [[Augusto B. Leguía]] * [[Manuel María Ponce Brousset]] * [[Luis Miguel Sánchez Cerro]] * [[Ricardo Leoncio Elías Arias]] * [[Gustavo Jiménez]] * [[David Samanez Ocampo]] * [[Luis Miguel Sánchez Cerro]] * [[Óscar R. Benavides]] * [[Manuel Prado Ugarteche]] * [[José Bustamante y Rivero]] * [[Manuel A. Odría]] * [[Zenón Noriega Agüero]] * [[Manuel A. Odría]] * [[Manuel Prado Ugarteche]] * [[Ricardo Pérez Godoy]] * [[Nicolás Lindley López]] * [[Fernando Belaúnde]] * [[Juan Velasco Alvarado]] * [[Francisco Morales-Bermúdez]] * [[Fernando Belaúnde]] * [[Alan García]] * [[Alberto Fujimori]] * [[Valentín Paniagua]] * [[Alejandro Toledo]] * [[Alan García]] * [[Ollanta Humala]] * [[Pedro Pablo Kuczynski]] * [[Martín Vizcarra]] * [[Manuel Merino]] * [[Francisco Sagasti]] * [[Pedro Castillo]] * [[Dina Boluarte]] * [[José Jerí]] * [[José María Balcázar]] * [[Keiko Fujimori]] }}<noinclude> [[Kategorie:Presidente van Peru]] azng7ijwja6o6osbvhsy7w812fjgtsn Manuel Merino 0 470115 2975180 2026-10-04T04:10:45Z ~2026-50434-89 214697 Nuwe bladsy geskep met '[[Lêer:Manuel Merino de Lama (cropped2).jpg|duimnael]] '''Manuel Arturo Merino de Lama''' (gebore op [[20 Augustus]] [[1961]]) is 'n Peruaanse politikus wat vir 'n kort tydperk van vyf dae – tussen 10 en 15 November 2020 – as [[president]] van [[Peru]] gedien het. Hy het ook van 16 Maart 2020 tot 15 November 2020 as president van die Kongres gedien. Hy was 'n lid van die Kongres (AP) wat die kiesafdeling Tumbes verteenwoordig het tydens die termyne 2001–2006,...' 2975180 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Manuel Merino de Lama (cropped2).jpg|duimnael]] '''Manuel Arturo Merino de Lama''' (gebore op [[20 Augustus]] [[1961]]) is 'n Peruaanse politikus wat vir 'n kort tydperk van vyf dae – tussen 10 en 15 November 2020 – as [[president]] van [[Peru]] gedien het. Hy het ook van 16 Maart 2020 tot 15 November 2020 as president van die Kongres gedien. Hy was 'n lid van die Kongres (AP) wat die kiesafdeling Tumbes verteenwoordig het tydens die termyne 2001–2006, 2011–2016 en 2020–2021. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Merino, Manuel}} [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] f3etgwsu8y2d5d6qbq39o94q4csy9rs Francisco Sagasti 0 470116 2975182 2026-10-04T04:15:16Z ~2026-50434-89 214697 Nuwe bladsy geskep met '[[Lêer:Francisco Sagasti y FFAA (cropped).jpg|duimnael]] '''Francisco Rafael Sagasti Hochhausler''' (gebore op [[10 Oktober]] [[1944]]) is 'n Peruaanse ingenieur, akademikus, politikus en skrywer wat van November 2020 tot Julie 2021 as [[president]] van [[Peru]] gedien het. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sagasti, Francisco}} [[Kategorie:Geboortes in 1944]] [[Kategorie:Lewende mense]] Kategorie:President...' 2975182 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Francisco Sagasti y FFAA (cropped).jpg|duimnael]] '''Francisco Rafael Sagasti Hochhausler''' (gebore op [[10 Oktober]] [[1944]]) is 'n Peruaanse ingenieur, akademikus, politikus en skrywer wat van November 2020 tot Julie 2021 as [[president]] van [[Peru]] gedien het. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sagasti, Francisco}} [[Kategorie:Geboortes in 1944]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] inuhxregyg8tb4ebaskcq0dq0cmrx14 José Jerí 0 470117 2975183 2026-10-04T04:19:47Z ~2026-50434-89 214697 Nuwe bladsy geskep met '[[Lêer:President José Jerí.jpg|duimnael]] '''José Enrique Jerí Oré''' (gebore op [[13 November]] [[1986]]) is 'n Peruaanse politikus en regsgeleerde wat as [[president]] van [[Peru]] gedien het vanaf 2025 tot sy afsetting op 17 Februarie 2026, ná die afsetting van sy voorganger, [[Dina Boluarte]]. Voordat hy die presidentskap aanvaar het, was Jerí van Julie tot Oktober 2025 president van die Kongres van die Republiek; hy was sedert 2021 'n lid van die Kongre...' 2975183 wikitext text/x-wiki [[Lêer:President José Jerí.jpg|duimnael]] '''José Enrique Jerí Oré''' (gebore op [[13 November]] [[1986]]) is 'n Peruaanse politikus en regsgeleerde wat as [[president]] van [[Peru]] gedien het vanaf 2025 tot sy afsetting op 17 Februarie 2026, ná die afsetting van sy voorganger, [[Dina Boluarte]]. Voordat hy die presidentskap aanvaar het, was Jerí van Julie tot Oktober 2025 president van die Kongres van die Republiek; hy was sedert 2021 'n lid van die Kongres wat [[Lima]] namens die party Ons is Peru verteenwoordig het. Hy was die tiende Peruaanse president in minder as 'n dekade en, op die ouderdom van 38, die derde jongste en die eerste millennial wat as president van Peru gedien het. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Jerí, José}} [[Kategorie:Geboortes in 1986]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] 92jvytn81dfmww9fymjk4a9cwv45ju3 2975221 2975183 2026-10-04T09:01:55Z Sobaka 328 sjaboon 2975221 wikitext text/x-wiki [[Lêer:President José Jerí.jpg|duimnael]] '''José Enrique Jerí Oré''' (gebore op [[13 November]] [[1986]]) is 'n Peruaanse politikus en regsgeleerde wat as [[president]] van [[Peru]] gedien het vanaf 2025 tot sy afsetting op 17 Februarie 2026, ná die afsetting van sy voorganger, [[Dina Boluarte]]. Voordat hy die presidentskap aanvaar het, was Jerí van Julie tot Oktober 2025 president van die Kongres van die Republiek; hy was sedert 2021 'n lid van die Kongres wat [[Lima]] namens die party Ons is Peru verteenwoordig het. Hy was die tiende Peruaanse president in minder as 'n dekade en, op die ouderdom van 38, die derde jongste en die eerste millennial wat as president van Peru gedien het. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sjabloon:Presidente van Peru}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Jerí, José}} [[Kategorie:Geboortes in 1986]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] lwkggkm0nd4f2uzjjndbsg1kyzc5xu2 2975235 2975221 2026-10-04T09:17:25Z Sobaka 328 opruim 2975235 wikitext text/x-wiki [[Lêer:President José Jerí.jpg|duimnael]] '''José Enrique Jerí Oré''' (gebore op [[13 November]] [[1986]]) is 'n Peruaanse politikus en regsgeleerde wat as [[president]] van [[Peru]] gedien het vanaf 2025 tot sy afsetting op 17 Februarie 2026, ná die afsetting van sy voorganger, [[Dina Boluarte]]. Voordat hy die presidentskap aanvaar het, was Jerí van Julie tot Oktober 2025 president van die Kongres van die Republiek; hy was sedert 2021 'n lid van die Kongres wat [[Lima]] namens die party Ons is Peru verteenwoordig het. Hy was die tiende Peruaanse president in minder as 'n dekade en, op die ouderdom van 38, die derde jongste en die eerste millenniër wat as president van Peru gedien het. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sjabloon:Presidente van Peru}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Jerí, José}} [[Kategorie:Geboortes in 1986]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] 8jvbxpqim1s0lz5j7pj248mi4xh4omt 2975246 2975235 2026-10-04T09:39:22Z Sobaka 328 verwysings 2975246 wikitext text/x-wiki [[Lêer:President José Jerí.jpg|duimnael]] '''José Enrique Jerí Oré''' (gebore op [[13 November]] [[1986]]) is 'n Peruaanse politikus en regsgeleerde wat as [[president]] van [[Peru]] gedien het vanaf 2025 tot sy afsetting op 17 Februarie 2026, ná die afsetting van sy voorganger, [[Dina Boluarte]].<ref name="caretas-20251010" /> Voordat hy die presidentskap aanvaar het, was Jerí van Julie tot Oktober 2025 president van die Kongres van die Republiek; hy was sedert 2021 'n lid van die Kongres wat [[Lima]] namens die party Partido Democrático Somos Perú (Ons is Peru) verteenwoordig het.<ref>{{cite web |date=26 Julie 2025 |title=¿Quién es José Jerí, el nuevo presidente del Congreso? |trans-title=Who is José Jerí, the new president of Congress? |url=https://caretas.pe/politica/quien-es-jose-jeri-el-nuevo-presidente-del-congreso/ |work=Caretas |language=es |access-date=11 Augustus 2025 |archive-date=15 Augustus 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250815000753/https://caretas.pe/politica/quien-es-jose-jeri-el-nuevo-presidente-del-congreso/ |url-status=live }}</ref><ref name="infobae">{{cite web |date=26 Julie 2025 |title=José Jerí es el nuevo presidente del Congreso: las bancadas que lo apoyaron y cómo fue la votación en el Parlamento |trans-title=José Jerí is the new president of Congress: the caucuses that supported him and how the vote went in Parliament |url=https://www.infobae.com/peru/2025/07/26/jose-jeri-es-el-nuevo-presidente-del-congreso-las-bancadas-que-lo-apoyaron-y-como-fue-la-votacion-en-el-parlamento/ |publisher=Infobae |language=es |access-date=11 Augustus 2025 |archive-date=27 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251027042307/https://www.infobae.com/peru/2025/07/26/jose-jeri-es-el-nuevo-presidente-del-congreso-las-bancadas-que-lo-apoyaron-y-como-fue-la-votacion-en-el-parlamento/ |url-status=live }}</ref> Hy was die tiende Peruaanse president in minder as 'n dekade en, op die ouderdom van 38, die derde jongste en die eerste millenniër wat as president van Peru gedien het.<ref name="caretas-20251010">{{cite web |last=Mandujano |first=Edgar |date=10 Oktober 2025 |title=José Jerí Oré: el presidente improbable |trans-title=José Jerí Oré: the unlikely president |url=https://caretas.pe/home_web/home_principal/jose-jeri-ore-el-presidente-improbable/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010172734/https://caretas.pe/home_web/home_principal/jose-jeri-ore-el-presidente-improbable/ |archive-date=10 Oktober 2025 |access-date=10 Oktober 2025 |website=Caretas |language=es}}</ref> ===Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sjabloon:Presidente van Peru}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Jerí, José}} [[Kategorie:Geboortes in 1986]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] 7v2rkt3tq5r9yq7aelztwta6xxp5kzj 2975248 2975246 2026-10-04T09:41:37Z Sobaka 328 /* =Verwysings */ 2975248 wikitext text/x-wiki [[Lêer:President José Jerí.jpg|duimnael]] '''José Enrique Jerí Oré''' (gebore op [[13 November]] [[1986]]) is 'n Peruaanse politikus en regsgeleerde wat as [[president]] van [[Peru]] gedien het vanaf 2025 tot sy afsetting op 17 Februarie 2026, ná die afsetting van sy voorganger, [[Dina Boluarte]].<ref name="caretas-20251010" /> Voordat hy die presidentskap aanvaar het, was Jerí van Julie tot Oktober 2025 president van die Kongres van die Republiek; hy was sedert 2021 'n lid van die Kongres wat [[Lima]] namens die party Partido Democrático Somos Perú (Ons is Peru) verteenwoordig het.<ref>{{cite web |date=26 Julie 2025 |title=¿Quién es José Jerí, el nuevo presidente del Congreso? |trans-title=Who is José Jerí, the new president of Congress? |url=https://caretas.pe/politica/quien-es-jose-jeri-el-nuevo-presidente-del-congreso/ |work=Caretas |language=es |access-date=11 Augustus 2025 |archive-date=15 Augustus 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250815000753/https://caretas.pe/politica/quien-es-jose-jeri-el-nuevo-presidente-del-congreso/ |url-status=live }}</ref><ref name="infobae">{{cite web |date=26 Julie 2025 |title=José Jerí es el nuevo presidente del Congreso: las bancadas que lo apoyaron y cómo fue la votación en el Parlamento |trans-title=José Jerí is the new president of Congress: the caucuses that supported him and how the vote went in Parliament |url=https://www.infobae.com/peru/2025/07/26/jose-jeri-es-el-nuevo-presidente-del-congreso-las-bancadas-que-lo-apoyaron-y-como-fue-la-votacion-en-el-parlamento/ |publisher=Infobae |language=es |access-date=11 Augustus 2025 |archive-date=27 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251027042307/https://www.infobae.com/peru/2025/07/26/jose-jeri-es-el-nuevo-presidente-del-congreso-las-bancadas-que-lo-apoyaron-y-como-fue-la-votacion-en-el-parlamento/ |url-status=live }}</ref> Hy was die tiende Peruaanse president in minder as 'n dekade en, op die ouderdom van 38, die derde jongste en die eerste millenniër wat as president van Peru gedien het.<ref name="caretas-20251010">{{cite web |last=Mandujano |first=Edgar |date=10 Oktober 2025 |title=José Jerí Oré: el presidente improbable |trans-title=José Jerí Oré: the unlikely president |url=https://caretas.pe/home_web/home_principal/jose-jeri-ore-el-presidente-improbable/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010172734/https://caretas.pe/home_web/home_principal/jose-jeri-ore-el-presidente-improbable/ |archive-date=10 Oktober 2025 |access-date=10 Oktober 2025 |website=Caretas |language=es}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sjabloon:Presidente van Peru}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Jerí, José}} [[Kategorie:Geboortes in 1986]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] nd7b1cb8obvwb1tku4sxtjo2aova7pg 2975249 2975248 2026-10-04T09:47:28Z Sobaka 328 opdateer 2975249 wikitext text/x-wiki [[Lêer:President José Jerí.jpg|duimnael]] '''José Enrique Jerí Oré''' (gebore op [[13 November]] [[1986]]) is 'n Peruaanse politikus en regsgeleerde wat as [[president]] van [[Peru]] gedien het vanaf 2025 tot sy afsetting op 17 Februarie 2026, ná die afsetting van sy voorganger, [[Dina Boluarte]].<ref name="caretas-20251010" /> Voordat hy die presidentskap aanvaar het, was Jerí van Julie tot Oktober 2025 president van die Kongres van die Republiek; hy was sedert 2021 'n lid van die Kongres wat [[Lima]] namens die party Partido Democrático Somos Perú (Ons is Peru) verteenwoordig het.<ref>{{cite web |date=26 Julie 2025 |title=¿Quién es José Jerí, el nuevo presidente del Congreso? |trans-title=Who is José Jerí, the new president of Congress? |url=https://caretas.pe/politica/quien-es-jose-jeri-el-nuevo-presidente-del-congreso/ |work=Caretas |language=es |access-date=11 Augustus 2025 |archive-date=15 Augustus 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250815000753/https://caretas.pe/politica/quien-es-jose-jeri-el-nuevo-presidente-del-congreso/ |url-status=live }}</ref><ref name="infobae">{{cite web |date=26 Julie 2025 |title=José Jerí es el nuevo presidente del Congreso: las bancadas que lo apoyaron y cómo fue la votación en el Parlamento |trans-title=José Jerí is the new president of Congress: the caucuses that supported him and how the vote went in Parliament |url=https://www.infobae.com/peru/2025/07/26/jose-jeri-es-el-nuevo-presidente-del-congreso-las-bancadas-que-lo-apoyaron-y-como-fue-la-votacion-en-el-parlamento/ |publisher=Infobae |language=es |access-date=11 Augustus 2025 |archive-date=27 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251027042307/https://www.infobae.com/peru/2025/07/26/jose-jeri-es-el-nuevo-presidente-del-congreso-las-bancadas-que-lo-apoyaron-y-como-fue-la-votacion-en-el-parlamento/ |url-status=live }}</ref> Hy was die tiende Peruaanse president in minder as 'n dekade en, op die ouderdom van 38, die derde jongste en die eerste millenniër wat as president van Peru gedien het.<ref name="caretas-20251010">{{cite web |last=Mandujano |first=Edgar |date=10 Oktober 2025 |title=José Jerí Oré: el presidente improbable |trans-title=José Jerí Oré: the unlikely president |url=https://caretas.pe/home_web/home_principal/jose-jeri-ore-el-presidente-improbable/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010172734/https://caretas.pe/home_web/home_principal/jose-jeri-ore-el-presidente-improbable/ |archive-date=10 Oktober 2025 |access-date=10 Oktober 2025 |website=Caretas |language=es}}</ref> Jerí is aanvanklik tot die Kongres van die Republiek verkies as plaasvervanger vir [[Martín Vizcarra]], wat uit sy setel gesit is omdat hy na bewering die tou gespring het om 'n [[Covid-19-entstof|COVID-19-entstof]] te ontvang ("Vacunagate");<ref name="aljazeera.com">{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/4/17/perus-vizcarra-banned-from-public-office-over-vaccine-scandal|title=Peru's Vizcarra banned from public office over vaccine scandal|website=[[Al Jazeera]]|date=17 April 2021|access-date=11 Oktober 2025|archive-date=16 Augustus 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250816103208/https://www.aljazeera.com/news/2021/4/17/perus-vizcarra-banned-from-public-office-over-vaccine-scandal|url-status=live}}</ref> hy het gedien as lid van die sentristiese party Somos Perú (Ons is Peru). Op 26 Julie 2025 is hy verkies tot President van die Kongres van die Republiek vir die 2025–2026-sessiejaar, met die steun van Perú Libre (Vrye Peru), Fuerza Popular (Populêre Mag), Alianza para el Progresso (Alliansie vir Vooruitgang), Acción Popular (Populêre Aksie), Avanza País (Vooruitstrewende Land) en Somos Perú.<ref name="caretas-20251010"/><ref name=":4">{{cite web |last=Loo |first=Wendy Milla |date=26 Julie 2025 |title=José Jerí, new president of Congress [PROFILE] |url=https://rpp.pe/politica/congreso/jose-jeri-nuevo-presidente-del-congreso-perfil-noticia-1648008 |access-date=26 Julie 2025 |website=rpp.pe |language=es |archive-date=11 Oktober 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251011132217/https://rpp.pe/politica/congreso/jose-jeri-nuevo-presidente-del-congreso-perfil-noticia-1648008 |url-status=live }}</ref> Ná die eenparige mosie van beskuldiging en afsetting van [[Dina Boluarte]] op 10 Oktober 2025, te midde van die Peruaanse betogings van 2025, het Jerí die presidentskap oorgeneem in sy hoedanigheid as hoof van die wetgewende gesag.<ref name="reuters-20251010">{{cite news |last1=Aquino |first1=Marco |last2=Morland |first2=Sarah |date=10 Oktober 2025 |title=Peru Congress ousts president, successor vows 'war on crime' |url=https://www.reuters.com/world/americas/peru-lawmakers-make-fresh-push-remove-unpopular-president-office-2025-10-09/ |work=[[Reuters]] |access-date=10 Oktober 2025}}</ref> In sy inhuldigingstoespraak het Jerí onderneem om "'n regering van oorgang, empatie en nasionale versoening in te stel en te lei", en gesê dat die nasie "oorlog teen misdaad moet verklaar".<ref name="reuters-20251010"/><ref name="cnn-20251010">{{cite web |last=Ortiz |first=Andy |date=10 October 2025 |url=https://cnnespanol.cnn.com/2025/10/10/latinoamerica/quien-es-jose-jeri-inesperado-nuevo-presidente-peru-orix |title=¿Quién es José Jerí, el inesperado nuevo presidente de Perú? |trans-title=Who is José Jerí, the unexpected new president of Peru? |work=[[CNN]] |access-date=10 Oktober 2025 |language=es |archive-date=10 Oktober 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010163724/https://cnnespanol.cnn.com/2025/10/10/latinoamerica/quien-es-jose-jeri-inesperado-nuevo-presidente-peru-orix |url-status=live }}</ref> Die Peruaanse Kongres het op 12 Februarie 2026 'n mosie van afkeur teen Jerí aanvaar, wat hom uit sy posisie as president van Peru verwyder het. Anders as 'n formele mosie van beskuldiging (''impeachment''), wat 'n gekwalifiseerde meerderheid van 26 stemme in die wetgewende liggaam van 120 lede vereis, ontneem 'n mosie van afkeur hom van sy titel as hoof van die Kongres deur middel van 'n gewone meerderheid. Sy tussentydse status is vervolgens gebruik om hom uit die presidentskap te verwyder.<ref name=":02">{{cite web |date=18 Februarie 2026|title=Peru Congress ousts president because of China-linked secret meetings|url=https://www.nbcnews.com/world/south-america/peru-congress-ousts-president-china-linked-secret-meetings-rcna259489|access-date=18 Februarie 2026|website=NBC News|quote=Hoewel die huidige hoof van die Kongres, Fernando Rospigliosi, grondwetlik die volgende in die opvolgingslyn sou wees, het hy geweier om die presidentskap te aanvaar. Gevolglik sal wetgewers 'n nuwe hoof van die Kongres moet verkies, wat dan outomaties die presidentskap sal oorneem..}}</ref> Jerí het die sesde president geword wat deur die Kongres verwyder is, na Guillermo Billinghurst (1914), [[Alberto Fujimori]] (2001), [[Martín Vizcarra]] (2020), [[Pedro Castillo]] (2022) en Boluarte (2025). Hy was die vierde president wat in die 2020's verwyder is.<ref name="NYT20262">{{cite web |date=17 Februarie 2026 |title=Peru Ousts President, Again |url=https://www.nytimes.com/2026/02/17/world/americas/peru-president-jose-jeri-impeachment.html |access-date=17 Februarie 2026 |publisher=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{cite web |date=17 Februarie 2026 |title=Peru's congress votes to oust President Jeri |url=https://www.reuters.com/world/china/perus-congress-votes-oust-president-jeri-2026-02-17/ |access-date=17 Februarie 2026 |publisher=Reuters}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sjabloon:Presidente van Peru}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Jerí, José}} [[Kategorie:Geboortes in 1986]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] 7pxlu73orrya7q2j71fteuu8kl0b8s8 2975250 2975249 2026-10-04T09:48:24Z Sobaka 328 Nie meer 'n saadjie nie 2975250 wikitext text/x-wiki [[Lêer:President José Jerí.jpg|duimnael]] '''José Enrique Jerí Oré''' (gebore op [[13 November]] [[1986]]) is 'n Peruaanse politikus en regsgeleerde wat as [[president]] van [[Peru]] gedien het vanaf 2025 tot sy afsetting op 17 Februarie 2026, ná die afsetting van sy voorganger, [[Dina Boluarte]].<ref name="caretas-20251010" /> Voordat hy die presidentskap aanvaar het, was Jerí van Julie tot Oktober 2025 president van die Kongres van die Republiek; hy was sedert 2021 'n lid van die Kongres wat [[Lima]] namens die party Partido Democrático Somos Perú (Ons is Peru) verteenwoordig het.<ref>{{cite web |date=26 Julie 2025 |title=¿Quién es José Jerí, el nuevo presidente del Congreso? |trans-title=Who is José Jerí, the new president of Congress? |url=https://caretas.pe/politica/quien-es-jose-jeri-el-nuevo-presidente-del-congreso/ |work=Caretas |language=es |access-date=11 Augustus 2025 |archive-date=15 Augustus 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250815000753/https://caretas.pe/politica/quien-es-jose-jeri-el-nuevo-presidente-del-congreso/ |url-status=live }}</ref><ref name="infobae">{{cite web |date=26 Julie 2025 |title=José Jerí es el nuevo presidente del Congreso: las bancadas que lo apoyaron y cómo fue la votación en el Parlamento |trans-title=José Jerí is the new president of Congress: the caucuses that supported him and how the vote went in Parliament |url=https://www.infobae.com/peru/2025/07/26/jose-jeri-es-el-nuevo-presidente-del-congreso-las-bancadas-que-lo-apoyaron-y-como-fue-la-votacion-en-el-parlamento/ |publisher=Infobae |language=es |access-date=11 Augustus 2025 |archive-date=27 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251027042307/https://www.infobae.com/peru/2025/07/26/jose-jeri-es-el-nuevo-presidente-del-congreso-las-bancadas-que-lo-apoyaron-y-como-fue-la-votacion-en-el-parlamento/ |url-status=live }}</ref> Hy was die tiende Peruaanse president in minder as 'n dekade en, op die ouderdom van 38, die derde jongste en die eerste millenniër wat as president van Peru gedien het.<ref name="caretas-20251010">{{cite web |last=Mandujano |first=Edgar |date=10 Oktober 2025 |title=José Jerí Oré: el presidente improbable |trans-title=José Jerí Oré: the unlikely president |url=https://caretas.pe/home_web/home_principal/jose-jeri-ore-el-presidente-improbable/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010172734/https://caretas.pe/home_web/home_principal/jose-jeri-ore-el-presidente-improbable/ |archive-date=10 Oktober 2025 |access-date=10 Oktober 2025 |website=Caretas |language=es}}</ref> Jerí is aanvanklik tot die Kongres van die Republiek verkies as plaasvervanger vir [[Martín Vizcarra]], wat uit sy setel gesit is omdat hy na bewering die tou gespring het om 'n [[Covid-19-entstof|COVID-19-entstof]] te ontvang ("Vacunagate");<ref name="aljazeera.com">{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/4/17/perus-vizcarra-banned-from-public-office-over-vaccine-scandal|title=Peru's Vizcarra banned from public office over vaccine scandal|website=[[Al Jazeera]]|date=17 April 2021|access-date=11 Oktober 2025|archive-date=16 Augustus 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250816103208/https://www.aljazeera.com/news/2021/4/17/perus-vizcarra-banned-from-public-office-over-vaccine-scandal|url-status=live}}</ref> hy het gedien as lid van die sentristiese party Somos Perú (Ons is Peru). Op 26 Julie 2025 is hy verkies tot President van die Kongres van die Republiek vir die 2025–2026-sessiejaar, met die steun van Perú Libre (Vrye Peru), Fuerza Popular (Populêre Mag), Alianza para el Progresso (Alliansie vir Vooruitgang), Acción Popular (Populêre Aksie), Avanza País (Vooruitstrewende Land) en Somos Perú.<ref name="caretas-20251010"/><ref name=":4">{{cite web |last=Loo |first=Wendy Milla |date=26 Julie 2025 |title=José Jerí, new president of Congress [PROFILE] |url=https://rpp.pe/politica/congreso/jose-jeri-nuevo-presidente-del-congreso-perfil-noticia-1648008 |access-date=26 Julie 2025 |website=rpp.pe |language=es |archive-date=11 Oktober 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251011132217/https://rpp.pe/politica/congreso/jose-jeri-nuevo-presidente-del-congreso-perfil-noticia-1648008 |url-status=live }}</ref> Ná die eenparige mosie van beskuldiging en afsetting van [[Dina Boluarte]] op 10 Oktober 2025, te midde van die Peruaanse betogings van 2025, het Jerí die presidentskap oorgeneem in sy hoedanigheid as hoof van die wetgewende gesag.<ref name="reuters-20251010">{{cite news |last1=Aquino |first1=Marco |last2=Morland |first2=Sarah |date=10 Oktober 2025 |title=Peru Congress ousts president, successor vows 'war on crime' |url=https://www.reuters.com/world/americas/peru-lawmakers-make-fresh-push-remove-unpopular-president-office-2025-10-09/ |work=[[Reuters]] |access-date=10 Oktober 2025}}</ref> In sy inhuldigingstoespraak het Jerí onderneem om "'n regering van oorgang, empatie en nasionale versoening in te stel en te lei", en gesê dat die nasie "oorlog teen misdaad moet verklaar".<ref name="reuters-20251010"/><ref name="cnn-20251010">{{cite web |last=Ortiz |first=Andy |date=10 October 2025 |url=https://cnnespanol.cnn.com/2025/10/10/latinoamerica/quien-es-jose-jeri-inesperado-nuevo-presidente-peru-orix |title=¿Quién es José Jerí, el inesperado nuevo presidente de Perú? |trans-title=Who is José Jerí, the unexpected new president of Peru? |work=[[CNN]] |access-date=10 Oktober 2025 |language=es |archive-date=10 Oktober 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010163724/https://cnnespanol.cnn.com/2025/10/10/latinoamerica/quien-es-jose-jeri-inesperado-nuevo-presidente-peru-orix |url-status=live }}</ref> Die Peruaanse Kongres het op 12 Februarie 2026 'n mosie van afkeur teen Jerí aanvaar, wat hom uit sy posisie as president van Peru verwyder het. Anders as 'n formele mosie van beskuldiging (''impeachment''), wat 'n gekwalifiseerde meerderheid van 26 stemme in die wetgewende liggaam van 120 lede vereis, ontneem 'n mosie van afkeur hom van sy titel as hoof van die Kongres deur middel van 'n gewone meerderheid. Sy tussentydse status is vervolgens gebruik om hom uit die presidentskap te verwyder.<ref name=":02">{{cite web |date=18 Februarie 2026|title=Peru Congress ousts president because of China-linked secret meetings|url=https://www.nbcnews.com/world/south-america/peru-congress-ousts-president-china-linked-secret-meetings-rcna259489|access-date=18 Februarie 2026|website=NBC News|quote=Hoewel die huidige hoof van die Kongres, Fernando Rospigliosi, grondwetlik die volgende in die opvolgingslyn sou wees, het hy geweier om die presidentskap te aanvaar. Gevolglik sal wetgewers 'n nuwe hoof van die Kongres moet verkies, wat dan outomaties die presidentskap sal oorneem..}}</ref> Jerí het die sesde president geword wat deur die Kongres verwyder is, na Guillermo Billinghurst (1914), [[Alberto Fujimori]] (2001), [[Martín Vizcarra]] (2020), [[Pedro Castillo]] (2022) en Boluarte (2025). Hy was die vierde president wat in die 2020's verwyder is.<ref name="NYT20262">{{cite web |date=17 Februarie 2026 |title=Peru Ousts President, Again |url=https://www.nytimes.com/2026/02/17/world/americas/peru-president-jose-jeri-impeachment.html |access-date=17 Februarie 2026 |publisher=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{cite web |date=17 Februarie 2026 |title=Peru's congress votes to oust President Jeri |url=https://www.reuters.com/world/china/perus-congress-votes-oust-president-jeri-2026-02-17/ |access-date=17 Februarie 2026 |publisher=Reuters}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sjabloon:Presidente van Peru}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Jerí, José}} [[Kategorie:Geboortes in 1986]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] iylp7p81qr823x7mylozl80rpnohy6s José María Balcázar 0 470118 2975184 2026-10-04T04:23:43Z ~2026-50434-89 214697 Nuwe bladsy geskep met '[[Lêer:José María Balcázar 2026.jpg|duimnael]] '''José María Balcázar Zelada''' (gebore op [[17 Januarie]] [[1943]]) is 'n Peruaanse politikus en regsgeleerde wat van 18 Februarie tot 28 Julie 2026 as [[president]] van [[Peru]] gedien het. Hy is in 2021 vir die eerste keer tot die Kongres van Peru verkies as lid van die Free Peru-party; hy het sy lidmaatskap in 2022 bedank en gehelp om Bicentennial Peru te stig, 'n parlementêre blok van dissidente Free Peru-...' 2975184 wikitext text/x-wiki [[Lêer:José María Balcázar 2026.jpg|duimnael]] '''José María Balcázar Zelada''' (gebore op [[17 Januarie]] [[1943]]) is 'n Peruaanse politikus en regsgeleerde wat van 18 Februarie tot 28 Julie 2026 as [[president]] van [[Peru]] gedien het. Hy is in 2021 vir die eerste keer tot die Kongres van Peru verkies as lid van die Free Peru-party; hy het sy lidmaatskap in 2022 bedank en gehelp om Bicentennial Peru te stig, 'n parlementêre blok van dissidente Free Peru-kongreslede. Hy het in 2024 na die Free Peru-koukus teruggekeer, maar het ná die ontbinding van Bicentennial Peru as onafhanklike lid aangebly. Hy was vir 'n kort tydperk lid van Alfonso López-Chau se party, Now Nation, totdat hy vroeg in 2026 uitgesit is. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:María Balcázar, José}} [[Kategorie:Geboortes in 1943]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] 0errqoivkxdjqd73rs6724qr60q5pqw 2975209 2975184 2026-10-04T08:50:04Z Sobaka 328 opruim 2975209 wikitext text/x-wiki [[Lêer:José María Balcázar 2026.jpg|duimnael]] '''José María Balcázar Zelada''' (gebore op [[17 Januarie]] [[1943]]) is 'n Peruaanse politikus en regsgeleerde wat van 18 Februarie tot 28 Julie 2026 as [[president]] van [[Peru]] gedien het. Hy is in 2021 vir die eerste keer tot die Kongres van Peru verkies as lid van die Libre Perú-party; hy het sy lidmaatskap in 2022 bedank en gehelp om Bicentenario Perú te stig, 'n parlementêre blok van dissidente Libre Perú-party-kongreslede. Hy het in 2024 na die Libre Perú-party-koukus teruggekeer, maar het ná die ontbinding van Bicentenario Perú as onafhanklike lid aangebly. Hy was vir 'n kort tydperk lid van Alfonso López-Chau se party, Ahora Nación, totdat hy vroeg in 2026 uitgesit is.<ref>{{Cite web |date=19 Februarie 2026 |title=José María Balcázar se afilió a Ahora Nación, pero fue expulsado por sus múltiples cuestionamientos |url=https://www.infobae.com/peru/2026/02/19/jose-maria-balcazar-se-afilio-a-ahora-nacion-pero-fue-expulsado-por-sus-multiples-cuestionamientos/ |access-date=7 March 2026 |website=Infobae |language=es}}</ref> ==Verwysings=== {{Verwysings}}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:María Balcázar, José}} [[Kategorie:Geboortes in 1943]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] 0e2ovc0jre1x5wt5vedhiado8ujew1p 2975210 2975209 2026-10-04T08:50:23Z Sobaka 328 /* Verwysings= */ 2975210 wikitext text/x-wiki [[Lêer:José María Balcázar 2026.jpg|duimnael]] '''José María Balcázar Zelada''' (gebore op [[17 Januarie]] [[1943]]) is 'n Peruaanse politikus en regsgeleerde wat van 18 Februarie tot 28 Julie 2026 as [[president]] van [[Peru]] gedien het. Hy is in 2021 vir die eerste keer tot die Kongres van Peru verkies as lid van die Libre Perú-party; hy het sy lidmaatskap in 2022 bedank en gehelp om Bicentenario Perú te stig, 'n parlementêre blok van dissidente Libre Perú-party-kongreslede. Hy het in 2024 na die Libre Perú-party-koukus teruggekeer, maar het ná die ontbinding van Bicentenario Perú as onafhanklike lid aangebly. Hy was vir 'n kort tydperk lid van Alfonso López-Chau se party, Ahora Nación, totdat hy vroeg in 2026 uitgesit is.<ref>{{Cite web |date=19 Februarie 2026 |title=José María Balcázar se afilió a Ahora Nación, pero fue expulsado por sus múltiples cuestionamientos |url=https://www.infobae.com/peru/2026/02/19/jose-maria-balcazar-se-afilio-a-ahora-nacion-pero-fue-expulsado-por-sus-multiples-cuestionamientos/ |access-date=7 March 2026 |website=Infobae |language=es}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:María Balcázar, José}} [[Kategorie:Geboortes in 1943]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] 4l1doaplar0fophmezcr1ebkram1mln 2975211 2975210 2026-10-04T08:52:06Z Sobaka 328 bywerk 2975211 wikitext text/x-wiki [[Lêer:José María Balcázar 2026.jpg|duimnael]] '''José María Balcázar Zelada''' (gebore op [[17 Januarie]] [[1943]]) is 'n Peruaanse politikus en regsgeleerde wat van 18 Februarie tot 28 Julie 2026 as [[president]] van [[Peru]] gedien het. Hy is in 2021 vir die eerste keer tot die Kongres van Peru verkies as lid van die Libre Perú-party; hy het sy lidmaatskap in 2022 bedank en gehelp om Bicentenario Perú te stig, 'n parlementêre blok van dissidente Libre Perú-party-kongreslede. Hy het in 2024 na die Libre Perú-party-koukus teruggekeer, maar het ná die ontbinding van Bicentenario Perú as onafhanklike lid aangebly. Hy was vir 'n kort tydperk lid van Alfonso López-Chau se party, Ahora Nación, totdat hy vroeg in 2026 uitgesit is.<ref>{{Cite web |date=19 Februarie 2026 |title=José María Balcázar se afilió a Ahora Nación, pero fue expulsado por sus múltiples cuestionamientos |url=https://www.infobae.com/peru/2026/02/19/jose-maria-balcazar-se-afilio-a-ahora-nacion-pero-fue-expulsado-por-sus-multiples-cuestionamientos/ |access-date=7 March 2026 |website=Infobae |language=es}}</ref> Ná die mosie van afkeur teen en die afsetting van José Jerí as president op 17 Februarie 2026, is Balcázar as president van die Kongres verkies en die volgende dag as president van [[Peru]] aangewys. Balcázar het tydens sy politieke loopbaan met omstredenheid te kampe gehad, insluitend strafregtelike ondersoeke rakende bewerings van die wederregtelike toe-eiening van fondse, sy bande met Patricia Benavides tydens die omstredenheid rondom die Peruaanse Openbare Ministerie, en kritiek op sy standpunte oor kinderhuwelike.<ref>{{cite news |last=Collyns |first=Dan |date=19 February 2026 |title=Leftist who defended child marriage elected as Peru's interim president |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/19/jose-maria-balcazar-elected-peru-interim-president |work=The Guardian |access-date=21 Februarie 2026}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:María Balcázar, José}} [[Kategorie:Geboortes in 1943]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] 66d0x9ffcxmhzlelqvkqmbtyjs3tr9i 2975213 2975211 2026-10-04T08:52:55Z Sobaka 328 /* Verwysings */ 2975213 wikitext text/x-wiki [[Lêer:José María Balcázar 2026.jpg|duimnael]] '''José María Balcázar Zelada''' (gebore op [[17 Januarie]] [[1943]]) is 'n Peruaanse politikus en regsgeleerde wat van 18 Februarie tot 28 Julie 2026 as [[president]] van [[Peru]] gedien het. Hy is in 2021 vir die eerste keer tot die Kongres van Peru verkies as lid van die Libre Perú-party; hy het sy lidmaatskap in 2022 bedank en gehelp om Bicentenario Perú te stig, 'n parlementêre blok van dissidente Libre Perú-party-kongreslede. Hy het in 2024 na die Libre Perú-party-koukus teruggekeer, maar het ná die ontbinding van Bicentenario Perú as onafhanklike lid aangebly. Hy was vir 'n kort tydperk lid van Alfonso López-Chau se party, Ahora Nación, totdat hy vroeg in 2026 uitgesit is.<ref>{{Cite web |date=19 Februarie 2026 |title=José María Balcázar se afilió a Ahora Nación, pero fue expulsado por sus múltiples cuestionamientos |url=https://www.infobae.com/peru/2026/02/19/jose-maria-balcazar-se-afilio-a-ahora-nacion-pero-fue-expulsado-por-sus-multiples-cuestionamientos/ |access-date=7 March 2026 |website=Infobae |language=es}}</ref> Ná die mosie van afkeur teen en die afsetting van José Jerí as president op 17 Februarie 2026, is Balcázar as president van die Kongres verkies en die volgende dag as president van [[Peru]] aangewys. Balcázar het tydens sy politieke loopbaan met omstredenheid te kampe gehad, insluitend strafregtelike ondersoeke rakende bewerings van die wederregtelike toe-eiening van fondse, sy bande met Patricia Benavides tydens die omstredenheid rondom die Peruaanse Openbare Ministerie, en kritiek op sy standpunte oor kinderhuwelike.<ref>{{cite news |last=Collyns |first=Dan |date=19 February 2026 |title=Leftist who defended child marriage elected as Peru's interim president |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/19/jose-maria-balcazar-elected-peru-interim-president |work=The Guardian |access-date=21 Februarie 2026}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:María Balcázar, José}} [[Kategorie:Geboortes in 1943]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] tbghf7vroxi3bkh4hgd22i5pl9i3qzf 2975216 2975213 2026-10-04T08:56:08Z Sobaka 328 sjaboon 2975216 wikitext text/x-wiki [[Lêer:José María Balcázar 2026.jpg|duimnael]] '''José María Balcázar Zelada''' (gebore op [[17 Januarie]] [[1943]]) is 'n Peruaanse politikus en regsgeleerde wat van 18 Februarie tot 28 Julie 2026 as [[president]] van [[Peru]] gedien het. Hy is in 2021 vir die eerste keer tot die Kongres van Peru verkies as lid van die Libre Perú-party; hy het sy lidmaatskap in 2022 bedank en gehelp om Bicentenario Perú te stig, 'n parlementêre blok van dissidente Libre Perú-party-kongreslede. Hy het in 2024 na die Libre Perú-party-koukus teruggekeer, maar het ná die ontbinding van Bicentenario Perú as onafhanklike lid aangebly. Hy was vir 'n kort tydperk lid van Alfonso López-Chau se party, Ahora Nación, totdat hy vroeg in 2026 uitgesit is.<ref>{{Cite web |date=19 Februarie 2026 |title=José María Balcázar se afilió a Ahora Nación, pero fue expulsado por sus múltiples cuestionamientos |url=https://www.infobae.com/peru/2026/02/19/jose-maria-balcazar-se-afilio-a-ahora-nacion-pero-fue-expulsado-por-sus-multiples-cuestionamientos/ |access-date=7 March 2026 |website=Infobae |language=es}}</ref> Ná die mosie van afkeur teen en die afsetting van José Jerí as president op 17 Februarie 2026, is Balcázar as president van die Kongres verkies en die volgende dag as president van [[Peru]] aangewys. Balcázar het tydens sy politieke loopbaan met omstredenheid te kampe gehad, insluitend strafregtelike ondersoeke rakende bewerings van die wederregtelike toe-eiening van fondse, sy bande met Patricia Benavides tydens die omstredenheid rondom die Peruaanse Openbare Ministerie, en kritiek op sy standpunte oor kinderhuwelike.<ref>{{cite news |last=Collyns |first=Dan |date=19 February 2026 |title=Leftist who defended child marriage elected as Peru's interim president |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/19/jose-maria-balcazar-elected-peru-interim-president |work=The Guardian |access-date=21 Februarie 2026}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sjabloon:Presidente van Peru}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:María Balcázar, José}} [[Kategorie:Geboortes in 1943]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] m4ekzhbnkn3idd80i3fnd6v0d007tpj 2975220 2975216 2026-10-04T09:01:23Z Sobaka 328 skakel 2975220 wikitext text/x-wiki [[Lêer:José María Balcázar 2026.jpg|duimnael]] '''José María Balcázar Zelada''' (gebore op [[17 Januarie]] [[1943]]) is 'n Peruaanse politikus en regsgeleerde wat van 18 Februarie tot 28 Julie 2026 as [[president]] van [[Peru]] gedien het. Hy is in 2021 vir die eerste keer tot die Kongres van Peru verkies as lid van die Libre Perú-party; hy het sy lidmaatskap in 2022 bedank en gehelp om Bicentenario Perú te stig, 'n parlementêre blok van dissidente Libre Perú-party-kongreslede. Hy het in 2024 na die Libre Perú-party-koukus teruggekeer, maar het ná die ontbinding van Bicentenario Perú as onafhanklike lid aangebly. Hy was vir 'n kort tydperk lid van Alfonso López-Chau se party, Ahora Nación, totdat hy vroeg in 2026 uitgesit is.<ref>{{Cite web |date=19 Februarie 2026 |title=José María Balcázar se afilió a Ahora Nación, pero fue expulsado por sus múltiples cuestionamientos |url=https://www.infobae.com/peru/2026/02/19/jose-maria-balcazar-se-afilio-a-ahora-nacion-pero-fue-expulsado-por-sus-multiples-cuestionamientos/ |access-date=7 March 2026 |website=Infobae |language=es}}</ref> Ná die mosie van afkeur teen en die afsetting van [[José Jerí]] as president op 17 Februarie 2026, is Balcázar as president van die Kongres verkies en die volgende dag as president van [[Peru]] aangewys. Balcázar het tydens sy politieke loopbaan met omstredenheid te kampe gehad, insluitend strafregtelike ondersoeke rakende bewerings van die wederregtelike toe-eiening van fondse, sy bande met Patricia Benavides tydens die omstredenheid rondom die Peruaanse Openbare Ministerie, en kritiek op sy standpunte oor kinderhuwelike.<ref>{{cite news |last=Collyns |first=Dan |date=19 February 2026 |title=Leftist who defended child marriage elected as Peru's interim president |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/19/jose-maria-balcazar-elected-peru-interim-president |work=The Guardian |access-date=21 Februarie 2026}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sjabloon:Presidente van Peru}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:María Balcázar, José}} [[Kategorie:Geboortes in 1943]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Peru]] g7291kng5qklzmacsm9vinu8rrs6707 Swart reënpadda 0 470119 2975212 2026-10-04T08:52:15Z Jcwf 4 Nuwe bladsy geskep met '{{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Swart reënpadda | image = Black Rain Frog imported from iNaturalist photo 15409540.jpg | taxon = Breviceps fuscus | authority = Hewitt, [[1925]] | synonyms = }} Die '''swart reënpadda''' (''Breviceps fuscus'' Hewitt, 1925) is endemies aan die suidelike [[Kaapse Plooigordel|Kaapse Plooiberge]] in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. <ref name="amfi">[https://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Breviceps&...' 2975212 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Swart reënpadda | image = Black Rain Frog imported from iNaturalist photo 15409540.jpg | taxon = Breviceps fuscus | authority = Hewitt, [[1925]] | synonyms = }} Die '''swart reënpadda''' (''Breviceps fuscus'' Hewitt, 1925) is endemies aan die suidelike [[Kaapse Plooigordel|Kaapse Plooiberge]] in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. <ref name="amfi">[https://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Breviceps&where-species=fuscus Amfibiaweb]</ref> ==Status== Alhoewel die swart reënpadda 'n relatief beperkte verspreidingsgebied het, blyk dit nie 'n rede tot bewaringsbesorgdheid te wees nie. Die spesie kom steeds volop voor op verskeie plekke. Dit is bekend uit die volgende beskermde gebiede: [[Tsitsikamma- Nasionale Park]], Outeniqua-bewaringsgebied, [[Grootvadersbosch]]-natuurreservaat en [[Marloth-natuurreservaat]].<ref name="bdi">[https://thebdi.org/2022/01/25/plain-rain-frog-breviceps-fuscus/ the BDI 2022]</ref> ==Habitat== Dit kom voor vanaf seevlak tot net bo 1000 m en is algemeen op die vloer van woude en heidevelde op berghange en plato's.<ref name="amfi"/> ==Besonderhede== ''Breviceps fuscus'' is 'n plaaslik volop grawende padda wat in tonnels tot 150 mm diep of tussen plantegroei tot ongeveer 30 cm bo die grond aangetref word; dit word gewoonlik nie naby watermassas gevind nie.<ref name="amfi"/> Die swart reënpadda is 'n stewige spesie met kort pote en klein, donker oë. Wyfies kan 'n lengte van 51 mm bereik en is groter as die mannetjies. Die bokant is donkerbruin tot swart en sonder merke. Die onderkant is glad en donker, soms met dowwe ligte kolle.<ref name="bdi"/> Die broeiseisoen vind in die somer plaas; dit begin in Oktober en duur ten minste tot in Februarie. Mannetjies roep vanuit hul gate – soms terwyl hulle eiers bewaak – sowel as bo die grond tussen plantegroei, deur middel van 'n kort tjirp van 0,2 sekondes lank teen 'n dominante frekwensie van 1,8 kHz. Geel eiers word in gate met openinge van 15 mm gelê, op 'n diepte van ongeveer 30–40 mm, in sferiese neste met 'n deursnee van ongeveer 30 mm. Elke nes bevat ongeveer 42 tot 43 eiers; die eiers het 'n deursnee van 5 mm en sit in kapsules van 8 mm. Die nes word aan die bokant bedek met 'n laag van 25 tot 30 leë eierdopdoppies. Mannetjies gaan voort om die eiers in die nes te bewaak terwyl hulle roep, totdat die paddatjies – wat soos in al die spesies van ''Breviceps'' direk ontwikkel – uitbroei.<ref name="amfi"/> Die swart reënpadda kom dikwels in hoë digthede in geskikte habitatte voor. In woude word hierdie paddas soms in kort, vertikale tonnels onder boomstompe aangetref. Wanneer hulle versteur word, blaas hulle hul liggame so sterk op dat dit moeilik is om hulle uit die tonnels te verwyder – waarskynlik 'n aanpassingsmeganisme om aan roofdiere te ontkom.<ref name="bdi"/> Hierdie spesie dien as prooi vir die plaaslike bosvark (''[[Potamochoerus porcus]]'') en die slang ''[[Crotaphopeltis hotamboeia]]'' (familie Colubridae).<ref name="amfi"/> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Breviceps fuscus}} * {{Wikispecies-inlyn|Breviceps fuscus}} {{Breviceps}} {{Taksonbalk}} {{DEFAULTSORT:Aarbeireenpadda}} [[Kategorie:Paddas]] fvsnxjqxxyk5j14hrmkgo2kubssb5mz 2975225 2975212 2026-10-04T09:04:20Z Jcwf 4 2975225 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Swart reënpadda | image = Black Rain Frog imported from iNaturalist photo 15409540.jpg | taxon = Breviceps fuscus | authority = Hewitt, [[1925]] | synonyms = }} Die '''swart reënpadda''' of '''gewone janblom''' of '''blaaoppadda'''<ref>[https://www.inaturalist.org/taxa/25003-Breviceps-fuscus iNaturalist]</ref> (''Breviceps fuscus'' Hewitt, 1925) is endemies aan die suidelike [[Kaapse Plooigordel|Kaapse Plooiberge]] in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. <ref name="amfi">[https://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Breviceps&where-species=fuscus Amfibiaweb]</ref> ==Status== Alhoewel die swart reënpadda 'n relatief beperkte verspreidingsgebied het, blyk dit nie 'n rede tot bewaringsbesorgdheid te wees nie. Die spesie kom steeds volop voor op verskeie plekke. Dit is bekend uit die volgende beskermde gebiede: [[Tsitsikamma- Nasionale Park]], Outeniqua-bewaringsgebied, [[Grootvadersbosch]]-natuurreservaat en [[Marloth-natuurreservaat]].<ref name="bdi">[https://thebdi.org/2022/01/25/plain-rain-frog-breviceps-fuscus/ the BDI 2022]</ref> ==Habitat== Dit kom voor vanaf seevlak tot net bo 1000 m en is algemeen op die vloer van woude en heidevelde op berghange en plato's.<ref name="amfi"/> ==Besonderhede== ''Breviceps fuscus'' is 'n plaaslik volop grawende padda wat in tonnels tot 150 mm diep of tussen plantegroei tot ongeveer 30 cm bo die grond aangetref word; dit word gewoonlik nie naby watermassas gevind nie.<ref name="amfi"/> Die swart reënpadda is 'n stewige spesie met kort pote en klein, donker oë. Wyfies kan 'n lengte van 51 mm bereik en is groter as die mannetjies. Die bokant is donkerbruin tot swart en sonder merke. Die onderkant is glad en donker, soms met dowwe ligte kolle.<ref name="bdi"/> Die broeiseisoen vind in die somer plaas; dit begin in Oktober en duur ten minste tot in Februarie. Mannetjies roep vanuit hul gate – soms terwyl hulle eiers bewaak – sowel as bo die grond tussen plantegroei, deur middel van 'n kort tjirp van 0,2 sekondes lank teen 'n dominante frekwensie van 1,8 kHz. Geel eiers word in gate met openinge van 15 mm gelê, op 'n diepte van ongeveer 30–40 mm, in sferiese neste met 'n deursnee van ongeveer 30 mm. Elke nes bevat ongeveer 42 tot 43 eiers; die eiers het 'n deursnee van 5 mm en sit in kapsules van 8 mm. Die nes word aan die bokant bedek met 'n laag van 25 tot 30 leë eierdopdoppies. Mannetjies gaan voort om die eiers in die nes te bewaak terwyl hulle roep, totdat die paddatjies – wat soos in al die spesies van ''Breviceps'' direk ontwikkel – uitbroei.<ref name="amfi"/> Die swart reënpadda kom dikwels in hoë digthede in geskikte habitatte voor. In woude word hierdie paddas soms in kort, vertikale tonnels onder boomstompe aangetref. Wanneer hulle versteur word, blaas hulle hul liggame so sterk op dat dit moeilik is om hulle uit die tonnels te verwyder – waarskynlik 'n aanpassingsmeganisme om aan roofdiere te ontkom.<ref name="bdi"/> Hierdie spesie dien as prooi vir die plaaslike bosvark (''[[Potamochoerus porcus]]'') en die slang ''[[Crotaphopeltis hotamboeia]]'' (familie Colubridae).<ref name="amfi"/> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Breviceps fuscus}} * {{Wikispecies-inlyn|Breviceps fuscus}} {{Breviceps}} {{Taksonbalk}} {{DEFAULTSORT:Aarbeireenpadda}} [[Kategorie:Paddas]] jw53doasvk1dbw6bpuny7e7fap1b8yt 2975228 2975225 2026-10-04T09:05:42Z Jcwf 4 2975228 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Swart reënpadda | image = Black Rain Frog imported from iNaturalist photo 15409540.jpg | taxon = Breviceps fuscus | authority = Hewitt, [[1925]] | synonyms = }} Die '''swart reënpadda''' of '''gewone janblom''' of '''blaasoppadda'''<ref>[https://www.inaturalist.org/taxa/25003-Breviceps-fuscus iNaturalist]</ref> (''Breviceps fuscus'' Hewitt, 1925) is endemies aan die suidelike [[Kaapse Plooigordel|Kaapse Plooiberge]] in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. <ref name="amfi">[https://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Breviceps&where-species=fuscus Amfibiaweb]</ref> ==Status== Alhoewel die swart reënpadda 'n relatief beperkte verspreidingsgebied het, blyk dit nie 'n rede tot bewaringsbesorgdheid te wees nie. Die spesie kom steeds volop voor op verskeie plekke. Dit is bekend uit die volgende beskermde gebiede: [[Tsitsikamma- Nasionale Park]], Outeniqua-bewaringsgebied, [[Grootvadersbosch]]-natuurreservaat en [[Marloth-natuurreservaat]].<ref name="bdi">[https://thebdi.org/2022/01/25/plain-rain-frog-breviceps-fuscus/ the BDI 2022]</ref> ==Habitat== Dit kom voor vanaf seevlak tot net bo 1000 m en is algemeen op die vloer van woude en heidevelde op berghange en plato's.<ref name="amfi"/> ==Besonderhede== ''Breviceps fuscus'' is 'n plaaslik volop grawende padda wat in tonnels tot 150 mm diep of tussen plantegroei tot ongeveer 30 cm bo die grond aangetref word; dit word gewoonlik nie naby watermassas gevind nie.<ref name="amfi"/> Die swart reënpadda is 'n stewige spesie met kort pote en klein, donker oë. Wyfies kan 'n lengte van 51 mm bereik en is groter as die mannetjies. Die bokant is donkerbruin tot swart en sonder merke. Die onderkant is glad en donker, soms met dowwe ligte kolle.<ref name="bdi"/> Die broeiseisoen vind in die somer plaas; dit begin in Oktober en duur ten minste tot in Februarie. Mannetjies roep vanuit hul gate – soms terwyl hulle eiers bewaak – sowel as bo die grond tussen plantegroei, deur middel van 'n kort tjirp van 0,2 sekondes lank teen 'n dominante frekwensie van 1,8 kHz. Geel eiers word in gate met openinge van 15 mm gelê, op 'n diepte van ongeveer 30–40 mm, in sferiese neste met 'n deursnee van ongeveer 30 mm. Elke nes bevat ongeveer 42 tot 43 eiers; die eiers het 'n deursnee van 5 mm en sit in kapsules van 8 mm. Die nes word aan die bokant bedek met 'n laag van 25 tot 30 leë eierdopdoppies. Mannetjies gaan voort om die eiers in die nes te bewaak terwyl hulle roep, totdat die paddatjies – wat soos in al die spesies van ''Breviceps'' direk ontwikkel – uitbroei.<ref name="amfi"/> Die swart reënpadda kom dikwels in hoë digthede in geskikte habitatte voor. In woude word hierdie paddas soms in kort, vertikale tonnels onder boomstompe aangetref. Wanneer hulle versteur word, blaas hulle hul liggame so sterk op dat dit moeilik is om hulle uit die tonnels te verwyder – waarskynlik 'n aanpassingsmeganisme om aan roofdiere te ontkom.<ref name="bdi"/> Hierdie spesie dien as prooi vir die plaaslike bosvark (''[[Potamochoerus porcus]]'') en die slang ''[[Crotaphopeltis hotamboeia]]'' (familie Colubridae).<ref name="amfi"/> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Breviceps fuscus}} * {{Wikispecies-inlyn|Breviceps fuscus}} {{Breviceps}} {{Taksonbalk}} {{DEFAULTSORT:Aarbeireenpadda}} [[Kategorie:Paddas]] 14gkli0kqiybim5hw8mh76gk0u5y32s 2975230 2975228 2026-10-04T09:10:59Z Jcwf 4 2975230 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Swart reënpadda | image = Black Rain Frog imported from iNaturalist photo 15409540.jpg | taxon = Breviceps fuscus | authority = Hewitt, [[1925]] | synonyms = }} Die '''swart reënpadda''' of '''gewone janblom''' of '''blaasoppadda'''<ref>[https://www.inaturalist.org/taxa/25003-Breviceps-fuscus iNaturalist]</ref> (''Breviceps fuscus'' Hewitt, 1925) is endemies aan die suidelike [[Kaapse Plooigordel|Kaapse Plooiberge]] in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. <ref name="amfi">[https://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Breviceps&where-species=fuscus Amfibiaweb]</ref> ==Status== Alhoewel die swart reënpadda 'n relatief beperkte verspreidingsgebied het, blyk dit nie 'n rede tot bewaringsbesorgdheid te wees nie. Die spesie kom steeds volop voor op verskeie plekke. Dit is bekend uit die volgende beskermde gebiede: [[Tsitsikamma- Nasionale Park]], Outeniqua-bewaringsgebied, [[Grootvadersbosch]]-natuurreservaat en [[Marloth-natuurreservaat]].<ref name="bdi">[https://thebdi.org/2022/01/25/plain-rain-frog-breviceps-fuscus/ the BDI 2022]</ref> ==Habitat== Dit kom voor vanaf seevlak tot net bo 1000 m en is algemeen op die vloer van woude en heidevelde op berghange en plato's.<ref name="amfi"/> ==Besonderhede== ''Breviceps fuscus'' is 'n plaaslik volop grawende padda wat in tonnels tot 150 mm diep of tussen plantegroei tot ongeveer 30 cm bo die grond aangetref word; dit word gewoonlik nie naby watermassas gevind nie.<ref name="amfi"/> Die swart reënpadda is 'n stewige spesie met kort pote en klein, donker oë. Wyfies kan 'n lengte van 51 mm bereik en is groter as die mannetjies. Die bokant is donkerbruin tot swart en sonder merke. Die onderkant is glad en donker, soms met dowwe ligte kolle.<ref name="bdi"/> Die broeiseisoen vind in die somer plaas; dit begin in Oktober en duur ten minste tot in Februarie. Mannetjies roep vanuit hul gate – soms terwyl hulle eiers bewaak – sowel as bo die grond tussen plantegroei, deur middel van 'n kort tjirp van 0,2 sekondes lank teen 'n dominante frekwensie van 1,8 kHz. Geel eiers word in gate met openinge van 15 mm gelê, op 'n diepte van ongeveer 30–40 mm, in sferiese neste met 'n deursnee van ongeveer 30 mm. Elke nes bevat ongeveer 42 tot 43 eiers; die eiers het 'n deursnee van 5 mm en sit in kapsules van 8 mm. Die nes word aan die bokant bedek met 'n laag van 25 tot 30 leë eierdopdoppies. Mannetjies gaan voort om die eiers in die nes te bewaak terwyl hulle roep, totdat die paddatjies – wat soos in al die spesies van ''Breviceps'' direk ontwikkel – uitbroei.<ref name="amfi"/> Die swart reënpadda kom dikwels in hoë digthede in geskikte habitatte voor. In woude word hierdie paddas soms in kort, vertikale tonnels onder boomstompe aangetref. Wanneer hulle versteur word, blaas hulle hul liggame so sterk op dat dit moeilik is om hulle uit die tonnels te verwyder – waarskynlik 'n aanpassingsmeganisme om aan roofdiere te ontkom.<ref name="bdi"/> Hierdie spesie dien as prooi vir die plaaslike bosvark (''[[Potamochoerus larvatus]]'') en die slang ''[[Crotaphopeltis hotamboeia]]'' (familie Colubridae).<ref name="amfi"/> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Breviceps fuscus}} * {{Wikispecies-inlyn|Breviceps fuscus}} {{Breviceps}} {{Taksonbalk}} {{DEFAULTSORT:Aarbeireenpadda}} [[Kategorie:Paddas]] rp68yl4blvmin18bc5z4my5y473l34l 2975241 2975230 2026-10-04T09:30:33Z Aliwal2012 39067 /* Besonderhede */ 2975241 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Swart reënpadda | image = Black Rain Frog imported from iNaturalist photo 15409540.jpg | taxon = Breviceps fuscus | authority = Hewitt, [[1925]] | synonyms = }} Die '''swart reënpadda''' of '''gewone janblom''' of '''blaasoppadda'''<ref>[https://www.inaturalist.org/taxa/25003-Breviceps-fuscus iNaturalist]</ref> (''Breviceps fuscus'' Hewitt, 1925) is endemies aan die suidelike [[Kaapse Plooigordel|Kaapse Plooiberge]] in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. <ref name="amfi">[https://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Breviceps&where-species=fuscus Amfibiaweb]</ref> ==Status== Alhoewel die swart reënpadda 'n relatief beperkte verspreidingsgebied het, blyk dit nie 'n rede tot bewaringsbesorgdheid te wees nie. Die spesie kom steeds volop voor op verskeie plekke. Dit is bekend uit die volgende beskermde gebiede: [[Tsitsikamma- Nasionale Park]], Outeniqua-bewaringsgebied, [[Grootvadersbosch]]-natuurreservaat en [[Marloth-natuurreservaat]].<ref name="bdi">[https://thebdi.org/2022/01/25/plain-rain-frog-breviceps-fuscus/ the BDI 2022]</ref> ==Habitat== Dit kom voor vanaf seevlak tot net bo 1000 m en is algemeen op die vloer van woude en heidevelde op berghange en plato's.<ref name="amfi"/> ==Besonderhede== ''Breviceps fuscus'' is 'n plaaslik volop grawende padda wat in tonnels tot 150 mm diep of tussen plantegroei tot ongeveer 30 cm bo die grond aangetref word; dit word gewoonlik nie naby watermassas gevind nie.<ref name="amfi"/> Die swart reënpadda is 'n stewige spesie met kort pote en klein, donker oë. Wyfies kan 'n lengte van 51 mm bereik en is groter as die mannetjies. Die bokant is donkerbruin tot swart en sonder merke. Die onderkant is glad en donker, soms met dowwe ligte kolle.<ref name="bdi"/> Die broeiseisoen vind in die somer plaas; dit begin in Oktober en duur ten minste tot in Februarie. Mannetjies roep vanuit hul gate – soms terwyl hulle eiers bewaak – sowel as bo die grond tussen plantegroei, deur middel van 'n kort tjirp van 0,2 sekondes lank teen 'n dominante frekwensie van 1,8 kHz. Geel eiers word in gate met openinge van 15 mm gelê, op 'n diepte van ongeveer 30–40 mm, in sferiese neste met 'n deursnee van ongeveer 30 mm. Elke nes bevat ongeveer 42 tot 43 eiers; die eiers het 'n deursnee van 5 mm en sit in kapsules van 8 mm. Die nes word aan die bokant bedek met 'n laag van 25 tot 30 leë eierdopdoppies. Mannetjies gaan voort om die eiers in die nes te bewaak terwyl hulle roep, totdat die paddatjies – wat soos in al die spesies van ''Breviceps'' direk ontwikkel – uitbroei.<ref name="amfi"/> Die swart reënpadda kom dikwels in hoë digthede in geskikte habitatte voor. In woude word hierdie paddas soms in kort, vertikale tonnels onder boomstompe aangetref. Wanneer hulle versteur word, blaas hulle hul liggame so sterk op dat dit moeilik is om hulle uit die tonnels te verwyder – waarskynlik 'n aanpassingsmeganisme om aan roofdiere te ontkom.<ref name="bdi"/> Hierdie spesie dien as prooi vir die plaaslike bosvark (''[[Potamochoerus larvatus]]'') en die [[rooilipslang]] ''[[Crotaphopeltis hotamboeia]]'' (familie Colubridae).<ref name="amfi"/> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Breviceps fuscus}} * {{Wikispecies-inlyn|Breviceps fuscus}} {{Breviceps}} {{Taksonbalk}} {{DEFAULTSORT:Aarbeireenpadda}} [[Kategorie:Paddas]] li2k091xc6nz5fug1lv3ksnsqrgo7lv Breviceps fuscus 0 470120 2975214 2026-10-04T08:53:12Z Jcwf 4 Stuur aan na [[Swart reënpadda]] 2975214 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[swart reënpadda]] 5icjmkslzh5tx1x6288mt99gs275emw Bespreking:José Jerí 1 470121 2975226 2026-10-04T09:04:51Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2975226 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:José María Balcázar 1 470122 2975227 2026-10-04T09:05:22Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2975227 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Swart reënpadda 1 470123 2975237 2026-10-04T09:24:10Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2975237 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv